text:
tho lac ,va kho
Trang 1 trong tổng số 1 trang • Share •
tho lac ,va kho
(1) Thọ - Vedana cetasika
Trong từng phút giây của cuộc sống, bất cứ ai cũng đều có cảm giác. Nếu cảm giác bị mất đi, có thể con người đang sống đời thực vật hoặc mang bệnh tật làm mất hết cảm giác. Cảm giác có thể sảng khoái hay dễ chịu, hoặc không sảng khoái cũng không dễ chịu. Thông thường ta chẳng biết rõ ràng thế nào là sảng khoái hay thế nào là dễ chịu, thậm chí còn cho rằng cảm giác khó chịu là sảng khoái và cảm giác sảng khoái là khó chịu. Cảm giác là thọ hay danh pháp bị chi phối. Nói như vậy vì phải có đối tượng tác động mới tạo ra cảm giác, chẳng hạn có người khen thì có cảm giác sảng khoái, có người chê thì có cảm giác khó chịu và chẳng có người nào khen cũng chẳng có người nào chê thì có cảm giác không sảng khoái cũng không dễ chịu. Tất cả thọ đều vô ngã, không phải của ta và không dính vào ta, chủ yếu là do tác động của đối tượng. Vì vậy, không thể bị kẹt vào cảm giác, cho dù cảm giác đó mang đến cho ta sự sung sướng hay đau đớn tột cùng. Cảm giác sảng khoái gọi là thọ lạc, cảm giác khó chịu gọi là thọ khổ và cảm giác không sảng khoái cũng không khó chịu gọi là thọ xả. Đủ thứ cảm giác phát sinh liên tục nhưng tập trung lại đều nằm trong ba loại thọ này. Ba loại thọ thay phiên nhau mà phát khởi và nhiều khi không thể thấy rõ hay gọi tên chính xác bản thân đang trong loại cảm giác nào, vì vậy nhiều lúc cảm thấy thọ khổ kéo dài, thọ lạc quá ngắn và không hề biết về thọ xả. Chính sự thất niệm này mà ta chìm đắm trong vô vàn cảm giác, rồi cho chúng là tự ngã và chạy theo những thọ lạc sai trái, quên lãng chuyển hóa thọ khổ.
Thọ lạc đi kèm với tâm thiện và là kết quả của hành động, lời nói và suy nghĩ thiện. Người làm việc thiện hay sống trong môi trường thiện có cảm giác sảng khoái nhiều hơn người làm việc ác hay sống trong môi trường khuyến khích làm việc ác. Người làm việc ác mà cảm thấy sung sướng là thứ thọ lạc trá hình, không hề biết đó là thọ khổ và chính vì không biết nên chuyên tâm làm việc ác. Thọ khổ đi kèm theo tâm bất thiện hay tâm xấu ác là kết quả của hành động, lời nói và suy nghĩ bất thiện hay xấu ác. Một người đến chửi mắng ta và có cảm giác đau đớn, cảm giác này không do người đó mang đến mà do tâm bất thiện phát khởi làm sinh ra cảm giác không sảng khoái. Thọ xả đi kèm theo tâm không thiện cũng không bất thiện, ở trạng thái bình thường không phân biệt. Buổi sáng dậy sớm ta thường đánh răng trước khi ngồi thiền, có thể những lần đánh răng đầu tiên ta cảm thấy sảng khoái hay khó chịu nhưng nhiều lần như vậy cảm giác này trở nên bình thường đến nỗi ta không còn thấy sảng khoái hay khó chịu nữa, việc đánh răng trở nên chuyện bình thường và thọ xả xuất hiện. Nếu nói thọ xả là sự vắng bóng của thọ lạc và thọ khổ có thể đúng cũng có thể không. Đúng vì trong ba loại thọ, không có thọ này tức là có thọ kia, không đúng vì xả thọ cũng không thể bị kẹt vào. Ta thường phân biệt giữa thiện và bất thiện nhiều hơn không thiện cũng không bất thiện, cho nên thọ lạc và thọ khổ được nhận diện nhiều hơn thọ xả, hơn nữa thọ xả xảy ra rất nhanh và bị thọ lạc, thọ khổ chiếm hết thời gian. Biết về thọ lạc và thọ khổ một cách đơn thuần đến lúc không còn phân biệt sẽ làm cho thọ xả xuất hiện bền lâu. Ta thích nghiêng về thọ lạc hay thọ xả nhiều hơn và cố tình né tránh thọ khổ. Vì vậy ta thích mong cầu các đối tượng khiến cho việc hình thành cảm giác sảng khoái xuất hiện, nhưng việc mong cầu càng nhiều mà không thành, ta càng tiếp xúc với thọ khổ hơn và việc mong cầu càng dấn thân, thọ khổ càng lấn lướt. Khi thọ khổ hiện tiền, ước muốn thoát khỏi thọ khổ làm ta khổ hơn nữa, tức là khổ khổ, cái khổ này chồng chất cái khổ kia.
Cảm giác sảng khoái hay vô cùng sung sướng có thể được nghĩ là tuyệt vời, kỳ diệu hay mầu nhiệm, nhưng không ít người lầm tưởng đó là trạng thái hạnh phúc khi hoàn toàn an trú trong chánh pháp. Vị tu sĩ được nhiều người cung kính ái mộ và có trạng thái hạnh phúc vì điều đó, nhưng trạng thái này chính là sự ngộ nhận về tính kiêu mạn của mình. Thực chất mình đang tự kiêu và đây là một thọ khổ chứ không hề là thọ lạc và nếu không nhận biết điều đó, vị tu sĩ đánh mất mình trong thứ thọ khổ đang bị lầm tưởng kia. Thọ khổ và thọ lạc với cùng một đối tượng có thể mang lại cảm giác sảng khoái và khó chịu khác nhau. Với người không tu gặp chuyển khổ sẽ khổ một cách quá đáng và nhiều khi không thể nào vượt qua nổi; hoặc gặp chuyện khổ nhưng không biết là khổ, nên tiếp tục gây thêm khổ đau cho bản thân và người khác. Người có tu ngược lại, gặp cùng chuyện khổ, biết chấp nhận và chuyển hóa nên có thể vượt qua được; đồng thời không làm khổ bản thân hay người khác thêm nữa. Các loại thọ có thể bị chi phối bởi nghiệp vì nghiệp thiện trong quá khứ có thể làm duyên cho việc tạo lập các đối tượng thiện và con người tiếp xúc với thọ lạc hay thọ xả, nghiệp ác cũng tạo cơ hội cho việc tạo lập các đối tượng bất thiện và con người tiếp xúc với thọ khổ hay thọ xả. Tiếp xúc với các thọ, con người không trở nên sợ hãi nếu biết được các cảm thọ ấy đều do nghiệp tạo nên và không sung sướng với thọ lạc cũng không đau khổ với thọ khổ. Con người được tích lũy những nhận thức khác nhau về đối tượng thông qua giáo dục, tác động khí hậu, môi trường sống và những người xung quanh. Tất cả đều là những điều kiện nhân duyên thiết lập nên cảm giác nên không thể nói đó là cảm giác của mình mà nó có mặt trong giáo dục, khí hậu, điều kiện sinh hoạt hay những người khác. Giống như một chàng trai hiền lành bỗng trở thành tên sát nhân không hẳn là sát nhân, chính môi trường anh ta sống với các điều kiện giáo dục, kinh tế, chính trị… tồi tệ đã biến anh ta thành tên sát nhân. Nếu muốn kết tội người này phải tìm cho ra nguyên nhân, lúc nguyên nhân rõ ràng, tên sát nhân kia đáng thương hơn đáng trách.
Chánh niệm về thọ để không vướng mắc cũng không mong cầu về thọ bởi vì bản thân chúng không đáng vướng mắc cũng không đáng tham cầu. Thiền Tứ Niệm Xứ nói rõ về việc quán cảm thọ trong cảm thọ cho thấy các cảm giác buồn, vui, giận, thương… chỉ là sự thăng trầm của các loại cảm giác mà thôi và về bản chất chúng không hề khác biệt và có thể làm tương tức cho nhau. Niệm thọ giúp ta không bị kẹt vào bất cứ loại thọ nào cho dù đó là xả thọ có vẻ nghiêm túc và tốt đẹp hơn các loại thọ kia. Chánh niệm về thọ đưa trạng thái an nhiên tự tại đến với con người trong những giây phút thực tập chánh niệm và họ đạt được hạnh phúc, thứ hạnh phúc này không phải có được dưới hình thức của thọ lạc hay thọ xả mà hạnh phúc khi ý thức được loại thọ nào đang có mặt. Cảm giác rất vi tế nên khi niệm về các cảm giác, ta biết chúng thay đổi như chóng chóng, niệm quá chi tiết sẽ chóng mặt không chịu nổi. Có thể sẽ rơi vào tình trạng sợ hãi khi các cảm giác liên tục sinh rồi liên tục diệt. Lúc sợ hãi đi qua, bản thân sẽ không muốn tầm cầu bất kỳ loại cảm giác nào nữa. Chính sợ hãi này tạo nên thọ khổ và cũng chính thọ khổ làm nhân cho thọ lạc hay thọ xả xuất hiện. Sự tương tức giữa các thọ là điều kiện phát sinh hạnh phúc, an lạc và xa rời tất cả những cảm giác viễn vong. Trong hạnh phúc có đau khổ, trong đau khổ có hạnh phúc và chẳng có gì gọi là đau khổ hay hạnh phúc cả, tất cả đều do cảm giác tạo ra mà thôi. Người đời thường nói trong rủi có may và trong may có rủi hay chẳng có gì gọi là rủi may vì may hay rủi đều do duyên số cả. Lạc, khổ và xả là những khái niệm về thọ và những cảm thọ này làm con người luân hồi, làm chủ được chúng thì hạnh phúc hiện tiền, con đường hạnh phúc rộng mở.
Kệ Tâm Sở Thọ
Ai cũng có cảm giác
Sảng khoái hay dễ chịu
Có thể không sảng khoái
Và cũng không dễ chịu.
Thọ lạc với tâm thiện
Thọ khổ tâm bất thiện
Nói vậy thì thọ xả
Không thiện không bất thiện.
Nhận thức luôn khác nhau
Nên cảm giác khác nhau
Nhận thức không phân biệt
Cảm giác không phân biệt.
Ý thức về cảm giác
Không vướng mắc mong cầu
Không xa lánh trốn chạy
Vượt thắng những sợ hãi.
(2) Tưởng - Saññā cetasika
Tưởng là trạng thái nhớ lại, biết lại do nhận thức một đối tượng nào đó đã từng biết đến. Tưởng do các định chế mà con người đặt nên để có thể phân biệt giữa đối tượng này hay đối tượng khác. Chẳng hạn, danh từ màu xanh là tên gọi được đặt ra chỉ bản chất màu xanh của một vật và con người ấn định màu xanh phải như vậy. Nếu từ xa xưa người ta gọi bản chất xanh đó bằng một tên gọi khác thì bây giờ chắc chắn không có danh từ màu xanh. Tuỳ theo sự phát triển của thời đại mà các danh từ mới xuất hiện và được ấn định theo như thế, nên khi gọi tên nó lên ta mường tượng được đối tượng muốn nói, ví dụ ngày nay có danh từ ‘Internet’ và ‘blog’ mà cách đây một trăm năm không hề có. Nhận thức về những gì đã từng biết bằng cách gọi tên chúng nhưng cái tên là sử dụng phương tiện ngôn ngữ diễn tả điều đã biết nên có thể diễn tả đầy đủ hoặc không đầy đủ bản chất của đối tượng. Cũng vậy, nhận thức này có thể đúng hoặc không đúng, hời hợt hoặc sâu sắc và theo thời gian hoặc mức độ quan trọng, tưởng được biểu hiện rõ nét hay nhạt nhòa. Khi còn là học sinh, ta học về một định luật vật lý hay phương trình toán học. Định luật này được nhận thức rõ khi còn là học sinh nhưng 20 năm sau ta không thể nào nhận thức nữa và có thể không giải nổi bài toán trước đây mình từng giải rất giỏi. Tưởng dẫn dắt tâm đi đủ thứ nơi, dung chứa đủ thứ nhận thức. Nhận thức chất chứa đó có thể đúng hay không đúng và có khi ta hoang mang không biết cái gì đúng và cái gì sai, để rồi bơi lội trong biển nhận thức không đúng, cụm từ vọng tưởng điên đảo xuất hiện cũng vì vậy.
