text:
Baruch Spinoza
Benedictus de Spinoza hay Baruch de Spinoza (24/2/1633 - 21/2/1677) là một nhà triết học người Hà Lan gốc Do Thái. Tên họ của ông có nhiều dị bản: Despinoza, d'Espinoza, de Spinoza, Spinoza, v.v...
Spinoza được coi là một trong những nhà duy lý vĩ đại nhất của triết học thế kỷ 17 và là một trong những nhà luân lý học có quan điểm dứt khoát (do cuốn Luân lý học - tác phẩm lớn được xuất bản sau khi ông qua đời). Các trước tác của ông, cũng như của các nhà duy lý khác, ông đã thể hiện khả năng và trình độ toán học cao. Spinoza sống bằng nghề mài kính, một ngành kỹ thuật đã được coi là rất lý thú vào thời đó - thời kỳ mà người ta đã thu được những phát kiến lớn từ kính viễn vọng. Phải một thời gian sau khi ông qua đời, sau khi cuốn Opera Posthuma của ông được xuất bản, hiệu ứng đầy đủ của các tác phẩm của ông mới được nhận ra. Ngày nay, ông được xem là người đã đặt nền móng cho thời kỳ Khai sáng của thế kỷ 18, và là người sáng lập của chủ nghĩa phê phán Kinh thánh hiện đại. Nhà triết học Gilles Deleuze của thế kỷ 20 gọi Spinoza là "Triết gia tuyệt đối, với cuốn Luân lý học của ông là cuốn sách lỗi lạc nhất về các khái niệm" (Deleuze, 1990).
Mục lục
Cuộc đời[sửa | sửa mã nguồn]
Sau khi bị trục xuất khỏi Tây Ban Nha vào khoảng năm 1492, nhiều người Do Thái tìm cách tị nạn tại Bồ Đào Nha, nhưng tại đây, họ cũng phải lựa chọn giữa việc chấp nhận theo đạo Ki tô hay bị trục xuất tiếp. Spinoza sinh ra tại Amsterdam, Hà Lan. Cha mẹ ông, Miguel de Espinosa và Ana Débora, là người Do Thái Sephardic, thuộc cộng đồng những người Bồ Đào Nha gốc Do Thái của thành phố. Ana Débora là vợ hai của Miguel, bà qua đời khi Spinoza mới 6 tuổi. Họ là những người Marranos chạy trốn khỏi Bồ Đào Nha để tránh Tòa án Dị giáo Bồ Đào Nha và trở lại với Do Thái giáo. Một số người nói rằng thực ra gia đình Spinoza có tổ tiên ở Tây Ban Nha, những người khác lại cho rằng họ là những người Bồ Đào Nha gốc Do Thái đã chuyển đến Tây Ban Nha rồi quay lại quê cũ Bồ Đào Nha vào năm 1492. Tại Bồ Đào Nha, họ bị buộc phải cải đạo sang Công giáo vào năm 1498. Miguel de Spinoza, cha của Spinoza ra đời sau cuộc cải đạo cưỡng ép này 1 thế kỷ, tại Vidigueira, một thành phố nhỏ của Bồ Đào Nha gần Beja ở Alentejo. Khi cha Spinoza còn nhỏ, ông nội Spinoza là Isaac de Spinoza đã đưa cả gia đình đến Nantes, Pháp. Năm 1615, họ lại bị trục xuất và chuyển đến Roterdam, nơi Isaac qua đời năm 1627. Cha Spinoza cùng gia đình chuyển đến Amsterdam, nơi họ lấy lại tín ngưỡng Do Thái giáo của mình (Manuel thậm chí còn đổi tên thành Abraão de Spinoza, tuy vẫn giữ tên buôn bán như cũ). Cha Spinoza là một thương gia nhập khẩu phát đạt. Baruch được nuôi dạy theo truyền thống Do Thái chính thống; tuy nhiên, bản tính tò mò và tư duy phê phán của ông đã nhanh chóng xung đột với cộng đồng Do Thái. Sau khi các cuộc chiến tranh với Anh và Pháp làm tiêu hao tài sản của gia đình và sau cái chết của cha, cuối cùng ông đã có thể hoàn thành trách nhiệm với công việc kinh doanh và nợ nần với người anh trai Gabriel, và dành toàn tâm toàn ý cho triết học và quang học.
Ban đầu, ông đã bị tẩy chay do các quan điểm thách thức luật lệ Do Thái, các quan điểm này phê phán mạnh mẽ Talmud và các kinh sách khác. Nói chung, Do Thái giáo khá là khoan dung trong việc chấp nhận các hình tượng không điển hình về Chúa trời; tuy nhiên, Spinoza tin rằng Chúa trời là Thiên nhiên/Vũ trụ, một tư tưởng khác xa với bất cứ hình dung truyền thống nào về Chúa trời. Vào mùa hè năm 1656, ông nhận được cherem của cộng đồng Do Thái, (tương tự như sự rút phép thông công)[1], vì sự bội giáo trong cách ông nhận thức về Chúa trời. Các điều khoản của cherem này khá khắc nghiệt (xem [Kasher và Biderman]): nó không bao giờ được thu hồi. Sau khi bị rút phép thông công, ông lấy tên là Benedictus, phiên bản La Tinh của tên Baruch; cả hai đều mang nghĩa "được ban phúc". Ở quê hương Amsterdam, ông còn được biết với tên Bento de Spinoza, tên thân mật của ông.
Sau khi bị rút phép thông công, người ta kể rằng Spinoza đã sống và làm việc tại trường của Franciscus van den Enden, người đã dạy ông tiếng La tinh thời trẻ và có thể đã giới thiệu ông với triết học hiện đại, mặc dù Spinoza không lần nào nhắc đến Van den Enden trong sách và thư từ. Van den Enden là một người theo trường phái Descartes và vô thần, người bị chính quyền thành phố cấm công khai truyền bá các học thuyết của mình. Từ năm 1656, sau khi đã dành toàn tâm ý cho triết học, Spinoza mong muốn mãnh liệt thay đổi thế giới qua việc thiết lập một môn phái triết học bí mật. Do kiểm duyệt, điều này chỉ trở thành hiện thực sau khi ông qua đời, nhờ sự can thiệp của các bạn hữu của ông.
Trong thời kỳ này, Spinoza còn mở các mối quan hệ với một số người Collegiant, thành viên của một giáo phái phi giáo điều và tương giao giáo lý (interdenominational), với những xu hướng của chủ nghĩa duy lý và Arianism (quan điểm thần học của Arius về quan hệ giữa Chúa Cha và Jesus). Spinoza còn liên lạc với Peter Serrarius, một thương gia Kháng cách cấp tiến. Người ta tin rằng Serrarius đã có thời gian là người bảo trợ của Spinoza. Đến đầu thập niên 1660, Spinoza đã trở nên nổi tiếng, Gottfried Leibniz và Henry Oldenburg đã đến thăm ông. Ông còn giữ liên lạc với Oldenburg trong suốt phần đời còn lại. Tác phẩm đầu tiên của Spinoza được xuất bản là Tractatus de intellectus emendatione. Từ tháng 12 năm 1664 đến tháng 6 năm 1665, Spinoza trao đổi thư từ với Blyenbergh, một nhà thần học amateur theo chủ nghĩa Calvin, người đã chấn vấn Spinoza về định nghĩa của cái ác. Cuối năm 1665, ông thông báo với Oldenburg rằng ông đã bắt đầu viết một cuốn sách mới, cuốn Theologico-Political Treatise (Luận về thần học chính trị), xuất bản năm 1670. Đáng lưu ý rằng Leibniz đã bất đồng quan điểm sâu sắc với Spinoza trong cuốn Refutation of Spinoza (Phản bác Spinoza) của Leibniz.
Khi phản ứng của công chúng đối với cuốn Theologico-Political Treatise (được xuất bản giấu tên) trở nên cực kỳ bất lợi cho nhánh của ông về thuyết Descartes, Spinoza buộc phải ngừng xuất bản các tác phẩm của mình. Với một cuộc sống thận trọng và sung túc, ông đeo một chiếc nhẫn ấn khắc chữ viết tắt tên mình, một bông hồng, và từ "caute" (tiếng La Tinh, nghĩa là "thận trọng"). Luân lý học và tất cả các tác phẩm khác, trừ Principles of Cartesian Philosophy (Các nguyên lý của triết học Descartes) và Theologico-Political Treatise, đều được xuất bản sau khi ông qua đời, trong cuốn Opera Postuma, được bạn bè ông bí mật biên tập để tránh bản thảo bị tịch thu và hủy.
Khoảng năm 1661, Spinoza chuyển từ Amsterdam đến Rijnsburg (gần Leiden), sau sống tại Voorburg, rồi The Hague. Ông có cuộc sống đầy đủ từ nghề mài kính. Nhiều người kể rằng ông chế tạo những chiếc kính lúp tuyệt hảo, một số nhà sử học viết ông là một nhà làm kính mắt. Ông còn được giúp đỡ bởi những khoản tiền nhỏ nhưng định kỳ từ những người bạn thân. Ông qua đời năm 1677, trong khi vẫn đang nghiên cứu một luận đề chính trị. Cái chết sớm của ông là do bệnh phổi, có thể là bệnh nhiễm bụi silic, hậu quả của việc thở bụi thủy tinh bay ra từ những chiếc thấu kính mà ông mài. Chỉ một năm trước đó, Spinoza đã gặp Leibniz tại The Hague để bàn luận về tác phẩm triết học quan trọng nhất của ông, Luân lý học, được hoàn thành năm 1676 (Lucas, 1960). Spinoza chưa bao giờ kết hôn và ông không có con.
Tổng quan về triết học Spinoza[sửa | sửa mã nguồn]
Hệ thống triết học của Spinoza đã đưa trật tự và sự thống nhất vào truyền thống tư tưởng cấp tiến, đem lại vũ khí sắc bén cho việc chống lại "quyền lực được công nhận". Khi còn trẻ, đầu tiên ông đã theo học thuyết nhị nguyên của Descartes rằng tâm thức và thể xác là hai chất riêng biệt, nhưng về sau ông đã thay đổi quan điểm và khẳng định rằng chúng không tách biệt mà là một thực thể đơn nhất. Ông khẳng định rằng mọi thứ tồn tại trong Thiên nhiên/Vũ trụ đều là một Thực tại (chất), và chỉ có một tập luật quy định toàn bộ thực tại quanh ta mà ta là một phần của thực tại đó. Spinoza lý luận rằng Chúa trời và Thiên nhiên là hai cái tên của cùng một thực tại, đó là chất duy nhất - cái là cơ sở của vũ trụ, và là cái mà mọi "thực thể" kém hơn thực ra là các dạng thức (mode) và biến thể của nó; rằng việc mọi vật tồn tại và việc cái này là nguyên nhân gây ra cái khác đều là do Thiên nhiên quyết định; và rằng người ta chỉ hiểu được một phần của chuỗi nhân quả phức tạp. Ông còn cho rằng việc con người tự cho là mình có ý chí tự do là kết quả của nhận thức về lòng ham muốn trong khi không có khả năng hiểu được lý do tại sao họ lại muốn những gì mình muốn và hành động như những gì họ làm.
Spinoza khẳng định rằng "Deus sive Natura" ("Chúa trời hay Thiên nhiên") là một thực thể gồm vô hạn các thuộc tính, tư duy và phần mở rộng là hai thuộc tính trong đó. Từ đó, trong quan niệm của ông về bản chất của thực tại, hai thế giới vật chất và tinh thần có vẻ được xem là hai "thế giới con" tồn tại song song, không có phần chung nhau cũng như không giao nhau. Đây là một giải pháp phiếm tâm luận (panpsychist) quan trọng trong lịch sử để giải quyết vấn đề tâm-thân, giải pháp này được biết với tên thuyết nhất nguyên trung hòa (neutral monism). Các kết quả của hệ thống triết học Spinoza còn đem lại hình dung về một vị Chúa trời không cai trị vũ trụ bằng quyền năng, mà chính Chúa trời lại là một phần của hệ thống tất định mà mọi thứ trong thiên nhiên đều là một phần của hệ thống này. Do đó, Chúa trời là thế giới tự nhiên và không có tính cá nhân.
