text:
Khách sạn gần Sân golf Bijou
Tìm khách sạn ở Sân golf Bijou, South Lake Tahoe, California, Mỹ
Hưởng Giá Bí mật tại một số khách sạn
Giá này không dành cho tất cả mọi người.
Ưu đãi trong ngày
Đang được quan tâm tại South Lake Tahoe
- Đặt nhiều nhấtTahoe Lakeshore Lodge & Spa
55 người đã xem khách sạn này trong 1 giờ vừa qua
31 người đã xem khách sạn này trong 1 giờ vừa qua
23 người đã xem khách sạn này trong 1 giờ vừa qua
12 người đã xem khách sạn này trong 1 giờ vừa qua
8 người đã xem khách sạn này trong 1 giờ vừa qua
5 người đã xem khách sạn này trong 1 giờ vừa qua
- Sierra ShoresChưa có nhận xét của khách
4 người đã xem khách sạn này trong 1 giờ vừa qua
- 950 Bal Bijou RoadChưa có nhận xét của khách
3 người đã xem khách sạn này trong 1 giờ vừa qua
- Sierra Shores by RedAwningChưa có nhận xét của khách
3 người đã xem khách sạn này trong 1 giờ vừa qua
- Remodel 3 BR Home with Pets Allowed and Hot Tub By RedAwningChưa có nhận xét của khách
Địa danh
- Heavenly Village
- Khu nghỉ mát Heavenly
- Sân băng South Lake Tahoe
- Vườn Tiểu bang Vịnh Emerald
- Cáp treo núi Heavenly
- Bãi biển Regan
- Bãi biển Meeks Bay
- Bãi biển Pope
- Bãi biển El Dorado
- Công viên Bang Sugar Pine
- Sân golf Lake Tahoe
- Công viên Bang D. L. Bliss
- Nhà hát lớn Valhalla tại Hồ Tahoe
- Khí cầu Hồ Tahoe
- Campground by the Lake (Khu cắm trại)
- Khu cáp treo trượt tuyết Canyon Express
- Lâu đài Vikingsholm
- Trung tâm Du khách Taylor Creek
- Công viên Công cộng Bijou
- Bảo tàng Xã hội Lịch sử Lake Tahoe

markdown:
# Khách sạn gần Sân golf Bijou
## Tìm khách sạn ở Sân golf Bijou, South Lake Tahoe, California, Mỹ
Hưởng Giá Bí mật tại một số khách sạn
Giá này không dành cho tất cả mọi người.
## Ưu đãi trong ngày
## Đang được quan tâm tại South Lake Tahoe
- Đặt nhiều nhất
Tahoe Lakeshore Lodge & Spa
55 người đã xem khách sạn này trong 1 giờ vừa qua
31 người đã xem khách sạn này trong 1 giờ vừa qua
23 người đã xem khách sạn này trong 1 giờ vừa qua
12 người đã xem khách sạn này trong 1 giờ vừa qua
8 người đã xem khách sạn này trong 1 giờ vừa qua
5 người đã xem khách sạn này trong 1 giờ vừa qua
Sierra ShoresChưa có nhận xét của khách
4 người đã xem khách sạn này trong 1 giờ vừa qua
950 Bal Bijou RoadChưa có nhận xét của khách
3 người đã xem khách sạn này trong 1 giờ vừa qua
Sierra Shores by RedAwningChưa có nhận xét của khách
3 người đã xem khách sạn này trong 1 giờ vừa qua
Remodel 3 BR Home with Pets Allowed and Hot Tub By RedAwningChưa có nhận xét của khách
![ South Lake Tahoe, California, United States of America](https://a1.cdn-hotels.com/da/assets/s/50.0/images/common/core/dio/widget/1.gif)
## Địa danh
[Heavenly Village](https://vi.hotels.com/de1729502/khach-san-gan-heavenly-village-south-lake-tahoe-my/) [Khu nghỉ mát Heavenly](https://vi.hotels.com/de1632981/khach-san-gan-khu-nghi-mat-heavenly-south-lake-tahoe-my/) [Sân băng South Lake Tahoe](https://vi.hotels.com/de1729505/khach-san-gan-san-bang-south-lake-tahoe-south-lake-tahoe-my/) [Vườn Tiểu bang Vịnh Emerald](https://vi.hotels.com/de1653387/khach-san-gan-vuon-tieu-bang-vinh-emerald-south-lake-tahoe-my/) [Cáp treo núi Heavenly](https://vi.hotels.com/de1757643/khach-san-gan-cap-treo-nui-heavenly-south-lake-tahoe-my/) [Bãi biển Regan](https://vi.hotels.com/de1729503/khach-san-gan-bai-bien-regan-south-lake-tahoe-my/) [Bãi biển Meeks Bay](https://vi.hotels.com/de1801610/khach-san-gan-bai-bien-meeks-bay-south-lake-tahoe-my/) [Bãi biển Pope](https://vi.hotels.com/de1801471/khach-san-gan-bai-bien-pope-south-lake-tahoe-my/) [Bãi biển El Dorado](https://vi.hotels.com/de1729501/khach-san-gan-bai-bien-el-dorado-south-lake-tahoe-my/) [Công viên Bang Sugar Pine](https://vi.hotels.com/de1668767/khach-san-gan-cong-vien-bang-sugar-pine-south-lake-tahoe-my/) [Sân golf Lake Tahoe](https://vi.hotels.com/de1755523/khach-san-gan-san-golf-lake-tahoe-south-lake-tahoe-my/) [Công viên Bang D. L. Bliss](https://vi.hotels.com/de1653385/khach-san-gan-cong-vien-bang-d-l-bliss-south-lake-tahoe-my/) [Nhà hát lớn Valhalla tại Hồ Tahoe](https://vi.hotels.com/de1801472/khach-san-gan-nha-hat-lon-valhalla-tai-ho-tahoe-south-lake-tahoe-my/) [Khí cầu Hồ Tahoe](https://vi.hotels.com/de1756714/khach-san-gan-khi-cau-ho-tahoe-south-lake-tahoe-my/) [Campground by the Lake (Khu cắm trại)](https://vi.hotels.com/de1729499/khach-san-gan-campground-by-the-lake-khu-cam-trai-south-lake-tahoe-my/) [Khu cáp treo trượt tuyết Canyon Express](https://vi.hotels.com/de1757421/khach-san-gan-khu-cap-treo-truot-tuyet-canyon-express-south-lake-tahoe-my/) [Lâu đài Vikingsholm](https://vi.hotels.com/de1801465/khach-san-gan-lau-ai-vikingsholm-south-lake-tahoe-my/) [Trung tâm Du khách Taylor Creek](https://vi.hotels.com/de1801469/khach-san-gan-trung-tam-du-khach-taylor-creek-south-lake-tahoe-my/) [Công viên Công cộng Bijou](https://vi.hotels.com/de1801470/khach-san-gan-cong-vien-cong-cong-bijou-south-lake-tahoe-my/) [Bảo tàng Xã hội Lịch sử Lake Tahoe](https://vi.hotels.com/de1801467/khach-san-gan-bao-tang-xa-hoi-lich-su-lake-tahoe-south-lake-tahoe-my/)
## Phương tiện giao thông
## Khám phá Sân golf Bijou
**Khách sạn gần Sân golf Bijou**- Hotels.com cung cấp lựa chọn khách sạn tốt nhất gần Sân golf Bijou với mức giá thấp cạnh tranh. So sánh các giá đặt phòng tốt nhất gần Sân golf Bijou và tận hưởng các ưu đãi phút chót. Đặt phòng ngay hôm nay với công cụ đặt phòng trực tuyến bảo mật của Hotels.com và mong chờ sự tiện nghi & chất lượng.


text:
Khách sạn Phù hợp với khách đi công tác tại Rovaniemi
Tìm khách sạn phù hợp với khách đi công tác tại Rovaniemi
Hưởng Giá Bí mật tại một số khách sạn
Giá này không dành cho tất cả mọi người.
Địa danh và thông tin tìm kiếm phổ biến tại Rovaniemi
- Đặt nhiều nhấtHotel Aakenus
221 người đã xem khách sạn này trong 1 giờ vừa qua
189 người đã xem khách sạn này trong 1 giờ vừa qua
157 người đã xem khách sạn này trong 1 giờ vừa qua
149 người đã xem khách sạn này trong 1 giờ vừa qua
138 người đã xem khách sạn này trong 1 giờ vừa qua
136 người đã xem khách sạn này trong 1 giờ vừa qua
131 người đã xem khách sạn này trong 1 giờ vừa qua
76 người đã xem khách sạn này trong 1 giờ vừa qua
71 người đã xem khách sạn này trong 1 giờ vừa qua
22 người đã xem khách sạn này trong 1 giờ vừa qua
Bản đồ khách sạn phù hợp với khách đi công tác tại Rovaniemi

markdown:
# Khách sạn Phù hợp với khách đi công tác tại Rovaniemi
## Tìm khách sạn phù hợp với khách đi công tác tại Rovaniemi
Hưởng Giá Bí mật tại một số khách sạn
Giá này không dành cho tất cả mọi người.
## Địa danh và thông tin tìm kiếm phổ biến tại Rovaniemi
- Đặt nhiều nhất
Hotel Aakenus
221 người đã xem khách sạn này trong 1 giờ vừa qua
189 người đã xem khách sạn này trong 1 giờ vừa qua
157 người đã xem khách sạn này trong 1 giờ vừa qua
149 người đã xem khách sạn này trong 1 giờ vừa qua
138 người đã xem khách sạn này trong 1 giờ vừa qua
136 người đã xem khách sạn này trong 1 giờ vừa qua
131 người đã xem khách sạn này trong 1 giờ vừa qua
76 người đã xem khách sạn này trong 1 giờ vừa qua
71 người đã xem khách sạn này trong 1 giờ vừa qua
22 người đã xem khách sạn này trong 1 giờ vừa qua
![ Rovaniemi, Finland](https://a1.cdn-hotels.com/da/assets/s/50.0/images/common/core/dio/widget/1.gif)
![ Rovaniemi, Finland](https://a1.cdn-hotels.com/da/assets/s/50.0/images/common/core/dio/widget/1.gif)
Bản đồ khách sạn phù hợp với khách đi công tác tại Rovaniemi

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Connection: close

Pragma: no-cache

Cache-Control: max-age=0, no-cache, no-store

Content-Language: vi-VN

X-UA-Compatible: IE=Edge

Server: Application-Server

Vary: Accept-Encoding


text:
Jepara
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Jepara là một thành phố thuộc tỉnh Trung Java. Thành phố Jepara có diện tích km², dân số là người. Thủ phủ đóng tại.
Mục lục
- 1 Lịch sử
- 2 Vương quốc trong Jepara
- 3 Du lịch
- 4 Thực phẩm
- 5 Quà Lưu Niệm
- 6 Tiềm năng
- 7 Số điện thoại khẩn cấp trên Jepara
- 8 Ghi chú
- 9 Liên kết ngoài
- 10 Tham khảo
Lịch sử[sửa | sửa mã nguồn]
Vương quốc trong Jepara[sửa | sửa mã nguồn]
Du lịch[sửa | sửa mã nguồn]
Thiên nhiên[sửa | sửa mã nguồn]
- Karimunjawa National Park
- Panjang Island
- Mandalika Island, in Ujungwatu Village
- Kartini Beach, in Bulu Village
- Tirto Samodra Beach, in Bandengan Village
- Empu Rancak Beach, in Karanggondang Village
- Pungkruk Beach, in Mororejo Village
- Guamanik Pecatu Beach, in Ujungwatu Village
- Teluk Awur Beach, in Telukawur Village
- Semat Beach, in Semat Village
- Tanjung Karang Beach, in Mulyoharjo Village
- Ombak Mati Beach, in Bondo Village
- Preserve Mount of Clering, in Clering Village
- Songgo Langit Waterfall, in Bucu Village
- Wellspring Angels and Jaka Tarub, in Daren Village
- Punden Reservoir, in Gemulung Village
- Lake of Sejuta Akar (Lake Million Root), in Bondo Village
- Tritip Cave, in Ujung watu Village
- Manik Cave, in Sumanding Village
- Wono Pinus Setro, in Batealit Village
- Sreni Indah, in Bategede Village
Tour Lịch sử[sửa | sửa mã nguồn]
- Fort Portuguese, in Ujungwatu Village
- Fort Jepara XVI, in Ujungbatu Village
- Mantingan Mosque, in Mantingan Village
- Kartini Museum, in Panggang Village
- Monument Kartini Placenta, in Pelemkerep Village
- Arch of Jami' Baiturrohman I Robayan Mosque, in Robayan Village
- Monastery Hian Thian Siang Tee, in Welahan Village
- Bubrah Temple, in Tarung Village
- Angin Temple, in Tarung Village
gia đình ngày lễ[sửa | sửa mã nguồn]
- Tiara Park, in Purwogondo Village
- Alamoya Waterboom, in Bapangan Village
- Swimming Pool "Sinta Pool", in Pecangaan Kulon Village
- Orange agriculture tourism, in Bategede Village
mua sắm Tour[sửa | sửa mã nguồn]
- market of Craft (id: Pasar Kerajinan), in Margoyoso Village
- Adrift Market (id Pasar Apung), in Demaan Village
- Shopping Centre Jepara (SCJ), in Panggang Village
- Saudara Swalayan, in Ngabul Village
- Karangrandu Market (Traditional Snack Market), in Karangrandu Village
- Ngabul Market (Durian Market), in Ngabul Village
- Furniture Auction Market, in Rengging Village
Thực phẩm[sửa | sửa mã nguồn]
Thực phẩm tiêu biểu Jepara[sửa | sửa mã nguồn]
Jepara Regency có tất cả các loại thực phẩm điển hình của Jepara, đó là:
- Pindang Serani
- Soto Jepara
- Satay Kikil
- Horok-Horok
- Hoyok-Hoyok
- Soup Udang
- Kagape Kambing
- Sayur Ayam Keluak
- Cumi Asam Manis
- Pecel Ikan Laut Panggang
- Salad Janganan
Tiêu biểu Uống Jepara[sửa | sửa mã nguồn]
Jepara Regency có tất cả các loại đồ uống đặc trưng của Jepara, đó là:
- Adon Adon Coro
- Ice Gempol
- Ice Pleret
- Dawet Jepara (Ice Cendol)
- Cà phê Dapur Kuwat
Snack và tráng miệng[sửa | sửa mã nguồn]
Jepara Regency có tất cả các loại của Snack điển hình và tráng miệng Jepara, đó là:
- Talam
- Moka
- Sengkolon
- Latuh / Lato
- Rondho Royal / Monyos
- Klenyem / Lempok
- Kenyol / Gantilut
- Nogosari
- Moto Belong
- Poci
- Kuluban
- Brayo
Jepara Trái cây[sửa | sửa mã nguồn]
Jepara Regency có một số giống, cụ thể là:
- Durian Petruk
- Welahan Star trái cây
- Gedangan Banana
- Jepara đậu phộng
- Krasak Mango
- Jepara Orange "(Limnocitrus littoralis (Mig) Swing)
Quà Lưu Niệm[sửa | sửa mã nguồn]
Quà Lưu Niệm Thực phẩm[sửa | sửa mã nguồn]
Jepara Regency có tất cả các loại thực phẩm lưu niệm đặc trưng của Jepara, đó là:
- Kacang Oven (en: Oven Peanut)
- Kacang Jepara (en: Jepara Peanut)
- Kerupuk Kerapu
- Kerupuk Tengiri
- Carang Madu
- Durian Petruk
- Jeruk Jepara (Limnocitrus littoralis (Mig) Swing) (en: Jepara Orange)
lưu niệm Hàng hóa[sửa | sửa mã nguồn]
Jepara Regency có tất cả các loại hàng hoá lưu niệm điển hình của Jepara, đó là:
- Macan Kurung
- Monel Kriyan
- Tenun Ikat Troso (Troso Weave)
Tiềm năng[sửa | sửa mã nguồn]
- Industry Funiture Jepara Carving. This industry is widespread in most of all districts of Jepara, except Districts of Karimunjawa.
- Handycraft Relief Art, in Senenan Village
- Handycraft Sculpture, in Mulyoharjo Village
- Handycraft Gold, in Margoyoso Village
- Handycraft Monel, in Kriyan Village
- Handycraft Iron (Pande Besi), in Purwogondo Village
- Handycraft Gebyok Carving, in Gemiring Lor Village and Gemiring Kidul Village
- Handycraft Troso Weaving, in Troso Village
- Handycraft Traditional Toys, in Karanganyar Village
- Handycraft Kreneng, in Gidangelo Village
- Handycraft woven Bamboo, in Kendengsidialit Village
- Handycraft Ratan, in Telukwetan Village
- Handycraft Pottery, in Mayong Lor Village
- Handycraft Paper Umberella, in Brantaksekarjati Village
- Industry Garment, in Sendang Village
- Industri Embroidery, in Nalumsari Village
- Industry Cigaette, in Robayan Village
- Industry Bread, in Bugo Village
- Industry Roof, in Mayong Kidul Village
- Industry Concrete Brick, in Kalipucang Kulon Village
- Centre Oranges, in Bategede Village
Số điện thoại khẩn cấp trên Jepara[sửa | sửa mã nguồn]
- Police = +62-291-591110
- Fire Fighter = 113
- Grista Fire Fighter = +62-291-592706
- Electrical Disturbance = +62-291-591021
- Phone Disturbance = 117
- Kartini Hospital = +62-291-591175
- Kelet Hospital = +62-291-57902
- Graha Husada Hospital = +62-291-592067
- Ambulance = 118