Tưởng trở nên dồi dào, phong phú nhờ vào việc tích lũy các nhận thức được sử dụng để suy luận và diễn giải. Nhận thức lệch lạc đưa con người vào lối suy diễn mà cái gì suy diễn thì chẳng bao giờ đúng. Tưởng là sự nhận biết đơn thuần về đối tượng vì ta không thể nào đủ sức nắm bắt thật chi tiết về đối tượng. Nhìn máy vi tính, biết đó là máy vi tính, ta không phải là chuyên gia vi tính nên không thể ngồi mô tả chi tiết từng linh kiện hay các thành phần cấu tạo nên chúng. Nhưng nhờ biết như vậy nên con người rèn luyện trí nhớ và trí nhớ chẳng qua là sự nhận thức về các đối tượng đã từng nhận biết. Ta mất hay giảm trí nhớ vì sự nhận biết các đối tượng đã từng biết ngày càng yếu kém do bệnh tật, sức khỏe hay tuổi già. Nhận thức lệch lạc bao gồm cả dục tưởng, sân tưởng và hại tưởng. Dục tưởng là nhận thức về cái dục, sân tưởng là nhận thức về sân và hại tưởng là nhận thức về hại nhưng không biết dục, sân và hại là những thứ cần phải tránh mà nhận thức chúng để dấn thân vào chúng. Bên cạnh đó cũng có những tưởng đúng đắn khi thực tập có thể xa lìa được tà dục, nhất là tưởng bất tịnh, tưởng sinh diệt, tưởng biết ơn trong bữa ăn, tưởng tính không đáng tham cầu, tưởng vô thường, tưởng rong chơi giữa vô thường, tưởng vô ngã, tưởng tính không đáng dính mắc. Tất cả tưởng này đều được thực tập thông qua chánh niệm và thiền Minh Sát. Con người rơi vào tà kiến vì tưởng nhớ sai lạc và phát sinh trí tuệ nếu tưởng nhớ đúng đắn. Người thực hành mười hạnh lành, sống trong môi trường trong sạch, tiếp xúc với các bậc tri thức, gìn giữ giới luật miên mật sẽ có các cơ hội tiếp xúc với các đối tượng lành mạnh, vì vậy sự tưởng nhớ dễ dàng trong sạch hơn. Đối tượng của tưởng là sáu cảnh đã từng biết tới bao gồm sắc tưởng, thinh tưởng, mùi tưởng, vị tưởng, xúc tưởng và pháp tưởng. Các đối tượng này không phải lúc nào cũng sạch sẽ nhưng người có tu không bị dính mắc vào chúng cho dù sạch sẽ hay không sạch sẽ.
Trạng thái nhớ lại không chỉ những điều đã biết trong quá khứ của kiếp hiện tại mà còn trong quá khứ xa xưa trong những kiếp xa xưa. Con người khi chưa giải thoát vẫn nằm trong vòng luân hồi và kiếp hiện tại là đời sống nối tiếp của những kiếp quá khứ mà thôi. Tuy nhiên tưởng chỉ làm nhiệm vụ nhận biết đơn thuần nhưng những cái đơn thuần kia có được cũng nhờ các kiếp quá khứ đã từng tiếp xúc và trải qua. Hiện tại làm công việc nhận diện điều đã từng biết và cũng nhận diện điều đang xảy ra. Đối tượng của tưởng có thể bị xóa nhoà, mơ hồ hay rõ nét tuỳ theo tần số xuất hiện của đối tượng. Ta tiếp xúc với rất nhiều đối tượng mỗi ngày và sau một năm số lượng có thể lên đến hằng hà sa số và thường nhớ đến những gì nổi bật hay gây ấn tượng. Giống như một người đi học xa nhà, thời gian đầu nỗi nhớ nhà rất mạnh vì đối tượng gia đình tiếp xúc thường xuyên và sau đó thời gian đầu tư vào việc học lớn hơn, đối tượng học hành chiếm cứ nhiều hơn nên nỗi nhớ gia đình cũng giảm đi. Việc nhớ lại có thể làm ta xa rời hiện tại do phải suy tư và mắc kẹt vào quá khứ, tuy nhiên nếu tỉnh thức trong hiện tại mình đang tưởng nhớ về quá khứ thì việc tưởng kia không bị chìm đắm. Con người có quyền nghiên cứu quá khứ và tương lai nhưng cần đem chúng về hiện tại để chiêm nghiệm hơn là trôi theo chúng. Tà kiến phát khởi do đem sự nhớ về quá khứ và so sánh với hiện tại, cho nên ta tiếc nuối quá khứ, sau đó mường tượng đến tương lai rồi bắt đầu suy diễn. Nếu đem sự nhớ quá khứ để nhận biết hiện tại và ý thức hiện tại đáng sống hơn bao giờ hết nhưng không đồng nghĩa với trốn chạy quá khứ, sự nhớ này đáng làm hơn. Tưởng không làm nhiệm vụ đúng hay sai mà chỉ nhận diện đơn thuần như đã nói ở trên, vì thế tưởng không có tính chất phân biệt mà chỉ sử dụng tên gọi làm phận sự của mình. Nhưng tên gọi có thể sử dụng không đúng, ví dụ nghe bài hát quen thuộc biết là bài hát đó nhưng gọi tên bài hát có thể sai.
Chánh niệm về tưởng sẽ nắm giữ được cảnh hiện tại vì chánh niệm yêu cầu ta biết việc gì đang xảy ra bên trong và bên ngoài cơ thể. Có thể việc gọi tên đối tượng không đúng nhưng biết như vậy. Một cô giáo gặp lại học trò cũ của mình, biết đó là học trò cũ nhưng không thể nhớ nổi tên. Biết mình đang gặp học trò cũ là nhận diện đơn thuần, một việc làm của chánh niệm. Chánh niệm giúp tưởng nhìn thấy cảnh tái hiện theo một đối tượng đã từng biết. Tái hiện không phải là dựng cảnh lên y chang như quá khứ mà có nghĩa những gì biết trong hiện tại do nhân quá khứ mà ra. Tiếp xúc trong quá khứ là nhân, nhận biết trong hiện tại là quả và tiến trình nhớ lại kia là sợi dây liên kết nhân duyên giữa nhân và quả. Người từng gặp đau khổ trong quá khứ và tiếp xúc với đau khổ tương tự trong hiện tại nên biết cách giải quyết hơn, đồng thời không dính mắc vào nó nữa. Người gọi là có kinh nghiệm khi biết được nhiều đối tượng dù biết rõ hay không biết rõ. Hiện tại đang sống chứa đựng vô số yếu tố của quá khứ và nếu không mang vô số yêu tố đó, con người thành ra đãng trí hay mất trí. Mất trí đây không có nghĩa là điên dại mà không còn nhớ gì về quá khứ nữa. Họ phải nhận biết đối tượng từ đầu nhưng không phải những gì trong quá khứ hoàn toàn mất đi mà nó chưa đủ điều kiện để nhớ lại. Người không nhớ chuyện cũ có cơ hội tiếp xúc liên tục hay nhiều lần cảnh cũ đến lúc nào đó sẽ nhớ lại. Niết Bàn không phải là cái sáng chế ra mà là sự thật hiển nhiên và con người tưởng về những điều xa Niết Bàn nên ngày càng xa rời Niết Bàn. Nhận biết Niết Bàn làm cho việc tưởng về Niết Bàn nhiều hơn và gần gũi với Niết Bàn. Chánh niệm về Niết Bàn đưa ta sống trong Niết Bàn ở phút giây hiện tại. Chánh niệm về tưởng để biết tưởng nhớ đến cái gì và giúp tưởng nghĩ nhớ đến điều cao thượng thôi.
Kệ Tâm Sở Tưởng
Tưởng nghĩa là nhớ lại
Một đối tượng biết đến
Tạo ra sự phân biệt
Hời hợt hoặc sâu sắc.
Tích lũy các nhận thức
Để suy luận, diễn giải
Chỉ nên biết đơn thuần
Về đối tượng mà thôi.
Do đã từng trải qua
Tiếp xúc trong quá khứ
Nhớ lại việc nổi bật
Đắm chìm trong suy tư.
Nắm giữ cảnh hiện tại
Biết rõ việc xảy ra
Bên trong và bên ngoài
Giúp tâm được nhất cảnh.
(3) Tư - Cetanā cetasika
Tư là suy nghĩ, ngẫm nghĩ, suy gẫm, hay suy tư về đối tượng. Đối tượng có thể rõ ràng hay không rõ ràng vì điều đang suy tư đến hoặc thật hoặc ảo. Suy nghĩ để hành động gọi là tư. Nhìn trời chuyển mây đen kịt biết trời sắp mưa, việc biết này khiến ta ở nhà không đi ra ngoài hoặc mang theo áo mưa. Ý thức trời sắp mưa trên cơ sở mây đen là kinh nghiệm trước đó và việc suy nghĩ nên ở nhà hay đi ra ngoài rồi dẫn đến hành động ở nhà hay mang theo áo mưa ra ngoài là tư. Tư mang nét đặc trưng của hành động hay tạo tác là kết quả của suy nghĩ. Suy nghĩ có chánh niệm dẫn đến hành động có chánh niệm nên muốn hành động không gây nghiệp hãy điều phục suy nghĩ. Suy nghĩ theo hướng thiện làm nên hành động thiện và suy nghĩ theo hướng bất thiện làm nên hành động bất thiện. Hoàn cảnh cũng tác động đến điều kiện hành động cho dù suy nghĩ khác đi với hành động. Đứa trẻ làm việc thiện và bị bạn bè trêu chọc nên sau này có suy nghĩ làm thiện nhưng làm lén lút hoặc không làm nữa. Để các pháp trôi chảy một cách tự nhiên và niệm hiện tại để hiện tượng bị trêu chọc trở thành quá khứ. Chính quá khứ này khiến ta nhận biết hiện tại có thể bị trêu chọc nếu tiếp tục làm thiện trở lại, đây là tưởng. Chấp thủ vào tưởng làm ta rơi vào tà kiến và không muốn làm việc thiện nữa vì bản thân đánh đồng làm việc thiện với bị trêu chọc. Buông bỏ chấp thủ để thấy việc trêu chọc chỉ là hiện tượng của vạn pháp và làm việc thiện được suy nghĩ đúng đắn. Tư tạo ra thức nhưng cũng được tạo ra bởi vô minh. Các yếu tố của mười hai duyên khởi đều có quan hệ tương tức với nhau vì yếu tố này dẫn đến yếu tố kia và các yếu tố mới đều bao hàm tất cả các yếu tố trước đó, nên nói Vô minh sinh ra tất cả cũng không sai.