Spinoza đã là một người triệt để theo thuyết quyết định, ông cho rằng toàn bộ những gì xảy ra đều là qua hoạt động của tính cần thiết. Đối với ông, hành vi của con người là hoàn toàn được định trước, trong đó sự tự do là năng lực để biết rằng ta đã được định sẵn và để hiểu tại sao ta hành động như những gì ta làm. Do đó, tự do không phải khả năng từ chối những gì xảy đến với ta, mà là khả năng chấp nhận và hiểu biết đầy đủ về lý do tại sao mọi sự lại cần phải xảy ra như vậy. Bằng cách hình thành "đủ" ý niệm về hành động, cảm xúc hay tình cảm của mình, ta trở nên nguyên nhân "đầy đủ" của các kết quả của mình (nội tại hay ngoại vi), dẫn tới việc tăng tính chủ động (thay vì bị động). Điều đó có nghĩa là ta trở nên vừa tự do hơn vừa giống Chúa trời hơn, như tranh luận của Spinoza trong Scholium to Prop. 49, Phần II. Tuy nhiên, Spinoza còn khẳng định rằng mọi sự nhất thiết phải xảy ra như nó xảy ra. Do đó, không có ý chí tự do.
Triết học của Spinoza có nhiều điểm chung với chủ nghĩa khắc kỷ, ở chỗ cả hai trường phái triết học đều tìm cách thực hiện một vai trò chữa bệnh bằng cách hướng dẫn người ta cách đạt được hạnh phúc. Tuy nhiên, Spinoza có điểm khác biệt lớn đối với các triết gia khắc kỷ ở một khía cạnh quan trọng: ông phủ nhận hoàn toàn quan điểm rằng lý tính có thể chiến thắng cảm xúc. Ngược lại, ông khẳng định rằng một cảm xúc chỉ có thể bị thay thế hoặc làm mờ nhạt bởi một cảm xúc mạnh hơn. Đối với ông, điểm khác biệt cốt yếu là giữa các cảm xúc chủ động và bị động, cảm xúc chủ động là các cảm xúc được hiểu bằng lý tính, còn cảm xúc bị động thì không. Ông còn cho rằng tri thức về các nguyên nhân chân thực của cảm xúc bị động có thể biến nó thành một cảm xúc chủ động. Ở đây, ông đã thấy trước một trong các tư tưởng then chốt của phân tâm học Sigmund Freud.
Một số quan điểm triết học của Spinoza:
- Thế giới tự nhiên là vô hạn.
- Thiện và ác là các định nghĩa của Con người, không phải của thiên nhiên.
- Bất cứ điều gì mà con người và động vật làm đều là tuyệt vời và thần thánh.
- Mọi quyền lợi đều xuất phát từ Nhà nước.
Luân lý học[sửa | sửa mã nguồn]
Phần mở đầu tác phẩm Luận về sự nâng cao hiểu biết (Tractatus de intellectus emendatione) đã gói trọn cốt lõi của luân lý học Spinoza, cái mà ông cho là cái thiện chân thực và cuối cùng. Spinoza có một lập trường của người theo chủ nghĩa tương đối, rằng không có gì mà tự nó là tốt hay xấu, ngoại trừ mức độ tốt xấu chủ quan mà từng cá nhân nhận thức về nó. Sự vật chỉ là thiện hay ác theo cách mà con người muốn áp dụng các khái niệm này cho vật chất. Thay vào đó, Spinoza tin vào vũ trụ tất định của ông mà "mọi vật trong thiên nhiên tiến triển do một sự cần thiết nhất định với một sự hoàn hảo tột bực." Do đó, trong thế giới của Spinoza, không có gì xảy ra một cách tình cờ, và lý tính không có tác dụng cho sự tình cờ. Trong vũ trụ, bất cứ điều gì xảy ra đều xuất phát từ bản chất của các đối tượng, hay bản chất của Chúa trời/Thiên nhiên. Do đó, theo Spinoza, sự hoàn hảo là rất lớn. Nếu hoàn cảnh được xem là bất hạnh thì đó chỉ là do nhận thức không đầy đủ của ta về thực tại. Tuy các phần tử của chuỗi nhân quả không vượt ra ngoài tầm hiểu biết của lý tính con người, nhưng khả năng nắm bắt cái toàn thể vô cùng phức tạp lại có hạn, do các hạn chế của khoa học trong việc xem xét toàn bộ chuỗi nhân quả bằng thực nghiệm. Spinoza còn khẳng định rằng, tuy là cơ sở của mọi ý nhiệm, nhưng nhận thức bằng giác quan chỉ dẫn tới sai lầm, vì chúng ta không biết được những nguyên nhân quyết định ước muốn và hành động của mình. Khái niệm "conatus" của ông - bản năng sinh tồn và phát triển của con người, và khẳng định rằng sức mạnh của đức hạnh/con người được định nghĩa bởi thành công của ta trong việc bảo tồn sự sống theo hướng dẫn của lý tính, đó chính là học thuyết luân lý học trung tâm của ông; đức hạnh cao nhất là tình yêu tri thức hay tri thức về Chúa trời/Thiên nhiên/Vũ trụ. Trong phần cuối của tác phẩm Luân lý học, mối quan tâm của ông đến ý nghĩa của "sự ban phúc chân chính" (true bless), cùng với cách tiếp cận và giải thích độc đáo của ông về việc phải tách các cảm xúc phải khỏi nguyên nhân ngoại vi như thế nào để làm chủ được chúng, là những đoạn rất đặc biệt, với nội dung tiên đoán các kỹ thuật tâm lý của thế kỷ 20. Khái niệm của ông về ba loại tri thức - quan điểm, lý tính, trực giác - và khẳng định rằng tri thức trực giác mang lại sự thỏa mãn cao nhất về tâm thức, dẫn đến đề xuất của ông rằng chúng ta càng ý thức được về bản thân và Thiên nhiên/Vũ trụ thì ta càng hoàn hảo và hạnh phúc sung sướng (trong thực tại), và rằng chỉ có tri thức trực giác là vĩnh cửu. Spinoza đã có đóng góp lớn lao cho hiểu biết về sự hoạt động của tâm thức, ngay cả trong thời kỳ của các phát triển triết học cấp tiến, các quan điểm của ông đã tạo nên một chiếc cầu nối giữa quá khứ thần bí của các tôn giáo và tâm lý học của thời hiện đại.
Tranh cãi về thuyết phiếm thần (Pantheismusstreit)[sửa | sửa mã nguồn]
Năm 1785, Friedrich Heinrich Jacobi công bố một bài chỉ trích thuyết phiếm thần của Spinoza, sau khi Lessing được cho là đã thú nhận trên giường lâm chung rằng mình là người theo chủ nghĩa Spinoza, vào thời đó điều này tương đương với việc được gọi là người vô thần. Jacobi khẳng định rằng học thuyết của Spinoza là thuần túy duy vật chủ nghĩa, vì tất cả Thiên nhiên và Chúa trời đều được coi là chẳng là gì ngoài chất được mở rộng. Đối với Jacobi, điều này là kết quả của chủ nghĩa duy lý Khai sáng và nó sẽ đi đến kết cục là thuyết vô thần tuyệt đối. Moses Mendelssohn không đồng ý với Jacobi, ông cho rằng không có khác biệt thực sự nào giữa thuyết hữu thần và thuyết phiếm thần. Thời đó, toàn bộ vấn đề đã trở thành một mối quan tâm chính về tôn giáo và tri thức đối với nền văn minh Châu Âu. Nhưng Immanuel Kant đã phủ nhận, khi ông cho rằng các cố gắng để nhận thức thực tại siêu nghiệm sẽ dẫn đến sự tự mâu thuẫn trong tư duy.
Sự hấp dẫn của triết học Spinoza đối với người châu Âu vào cuối thế kỷ 18 là ở chỗ: nó cung cấp một sự thay thế cho chủ nghĩa duy vật, thuyết vô thần, và thần thánh. Họ đặc biệt bị cuốn hút bởi ba trong số các tư tưởng của Spinoza:
- sự thống nhất của tất cả những gì tồn tại;
- tính quy tắc của tất cả những gì xảy ra; và
- định danh của tinh thần và thiên nhiên.
"Chúa trời hay Thiên nhiên" của Spinoza đã mang lại một vị Chúa trời tự nhiên, sống động, đối lập với Nguyên nhân Đầu tiên mang tính cơ học của Newton (Newtonian mechanical First Cause) hay cơ chế chết của cái "Máy Con người" ("Man Machine") của người Pháp.
Ảnh hưởng hiện đại[sửa | sửa mã nguồn]
Châu Âu cuối thế kỷ 20 đã thể hiện một mối quan tâm lớn hơn về triết học Spinoza, thường từ một góc nhìn cánh tả hay Marxist. Các triết gia nổi bật như Gilles Deleuze, Antonio Negri, Étienne Balibar và triết gia người Brazile Marilena Chauí đã viết sách về Spinoza. Luận án tiến sĩ của Deleuze xuất bản năm 1968 gọi ông là "ông hoàng của các nhà triết học". (Deleuze, 1968). Các triết gia khác chịu ảnh hưởng lớn của Spinoza gồm có Constantin Brunner và John David Garcia. Stuart Hampshire viết một nghiên cứu lớn về Spinoza, tuy tác phẩm của H. H. Joachim cũng có giá trị ngang bằng. Không như các triết gia khác, Spinoza và các tác phẩm của ông đã được Nietzsche đề cao.
Spinoza còn có ảnh hưởng vượt ra ngoài ranh giới của triết học. George Eliot, tiểu thuyết gia thế kỉ 19, đã dịch Luân lý học, bản dịch đầu tiên sang tiếng Anh được biết đến. W. Somerset Maugham, tiểu thuyết gia thế kỉ 20, đã bóng gió nhắc tới khái niệm trung tâm của Spinoza trong tựa đề tiểu thuyết của ông, Of Human Bondage (Về sự trói buộc con người). Albert Einstein gọi Spinoza là nhà triết học đã có ảnh hưởng lớn nhất đối với thế giới quan của ông. Spinoza đã đặt Chúa trời (chất vô hạn) với Thiên nhiên, thống nhất với niềm tin của Einstein vào một vị thần phi cá thể. Năm 1929, Rabbi Herbert S. Goldstein đánh điện hỏi Eistein về chuyện ông có tin vào Chúa trời hay không. Einstein đã trả lời bằng bức điện có nội dung "Tôi tin vào vị Chúa trời của Spinoza, vị Chúa thể hiện mình trong sự hài hòa trật tự của những gì tồn tại, tôi không tin vào một vị Chúa quan tâm đến số phận và hành động của con người."[1] Thuyết phiếm thần của Spinoza còn ảnh hưởng lên lý thuyết môi trường. Arne Næss, người khai sinh phong trào sinh thái sâu (deep ecology), đã thừa nhận rằng Spinoza là một nguồn cảm hứng quan trọng. Xa hơn nữa, nhà văn người Argentina Jorge Luis Borges đã chịu ảnh hưởng lớn bởi thế giới quan của Spinoza. Trong nhiều bài thơ và truyện ngắn, ông liên tục nói bóng gió về tác phẩm của nhà triết học, không phải với vai trò một người ủng hộ các học thuyết của Spinoza, mà chỉ nhằm sử dụng các học thuyết này cho các mục đích mỹ học. Ông đã làm điều này nhiều lần với tất cả nhà triết học mà ông ngưỡng mộ.
Spinoza là một nhân vật lịch sử quan trọng tại Hà Lan, nơi chân dung của ông được vẽ trên tờ bạc 1000-guilder được dùng cho đến khi đồng euro được đưa vào sử dụng năm 2002. Giải thưởng khoa học cao quý nhất của Hà Lan có tên Spinozapremie (Giải thưởng Spinoza).
Các tác phẩm và nhân cách của Spinoza được nói đến trong cuốn sách của Matthew Stewart: The Courtier and the Heretic: Leibniz, Spinoza, and the Fate of God in the Modern World (Cận thần và kẻ dị giáo: Leibniz, Spinoza, và số phận của Chúa trời trong thế giới hiện đại) .
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ Cherem không hẳn là "rút phép thông công"; nó chỉ tuyên bố rằng không ai được nghe các học thuyết của cá nhân (tội lỗi) cụ thể này, và cộng đồng nên tránh xa anh ta.
Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]
Tiếng Anh:
- Refutation of Spinoza by Leibniz In full at Google Books
- The Ethics An easily readable version.
- Vereniging Het Spinozahuis
- The Spinoza Net
- Spinoza and Spinozism - BDSweb
- A Theologico-Political Treatise -English Translation
- HyperSpinoza
- Internet Encyclopedia of Philosophy - Spinoza
- Immortality in Spinoza
- The Rationalists: Life, bibliography, links on Spinoza.
- Biography of Spinoza
- An Interview With Rebecca Goldstein, Author of "Betraying Spinoza: The Renegade Jew Who Gave Us Modernity" California Literary Review
- Stanford Encyclopedia of Philosophy:
- Dutch Spinoza Museum in Rijnsburg
- Tác phẩm của Baruch Spinoza tại Dự án Gutenberg