markdown:
# Jepara
|Kabupaten Jepara|
|
|![]()
|
|Ấn chương [Khẩu hiệu](/wiki/Kh%E1%BA%A9u_hi%E1%BB%87u): ' **Trus Karyo Tataning Bumi'**( [ngôn ngữ Java](/wiki/Java_(ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF_l%E1%BA%ADp_tr%C3%ACnh)): 'Tiếp tục làm việc chăm chỉ để xây dựng khu vực') [6°32′0″N 110°40′0″Đ / 6,53333°N 110,66667°Đ](//tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Jepara¶ms=6_32_0_S_110_40_0_E_type:city_region:ID) [Tọa độ](/wiki/H%E1%BB%87_t%E1%BB%8Da_%C4%91%E1%BB%99_%C4%91%E1%BB%8Ba_l%C3%BD): [6°32′0″N 110°40′0″Đ / 6,53333°N 110,66667°Đ](//tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Jepara¶ms=6_32_0_S_110_40_0_E_type:city_region:ID) [Indonesia](/wiki/Indonesia) [Trung Java](/wiki/Trung_Java) 2(10.52.634 mi 2) [Múi giờ](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D) [WIB](/w/index.php?title=Th%E1%BB%9Di_gian_%E1%BB%9F_Indonesia&action=edit&redlink=1)( [UTC+7](/wiki/UTC%2B7)) [http://www.jeparakab.go.id/](http://www.jeparakab.go.id/) **Jepara** là một [thành phố](/w/index.php?title=Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_Indonesia&action=edit&redlink=1) thuộc [tỉnh](/wiki/T%E1%BB%89nh_(Indonesia)) [Trung Java](/wiki/Trung_Java). Thành phố Jepara có diện tích km², dân số là người. Thủ phủ đóng tại.
## Mục lục
[1 Lịch sử](#L.E1.BB.8Bch_s.E1.BB.AD) [2 Vương quốc trong Jepara](#V.C6.B0.C6.A1ng_qu.E1.BB.91c_trong_Jepara) [3 Du lịch](#Du_l.E1.BB.8Bch) [4 Thực phẩm](#Th.E1.BB.B1c_ph.E1.BA.A9m) [5 Quà Lưu Niệm](#Qu.C3.A0_L.C6.B0u_Ni.E1.BB.87m) [6 Tiềm năng](#Ti.E1.BB.81m_n.C4.83ng) [7 Số điện thoại khẩn cấp trên Jepara](#S.E1.BB.91_.C4.91i.E1.BB.87n_tho.E1.BA.A1i_kh.E1.BA.A9n_c.E1.BA.A5p_tr.C3.AAn_Jepara) [8 Ghi chú](#Ghi_ch.C3.BA) [9 Liên kết ngoài](#Li.C3.AAn_k.E1.BA.BFt_ngo.C3.A0i) [10 Tham khảo](#Tham_kh.E1.BA.A3o)
## Lịch sử[
[sửa](/w/index.php?title=Jepara&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Jepara&action=edit§ion=1)]
## Vương quốc trong Jepara[
[sửa](/w/index.php?title=Jepara&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Jepara&action=edit§ion=2)]
## Du lịch[
[sửa](/w/index.php?title=Jepara&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Jepara&action=edit§ion=3)]
### Thiên nhiên[
[sửa](/w/index.php?title=Jepara&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Jepara&action=edit§ion=4)] [Karimunjawa National Park](/w/index.php?title=Karimunjawa_National_Park&action=edit&redlink=1) [Panjang Island](/w/index.php?title=Panjang_Island,_Jepara&action=edit&redlink=1) [Mandalika Island](/w/index.php?title=Mandalika_Island&action=edit&redlink=1), in Ujungwatu Village [Kartini Beach](/w/index.php?title=Kartini_Beach&action=edit&redlink=1), in Bulu Village [Tirto Samodra Beach](/w/index.php?title=Tirto_Samodra_Beach&action=edit&redlink=1), in Bandengan Village [Empu Rancak Beach](/w/index.php?title=Empu_Rancak_Beach&action=edit&redlink=1), in Karanggondang Village [Pungkruk Beach](/w/index.php?title=Pungkruk_Beach&action=edit&redlink=1), in Mororejo Village [Guamanik Pecatu Beach](/w/index.php?title=Guamanik_Pecatu_Beach&action=edit&redlink=1), in Ujungwatu Village [Teluk Awur Beach](/w/index.php?title=Teluk_Awur_Beach&action=edit&redlink=1), in Telukawur Village [Semat Beach](/w/index.php?title=Semat_Beach&action=edit&redlink=1), in Semat Village [Tanjung Karang Beach](/w/index.php?title=Tanjung_Karang_Beach&action=edit&redlink=1), in Mulyoharjo Village [Ombak Mati Beach](/w/index.php?title=Ombak_Mati_Beach&action=edit&redlink=1), in Bondo Village
- Preserve Mount of Clering, in Clering Village
[Songgo Langit Waterfall](/w/index.php?title=Songgo_Langit_Waterfall&action=edit&redlink=1), in Bucu Village [Wellspring Angels and Jaka Tarub](/w/index.php?title=Wellspring_Angels_and_Jaka_Tarub&action=edit&redlink=1), in Daren Village
- Punden Reservoir, in Gemulung Village
- Lake of Sejuta Akar (Lake Million Root), in Bondo Village
[Tritip Cave](/w/index.php?title=Tritip_Cave&action=edit&redlink=1), in Ujung watu Village [Manik Cave](/w/index.php?title=Manik_Cave&action=edit&redlink=1), in Sumanding Village
- Wono Pinus Setro, in Batealit Village
[Sreni Indah](/w/index.php?title=Sreni_Indah&action=edit&redlink=1), in Bategede Village
### Tour Lịch sử[
[sửa](/w/index.php?title=Jepara&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Jepara&action=edit§ion=5)] [Fort Portuguese](/w/index.php?title=Fort_Portuguese&action=edit&redlink=1), in Ujungwatu Village [Fort Jepara XVI](/w/index.php?title=Fort_Jepara_XVI&action=edit&redlink=1), in Ujungbatu Village [Mantingan Mosque](/w/index.php?title=Mantingan_Mosque&action=edit&redlink=1), in Mantingan Village [Kartini Museum](/w/index.php?title=Kartini_Museum&action=edit&redlink=1), in Panggang Village [Monument Kartini Placenta](/w/index.php?title=Monument_Kartini_Placenta&action=edit&redlink=1), in Pelemkerep Village
- Arch of Jami' Baiturrohman I Robayan Mosque, in Robayan Village
[Monastery Hian Thian Siang Tee](/w/index.php?title=Monastery_Hian_Thian_Siang_Tee&action=edit&redlink=1), in Welahan Village [Bubrah Temple](/w/index.php?title=Bubrah_Temple&action=edit&redlink=1), in Tarung Village [Angin Temple](/w/index.php?title=Angin_Temple&action=edit&redlink=1), in Tarung Village
### gia đình ngày lễ[
[sửa](/w/index.php?title=Jepara&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Jepara&action=edit§ion=6)] [Tiara Park](/w/index.php?title=Tiara_Park&action=edit&redlink=1), in Purwogondo Village [Alamoya Waterboom](/w/index.php?title=Alamoya_Waterboom&action=edit&redlink=1), in Bapangan Village
- Swimming Pool "Sinta Pool", in Pecangaan Kulon Village
- Orange agriculture tourism, in Bategede Village
### mua sắm Tour[
[sửa](/w/index.php?title=Jepara&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Jepara&action=edit§ion=7)]
- market of Craft (
[id](/wiki/Indonesia): Pasar Kerajinan), in Margoyoso Village
- Adrift Market (
[id](/wiki/Indonesia)Pasar Apung), in Demaan Village [Shopping Centre Jepara (SCJ)](/w/index.php?title=Shopping_Centre_Jepara&action=edit&redlink=1), in Panggang Village
- Saudara Swalayan, in Ngabul Village
- Karangrandu Market (Traditional Snack Market), in Karangrandu Village
- Ngabul Market (Durian Market), in Ngabul Village
- Furniture Auction Market, in Rengging Village
## Thực phẩm[
[sửa](/w/index.php?title=Jepara&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Jepara&action=edit§ion=8)]
### Thực phẩm tiêu biểu Jepara[
[sửa](/w/index.php?title=Jepara&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Jepara&action=edit§ion=9)]
Jepara Regency có tất cả các loại thực phẩm điển hình của Jepara, đó là:
- Pindang Serani
- Soto Jepara
- Satay Kikil
- Horok-Horok
- Hoyok-Hoyok
- Soup Udang
- Kagape Kambing
- Sayur Ayam Keluak
- Cumi Asam Manis
- Pecel Ikan Laut Panggang
- Salad Janganan
### Tiêu biểu Uống Jepara[
[sửa](/w/index.php?title=Jepara&veaction=edit&vesection=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Jepara&action=edit§ion=10)]
Jepara Regency có tất cả các loại đồ uống đặc trưng của Jepara, đó là:
- Adon Adon Coro
- Ice Gempol
- Ice Pleret
- Dawet Jepara (Ice Cendol)
- Cà phê Dapur Kuwat
### Snack và tráng miệng[
[sửa](/w/index.php?title=Jepara&veaction=edit&vesection=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Jepara&action=edit§ion=11)]
Jepara Regency có tất cả các loại của Snack điển hình và tráng miệng Jepara, đó là:
- Talam
- Moka
- Sengkolon
- Latuh / Lato
- Rondho Royal / Monyos
- Klenyem / Lempok
- Kenyol / Gantilut
- Nogosari
- Moto Belong
- Poci
- Kuluban
- Brayo
### Jepara Trái cây[
[sửa](/w/index.php?title=Jepara&veaction=edit&vesection=12) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Jepara&action=edit§ion=12)]
Jepara Regency có một số giống, cụ thể là:
- Durian Petruk
- Welahan Star trái cây
- Gedangan Banana
- Jepara đậu phộng
- Krasak Mango
- Jepara Orange "(Limnocitrus littoralis (Mig) Swing)
## Quà Lưu Niệm[
[sửa](/w/index.php?title=Jepara&veaction=edit&vesection=13) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Jepara&action=edit§ion=13)]
### Quà Lưu Niệm Thực phẩm[
[sửa](/w/index.php?title=Jepara&veaction=edit&vesection=14) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Jepara&action=edit§ion=14)]
Jepara Regency có tất cả các loại thực phẩm lưu niệm đặc trưng của Jepara, đó là:
- Kacang Oven
*(* [en](/w/index.php?title=En&action=edit&redlink=1): Oven Peanut)
- Kacang Jepara
*(* [en](/w/index.php?title=En&action=edit&redlink=1): Jepara Peanut)
- Kerupuk Kerapu
- Kerupuk Tengiri
- Carang Madu
[Durian Petruk](/w/index.php?title=Durian_Petruk&action=edit&redlink=1)
- Jeruk Jepara
*(Limnocitrus littoralis (Mig) Swing)* *(* [en](/w/index.php?title=En&action=edit&redlink=1): Jepara Orange)
### lưu niệm Hàng hóa[
[sửa](/w/index.php?title=Jepara&veaction=edit&vesection=15) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Jepara&action=edit§ion=15)]
Jepara Regency có tất cả các loại hàng hoá lưu niệm điển hình của Jepara, đó là:
- Macan Kurung
- Monel Kriyan
- Tenun Ikat Troso
*(Troso Weave)*
## Tiềm năng[
[sửa](/w/index.php?title=Jepara&veaction=edit&vesection=16) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Jepara&action=edit§ion=16)]
- Industry Funiture Jepara Carving. This industry is widespread in most of all districts of Jepara, except Districts of Karimunjawa.
- Handycraft Relief Art, in Senenan Village
- Handycraft Sculpture, in Mulyoharjo Village
- Handycraft Gold, in Margoyoso Village
- Handycraft Monel, in Kriyan Village
- Handycraft Iron (Pande Besi), in Purwogondo Village
- Handycraft Gebyok Carving, in Gemiring Lor Village and Gemiring Kidul Village
- Handycraft Troso Weaving, in Troso Village
- Handycraft Traditional Toys, in Karanganyar Village
- Handycraft Kreneng, in Gidangelo Village
- Handycraft woven Bamboo, in Kendengsidialit Village
- Handycraft Ratan, in Telukwetan Village
- Handycraft Pottery, in Mayong Lor Village
- Handycraft Paper Umberella, in Brantaksekarjati Village
- Industry Garment, in Sendang Village
- Industri Embroidery, in Nalumsari Village
- Industry Cigaette, in Robayan Village
- Industry Bread, in Bugo Village
- Industry Roof, in Mayong Kidul Village
- Industry Concrete Brick, in Kalipucang Kulon Village
- Centre Oranges, in Bategede Village
## Số điện thoại khẩn cấp trên Jepara[
[sửa](/w/index.php?title=Jepara&veaction=edit&vesection=17) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Jepara&action=edit§ion=17)]
- Police = +62-291-591110
- Fire Fighter = 113
- Grista Fire Fighter = +62-291-592706
- Electrical Disturbance = +62-291-591021
- Phone Disturbance = 117
- Kartini Hospital = +62-291-591175
- Kelet Hospital = +62-291-57902
- Graha Husada Hospital = +62-291-592067
- Ambulance = 118
## Ghi chú[
[sửa](/w/index.php?title=Jepara&veaction=edit&vesection=18) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Jepara&action=edit§ion=18)]
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Jepara&veaction=edit&vesection=19) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Jepara&action=edit§ion=19)]
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Jepara&veaction=edit&vesection=20) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Jepara&action=edit§ion=20)]
|
|

Set-Cookie: GeoIP=US:VA:Ashburn:39.04:-77.49:v4; Path=/; secure; Domain=.wikipedia.org

X-Content-Type-Options: nosniff

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

X-Cache-Status: miss

P3P: CP="This is not a P3P policy! See https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:CentralAutoLogin/P3P for more info."