Tư có khả năng tạo nghiệp và ta có hành động, lời nói, suy nghĩ chịu tác động bởi tư. Nghiệp có thể tốt, xấu hoặc không tốt không xấu. Nghiệp tốt chắc chắn tạo quả tốt, nghiệp xấu chắc chắn tạo quả xấu và nghiệp không tốt không xấu chắc chắn tạo quả không tốt không xấu. Nghiệp có thể tác động trở lại tư khiến ta tiếp tục tạo nghiệp xấu hay tạo nghiệp tốt. Thức, thọ và tưởng là các nhân tạo nên tư. Tâm, cảm giác và nhận biết kết hợp nhau thúc đẩy tư phát sinh rồi quyết định hành động được đưa ra. Suy nghĩ tường tận để loại bỏ các bất thiện và lựa chọn hạt giống thiện, từ đó có hành động thiện. Tuy nhiên có người hành động bất thiện theo thói quen, không phân biệt được cái gì thiện và bất thiện, nên họ sa đà vào điều bất thiện, nhưng điều đáng sợ là họ cứ cho như vậy là thiện. Tư trong trường hợp này là tổ hợp nghiệp xấu đang tự tung tự tác không cho người này đủ thời gian hay trí tuệ để suy nghĩ nữa. Tư tích lũy các nghiệp đưa đến quả tái sanh trong các cảnh giới tùy thuộc loại nghiệp. Tích lũy nhiều nghiệp tốt sẽ sanh về cõi trên và nghiệp xấu sẽ sanh về cõi dưới. Người đã giác ngộ không còn tạo nghiệp, kể cả nghiệp tốt hay xấu nên không sanh về cõi trên hay cõi dưới nữa. Tuy nhiên khi kiếp hiện tại của người giác ngộ vẫn còn thì họ vẫn phải trả nghiệp, cả nghiệp tốt và nghiệp xấu. Cảnh Niết Bàn đối với người giác ngộ được tiếp xúc ngay khi người đó chứng đạo nên việc trả nghiệp tốt hay xấu không thành vấn đề với họ, tức là không chìm đắm trong việc hưởng quả nghiệp tốt và không đau khổ khi trả quả nghiệp xấu. Niết Bàn hiện tiền lúc nhận biết về tư và làm cho nó vắng lặng. Kết quả của tâm sở tư diễn ra ngay lập tức hay sau này mới phát khởi. Cái này gọi là nghiệp đồng sanh hay nghiệp cho quả dị thục. Giống như người làm một bộ phim và đến khi công chiếu mới thu được tiền, nhưng kết quả thu tiền không chỉ chịu sự tác động của nhân làm bộ phim mà còn là sự đúc kết của nhiều hành động trong quá khứ nữa.
Đức Phật dạy về sự tưởng nhớ cao thượng, theo đó việc tưởng nhớ đến hạnh phúc sẽ giúp được an lạc trong hiện tại và tưởng nhớ đến đau khổ làm cho hiện tại thêm đau khổ. Một cặp vợ chồng ngồi nhắc lại những kỷ niệm đẹp trong quá khứ nên phút giây hiện tại của họ trở nên thắm thiết và dễ chịu. Sự tưởng nhớ này có tác động mạnh đến việc suy gẫm trong hiện tại và vì thế tư chịu ảnh hưởng. Người vui vẻ thích chấp nhận mọi thứ dù sự việc diễn ra đã từng làm con người đau nhưng tâm trạng đang sầu khổ gặp phải chuyện khổ càng khổ thêm nữa và tư tưởng tuyệt vọng phát sinh. Nuôi dưỡng suy nghĩ tích cực, tâm trạng hân hoan hay thái độ cởi mở là các biện pháp chăm bón cho tinh thần lạc quan và tư được bảo hộ nhiều hơn. Không có ai tự nhiên mang đến sự lạc quan hay tiêu cực nếu các điều kiện nhân duyên chưa đầy đủ. Trời đang nóng không thể tự nhiên mát nếu trời không mây, không gió và không mưa. Những gì ta tiếp xúc đều do nhân quá khứ và hiện tại tạo nên. Đời sống con người giống như một quá trình tạo nghiệp, trả nghiệp và hưởng nghiệp. Nếu suy nghĩ đi về nẻo thiện, đời sống của ta nằm trên con đường thiện nhiều hơn. Không có ai đem đến hạnh phúc hay đau khổ cho mình, chỉ có mình xây dựng nên điều đó. Người đi giúp người khác chính là giúp mình và đi hại người khác là hại chính mình. Giống như nhìn vào chiếc gương, mình nhìn thấy hình ảnh của mình không thể nhìn thấy hình ảnh của ai khác, hoặc ném bụi ngược chiều gió sẽ bị bụi bay vào mắt. Các đối tượng bên ngoài vốn rất yên tịnh nhưng tâm ta vẽ ra đủ thứ kiểu nhận xét rồi xây dựng bản thân nền văn hóa nhận xét nhiều hơn văn hóa tu tập, vì vậy đối tượng trở thành không còn yên tĩnh nữa nhưng thực chất chính mình làm cho mình trở nên không yên tịnh.
Chánh niệm về tư giúp ta làm chủ được nghiệp. Nói không ai làm chủ được nghiệp là không đúng. Nếu muốn an tịnh phải suy nghĩ an tịnh và biết về sự an tịnh đó. Khi tâm di chuyển sang hướng bất tịnh, chánh niệm gọi tên cho được những điều bất tịnh, chuyển hóa nó thành ra an tịnh. Sự bất tịnh mang yếu tố của an tịnh và an tịnh cũng vậy mang các yếu tố của bất tịnh. Chánh niệm sẽ nhận diện điều an tịnh và nắm giữ nó, đồng thời bắt tay với bất tịnh để xoa dịu và thay đổi, không đối xử tàn bạo hay xua đuổi bất tịnh. Khi bất tịnh đến, hành vi bạo động sẽ làm cho bất tịnh gia tăng. Xây dựng hoà bình cho bản thân là không ép mình trong khuôn khổ của chối bỏ bất bịnh và chỉ mở cửa chào đón an tịnh. Hoà bình tự thân chấp nhận cả hai phía và biết được điều gì đáng phải làm hơn. Tâm sở tư được chánh niệm không làm ta ngắc ngoải trong suy nghĩ bất tịnh và có thể điều tiết được nghiệp hơn. Nghiệp phát sinh không phải chỉ có hành động mới tạo mà khi suy nghĩ về nó mà không nhận biết rồi bơi lội trong thứ suy nghĩ bất tịnh, nghiệp đã có thể phát sinh rồi. Thời gian suy nghĩ dài hay ngắn không quan trọng nhưng dính mắc vào suy nghĩ và bị nó lôi kéo đi mà không được biết thì ta đã rơi vào tà dục. Cần phân biệt giữa đem đối tượng tà dục ra nghiên cứu với suy nghĩ mang tính chất thỏa mãn tà dục. Một người đọc báo về vụ án giết người và sau đó quán chiếu nguyên nhân vì sao tên sát nhân hành động như vậy để hiểu rõ hành vi gây án của người này. Sự suy nghĩ này không mang tính tà dục vì muốn hiểu người nên đặt mình vào vị trí của người đó. Còn người suy nghĩ về hành vi giết người, lên kế hoạch cho vụ án và dù chưa có làm gì hết nhưng tà dục đã và đang lôi kéo người này, nếu không thực tập chánh niệm sẽ bị tà dục đè bẹp. Tư của người này khác với người kia với cùng loại hành động nhưng nghiệp được tạo tác có thể khác nhau. Ví dụ hai người cùng có ý cùng dường Tam Bảo bằng tài vật nhưng người đầu suy nghĩ thanh tịnh còn người sau tính toán nhiều nên người đầu có nhiều hạnh phúc hơn người sau.
Kệ Tâm Sở Tư
Suy tư về đối tượng
Ấy là tâm sở tư
Mang đến một kết quả
Hành động hay tạo tác.
Tư có thể tạo nghiệp
Nghiệp tác động lại tư
Khi tích lũy nhiều nghiệp
Người mãi sống luân hồi.
Nuôi dưỡng tâm tích cực
Môi trường sống an lành
Giữ thái độ lạc quan
Luôn đi về nẻo thiện.
Nghiệp do chính người tạo
Nên hãy làm chủ nghiệp
Chuyển hoá những bất tịnh
Cho đời sống an bình.
( tac gia : MINH THANH )
Trong từng phút giây của cuộc sống, bất cứ ai cũng đều có cảm giác. Nếu cảm giác bị mất đi, có thể con người đang sống đời thực vật hoặc mang bệnh tật làm mất hết cảm giác. Cảm giác có thể sảng khoái hay dễ chịu, hoặc không sảng khoái cũng không dễ chịu. Thông thường ta chẳng biết rõ ràng thế nào là sảng khoái hay thế nào là dễ chịu, thậm chí còn cho rằng cảm giác khó chịu là sảng khoái và cảm giác sảng khoái là khó chịu. Cảm giác là thọ hay danh pháp bị chi phối. Nói như vậy vì phải có đối tượng tác động mới tạo ra cảm giác, chẳng hạn có người khen thì có cảm giác sảng khoái, có người chê thì có cảm giác khó chịu và chẳng có người nào khen cũng chẳng có người nào chê thì có cảm giác không sảng khoái cũng không dễ chịu. Tất cả thọ đều vô ngã, không phải của ta và không dính vào ta, chủ yếu là do tác động của đối tượng. Vì vậy, không thể bị kẹt vào cảm giác, cho dù cảm giác đó mang đến cho ta sự sung sướng hay đau đớn tột cùng. Cảm giác sảng khoái gọi là thọ lạc, cảm giác khó chịu gọi là thọ khổ và cảm giác không sảng khoái cũng không khó chịu gọi là thọ xả. Đủ thứ cảm giác phát sinh liên tục nhưng tập trung lại đều nằm trong ba loại thọ này. Ba loại thọ thay phiên nhau mà phát khởi và nhiều khi không thể thấy rõ hay gọi tên chính xác bản thân đang trong loại cảm giác nào, vì vậy nhiều lúc cảm thấy thọ khổ kéo dài, thọ lạc quá ngắn và không hề biết về thọ xả. Chính sự thất niệm này mà ta chìm đắm trong vô vàn cảm giác, rồi cho chúng là tự ngã và chạy theo những thọ lạc sai trái, quên lãng chuyển hóa thọ khổ.
Thọ lạc đi kèm với tâm thiện và là kết quả của hành động, lời nói và suy nghĩ thiện. Người làm việc thiện hay sống trong môi trường thiện có cảm giác sảng khoái nhiều hơn người làm việc ác hay sống trong môi trường khuyến khích làm việc ác. Người làm việc ác mà cảm thấy sung sướng là thứ thọ lạc trá hình, không hề biết đó là thọ khổ và chính vì không biết nên chuyên tâm làm việc ác. Thọ khổ đi kèm theo tâm bất thiện hay tâm xấu ác là kết quả của hành động, lời nói và suy nghĩ bất thiện hay xấu ác. Một người đến chửi mắng ta và có cảm giác đau đớn, cảm giác này không do người đó mang đến mà do tâm bất thiện phát khởi làm sinh ra cảm giác không sảng khoái. Thọ xả đi kèm theo tâm không thiện cũng không bất thiện, ở trạng thái bình thường không phân biệt. Buổi sáng dậy sớm ta thường đánh răng trước khi ngồi thiền, có thể những lần đánh răng đầu tiên ta cảm thấy sảng khoái hay khó chịu nhưng nhiều lần như vậy cảm giác này trở nên bình thường đến nỗi ta không còn thấy sảng khoái hay khó chịu nữa, việc đánh răng trở nên chuyện bình thường và thọ xả xuất hiện. Nếu nói thọ xả là sự vắng bóng của thọ lạc và thọ khổ có thể đúng cũng có thể không. Đúng vì trong ba loại thọ, không có thọ này tức là có thọ kia, không đúng vì xả thọ cũng không thể bị kẹt vào. Ta thường phân biệt giữa thiện và bất thiện nhiều hơn không thiện cũng không bất thiện, cho nên thọ lạc và thọ khổ được nhận diện nhiều hơn thọ xả, hơn nữa thọ xả xảy ra rất nhanh và bị thọ lạc, thọ khổ chiếm hết thời gian. Biết về thọ lạc và thọ khổ một cách đơn thuần đến lúc không còn phân biệt sẽ làm cho thọ xả xuất hiện bền lâu. Ta thích nghiêng về thọ lạc hay thọ xả nhiều hơn và cố tình né tránh thọ khổ. Vì vậy ta thích mong cầu các đối tượng khiến cho việc hình thành cảm giác sảng khoái xuất hiện, nhưng việc mong cầu càng nhiều mà không thành, ta càng tiếp xúc với thọ khổ hơn và việc mong cầu càng dấn thân, thọ khổ càng lấn lướt. Khi thọ khổ hiện tiền, ước muốn thoát khỏi thọ khổ làm ta khổ hơn nữa, tức là khổ khổ, cái khổ này chồng chất cái khổ kia.