markdown:
# Baruch Spinoza
|
|![]()
[Triết học thế kỉ 17](/w/index.php?title=Tri%E1%BA%BFt_h%E1%BB%8Dc_th%E1%BA%BF_k%E1%BB%89_17&action=edit&redlink=1) [Trường phái](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_ph%C3%A1i_tri%E1%BA%BFt_h%E1%BB%8Dc&action=edit&redlink=1) [Chủ nghĩa duy lý](/wiki/Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_duy_l%C3%BD), sáng lập [chủ nghĩa Spinoza](/w/index.php?title=Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_Spinoza&action=edit&redlink=1) [Luân lý học](/wiki/Lu%C3%A2n_l%C3%BD_h%E1%BB%8Dc), [Nhận thức luận](/wiki/Nh%E1%BA%ADn_th%E1%BB%A9c_lu%E1%BA%ADn), [Siêu hình học](/wiki/Si%C3%AAu_h%C3%ACnh_h%E1%BB%8Dc) [Thuyết phiếm thần](/wiki/Thuy%E1%BA%BFt_phi%E1%BA%BFm_th%E1%BA%A7n), [Thuyết nhất nguyên trung hòa](/w/index.php?title=Thuy%E1%BA%BFt_nh%E1%BA%A5t_nguy%C3%AAn_trung_h%C3%B2a&action=edit&redlink=1), [Tự do tôn giáo và tri thức/sự tách biệt giữa Nhà thờ và Nhà nước](/w/index.php?title=T%E1%BB%B1_do_t%C3%B4n_gi%C3%A1o_v%C3%A0_tri_th%E1%BB%A9c/s%E1%BB%B1_t%C3%A1ch_bi%E1%BB%87t_gi%E1%BB%AFa_Nh%C3%A0_th%E1%BB%9D_v%C3%A0_Nh%C3%A0_n%C6%B0%E1%BB%9Bc&action=edit&redlink=1), [Criticism of Mosaic authorship of certain Old Testament books](/w/index.php?title=Criticism_of_Mosaic_authorship_of_certain_Old_Testament_books&action=edit&redlink=1), [Xã hội chính trị xuất phát từ quyền lực, không phải khế ước](/w/index.php?title=X%C3%A3_h%E1%BB%99i_ch%C3%ADnh_tr%E1%BB%8B_xu%E1%BA%A5t_ph%C3%A1t_t%E1%BB%AB_quy%E1%BB%81n_l%E1%BB%B1c,_kh%C3%B4ng_ph%E1%BA%A3i_kh%E1%BA%BF_%C6%B0%E1%BB%9Bc&action=edit&redlink=1) **Benedictus de Spinoza** hay **Baruch de Spinoza** (24/2/1633 - 21/2/1677) là một nhà triết học người [Hà Lan](/wiki/H%C3%A0_Lan) gốc [Do Thái](/wiki/Do_Th%C3%A1i). Tên họ của ông có nhiều dị bản: Despinoza, d'Espinoza, de Spinoza, Spinoza, v.v...
Spinoza được coi là một trong những nhà duy lý vĩ đại nhất của
[triết học thế kỷ 17](/w/index.php?title=Tri%E1%BA%BFt_h%E1%BB%8Dc_th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_17&action=edit&redlink=1) và là một trong những nhà luân lý học có quan điểm dứt khoát (do cuốn * - tác phẩm lớn được xuất bản sau khi ông qua đời). Các trước tác của ông, cũng như của các nhà Luân lý học* [duy lý](/w/index.php?title=Duy_l%C3%BD&action=edit&redlink=1)khác, ông đã thể hiện khả năng và trình độ [toán học](/wiki/To%C3%A1n_h%E1%BB%8Dc)cao. Spinoza sống bằng nghề mài kính, một ngành kỹ thuật đã được coi là rất lý thú vào thời đó - thời kỳ mà người ta đã thu được những phát kiến lớn từ [kính viễn vọng](/wiki/K%C3%ADnh_vi%E1%BB%85n_v%E1%BB%8Dng). Phải một thời gian sau khi ông qua đời, sau khi cuốn *Opera Posthuma*của ông được xuất bản, hiệu ứng đầy đủ của các tác phẩm của ông mới được nhận ra. Ngày nay, ông được xem là người đã đặt nền móng cho [thời kỳ Khai sáng](/wiki/Th%E1%BB%9Di_k%E1%BB%B3_Khai_s%C3%A1ng)của thế kỷ 18, và là người sáng lập của [chủ nghĩa phê phán Kinh thánh](/w/index.php?title=Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_ph%C3%AA_ph%C3%A1n_Kinh_th%C3%A1nh&action=edit&redlink=1)hiện đại. Nhà triết học [Gilles Deleuze](/w/index.php?title=Gilles_Deleuze&action=edit&redlink=1)của thế kỷ 20 gọi Spinoza là "Triết gia tuyệt đối, với cuốn *Luân lý học*của ông là cuốn sách lỗi lạc nhất về các khái niệm" (Deleuze, 1990).
## Mục lục
## Cuộc đời[
[sửa](/w/index.php?title=Baruch_Spinoza&veaction=edit§ion=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Baruch_Spinoza&action=edit§ion=1)]
Sau khi bị trục xuất khỏi
[Tây Ban Nha](/wiki/T%C3%A2y_Ban_Nha) vào khoảng năm [1492](/wiki/1492), nhiều người Do Thái tìm cách tị nạn tại [Bồ Đào Nha](/wiki/B%E1%BB%93_%C4%90%C3%A0o_Nha), nhưng tại đây, họ cũng phải lựa chọn giữa việc chấp nhận theo [đạo Ki tô](/wiki/Kit%C3%B4_gi%C3%A1o) hay bị trục xuất tiếp. Spinoza sinh ra tại [Amsterdam](/wiki/Amsterdam), [Hà Lan](/wiki/H%C3%A0_Lan). Cha mẹ ông, Miguel de Espinosa và Ana Débora, là [người Do Thái Sephardic](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Do_Th%C3%A1i_Sephardic&action=edit&redlink=1), thuộc cộng đồng những [người Bồ Đào Nha gốc Do Thái](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_B%E1%BB%93_%C4%90%C3%A0o_Nha_g%E1%BB%91c_Do_Th%C3%A1i&action=edit&redlink=1) của thành phố. Ana Débora là vợ hai của Miguel, bà qua đời khi Spinoza mới 6 tuổi. Họ là những người [Marranos](/w/index.php?title=Marranos&action=edit&redlink=1) chạy trốn khỏi [Bồ Đào Nha](/wiki/B%E1%BB%93_%C4%90%C3%A0o_Nha) để tránh [Tòa án Dị giáo Bồ Đào Nha](/w/index.php?title=T%C3%B2a_%C3%A1n_D%E1%BB%8B_gi%C3%A1o_B%E1%BB%93_%C4%90%C3%A0o_Nha&action=edit&redlink=1) và trở lại với [Do Thái giáo](/wiki/Do_Th%C3%A1i_gi%C3%A1o). Một số người nói rằng thực ra gia đình Spinoza có tổ tiên ở [Tây Ban Nha](/wiki/T%C3%A2y_Ban_Nha), những người khác lại cho rằng họ là những người Bồ Đào Nha gốc Do Thái đã chuyển đến Tây Ban Nha rồi quay lại quê cũ Bồ Đào Nha vào năm 1492. Tại Bồ Đào Nha, họ bị buộc phải cải đạo sang [Công giáo](/wiki/C%C3%B4ng_gi%C3%A1o) vào năm [1498](/wiki/1498). Miguel de Spinoza, cha của Spinoza ra đời sau cuộc cải đạo cưỡng ép này 1 thế kỷ, tại [Vidigueira](/w/index.php?title=Vidigueira&action=edit&redlink=1), một thành phố nhỏ của Bồ Đào Nha gần [Beja](/wiki/Beja) ở [Alentejo](/w/index.php?title=Alentejo&action=edit&redlink=1). Khi cha Spinoza còn nhỏ, ông nội Spinoza là Isaac de Spinoza đã đưa cả gia đình đến [Nantes](/wiki/Nantes), [Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p). Năm [1615](/wiki/1615), họ lại bị trục xuất và chuyển đến [Roterdam](/w/index.php?title=Roterdam&action=edit&redlink=1), nơi Isaac qua đời năm [1627](/wiki/1627). Cha Spinoza cùng gia đình chuyển đến Amsterdam, nơi họ lấy lại tín ngưỡng Do Thái giáo của mình (Manuel thậm chí còn đổi tên thành Abraão de Spinoza, tuy vẫn giữ tên buôn bán như cũ). Cha Spinoza là một thương gia nhập khẩu phát đạt. Baruch được nuôi dạy theo truyền thống [Do Thái chính thống](/w/index.php?title=Do_Th%C3%A1i_ch%C3%ADnh_th%E1%BB%91ng&action=edit&redlink=1); tuy nhiên, bản tính tò mò và tư duy phê phán của ông đã nhanh chóng xung đột với cộng đồng Do Thái. Sau khi các cuộc chiến tranh với [Anh](/wiki/Anh) và Pháp làm tiêu hao tài sản của gia đình và sau cái chết của cha, cuối cùng ông đã có thể hoàn thành trách nhiệm với công việc kinh doanh và nợ nần với người anh trai Gabriel, và dành toàn tâm toàn ý cho [triết học](/wiki/Tri%E1%BA%BFt_h%E1%BB%8Dc) và [quang học](/wiki/Quang_h%E1%BB%8Dc).
Ban đầu, ông đã bị tẩy chay do các quan điểm thách thức luật lệ Do Thái, các quan điểm này phê phán mạnh mẽ
[Talmud](/wiki/Talmud) và các kinh sách khác. Nói chung, Do Thái giáo khá là khoan dung trong việc chấp nhận các hình tượng không điển hình về Chúa trời; tuy nhiên, Spinoza tin rằng Chúa trời là Thiên nhiên/Vũ trụ, một tư tưởng khác xa với bất cứ hình dung truyền thống nào về Chúa trời. Vào mùa hè năm [1656](/wiki/1656), ông nhận được * của cộng đồng Do Thái, (tương tự như sự cherem* [rút phép thông công](/wiki/V%E1%BA%A1_tuy%E1%BB%87t_th%C3%B4ng)) , vì [[1]](#cite_note-1) [sự bội giáo](/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_b%E1%BB%99i_gi%C3%A1o&action=edit&redlink=1)trong cách ông nhận thức về [Chúa trời](/wiki/Thi%C3%AAn_Ch%C3%BAa). Các điều khoản của *cherem*này khá khắc nghiệt (xem [Kasher và Biderman]): nó không bao giờ được thu hồi. Sau khi bị rút phép thông công, ông lấy tên là *Benedictus*, phiên bản [La Tinh](/wiki/Latinh)của tên Baruch; cả hai đều mang nghĩa "được ban phúc". Ở quê hương [Amsterdam](/wiki/Amsterdam), ông còn được biết với tên *Bento de Spinoza*, tên thân mật của ông.
Sau khi bị rút phép thông công, người ta kể rằng Spinoza đã sống và làm việc tại trường của
[Franciscus van den Enden](/w/index.php?title=Franciscus_van_den_Enden&action=edit&redlink=1), người đã dạy ông [tiếng La tinh](/wiki/Latinh) thời trẻ và có thể đã giới thiệu ông với triết học hiện đại, mặc dù Spinoza không lần nào nhắc đến Van den Enden trong sách và thư từ. Van den Enden là một người theo trường phái [Descartes](/wiki/Ren%C3%A9_Descartes) và vô thần, người bị chính quyền thành phố cấm công khai truyền bá các học thuyết của mình. Từ năm 1656, sau khi đã dành toàn tâm ý cho triết học, Spinoza mong muốn mãnh liệt thay đổi thế giới qua việc thiết lập một môn phái triết học bí mật. Do kiểm duyệt, điều này chỉ trở thành hiện thực sau khi ông qua đời, nhờ sự can thiệp của các bạn hữu của ông.
Trong thời kỳ này, Spinoza còn mở các mối quan hệ với một số người
[Collegiant](/w/index.php?title=Collegiant&action=edit&redlink=1), thành viên của một giáo phái phi giáo điều và tương giao giáo lý ( *interdenominational*), với những xu hướng của [chủ nghĩa duy lý](/wiki/Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_duy_l%C3%BD) và [Arianism](/w/index.php?title=Arianism&action=edit&redlink=1) (quan điểm thần học của [Arius](/w/index.php?title=Arius&action=edit&redlink=1) về quan hệ giữa [Chúa Cha](/wiki/Ch%C3%BAa_Cha) và [Jesus](/wiki/Gi%C3%AA-su)). Spinoza còn liên lạc với [Peter Serrarius](/w/index.php?title=Peter_Serrarius&action=edit&redlink=1), một thương gia [Kháng cách](/wiki/Tin_L%C3%A0nh) cấp tiến. Người ta tin rằng Serrarius đã có thời gian là người bảo trợ của Spinoza. Đến đầu [thập niên 1660](/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1660), Spinoza đã trở nên nổi tiếng, [Gottfried Leibniz](/wiki/Gottfried_Leibniz) và [Henry Oldenburg](/w/index.php?title=Henry_Oldenburg&action=edit&redlink=1) đã đến thăm ông. Ông còn giữ liên lạc với Oldenburg trong suốt phần đời còn lại. Tác phẩm đầu tiên của Spinoza được xuất bản là [. Từ tháng 12 năm 1664 đến tháng 6 năm 1665, Spinoza trao đổi thư từ với Tractatus de intellectus emendatione](http://www.ac-nice.fr/philo/textes/Spinoza-IntellectusEmendatione.htm) [Blyenbergh](/w/index.php?title=Blyenbergh&action=edit&redlink=1), một nhà thần học amateur theo [chủ nghĩa Calvin](/w/index.php?title=Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_Calvin&action=edit&redlink=1), người đã chấn vấn Spinoza về định nghĩa của [cái ác](/w/index.php?title=C%C3%A1i_%C3%A1c&action=edit&redlink=1). Cuối năm 1665, ông thông báo với Oldenburg rằng ông đã bắt đầu viết một cuốn sách mới, cuốn *(* [Theologico-Political Treatise](/w/index.php?title=Theologico-Political_Treatise&action=edit&redlink=1) *Luận về thần học chính trị*), xuất bản năm 1670. Đáng lưu ý rằng Leibniz đã bất đồng quan điểm sâu sắc với Spinoza trong cuốn [Refutation of Spinoza](http://books.google.com/books?vid=OCLC27375057&id=cQUZAAAAMAAJ&pg=PA1&lpg=PA1&dq=leibniz&as_brr=1#PPP10,M1)( *Phản bác Spinoza*) của Leibniz.
Khi phản ứng của công chúng đối với cuốn
*Theologico-Political Treatise* (được xuất bản giấu tên) trở nên cực kỳ bất lợi cho nhánh của ông về [thuyết Descartes](/w/index.php?title=Thuy%E1%BA%BFt_Descartes&action=edit&redlink=1), Spinoza buộc phải ngừng xuất bản các tác phẩm của mình. Với một cuộc sống thận trọng và sung túc, ông đeo một chiếc [nhẫn ấn](/w/index.php?title=Nh%E1%BA%ABn_%E1%BA%A5n&action=edit&redlink=1) khắc [chữ viết tắt tên mình, một bông hồng, và từ "caute"](http://www.mtsu.edu/~rbombard/RB/Images/bds1.jpg) (tiếng La Tinh, nghĩa là "thận trọng"). *Luân lý học* và tất cả các tác phẩm khác, trừ * ( Principles of Cartesian Philosophy* *Các nguyên lý của triết học Descartes*) và *Theologico-Political Treatise*, đều được xuất bản sau khi ông qua đời, trong cuốn *, được bạn bè ông bí mật biên tập để tránh bản thảo bị tịch thu và hủy.* [Opera Postuma](/w/index.php?title=Opera_Postuma&action=edit&redlink=1)
Khoảng năm
[1661](/wiki/1661), Spinoza chuyển từ Amsterdam đến Rijnsburg (gần [Leiden](/wiki/Leiden)), sau sống tại [Voorburg](/w/index.php?title=Voorburg&action=edit&redlink=1), rồi [The Hague](/wiki/Den_Haag). Ông có cuộc sống đầy đủ từ nghề mài kính. Nhiều người kể rằng ông chế tạo những chiếc kính lúp tuyệt hảo, một số nhà sử học viết ông là một nhà làm kính mắt. Ông còn được giúp đỡ bởi những khoản tiền nhỏ nhưng định kỳ từ những người bạn thân. Ông qua đời năm [1677](/wiki/1677), trong khi vẫn đang nghiên cứu một luận đề chính trị. Cái chết sớm của ông là do bệnh phổi, có thể là [bệnh nhiễm bụi silic](/w/index.php?title=B%E1%BB%87nh_nhi%E1%BB%85m_b%E1%BB%A5i_silic&action=edit&redlink=1), hậu quả của việc thở bụi thủy tinh bay ra từ những chiếc thấu kính mà ông mài. Chỉ một năm trước đó, Spinoza đã gặp Leibniz tại [The Hague](/wiki/Den_Haag) để bàn luận về tác phẩm triết học quan trọng nhất của ông, *Luân lý học*, được hoàn thành năm [1676](/wiki/1676) (Lucas, 1960). Spinoza chưa bao giờ kết hôn và ông không có con.
## Tổng quan về triết học Spinoza[
[sửa](/w/index.php?title=Baruch_Spinoza&veaction=edit§ion=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Baruch_Spinoza&action=edit§ion=2)]
Hệ thống triết học của Spinoza đã đưa trật tự và sự thống nhất vào truyền thống tư tưởng cấp tiến, đem lại vũ khí sắc bén cho việc chống lại "quyền lực được công nhận". Khi còn trẻ, đầu tiên ông đã theo học thuyết nhị nguyên của
[Descartes](/wiki/Ren%C3%A9_Descartes) rằng tâm thức và thể xác là hai chất riêng biệt, nhưng về sau ông đã thay đổi quan điểm và khẳng định rằng chúng không tách biệt mà là một thực thể đơn nhất. Ông khẳng định rằng mọi thứ tồn tại trong Thiên nhiên/Vũ trụ đều là một Thực tại (chất), và chỉ có một tập luật quy định toàn bộ thực tại quanh ta mà ta là một phần của thực tại đó. Spinoza lý luận rằng Chúa trời và Thiên nhiên là hai cái tên của cùng một thực tại, đó là [chất](/wiki/Ch%E1%BA%A5t_h%C3%B3a_h%E1%BB%8Dc) duy nhất - cái là cơ sở của vũ trụ, và là cái mà mọi "thực thể" kém hơn thực ra là các dạng thức ( *mode*) và biến thể của nó; rằng việc mọi vật tồn tại và việc cái này là nguyên nhân gây ra cái khác đều là do Thiên nhiên quyết định; và rằng người ta chỉ hiểu được một phần của chuỗi nhân quả phức tạp. Ông còn cho rằng việc con người tự cho là mình có [ý chí tự do](/wiki/T%E1%BB%B1_do_%C3%BD_ch%C3%AD) là kết quả của nhận thức về lòng ham muốn trong khi không có khả năng hiểu được lý do tại sao họ lại muốn những gì mình muốn và hành động như những gì họ làm.
Spinoza khẳng định rằng "
*" ("Chúa trời hay Thiên nhiên") là một thực thể gồm vô hạn các thuộc tính, tư duy và phần mở rộng là hai thuộc tính trong đó. Từ đó, trong quan niệm của ông về bản chất của thực tại, hai thế giới vật chất và tinh thần có vẻ được xem là hai "thế giới con" tồn tại song song, không có phần chung nhau cũng như không giao nhau. Đây là một giải pháp Deus sive Natura* [phiếm tâm luận](/w/index.php?title=Phi%E1%BA%BFm_t%C3%A2m_lu%E1%BA%ADn&action=edit&redlink=1)( *panpsychist*) quan trọng trong lịch sử để giải quyết [vấn đề tâm-thân](/w/index.php?title=V%E1%BA%A5n_%C4%91%E1%BB%81_t%C3%A2m-th%C3%A2n&action=edit&redlink=1), giải pháp này được biết với tên [thuyết nhất nguyên trung hòa](/w/index.php?title=Thuy%E1%BA%BFt_nh%E1%BA%A5t_nguy%C3%AAn_trung_h%C3%B2a&action=edit&redlink=1)( *neutral monism*). Các kết quả của hệ thống triết học Spinoza còn đem lại hình dung về một vị Chúa trời không cai trị vũ trụ bằng quyền năng, mà chính Chúa trời lại là một phần của hệ thống tất định mà mọi thứ trong thiên nhiên đều là một phần của hệ thống này. Do đó, Chúa trời là thế giới tự nhiên và không có tính cá nhân.