Via: 1.1 varnish, 1.1 varnish

Content-Language: vi

X-Cache: cp1068 miss, cp1054 miss

Vary: Accept-Encoding,Cookie,Authorization

Accept-Ranges: bytes

Content-Type: text/html; charset=UTF-8


text:
Lịch sử Liên bang Xô viết (1985-1991)
Quá trình sụp đổ của Liên xô thành các quốc gia độc lập bắt đầu ngay từ năm 1985. Sau nhiều năm xây dựng quân đội Liên xô và các chi phí phát triển trong nước, phát triển kinh tế ở mức thấp. Những nỗ lực cải cách không thành công, một nền kinh tế trì trệ, và cuộc chiến tranh tại Afghanistan đã dẫn tới sự bất mãn, đặc biệt[cần dẫn nguồn] tại các nước cộng hoà vùng Baltic và Đông Âu. Những cải cách chính trị và xã hội lớn hơn, do nhà lãnh đạo cuối cùng của Liên xô, Mikhail Gorbachev, tiến hành một cách nóng vội, đã vượt quá tầm kiểm soát và tạo ra một không khi chỉ trích chính trị công khai với chính phủ ở Moskva. Sự tụt giảm thê thảm của giá dầu năm 1985 và 1986, và sự thiếu hụt dữ trữ ngoại tệ những năm sau đó để mua ngũ cốc đã ảnh hưởng rất lớn tới những hành động của ban lãnh đạo Liên xô.[1]
Nhiều nước cộng hoà thuộc Liên xô bắt đầu phản đối sự kiểm soát từ trung ương, sự tăng cường dân chủ dẫn tới sự suy yếu của chính phủ trung ương. Thâm hụt thương mại quốc gia dần làm cạn kiệt ngân quỹ của Liên bang, dẫn tới tình trạng phá sản. Liên xô cuối cùng sụp đổ năm 1991 khi Boris Yeltsin lên nắm quyền lực sau một cuộc đảo chính bất thành với mục tiêu hạ bệ Gorbachev, và cuộc cải tổ của ông.
Mục lục
Sự nổi lên của Gorbachev[sửa | sửa mã nguồn]
Năm 1985 đánh dấu sự vươn tới chức vụ Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Liên xô của Mikhail Gorbachev tiếp sau cái chết của Konstantin Chernenko. Mặc cho những cố gắng nhằm đưa ra các ý tưởng như glanost (sự mở rộng chính trị) và perestroika (cơ cấu lại kinh tế), Gorbachev thấy mình đang phải lãnh đạo một đế chế suy tàn. Liên xô phải đối mặt với sự chống đối từ bên ngoài qua tính kiêu căng của sự vượt trội quân sự của phương Tây và cuộc đấu tranh bên trong không ngừng nghỉ của các nước cộng hoà do Boris Yeltsin lãnh đạo đòi quyền chủ quyền. Một cuộc đảo chính bất thành mùa hè 1991 chống lại bộ máy chính quyền Gorbachev đã thúc đẩy nhanh chóng đến sự qua đời của Liên bang Xô viết. Sự tan rã chính thức của Liên xô được hoàn thành vào ngày Giáng sinh, 1991, khi Gorbachev từ chức và các nước cộng hoà riêng biệt lấy lại vai trò của chính phủ trung ương. Vào 31 tháng 12 1991, lá cờ Xô viết bị hạ xuống lần cuối cùng trên điện Kremlin.
Mặc dầu cải cách đã bị ngừng khoảng giữa 1969–1982, sự nổi lên của thế hệ mới đã tạo ra động lượng mới cho cải cách. Sự thay đổi các mối quan hệ với Hoa Kỳ có thể cũng là một sự thúc đẩy cho cải cách. Trong khi chính Jimmy Carter là người đã chấm dứt chính sách lắng dịu tiếp sau sự can thiệp của Liên xô vào Afghanistan, những căng thẳng Đông-Tây trong nhiệm kỳ đầu của Tổng thống Mỹ Ronald Reagan (1981–1985) gia tăng đến mức căng thẳng chưa từng thấy kể từ sau vụ khủng hoảng tên lửa Cuba năm 1962. Vào năm 1985, một giai đoạn cầm quyền ngắn của Konstantin Chernenko như Tổng thư ký đã chấm dứt với cái chết của ông và sự đảm đương vị trí đó của Mikhail Gorbachev.
Vào thời điểm Gorbachev đánh dấu sự khởi đầu của một quá trình sẽ dẫn tới sự sụp đổ chính trị của Liên bang Xô viết và kết quả phá huỷ nền kinh tế hành chính mệnh lệnh Xô viết thông qua các chương trình glanost (mở rộng chính trị), perestroika (cơ cấu lại kinh tế), và uskorenie (tăng tốc phát triển kinh tế), nền kinh tế Xô viết phải chịu ảnh hưởng cả từ lạm phát ẩn và sự thiếu hút nguồn cung khắp nơi bị trầm trọng thêm bằng việc mở cửa ngày càng nhiều các chợ đen làm ảnh hưởng xấu đến kinh tế chính thức.
Nó là một minh chứng rằng các chính sách của Gorbachev về mở cửa và dân chủ hoá đã bắt đầu vượt ra ngoài kiểm soát và vượt quá khỏi điều đã dự định. Đổi mới và công khai thẳng thắn đã trưng bày về việc làm sao một khi Đảng cộng sản cách mạng đã trở thành một thứ suy tàn tại một nơi cực trung tâm của xã hội.
Cải cách[sửa | sửa mã nguồn]
Luật hợp tác xã có hiệu lực tháng 5 năm 1988 có lẽ là biện pháp cải cách kinh tế cơ bản nhất ở đầu thời kỳ cầm quyền của Gorbachev. Lần đầu tiên kể từ chính sách Kinh tế mới của Vladimir Lenin, luật cho phép sở hữu tư nhân trong lĩnh vực dịch vụ, chế tạo và thương mại với nước ngoài. Theo đó, các nhà hàng, cửa hiệu và nhà máy chế biến kiểu hợp tác xuất hiện.
Glasnost cho phép tự do ngôn luận và báo chí lớn hơn. Dường như mục tiêu thứ nhất của Gorbachev khi đưa ra glasnost là tạo sức ép lên những người bảo thủ đang phản đối các chính sách tái cơ cấu kinh tế của ông và ông cũng hy vọng rằng với sự cởi mở, các cuộc tranh luận và tham gia ở mọi tầng lớp, toàn bộ người dân Liên xô sẽ ủng hộ các sáng kiến cải cách của ông.
Hàng nghìn tù nhân chính trị và nhiều người bất đồng cũng được thả. Xã hội Xô viết được tự do nghiên cứu và xuất bản về nhiều chủ đề trước kia từng bị giới hạn, gồm cả việc tiến hành các cuộc thăm dò ý kiến. Trung tâm Nghiên cứu Ý kiến Công cộng Toàn Liên bang (VCIOM) — tổ chức nghiên cứu có uy tín nhất ở thời điểm này - cũng được mở cửa. Các kho tài liệu lưu trữ nhà nước được tiếp cận rộng hơn, và một số con số thống kê xã hội từng bị giữ bí mật được công khai cho mục đích nghiên cứu và xuất bản với những chủ đề nhạy cảm như chênh lệch thu nhập, tội phạm, tự tử, phá thai, tỷ lệ tử vong trẻ em. Trung tâm nghiên cứu giới đầu tiên được mở cửa bên trong một Viện Nghiên cứu Kinh tế Xã hội Dân cư Loài người mới được thành lập.
Tháng 1 năm 1987, Gorbachev kêu gọi dân chủ hoá: các yếu tố dân chủ như bầu cử đa đảng được đưa vào quá trình chính trị Liên xô. Một hội nghị năm 1987 được nhà kinh tế Liên xô và cố vấn của Gorbachev Leonid Abalkin tiến hành, kết luận: "Những sự chuyển đổi sâu trong việc quản lý nền kinh tế không thể thực hiện nếu không có những thay đổi kèm theo trong hệ thống chính trị."[2]
Tháng 6 năm 1988, tại Đại hội lần thứ 19 Đảng Cộng sản Liên xô, Gorbachev đưa ra những cải cách căn bản nhằm giảm bớt sự quản lý của đảng với các cơ cấu chính phủ. Tháng 12 năm 1988, Xô viết Tối cao thông qua việc thành lập một Đại hội Đại biểu Nhân dân, mà những sửa đổi hiến pháp đã lập ra như cơ quan lập pháp mới của Liên xô.
Cuộc bầu cử Đại hội được tiến hành trên toàn Liên bang Xô viết vào tháng 3 và tháng 4 năm 1989. Gorbachev, với tư cách Tổng bí thư Đảng Cộng sản, có thể bị buộc phải từ chức ở bất kỳ thời điểm nào nếu giới lãnh đạo cộng sản bất mãn với ông. Nhằm tiến hành các biện pháp cải cách bị đa số đảng viên chống đối, Gorbachev muốn củng cố quyền lực ở một cương vị mới, Tổng thống Liên xô, độc lập với Đảng Cộng sản và các xô viết (hội đồng) và người nắm giữ chức vụ này chỉ có thể bị buộc tội trong trường hợp vi phạm trực tiếp vào luật pháp[3]. Ngày 15 tháng 3 năm 1990, Gorbachev được bầu làm tổng thống hành pháp đầu tiên. Cùng thời điểm đó, hiến pháp được thay đổi để loại bỏ Đảng Cộng sản Liên xô khỏi quyền lực chính trị.
Những hậu quả không dự tính[sửa | sửa mã nguồn]
Những nỗ lực của Gorbachev nhằm tổ chức lại hệ thống cộng sản có hứa hẹn, nhưng hoàn toàn không thể kiểm soát và dẫn tới một loạt các sự kiện cuối cùng kết thúc với sự sụp đổ của Liên bang Xô viết. Ban đầu được dự định làm các công cụ để thúc đẩy nền kinh tế Xô viết, các chính sách perestroika và glasnost nhanh chóng dẫn tới những hậu quả không lường trước.
Sự tự do có được dưới chính sách glasnost dẫn tới việc Đảng Cộng sản mất quyền kiểm soát tuyệt đối với truyền thông. Từ trước đó, và là sự bối rối với chính quyền, truyền thông bắt đầu công khai các vấn đề kinh tế xã hội nghiêm trọng mà chính phủ từ lâu bác bỏ và cố gắng che đậy. Các vấn đề ngày càng được quan tâm nhiều gồm điều kiện nhà ở kém, nạn nghiện rượu, sử dụng ma tuý, ô nhiễm, các nhà máy từ thời Stalin đã quá cũ kỹ, và tình trạng tham nhũng từ nhỏ đến lớn, tất cả những điều mà truyền thông chính thức đã cố tình bỏ qua. Báo chí cũng không ngại ghi chép những hành động sai lầm của chính phủ Liên Xô dưới thời Stalin như gulag, hiệp ước của ông với Adolf Hitler, cuộc Đại thanh trừng và các nạn đói, vốn đã bị truyền thông chính thức giấu kín. Hơn nữa, cuộc chiến tranh đang diễn ra tại Afghanistan, và sự xử lý kém thảm hoạ Chernobyl năm 1986, mà Gorbachev đã cố che dậy, càng làm xấu đi hình ảnh của chính phủ Xô viết ở thời điểm sự bất mãn đang gia tăng.
Tính chung, hình ảnh tươi đẹp về cuộc sống ở chế độ Xô viết từ lâu được trưng ra trước công chúng bởi truyền thông chính thức nhanh chóng tan vỡ, và những mặt tiêu cực của đời sống xã hội ở Liên xô liên tục bị đem ra soi xét[4]. Điều này gây ảnh hưởng tới lòng tin của dân chúng với hệ thống Xô viết và làm xói món cơ sở quyền lực xã hội của Đảng Cộng sản, đe doạ tính đồng nhất và sự thống nhất của chính nhà nước Liên bang Xô viết.
Sự xung đột giữa các nhà nước thành viên Khối hiệp ước Warszawa và sự lôi kéo của các nước phương Tây, lần đầu xuất hiện với việc Lech Wałęsa nổi lên nắm quyền lãnh đạo liên đoàn thương mại Công đoàn đoàn kết năm 1980, càng tăng tốc, khiến Liên xô không còn có thể dựa vào các nước vệ tinh Đông Âu của mình làm một vùng đệm bảo vệ nữa. Tới năm 1989, Moscow đã từ bỏ Học thuyết Brezhnev để chuyển sang một chính sách không can thiệp vào công việc nội bộ của các nước đồng minh trong Khối Warszawa, mỗi nước trong khối dần chứng kiến chính phủ cộng sản của mình mất quyền lực sau các cuộc bầu cử nhân dân, và trong trường hợp România, là một nổi dậy bạo lực. Tới năm 1991 các chính phủ cộng sản tại Bulgaria, Tiệp Khắc, Đông Đức, Hungary, Ba Lan và România, đều từng được dựng lên sau Thế chiến II, đều bị hạ bệ sau các cuộc cách mạng năm 1989.
Liên xô cũng bắt đầu rơi vào tình trạng chuyển biến khi các hậu quả chính trị của glasnost diễn ra trên khắp đất nước. Dù có những nố lực ngăn chặn, sự chuyển biến tại Đông Âu đã lan tới các nhà nước bên trong Liên bang Xô viết. Trong cuộc bầu cử quốc hội địa phương tại các nước cộng hoà hợp thành, những người theo chủ nghĩa quốc gia cũng như những người cải cách triệt để nổi lên. Khi Gorbachev đã làm suy yếu hệ thống chính trị bên trong, khả năng chính phủ trung ương Moscow áp đặt ý chí lên các nước cộng hoà hợp thành đã giảm nhiều. Những cuộc tuần hành hoà bình rộng lớn tại các nước cộng hoà vùng Baltic như Con đường Baltic và Cách mạng Hát đã thu hút sự chú ý của quốc tế và thúc đẩy các phong trào độc lập ở nhiều vùng khác.
Sự nổi lên của chủ nghĩa quốc gia, chủ nghĩa dân tộc dưới chính sách tự do ngôn luận nhanh chóng khơi lại những căng thẳng sắc tộc vốn bị kìm nén ở nhiều nước cộng hoà Xô viết, càng làm mất đi hình ảnh lý tưởng về một nhân dân Xô viết thống nhất, một vùng với đại đa số người Armenia ở Cộng hoà Xã hội chủ nghĩa Xô viết Azerbaijan, đã thông qua một nghị quyết kêu gọi thống nhất với Cộng hoà Xã hội chủ nghĩa Xô viết Armenia. Bạo lực chống lại người Azerbaijan địa phương được chiếu trên truyền hình Liên xô, kích động những vụ thảm sát người Armenia ở thành phố Sumgait của Azerbaijan.
Được khuyến khích bởi không khí tự do của glasnost, sự bất mãn của dân chúng với các điều kiện kinh tế trở nên mạnh mẽ hơn hết trong bất kỳ giai đoạn lịch sử nào trước đó của Liên xô. Dù perestroika được coi là hành động táo bạo trong bối cảnh lịch sử Xô viết, những nỗ lực cải cách kinh tế của Gorbachev vẫn chưa đủ triệt để để tái khởi động nền kinh tế đã rơi vào tình trạng trì trệ kinh niên từ cuối thập niên 1980. Những cuộc cải cách tạo ra một số sự xâm nhập trong việc phi trung ương hoá, nhưng Gorbachev và bộ máy của mình đã không đụng chạm tới các yếu tố nền tảng của hệ thống Stalin, gồm kiểm soát giá cả, sự không thể chuyển đổi của đồng ruble, việc loại bỏ sở hữu tư nhân, và sự độc quyền của chính phủ với các phương tiện sản xuất.
Tới năm 1990, chính phủ Liên Xô đã mất kiểm soát với các điều kiện kinh tế. Chi tiêu chính phủ gia tăng nhanh chóng bởi số lượng các doanh nghiệp thua lỗ yêu cầu trợ cấp của chính phủ và việc trợ cấp giá hàng tiếp tục tăng thêm. Các khoản thu từ thuế giảm sút khi chính phủ các nước cộng hoà và chính phủ địa phương từ chối chi trả chúng cho chính quyền trung ương bởi sự lớn mạnh của chính quyền tự trị địa phương. Chiến dịch chống rượu cũng làm giảm nguồn thu từ thuế, mà vào năm 1982 chiếm khoảng 12% toàn bộ ngân sách nhà nước. Việc chính phủ trung ương không còn được tham gia nhiều vào quyết định sản xuất, đặc biệt trong lĩnh vực hàng hoá tiêu dùng, dẫn đến sự tan vỡ trong quan hệ sản xuất-tiêu thụ truyền thống nhưng cũng không góp phần vào việc xây dựng một mối quan hệ mới. Vì thế, thay vì cơ cấu lại hệ thống, việc phi trung ương hoá của Gorbachev gây ra tình trạng ứ đọng.
Yeltsin và sự tan rã của Liên xô[sửa | sửa mã nguồn]
Gorbachev lên án Boris Yeltsin, kẻ đối địch cũ của ông ta và là tổng thống đầu tiên của nước Nga, đã xé tan đất nước với một mong muốn tăng cường quyền lợi cá nhân.
Vào ngày 7 tháng 2 n¨m 1990, Uỷ ban Trung ương đảng cộng sản Liên bang Xô viết đồng ý từ bỏ tình trạng độc quyền quyền lực. Các nước cộng hoà bắt đầu đòi chủ quyền của họ với Moscow, và đã bắt đầu một "cuộc chiến tranh pháp luật" với chính phủ trung ương Moscow, trong đó các chính phủ các nước cộng hoà chối bỏ một pháp chế tập hợp toàn bộ ở điểm nó xung đột với các luật lệ địa phương, đòi hỏi quyền kiểm soát các nền kinh tế của họ và từ chối trả thuế cho chính phủ trung ương Moscow. Cuộc tranh chấp này gây ra sự chuyển chỗ của kinh tế, khi các đường cung cấp trong nền kinh tế bị phá vỡ, và gây hậu quả nền kinh tế Xô viết suy sụp hơn nữa.
Gorbachev tung ra những cố gắng vô vọng và bất hạnh cuối cùng nhằm xác nhận quyền kiểm soát, đặc biệt đối với các nước cộng hoà vùng Baltic, nhưng quyền lực và uy quyền của chính phủ trung ương đã hoàn toàn và không thể bị đảo ngược xói mòn.
Ngày 11 tháng 3 năm 1990 Litva, dẫn đầu bởi vị chủ tịch Hội đồng tối cao mới được bầu là Vytautas Landsbergis, tuyên bố độc lập và thông báo rằng họ đã bị kéo ra khỏi Liên bang Xô viết. Tuy nhiên, Hồng quân có sự hiện diện mạnh mẽ ở Litva. Liên bang Xô viết khởi đầu một cuộc phong toả kinh tế Litva và giữ các đội quân ở đó nhằm "giữ quyền lợi của những người Nga".