Cảm giác sảng khoái hay vô cùng sung sướng có thể được nghĩ là tuyệt vời, kỳ diệu hay mầu nhiệm, nhưng không ít người lầm tưởng đó là trạng thái hạnh phúc khi hoàn toàn an trú trong chánh pháp. Vị tu sĩ được nhiều người cung kính ái mộ và có trạng thái hạnh phúc vì điều đó, nhưng trạng thái này chính là sự ngộ nhận về tính kiêu mạn của mình. Thực chất mình đang tự kiêu và đây là một thọ khổ chứ không hề là thọ lạc và nếu không nhận biết điều đó, vị tu sĩ đánh mất mình trong thứ thọ khổ đang bị lầm tưởng kia. Thọ khổ và thọ lạc với cùng một đối tượng có thể mang lại cảm giác sảng khoái và khó chịu khác nhau. Với người không tu gặp chuyển khổ sẽ khổ một cách quá đáng và nhiều khi không thể nào vượt qua nổi; hoặc gặp chuyện khổ nhưng không biết là khổ, nên tiếp tục gây thêm khổ đau cho bản thân và người khác. Người có tu ngược lại, gặp cùng chuyện khổ, biết chấp nhận và chuyển hóa nên có thể vượt qua được; đồng thời không làm khổ bản thân hay người khác thêm nữa. Các loại thọ có thể bị chi phối bởi nghiệp vì nghiệp thiện trong quá khứ có thể làm duyên cho việc tạo lập các đối tượng thiện và con người tiếp xúc với thọ lạc hay thọ xả, nghiệp ác cũng tạo cơ hội cho việc tạo lập các đối tượng bất thiện và con người tiếp xúc với thọ khổ hay thọ xả. Tiếp xúc với các thọ, con người không trở nên sợ hãi nếu biết được các cảm thọ ấy đều do nghiệp tạo nên và không sung sướng với thọ lạc cũng không đau khổ với thọ khổ. Con người được tích lũy những nhận thức khác nhau về đối tượng thông qua giáo dục, tác động khí hậu, môi trường sống và những người xung quanh. Tất cả đều là những điều kiện nhân duyên thiết lập nên cảm giác nên không thể nói đó là cảm giác của mình mà nó có mặt trong giáo dục, khí hậu, điều kiện sinh hoạt hay những người khác. Giống như một chàng trai hiền lành bỗng trở thành tên sát nhân không hẳn là sát nhân, chính môi trường anh ta sống với các điều kiện giáo dục, kinh tế, chính trị… tồi tệ đã biến anh ta thành tên sát nhân. Nếu muốn kết tội người này phải tìm cho ra nguyên nhân, lúc nguyên nhân rõ ràng, tên sát nhân kia đáng thương hơn đáng trách.
Chánh niệm về thọ để không vướng mắc cũng không mong cầu về thọ bởi vì bản thân chúng không đáng vướng mắc cũng không đáng tham cầu. Thiền Tứ Niệm Xứ nói rõ về việc quán cảm thọ trong cảm thọ cho thấy các cảm giác buồn, vui, giận, thương… chỉ là sự thăng trầm của các loại cảm giác mà thôi và về bản chất chúng không hề khác biệt và có thể làm tương tức cho nhau. Niệm thọ giúp ta không bị kẹt vào bất cứ loại thọ nào cho dù đó là xả thọ có vẻ nghiêm túc và tốt đẹp hơn các loại thọ kia. Chánh niệm về thọ đưa trạng thái an nhiên tự tại đến với con người trong những giây phút thực tập chánh niệm và họ đạt được hạnh phúc, thứ hạnh phúc này không phải có được dưới hình thức của thọ lạc hay thọ xả mà hạnh phúc khi ý thức được loại thọ nào đang có mặt. Cảm giác rất vi tế nên khi niệm về các cảm giác, ta biết chúng thay đổi như chóng chóng, niệm quá chi tiết sẽ chóng mặt không chịu nổi. Có thể sẽ rơi vào tình trạng sợ hãi khi các cảm giác liên tục sinh rồi liên tục diệt. Lúc sợ hãi đi qua, bản thân sẽ không muốn tầm cầu bất kỳ loại cảm giác nào nữa. Chính sợ hãi này tạo nên thọ khổ và cũng chính thọ khổ làm nhân cho thọ lạc hay thọ xả xuất hiện. Sự tương tức giữa các thọ là điều kiện phát sinh hạnh phúc, an lạc và xa rời tất cả những cảm giác viễn vong. Trong hạnh phúc có đau khổ, trong đau khổ có hạnh phúc và chẳng có gì gọi là đau khổ hay hạnh phúc cả, tất cả đều do cảm giác tạo ra mà thôi. Người đời thường nói trong rủi có may và trong may có rủi hay chẳng có gì gọi là rủi may vì may hay rủi đều do duyên số cả. Lạc, khổ và xả là những khái niệm về thọ và những cảm thọ này làm con người luân hồi, làm chủ được chúng thì hạnh phúc hiện tiền, con đường hạnh phúc rộng mở.
Kệ Tâm Sở Thọ
Ai cũng có cảm giác
Sảng khoái hay dễ chịu
Có thể không sảng khoái
Và cũng không dễ chịu.
Thọ lạc với tâm thiện
Thọ khổ tâm bất thiện
Nói vậy thì thọ xả
Không thiện không bất thiện.
Nhận thức luôn khác nhau
Nên cảm giác khác nhau
Nhận thức không phân biệt
Cảm giác không phân biệt.
Ý thức về cảm giác
Không vướng mắc mong cầu
Không xa lánh trốn chạy
Vượt thắng những sợ hãi.
(2) Tưởng - Saññā cetasika
Tưởng là trạng thái nhớ lại, biết lại do nhận thức một đối tượng nào đó đã từng biết đến. Tưởng do các định chế mà con người đặt nên để có thể phân biệt giữa đối tượng này hay đối tượng khác. Chẳng hạn, danh từ màu xanh là tên gọi được đặt ra chỉ bản chất màu xanh của một vật và con người ấn định màu xanh phải như vậy. Nếu từ xa xưa người ta gọi bản chất xanh đó bằng một tên gọi khác thì bây giờ chắc chắn không có danh từ màu xanh. Tuỳ theo sự phát triển của thời đại mà các danh từ mới xuất hiện và được ấn định theo như thế, nên khi gọi tên nó lên ta mường tượng được đối tượng muốn nói, ví dụ ngày nay có danh từ ‘Internet’ và ‘blog’ mà cách đây một trăm năm không hề có. Nhận thức về những gì đã từng biết bằng cách gọi tên chúng nhưng cái tên là sử dụng phương tiện ngôn ngữ diễn tả điều đã biết nên có thể diễn tả đầy đủ hoặc không đầy đủ bản chất của đối tượng. Cũng vậy, nhận thức này có thể đúng hoặc không đúng, hời hợt hoặc sâu sắc và theo thời gian hoặc mức độ quan trọng, tưởng được biểu hiện rõ nét hay nhạt nhòa. Khi còn là học sinh, ta học về một định luật vật lý hay phương trình toán học. Định luật này được nhận thức rõ khi còn là học sinh nhưng 20 năm sau ta không thể nào nhận thức nữa và có thể không giải nổi bài toán trước đây mình từng giải rất giỏi. Tưởng dẫn dắt tâm đi đủ thứ nơi, dung chứa đủ thứ nhận thức. Nhận thức chất chứa đó có thể đúng hay không đúng và có khi ta hoang mang không biết cái gì đúng và cái gì sai, để rồi bơi lội trong biển nhận thức không đúng, cụm từ vọng tưởng điên đảo xuất hiện cũng vì vậy.
Tưởng trở nên dồi dào, phong phú nhờ vào việc tích lũy các nhận thức được sử dụng để suy luận và diễn giải. Nhận thức lệch lạc đưa con người vào lối suy diễn mà cái gì suy diễn thì chẳng bao giờ đúng. Tưởng là sự nhận biết đơn thuần về đối tượng vì ta không thể nào đủ sức nắm bắt thật chi tiết về đối tượng. Nhìn máy vi tính, biết đó là máy vi tính, ta không phải là chuyên gia vi tính nên không thể ngồi mô tả chi tiết từng linh kiện hay các thành phần cấu tạo nên chúng. Nhưng nhờ biết như vậy nên con người rèn luyện trí nhớ và trí nhớ chẳng qua là sự nhận thức về các đối tượng đã từng nhận biết. Ta mất hay giảm trí nhớ vì sự nhận biết các đối tượng đã từng biết ngày càng yếu kém do bệnh tật, sức khỏe hay tuổi già. Nhận thức lệch lạc bao gồm cả dục tưởng, sân tưởng và hại tưởng. Dục tưởng là nhận thức về cái dục, sân tưởng là nhận thức về sân và hại tưởng là nhận thức về hại nhưng không biết dục, sân và hại là những thứ cần phải tránh mà nhận thức chúng để dấn thân vào chúng. Bên cạnh đó cũng có những tưởng đúng đắn khi thực tập có thể xa lìa được tà dục, nhất là tưởng bất tịnh, tưởng sinh diệt, tưởng biết ơn trong bữa ăn, tưởng tính không đáng tham cầu, tưởng vô thường, tưởng rong chơi giữa vô thường, tưởng vô ngã, tưởng tính không đáng dính mắc. Tất cả tưởng này đều được thực tập thông qua chánh niệm và thiền Minh Sát. Con người rơi vào tà kiến vì tưởng nhớ sai lạc và phát sinh trí tuệ nếu tưởng nhớ đúng đắn. Người thực hành mười hạnh lành, sống trong môi trường trong sạch, tiếp xúc với các bậc tri thức, gìn giữ giới luật miên mật sẽ có các cơ hội tiếp xúc với các đối tượng lành mạnh, vì vậy sự tưởng nhớ dễ dàng trong sạch hơn. Đối tượng của tưởng là sáu cảnh đã từng biết tới bao gồm sắc tưởng, thinh tưởng, mùi tưởng, vị tưởng, xúc tưởng và pháp tưởng. Các đối tượng này không phải lúc nào cũng sạch sẽ nhưng người có tu không bị dính mắc vào chúng cho dù sạch sẽ hay không sạch sẽ.
Trạng thái nhớ lại không chỉ những điều đã biết trong quá khứ của kiếp hiện tại mà còn trong quá khứ xa xưa trong những kiếp xa xưa. Con người khi chưa giải thoát vẫn nằm trong vòng luân hồi và kiếp hiện tại là đời sống nối tiếp của những kiếp quá khứ mà thôi. Tuy nhiên tưởng chỉ làm nhiệm vụ nhận biết đơn thuần nhưng những cái đơn thuần kia có được cũng nhờ các kiếp quá khứ đã từng tiếp xúc và trải qua. Hiện tại làm công việc nhận diện điều đã từng biết và cũng nhận diện điều đang xảy ra. Đối tượng của tưởng có thể bị xóa nhoà, mơ hồ hay rõ nét tuỳ theo tần số xuất hiện của đối tượng. Ta tiếp xúc với rất nhiều đối tượng mỗi ngày và sau một năm số lượng có thể lên đến hằng hà sa số và thường nhớ đến những gì nổi bật hay gây ấn tượng. Giống như một người đi học xa nhà, thời gian đầu nỗi nhớ nhà rất mạnh vì đối tượng gia đình tiếp xúc thường xuyên và sau đó thời gian đầu tư vào việc học lớn hơn, đối tượng học hành chiếm cứ nhiều hơn nên nỗi nhớ gia đình cũng giảm đi. Việc nhớ lại có thể làm ta xa rời hiện tại do phải suy tư và mắc kẹt vào quá khứ, tuy nhiên nếu tỉnh thức trong hiện tại mình đang tưởng nhớ về quá khứ thì việc tưởng kia không bị chìm đắm. Con người có quyền nghiên cứu quá khứ và tương lai nhưng cần đem chúng về hiện tại để chiêm nghiệm hơn là trôi theo chúng. Tà kiến phát khởi do đem sự nhớ về quá khứ và so sánh với hiện tại, cho nên ta tiếc nuối quá khứ, sau đó mường tượng đến tương lai rồi bắt đầu suy diễn. Nếu đem sự nhớ quá khứ để nhận biết hiện tại và ý thức hiện tại đáng sống hơn bao giờ hết nhưng không đồng nghĩa với trốn chạy quá khứ, sự nhớ này đáng làm hơn. Tưởng không làm nhiệm vụ đúng hay sai mà chỉ nhận diện đơn thuần như đã nói ở trên, vì thế tưởng không có tính chất phân biệt mà chỉ sử dụng tên gọi làm phận sự của mình. Nhưng tên gọi có thể sử dụng không đúng, ví dụ nghe bài hát quen thuộc biết là bài hát đó nhưng gọi tên bài hát có thể sai.