Spinoza đã là một người triệt để theo
[thuyết quyết định](/w/index.php?title=Thuy%E1%BA%BFt_quy%E1%BA%BFt_%C4%91%E1%BB%8Bnh&action=edit&redlink=1), ông cho rằng toàn bộ những gì xảy ra đều là qua hoạt động của tính cần thiết. Đối với ông, hành vi của con người là hoàn toàn được định trước, trong đó sự tự do là năng lực để biết rằng ta đã được định sẵn và để hiểu *tại sao* ta hành động như những gì ta làm. Do đó, tự do không phải khả năng từ chối những gì xảy đến với ta, mà là khả năng chấp nhận và hiểu biết đầy đủ về lý do tại sao mọi sự lại cần phải xảy ra như vậy. Bằng cách hình thành "đủ" ý niệm về hành động, cảm xúc hay tình cảm của mình, ta trở nên nguyên nhân "đầy đủ" của các kết quả của mình (nội tại hay ngoại vi), dẫn tới việc tăng tính chủ động (thay vì bị động). Điều đó có nghĩa là ta trở nên vừa tự do hơn vừa giống Chúa trời hơn, như tranh luận của Spinoza trong Scholium to Prop. 49, Phần II. Tuy nhiên, Spinoza còn khẳng định rằng mọi sự nhất thiết phải xảy ra như nó xảy ra. Do đó, không có ý chí tự do.
Triết học của Spinoza có nhiều điểm chung với
[chủ nghĩa khắc kỷ](/wiki/Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_kh%E1%BA%AFc_k%E1%BB%B7), ở chỗ cả hai trường phái triết học đều tìm cách thực hiện một vai trò chữa bệnh bằng cách hướng dẫn người ta cách đạt được [hạnh phúc](/wiki/H%E1%BA%A1nh_ph%C3%BAc). Tuy nhiên, Spinoza có điểm khác biệt lớn đối với các triết gia khắc kỷ ở một khía cạnh quan trọng: ông phủ nhận hoàn toàn quan điểm rằng [lý tính](/wiki/L%C3%BD_t%C3%ADnh) có thể chiến thắng cảm xúc. Ngược lại, ông khẳng định rằng một cảm xúc chỉ có thể bị thay thế hoặc làm mờ nhạt bởi một cảm xúc mạnh hơn. Đối với ông, điểm khác biệt cốt yếu là giữa các cảm xúc chủ động và bị động, cảm xúc chủ động là các cảm xúc được hiểu bằng lý tính, còn cảm xúc bị động thì không. Ông còn cho rằng tri thức về các nguyên nhân chân thực của cảm xúc bị động có thể biến nó thành một cảm xúc chủ động. Ở đây, ông đã thấy trước một trong các tư tưởng then chốt của [phân tâm học](/wiki/Ph%C3%A2n_t%C3%A2m_h%E1%BB%8Dc) [Sigmund Freud](/wiki/Sigmund_Freud).
Một số quan điểm triết học của Spinoza:
- Thế giới tự nhiên là vô hạn.
- Thiện và ác là các định nghĩa của Con người, không phải của thiên nhiên.
- Bất cứ điều gì mà con người và động vật làm đều là tuyệt vời và thần thánh.
- Mọi quyền lợi đều xuất phát từ Nhà nước.
## Luân lý học[
[sửa](/w/index.php?title=Baruch_Spinoza&veaction=edit§ion=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Baruch_Spinoza&action=edit§ion=3)]
Phần mở đầu tác phẩm
*Luận về sự nâng cao hiểu biết* ( *Tractatus de intellectus emendatione*) đã gói trọn cốt lõi của luân lý học Spinoza, cái mà ông cho là cái thiện chân thực và cuối cùng. Spinoza có một lập trường của người theo [chủ nghĩa tương đối](/w/index.php?title=Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_t%C6%B0%C6%A1ng_%C4%91%E1%BB%91i&action=edit&redlink=1), rằng không có gì mà tự nó là tốt hay xấu, ngoại trừ mức độ tốt xấu chủ quan mà từng cá nhân nhận thức về nó. Sự vật chỉ là thiện hay ác theo cách mà con người muốn áp dụng các khái niệm này cho vật chất. Thay vào đó, Spinoza tin vào vũ trụ tất định của ông mà "mọi vật trong thiên nhiên tiến triển do một sự cần thiết nhất định với một sự hoàn hảo tột bực." Do đó, trong thế giới của Spinoza, không có gì xảy ra một cách tình cờ, và lý tính không có tác dụng cho sự tình cờ. Trong vũ trụ, bất cứ điều gì xảy ra đều xuất phát từ bản chất của các đối tượng, hay bản chất của Chúa trời/Thiên nhiên. Do đó, theo Spinoza, sự hoàn hảo là rất lớn. Nếu hoàn cảnh được xem là bất hạnh thì đó chỉ là do nhận thức không đầy đủ của ta về thực tại. Tuy các phần tử của chuỗi nhân quả không vượt ra ngoài tầm hiểu biết của lý tính con người, nhưng khả năng nắm bắt cái toàn thể vô cùng phức tạp lại có hạn, do các hạn chế của khoa học trong việc xem xét toàn bộ chuỗi nhân quả bằng thực nghiệm. Spinoza còn khẳng định rằng, tuy là cơ sở của mọi ý nhiệm, nhưng nhận thức bằng giác quan chỉ dẫn tới sai lầm, vì chúng ta không biết được những nguyên nhân quyết định ước muốn và hành động của mình. Khái niệm " [conatus](/w/index.php?title=Conatus&action=edit&redlink=1)" của ông - bản năng sinh tồn và phát triển của con người, và khẳng định rằng sức mạnh của đức hạnh/con người được định nghĩa bởi thành công của ta trong việc bảo tồn sự sống theo hướng dẫn của lý tính, đó chính là học thuyết luân lý học trung tâm của ông; đức hạnh cao nhất là tình yêu tri thức hay tri thức về Chúa trời/Thiên nhiên/Vũ trụ. Trong phần cuối của tác phẩm *Luân lý học*, mối quan tâm của ông đến ý nghĩa của "sự ban phúc chân chính" ( *true bless*), cùng với cách tiếp cận và giải thích độc đáo của ông về việc phải tách các cảm xúc phải khỏi nguyên nhân ngoại vi như thế nào để làm chủ được chúng, là những đoạn rất đặc biệt, với nội dung tiên đoán các kỹ thuật tâm lý của thế kỷ 20. Khái niệm của ông về ba loại tri thức - quan điểm, lý tính, trực giác - và khẳng định rằng tri thức trực giác mang lại sự thỏa mãn cao nhất về tâm thức, dẫn đến đề xuất của ông rằng chúng ta càng ý thức được về bản thân và Thiên nhiên/Vũ trụ thì ta càng hoàn hảo và hạnh phúc sung sướng (trong thực tại), và rằng chỉ có tri thức trực giác là vĩnh cửu. Spinoza đã có đóng góp lớn lao cho hiểu biết về sự hoạt động của tâm thức, ngay cả trong thời kỳ của các phát triển triết học cấp tiến, các quan điểm của ông đã tạo nên một chiếc cầu nối giữa quá khứ thần bí của các tôn giáo và tâm lý học của thời hiện đại.
## Tranh cãi về thuyết phiếm thần (Pantheismusstreit)[
[sửa](/w/index.php?title=Baruch_Spinoza&veaction=edit§ion=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Baruch_Spinoza&action=edit§ion=4)]
Năm
[1785](/wiki/1785), [Friedrich Heinrich Jacobi](/w/index.php?title=Friedrich_Heinrich_Jacobi&action=edit&redlink=1) công bố một bài chỉ trích [thuyết phiếm thần](/wiki/Thuy%E1%BA%BFt_phi%E1%BA%BFm_th%E1%BA%A7n) của Spinoza, sau khi [Lessing](/w/index.php?title=Gotthold_Ephraim_Lessing&action=edit&redlink=1) được cho là đã thú nhận trên giường lâm chung rằng mình là người theo chủ nghĩa Spinoza, vào thời đó điều này tương đương với việc được gọi là người [vô thần](/wiki/Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_v%C3%B4_th%E1%BA%A7n). Jacobi khẳng định rằng học thuyết của Spinoza là thuần túy duy vật chủ nghĩa, vì tất cả Thiên nhiên và Chúa trời đều được coi là chẳng là gì ngoài [chất](/wiki/Ch%E1%BA%A5t_h%C3%B3a_h%E1%BB%8Dc) được mở rộng. Đối với Jacobi, điều này là kết quả của chủ nghĩa duy lý Khai sáng và nó sẽ đi đến kết cục là [thuyết vô thần](/wiki/Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_v%C3%B4_th%E1%BA%A7n) tuyệt đối. [Moses Mendelssohn](/w/index.php?title=Moses_Mendelssohn&action=edit&redlink=1) không đồng ý với Jacobi, ông cho rằng không có khác biệt thực sự nào giữa [thuyết hữu thần](/w/index.php?title=Thuy%E1%BA%BFt_h%E1%BB%AFu_th%E1%BA%A7n&action=edit&redlink=1) và thuyết phiếm thần. Thời đó, toàn bộ vấn đề đã trở thành một mối quan tâm chính về tôn giáo và tri thức đối với nền văn minh Châu Âu. Nhưng [Immanuel Kant](/wiki/Immanuel_Kant) đã phủ nhận, khi ông cho rằng các cố gắng để nhận thức thực tại siêu nghiệm sẽ dẫn đến sự tự mâu thuẫn trong tư duy.
Sự hấp dẫn của triết học Spinoza đối với người châu Âu vào cuối thế kỷ 18 là ở chỗ: nó cung cấp một sự thay thế cho
[chủ nghĩa duy vật](/wiki/Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_duy_v%E1%BA%ADt), [thuyết vô thần](/wiki/Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_v%C3%B4_th%E1%BA%A7n), và [thần thánh](/w/index.php?title=Th%E1%BA%A7n_th%C3%A1nh&action=edit&redlink=1). Họ đặc biệt bị cuốn hút bởi ba trong số các tư tưởng của Spinoza:
- sự thống nhất của tất cả những gì tồn tại;
- tính quy tắc của tất cả những gì xảy ra; và
- định danh của tinh thần và thiên nhiên.
"Chúa trời hay Thiên nhiên" của Spinoza đã mang lại một vị Chúa trời tự nhiên, sống động, đối lập với Nguyên nhân Đầu tiên mang tính cơ học của
[Newton](/wiki/Newton) ( *Newtonian mechanical First Cause*) hay cơ chế chết của cái "Máy Con người" ("Man Machine") của người Pháp.
## Ảnh hưởng hiện đại[
[sửa](/w/index.php?title=Baruch_Spinoza&veaction=edit§ion=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Baruch_Spinoza&action=edit§ion=5)]
Châu Âu cuối thế kỷ 20 đã thể hiện một mối quan tâm lớn hơn về triết học Spinoza, thường từ một góc nhìn
[cánh tả](/wiki/C%C3%A1nh_t%E1%BA%A3) hay [Marxist](/wiki/Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_Marx). Các triết gia nổi bật như [Gilles Deleuze](/w/index.php?title=Gilles_Deleuze&action=edit&redlink=1), [Antonio Negri](/w/index.php?title=Antonio_Negri&action=edit&redlink=1), [Étienne Balibar](/w/index.php?title=%C3%89tienne_Balibar&action=edit&redlink=1) và triết gia người [Brazile](/w/index.php?title=Brazile&action=edit&redlink=1) [Marilena Chauí](/w/index.php?title=Marilena_Chau%C3%AD&action=edit&redlink=1) đã viết sách về Spinoza. Luận án tiến sĩ của Deleuze xuất bản năm 1968 gọi ông là "ông hoàng của các nhà triết học". (Deleuze, 1968). Các triết gia khác chịu ảnh hưởng lớn của Spinoza gồm có [Constantin Brunner](/w/index.php?title=Constantin_Brunner&action=edit&redlink=1) và [John David Garcia](/w/index.php?title=John_David_Garcia&action=edit&redlink=1). [Stuart Hampshire](/w/index.php?title=Stuart_Hampshire&action=edit&redlink=1) viết một nghiên cứu lớn về Spinoza, tuy tác phẩm của [H. H. Joachim](/w/index.php?title=H._H._Joachim&action=edit&redlink=1) cũng có giá trị ngang bằng. Không như các triết gia khác, Spinoza và các tác phẩm của ông đã được [Nietzsche](/wiki/Friedrich_Nietzsche) đề cao.
Spinoza còn có ảnh hưởng vượt ra ngoài ranh giới của triết học.
[George Eliot](/wiki/George_Eliot), tiểu thuyết gia thế kỉ 19, đã dịch *Luân lý học*, bản dịch đầu tiên sang tiếng Anh được biết đến. [W. Somerset Maugham](/w/index.php?title=W._Somerset_Maugham&action=edit&redlink=1), tiểu thuyết gia thế kỉ 20, đã bóng gió nhắc tới khái niệm trung tâm của Spinoza trong tựa đề tiểu thuyết của ông, *Of Human Bondage* ( *Về sự trói buộc con người*). [Albert Einstein](/wiki/Albert_Einstein) gọi Spinoza là nhà triết học đã có ảnh hưởng lớn nhất đối với thế giới quan của ông. Spinoza đã đặt Chúa trời (chất vô hạn) với Thiên nhiên, thống nhất với niềm tin của Einstein vào một vị thần phi cá thể. Năm 1929, Rabbi Herbert S. Goldstein đánh điện hỏi Eistein về chuyện ông có tin vào Chúa trời hay không. Einstein đã trả lời bằng bức điện có nội dung "Tôi tin vào vị Chúa trời của Spinoza, vị Chúa thể hiện mình trong sự hài hòa trật tự của những gì tồn tại, tôi không tin vào một vị Chúa quan tâm đến số phận và hành động của con người." [[1]](http://www.aip.org/history/einstein/essay-einsteins-third-paradise.htm) Thuyết phiếm thần của Spinoza còn ảnh hưởng lên lý thuyết môi trường. [Arne Næss](/w/index.php?title=Arne_N%C3%A6ss&action=edit&redlink=1), người khai sinh phong trào [sinh thái sâu](/w/index.php?title=Sinh_th%C3%A1i_s%C3%A2u&action=edit&redlink=1) ( *deep ecology*), đã thừa nhận rằng Spinoza là một nguồn cảm hứng quan trọng. Xa hơn nữa, nhà văn người [Argentina](/wiki/Argentina) Jorge Luis Borges đã chịu ảnh hưởng lớn bởi thế giới quan của Spinoza. Trong nhiều bài thơ và truyện ngắn, ông liên tục nói bóng gió về tác phẩm của nhà triết học, không phải với vai trò một người ủng hộ các học thuyết của Spinoza, mà chỉ nhằm sử dụng các học thuyết này cho các mục đích mỹ học. Ông đã làm điều này nhiều lần với tất cả nhà triết học mà ông ngưỡng mộ.
Spinoza là một nhân vật lịch sử quan trọng tại
[Hà Lan](/wiki/H%C3%A0_Lan), nơi chân dung của ông được vẽ trên tờ bạc 1000- [guilder](/w/index.php?title=Dutch_guilder&action=edit&redlink=1) được dùng cho đến khi đồng [euro](/wiki/Euro) được đưa vào sử dụng năm [2002](/wiki/2002). Giải thưởng khoa học cao quý nhất của Hà Lan có tên *Spinozapremie* ( *Giải thưởng Spinoza*).
Các tác phẩm và nhân cách của Spinoza được nói đến trong cuốn sách của Matthew Stewart:
*The Courtier and the Heretic: Leibniz, Spinoza, and the Fate of God in the Modern World* ( *Cận thần và kẻ dị giáo: Leibniz, Spinoza, và số phận của Chúa trời trong thế giới hiện đại*) .
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Baruch_Spinoza&veaction=edit§ion=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Baruch_Spinoza&action=edit§ion=6)] [^](#cite_ref-1) *không hẳn là "* [Cherem](/w/index.php?title=Cherem&action=edit&redlink=1) [rút phép thông công](/wiki/V%E1%BA%A1_tuy%E1%BB%87t_th%C3%B4ng)"; nó chỉ tuyên bố rằng không ai được nghe các học thuyết của cá nhân (tội lỗi) cụ thể này, và cộng đồng nên tránh xa anh ta.
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Baruch_Spinoza&veaction=edit§ion=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Baruch_Spinoza&action=edit§ion=7)]
|
|![]()
[Wikiquote](/wiki/Wikiquote)có sưu tập danh ngôn về:
|
|![]()
[Wikisource tiếng Việt](/wiki/Wikisource)có toàn văn tác phẩm về:
|
|![]()
[Baruch Spinoza](//commons.wikimedia.org/wiki/Baruch_de_Spinoza?uselang=vi)
Tiếng Anh:
[Refutation of Spinoza by Leibniz](http://books.google.com/books?vid=OCLC27375057&id=cQUZAAAAMAAJ&pg=PA1&lpg=PA1&dq=leibniz&as_brr=1#PPP10,M1)In full at Google Books [The Ethics](http://www.earlymoderntexts.com/)An easily readable version. [Vereniging Het Spinozahuis](http://cf.uba.uva.nl/en/digilib/philosophy/spinheng.html) [The Spinoza Net](http://www.spinoza.net) [Spinoza and Spinozism](http://bdsweb.tripod.com)- BDSweb [A Theologico-Political Treatise](http://www.philosophyarchive.com/text.php?era=1600-1699&author=Spinoza&text=A%20Theologico-Political%20Treatise)-English Translation [HyperSpinoza](http://hyperspinoza.caute.lautre.net) [Internet Encyclopedia of Philosophy - Spinoza](http://www.iep.utm.edu/s/spinoza.htm) [Immortality in Spinoza](http://www.euronet.nl/~advaya/randomnotes.htm) [The Rationalists](http://descartesonline.blogspot.com): Life, bibliography, links on Spinoza. [Biography of Spinoza](http://atheisme.free.fr/Biographies/Spinoza_e.htm) [An Interview With Rebecca Goldstein, Author of "Betraying Spinoza: The Renegade Jew Who Gave Us Modernity"](http://calitreview.com/Interviews/goldstein_8028.htm) *California Literary Review*
- Stanford Encyclopedia of Philosophy:
[Dutch Spinoza Museum in Rijnsburg](http://www.spinozahuis.nl/rijnsburg.html) [Tác phẩm của Baruch Spinoza](http://www.gutenberg.org/author/Benedictus+de+Spinoza)tại [Dự án Gutenberg](/wiki/D%E1%BB%B1_%C3%A1n_Gutenberg)
|
|![]()
[Baruch Spinoza](//commons.wikimedia.org/wiki/Category:Baruch_Spinoza?uselang=vi)