Ngày 13 tháng 1 năm 1991 xung đột giữa quân đội Xô viết và những người dân thường Litva không vũ khí đã xảy ra dẫn tới cái chết của 13 người và nhiều người bị thương. Điều này càng làm suy yếu tính hợp pháp của Liên bang Xô viết, cả trên trường quốc tế và bên trong.
Ngày 30 tháng 3 năm 1990, chỉ 19 ngày sau khi Litva tuyên bố độc lập, Hội đồng tối cao Estonia tuyên bố quyền lực của Xô viết ở Estonia từ 1940 là bất hợp pháp, và đã bắt đầu một quá trình nhằm tái lập Estonia là một nước độc lập.
Ngày 17 tháng 3 năm 1991, trong một cuộc trưng cầu dân ý toàn quốc, 78% dân chúng đồng ý duy trì Liên bang Xô viết dưới một hình thức mới. Các nước Baltic, Armenia, Gruzia và Moldova tẩy chay cuộc trưng cầu. Trong mỗi nước trong số chín nước cộng hoà, đa phần cử tri ủng hộ duy trì Liên bang Xô viết. Tháng 6 năm 1991, các cuộc bầu cử trực tiếp được tiến hành để bầu chức Tổng thống nước Liên bang Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết Nga. Ứng cử viên dân tuý Boris Yeltsin, người thường đưa ra các chỉ trích nhắm vào Mikhail Gorbachev thắng 57% số phiếu, đánh bại ứng cử viên yêu thích của Gorbachev là cựu chủ tịch Nikolai Ryzhkov với chỉ 16% số phiếu.
Vụ đảo chính tháng 8[sửa | sửa mã nguồn]
Phải đối mặt với chủ nghĩa ly khai từ các nước cộng hoà, Gorbachev đã cố gắng tái cấu trúc Liên bang Xô viết thành một nhà nước ít tập trung hơn. Ngày 20 tháng 8 năm 1991 các nước cộng hoà đã ký một hiệp ước, biến họ thành các nước độc lập trong một liên bang với một tổng thống chung, chính sách ngoại giao và quân sự chung. Hiệp ước mới được các nước vùng Trung Á rất ủng hộ, bởi vì họ cần quyền lực kinh tế và thị trường của Liên bang Xô viết để trở thành thịnh vượng. Tuy nhiên những nhà cải cách triệt để hơn ngày càng tin rằng một cuộc chuyển đổi nhanh chóng sang nền kinh tế thị trường là cần thiết và mong muốn được thấy sự tan rã của Liên xô nếu điều đó là cần thiết để thực hiện các mục tiêu của họ. Sự tan rã của Liên xô cũng được đồng thuận và mong muốn của các chính quyền địa phương như chức vụ của tổng thống Yeltsin, để thành lập quyền lực toàn bộ đối với lãnh thổ của họ. Trái ngược với sự lãnh đạm của những nhà cải cách về việc đạt tới một hiệp ước, những người bảo thủ và những người còn yêu mến Liên xô, vẫn còn mạnh bên trong Đảng Cộng sản và quân đội hoàn toàn chống đối bất kỳ điều gì có thể gây hại tới nhà nước Xô viết.
19 tháng 8 năm 1991, Phó tổng thống của Gorbachev, Gennadi Yanayev, Thủ tướng Valentin Pavlov, Bộ trưởng quốc phòng Dmitriy Yazov, Giám đốc KGB Vladimir Kryuchkov, và một số quan chức cao cấp khác hành động để ngăn chặn dấu hiệu của một hiệp ước liên bang bằng cách dựng lên "Uỷ ban nhà nước về tình trạng khẩn cấp." "Uỷ ban" đặt Gorbachev (đang trong kỳ nghỉ tại Krym) trong tình trạng giam giữ tại gia và cố gắng khôi phục nhà nước liên bang. Những nhà lãnh đạo đảo chính nhanh chóng đưa ra một sắc lệnh khẩn cấp đình chỉ hoạt động chính trị và cấm đa phần báo chí.
Trong khi những người tổ chức đảo chính chờ đợi một số ủng hộ của dân chúng cho những hành động của họ, thì tình cảm của dân chúng Moscow đa phần là chống lại họ. Hàng nghìn người xuống đường để bảo vệ "Nhà Trắng" (văn phòng của Yeltsin), lúc đó là cái ghế tượng trưng cho chủ quyền Nga. Những người tổ chức tìm cách bắt giữ nhưng hoàn toàn vô vọng Yeltsin, người tuần hành những cuộc chống đối lớn đảo chính.
Sau những ngày đó, vào 21 tháng 8 vụ đảo chính sụp đổ, những người tổ chức bị bắt giam và Gorbachev quay trở lại làm tổng thống Liên bang Xô viết. Tuy nhiên, lúc đó quyền lực của Gorbachev đã bị thoả hiệp một cách chết người bởi vì không cơ cấu quyền lực tại bất kỳ một nước cộng hoà nào và ngay cả nước Nga còn nằm trong tay ông.
Hậu quả của cuộc đảo chính[sửa | sửa mã nguồn]
Trong suốt mùa hè năm 1991, chính phủ Nga dần thay thế chính phủ liên bang, từ từ từng bộ. Tháng 11 năm 1991, Yeltsin ra một nghị định cấm Đảng Cộng sản Liên xô trên toàn bộ cộng hoà Nga. Vì thế, nhiều đảng viên cộng sản cũ từ bỏ Đảng Cộng sản để đổi lấy các vị trí trong các cơ cấu của chính phủ mới.
Sau vụ đảo chính, các nước cộng hoà Xô viết tăng tốc quá trình độc lập, từng nước một tuyên bố chủ quyền. Các chính quyền địa phương của họ bắt đầu nắm lấy tài sản liên bang trên lãnh thổ của mình. Ngày 6 tháng 9 năm 1991, chính phủ Liên xô công nhận nền độc lập của ba nước cộng hoà Baltic, mà các cường quốc phương Tây luôn cho là có chủ quyền. Sau đó ngày 6 tháng 12 năm 1991, Ukraina tuyên bố độc lập khỏi Liên bang Xô viết sau một cuộc trưng cầu dân ý với hơn 90% người dân ủng hộ độc lập. Khi đó, trong trận chiến quyền lực, ngày 18 tháng 10 Gorbachev và các đại diện của 8 nước cộng hoà (không bao gồm Azerbaijan, Gruzia, Moldova, Ukraina, và các nước cộng hoà vùng Baltic) ký một thoả thuận về việc thành lập một cộng đồng kinh tế mới.
Trong lúc đó, tình hình kinh tế Liên xô tiếp tục xấu đi. Tới tháng 12 năm 1991, tình trạng thiếu hụt lương thực mở miền trung nước Nga đã dẫn tới việc phân phối lương thực theo tem phiếu ở vùng Moscow lần đầu tiên kể từ Thế chiến II. Trước một sự sụp đổ không thể tránh khỏi, Tổng thống Liên xô Gorbachev và chính phủ của ông vẫn tiếp tục phản đối các cải cách kinh tế thị trường như chương trình "500 Ngày" của Yavlinsky. Để phá vỡ sự phản đối của Gorbachev, Yeltsin quyết định giải tán Liên xô theo Hiệp ước Liên bang năm 1922 và theo đó loại bỏ Gorbachev cùng chính phủ Xô viết khỏi quyền lực. Hành động này được ủng hộ mạnh mẽ từ các chính phủ Ukraina và Belarus, là những bên tham gia Hiệp ước năm 1922 cùng với Nga.
Sự thành lập SNG và chính thức giải tán Liên xô[sửa | sửa mã nguồn]
Ngày 8 tháng 12 năm 1991, những nhà lãnh đạo các nước cộng hoà Nga, Ukraina và Belarus gặp mặt tại Belavezhskaya Pushcha để đưa ra một tuyên bố rằng Liên bang Xô viết đã bị giải tán và được thay thế bởi Cộng đồng các quốc gia độc lập (SNG theo tiếng Nga; CSI theo tiếng Anh). Gorbachev miêu tả tuyên bố này là một vụ đảo chính bất hợp pháp và nguy hiểm về mặt thể chế. Tuy nhiên ông ta đã trở thành một tổng thống của không một nước nào cả.
Mười hai trong số mười lăm nước cộng hoà ký Hiến chương năng lượng châu Âu tại Hague ngày 17 tháng 12 năm 1991, với tư cách là các nước có chủ quyền, với 28 nước châu Âu khác, Uỷ ban châu Âu và bốn nước không thuộc châu Âu.
Ngày 25 tháng 12 năm 1991, Gorbachev từ chức tổng thống Liên xô và bị thay thế bởi Boris Yeltsin. Ngày hôm sau, Xô viết Tối cao bầu cử để bãi bỏ tuyên bố được viết năm 1922 việc chính thức thành lập Liên bang Xô viết và tự giải tán. Tới 31 tháng 12 năm 1991, tất cả các định chế chính thức của Liên xô đã dừng hoạt động.
Sự sụp đổ của Liên Xô sau này được tổng thống Nga Putin gọi là "thảm họa địa chính trị tồi tệ nhất thế kỷ 20. Đối với nước Nga, nó đã trở thành một bi kịch thực sự. Hàng triệu công dân và những người yêu nước của chúng ta bỗng nhiên thấy họ đang sống bên ngoài lãnh thổ Nga.".[5] Cựu Thủ tướng Nga Evgeny Primakov cho rằng: "Cái giá của sự sụp đổ Liên Xô là rất khủng khiếp, nền kinh tế Nga tổn thất còn nhiều hơn Chiến tranh thế giới thứ hai. Sẽ là điên rồ nếu nói rằng đất nước này được hưởng lợi từ những năm 1990."[6]
Đa số người dân Liên Xô cũng không muốn đất nước Liên Xô tan rã. Cuối năm 2005, kết quả một cuộc điều tra dư luận của hai cơ quan độc lập nổi tiếng ở Nga cho thấy: 66% người Nga ngày nay cảm thấy nuối tiếc cho sự sụp đổ của Liên Xô; 76% số người cho rằng Liên Xô có rất nhiều điểm đáng để tự hào[7], 60% người Nga tin rằng: sự sụp đổ của Liên Xô gây nhiều tác hại nhiều hơn là lợi ích. Trong cơn đại hồng thủy đó, nhiều nước cộng hòa hậu Xô viết đã rơi vào bạo lực sắc tộc sau khi có được độc lập, khiến cả trăm ngàn người thiệt mạng.
Trên bình diện thế giới, sự sụp đổ của Liên Xô khiến phương Tây không còn một đối trọng đủ mạnh mẽ, thế giới ngày nay vẫn còn xa mới có thể gọi là an toàn.[8]
Tóm tắt[sửa | sửa mã nguồn]
Bốn yếu tố cơ bản của hệ thống Liên xô là bộ máy các Xô viết, chủ nghĩa liên bang về sắc tộc, nhà nước xã hội chủ nghĩa, và sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản. Các chương trình perestroika và glasnost của Gorbachev đã tạo ra các hiệu ứng không lường trước khiến hệ thống này tan vỡ. Như một công cụ để hồi phục nhà nước Xô viết, Gorbachev liên tục cố gắng xây dựng một liên minh các lãnh đạo chính trị ủng hộ cải cách và tạo ra các vũ đài và cơ sở quyền lực. Ông thực hiện các biện pháp đó bởi ông muốn giải quyết các vấn đề kinh tế và chính trị nghiêm trọng rõ ràng đang đe doạ đặt Liên xô vào tình trạng trì trệ kéo dài.
Nhưng bằng các sử dụng các biện pháp cải cách một cách vội vã và nhiều kẽ hở, Gorbachev cũng khiến những người theo chủ nghĩa quốc gia, những người cộng sản chính thống và các lực lượng dân tuý phản đối các nỗ lực tự do hoá và tái hồi phục chủ nghĩa Cộng sản Xô viết của ông. Dù một số phong trào mới muốn thay thế toàn bộ hệ thống Xô viết bằng một hệ thống mới, những người khác yêu cầu độc lập cho các nước cộng hoà. Tuy thế, vẫn có những người nhấn mạnh ở sự khôi phục các đường lối Xô viết cũ. Rút cục, Gorbachev không thể tạo ra một sự đồng thuận giữa các lực lượng đó và hậu quả là sự sụp đổ của Liên bang Xô viết.
Tái cơ cấu hậu Xô viết[sửa | sửa mã nguồn]
Để tái cơ cấu hệ thống hành chính mệnh lệnh Xô viết và thực hiện một cuộc chuyển tiếp tới một nền kinh tế thị trường, các chương trình liệu pháp sốc của Yeltsin đã được áp dụng ngay sau sự giải tán Liên xô. Các khoản tiền trợ cấp cho các nông trang và các ngành công nghiệp bị cắt bỏ, các biện pháp kiểm soát giá bị huỷ, và đồng ruble Nga chuyển theo hướng có thể chuyển đổi. Các cơ hội mới cho bộ máy của Yeltsin và những nhà doanh nghiệp khác chiếm lấy tài sản quốc gia xuất hiện vì thế đã tái cơ cấu nền kinh tế sở hữu nhà nước chỉ sau vài tháng. Sau khi nắm được quyền lực, đại đa số các nhà cải cách "duy tâm" kiếm chác được những tài sản lớn nhờ chức vụ của mình trong chính phủ và trở thành các đầu sỏ kinh doanh theo một cách có vẻ trái ngược với một nền dân chủ đang xuất hiện. Các định chế có sẵn bị xoá bỏ trước khi các cơ cấu pháp luật mới của một nền kinh tế thị trường hình thành ví dụ như các điều luật để quản lý tài sản tư nhân, quản lý thị trường tài chính và thuế má.
Các nhà kinh tế thị trường tin rằng việc loại bỏ hệ thống hành chính mệnh lệnh ở Nga sẽ làm tăng GDP và các tiêu chuẩn sống bằng cách tái phân bổ các nguồn tài nguyên một cách hiệu quả hơn. Họ cũng nghĩ rằng sự sụp đổ sẽ tạo ra các khả năng sản xuất mới bằng cách hạn chế mệnh lệnh sản xuất từ trung ương, thay thế một hệ thống thị trường phi tập trung, hạn chế những sự bóp méo cấu trúc và nền kinh tế vĩ mô thông qua tự do hoá, và cung cấp sự khích lệ thông qua tư nhân hoá.
Từ khi Liên xô sụp đổ, Nga phải đối mặt với nhiều vấn đề mà những người đề xuất thị trường tự do năm 1992 không mong đợi. Trong số các vấn đề đó, 25% dân số sống dưới ngưỡng nghèo khổ, tuổi thọ tụt giảm, tỷ lệ sinh thấp, và GDP giảm một nửa. Những vấn đề đó đã dẫn tới một loạt các cuộc khủng hoảng trong thập niên 1990, suýt dẫn tới việc đối thủ cộng sản của Yeltsin, Gennady Zyuganov, giành chiến thắng trong cuộc bầu cử tổng thống năm 1996.
Những năm 2000 trở lại đây, nền kinh tế Nga đã bắt đầu được cải thiện nhiều, nhờ vào những khoản đầu tư lớn và phát triển kinh doanh và cũng nhờ vào sự tăng giá của các mặt hàng tài nguyên thiên nhiên.
Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]
- Chiến tranh Lạnh (1985-1991)
- Dự đoán sự sụp đổ của Liên xô
- Các cuộc cách mạng năm 1989 (Đông Âu)
- Bức tường Berlin
Đọc thêm[sửa | sửa mã nguồn]
- Hélène Carrère d'Encausse, The End of the Soviet Empire: The Triumph of the Nations, Basic Books, 1992, ISBN 0-465-09818-5
- Gaidar, Yegor (19 tháng 4, 2007). “The Soviet Collapse: Grain and Oil”. AEI Online. Truy cập ngày 9 tháng 7 năm 2009.
- Gaidar, Yegor. Gibel' Imperii: Uroki dlya sovremennoi Rossii [The Collapse of an Empire: Lessons for Modern Russia].
Gaidar, Yegor Gaidar; Antonina W. Bouis (2007). Collapse of an Empire: Lessons for Modern Russia. Washington D.C.: Brookings Institution Press. ISBN 978-0-8157-3114-6.
- Jack F. Matlock, Jr., Autopsy on an Empire: The American Ambassador's Account of the Collapse of the Soviet Union, Random House, 1995, ISBN 0679413766
- David Remnick, Lenin's Tomb: The Last Days of the Soviet Empire, Vintage Books, 1994, ISBN 0-679-75125-4
- Ronald Grigor Suny, The Revenge of the Past: Nationalism, Revolution, and the Collapse of the Soviet Union, Stanford University Press, 1993, ISBN 0-8047-2247-1
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ Gaidar, Yegor (ngày 19 tháng 4 năm 2007). “The Soviet Collapse: Grain and Oil”. On the Issues: AEI online. American Enterprise Institute. Truy cập ngày 9 tháng 7 năm 2009. (Edited version of a speech given 13 tháng 11, 2006 at the American Enterprise Institute.)
- ^ Voprosy Ekonomiki (Moscow), no. 2 (1988), p. 79.
- ^ Российская история | Персонажи | Горбачев Михаил Сергеевич
- ^ Acton, Edward,, (1995) Russia, The Tsarist and Soviet Legacy, Longmann Group Ltd (1995) ISBN 0-582-08922-0
- ^ http://www.quangngai.gov.vn/quangngai/tiengviet/sbn_301/2011/68769/
- ^ “Soviet collapse more costly than WWII - Primakov”. Truy cập 23 tháng 9 năm 2015.
- ^ Loạt bài Bài học từ sự sụp đổ của Đảng CS Liên Xô - Báo Nhân dân, kỳ 7
- ^ “20 years on: Is the post-Soviet world a safer place?”. Truy cập 23 tháng 9 năm 2015.
Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]
- Reform, Coup and Collapse: The End of the Soviet State by Professor Archie Brown.
- Soviet Archives collected by Vladimir Bukovsky
- Candid photos of the Eastern Bloc September–tháng 12 năm 1991, in the last months of the USSR
- Kuliabin A. Semine S. Some of aspects of state national economy evolution in the system of the international economic order.- USSR ACADEMY OF SCIENCES FAR EAST DIVISION INSTITUTE FOR ECONOMIC & INTERNATIONAL OCEAN STUDIES Vladivostok, 1991