Chánh niệm về tưởng sẽ nắm giữ được cảnh hiện tại vì chánh niệm yêu cầu ta biết việc gì đang xảy ra bên trong và bên ngoài cơ thể. Có thể việc gọi tên đối tượng không đúng nhưng biết như vậy. Một cô giáo gặp lại học trò cũ của mình, biết đó là học trò cũ nhưng không thể nhớ nổi tên. Biết mình đang gặp học trò cũ là nhận diện đơn thuần, một việc làm của chánh niệm. Chánh niệm giúp tưởng nhìn thấy cảnh tái hiện theo một đối tượng đã từng biết. Tái hiện không phải là dựng cảnh lên y chang như quá khứ mà có nghĩa những gì biết trong hiện tại do nhân quá khứ mà ra. Tiếp xúc trong quá khứ là nhân, nhận biết trong hiện tại là quả và tiến trình nhớ lại kia là sợi dây liên kết nhân duyên giữa nhân và quả. Người từng gặp đau khổ trong quá khứ và tiếp xúc với đau khổ tương tự trong hiện tại nên biết cách giải quyết hơn, đồng thời không dính mắc vào nó nữa. Người gọi là có kinh nghiệm khi biết được nhiều đối tượng dù biết rõ hay không biết rõ. Hiện tại đang sống chứa đựng vô số yếu tố của quá khứ và nếu không mang vô số yêu tố đó, con người thành ra đãng trí hay mất trí. Mất trí đây không có nghĩa là điên dại mà không còn nhớ gì về quá khứ nữa. Họ phải nhận biết đối tượng từ đầu nhưng không phải những gì trong quá khứ hoàn toàn mất đi mà nó chưa đủ điều kiện để nhớ lại. Người không nhớ chuyện cũ có cơ hội tiếp xúc liên tục hay nhiều lần cảnh cũ đến lúc nào đó sẽ nhớ lại. Niết Bàn không phải là cái sáng chế ra mà là sự thật hiển nhiên và con người tưởng về những điều xa Niết Bàn nên ngày càng xa rời Niết Bàn. Nhận biết Niết Bàn làm cho việc tưởng về Niết Bàn nhiều hơn và gần gũi với Niết Bàn. Chánh niệm về Niết Bàn đưa ta sống trong Niết Bàn ở phút giây hiện tại. Chánh niệm về tưởng để biết tưởng nhớ đến cái gì và giúp tưởng nghĩ nhớ đến điều cao thượng thôi.
Kệ Tâm Sở Tưởng
Tưởng nghĩa là nhớ lại
Một đối tượng biết đến
Tạo ra sự phân biệt
Hời hợt hoặc sâu sắc.
Tích lũy các nhận thức
Để suy luận, diễn giải
Chỉ nên biết đơn thuần
Về đối tượng mà thôi.
Do đã từng trải qua
Tiếp xúc trong quá khứ
Nhớ lại việc nổi bật
Đắm chìm trong suy tư.
Nắm giữ cảnh hiện tại
Biết rõ việc xảy ra
Bên trong và bên ngoài
Giúp tâm được nhất cảnh.
(3) Tư - Cetanā cetasika
Tư là suy nghĩ, ngẫm nghĩ, suy gẫm, hay suy tư về đối tượng. Đối tượng có thể rõ ràng hay không rõ ràng vì điều đang suy tư đến hoặc thật hoặc ảo. Suy nghĩ để hành động gọi là tư. Nhìn trời chuyển mây đen kịt biết trời sắp mưa, việc biết này khiến ta ở nhà không đi ra ngoài hoặc mang theo áo mưa. Ý thức trời sắp mưa trên cơ sở mây đen là kinh nghiệm trước đó và việc suy nghĩ nên ở nhà hay đi ra ngoài rồi dẫn đến hành động ở nhà hay mang theo áo mưa ra ngoài là tư. Tư mang nét đặc trưng của hành động hay tạo tác là kết quả của suy nghĩ. Suy nghĩ có chánh niệm dẫn đến hành động có chánh niệm nên muốn hành động không gây nghiệp hãy điều phục suy nghĩ. Suy nghĩ theo hướng thiện làm nên hành động thiện và suy nghĩ theo hướng bất thiện làm nên hành động bất thiện. Hoàn cảnh cũng tác động đến điều kiện hành động cho dù suy nghĩ khác đi với hành động. Đứa trẻ làm việc thiện và bị bạn bè trêu chọc nên sau này có suy nghĩ làm thiện nhưng làm lén lút hoặc không làm nữa. Để các pháp trôi chảy một cách tự nhiên và niệm hiện tại để hiện tượng bị trêu chọc trở thành quá khứ. Chính quá khứ này khiến ta nhận biết hiện tại có thể bị trêu chọc nếu tiếp tục làm thiện trở lại, đây là tưởng. Chấp thủ vào tưởng làm ta rơi vào tà kiến và không muốn làm việc thiện nữa vì bản thân đánh đồng làm việc thiện với bị trêu chọc. Buông bỏ chấp thủ để thấy việc trêu chọc chỉ là hiện tượng của vạn pháp và làm việc thiện được suy nghĩ đúng đắn. Tư tạo ra thức nhưng cũng được tạo ra bởi vô minh. Các yếu tố của mười hai duyên khởi đều có quan hệ tương tức với nhau vì yếu tố này dẫn đến yếu tố kia và các yếu tố mới đều bao hàm tất cả các yếu tố trước đó, nên nói Vô minh sinh ra tất cả cũng không sai.
Tư có khả năng tạo nghiệp và ta có hành động, lời nói, suy nghĩ chịu tác động bởi tư. Nghiệp có thể tốt, xấu hoặc không tốt không xấu. Nghiệp tốt chắc chắn tạo quả tốt, nghiệp xấu chắc chắn tạo quả xấu và nghiệp không tốt không xấu chắc chắn tạo quả không tốt không xấu. Nghiệp có thể tác động trở lại tư khiến ta tiếp tục tạo nghiệp xấu hay tạo nghiệp tốt. Thức, thọ và tưởng là các nhân tạo nên tư. Tâm, cảm giác và nhận biết kết hợp nhau thúc đẩy tư phát sinh rồi quyết định hành động được đưa ra. Suy nghĩ tường tận để loại bỏ các bất thiện và lựa chọn hạt giống thiện, từ đó có hành động thiện. Tuy nhiên có người hành động bất thiện theo thói quen, không phân biệt được cái gì thiện và bất thiện, nên họ sa đà vào điều bất thiện, nhưng điều đáng sợ là họ cứ cho như vậy là thiện. Tư trong trường hợp này là tổ hợp nghiệp xấu đang tự tung tự tác không cho người này đủ thời gian hay trí tuệ để suy nghĩ nữa. Tư tích lũy các nghiệp đưa đến quả tái sanh trong các cảnh giới tùy thuộc loại nghiệp. Tích lũy nhiều nghiệp tốt sẽ sanh về cõi trên và nghiệp xấu sẽ sanh về cõi dưới. Người đã giác ngộ không còn tạo nghiệp, kể cả nghiệp tốt hay xấu nên không sanh về cõi trên hay cõi dưới nữa. Tuy nhiên khi kiếp hiện tại của người giác ngộ vẫn còn thì họ vẫn phải trả nghiệp, cả nghiệp tốt và nghiệp xấu. Cảnh Niết Bàn đối với người giác ngộ được tiếp xúc ngay khi người đó chứng đạo nên việc trả nghiệp tốt hay xấu không thành vấn đề với họ, tức là không chìm đắm trong việc hưởng quả nghiệp tốt và không đau khổ khi trả quả nghiệp xấu. Niết Bàn hiện tiền lúc nhận biết về tư và làm cho nó vắng lặng. Kết quả của tâm sở tư diễn ra ngay lập tức hay sau này mới phát khởi. Cái này gọi là nghiệp đồng sanh hay nghiệp cho quả dị thục. Giống như người làm một bộ phim và đến khi công chiếu mới thu được tiền, nhưng kết quả thu tiền không chỉ chịu sự tác động của nhân làm bộ phim mà còn là sự đúc kết của nhiều hành động trong quá khứ nữa.
Đức Phật dạy về sự tưởng nhớ cao thượng, theo đó việc tưởng nhớ đến hạnh phúc sẽ giúp được an lạc trong hiện tại và tưởng nhớ đến đau khổ làm cho hiện tại thêm đau khổ. Một cặp vợ chồng ngồi nhắc lại những kỷ niệm đẹp trong quá khứ nên phút giây hiện tại của họ trở nên thắm thiết và dễ chịu. Sự tưởng nhớ này có tác động mạnh đến việc suy gẫm trong hiện tại và vì thế tư chịu ảnh hưởng. Người vui vẻ thích chấp nhận mọi thứ dù sự việc diễn ra đã từng làm con người đau nhưng tâm trạng đang sầu khổ gặp phải chuyện khổ càng khổ thêm nữa và tư tưởng tuyệt vọng phát sinh. Nuôi dưỡng suy nghĩ tích cực, tâm trạng hân hoan hay thái độ cởi mở là các biện pháp chăm bón cho tinh thần lạc quan và tư được bảo hộ nhiều hơn. Không có ai tự nhiên mang đến sự lạc quan hay tiêu cực nếu các điều kiện nhân duyên chưa đầy đủ. Trời đang nóng không thể tự nhiên mát nếu trời không mây, không gió và không mưa. Những gì ta tiếp xúc đều do nhân quá khứ và hiện tại tạo nên. Đời sống con người giống như một quá trình tạo nghiệp, trả nghiệp và hưởng nghiệp. Nếu suy nghĩ đi về nẻo thiện, đời sống của ta nằm trên con đường thiện nhiều hơn. Không có ai đem đến hạnh phúc hay đau khổ cho mình, chỉ có mình xây dựng nên điều đó. Người đi giúp người khác chính là giúp mình và đi hại người khác là hại chính mình. Giống như nhìn vào chiếc gương, mình nhìn thấy hình ảnh của mình không thể nhìn thấy hình ảnh của ai khác, hoặc ném bụi ngược chiều gió sẽ bị bụi bay vào mắt. Các đối tượng bên ngoài vốn rất yên tịnh nhưng tâm ta vẽ ra đủ thứ kiểu nhận xét rồi xây dựng bản thân nền văn hóa nhận xét nhiều hơn văn hóa tu tập, vì vậy đối tượng trở thành không còn yên tĩnh nữa nhưng thực chất chính mình làm cho mình trở nên không yên tịnh.