Content-language: vi

Vary: Accept-Encoding,Cookie

Via: 1.1 varnish, 1.1 varnish

X-Cache: cp1052 hit (1), cp1054 frontend miss (0)

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate


text:
Epinephelus awoara
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
The banded grouper or yellow grouper (Epinephelus awoara) là một loài cá in the Serranidae family. Nó được tìm thấy ở China, Disputed Territory, Hong Kong, Bắc Hàn, Hàn Quốc, Macau, the Philippines, Taiwan, and Vietnam. Its natural habitats are open seas, biển nông, subtidal aquatic beds, and coral reefs. It is threatened by habitat loss.
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- Shuk Man, C. & Ng Wai Chuen 2005. Epinephelus awoara. 2006 IUCN Red List of Threatened Species. Downloaded on 4 August 2007.

markdown:
# Epinephelus awoara
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|Banded grouper|
|
|[Phân loại khoa học](/wiki/Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_sinh_h%E1%BB%8Dc) [Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Animalia](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt) [Ngành](/wiki/Ng%C3%A0nh_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *phylum*) [Chordata](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_d%C3%A2y_s%E1%BB%91ng) [Lớp](/wiki/L%E1%BB%9Bp_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *class*) [Actinopterygii](/wiki/L%E1%BB%9Bp_C%C3%A1_v%C3%A2y_tia) [Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *ordo*) [Perciformes](/wiki/B%E1%BB%99_C%C3%A1_v%C6%B0%E1%BB%A3c) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) [Serranidae](/wiki/H%E1%BB%8D_C%C3%A1_m%C3%BA) [Chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *genus*) [Epinephelus](/wiki/Epinephelus) [Loài](/wiki/Lo%C3%A0i)( *species*) **E. awoara** [Danh pháp hai phần](/wiki/Danh_ph%C3%A1p_hai_ph%E1%BA%A7n) *Epinephelus awoara*
(
[Temminck](/w/index.php?title=Coenraad_Jacob_Temminck&action=edit&redlink=1)& Schlegel, 1842)
The
**banded grouper** or **yellow grouper** ( *) là một loài Epinephelus awoara* [cá](/wiki/C%C3%A1)in the [Serranidae](/wiki/H%E1%BB%8D_C%C3%A1_m%C3%BA)family. Nó được tìm thấy ở [China](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c), Disputed Territory, [Hong Kong](/wiki/H%E1%BB%93ng_K%C3%B4ng), [Bắc Hàn](/wiki/B%E1%BA%AFc_H%C3%A0n), [Hàn Quốc](/wiki/H%C3%A0n_Qu%E1%BB%91c), [Macau](/wiki/Ma_Cao), the [Philippines](/wiki/Philippines), [Taiwan](/wiki/%C4%90%C3%A0i_Loan), and [Vietnam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam). Its natural [habitats](/wiki/Habitat)are open [seas](/w/index.php?title=Sea&action=edit&redlink=1), biển nông, subtidal aquatic beds, and [coral reefs](/w/index.php?title=Coral_reef&action=edit&redlink=1). It is threatened by [habitat loss](/w/index.php?title=Habitat_loss&action=edit&redlink=1).
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Epinephelus_awoara&veaction=edit§ion=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Epinephelus_awoara&action=edit§ion=1)]
- Shuk Man, C. & Ng Wai Chuen 2005.
[Epinephelus awoara](http://www.iucnredlist.org/search/details.php/61336/all). [2006 IUCN Red List of Threatened Species.](http://www.iucnredlist.org)Downloaded on 4 August 2007.

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Server: Apache

X-Content-Type-Options: nosniff

Content-Encoding: gzip

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

Accept-Ranges: bytes

Connection: close

X-Cache: cp1067 miss (0), cp1066 frontend miss (0)


text:
Liễu Giang, Liễu Châu
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Liễu Giang (chữ Hán giản thể: 柳江县, Liǔjiāng Xiàn, âm Hán Việt: Liễu Giang huyện) là một huyện thuộc địa cấp thị Liễu Châu, khu tự trị dân tộc Choang Quảng Tây, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Huyện Liễu Giang có diện tích 2504 kilômét vuông, dân số năm 2002 là 530.000 người. Về mặt hành chính, huyện Liễu Giang được chia thành 5 trấn, 8 hương.
- Trấn: Lạp Bảo, Thành Đoàn, Lý Cao, Tiến Đức, Lạc Mãn.
- Hương: Tam Đô, Thổ Bác, Bạch Sa, Bách Bằng, Lý Ung, Xuyên Sơn, Lưu Sơn, Phúc Đường.

markdown:
# Liễu Giang, Liễu Châu
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
**Liễu Giang** ( [chữ Hán giản thể](/wiki/Ch%E1%BB%AF_H%C3%A1n_gi%E1%BA%A3n_th%E1%BB%83): 柳江县, Liǔjiāng Xiàn, âm [Hán Việt](/wiki/T%E1%BB%AB_H%C3%A1n-Vi%E1%BB%87t): *Liễu Giang huyện*) là một [huyện](/wiki/Huy%E1%BB%87n_(Trung_Qu%E1%BB%91c)) thuộc [địa cấp thị](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Ba_c%E1%BA%A5p_th%E1%BB%8B) [Liễu Châu](/wiki/Li%E1%BB%85u_Ch%C3%A2u), [khu tự trị dân tộc Choang Quảng Tây](/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_T%C3%A2y), [Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Hoa). Huyện Liễu Giang có diện tích 2504 [kilômét vuông](/wiki/Kil%C3%B4m%C3%A9t_vu%C3%B4ng), dân số năm 2002 là 530.000 người. Về mặt hành chính, huyện Liễu Giang được chia thành 5 [trấn](/wiki/Tr%E1%BA%A5n_(Trung_Qu%E1%BB%91c)), 8 [hương](/wiki/H%C6%B0%C6%A1ng_(Trung_Qu%E1%BB%91c)).
- Trấn: Lạp Bảo, Thành Đoàn, Lý Cao, Tiến Đức, Lạc Mãn.
- Hương: Tam Đô, Thổ Bác, Bạch Sa, Bách Bằng, Lý Ung, Xuyên Sơn, Lưu Sơn, Phúc Đường.
|
|
Liễu Giang •

X-Cache: cp1068 miss (0), cp1068 frontend miss (0)


text:
Người Hoa
Người Trung Quốc là nói tới:
- Người Hán (quốc tế thường nhắc tới người Hán là người Trung Quốc và ngược lại)
- Nhân dân Trung Hoa (Zhonghua minzu), khái niệm giống như "Cộng đồng các dân tộc", gồm 56 dân tộc sống tại Trung Quốc được công nhận chính thức bởi chính quyền Cộng hòa nhân dân Trung Hoa, gồm Hán, Choang, Manchu, Tibet,...
- Người có hộ chiếu của Cộng hòa nhân dân Trung Hoa (gồm người Đại lục, Hong Kong and Macau).
- Người có quốc tịnh Cộng hòa Trung hoa (Đài Loan)
- Chủng tộc, quốc tịch, có tổ tiên để từ đó được xác định là người Trung Quốc.
Người Trung Quốc là người có tổ tiên đến từ Trung Quốc. Phần lớn người Hoa là người Hán, một dân tộc chiếm đa số tại Trung Quốc, tuy nhiên cũng có những người Hoa không thuộc Hán tộc. Phần đông người Hoa ở Việt Nam cũng như trên thế giới đa số là người Quảng Đông,người Phúc Kiến,người Triều Châu,người Hẹ(Khách Gia còn gọi là Hakka),người Hải Nam. Riêng người Triều Châu và người Hẹ quê quán của họ cũng nằm trong khu vực miền Đông của tỉnh Quảng Đông,người Triều Châu chủ yếu tập trung ở vùng Đông Nam tỉnh Quảng Đông đó là Triều Châu và Sán Đầu nên người Triều Châu ngày nay còn được gọi là người Triều Sán,người Triều Châu tuy họ sinh sống trong khu vực thuộc tỉnh Quảng Đông,nhưng phương ngữ của họ lại không thuộc hệ thống phương ngữ Quảng Đông (Cantonese) mà thuộc hệ thống phương ngữ Mân Nam (Amoy hay Hokkienese) tỉnh Phúc Kiến,người Quảng Đông hay gọi là tiếng Triều Châu.Còn người Hẹ ở hải ngoại quê quán của họ cũng nằm trong nội hạt Đông bắc của tỉnh Quảng Đông,phương ngữ mà người Hẹ dùng cũng không thuộc hệ thống phương ngữ của Quảng Đông mà là một phương ngữ riêng biệt gần giống với phương ngữ Cán tỉnh Giang Tây,người Hẹ ở hải ngoại đa số là đến từ Mai Huyện,Đại Bộ,Hưng Ninh,Tử Kim,Huệ Dương và một bộ ít người ở Đông Hoàn tỉnh Quảng Đông. Hiện nay những người Hoa ở Việt Nam gồm hai nhóm, nhóm thứ nhất đã vào Việt Nam sinh sống tại miền Nam từ khoảng 300 năm nay từ thời Trần Thượng Xuyên, Dương Ngạn Địch, Mạc Cửu chủ yếu sống tại các tỉnh miền Nam hiện nay, nhóm còn lại mới vào Việt Nam từ đầu thế kỷ 20 khi Việt Nam còn là thuộc địa của Pháp, nhóm này chủ yếu sống tại Chợ Lớn. Giống như người Hoa ở các nước khác, người Hoa ở Việt Nam thường tập trung vào lĩnh vực thương mại và thường rất thành đạt trong lĩnh vực này [cần dẫn nguồn].
Tên gọi tại Việt Nam[sửa | sửa mã nguồn]
Tại Việt Nam, người Trung Quốc còn được gọi là người Hoa. Theo lịch sử thì vào thời quân Minh thua trận nhà Thanh, một số người theo nhà Minh đã chạy khỏi Trung Quốc (xem Phản Thanh phục Minh) và được Chúa Nguyễn chấp nhận cho tỵ nạn ở miền Nam Việt Nam và quan quân nhà Minh cùng gia quyến di chuyển qua Việt Nam bằng tàu, nên dân gian gọi họ là người Tàu. Tên gọi Minh Hương được dùng để gọi người Hoa đến Việt Nam từ đời nhà Minh. Ngoài ra tàu cũng là phương tiện người Trung Quốc hay sử dụng khi đến làm ăn, buôn bán và định cư ở Việt Nam nên nó đã được dùng làm tên gọi.
Một số người dùng từ chú Khách hay người Khách hay để chỉ người Trung Quốc nhưng thật ra không chính xác vì đây chỉ là một dân tộc tại Trung Quốc (xem người Khách Gia). Từ "chú Khách" thật ra có nguồn gốc là "khách trú".

markdown:
# Người Hoa
Người Trung Quốc là nói tới:
[Người Hán](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_H%C3%A1n)(quốc tế thường nhắc tới người Hán là người Trung Quốc và ngược lại)
- Nhân dân Trung Hoa (Zhonghua minzu), khái niệm giống như "Cộng đồng các dân tộc", gồm 56 dân tộc sống tại Trung Quốc được công nhận chính thức bởi chính quyền Cộng hòa nhân dân Trung Hoa, gồm Hán, Choang, Manchu, Tibet,...
- Người có hộ chiếu của Cộng hòa nhân dân Trung Hoa (gồm người Đại lục, Hong Kong and Macau).
- Người có quốc tịnh Cộng hòa Trung hoa (Đài Loan)
- Chủng tộc, quốc tịch, có tổ tiên để từ đó được xác định là người Trung Quốc.
**Người Trung Quốc** là [người](/wiki/Lo%C3%A0i_ng%C6%B0%E1%BB%9Di) có [tổ tiên](/w/index.php?title=T%E1%BB%95_ti%C3%AAn&action=edit&redlink=1) đến từ [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c). Phần lớn người Hoa là [người Hán](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_H%C3%A1n), một [dân tộc](/w/index.php?title=C%C3%A1c_d%C3%A2n_t%E1%BB%99c_%E1%BB%9F_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit&redlink=1) chiếm đa số tại [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c), tuy nhiên cũng có những người Hoa không thuộc [Hán tộc](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_H%C3%A1n). Phần đông người Hoa ở [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam) cũng như trên [thế giới](/wiki/Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi) đa số là [người Quảng Đông](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Qu%E1%BA%A3ng_%C4%90%C3%B4ng), [người Phúc Kiến](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Ph%C3%BAc_Ki%E1%BA%BFn&action=edit&redlink=1), [người Triều Châu](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Tri%E1%BB%81u_Ch%C3%A2u&action=edit&redlink=1), [người Hẹ](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_H%E1%BA%B9)(Khách Gia còn gọi là Hakka), [người Hải Nam](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_H%E1%BA%A3i_Nam&action=edit&redlink=1). Riêng người Triều Châu và người Hẹ quê quán của họ cũng nằm trong khu vực miền Đông của tỉnh Quảng Đông,người Triều Châu chủ yếu tập trung ở vùng Đông Nam tỉnh Quảng Đông đó là Triều Châu và Sán Đầu nên người Triều Châu ngày nay còn được gọi là người Triều Sán,người Triều Châu tuy họ sinh sống trong khu vực thuộc tỉnh Quảng Đông,nhưng phương ngữ của họ lại không thuộc hệ thống phương ngữ Quảng Đông (Cantonese) mà thuộc hệ thống phương ngữ Mân Nam (Amoy hay Hokkienese) tỉnh Phúc Kiến,người Quảng Đông hay gọi là tiếng Triều Châu.Còn người Hẹ ở hải ngoại quê quán của họ cũng nằm trong nội hạt Đông bắc của tỉnh Quảng Đông,phương ngữ mà người Hẹ dùng cũng không thuộc hệ thống phương ngữ của Quảng Đông mà là một phương ngữ riêng biệt gần giống với phương ngữ Cán tỉnh Giang Tây,người Hẹ ở hải ngoại đa số là đến từ Mai Huyện,Đại Bộ,Hưng Ninh,Tử Kim,Huệ Dương và một bộ ít người ở Đông Hoàn tỉnh Quảng Đông. Hiện nay những người Hoa ở Việt Nam gồm hai nhóm, nhóm thứ nhất đã vào Việt Nam sinh sống tại miền Nam từ khoảng 300 năm nay từ thời Trần Thượng Xuyên, Dương Ngạn Địch, Mạc Cửu chủ yếu sống tại các tỉnh miền Nam hiện nay, nhóm còn lại mới vào Việt Nam từ đầu thế kỷ 20 khi Việt Nam còn là thuộc địa của Pháp, nhóm này chủ yếu sống tại Chợ Lớn. Giống như người Hoa ở các nước khác, [người Hoa ở Việt Nam](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Hoa_%E1%BB%9F_Vi%E1%BB%87t_Nam&action=edit&redlink=1) thường tập trung vào lĩnh vực [thương mại](/wiki/Th%C6%B0%C6%A1ng_m%E1%BA%A1i) và thường rất thành đạt trong lĩnh vực này [. [cần dẫn nguồn](/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)]
## Tên gọi tại Việt Nam[
[sửa](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Hoa&veaction=edit§ion=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Hoa&action=edit§ion=1)]
Tại
[Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam), người [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c) còn được gọi là **người Hoa**. Theo [lịch sử](/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD) thì vào thời quân [Minh](/wiki/Nh%C3%A0_Minh) thua trận [nhà Thanh](/wiki/Nh%C3%A0_Thanh), một số người theo nhà Minh đã chạy khỏi Trung Quốc (xem [Phản Thanh phục Minh](/w/index.php?title=Ph%E1%BA%A3n_Thanh_ph%E1%BB%A5c_Minh&action=edit&redlink=1)) và được [Chúa Nguyễn](/wiki/Ch%C3%BAa_Nguy%E1%BB%85n) chấp nhận cho [tỵ nạn](/wiki/T%E1%BB%8B_n%E1%BA%A1n) ở [miền Nam Việt Nam](/wiki/Mi%E1%BB%81n_Nam_(Vi%E1%BB%87t_Nam)) và quan quân nhà Minh cùng gia quyến di chuyển qua Việt Nam bằng [tàu](/wiki/T%C3%A0u_th%E1%BB%A7y), nên dân gian gọi họ là **người Tàu**. Tên gọi ** được dùng để gọi người Hoa đến Việt Nam từ đời nhà Minh. Ngoài ra Minh Hương** *tàu*cũng là phương tiện người Trung Quốc hay sử dụng khi đến làm ăn, [buôn bán](/wiki/Th%C6%B0%C6%A1ng_m%E1%BA%A1i)và định cư ở Việt Nam nên nó đã được dùng làm tên gọi.
Một số người dùng từ
**chú Khách** hay **người Khách** hay để chỉ người Trung Quốc nhưng thật ra không chính xác vì đây chỉ là một [dân tộc tại Trung Quốc](/w/index.php?title=D%C3%A2n_t%E1%BB%99c_t%E1%BA%A1i_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit&redlink=1) (xem [người Khách Gia](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Kh%C3%A1ch_Gia)). Từ " *chú Khách*" thật ra có nguồn gốc là " *khách trú*".
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Hoa&veaction=edit§ion=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Hoa&action=edit§ion=2)]
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Hoa&veaction=edit§ion=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Hoa&action=edit§ion=3)]
|
|![]()