markdown:
# Lịch sử Liên bang Xô viết (1985-1991)
|Một phần của
|loạt bài [Lịch sử Nga](/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Nga) ![ Coat of Arms of Russia](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f2/Coat_of_Arms_of_the_Russian_Federation.svg/75px-Coat_of_Arms_of_the_Russian_Federation.svg.png)
![ Coat of Arms of Russia](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f2/Coat_of_Arms_of_the_Russian_Federation.svg/75px-Coat_of_Arms_of_the_Russian_Federation.svg.png)
[Volga Bulgaria](/w/index.php?title=Volga_Bulgaria&action=edit&redlink=1)(7–13) [Khazar](/wiki/Khazar)(7–10) [Khả hãn quốc Rus](/w/index.php?title=Kh%E1%BA%A3_h%C3%A3n_qu%E1%BB%91c_Rus&action=edit&redlink=1)(8–9) [Nga Kiev](/w/index.php?title=Nga_Kiev&action=edit&redlink=1)(9–12) [Vladimir-Suzdal](/w/index.php?title=C%C3%B4ng_qu%E1%BB%91c_Vladimir-Suzdal&action=edit&redlink=1)(12–14) [Cộng hoà Novgorod](/wiki/C%E1%BB%99ng_ho%C3%A0_Novgorod)(12–15) [Mông Cổ xâm lược](/w/index.php?title=M%C3%B4ng_C%E1%BB%95_x%C3%A2m_l%C6%B0%E1%BB%A3c_Rus&action=edit&redlink=1)(1220–1240) [Ách thống trị Tatar](/w/index.php?title=Bi%E1%BB%83u_th%E1%BB%9Di_gian_%C3%A1ch_th%E1%BB%91ng_tr%E1%BB%8B_Tatar-M%C3%B4ng_C%E1%BB%95_t%E1%BA%A1i_Nga&action=edit&redlink=1)(13–15) [Đại công quốc Moskva](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_c%C3%B4ng_qu%E1%BB%91c_Moskva)(1340–1547) [Nước Nga Sa hoàng](/wiki/N%C6%B0%E1%BB%9Bc_Nga_Sa_ho%C3%A0ng)(1547–1721) [Đế quốc Nga](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Nga)(1721–1917) [Chính phủ Lâm thời / Cộng hoà Nga](/w/index.php?title=Ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7_L%C3%A2m_th%E1%BB%9Di_Nga&action=edit&redlink=1)(1917) [Nga Xô viết](/wiki/Li%C3%AAn_bang_C%E1%BB%99ng_ho%C3%A0_X%C3%A3_h%E1%BB%99i_ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_X%C3%B4_vi%E1%BA%BFt_Nga)/ [Liên xô](/wiki/Li%C3%AAn_x%C3%B4)(1917–1991) [Liên bang Nga](/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Nga_h%E1%BA%ADu_X%C3%B4_vi%E1%BA%BFt)(1991- *hiện tại*) [Chủ đề Nga](/w/index.php?title=Ch%E1%BB%A7_%C4%91%E1%BB%81:Nga&action=edit&redlink=1) **Quá trình sụp đổ của Liên xô** thành các quốc gia độc lập bắt đầu ngay từ năm 1985. Sau nhiều năm xây dựng [quân đội Liên xô](/w/index.php?title=C%C3%A1c_l%E1%BB%B1c_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_v%C5%A9_trang_Li%C3%AAn_x%C3%B4&action=edit&redlink=1)và các chi phí phát triển trong nước, phát triển kinh tế ở mức thấp. Những nỗ lực cải cách không thành công, một nền kinh tế trì trệ, và cuộc chiến tranh tại Afghanistan đã dẫn tới sự bất mãn, đặc biệt tại [các nước cộng hoà vùng Baltic](/w/index.php?title=C%C3%A1c_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_c%E1%BB%99ng_ho%C3%A0_v%C3%B9ng_Baltic&action=edit&redlink=1)và Đông Âu. Những cải cách chính trị và xã hội lớn hơn, do nhà lãnh đạo cuối cùng của Liên xô, [Mikhail Gorbachev](/wiki/Mikhail_Sergeyevich_Gorbachyov), tiến hành một cách nóng vội, đã vượt quá tầm kiểm soát và tạo ra một không khi [chỉ trích](/w/index.php?title=Ch%E1%BB%89_tr%C3%ADch&action=edit&redlink=1)chính trị công khai với chính phủ ở [Moskva](/wiki/Moskva). Sự tụt giảm thê thảm của [giá dầu](/w/index.php?title=Gi%C3%A1_d%E1%BA%A7u&action=edit&redlink=1)năm 1985 và 1986, và sự thiếu hụt dữ trữ ngoại tệ những năm sau đó để mua ngũ cốc đã ảnh hưởng rất lớn tới những hành động của ban lãnh đạo Liên xô. [[1]](#cite_note-AEI-Gaidar-Grain_and_Oil-1)
Nhiều
[nước cộng hoà thuộc Liên xô](/wiki/C%C3%A1c_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_c%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_c%E1%BB%A7a_Li%C3%AAn_bang_X%C3%B4_vi%E1%BA%BFt) bắt đầu phản đối sự kiểm soát từ trung ương, sự tăng cường dân chủ dẫn tới sự suy yếu của chính phủ trung ương. Thâm hụt thương mại quốc gia dần làm cạn kiệt ngân quỹ của Liên bang, dẫn tới tình trạng phá sản. Liên xô cuối cùng sụp đổ năm 1991 khi [Boris Yeltsin](/wiki/Boris_Nikolayevich_Yeltsin) lên nắm quyền lực sau [một cuộc đảo chính bất thành](/wiki/Cu%E1%BB%99c_%C4%91%E1%BA%A3o_ch%C3%ADnh_X%C3%B4_vi%E1%BA%BFt_n%C4%83m_1991) với mục tiêu hạ bệ Gorbachev, và cuộc [cải tổ](/wiki/Perestroika) của ông.
## Mục lục
## Sự nổi lên của Gorbachev[
[sửa](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Li%C3%AAn_bang_X%C3%B4_vi%E1%BA%BFt_(1985-1991)&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Li%C3%AAn_bang_X%C3%B4_vi%E1%BA%BFt_(1985-1991)&action=edit§ion=1)]
Năm 1985 đánh dấu sự vươn tới chức vụ Tổng Bí thư
[Đảng Cộng sản Liên xô](/wiki/%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Li%C3%AAn_X%C3%B4) của [Mikhail Gorbachev](/wiki/Mikhail_Sergeyevich_Gorbachyov) tiếp sau cái chết của Konstantin Chernenko. Mặc cho những cố gắng nhằm đưa ra các ý tưởng như [glanost](/w/index.php?title=Glanost&action=edit&redlink=1) (sự mở rộng chính trị) và [perestroika](/wiki/Perestroika) (cơ cấu lại kinh tế), Gorbachev thấy mình đang phải lãnh đạo một đế chế suy tàn. Liên xô phải đối mặt với sự chống đối từ bên ngoài qua tính kiêu căng của sự vượt trội quân sự của phương Tây và cuộc đấu tranh bên trong không ngừng nghỉ của các nước cộng hoà do [Boris Yeltsin](/wiki/Boris_Nikolayevich_Yeltsin) lãnh đạo đòi quyền chủ quyền. Một cuộc [đảo chính](/wiki/%C4%90%E1%BA%A3o_ch%C3%ADnh) bất thành mùa hè 1991 chống lại bộ máy chính quyền Gorbachev đã thúc đẩy nhanh chóng đến sự qua đời của Liên bang Xô viết. Sự tan rã chính thức của Liên xô được hoàn thành vào ngày [Giáng sinh](/wiki/L%E1%BB%85_Gi%C3%A1ng_Sinh), 1991, khi Gorbachev từ chức và các nước cộng hoà riêng biệt lấy lại vai trò của chính phủ trung ương. Vào [31 tháng 12](/wiki/31_th%C3%A1ng_12) 1991, lá cờ Xô viết bị hạ xuống lần cuối cùng trên [điện Kremlin](/wiki/%C4%90i%E1%BB%87n_Kremli).
Mặc dầu cải cách đã bị ngừng khoảng giữa 1969–1982, sự nổi lên của thế hệ mới đã tạo ra động lượng mới cho cải cách. Sự thay đổi các mối quan hệ với Hoa Kỳ có thể cũng là một sự thúc đẩy cho cải cách. Trong khi chính
[Jimmy Carter](/wiki/Jimmy_Carter) là người đã chấm dứt chính sách lắng dịu tiếp sau sự [can thiệp](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Afghanistan_(1978%E2%80%931992)) của Liên xô vào [Afghanistan](/wiki/Afghanistan), những căng thẳng Đông-Tây trong nhiệm kỳ đầu của [Tổng thống Mỹ](/wiki/T%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng_Hoa_K%E1%BB%B3) [Ronald Reagan](/wiki/Ronald_Reagan) (1981–1985) gia tăng đến mức căng thẳng chưa từng thấy kể từ sau vụ [khủng hoảng tên lửa Cuba](/wiki/Kh%E1%BB%A7ng_ho%E1%BA%A3ng_t%C3%AAn_l%E1%BB%ADa_Cuba) năm [1962](/wiki/1962). Vào năm [1985](/wiki/1985), một giai đoạn cầm quyền ngắn của [Konstantin Chernenko](/wiki/Konstantin_Ustinovich_Chernenko) như Tổng thư ký đã chấm dứt với cái chết của ông và sự đảm đương vị trí đó của Mikhail Gorbachev.
Vào thời điểm Gorbachev đánh dấu sự khởi đầu của một quá trình sẽ dẫn tới sự sụp đổ chính trị của Liên bang Xô viết và kết quả phá huỷ nền kinh tế hành chính mệnh lệnh Xô viết thông qua các chương trình glanost (mở rộng chính trị), perestroika (cơ cấu lại kinh tế), và uskorenie (tăng tốc phát triển kinh tế), nền kinh tế Xô viết phải chịu ảnh hưởng cả từ lạm phát ẩn và sự thiếu hút nguồn cung khắp nơi bị trầm trọng thêm bằng việc mở cửa ngày càng nhiều các chợ đen làm ảnh hưởng xấu đến kinh tế chính thức.
Nó là một minh chứng rằng các chính sách của Gorbachev về mở cửa và dân chủ hoá đã bắt đầu vượt ra ngoài kiểm soát và vượt quá khỏi điều đã dự định. Đổi mới và công khai thẳng thắn đã trưng bày về việc làm sao một khi Đảng cộng sản cách mạng đã trở thành một thứ suy tàn tại một nơi cực trung tâm của xã hội.
### Cải cách[
[sửa](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Li%C3%AAn_bang_X%C3%B4_vi%E1%BA%BFt_(1985-1991)&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Li%C3%AAn_bang_X%C3%B4_vi%E1%BA%BFt_(1985-1991)&action=edit§ion=2)] [Luật hợp tác xã](/w/index.php?title=Lu%E1%BA%ADt_h%E1%BB%A3p_t%C3%A1c_x%C3%A3&action=edit&redlink=1) có hiệu lực tháng 5 năm 1988 có lẽ là biện pháp cải cách kinh tế cơ bản nhất ở đầu thời kỳ cầm quyền của Gorbachev. Lần đầu tiên kể từ chính sách [Kinh tế mới](/wiki/Kinh_t%E1%BA%BF_m%E1%BB%9Bi) của [Vladimir Lenin](/wiki/Vladimir_Ilyich_Lenin), luật cho phép sở hữu tư nhân trong lĩnh vực dịch vụ, chế tạo và thương mại với nước ngoài. Theo đó, các nhà hàng, cửa hiệu và nhà máy chế biến kiểu hợp tác xuất hiện. *Glasnost* cho phép tự do ngôn luận và báo chí lớn hơn. Dường như mục tiêu thứ nhất của Gorbachev khi đưa ra *glasnost* là tạo sức ép lên những người bảo thủ đang phản đối các chính sách tái cơ cấu kinh tế của ông và ông cũng hy vọng rằng với sự cởi mở, các cuộc tranh luận và tham gia ở mọi tầng lớp, toàn bộ người dân Liên xô sẽ ủng hộ các sáng kiến cải cách của ông.
Hàng nghìn tù nhân chính trị và nhiều người bất đồng cũng được thả. Xã hội Xô viết được tự do nghiên cứu và xuất bản về nhiều chủ đề trước kia từng bị giới hạn, gồm cả việc tiến hành các cuộc thăm dò ý kiến. Trung tâm Nghiên cứu Ý kiến Công cộng Toàn Liên bang (
[VCIOM](/w/index.php?title=VTsIOM&action=edit&redlink=1)) — tổ chức nghiên cứu có uy tín nhất ở thời điểm này - cũng được mở cửa. Các kho tài liệu lưu trữ nhà nước được tiếp cận rộng hơn, và một số con số thống kê xã hội từng bị giữ bí mật được công khai cho mục đích nghiên cứu và xuất bản với những chủ đề nhạy cảm như chênh lệch thu nhập, tội phạm, tự tử, phá thai, tỷ lệ tử vong trẻ em. Trung tâm nghiên cứu giới đầu tiên được mở cửa bên trong một Viện Nghiên cứu Kinh tế Xã hội Dân cư Loài người mới được thành lập.
Tháng 1 năm 1987, Gorbachev kêu gọi dân chủ hoá: các yếu tố dân chủ như bầu cử đa đảng được đưa vào quá trình chính trị Liên xô. Một hội nghị năm 1987 được nhà kinh tế Liên xô và cố vấn của Gorbachev
[Leonid Abalkin](/w/index.php?title=Leonid_Abalkin&action=edit&redlink=1) tiến hành, kết luận: "Những sự chuyển đổi sâu trong việc quản lý nền kinh tế không thể thực hiện nếu không có những thay đổi kèm theo trong hệ thống chính trị." [[2]](#cite_note-2)
Tháng 6 năm 1988, tại Đại hội lần thứ 19 Đảng Cộng sản Liên xô, Gorbachev đưa ra những cải cách căn bản nhằm giảm bớt sự quản lý của đảng với các cơ cấu chính phủ. Tháng 12 năm 1988, Xô viết Tối cao thông qua việc thành lập một
[Đại hội Đại biểu Nhân dân](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%99i_%C4%90%E1%BA%A1i_bi%E1%BB%83u_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n&action=edit&redlink=1), mà những sửa đổi hiến pháp đã lập ra như cơ quan lập pháp mới của Liên xô.
Cuộc bầu cử Đại hội được tiến hành trên toàn Liên bang Xô viết vào tháng 3 và tháng 4 năm 1989. Gorbachev, với tư cách Tổng bí thư Đảng Cộng sản, có thể bị buộc phải từ chức ở bất kỳ thời điểm nào nếu giới lãnh đạo cộng sản bất mãn với ông. Nhằm tiến hành các biện pháp cải cách bị đa số đảng viên chống đối, Gorbachev muốn củng cố quyền lực ở một cương vị mới,