Chánh niệm về tư giúp ta làm chủ được nghiệp. Nói không ai làm chủ được nghiệp là không đúng. Nếu muốn an tịnh phải suy nghĩ an tịnh và biết về sự an tịnh đó. Khi tâm di chuyển sang hướng bất tịnh, chánh niệm gọi tên cho được những điều bất tịnh, chuyển hóa nó thành ra an tịnh. Sự bất tịnh mang yếu tố của an tịnh và an tịnh cũng vậy mang các yếu tố của bất tịnh. Chánh niệm sẽ nhận diện điều an tịnh và nắm giữ nó, đồng thời bắt tay với bất tịnh để xoa dịu và thay đổi, không đối xử tàn bạo hay xua đuổi bất tịnh. Khi bất tịnh đến, hành vi bạo động sẽ làm cho bất tịnh gia tăng. Xây dựng hoà bình cho bản thân là không ép mình trong khuôn khổ của chối bỏ bất bịnh và chỉ mở cửa chào đón an tịnh. Hoà bình tự thân chấp nhận cả hai phía và biết được điều gì đáng phải làm hơn. Tâm sở tư được chánh niệm không làm ta ngắc ngoải trong suy nghĩ bất tịnh và có thể điều tiết được nghiệp hơn. Nghiệp phát sinh không phải chỉ có hành động mới tạo mà khi suy nghĩ về nó mà không nhận biết rồi bơi lội trong thứ suy nghĩ bất tịnh, nghiệp đã có thể phát sinh rồi. Thời gian suy nghĩ dài hay ngắn không quan trọng nhưng dính mắc vào suy nghĩ và bị nó lôi kéo đi mà không được biết thì ta đã rơi vào tà dục. Cần phân biệt giữa đem đối tượng tà dục ra nghiên cứu với suy nghĩ mang tính chất thỏa mãn tà dục. Một người đọc báo về vụ án giết người và sau đó quán chiếu nguyên nhân vì sao tên sát nhân hành động như vậy để hiểu rõ hành vi gây án của người này. Sự suy nghĩ này không mang tính tà dục vì muốn hiểu người nên đặt mình vào vị trí của người đó. Còn người suy nghĩ về hành vi giết người, lên kế hoạch cho vụ án và dù chưa có làm gì hết nhưng tà dục đã và đang lôi kéo người này, nếu không thực tập chánh niệm sẽ bị tà dục đè bẹp. Tư của người này khác với người kia với cùng loại hành động nhưng nghiệp được tạo tác có thể khác nhau. Ví dụ hai người cùng có ý cùng dường Tam Bảo bằng tài vật nhưng người đầu suy nghĩ thanh tịnh còn người sau tính toán nhiều nên người đầu có nhiều hạnh phúc hơn người sau.
Kệ Tâm Sở Tư
Suy tư về đối tượng
Ấy là tâm sở tư
Mang đến một kết quả
Hành động hay tạo tác.
Tư có thể tạo nghiệp
Nghiệp tác động lại tư
Khi tích lũy nhiều nghiệp
Người mãi sống luân hồi.
Nuôi dưỡng tâm tích cực
Môi trường sống an lành
Giữ thái độ lạc quan
Luôn đi về nẻo thiện.
Nghiệp do chính người tạo
Nên hãy làm chủ nghiệp
Chuyển hoá những bất tịnh
Cho đời sống an bình.
( tac gia : MINH THANH )
anlac999
- Tổng số bài gửi : 18
Location : VIET NAM
Registration date : 11/11/2010
-
Trang 1 trong tổng số 1 trang
Permissions in this forum:Bạn không có quyền trả lời bài viết

markdown:
[tho lac ,va kho](/t605-topic)
Trang
**1**trong tổng số **1**trang • [Share](#)•
[tho lac ,va kho](/t605-topic#912)
(1) Thọ - Vedana cetasika
Trong từng phút giây của cuộc sống, bất cứ ai cũng đều có cảm giác. Nếu cảm giác bị mất đi, có thể con người đang sống đời thực vật hoặc mang bệnh tật làm mất hết cảm giác. Cảm giác có thể sảng khoái hay dễ chịu, hoặc không sảng khoái cũng không dễ chịu. Thông thường ta chẳng biết rõ ràng thế nào là sảng khoái hay thế nào là dễ chịu, thậm chí còn cho rằng cảm giác khó chịu là sảng khoái và cảm giác sảng khoái là khó chịu. Cảm giác là thọ hay danh pháp bị chi phối. Nói như vậy vì phải có đối tượng tác động mới tạo ra cảm giác, chẳng hạn có người khen thì có cảm giác sảng khoái, có người chê thì có cảm giác khó chịu và chẳng có người nào khen cũng chẳng có người nào chê thì có cảm giác không sảng khoái cũng không dễ chịu. Tất cả thọ đều vô ngã, không phải của ta và không dính vào ta, chủ yếu là do tác động của đối tượng. Vì vậy, không thể bị kẹt vào cảm giác, cho dù cảm giác đó mang đến cho ta sự sung sướng hay đau đớn tột cùng. Cảm giác sảng khoái gọi là thọ lạc, cảm giác khó chịu gọi là thọ khổ và cảm giác không sảng khoái cũng không khó chịu gọi là thọ xả. Đủ thứ cảm giác phát sinh liên tục nhưng tập trung lại đều nằm trong ba loại thọ này. Ba loại thọ thay phiên nhau mà phát khởi và nhiều khi không thể thấy rõ hay gọi tên chính xác bản thân đang trong loại cảm giác nào, vì vậy nhiều lúc cảm thấy thọ khổ kéo dài, thọ lạc quá ngắn và không hề biết về thọ xả. Chính sự thất niệm này mà ta chìm đắm trong vô vàn cảm giác, rồi cho chúng là tự ngã và chạy theo những thọ lạc sai trái, quên lãng chuyển hóa thọ khổ.
Thọ lạc đi kèm với tâm thiện và là kết quả của hành động, lời nói và suy nghĩ thiện. Người làm việc thiện hay sống trong môi trường thiện có cảm giác sảng khoái nhiều hơn người làm việc ác hay sống trong môi trường khuyến khích làm việc ác. Người làm việc ác mà cảm thấy sung sướng là thứ thọ lạc trá hình, không hề biết đó là thọ khổ và chính vì không biết nên chuyên tâm làm việc ác. Thọ khổ đi kèm theo tâm bất thiện hay tâm xấu ác là kết quả của hành động, lời nói và suy nghĩ bất thiện hay xấu ác. Một người đến chửi mắng ta và có cảm giác đau đớn, cảm giác này không do người đó mang đến mà do tâm bất thiện phát khởi làm sinh ra cảm giác không sảng khoái. Thọ xả đi kèm theo tâm không thiện cũng không bất thiện, ở trạng thái bình thường không phân biệt. Buổi sáng dậy sớm ta thường đánh răng trước khi ngồi thiền, có thể những lần đánh răng đầu tiên ta cảm thấy sảng khoái hay khó chịu nhưng nhiều lần như vậy cảm giác này trở nên bình thường đến nỗi ta không còn thấy sảng khoái hay khó chịu nữa, việc đánh răng trở nên chuyện bình thường và thọ xả xuất hiện. Nếu nói thọ xả là sự vắng bóng của thọ lạc và thọ khổ có thể đúng cũng có thể không. Đúng vì trong ba loại thọ, không có thọ này tức là có thọ kia, không đúng vì xả thọ cũng không thể bị kẹt vào. Ta thường phân biệt giữa thiện và bất thiện nhiều hơn không thiện cũng không bất thiện, cho nên thọ lạc và thọ khổ được nhận diện nhiều hơn thọ xả, hơn nữa thọ xả xảy ra rất nhanh và bị thọ lạc, thọ khổ chiếm hết thời gian. Biết về thọ lạc và thọ khổ một cách đơn thuần đến lúc không còn phân biệt sẽ làm cho thọ xả xuất hiện bền lâu. Ta thích nghiêng về thọ lạc hay thọ xả nhiều hơn và cố tình né tránh thọ khổ. Vì vậy ta thích mong cầu các đối tượng khiến cho việc hình thành cảm giác sảng khoái xuất hiện, nhưng việc mong cầu càng nhiều mà không thành, ta càng tiếp xúc với thọ khổ hơn và việc mong cầu càng dấn thân, thọ khổ càng lấn lướt. Khi thọ khổ hiện tiền, ước muốn thoát khỏi thọ khổ làm ta khổ hơn nữa, tức là khổ khổ, cái khổ này chồng chất cái khổ kia.
Cảm giác sảng khoái hay vô cùng sung sướng có thể được nghĩ là tuyệt vời, kỳ diệu hay mầu nhiệm, nhưng không ít người lầm tưởng đó là trạng thái hạnh phúc khi hoàn toàn an trú trong chánh pháp. Vị tu sĩ được nhiều người cung kính ái mộ và có trạng thái hạnh phúc vì điều đó, nhưng trạng thái này chính là sự ngộ nhận về tính kiêu mạn của mình. Thực chất mình đang tự kiêu và đây là một thọ khổ chứ không hề là thọ lạc và nếu không nhận biết điều đó, vị tu sĩ đánh mất mình trong thứ thọ khổ đang bị lầm tưởng kia. Thọ khổ và thọ lạc với cùng một đối tượng có thể mang lại cảm giác sảng khoái và khó chịu khác nhau. Với người không tu gặp chuyển khổ sẽ khổ một cách quá đáng và nhiều khi không thể nào vượt qua nổi; hoặc gặp chuyện khổ nhưng không biết là khổ, nên tiếp tục gây thêm khổ đau cho bản thân và người khác. Người có tu ngược lại, gặp cùng chuyện khổ, biết chấp nhận và chuyển hóa nên có thể vượt qua được; đồng thời không làm khổ bản thân hay người khác thêm nữa. Các loại thọ có thể bị chi phối bởi nghiệp vì nghiệp thiện trong quá khứ có thể làm duyên cho việc tạo lập các đối tượng thiện và con người tiếp xúc với thọ lạc hay thọ xả, nghiệp ác cũng tạo cơ hội cho việc tạo lập các đối tượng bất thiện và con người tiếp xúc với thọ khổ hay thọ xả. Tiếp xúc với các thọ, con người không trở nên sợ hãi nếu biết được các cảm thọ ấy đều do nghiệp tạo nên và không sung sướng với thọ lạc cũng không đau khổ với thọ khổ. Con người được tích lũy những nhận thức khác nhau về đối tượng thông qua giáo dục, tác động khí hậu, môi trường sống và những người xung quanh. Tất cả đều là những điều kiện nhân duyên thiết lập nên cảm giác nên không thể nói đó là cảm giác của mình mà nó có mặt trong giáo dục, khí hậu, điều kiện sinh hoạt hay những người khác. Giống như một chàng trai hiền lành bỗng trở thành tên sát nhân không hẳn là sát nhân, chính môi trường anh ta sống với các điều kiện giáo dục, kinh tế, chính trị… tồi tệ đã biến anh ta thành tên sát nhân. Nếu muốn kết tội người này phải tìm cho ra nguyên nhân, lúc nguyên nhân rõ ràng, tên sát nhân kia đáng thương hơn đáng trách.
Chánh niệm về thọ để không vướng mắc cũng không mong cầu về thọ bởi vì bản thân chúng không đáng vướng mắc cũng không đáng tham cầu. Thiền Tứ Niệm Xứ nói rõ về việc quán cảm thọ trong cảm thọ cho thấy các cảm giác buồn, vui, giận, thương… chỉ là sự thăng trầm của các loại cảm giác mà thôi và về bản chất chúng không hề khác biệt và có thể làm tương tức cho nhau. Niệm thọ giúp ta không bị kẹt vào bất cứ loại thọ nào cho dù đó là xả thọ có vẻ nghiêm túc và tốt đẹp hơn các loại thọ kia. Chánh niệm về thọ đưa trạng thái an nhiên tự tại đến với con người trong những giây phút thực tập chánh niệm và họ đạt được hạnh phúc, thứ hạnh phúc này không phải có được dưới hình thức của thọ lạc hay thọ xả mà hạnh phúc khi ý thức được loại thọ nào đang có mặt. Cảm giác rất vi tế nên khi niệm về các cảm giác, ta biết chúng thay đổi như chóng chóng, niệm quá chi tiết sẽ chóng mặt không chịu nổi. Có thể sẽ rơi vào tình trạng sợ hãi khi các cảm giác liên tục sinh rồi liên tục diệt. Lúc sợ hãi đi qua, bản thân sẽ không muốn tầm cầu bất kỳ loại cảm giác nào nữa. Chính sợ hãi này tạo nên thọ khổ và cũng chính thọ khổ làm nhân cho thọ lạc hay thọ xả xuất hiện. Sự tương tức giữa các thọ là điều kiện phát sinh hạnh phúc, an lạc và xa rời tất cả những cảm giác viễn vong. Trong hạnh phúc có đau khổ, trong đau khổ có hạnh phúc và chẳng có gì gọi là đau khổ hay hạnh phúc cả, tất cả đều do cảm giác tạo ra mà thôi. Người đời thường nói trong rủi có may và trong may có rủi hay chẳng có gì gọi là rủi may vì may hay rủi đều do duyên số cả. Lạc, khổ và xả là những khái niệm về thọ và những cảm thọ này làm con người luân hồi, làm chủ được chúng thì hạnh phúc hiện tiền, con đường hạnh phúc rộng mở.