X-Cache: cp1065 hit (1), cp1066 frontend miss (0)


text:
Thể loại:Kinh tế Ý
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Thể loại con
Thể loại này gồm 3 thể loại con sau, trên tổng số 3 thể loại con.
C
- ► Công ty Ý (3 t.l., 2 tr.)
D
- ► Du lịch Ý (2 t.l., 1 tr.)
T
- ► Tàu thủy chế tạo tại Italy (1 tr.)
Thể loại này gồm 3 thể loại con sau, trên tổng số 3 thể loại con.

markdown:
# Thể loại:Kinh tế Ý
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|![]()
[Kinh tế Ý](//commons.wikimedia.org/wiki/Category:Economy_of_Italy?uselang=vi)
## Thể loại con
Thể loại này gồm 3 thể loại con sau, trên tổng số 3 thể loại con.
### C
- ►
[Công ty Ý](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:C%C3%B4ng_ty_%C3%9D) (3 t.l., 2 tr.)
### D
- ►
[Du lịch Ý](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Du_l%E1%BB%8Bch_%C3%9D) (2 t.l., 1 tr.)
### T
- ►
[Tàu thủy chế tạo tại Italy](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:T%C3%A0u_th%E1%BB%A7y_ch%E1%BA%BF_t%E1%BA%A1o_t%E1%BA%A1i_Italy) (1 tr.)

X-Cache: cp1055 miss (0), cp1055 frontend miss (0)


text:
khóa
Từ điển mở Wiktionary
(Đổi hướng từ khoá)
Mục lục
Tiếng Việt[sửa]
Cách phát âm[sửa]
Phiên âm Hán–Việt[sửa]
Các chữ Hán có phiên âm thành “khóa”
Chữ Nôm[sửa]
(trợ giúp hiển thị và nhập chữ Nôm)
Cách viết từ này trong chữ Nôm
Từ tương tự[sửa]
Danh từ[sửa]
khóa
- Đồ dùng bằng kim loại để đóng chặt cửa, tủ, hòm, v.v., không cho người khác mở.
- Lắp khoá vào cửa tủ.
- Đồ dùng bằng kim loại, bằng nhựa để cài giữ thắt lưng, quai dép, miệng túi, v.v., không cho bật ra.
- Khoá thắt lưng.
- (Hóa học) Toàn bộ những quy tắc của một mật mã.
- Thay đổi khoá mật mã.
- (Hóa học) Kí hiệu ở đầu khuông nhạc để chỉ tên nốt làm mốc gọi tên các nốt khác.
- Khoá sol.
- Thời gian ấn định cho một nhiệm kì làm chức dịch hoặc đi lính thời phong kiến, thực dân.
- Làm lí trưởng hai khoá.
- Lính mãn khoá.
- Thời gian ấn định cho một nhiệm kì công tác hay cho việc hoàn thành một chương trình học tập.
- Quốc hội khoá.
- Khoá huấn luyện quân sự.
- Học cùng một khoá.
- (Cũ) Kì họp.
- (Cũ) Khoá sinh (gọi tắt).
- Thầy đồ, thầy khoá.
- Anh khoá.
Đồng nghĩa[sửa]
- đồ dùng bằng kim loại để đóng chặt cửa
Động từ[sửa]
khóa
- Đóng chặt, giữ chặt bằng cái khoá.
- Cổng không khoá.
- Khoá xe đạp lại.
- Làm cho một bộ phận cơ thể của người khác bị giữ chặt lại không cử động được.
- Hai tay bị khoá chặt sau lưng.
- Làm cho lối đi, lối thoát bị chặn lại.
- Khoá vòi nước.
- Khoá chặt vòng vây.
Dịch[sửa]
Tham khảo[sửa]
- Hồ Ngọc Đức, Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí (chi tiết)
- Thông tin chữ Hán và chữ Nôm dựa theo cơ sở dữ liệu của phần mềm WinVNKey, đóng góp bởi học giả Lê Sơn Thanh; đã được các tác giả đồng ý đưa vào đây. (chi tiết)

markdown:
# khóa
Từ điển mở Wiktionary
(Đổi hướng từ
[khoá](/w/index.php?title=kho%C3%A1&redirect=no))
## Mục lục
## Tiếng Việt[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-vie-&action=edit§ion=T-1)]
### Cách phát âm[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-pron-&action=edit§ion=T-1)]
|
|[Huế](/wiki/Hu%E1%BA%BF) [Sài Gòn](/wiki/S%C3%A0i_G%C3%B2n) [Vinh](/wiki/Vinh) [Thanh Chương](/wiki/Thanh_Ch%C6%B0%C6%A1ng) [Hà Tĩnh](/wiki/H%C3%A0_T%C4%A9nh)
[Phiên âm Hán–Việt](//vi.wikipedia.org/wiki/Phi%C3%AAn_%C3%A2m_H%C3%A1n-Vi%E1%BB%87t)[ [sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-hanviet-&action=edit§ion=T-1)]
Các chữ Hán có phiên âm thành “khóa”
### Chữ Nôm[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-n%C3%B4m-&action=edit§ion=T-1)]
(
[trợ giúp hiển thị và nhập chữ Nôm](/wiki/Tr%E1%BB%A3_gi%C3%BAp:Ch%E1%BB%AF_N%C3%B4m))
Cách viết từ này trong chữ Nôm
### Từ tương tự[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-paro-&action=edit§ion=T-1)]
### Danh từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-noun-&action=edit§ion=T-1)] **khóa** [Đồ dùng](/wiki/%C4%91%E1%BB%93_d%C3%B9ng)bằng [kim loại](/wiki/kim_lo%E1%BA%A1i)để [đóng](/wiki/%C4%91%C3%B3ng) [chặt](/wiki/ch%E1%BA%B7t) [cửa](/wiki/c%E1%BB%ADa), [tủ](/wiki/t%E1%BB%A7), [hòm](/wiki/h%C3%B2m), v.v., không cho [người](/wiki/ng%C6%B0%E1%BB%9Di)khác [mở](/wiki/m%E1%BB%9F). *Lắp* **khoá**vào cửa tủ.
-
[Đồ dùng](/wiki/%C4%91%E1%BB%93_d%C3%B9ng)bằng [kim loại](/wiki/kim_lo%E1%BA%A1i), bằng [nhựa](/wiki/nh%E1%BB%B1a)để [cài](/wiki/c%C3%A0i) [giữ](/wiki/gi%E1%BB%AF) [thắt lưng](/wiki/th%E1%BA%AFt_l%C6%B0ng), [quai](/wiki/quai) [dép](/wiki/d%C3%A9p), [miệng](/wiki/mi%E1%BB%87ng) [túi](/wiki/t%C3%BAi), v.v., không cho [bật](/wiki/b%E1%BA%ADt)ra. **Khoá**thắt lưng.
-
- (
*Hóa học*) [Toàn bộ](/wiki/to%C3%A0n_b%E1%BB%99)những [quy tắc](/wiki/quy_t%E1%BA%AFc)của một [mật mã](/wiki/m%E1%BA%ADt_m%C3%A3). *Thay đổi* **khoá**mật mã.
-
- (
*Hóa học*) [Kí hiệu](/wiki/k%C3%AD_hi%E1%BB%87u)ở [đầu](/wiki/%C4%91%E1%BA%A7u) [khuông](/w/index.php?title=khu%C3%B4ng&action=edit&redlink=1) [nhạc](/wiki/nh%E1%BA%A1c)để chỉ [tên](/wiki/t%C3%AAn) [nốt](/wiki/n%E1%BB%91t)làm [mốc](/wiki/m%E1%BB%91c) [gọi](/wiki/g%E1%BB%8Di) [tên](/wiki/t%C3%AAn)các nốt khác. **Khoá**sol.
-
[Thời gian](/wiki/th%E1%BB%9Di_gian) [ấn định](/wiki/%E1%BA%A5n_%C4%91%E1%BB%8Bnh)cho một [nhiệm kì](/wiki/nhi%E1%BB%87m_k%C3%AC)làm [chức dịch](/w/index.php?title=ch%E1%BB%A9c_d%E1%BB%8Bch&action=edit&redlink=1)hoặc đi [lính](/wiki/l%C3%ADnh) [thời](/wiki/th%E1%BB%9Di) [phong kiến](/wiki/phong_ki%E1%BA%BFn), [thực dân](/wiki/th%E1%BB%B1c_d%C3%A2n). *Làm lí trưởng hai* **khoá**. *Lính mãn* **khoá**.
-
[Thời gian](/wiki/th%E1%BB%9Di_gian) [ấn định](/wiki/%E1%BA%A5n_%C4%91%E1%BB%8Bnh)cho một [nhiệm kì](/wiki/nhi%E1%BB%87m_k%C3%AC) [công tác](/wiki/c%C3%B4ng_t%C3%A1c)hay cho [việc](/wiki/vi%E1%BB%87c) [hoàn thành](/wiki/ho%C3%A0n_th%C3%A0nh)một [chương trình](/wiki/ch%C6%B0%C6%A1ng_tr%C3%ACnh) [học tập](/wiki/h%E1%BB%8Dc_t%E1%BA%ADp). *Quốc hội* **khoá**.
-
- Khoá
[huấn luyện](/wiki/hu%E1%BA%A5n_luy%E1%BB%87n) [quân sự](/wiki/qu%C3%A2n_s%E1%BB%B1). *Học cùng một* **khoá**.
-
- (
*Cũ*) [Kì](/wiki/k%C3%AC) [họp](/wiki/h%E1%BB%8Dp).
- (
*Cũ*) Khoá [sinh](/wiki/sinh)(gọi tắt). *Thầy đồ, thầy* **khoá**. *Anh* **khoá**.
-
#### Đồng nghĩa[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-syn-&action=edit§ion=T-1)]
- đồ dùng bằng kim loại để đóng chặt cửa
### Động từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-verb-&action=edit§ion=T-1)] **khóa** [Đóng](/wiki/%C4%91%C3%B3ng) [chặt](/wiki/ch%E1%BA%B7t), [giữ](/wiki/gi%E1%BB%AF)chặt bằng cái [khoá](/wiki/kho%C3%A1). *Cổng không* **khoá**. **Khoá**xe đạp lại.
-
- Làm cho một
[bộ phận](/wiki/b%E1%BB%99_ph%E1%BA%ADn) [cơ thể](/wiki/c%C6%A1_th%E1%BB%83)của [người](/wiki/ng%C6%B0%E1%BB%9Di)khác bị [giữ](/wiki/gi%E1%BB%AF) [chặt](/wiki/ch%E1%BA%B7t)lại không [cử](/wiki/c%E1%BB%AD) [động](/wiki/%C4%91%E1%BB%99ng)được. *Hai tay bị* **khoá**chặt sau lưng.
-
- Làm cho
[lối](/wiki/l%E1%BB%91i)đi, [lối thoát](/wiki/l%E1%BB%91i_tho%C3%A1t)bị [chặn](/wiki/ch%E1%BA%B7n)lại. **Khoá**vòi nước. **Khoá**chặt vòng vây.
-
#### Dịch[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-trans-&action=edit§ion=T-1)]
### Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-ref-&action=edit§ion=T-1)]
- Hồ Ngọc Đức,
[Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí](http://www.informatik.uni-leipzig.de/~duc/Dict/)( [chi tiết](/wiki/Wiktionary:Ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c/FVDP))
- Thông tin chữ Hán và chữ Nôm dựa theo cơ sở dữ liệu của phần mềm
[WinVNKey](http://winvnkey.sf.net), đóng góp bởi học giả Lê Sơn Thanh; đã được các tác giả đồng ý đưa vào đây. ( [chi tiết](/wiki/Wiktionary:Ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c/WinVNKey/L%C3%AA_S%C6%A1n_Thanh))

X-Cache: cp1065 miss (0), cp1067 frontend miss (0)


text:
pectination
Từ điển mở Wiktionary
Bước tới:
dẫn lái
,
tìm
Mục lục
1
Tiếng Anh
1.1
Cách phát âm
1.2
Danh từ
1.3
Tham khảo
Tiếng Anh
[
sửa
]
Cách phát âm
[
sửa
]
IPA
:
/ˌpɛk.tə.ˈneɪ.ʃən/
Danh từ
[
sửa
]
pectination
/ˌpɛk.tə.ˈneɪ.ʃən/
Xem
pectinate
.
Tham khảo
[
sửa
]
Hồ Ngọc Đức,
Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí
(
chi tiết
)
Lấy từ “
http://vi.wiktionary.org/w/index.php?title=pectination&oldid=560646
”
Thể loại
:
Mục từ tiếng Anh
Danh từ
Danh từ tiếng Anh
Trình đơn chuyển hướng
Công cụ cá nhân
Mở tài khoản
Đăng nhập
Không gian tên
Mục từ
Thảo luận
Biến thể
Các hiển thị
Tra
Sửa đổi
Xem lịch sử
Tác vụ
Tìm kiếm
Chuyển hướng
Trang Chính
Cộng đồng
Thay đổi gần đây
Mục từ ngẫu nhiên
Trợ giúp
Thảo luận chung
Quyên góp
Chỉ mục
Ngôn ngữ
Chữ cái
Bộ thủ
Từ loại
Chuyên ngành
Công cụ
Các liên kết đến đây
Thay đổi liên quan
Các trang đặc biệt
Bản in được
Liên kết thường trực
Thông tin trang
Trích dẫn trang này
Ngôn ngữ định nghĩa
中文
Sửa đổi lần cuối lúc 04:51, ngày 11 tháng 5 năm 2007.
Văn bản được phát hành theo
Giấy phép Creative Commons Ghi công–Chia sẻ tương tự
; có thể áp dụng điều khoản bổ sung. Xem
Điều khoản Sử dụng
để biết thêm chi tiết.
Quy định quyền riêng tư
Giới thiệu Wiktionary
Lời phủ nhận
Nhà phát triển
Phiên bản di động

markdown:
# pectination
Từ điển mở Wiktionary
## Tiếng Anh[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-eng-&action=edit§ion=T-1)]
### Cách phát âm[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-pron-&action=edit§ion=T-1)]
### Danh từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-noun-&action=edit§ion=T-1)] **pectination** [/ˌpɛk.tə.ˈneɪ.ʃən/](/wiki/Wiktionary:IPA)
- Xem
[pectinate](/wiki/pectinate).
### Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-ref-&action=edit§ion=T-1)]
- Hồ Ngọc Đức,
[Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí](http://www.informatik.uni-leipzig.de/~duc/Dict/)( [chi tiết](/wiki/Wiktionary:Ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c/FVDP)) **pectination** [/ˌpɛk.tə.ˈneɪ.ʃən/](/wiki/Wiktionary:IPA)