[Tổng thống Liên xô](/w/index.php?title=T%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng_Li%C3%AAn_x%C3%B4&action=edit&redlink=1), độc lập với Đảng Cộng sản và các xô viết (hội đồng) và người nắm giữ chức vụ này chỉ có thể bị buộc tội trong trường hợp vi phạm trực tiếp vào luật pháp . Ngày 15 tháng 3 năm 1990, Gorbachev được bầu làm tổng thống hành pháp đầu tiên. Cùng thời điểm đó, hiến pháp được thay đổi để loại bỏ Đảng Cộng sản Liên xô khỏi quyền lực chính trị. [3]
### Những hậu quả không dự tính[
[sửa](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Li%C3%AAn_bang_X%C3%B4_vi%E1%BA%BFt_(1985-1991)&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Li%C3%AAn_bang_X%C3%B4_vi%E1%BA%BFt_(1985-1991)&action=edit§ion=3)]
Những nỗ lực của Gorbachev nhằm tổ chức lại hệ thống cộng sản có hứa hẹn, nhưng hoàn toàn không thể kiểm soát và dẫn tới một loạt các sự kiện cuối cùng kết thúc với sự sụp đổ của Liên bang Xô viết. Ban đầu được dự định làm các công cụ để thúc đẩy nền kinh tế Xô viết, các chính sách
*perestroika* và *glasnost* nhanh chóng dẫn tới những hậu quả không lường trước.
Sự tự do có được dưới chính sách
*glasnost* dẫn tới việc Đảng Cộng sản mất quyền kiểm soát tuyệt đối với [truyền thông](/wiki/Truy%E1%BB%81n_th%C3%B4ng). Từ trước đó, và là sự bối rối với chính quyền, truyền thông bắt đầu công khai các vấn đề kinh tế xã hội nghiêm trọng mà chính phủ từ lâu bác bỏ và cố gắng che đậy. Các vấn đề ngày càng được quan tâm nhiều gồm điều kiện nhà ở kém, nạn [nghiện rượu](/wiki/Ch%E1%BB%A9ng_nghi%E1%BB%87n_r%C6%B0%E1%BB%A3u), [sử dụng ma tuý](/w/index.php?title=S%E1%BB%AD_d%E1%BB%A5ng_ma_tu%C3%BD&action=edit&redlink=1), [ô nhiễm](/wiki/%C3%94_nhi%E1%BB%85m_m%C3%B4i_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng), các nhà máy từ thời Stalin đã quá cũ kỹ, và tình trạng tham nhũng từ nhỏ đến lớn, tất cả những điều mà truyền thông chính thức đã cố tình bỏ qua. Báo chí cũng không ngại ghi chép những hành động sai lầm của chính phủ Liên Xô dưới thời [Stalin](/wiki/Iosif_Vissarionovich_Stalin) như [gulag](/wiki/Tr%E1%BA%A1i_c%E1%BA%A3i_t%E1%BA%A1o_lao_%C4%91%E1%BB%99ng_c%E1%BB%A7a_Li%C3%AAn_X%C3%B4), [hiệp ước của ông với Adolf Hitler](/wiki/Hi%E1%BB%87p_%C6%B0%E1%BB%9Bc_X%C3%B4-%C4%90%E1%BB%A9c), cuộc Đại thanh trừng và các nạn đói, vốn đã bị truyền thông chính thức giấu kín. Hơn nữa, cuộc [chiến tranh đang diễn ra tại Afghanistan](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Afghanistan_(1978%E2%80%931992)), và sự xử lý kém [thảm hoạ Chernobyl](/wiki/Th%E1%BA%A3m_h%E1%BB%8Da_Chernobyl) năm 1986, mà Gorbachev đã cố che dậy, càng làm xấu đi hình ảnh của chính phủ Xô viết ở thời điểm sự bất mãn đang gia tăng.
Tính chung, hình ảnh tươi đẹp về cuộc sống ở chế độ Xô viết từ lâu được trưng ra trước công chúng bởi truyền thông chính thức nhanh chóng tan vỡ, và những mặt tiêu cực của đời sống xã hội ở Liên xô liên tục bị đem ra soi xét
. Điều này gây ảnh hưởng tới lòng tin của dân chúng với hệ thống Xô viết và làm xói món cơ sở quyền lực xã hội của Đảng Cộng sản, đe doạ tính đồng nhất và sự thống nhất của chính nhà nước Liên bang Xô viết. [4]
Sự xung đột giữa các nhà nước thành viên
[Khối hiệp ước Warszawa](/wiki/Kh%E1%BB%91i_Warszawa) và sự lôi kéo của các nước phương Tây, lần đầu xuất hiện với việc [Lech Wałęsa](/wiki/Lech_Wa%C5%82%C4%99sa) nổi lên nắm quyền lãnh đạo [liên đoàn thương mại](/w/index.php?title=Li%C3%AAn_%C4%91o%C3%A0n_th%C6%B0%C6%A1ng_m%E1%BA%A1i&action=edit&redlink=1) [Công đoàn đoàn kết](/wiki/C%C3%B4ng_%C4%91o%C3%A0n_%C4%90o%C3%A0n_k%E1%BA%BFt) năm 1980, càng tăng tốc, khiến Liên xô không còn có thể dựa vào các nước vệ tinh [Đông Âu](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_%C3%82u) của mình làm một vùng đệm bảo vệ nữa. Tới năm 1989, Moscow đã từ bỏ [Học thuyết Brezhnev](/wiki/H%E1%BB%8Dc_thuy%E1%BA%BFt_Brezhnev) để chuyển sang một chính sách không can thiệp vào công việc nội bộ của các nước đồng minh trong Khối Warszawa, mỗi nước trong khối dần chứng kiến chính phủ cộng sản của mình mất quyền lực sau các cuộc bầu cử nhân dân, và trong trường hợp [România](/wiki/Rom%C3%A2nia), là một [nổi dậy bạo lực](/wiki/C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_Romania_n%C4%83m_1989). Tới năm 1991 các chính phủ cộng sản tại [Bulgaria](/wiki/Bulgaria), [Tiệp Khắc](/wiki/Ti%E1%BB%87p_Kh%E1%BA%AFc), [Đông Đức](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_%C4%90%E1%BB%A9c), [Hungary](/wiki/Hungary), [Ba Lan](/wiki/Ba_Lan) và [România](/wiki/Rom%C3%A2nia), đều từng được dựng lên sau [Thế chiến II](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai), đều bị hạ bệ sau [các cuộc cách mạng năm 1989](/w/index.php?title=C%C3%A1c_cu%E1%BB%99c_c%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_n%C4%83m_1989&action=edit&redlink=1).
Liên xô cũng bắt đầu rơi vào tình trạng chuyển biến khi các hậu quả chính trị của
*glasnost* diễn ra trên khắp đất nước. Dù có những nố lực ngăn chặn, sự chuyển biến tại Đông Âu đã lan tới các nhà nước bên trong Liên bang Xô viết. Trong cuộc [bầu cử](/wiki/B%E1%BA%A7u_c%E1%BB%AD) quốc hội địa phương tại các nước cộng hoà hợp thành, những người theo [chủ nghĩa quốc gia](/wiki/Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_d%C3%A2n_t%E1%BB%99c) cũng như những người cải cách triệt để nổi lên. Khi Gorbachev đã làm suy yếu hệ thống chính trị bên trong, khả năng chính phủ trung ương Moscow áp đặt ý chí lên các nước cộng hoà hợp thành đã giảm nhiều. Những cuộc tuần hành hoà bình rộng lớn tại [các nước cộng hoà vùng Baltic](/w/index.php?title=C%C3%A1c_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_c%E1%BB%99ng_ho%C3%A0_v%C3%B9ng_Baltic&action=edit&redlink=1) như [Con đường Baltic](/wiki/Con_%C4%91%C6%B0%E1%BB%9Dng_Baltic) và [Cách mạng Hát](/w/index.php?title=C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_H%C3%A1t&action=edit&redlink=1) đã thu hút sự chú ý của quốc tế và thúc đẩy các phong trào độc lập ở nhiều vùng khác.
Sự nổi lên của chủ nghĩa quốc gia, chủ nghĩa dân tộc dưới chính sách
*tự do ngôn luận* nhanh chóng khơi lại những căng thẳng sắc tộc vốn bị kìm nén ở nhiều nước cộng hoà Xô viết, càng làm mất đi hình ảnh lý tưởng về một nhân dân Xô viết thống nhất, một vùng với đại đa số người Armenia ở [Cộng hoà Xã hội chủ nghĩa Xô viết Azerbaijan](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_X%C3%A3_h%E1%BB%99i_ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_X%C3%B4_vi%E1%BA%BFt_Azerbaijan), đã thông qua một nghị quyết kêu gọi thống nhất với [Cộng hoà Xã hội chủ nghĩa Xô viết Armenia](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_X%C3%A3_h%E1%BB%99i_ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_X%C3%B4_vi%E1%BA%BFt_Armenia). Bạo lực chống lại người Azerbaijan địa phương được chiếu trên truyền hình Liên xô, kích động [những vụ thảm sát người Armenia](/w/index.php?title=T%C3%A0n_s%C3%A1t_Sumgait&action=edit&redlink=1) ở thành phố [Sumgait](/w/index.php?title=Sumgait&action=edit&redlink=1) của Azerbaijan.
Được khuyến khích bởi không khí tự do của
*glasnost*, sự bất mãn của dân chúng với các điều kiện kinh tế trở nên mạnh mẽ hơn hết trong bất kỳ giai đoạn lịch sử nào trước đó của Liên xô. Dù *perestroika* được coi là hành động táo bạo trong bối cảnh lịch sử Xô viết, những nỗ lực cải cách kinh tế của Gorbachev vẫn chưa đủ triệt để để tái khởi động nền kinh tế đã rơi vào tình trạng trì trệ kinh niên từ cuối thập niên 1980. Những cuộc cải cách tạo ra một số sự xâm nhập trong việc phi trung ương hoá, nhưng Gorbachev và bộ máy của mình đã không đụng chạm tới các yếu tố nền tảng của hệ thống [Stalin](/wiki/Iosif_Vissarionovich_Stalin), gồm kiểm soát giá cả, sự không thể chuyển đổi của đồng ruble, việc loại bỏ sở hữu tư nhân, và sự độc quyền của chính phủ với các phương tiện sản xuất.
Tới năm 1990, chính phủ Liên Xô đã mất kiểm soát với các điều kiện kinh tế. Chi tiêu chính phủ gia tăng nhanh chóng bởi số lượng các doanh nghiệp thua lỗ yêu cầu trợ cấp của chính phủ và việc trợ cấp giá hàng tiếp tục tăng thêm. Các khoản thu từ thuế giảm sút khi chính phủ các nước cộng hoà và chính phủ địa phương từ chối chi trả chúng cho chính quyền trung ương bởi sự lớn mạnh của chính quyền tự trị địa phương. Chiến dịch chống rượu cũng làm giảm nguồn thu từ thuế, mà vào năm 1982 chiếm khoảng 12% toàn bộ ngân sách nhà nước. Việc chính phủ trung ương không còn được tham gia nhiều vào quyết định sản xuất, đặc biệt trong lĩnh vực hàng hoá tiêu dùng, dẫn đến sự tan vỡ trong quan hệ sản xuất-tiêu thụ truyền thống nhưng cũng không góp phần vào việc xây dựng một mối quan hệ mới. Vì thế, thay vì cơ cấu lại hệ thống, việc phi trung ương hoá của Gorbachev gây ra tình trạng ứ đọng.
## Yeltsin và sự tan rã của Liên xô[
[sửa](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Li%C3%AAn_bang_X%C3%B4_vi%E1%BA%BFt_(1985-1991)&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Li%C3%AAn_bang_X%C3%B4_vi%E1%BA%BFt_(1985-1991)&action=edit§ion=4)] ![ ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d0/USSR_Republics_Numbered_Alphabetically.png/300px-USSR_Republics_Numbered_Alphabetically.png)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d0/USSR_Republics_Numbered_Alphabetically.png/300px-USSR_Republics_Numbered_Alphabetically.png)
[Các nước cộng hoà hậu Xô viết](/w/index.php?title=C%C3%A1c_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_c%E1%BB%99ng_ho%C3%A0_h%E1%BA%ADu_X%C3%B4_vi%E1%BA%BFt&action=edit&redlink=1)theo thứ tự bảng chữ cái:
1.
[Armenia](/wiki/Armenia), 2. [Azerbaijan](/wiki/Azerbaijan), 3. [Belarus](/wiki/Belarus), 4. [Estonia](/wiki/Estonia),
5.
[Gruzia](/wiki/Gruzia), 6. [Kazakhstan](/wiki/Kazakhstan), 7. [Kyrgyzstan](/wiki/Kyrgyzstan), 8. [Latvia](/wiki/Latvia),
9.
[Litva](/wiki/Litva), 10. [Moldova](/wiki/Moldova), 11. [Nga](/wiki/Nga), 12. [Tajikistan](/wiki/Tajikistan),
13.
[Turkmenistan](/wiki/Turkmenistan), 14. [Ukraina](/wiki/Ukraina), 15. [Uzbekistan](/wiki/Uzbekistan)
Gorbachev lên án Boris Yeltsin, kẻ đối địch cũ của ông ta và là tổng thống đầu tiên của nước Nga, đã xé tan đất nước với một mong muốn tăng cường quyền lợi cá nhân.
Vào ngày 7 tháng 2 n¨m 1990, Uỷ ban Trung ương đảng cộng sản Liên bang Xô viết đồng ý từ bỏ tình trạng độc quyền quyền lực. Các nước cộng hoà bắt đầu đòi chủ quyền của họ với Moscow, và đã bắt đầu một "cuộc chiến tranh pháp luật" với chính phủ trung ương Moscow, trong đó các chính phủ các nước cộng hoà chối bỏ một pháp chế tập hợp toàn bộ ở điểm nó xung đột với các luật lệ địa phương, đòi hỏi quyền kiểm soát các nền kinh tế của họ và từ chối trả thuế cho chính phủ trung ương Moscow. Cuộc tranh chấp này gây ra sự chuyển chỗ của kinh tế, khi các đường cung cấp trong nền kinh tế bị phá vỡ, và gây hậu quả nền kinh tế Xô viết suy sụp hơn nữa.
Gorbachev tung ra những cố gắng vô vọng và bất hạnh cuối cùng nhằm xác nhận quyền kiểm soát, đặc biệt đối với các nước cộng hoà vùng Baltic, nhưng quyền lực và uy quyền của chính phủ trung ương đã hoàn toàn và không thể bị đảo ngược xói mòn.