Kệ Tâm Sở Thọ
Ai cũng có cảm giác
Sảng khoái hay dễ chịu
Có thể không sảng khoái
Và cũng không dễ chịu.
Thọ lạc với tâm thiện
Thọ khổ tâm bất thiện
Nói vậy thì thọ xả
Không thiện không bất thiện.
Nhận thức luôn khác nhau
Nên cảm giác khác nhau
Nhận thức không phân biệt
Cảm giác không phân biệt.
Ý thức về cảm giác
Không vướng mắc mong cầu
Không xa lánh trốn chạy
Vượt thắng những sợ hãi.
(2) Tưởng - Saññā cetasika
Tưởng là trạng thái nhớ lại, biết lại do nhận thức một đối tượng nào đó đã từng biết đến. Tưởng do các định chế mà con người đặt nên để có thể phân biệt giữa đối tượng này hay đối tượng khác. Chẳng hạn, danh từ màu xanh là tên gọi được đặt ra chỉ bản chất màu xanh của một vật và con người ấn định màu xanh phải như vậy. Nếu từ xa xưa người ta gọi bản chất xanh đó bằng một tên gọi khác thì bây giờ chắc chắn không có danh từ màu xanh. Tuỳ theo sự phát triển của thời đại mà các danh từ mới xuất hiện và được ấn định theo như thế, nên khi gọi tên nó lên ta mường tượng được đối tượng muốn nói, ví dụ ngày nay có danh từ ‘Internet’ và ‘blog’ mà cách đây một trăm năm không hề có. Nhận thức về những gì đã từng biết bằng cách gọi tên chúng nhưng cái tên là sử dụng phương tiện ngôn ngữ diễn tả điều đã biết nên có thể diễn tả đầy đủ hoặc không đầy đủ bản chất của đối tượng. Cũng vậy, nhận thức này có thể đúng hoặc không đúng, hời hợt hoặc sâu sắc và theo thời gian hoặc mức độ quan trọng, tưởng được biểu hiện rõ nét hay nhạt nhòa. Khi còn là học sinh, ta học về một định luật vật lý hay phương trình toán học. Định luật này được nhận thức rõ khi còn là học sinh nhưng 20 năm sau ta không thể nào nhận thức nữa và có thể không giải nổi bài toán trước đây mình từng giải rất giỏi. Tưởng dẫn dắt tâm đi đủ thứ nơi, dung chứa đủ thứ nhận thức. Nhận thức chất chứa đó có thể đúng hay không đúng và có khi ta hoang mang không biết cái gì đúng và cái gì sai, để rồi bơi lội trong biển nhận thức không đúng, cụm từ vọng tưởng điên đảo xuất hiện cũng vì vậy.
Tưởng trở nên dồi dào, phong phú nhờ vào việc tích lũy các nhận thức được sử dụng để suy luận và diễn giải. Nhận thức lệch lạc đưa con người vào lối suy diễn mà cái gì suy diễn thì chẳng bao giờ đúng. Tưởng là sự nhận biết đơn thuần về đối tượng vì ta không thể nào đủ sức nắm bắt thật chi tiết về đối tượng. Nhìn máy vi tính, biết đó là máy vi tính, ta không phải là chuyên gia vi tính nên không thể ngồi mô tả chi tiết từng linh kiện hay các thành phần cấu tạo nên chúng. Nhưng nhờ biết như vậy nên con người rèn luyện trí nhớ và trí nhớ chẳng qua là sự nhận thức về các đối tượng đã từng nhận biết. Ta mất hay giảm trí nhớ vì sự nhận biết các đối tượng đã từng biết ngày càng yếu kém do bệnh tật, sức khỏe hay tuổi già. Nhận thức lệch lạc bao gồm cả dục tưởng, sân tưởng và hại tưởng. Dục tưởng là nhận thức về cái dục, sân tưởng là nhận thức về sân và hại tưởng là nhận thức về hại nhưng không biết dục, sân và hại là những thứ cần phải tránh mà nhận thức chúng để dấn thân vào chúng. Bên cạnh đó cũng có những tưởng đúng đắn khi thực tập có thể xa lìa được tà dục, nhất là tưởng bất tịnh, tưởng sinh diệt, tưởng biết ơn trong bữa ăn, tưởng tính không đáng tham cầu, tưởng vô thường, tưởng rong chơi giữa vô thường, tưởng vô ngã, tưởng tính không đáng dính mắc. Tất cả tưởng này đều được thực tập thông qua chánh niệm và thiền Minh Sát. Con người rơi vào tà kiến vì tưởng nhớ sai lạc và phát sinh trí tuệ nếu tưởng nhớ đúng đắn. Người thực hành mười hạnh lành, sống trong môi trường trong sạch, tiếp xúc với các bậc tri thức, gìn giữ giới luật miên mật sẽ có các cơ hội tiếp xúc với các đối tượng lành mạnh, vì vậy sự tưởng nhớ dễ dàng trong sạch hơn. Đối tượng của tưởng là sáu cảnh đã từng biết tới bao gồm sắc tưởng, thinh tưởng, mùi tưởng, vị tưởng, xúc tưởng và pháp tưởng. Các đối tượng này không phải lúc nào cũng sạch sẽ nhưng người có tu không bị dính mắc vào chúng cho dù sạch sẽ hay không sạch sẽ.
Trạng thái nhớ lại không chỉ những điều đã biết trong quá khứ của kiếp hiện tại mà còn trong quá khứ xa xưa trong những kiếp xa xưa. Con người khi chưa giải thoát vẫn nằm trong vòng luân hồi và kiếp hiện tại là đời sống nối tiếp của những kiếp quá khứ mà thôi. Tuy nhiên tưởng chỉ làm nhiệm vụ nhận biết đơn thuần nhưng những cái đơn thuần kia có được cũng nhờ các kiếp quá khứ đã từng tiếp xúc và trải qua. Hiện tại làm công việc nhận diện điều đã từng biết và cũng nhận diện điều đang xảy ra. Đối tượng của tưởng có thể bị xóa nhoà, mơ hồ hay rõ nét tuỳ theo tần số xuất hiện của đối tượng. Ta tiếp xúc với rất nhiều đối tượng mỗi ngày và sau một năm số lượng có thể lên đến hằng hà sa số và thường nhớ đến những gì nổi bật hay gây ấn tượng. Giống như một người đi học xa nhà, thời gian đầu nỗi nhớ nhà rất mạnh vì đối tượng gia đình tiếp xúc thường xuyên và sau đó thời gian đầu tư vào việc học lớn hơn, đối tượng học hành chiếm cứ nhiều hơn nên nỗi nhớ gia đình cũng giảm đi. Việc nhớ lại có thể làm ta xa rời hiện tại do phải suy tư và mắc kẹt vào quá khứ, tuy nhiên nếu tỉnh thức trong hiện tại mình đang tưởng nhớ về quá khứ thì việc tưởng kia không bị chìm đắm. Con người có quyền nghiên cứu quá khứ và tương lai nhưng cần đem chúng về hiện tại để chiêm nghiệm hơn là trôi theo chúng. Tà kiến phát khởi do đem sự nhớ về quá khứ và so sánh với hiện tại, cho nên ta tiếc nuối quá khứ, sau đó mường tượng đến tương lai rồi bắt đầu suy diễn. Nếu đem sự nhớ quá khứ để nhận biết hiện tại và ý thức hiện tại đáng sống hơn bao giờ hết nhưng không đồng nghĩa với trốn chạy quá khứ, sự nhớ này đáng làm hơn. Tưởng không làm nhiệm vụ đúng hay sai mà chỉ nhận diện đơn thuần như đã nói ở trên, vì thế tưởng không có tính chất phân biệt mà chỉ sử dụng tên gọi làm phận sự của mình. Nhưng tên gọi có thể sử dụng không đúng, ví dụ nghe bài hát quen thuộc biết là bài hát đó nhưng gọi tên bài hát có thể sai.
Chánh niệm về tưởng sẽ nắm giữ được cảnh hiện tại vì chánh niệm yêu cầu ta biết việc gì đang xảy ra bên trong và bên ngoài cơ thể. Có thể việc gọi tên đối tượng không đúng nhưng biết như vậy. Một cô giáo gặp lại học trò cũ của mình, biết đó là học trò cũ nhưng không thể nhớ nổi tên. Biết mình đang gặp học trò cũ là nhận diện đơn thuần, một việc làm của chánh niệm. Chánh niệm giúp tưởng nhìn thấy cảnh tái hiện theo một đối tượng đã từng biết. Tái hiện không phải là dựng cảnh lên y chang như quá khứ mà có nghĩa những gì biết trong hiện tại do nhân quá khứ mà ra. Tiếp xúc trong quá khứ là nhân, nhận biết trong hiện tại là quả và tiến trình nhớ lại kia là sợi dây liên kết nhân duyên giữa nhân và quả. Người từng gặp đau khổ trong quá khứ và tiếp xúc với đau khổ tương tự trong hiện tại nên biết cách giải quyết hơn, đồng thời không dính mắc vào nó nữa. Người gọi là có kinh nghiệm khi biết được nhiều đối tượng dù biết rõ hay không biết rõ. Hiện tại đang sống chứa đựng vô số yếu tố của quá khứ và nếu không mang vô số yêu tố đó, con người thành ra đãng trí hay mất trí. Mất trí đây không có nghĩa là điên dại mà không còn nhớ gì về quá khứ nữa. Họ phải nhận biết đối tượng từ đầu nhưng không phải những gì trong quá khứ hoàn toàn mất đi mà nó chưa đủ điều kiện để nhớ lại. Người không nhớ chuyện cũ có cơ hội tiếp xúc liên tục hay nhiều lần cảnh cũ đến lúc nào đó sẽ nhớ lại. Niết Bàn không phải là cái sáng chế ra mà là sự thật hiển nhiên và con người tưởng về những điều xa Niết Bàn nên ngày càng xa rời Niết Bàn. Nhận biết Niết Bàn làm cho việc tưởng về Niết Bàn nhiều hơn và gần gũi với Niết Bàn. Chánh niệm về Niết Bàn đưa ta sống trong Niết Bàn ở phút giây hiện tại. Chánh niệm về tưởng để biết tưởng nhớ đến cái gì và giúp tưởng nghĩ nhớ đến điều cao thượng thôi.
Kệ Tâm Sở Tưởng
Tưởng nghĩa là nhớ lại
Một đối tượng biết đến
Tạo ra sự phân biệt
Hời hợt hoặc sâu sắc.
Tích lũy các nhận thức
Để suy luận, diễn giải
Chỉ nên biết đơn thuần
Về đối tượng mà thôi.
Do đã từng trải qua
Tiếp xúc trong quá khứ
Nhớ lại việc nổi bật
Đắm chìm trong suy tư.
Nắm giữ cảnh hiện tại
Biết rõ việc xảy ra
Bên trong và bên ngoài
Giúp tâm được nhất cảnh.