X-Cache: cp1053 miss (0), cp1054 frontend miss (0)


text:
ward
Từ điển mở Wiktionary
Mục lục
Tiếng Anh[sửa]
Cách phát âm[sửa]
Danh từ[sửa]
ward /ˈwɔrd/
- Sự trông nom, sự bảo trợ; sự giam giữ.
- to whom is the child in ward? — đứa bé được đặt dưới sự bảo trợ của ai?
- to put someone in ward — trông nom ai; giam giữ ai
- Khu, khu vực (thành phố).
- electoral ward — khu vực bầu cử
- Phòng, khu (nhà thương); phòng giam (nhà tù).
- isolation ward — khu cách ly
- (Số nhiều) Khe răng chìa khoá.
- (Từ cổ,nghĩa cổ) (thể dục, thể thao) thế đỡ.
Thành ngữ[sửa]
- to keep watch and ward: Canh giữ.
Ngoại động từ[sửa]
ward ngoại động từ /ˈwɔrd/
Thành ngữ[sửa]
- to ward off:
Chia động từ[sửa]
ward
- Cách chia động từ cổ.
- Thường nói will; chỉ nói shall để nhấn mạnh. Ngày xưa, ở ngôi thứ nhất, thường nói shall và chỉ nói will để nhấn mạnh.
Tham khảo[sửa]
- Hồ Ngọc Đức, Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí (chi tiết)

markdown:
# ward
Từ điển mở Wiktionary
## Mục lục
## Tiếng Anh[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-eng-&action=edit§ion=T-1)]
### Cách phát âm[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-pron-&action=edit§ion=T-1)]
### Danh từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-noun-&action=edit§ion=T-1)] **ward** [/ˈwɔrd/](/wiki/Wiktionary:IPA)
- Sự
[trông nom](/wiki/tr%C3%B4ng_nom), sự [bảo trợ](/wiki/b%E1%BA%A3o_tr%E1%BB%A3); sự [giam giữ](/wiki/giam_gi%E1%BB%AF). *to whom is the child in*— đứa bé được đặt dưới sự bảo trợ của ai? **ward**? *to put someone in*— trông nom ai; giam giữ ai **ward**
-
[Khu](/wiki/khu), [khu vực](/wiki/khu_v%E1%BB%B1c)(thành phố). *electoral*— khu vực bầu cử **ward**
-
[Phòng](/wiki/ph%C3%B2ng), [khu](/wiki/khu)(nhà thương); [phòng](/wiki/ph%C3%B2ng) [giam](/wiki/giam)(nhà tù). *isolation*— khu cách ly **ward**
-
- (
*Số nhiều*) [Khe](/wiki/khe) [răng](/wiki/r%C4%83ng) [chìa khoá](/wiki/ch%C3%ACa_kho%C3%A1).
- (
*Từ cổ,nghĩa cổ*) (thể dục, thể thao) [thế](/wiki/th%E1%BA%BF)đỡ.
#### Thành ngữ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-expr-&action=edit§ion=T-1)] **to keep watch and ward**: [Canh giữ](/wiki/canh_gi%E1%BB%AF).
### Ngoại động từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-tr-verb-&action=edit§ion=T-1)] **ward** *ngoại động từ* [/ˈwɔrd/](/wiki/Wiktionary:IPA)
#### Thành ngữ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-expr-&action=edit§ion=T-1)] **to ward off**:
#### Chia động từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-forms-&action=edit§ion=T-1)]
ward
|Dạng không chỉ ngôi|
|Động từ
|**ward** [Phân từ](/wiki/ph%C3%A2n_t%E1%BB%AB) [hiện tại](/wiki/hi%E1%BB%87n_t%E1%BA%A1i) [warding](/wiki/warding) [quá khứ](/wiki/qu%C3%A1_kh%E1%BB%A9) [warded](/wiki/warded) [Lối trình bày](/wiki/l%E1%BB%91i_tr%C3%ACnh_b%C3%A0y) **ward** **ward**hoặc [wardest](/w/index.php?title=wardest&action=edit&redlink=1)¹ [wards](/wiki/wards)hoặc [wardeth](/w/index.php?title=wardeth&action=edit&redlink=1)¹ **ward** **ward** **ward** [warded](/wiki/warded) [warded](/wiki/warded)hoặc [wardedst](/w/index.php?title=wardedst&action=edit&redlink=1)¹ [warded](/wiki/warded) [warded](/wiki/warded) [warded](/wiki/warded) [warded](/wiki/warded) [Tương lai](/wiki/t%C6%B0%C6%A1ng_lai) [will](/wiki/will)/ [shall](/wiki/shall)² **ward** **ward**hoặc [wilt](/wiki/wilt)/ [shalt](/wiki/shalt)¹ **ward** **ward** **ward** **ward** **ward** [Lối cầu khẩn](/wiki/l%E1%BB%91i_c%E1%BA%A7u_kh%E1%BA%A9n) **ward** **ward**hoặc [wardest](/w/index.php?title=wardest&action=edit&redlink=1)¹ **ward** **ward** **ward** **ward** [warded](/wiki/warded) [warded](/wiki/warded) [warded](/wiki/warded) [warded](/wiki/warded) [warded](/wiki/warded) [warded](/wiki/warded) [were](/wiki/were)to **ward**hoặc [should](/wiki/should) **ward** **ward**hoặc should **ward** **ward**hoặc should **ward** **ward**hoặc should **ward** **ward**hoặc should **ward** **ward**hoặc should **ward** [Lối mệnh lệnh](/wiki/l%E1%BB%91i_m%E1%BB%87nh_l%E1%BB%87nh) **ward** **ward** **ward**
- Cách chia động từ cổ.
- Thường nói
*will*; chỉ nói *shall*để nhấn mạnh. Ngày xưa, ở ngôi thứ nhất, thường nói *shall*và chỉ nói *will*để nhấn mạnh.
### Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-ref-&action=edit§ion=T-1)]
- Hồ Ngọc Đức,
[Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí](http://www.informatik.uni-leipzig.de/~duc/Dict/)( [chi tiết](/wiki/Wiktionary:Ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c/FVDP))

X-Cache: cp1055 miss (0), cp1068 frontend miss (0)


text:
© Copyright 1997- VnExpress.net, All rights reserved
® VnExpress giữ bản quyền nội dung trên website này.
© Copyright 1997 VnExpress.net, All rights reserved
VnExpress tuyển dụng Liên hệ quảng cáo / Liên hệ Tòa soạn
Thông tin Tòa soạn: 0123.888.0123 (HN) - 0129.233.3555 (TP HCM)

WARC-Truncated: length

Content-Type: text/html

Set-Cookie: device_env=4; expires=Sun, 27-Apr-2014 21:25:20 GMT; path=/; domain=vnexpress.net

Vary: Accept-Encoding


text:
* Quý Khách đang xem trong mục tin tức về giày dép của website www.webgiaydep.com. Để mua các sản phẩm vui lòng chọn các mẫu theo danh mục bên trái/ Quy Khach dang xem trong muc tin tuc ve giay dep cua website www.webgiaydep.com. De mua cac san pham vui long chon mau theo danh muc ben trai
Web Giày Dép xin giới thiệu đến các bạn 1 số dòng sản phẩm giày thời trang của Nike
Carnage Nike Dunks
Command-N-Conquer Customs from ABMNATN
Kanye West Nike Sneakers
Lava Shaft Nike Dunks
Lifeguard Air Force Ones
Lucky Air Force Ones
Nike 6.0 Dunk Low Stars
Nike “Grammy” Dunk Hi
Nike Air Force 1 x Air Jordan 12 Fusion Black Green Bean
Air Jordan 1 Countdown Package
Briezrs
Air Jordan Retro 9 (IX) Marcus Jordan Player Exclusive
Air Jordan Wine and Grind
Jordan Melo M4 - Eggplant
Jordan Melo M4 - WhiteMetallic Silver-Black.jpg

markdown:
*** Quý Khách đang xem trong mục tin tức về giày dép của website www.webgiaydep.com. Để mua các sản phẩm vui lòng chọn các mẫu theo danh mục bên trái/ Quy Khach dang xem trong muc tin tuc ve giay dep cua website www.webgiaydep.com. De mua cac san pham vui long chon mau theo danh muc ben trai**
Web Giày Dép xin giới thiệu đến các bạn 1 số dòng sản phẩm giày thời trang của Nike
**Carnage Nike Dunks**
**Command-N-Conquer Customs from ABMNATN** **Kanye West Nike Sneakers ** **Lava Shaft Nike Dunks** **Lifeguard Air Force Ones** **Lucky Air Force Ones** **Nike 6.0 Dunk Low Stars** **Nike “Grammy” Dunk Hi** **Nike Air Force 1 x Air Jordan 12 Fusion Black Green Bean** **Air Jordan 1 Countdown Package** **Briezrs** **Air Jordan Retro 9 (IX) Marcus Jordan Player Exclusive** **Air Jordan Wine and Grind**
**Jordan Melo M4 - Eggplant**
**Jordan Melo M4 - WhiteMetallic Silver-Black.jpg**

Set-Cookie: cartSession=6ef7d4d0e8f99a595f61d2456d7dc7f6; expires=Tue, 20-May-2014 21:33:57 GMT; path=/

Cache-Control: public

Pragma: no-cache

Vary: Accept-Encoding,User-Agent

Content-Type: text/html; charset=utf-8


text:
Hiện nay có khá nhiều công cụ để ta tùy chỉnh Windows 8 như [Chỉ có thành viên mới có thể nhìn thấy link. CLICK VÀO ĐÂY ĐỂ ĐĂNG KÝ], [Chỉ có thành viên mới có thể nhìn thấy link. CLICK VÀO ĐÂY ĐỂ ĐĂNG KÝ] và [Chỉ có thành viên mới có thể nhìn thấy link. CLICK VÀO ĐÂY ĐỂ ĐĂNG KÝ]. Bạn có thể thay đổi màn hình khóa Lock Screen dễ dàng (tham khảo: [Chỉ có thành viên mới có thể nhìn thấy link. CLICK VÀO ĐÂY ĐỂ ĐĂNG KÝ]). TUy nhiên hiện tại vẫn chưa có cách nào giúp thay đổi hình nền của màn hình Log On. TUy nhiên chúng ta có thể thay đổi màu nền của màn hình Log on theo cách sau:
Vào Regedit và tìm tới khóa
Nhấp phải vào Explorer > New > Key và đặt tên là AccentHKEY_LOCAL_MACHINE\SOFTWARE\Microsoft\Windows\Curr entVersion\Explorer
Nhấp vào key vừa tạo, qua bên màn hình bên phải tạo 1 khóa DWORD (32-bit) tên là DefaultColorSet. Nhấp đúp vào và nhập giá trị cho nó từ 2 đến 24
Khởi động lại máy để xem kết quả
THeo: [Chỉ có thành viên mới có thể nhìn thấy link. CLICK VÀO ĐÂY ĐỂ ĐĂNG KÝ]
Bài viết ngẫu nhiên trong diễn đàn:
- » Hotspot Shield 1.22
- » [App iOS] WhatsApp - Dịch vụ nhắn tin miễn phí...
- » Absence (2013) BluRay 720p x264-Ganool
- » [Clip] Enrique Iglesias - I Like It...
- » [News] Sharp ra mắt SHL22 với màn hình 4"9...
- » Cài đặt Linux Integration Services v2.1...
- » [Music] 20 Tình Khúc Trịnh Công Sơn DVD
- » [Film] Thiện Ác Đối Đầu -Ôn Thiệu Luân FFVN...
- » Icon Configuration Utility 3.2
- » [Film] A Christmas Carol - Giáng Sinh...
Xem thêm các chủ đề mới nhất:
- » [Tut] Cách thay đổi mức độ ưu tiên các kết...
- » [Tut] Khắc phục lỗi Library-ms không làm việc...
- » [Tut] Thủ thuật xóa dữ liệu đồng bộ trên...
- » [Tut] Hướng dẫn Pin tài khoản Email vào Start...
- » [Tut] Thủ thuật xóa quảng cáo trên Windows 8
- » [Tut] Cài đặt lại mật khẩu trong Windows 8
- » [Tut] Những phím tắt Windows 8 thiết yếu nhất...
- » [Tut] Sửa lỗi không về được chế độ Modern UI...
- » [Tut] Hiển thị toàn bộ công cụ Windows...
- » [Tut] Hướng dẫn thêm địa chỉ RSS Feed vào ứng...
Đánh dấu

markdown:
Hiện nay có khá nhiều công cụ để ta tùy chỉnh Windows 8 như
[Chỉ có thành viên mới có thể nhìn thấy link., [CLICK VÀO ĐÂY ĐỂ ĐĂNG KÝ]] [Chỉ có thành viên mới có thể nhìn thấy link.và [CLICK VÀO ĐÂY ĐỂ ĐĂNG KÝ]] [Chỉ có thành viên mới có thể nhìn thấy link.. Bạn có thể thay đổi màn hình khóa Lock Screen dễ dàng (tham khảo: [CLICK VÀO ĐÂY ĐỂ ĐĂNG KÝ]] [Chỉ có thành viên mới có thể nhìn thấy link.). TUy nhiên hiện tại vẫn chưa có cách nào giúp thay đổi hình nền của màn hình Log On. TUy nhiên chúng ta có thể thay đổi màu nền của màn hình Log on theo cách sau: [CLICK VÀO ĐÂY ĐỂ ĐĂNG KÝ]]
Vào Regedit và tìm tới khóa
Nhấp phải vàoHKEY_LOCAL_MACHINE\SOFTWARE\Microsoft\Windows\Curr entVersion\Explorer
Explorer> New> Keyvà đặt tên là Accent
Nhấp vào key vừa tạo, qua bên màn hình bên phải tạo 1 khóa
DWORD (32-bit)tên là DefaultColorSet. Nhấp đúp vào và nhập giá trị cho nó từ 2đến 24
Khởi động lại máy để xem kết quả
THeo:
[Chỉ có thành viên mới có thể nhìn thấy link. [CLICK VÀO ĐÂY ĐỂ ĐĂNG KÝ]]
Bài viết ngẫu nhiên trong diễn đàn:
-
» [Hotspot Shield 1.22]
-
» [App iOS] [WhatsApp - Dịch vụ nhắn tin miễn phí...]
-
» [Absence (2013) BluRay 720p x264-Ganool]
-
» [[Clip] Enrique Iglesias - I Like It...]
-
» [News] [Sharp ra mắt SHL22 với màn hình 4"9...]
-
» [Cài đặt Linux Integration Services v2.1...]
-
» [Music] [20 Tình Khúc Trịnh Công Sơn DVD]
-
» [Film] [Thiện Ác Đối Đầu -Ôn Thiệu Luân FFVN...]
-
» [Icon Configuration Utility 3.2]
-
» [[Film] A Christmas Carol - Giáng Sinh...]
## Xem thêm các chủ đề mới nhất:
-
» [Tut] [Cách thay đổi mức độ ưu tiên các kết...]
-
» [Tut] [Khắc phục lỗi Library-ms không làm việc...]
-
» [Tut] [Thủ thuật xóa dữ liệu đồng bộ trên...]
-
» [Tut] [Hướng dẫn Pin tài khoản Email vào Start...]
-
» [Tut] [Thủ thuật xóa quảng cáo trên Windows 8]
-
» [Tut] [Cài đặt lại mật khẩu trong Windows 8]
-
» [Tut] [Những phím tắt Windows 8 thiết yếu nhất...]
-
» [Tut] [Sửa lỗi không về được chế độ Modern UI...]
-
» [Tut] [Hiển thị toàn bộ công cụ Windows...]
-
» [Tut] [Hướng dẫn thêm địa chỉ RSS Feed vào ứng...]
## Đánh dấu

Set-Cookie: vbseo_loggedin=deleted; expires=Sat, 20-Apr-2013 21:05:40 GMT; path=/

Cache-Control: private

Pragma: private


text:
Các tỉnh Bắc Bộ, Trung Bộ sắp đối mặt với…
Miền Bắc đón không khí lạnh, miền Nam có mưa…
Tất cả những điều cần biết về bệnh sởi
Bất cập hỗ trợ nhà ở cho người có công
Ngôi nhà có năm người cha
USB 8G 10K, Tivi Led 40” 5.990K, Laptop Sony…
Chìm phà ở Hàn Quốc: Bé gái có mẹ là người Việt thoát chết
Hồ sơ trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội không có nội dung kinh phí hơn 34.000 tỷ đồng
Thường vụ Quốc hội lưu ý hai bộ trưởng Công Thương, Y tế
World Cup không dành cho người nghèo
Hàng trăm dân bức bối vì bãi rác 'khổng lồ' ô nhiễm nặng
Tạo mục mới Top mục tự tạo
Nhúng Baomoi vào web của bạn
Thống kê & So sánh báo điện tử
Việc tổng hợp và sắp xếp các thông tin trên Báo Mới đều được thực hiện tự động bởi một chương trình máy tính.
Giấy phép số 46/GP-TTĐT cấp ngày 13/01/2012
Báo Mới có bản quyền thuộc Công ty Cổ phần Công nghệ EPI.