Ngày 11 tháng 3 năm 1990 Litva, dẫn đầu bởi vị chủ tịch Hội đồng tối cao mới được bầu là
[Vytautas Landsbergis](/w/index.php?title=Vytautas_Landsbergis&action=edit&redlink=1), tuyên bố độc lập và thông báo rằng họ đã bị kéo ra khỏi Liên bang Xô viết. Tuy nhiên, Hồng quân có sự hiện diện mạnh mẽ ở Litva. Liên bang Xô viết khởi đầu một cuộc phong toả kinh tế Litva và giữ các đội quân ở đó nhằm "giữ quyền lợi của những người Nga".
Ngày 13 tháng 1 năm 1991 xung đột giữa quân đội Xô viết và những người dân thường Litva không vũ khí đã xảy ra dẫn tới cái chết của 13 người và nhiều người bị thương. Điều này càng làm suy yếu tính hợp pháp của Liên bang Xô viết, cả trên trường quốc tế và bên trong.
Ngày 30 tháng 3 năm 1990, chỉ 19 ngày sau khi Litva tuyên bố độc lập, Hội đồng tối cao
[Estonia](/wiki/Estonia) tuyên bố quyền lực của Xô viết ở Estonia từ 1940 là bất hợp pháp, và đã bắt đầu một quá trình nhằm tái lập Estonia là một nước độc lập.
Ngày 17 tháng 3 năm 1991, trong một cuộc trưng cầu dân ý toàn quốc, 78% dân chúng đồng ý duy trì Liên bang Xô viết dưới một hình thức mới. Các nước Baltic, Armenia, Gruzia và Moldova tẩy chay cuộc trưng cầu. Trong mỗi nước trong số chín nước cộng hoà, đa phần cử tri ủng hộ duy trì Liên bang Xô viết. Tháng 6 năm 1991, các cuộc bầu cử trực tiếp được tiến hành để bầu chức Tổng thống nước Liên bang Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết Nga. Ứng cử viên
[dân tuý](/w/index.php?title=D%C3%A2n_tu%C3%BD&action=edit&redlink=1) Boris Yeltsin, người thường đưa ra các chỉ trích nhắm vào Mikhail Gorbachev thắng 57% số phiếu, đánh bại ứng cử viên yêu thích của Gorbachev là cựu chủ tịch [Nikolai Ryzhkov](/w/index.php?title=Nikolai_Ryzhkov&action=edit&redlink=1) với chỉ 16% số phiếu.
### Vụ đảo chính tháng 8[
[sửa](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Li%C3%AAn_bang_X%C3%B4_vi%E1%BA%BFt_(1985-1991)&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Li%C3%AAn_bang_X%C3%B4_vi%E1%BA%BFt_(1985-1991)&action=edit§ion=5)]
Phải đối mặt với chủ nghĩa ly khai từ các nước cộng hoà, Gorbachev đã cố gắng tái cấu trúc Liên bang Xô viết thành một nhà nước ít tập trung hơn. Ngày 20 tháng 8 năm 1991 các nước cộng hoà đã ký một hiệp ước, biến họ thành các nước độc lập trong một liên bang với một tổng thống chung, chính sách ngoại giao và quân sự chung. Hiệp ước mới được các nước vùng Trung Á rất ủng hộ, bởi vì họ cần quyền lực kinh tế và thị trường của Liên bang Xô viết để trở thành thịnh vượng. Tuy nhiên những nhà cải cách triệt để hơn ngày càng tin rằng một cuộc chuyển đổi nhanh chóng sang nền kinh tế thị trường là cần thiết và mong muốn được thấy sự tan rã của Liên xô nếu điều đó là cần thiết để thực hiện các mục tiêu của họ. Sự tan rã của Liên xô cũng được đồng thuận và mong muốn của các chính quyền địa phương như chức vụ của tổng thống Yeltsin, để thành lập quyền lực toàn bộ đối với lãnh thổ của họ. Trái ngược với sự lãnh đạm của những nhà cải cách về việc đạt tới một hiệp ước, những người bảo thủ và những người còn yêu mến Liên xô, vẫn còn mạnh bên trong Đảng Cộng sản và quân đội hoàn toàn chống đối bất kỳ điều gì có thể gây hại tới nhà nước Xô viết.
19 tháng 8 năm 1991, Phó tổng thống của Gorbachev,
[Gennadi Yanayev](/w/index.php?title=Gennadi_Yanayev&action=edit&redlink=1), Thủ tướng [Valentin Pavlov](/w/index.php?title=Valentin_Pavlov&action=edit&redlink=1), Bộ trưởng quốc phòng [Dmitriy Yazov](/w/index.php?title=Dmitriy_Yazov&action=edit&redlink=1), Giám đốc KGB [Vladimir Kryuchkov](/w/index.php?title=Vladimir_Kryuchkov&action=edit&redlink=1), và một số quan chức cao cấp khác hành động để ngăn chặn dấu hiệu của một hiệp ước liên bang bằng cách dựng lên " [Uỷ ban nhà nước về tình trạng khẩn cấp](/w/index.php?title=U%E1%BB%B7_ban_nh%C3%A0_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_v%E1%BB%81_t%C3%ACnh_tr%E1%BA%A1ng_kh%E1%BA%A9n_c%E1%BA%A5p&action=edit&redlink=1)." "Uỷ ban" đặt Gorbachev (đang trong kỳ nghỉ tại Krym) trong tình trạng giam giữ tại gia và cố gắng khôi phục nhà nước liên bang. Những nhà lãnh đạo đảo chính nhanh chóng đưa ra một sắc lệnh khẩn cấp đình chỉ hoạt động chính trị và cấm đa phần báo chí.
Trong khi những người tổ chức đảo chính chờ đợi một số ủng hộ của dân chúng cho những hành động của họ, thì tình cảm của dân chúng Moscow đa phần là chống lại họ. Hàng nghìn người xuống đường để bảo vệ "
[Nhà Trắng](/wiki/Nh%C3%A0_Tr%E1%BA%AFng_(Moskva))" (văn phòng của Yeltsin), lúc đó là cái ghế tượng trưng cho chủ quyền Nga. Những người tổ chức tìm cách bắt giữ nhưng hoàn toàn vô vọng Yeltsin, người tuần hành những cuộc chống đối lớn đảo chính.
Sau những ngày đó, vào 21 tháng 8 vụ đảo chính sụp đổ, những người tổ chức bị bắt giam và Gorbachev quay trở lại làm tổng thống Liên bang Xô viết. Tuy nhiên, lúc đó quyền lực của Gorbachev đã bị thoả hiệp một cách chết người bởi vì không cơ cấu quyền lực tại bất kỳ một nước cộng hoà nào và ngay cả nước Nga còn nằm trong tay ông.
### Hậu quả của cuộc đảo chính[
[sửa](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Li%C3%AAn_bang_X%C3%B4_vi%E1%BA%BFt_(1985-1991)&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Li%C3%AAn_bang_X%C3%B4_vi%E1%BA%BFt_(1985-1991)&action=edit§ion=6)]
Trong suốt mùa hè năm 1991, chính phủ Nga dần thay thế chính phủ liên bang, từ từ từng bộ. Tháng 11 năm 1991, Yeltsin ra một nghị định cấm Đảng Cộng sản Liên xô trên toàn bộ cộng hoà Nga. Vì thế, nhiều
[đảng viên cộng sản](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A3ng_vi%C3%AAn_c%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n&action=edit&redlink=1) cũ từ bỏ Đảng Cộng sản để đổi lấy các vị trí trong các cơ cấu của chính phủ mới.
Sau vụ đảo chính, các nước cộng hoà Xô viết tăng tốc quá trình độc lập, từng nước một tuyên bố chủ quyền. Các chính quyền địa phương của họ bắt đầu nắm lấy tài sản liên bang trên lãnh thổ của mình. Ngày 6 tháng 9 năm 1991, chính phủ Liên xô công nhận nền độc lập của ba
[nước cộng hoà Baltic](/w/index.php?title=N%C6%B0%E1%BB%9Bc_c%E1%BB%99ng_ho%C3%A0_Baltic&action=edit&redlink=1), mà các cường quốc phương Tây luôn cho là có chủ quyền. Sau đó ngày 6 tháng 12 năm 1991, Ukraina tuyên bố độc lập khỏi Liên bang Xô viết sau một cuộc trưng cầu dân ý với hơn 90% người dân ủng hộ độc lập. Khi đó, trong trận chiến quyền lực, ngày 18 tháng 10 Gorbachev và các đại diện của 8 nước cộng hoà (không bao gồm [Azerbaijan](/wiki/Azerbaijan), [Gruzia](/wiki/Gruzia), [Moldova](/wiki/Moldova), [Ukraina](/wiki/Ukraina), và [các nước cộng hoà vùng Baltic](/w/index.php?title=C%C3%A1c_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_c%E1%BB%99ng_ho%C3%A0_v%C3%B9ng_Baltic&action=edit&redlink=1)) ký một thoả thuận về việc thành lập một cộng đồng kinh tế mới.
Trong lúc đó, tình hình kinh tế Liên xô tiếp tục xấu đi. Tới tháng 12 năm 1991, tình trạng thiếu hụt lương thực mở miền trung nước Nga đã dẫn tới việc phân phối lương thực theo
[tem phiếu](/wiki/Tem_phi%E1%BA%BFu) ở vùng Moscow lần đầu tiên kể từ Thế chiến II. Trước một sự sụp đổ không thể tránh khỏi, Tổng thống Liên xô Gorbachev và chính phủ của ông vẫn tiếp tục phản đối các cải cách kinh tế thị trường như chương trình " [500 Ngày](/w/index.php?title=500_Ng%C3%A0y&action=edit&redlink=1)" của [Yavlinsky](/w/index.php?title=Yavlinsky&action=edit&redlink=1). Để phá vỡ sự phản đối của Gorbachev, Yeltsin quyết định giải tán Liên xô theo [Hiệp ước Liên bang năm 1922](/w/index.php?title=Hi%E1%BB%87p_%C6%B0%E1%BB%9Bc_v%E1%BB%81_vi%E1%BB%87c_th%C3%A0nh_l%E1%BA%ADp_Li%C3%AAn_bang_X%C3%B4_vi%E1%BA%BFt&action=edit&redlink=1) và theo đó loại bỏ Gorbachev cùng chính phủ Xô viết khỏi quyền lực. Hành động này được ủng hộ mạnh mẽ từ các chính phủ Ukraina và Belarus, là những bên tham gia Hiệp ước năm 1922 cùng với Nga.
## Sự thành lập
[SNG](/wiki/C%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BB%93ng_c%C3%A1c_Qu%E1%BB%91c_gia_%C4%90%E1%BB%99c_l%E1%BA%ADp) và chính thức giải tán Liên xô[ [sửa](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Li%C3%AAn_bang_X%C3%B4_vi%E1%BA%BFt_(1985-1991)&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Li%C3%AAn_bang_X%C3%B4_vi%E1%BA%BFt_(1985-1991)&action=edit§ion=7)]
Ngày 8 tháng 12 năm 1991, những nhà lãnh đạo các nước cộng hoà Nga, Ukraina và Belarus gặp mặt tại
[Belavezhskaya Pushcha](/w/index.php?title=Belavezhskaya_Pushcha&action=edit&redlink=1) để đưa ra một tuyên bố rằng [Liên bang Xô viết](/wiki/Li%C3%AAn_X%C3%B4) đã bị giải tán và được thay thế bởi Cộng đồng các quốc gia độc lập ( [SNG](/wiki/C%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BB%93ng_c%C3%A1c_Qu%E1%BB%91c_gia_%C4%90%E1%BB%99c_l%E1%BA%ADp) theo tiếng Nga; [CSI](/wiki/CSI) theo tiếng Anh). Gorbachev miêu tả tuyên bố này là một vụ đảo chính bất hợp pháp và nguy hiểm về mặt thể chế. Tuy nhiên ông ta đã trở thành một tổng thống của không một nước nào cả.
Mười hai trong số mười lăm nước cộng hoà ký
[Hiến chương năng lượng châu Âu](/w/index.php?title=Hi%E1%BA%BFn_ch%C6%B0%C6%A1ng_n%C4%83ng_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_ch%C3%A2u_%C3%82u&action=edit&redlink=1) tại [Hague](/wiki/Den_Haag) ngày 17 tháng 12 năm 1991, với tư cách là các nước có chủ quyền, với 28 nước châu Âu khác, Uỷ ban châu Âu và bốn nước không thuộc châu Âu.
Ngày 25 tháng 12 năm 1991, Gorbachev từ chức tổng thống
[Liên xô](/wiki/Li%C3%AAn_X%C3%B4) và bị thay thế bởi [Boris Yeltsin](/wiki/Boris_Nikolayevich_Yeltsin). Ngày hôm sau, Xô viết Tối cao bầu cử để bãi bỏ tuyên bố được viết năm 1922 việc chính thức thành lập [Liên bang Xô viết](/wiki/Li%C3%AAn_X%C3%B4) và tự giải tán. Tới 31 tháng 12 năm 1991, tất cả các định chế chính thức của [Liên xô](/wiki/Li%C3%AAn_X%C3%B4) đã dừng hoạt động.
Sự sụp đổ của Liên Xô sau này được tổng thống Nga
[Putin](/wiki/Vladimir_Vladimirovich_Putin) gọi là *"thảm họa địa chính trị tồi tệ nhất thế kỷ 20. Đối với nước Nga, nó đã trở thành một bi kịch thực sự. Hàng triệu công dân và những người yêu nước của chúng ta bỗng nhiên thấy họ đang sống bên ngoài lãnh thổ Nga."*. Cựu Thủ tướng Nga [5] [Evgeny Primakov](/w/index.php?title=Evgeny_Primakov&action=edit&redlink=1)cho rằng: *"Cái giá của sự sụp đổ Liên Xô là rất khủng khiếp, nền kinh tế Nga tổn thất còn nhiều hơn* [Chiến tranh thế giới thứ hai](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai). Sẽ là điên rồ nếu nói rằng đất nước này được hưởng lợi từ những năm 1990." [[6]](#cite_note-6)
Đa số người dân Liên Xô cũng không muốn đất nước Liên Xô tan rã. Cuối năm 2005, kết quả một cuộc điều tra dư luận của hai cơ quan độc lập nổi tiếng ở Nga cho thấy: 66% người Nga ngày nay cảm thấy nuối tiếc cho sự sụp đổ của Liên Xô; 76% số người cho rằng Liên Xô có rất nhiều điểm đáng để tự hào
, 60% người Nga tin rằng: sự sụp đổ của Liên Xô gây nhiều tác hại nhiều hơn là lợi ích. Trong cơn đại hồng thủy đó, nhiều nước cộng hòa hậu Xô viết đã rơi vào bạo lực sắc tộc sau khi có được độc lập, khiến cả trăm ngàn người thiệt mạng. [7]
Trên bình diện thế giới, sự sụp đổ của Liên Xô khiến phương Tây không còn một đối trọng đủ mạnh mẽ, thế giới ngày nay vẫn còn xa mới có thể gọi là an toàn.
[[8]](#cite_note-8)
## Tóm tắt[
[sửa](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Li%C3%AAn_bang_X%C3%B4_vi%E1%BA%BFt_(1985-1991)&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Li%C3%AAn_bang_X%C3%B4_vi%E1%BA%BFt_(1985-1991)&action=edit§ion=8)]
Bốn yếu tố cơ bản của hệ thống Liên xô là bộ máy các
[Xô viết](/w/index.php?title=X%C3%B4_vi%E1%BA%BFt_(h%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%93ng)&action=edit&redlink=1), [chủ nghĩa liên bang](/wiki/Li%C3%AAn_bang) về sắc tộc, nhà nước [xã hội chủ nghĩa](/wiki/H%E1%BB%87_th%E1%BB%91ng_x%C3%A3_h%E1%BB%99i_ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a), và sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản. Các chương trình *perestroika* và *glasnost* của Gorbachev đã tạo ra các hiệu ứng không lường trước khiến hệ thống này tan vỡ. Như một công cụ để hồi phục nhà nước Xô viết, Gorbachev liên tục cố gắng xây dựng một liên minh các lãnh đạo chính trị ủng hộ cải cách và tạo ra các vũ đài và cơ sở quyền lực. Ông thực hiện các biện pháp đó bởi ông muốn giải quyết các vấn đề kinh tế và chính trị nghiêm trọng rõ ràng đang đe doạ đặt Liên xô vào tình trạng trì trệ kéo dài.
Nhưng bằng các sử dụng các biện pháp cải cách một cách vội vã và nhiều kẽ hở, Gorbachev cũng khiến những người theo chủ nghĩa quốc gia, những người cộng sản chính thống và các lực lượng dân tuý phản đối các nỗ lực tự do hoá và tái hồi phục chủ nghĩa Cộng sản Xô viết của ông. Dù một số phong trào mới muốn thay thế toàn bộ hệ thống Xô viết bằng một hệ thống mới, những người khác yêu cầu độc lập cho các nước cộng hoà. Tuy thế, vẫn có những người nhấn mạnh ở sự khôi phục các đường lối Xô viết cũ. Rút cục, Gorbachev không thể tạo ra một sự đồng thuận giữa các lực lượng đó và hậu quả là sự sụp đổ của Liên bang Xô viết.
## Tái cơ cấu hậu Xô viết[
[sửa](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Li%C3%AAn_bang_X%C3%B4_vi%E1%BA%BFt_(1985-1991)&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Li%C3%AAn_bang_X%C3%B4_vi%E1%BA%BFt_(1985-1991)&action=edit§ion=9)]
Để tái cơ cấu hệ thống hành chính mệnh lệnh Xô viết và thực hiện một cuộc chuyển tiếp tới một nền
[kinh tế thị trường](/wiki/Kinh_t%E1%BA%BF_th%E1%BB%8B_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng), [các chương trình liệu pháp sốc của](/w/index.php?title=Li%E1%BB%87u_ph%C3%A1p_s%E1%BB%91c_(kinh_t%E1%BA%BF)&action=edit&redlink=1) Yeltsin đã được áp dụng ngay sau sự giải tán Liên xô. Các khoản tiền trợ cấp cho các nông trang và các ngành công nghiệp bị cắt bỏ, các biện pháp kiểm soát giá bị huỷ, và [đồng ruble Nga](/wiki/R%C3%BAp_Nga) chuyển theo hướng [có thể chuyển đổi](/w/index.php?title=C%C3%B3_th%E1%BB%83_chuy%E1%BB%83n_%C4%91%E1%BB%95i&action=edit&redlink=1). Các cơ hội mới cho bộ máy của Yeltsin và những nhà doanh nghiệp khác chiếm lấy tài sản quốc gia xuất hiện vì thế đã tái cơ cấu nền kinh tế sở hữu nhà nước chỉ sau vài tháng. Sau khi nắm được quyền lực, đại đa số các nhà cải cách "duy tâm" kiếm chác được những tài sản lớn nhờ chức vụ của mình trong chính phủ và trở thành các [đầu sỏ kinh doanh](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A7u_s%E1%BB%8F_kinh_doanh&action=edit&redlink=1) theo một cách có vẻ trái ngược với một nền dân chủ đang xuất hiện. Các định chế có sẵn bị xoá bỏ trước khi các cơ cấu pháp luật mới của một nền kinh tế thị trường hình thành ví dụ như các điều luật để quản lý tài sản tư nhân, quản lý thị trường tài chính và thuế má.
Các nhà kinh tế thị trường tin rằng việc loại bỏ hệ thống hành chính mệnh lệnh ở Nga sẽ làm tăng
[GDP](/wiki/T%E1%BB%95ng_s%E1%BA%A3n_ph%E1%BA%A9m_n%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%8Ba) và các tiêu chuẩn sống bằng cách tái phân bổ các nguồn tài nguyên một cách hiệu quả hơn. Họ cũng nghĩ rằng sự sụp đổ sẽ tạo ra các khả năng sản xuất mới bằng cách hạn chế mệnh lệnh sản xuất từ trung ương, thay thế một hệ thống thị trường phi tập trung, hạn chế những sự bóp méo cấu trúc và nền kinh tế vĩ mô thông qua tự do hoá, và cung cấp sự khích lệ thông qua tư nhân hoá.
Từ khi Liên xô sụp đổ, Nga phải đối mặt với nhiều vấn đề mà những người đề xuất
[thị trường tự do](/wiki/Th%E1%BB%8B_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_t%E1%BB%B1_do) năm 1992 không mong đợi. Trong số các vấn đề đó, 25% dân số sống dưới ngưỡng nghèo khổ, tuổi thọ tụt giảm, tỷ lệ sinh thấp, và GDP giảm một nửa. Những vấn đề đó đã dẫn tới một loạt các cuộc khủng hoảng trong thập niên 1990, suýt dẫn tới việc đối thủ cộng sản của Yeltsin, [Gennady Zyuganov](/wiki/Gennady_Andreyevich_Zyuganov), giành chiến thắng trong cuộc [bầu cử tổng thống năm 1996](/w/index.php?title=B%E1%BA%A7u_c%E1%BB%AD_t%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng_Nga_n%C4%83m_1996&action=edit&redlink=1).
Những năm 2000 trở lại đây, nền kinh tế Nga đã bắt đầu được cải thiện nhiều, nhờ vào những khoản đầu tư lớn và phát triển kinh doanh và cũng nhờ vào sự tăng giá của các mặt hàng tài nguyên thiên nhiên.
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Li%C3%AAn_bang_X%C3%B4_vi%E1%BA%BFt_(1985-1991)&veaction=edit&vesection=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Li%C3%AAn_bang_X%C3%B4_vi%E1%BA%BFt_(1985-1991)&action=edit§ion=10)] [Chiến tranh Lạnh (1985-1991)](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_L%E1%BA%A1nh_(1985-1991)) [Dự đoán sự sụp đổ của Liên xô](/w/index.php?title=D%E1%BB%B1_%C4%91o%C3%A1n_s%E1%BB%B1_s%E1%BB%A5p_%C4%91%E1%BB%95_c%E1%BB%A7a_Li%C3%AAn_x%C3%B4&action=edit&redlink=1) [Các cuộc cách mạng năm 1989](/w/index.php?title=C%C3%A1c_cu%E1%BB%99c_c%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_n%C4%83m_1989&action=edit&redlink=1)(Đông Âu) [Bức tường Berlin](/wiki/B%E1%BB%A9c_t%C6%B0%E1%BB%9Dng_Berlin)
## Đọc thêm[
[sửa](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Li%C3%AAn_bang_X%C3%B4_vi%E1%BA%BFt_(1985-1991)&veaction=edit&vesection=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Li%C3%AAn_bang_X%C3%B4_vi%E1%BA%BFt_(1985-1991)&action=edit§ion=11)] [Hélène Carrère d'Encausse](/w/index.php?title=H%C3%A9l%C3%A8ne_Carr%C3%A8re_d%27Encausse&action=edit&redlink=1), *The End of the Soviet Empire: The Triumph of the Nations*, Basic Books, 1992, [ISBN 0-465-09818-5](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0465098185) [Gaidar, Yegor](/wiki/Yegor_Gaidar)(19 tháng 4, 2007). [“The Soviet Collapse: Grain and Oil”](http://www.aei.org/issue/25991). *AEI Online*. Truy cập ngày 9 tháng 7 năm 2009. [Gaidar, Yegor](/wiki/Yegor_Gaidar). *Gibel' Imperii: Uroki dlya sovremennoi Rossii [The Collapse of an Empire: Lessons for Modern Russia]*.
[Gaidar, Yegor Gaidar](/wiki/Yegor_Gaidar); Antonina W. Bouis (2007). [. Washington D.C.: Brookings Institution Press.](http://www.brookings.edu/press/Books/2007/collapseofanempire.aspx) *Collapse of an Empire: Lessons for Modern Russia* [ISBN](/wiki/ISBN) [978-0-8157-3114-6](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-0-8157-3114-6). [Jack F. Matlock, Jr.](/w/index.php?title=Jack_F._Matlock,_Jr.&action=edit&redlink=1), *Autopsy on an Empire: The American Ambassador's Account of the Collapse of the Soviet Union*, Random House, 1995, [ISBN 0679413766](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0679413766)
- David Remnick,
*Lenin's Tomb: The Last Days of the Soviet Empire*, Vintage Books, 1994, [ISBN 0-679-75125-4](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0679751254)
- Ronald Grigor Suny,
*The Revenge of the Past: Nationalism, Revolution, and the Collapse of the Soviet Union*, Stanford University Press, 1993, [ISBN 0-8047-2247-1](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0804722471)
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Li%C3%AAn_bang_X%C3%B4_vi%E1%BA%BFt_(1985-1991)&veaction=edit&vesection=12) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Li%C3%AAn_bang_X%C3%B4_vi%E1%BA%BFt_(1985-1991)&action=edit§ion=12)]
|Bài viết này
|cần thêm . [^](#cite_ref-AEI-Gaidar-Grain_and_Oil_1-0) [Gaidar, Yegor](/wiki/Yegor_Gaidar)(ngày 19 tháng 4 năm 2007). [“The Soviet Collapse: Grain and Oil”](http://www.aei.org/issue/25991). *On the Issues: AEI online*. American Enterprise Institute. Truy cập ngày 9 tháng 7 năm 2009. (Edited version of a speech given 13 tháng 11, 2006 at the American Enterprise Institute.) [^](#cite_ref-2) *Voprosy Ekonomiki*(Moscow), no. 2 (1988), p. 79. [^](#cite_ref-3) [Российская история | Персонажи | Горбачев Михаил Сергеевич](http://www.sgu.ru/rus_hist/people/?pid=226) **Acton, Edward,, (1995)** [^](#cite_ref-Russia.2C_The_Tsarist_and_Soviet_Legacy_4-0) *Russia, The Tsarist and Soviet Legacy*, Longmann Group Ltd (1995) [ISBN 0-582-08922-0](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0582089220) [^](#cite_ref-5) [http://www.quangngai.gov.vn/quangngai/tiengviet/sbn_301/2011/68769/](http://www.quangngai.gov.vn/quangngai/tiengviet/sbn_301/2011/68769/) [^](#cite_ref-6) [“Soviet collapse more costly than WWII - Primakov”](http://rt.com/news/ussr-collapse-economic-reunion-649/). Truy cập 23 tháng 9 năm 2015. **Loạt bài Bài học từ sự sụp đổ của Đảng CS Liên Xô - Báo Nhân dân, kỳ 7** [^](#cite_ref-7) [^](#cite_ref-8) [“20 years on: Is the post-Soviet world a safer place?”](http://rt.com/news/ussr-collapse-world-secure-645/). Truy cập 23 tháng 9 năm 2015.
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Li%C3%AAn_bang_X%C3%B4_vi%E1%BA%BFt_(1985-1991)&veaction=edit&vesection=13) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Li%C3%AAn_bang_X%C3%B4_vi%E1%BA%BFt_(1985-1991)&action=edit§ion=13)] [Reform, Coup and Collapse: The End of the Soviet State](http://www.bbc.co.uk/history/worldwars/coldwar/soviet_end_01.shtml)by Professor Archie Brown. [Soviet Archives](http://psi.ece.jhu.edu/~kaplan/IRUSS/BUK/GBARC/buk.html)collected by [Vladimir Bukovsky](/w/index.php?title=Vladimir_Bukovsky&action=edit&redlink=1) [Candid photos of the Eastern Bloc](http://www.4020.net/eastbloc/)September–tháng 12 năm 1991, in the last months of the USSR [Kuliabin A. Semine S. Some of aspects of state national economy evolution in the system of the international economic order.- USSR ACADEMY OF SCIENCES FAR EAST DIVISION INSTITUTE FOR ECONOMIC & INTERNATIONAL OCEAN STUDIES Vladivostok, 1991](http://simon31.narod.ru/syndromeofsocialism.htm)
|
|[Bản mẫu:Sự sụp đổ của Chủ nghĩa Cộng sản](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:S%E1%BB%B1_s%E1%BB%A5p_%C4%91%E1%BB%95_c%E1%BB%A7a_Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n&action=edit&redlink=1)
|
|
|Bộ phận của
||Các tổ chức liên quan
||Các cuộc nổi dậy và phản đối
||Sự kiện thời
||Các điều kiện
||Suy tàn
|

X-Cache: cp1065 miss, cp1054 miss