Cache-Control: no-cache


text:
(ĐVO) Các đại tá Nga làm gián điệp cho Mỹ liên tiếp sa lưới Các phiên tòa gián điệp đình đám mới đây đã diễn ra ở Moskva. Ban đầu, tòa án thành phố Moskva kết án đại tá dự bị Vladimir Lazar 12 năm tù chế độ nghiêm ngặt và tước quân hàm do tội làm gián điệp cho Mỹ. Ngày 6/6, Tòa án quân sự khu vực Moskva phạt đại tá an ninh FSB về hưu 61 tuổi Valery Mikhailov 18 năm tù vì tội phản quốc. Hai tên phản bội này đã về hưu khi bị bắt, nhưng hai viên đại tá về hưu kiêm “chuột chũi” này vẫn tiếp tục làm việc cho tình báo nước ngoài. Dưới đây là tiết lộ và đánh giá của Andrei Viktorovich N., cán bộ phản gián cao cấp của Nga. Siêu sao triệu đô của CIA Ông Andrei Viktorovich N. cho biết, Lazar và Mikhailov đã cung cấp cho CIA những bí mật mà thời Liên Xô chúng đã bị dựa cột. Ví dụ, từ năm 2001-2007, Mikhailov đã chuyển cho các điệp viên CIA hàng ngàn tài liệu mật và tuyệt mật mà FSB soạn thảo để báo cáo cho ban lãnh đạo nước Nga và được CIA trả thù lao hơn 2 triệu USD. Đã đi qua tay hắn có các báo cáo gửi Tổng thống, Thủ tướng, Hội đồng An ninh Nga. Hắn rất thạo việc và được coi là nhà thông thái tiếng Nga.
Các báo cáo mật của FSB gửi Điện Kremlin bị Valery Mikhailov (áo đen) sao chép gửi cho CIA. Ảnh: Kommersant
Tại Cục Hành chính FSB, y là nhân viên sửa morat ngoài biên chế. Lợi dụng vị trí công tác, đại tá Mikhailov đã ghi từ máy tính bản sao các tài liệu vào đĩa USB. Sau đó, y bỏ các đĩa USB chứa thông tin tuyệt mật vào các hộp thư mật để các điệp viên Mỹ đến nhận lấy. Như vậy, các tài liệu của FSB đã đồng thời gửi đến Phủ Tổng thống Nga ở Điện Kremlin, còn các bản sao của chúng thì đến tay Cục Tình báo Trung ương Mỹ CIA. Sở dĩ, Mikhailov không sử dụng internet để liên lạc mà dùng hộp thư mật vì lo ngại Cục K của FSB và các cơ quan đặc vụ khác của Nga kiểm soát internet. Khi FSB phát hiện thông tin bị rò rỉ, họ nhanh chóng bắt được một điệp viên Mỹ khi đang lấy các đĩa USB từ hộp thư mật. Sau vụ này, Mikhailov khẩn cấp xin nghỉ vì đã hết tuổi phục vụ. Nhưng điều đáng kinh ngạc là trong khi vẫn giữ quốc tịch Nga, y đã cùng gia đình thân thích chuyển sang Mỹ sống ở thành phố Arlington. Bằng tiền kiếm được từ CIA, y đã mua nhà ở Mỹ. Tên gián điệp này còn có các căn hộ ở Sevastopol, Ukraine có tổng diện tích trên 300 m2, và một căn hộ sang trọng trên đại lộ Lenin ở Moskva, chính là nơi hắn đã bị bắt. Phản gián FSB đã phải kỳ công nắm mới lừa được Mikhailov từ Mỹ trở về Nga để bắt giữ. Lòng tham mù quáng đã làm hại hắn. Phản gián Nga đã tìm cách nhử hắn bằng một đề nghị cực kỳ hấp dẫn mà theo bản tính, Mikhailov không thể từ chối. Cuối cùng, ngày 7/9/2010, tên phản bội đã bị bắt tại căn hộ của hắn trên đại lộ Lenin ở Moskva. Nay thì Mikhailov đang hy vọng chính quyền Mỹ sẽ đánh đổi một tình báo viên Nga nào đó hay trùm buôn lậu vũ khí Nga Viktor But mới đây bị Mỹ kết án 25 năm tù lấy hắn. Đã có những tiền lệ như vậy. Nhờ vụ đổi chác gián điệp vào năm 2010, các cựu cán bộ của SVR (Cục Tình báo đối ngoại Nga) và GRU (Tổng cục Tình báo - Bộ Tổng tham mưu quân đội Nga) là đại tá Aleksandr Zaporozhsky và đại tá Sergei Skripal, vốn đang chịu các mức án 18 và 13 năm tù vì bán đứng mấy trăm điệp viên Nga ở nước ngoài, đã được thả. Tên Penkovski thứ hai
Danh sách dài các “đại tá đen” Ngày 11/11/2002, đại tá SVR Aleksandr Sypachev bị Tòa án quân sự khu vực Moskva (MOVS) tuyên phạm tội phản quốc và bị kết án 8 năm tù. Hắn bị bắt khi chuyển tin mật cho nhân viên CIA. Ngày 11/6/2003, MOVS kết án 18 năm tù đối với cựu phó trưởng phòng 1, Cục Phản gián của SVR Aleksandr Zaporozhsky. Viên cựu đại tá này làm việc cho CIA từ năm 1995. Tháng 7/2010, hắn được trao cho Mỹ trong khuôn khổ giao kèo đánh đổi lấy các tình báo viên bất hợp pháp Nga bị FBI bắt giữ ở Mỹ. Ngày 5/3/2011, Tòa án thành phố Moska đã kết án 18 năm tù đại tá quân đội về hưu, cựu cán bộ của Bộ Năng lượng nguyên tử Nga và Bộ Tình trạng khẩn cấp Nga Andrei Khlychev vì tội cung cấp tin tức về các chương trình hạt nhân của Nga cho tình báo Mỹ. Ngày 27/6/2011, MOVS kết án vắng mặt 25 năm tù đối với phó trưởng phòng của SVR, đại tá Aleksandr Poteyev, kẻ đã chạy khỏi nước Nga trước đó. Hắn đã cáo giác với tình báo Mỹ nhóm tình báo gồm 10 điệp viên bất hợp pháp của SVR vào tháng 6/2010. Ngày 10/2/2012, Tòa án quân sự khu vực 3, tỉnh Moskva đã kết án 13 năm tù kỹ sư thử nghiệm cao cấp của sân bay vũ trụ Plesetsk trung tá Vladimir Nesterets, kẻ đã cung cấp cho CIA thông tin về các vụ thử nghiệm các hệ thống tên lửa chiến lược Nga.
Cựu đại tá GRU Sergei Skripal bị các nhân viên phản gián Nga so sánh với tên phản bội tai tiếng Oleg Penkovski. Đại tá GRU Penkovski đã bị tình báo Anh tuyển mộ và cung cấp cho họ thông tin về các điệp viên GRU hoạt động ở các nước châu Âu. Penkovski được coi là một trong những điệp viên quan trọng nhất của phương Tây thời chiến tranh lạnh, bị Liên Xô tử hình năm 1963. Sergei Skripal bị bắt vào tháng 12/2004 ở gần nhà hắn tên đại lộ Osen, không lâu sau khi hắn từ Anh trở về. Trước đó, FSB đã phát giác ra chính hắn là nguồn rò rỉ thông tin mật, nhưng để thật sự chắc chắn, họ đã tổ chức theo dõi Skripal, kẻ đã chuyển sang làm kinh doanh sau khi về hưu vào năm 1999. Việc theo dõi đã khẳng định, viên sĩ quan hưu trí này đã nhiều lần gặp các nhà ngoại giao Anh công tác ở Moskva, cũng như các nhân viên Cục Tình báo Anh SIS (Secret Intelligence Service, tức MI-6) trên lãnh thổ Anh. Theo thông tin của tình báo Nga, Sergei Skripal đã tiếp tục làm việc cho tình báo Anh cả sau khi đã về hưu bằng cách thu thập tin tức thông qua các đồng nghiệp ở Bộ Tổng tham mưu. Trong quá trình điều tra kéo dài từ tháng 12/2004 đến cuối tháng 6/2006, Skripal đã khai rằng, “trong mỗi lần gặp, các đại diện tình báo Anh đều trả tiền thù lao bằng ngoại tệ vì thông tin nhận được cho y”.
Trong 9 năm làm việc cho tình báo Anh, Sergei Skripal đã nhận được hơn 100.000 USD. Ảnh: AP
Ngoài ra, viên đại tá này còn có tài khoản tại một nhà băng Tây Ban Nha, nơi tiền hàng tháng trả cho hắn được chuyển tới. Trong 9 năm làm việc cho tình báo Anh, Sergei Skripal đã nhận được hơn 100.000 USD một chút. Trong chuyện này người Anh tỏ ra bủn xỉn hơn người Mỹ. Nhưng cuối cùng, người Anh cũng nhờ tay người Mỹ để cứu được điệp viên của họ ra khỏi nhà tù Nga. Hai viên đại tá Mikhailov và Lazar mới bị kết án cũng đang trông mong có được kết cục như thế. Nếu như trước đây, những kẻ phản quốc thường bị xử bắn thì thời đại dân chủ, nhân đạo hiện nay, chúng thường được đánh đổi. Tất nhiên là người ta thường phải dùng đến biện pháp này để cứu những điệp viên giá trị nhất. Còn tên phản bội Lazar tuy bị án 12 năm tù nghiêm ngặt ở Nga, nhưng đâu phải là siêu sao của tình báo Mỹ. Tuy nhiên, hắn cũng đã gây tổn hại không nhỏ cho an ninh quốc gia Nga. Giúp tên lửa Mỹ tấn công nước Nga Đại tá Vladimir Lazar thì “chết” bởi tội bán bản đồ quân sự cho tình báo Mỹ. Bản án của tòa nêu: “Trong quá trình điều tra sơ bộ, đã xác định được rằng, cựu quân nhân Cục Địa hình quân sự của Bộ Tổng tham mưu quân đội Liên bang Nga, đại tá dự bị V. Lazar vào tháng 12/2008 đã chuyển giao cho điệp viên tình báo nước ngoài Aleksandr Lesment các bản đồ địa hình có chứa những thông tin cấu thành bí mật nhà nước”.
Vladimir Lazar tại tòa. Ảnh: 1tv.ru
Sau khi nghỉ và chuyển sang ngạch dự bị, Lazar làm việc tại công ty nhà nước một thành viên Goszemkadastrsiomka, nơi hắn cũng có quyền tiếp cận thông tin mật. Theo yêu cầu của tình báo Mỹ, hắn đã thu thập gần 7.000 ảnh điện tử bản đồ địa hình lãnh thổ Nga. Y đã ghi các bản đồ này vào một đĩa cứng, sau đó sang Belarus để chuyển cho điệp viên CIA Lesment thông qua một người trung gian. Trong phiên tòa mới đây, các chuyên gia Nga đã xác định rằng, các bản đồ đó có những thông tin mà khi lọt vào tay các nước khác có thể gây tổn hại lớn cho an ninh Nga. Các bản đồ này cho phép đối phương lập kế hoạch bay rất chính xác cho tên lửa phóng từ mặt đất, biển và trên không, cũng như dễ dàng định hướng trên lãnh thổ Nga khi chuẩn bị và tiến hành các chiến dịch mặt đất. Vì sao các sĩ quan về hưu lại phản bội? Phải chăng là vì lương hưu quá thấp? Về vấn đề này, chuyên gia phản gián FSB Andrei Viktorovich N. cho rằng, lương hưu đại tá của Nga hiện nay thua xa thời Liên Xô. Hồi đó, lượng hưu đại tá cao gấp đôi lương bác sĩ hay kỹ sư. Còn nay thì thấp bằng một nửa mức lương trung bình ở Moskva. Mặc dù từ năm mới, chính phủ Nga đã tăng mấy lần lương cho quân nhân và tăng khá nhiều lương cho quân nhân về hưu, nhưng do hệ số giảm lương khi về hưu là 0,54 nên lương của sĩ quan về hưu thấp hơn gần 2 lần so với quy định pháp luật. Còn trước đó, các sĩ quan về hưu nói chung đều ở dưới mức nghèo và nhiều khi phải chuyển sang xin trợ cấp dân sự. Tuy nhiên, nghèo túng không thể biện minh cho sự phản bội.
“Ông Putin đã trực tiếp quyết định sáp nhập…
Nhà thuộc sở hữu Iran bị Mỹ tịch thu
Tất cả những điều cần biết về bệnh sởi
Đàm phán TPP Nhật Bản - Mỹ còn nhiều bất đồng
80% vũ khí hóa học của Syria đã được tiêu hủy
USB 8G 10K, Tivi Led 40” 5.990K, Laptop Sony…
Hàng loạt máy bay quân sự Nga áp sát không phận Nhật trong 7 ngày liên tiếp
Nga phẫn nộ sau vụ đấu súng đẫm máu ở thành phố Slavyansk
Thảm kịch chìm phà ở Hàn Quốc: Vì sao hành khách không thể thoát thân bằng xuồng cứu sinh?
Vợ Nguyễn Văn Thiệu viết gì cho chồng trước khi sang Mỹ?
Lực lượng ly khai Ukraine ban lệnh giới nghiêm ở Slavyansk
Tạo mục mới Top mục tự tạo
Nhúng Baomoi vào web của bạn
Thống kê & So sánh báo điện tử
Việc tổng hợp và sắp xếp các thông tin trên Báo Mới đều được thực hiện tự động bởi một chương trình máy tính.
Giấy phép số 46/GP-TTĐT cấp ngày 13/01/2012
Báo Mới có bản quyền thuộc Công ty Cổ phần Công nghệ EPI.