(3) Tư - Cetanā cetasika
Tư là suy nghĩ, ngẫm nghĩ, suy gẫm, hay suy tư về đối tượng. Đối tượng có thể rõ ràng hay không rõ ràng vì điều đang suy tư đến hoặc thật hoặc ảo. Suy nghĩ để hành động gọi là tư. Nhìn trời chuyển mây đen kịt biết trời sắp mưa, việc biết này khiến ta ở nhà không đi ra ngoài hoặc mang theo áo mưa. Ý thức trời sắp mưa trên cơ sở mây đen là kinh nghiệm trước đó và việc suy nghĩ nên ở nhà hay đi ra ngoài rồi dẫn đến hành động ở nhà hay mang theo áo mưa ra ngoài là tư. Tư mang nét đặc trưng của hành động hay tạo tác là kết quả của suy nghĩ. Suy nghĩ có chánh niệm dẫn đến hành động có chánh niệm nên muốn hành động không gây nghiệp hãy điều phục suy nghĩ. Suy nghĩ theo hướng thiện làm nên hành động thiện và suy nghĩ theo hướng bất thiện làm nên hành động bất thiện. Hoàn cảnh cũng tác động đến điều kiện hành động cho dù suy nghĩ khác đi với hành động. Đứa trẻ làm việc thiện và bị bạn bè trêu chọc nên sau này có suy nghĩ làm thiện nhưng làm lén lút hoặc không làm nữa. Để các pháp trôi chảy một cách tự nhiên và niệm hiện tại để hiện tượng bị trêu chọc trở thành quá khứ. Chính quá khứ này khiến ta nhận biết hiện tại có thể bị trêu chọc nếu tiếp tục làm thiện trở lại, đây là tưởng. Chấp thủ vào tưởng làm ta rơi vào tà kiến và không muốn làm việc thiện nữa vì bản thân đánh đồng làm việc thiện với bị trêu chọc. Buông bỏ chấp thủ để thấy việc trêu chọc chỉ là hiện tượng của vạn pháp và làm việc thiện được suy nghĩ đúng đắn. Tư tạo ra thức nhưng cũng được tạo ra bởi vô minh. Các yếu tố của mười hai duyên khởi đều có quan hệ tương tức với nhau vì yếu tố này dẫn đến yếu tố kia và các yếu tố mới đều bao hàm tất cả các yếu tố trước đó, nên nói Vô minh sinh ra tất cả cũng không sai.
Tư có khả năng tạo nghiệp và ta có hành động, lời nói, suy nghĩ chịu tác động bởi tư. Nghiệp có thể tốt, xấu hoặc không tốt không xấu. Nghiệp tốt chắc chắn tạo quả tốt, nghiệp xấu chắc chắn tạo quả xấu và nghiệp không tốt không xấu chắc chắn tạo quả không tốt không xấu. Nghiệp có thể tác động trở lại tư khiến ta tiếp tục tạo nghiệp xấu hay tạo nghiệp tốt. Thức, thọ và tưởng là các nhân tạo nên tư. Tâm, cảm giác và nhận biết kết hợp nhau thúc đẩy tư phát sinh rồi quyết định hành động được đưa ra. Suy nghĩ tường tận để loại bỏ các bất thiện và lựa chọn hạt giống thiện, từ đó có hành động thiện. Tuy nhiên có người hành động bất thiện theo thói quen, không phân biệt được cái gì thiện và bất thiện, nên họ sa đà vào điều bất thiện, nhưng điều đáng sợ là họ cứ cho như vậy là thiện. Tư trong trường hợp này là tổ hợp nghiệp xấu đang tự tung tự tác không cho người này đủ thời gian hay trí tuệ để suy nghĩ nữa. Tư tích lũy các nghiệp đưa đến quả tái sanh trong các cảnh giới tùy thuộc loại nghiệp. Tích lũy nhiều nghiệp tốt sẽ sanh về cõi trên và nghiệp xấu sẽ sanh về cõi dưới. Người đã giác ngộ không còn tạo nghiệp, kể cả nghiệp tốt hay xấu nên không sanh về cõi trên hay cõi dưới nữa. Tuy nhiên khi kiếp hiện tại của người giác ngộ vẫn còn thì họ vẫn phải trả nghiệp, cả nghiệp tốt và nghiệp xấu. Cảnh Niết Bàn đối với người giác ngộ được tiếp xúc ngay khi người đó chứng đạo nên việc trả nghiệp tốt hay xấu không thành vấn đề với họ, tức là không chìm đắm trong việc hưởng quả nghiệp tốt và không đau khổ khi trả quả nghiệp xấu. Niết Bàn hiện tiền lúc nhận biết về tư và làm cho nó vắng lặng. Kết quả của tâm sở tư diễn ra ngay lập tức hay sau này mới phát khởi. Cái này gọi là nghiệp đồng sanh hay nghiệp cho quả dị thục. Giống như người làm một bộ phim và đến khi công chiếu mới thu được tiền, nhưng kết quả thu tiền không chỉ chịu sự tác động của nhân làm bộ phim mà còn là sự đúc kết của nhiều hành động trong quá khứ nữa.
Đức Phật dạy về sự tưởng nhớ cao thượng, theo đó việc tưởng nhớ đến hạnh phúc sẽ giúp được an lạc trong hiện tại và tưởng nhớ đến đau khổ làm cho hiện tại thêm đau khổ. Một cặp vợ chồng ngồi nhắc lại những kỷ niệm đẹp trong quá khứ nên phút giây hiện tại của họ trở nên thắm thiết và dễ chịu. Sự tưởng nhớ này có tác động mạnh đến việc suy gẫm trong hiện tại và vì thế tư chịu ảnh hưởng. Người vui vẻ thích chấp nhận mọi thứ dù sự việc diễn ra đã từng làm con người đau nhưng tâm trạng đang sầu khổ gặp phải chuyện khổ càng khổ thêm nữa và tư tưởng tuyệt vọng phát sinh. Nuôi dưỡng suy nghĩ tích cực, tâm trạng hân hoan hay thái độ cởi mở là các biện pháp chăm bón cho tinh thần lạc quan và tư được bảo hộ nhiều hơn. Không có ai tự nhiên mang đến sự lạc quan hay tiêu cực nếu các điều kiện nhân duyên chưa đầy đủ. Trời đang nóng không thể tự nhiên mát nếu trời không mây, không gió và không mưa. Những gì ta tiếp xúc đều do nhân quá khứ và hiện tại tạo nên. Đời sống con người giống như một quá trình tạo nghiệp, trả nghiệp và hưởng nghiệp. Nếu suy nghĩ đi về nẻo thiện, đời sống của ta nằm trên con đường thiện nhiều hơn. Không có ai đem đến hạnh phúc hay đau khổ cho mình, chỉ có mình xây dựng nên điều đó. Người đi giúp người khác chính là giúp mình và đi hại người khác là hại chính mình. Giống như nhìn vào chiếc gương, mình nhìn thấy hình ảnh của mình không thể nhìn thấy hình ảnh của ai khác, hoặc ném bụi ngược chiều gió sẽ bị bụi bay vào mắt. Các đối tượng bên ngoài vốn rất yên tịnh nhưng tâm ta vẽ ra đủ thứ kiểu nhận xét rồi xây dựng bản thân nền văn hóa nhận xét nhiều hơn văn hóa tu tập, vì vậy đối tượng trở thành không còn yên tĩnh nữa nhưng thực chất chính mình làm cho mình trở nên không yên tịnh.
Chánh niệm về tư giúp ta làm chủ được nghiệp. Nói không ai làm chủ được nghiệp là không đúng. Nếu muốn an tịnh phải suy nghĩ an tịnh và biết về sự an tịnh đó. Khi tâm di chuyển sang hướng bất tịnh, chánh niệm gọi tên cho được những điều bất tịnh, chuyển hóa nó thành ra an tịnh. Sự bất tịnh mang yếu tố của an tịnh và an tịnh cũng vậy mang các yếu tố của bất tịnh. Chánh niệm sẽ nhận diện điều an tịnh và nắm giữ nó, đồng thời bắt tay với bất tịnh để xoa dịu và thay đổi, không đối xử tàn bạo hay xua đuổi bất tịnh. Khi bất tịnh đến, hành vi bạo động sẽ làm cho bất tịnh gia tăng. Xây dựng hoà bình cho bản thân là không ép mình trong khuôn khổ của chối bỏ bất bịnh và chỉ mở cửa chào đón an tịnh. Hoà bình tự thân chấp nhận cả hai phía và biết được điều gì đáng phải làm hơn. Tâm sở tư được chánh niệm không làm ta ngắc ngoải trong suy nghĩ bất tịnh và có thể điều tiết được nghiệp hơn. Nghiệp phát sinh không phải chỉ có hành động mới tạo mà khi suy nghĩ về nó mà không nhận biết rồi bơi lội trong thứ suy nghĩ bất tịnh, nghiệp đã có thể phát sinh rồi. Thời gian suy nghĩ dài hay ngắn không quan trọng nhưng dính mắc vào suy nghĩ và bị nó lôi kéo đi mà không được biết thì ta đã rơi vào tà dục. Cần phân biệt giữa đem đối tượng tà dục ra nghiên cứu với suy nghĩ mang tính chất thỏa mãn tà dục. Một người đọc báo về vụ án giết người và sau đó quán chiếu nguyên nhân vì sao tên sát nhân hành động như vậy để hiểu rõ hành vi gây án của người này. Sự suy nghĩ này không mang tính tà dục vì muốn hiểu người nên đặt mình vào vị trí của người đó. Còn người suy nghĩ về hành vi giết người, lên kế hoạch cho vụ án và dù chưa có làm gì hết nhưng tà dục đã và đang lôi kéo người này, nếu không thực tập chánh niệm sẽ bị tà dục đè bẹp. Tư của người này khác với người kia với cùng loại hành động nhưng nghiệp được tạo tác có thể khác nhau. Ví dụ hai người cùng có ý cùng dường Tam Bảo bằng tài vật nhưng người đầu suy nghĩ thanh tịnh còn người sau tính toán nhiều nên người đầu có nhiều hạnh phúc hơn người sau.
Kệ Tâm Sở Tư
Suy tư về đối tượng
Ấy là tâm sở tư
Mang đến một kết quả
Hành động hay tạo tác.
Tư có thể tạo nghiệp
Nghiệp tác động lại tư
Khi tích lũy nhiều nghiệp
Người mãi sống luân hồi.
Nuôi dưỡng tâm tích cực
Môi trường sống an lành
Giữ thái độ lạc quan
Luôn đi về nẻo thiện.
Nghiệp do chính người tạo
Nên hãy làm chủ nghiệp
Chuyển hoá những bất tịnh
Cho đời sống an bình.
( tac gia : MINH THANH )
Trong từng phút giây của cuộc sống, bất cứ ai cũng đều có cảm giác. Nếu cảm giác bị mất đi, có thể con người đang sống đời thực vật hoặc mang bệnh tật làm mất hết cảm giác. Cảm giác có thể sảng khoái hay dễ chịu, hoặc không sảng khoái cũng không dễ chịu. Thông thường ta chẳng biết rõ ràng thế nào là sảng khoái hay thế nào là dễ chịu, thậm chí còn cho rằng cảm giác khó chịu là sảng khoái và cảm giác sảng khoái là khó chịu. Cảm giác là thọ hay danh pháp bị chi phối. Nói như vậy vì phải có đối tượng tác động mới tạo ra cảm giác, chẳng hạn có người khen thì có cảm giác sảng khoái, có người chê thì có cảm giác khó chịu và chẳng có người nào khen cũng chẳng có người nào chê thì có cảm giác không sảng khoái cũng không dễ chịu. Tất cả thọ đều vô ngã, không phải của ta và không dính vào ta, chủ yếu là do tác động của đối tượng. Vì vậy, không thể bị kẹt vào cảm giác, cho dù cảm giác đó mang đến cho ta sự sung sướng hay đau đớn tột cùng. Cảm giác sảng khoái gọi là thọ lạc, cảm giác khó chịu gọi là thọ khổ và cảm giác không sảng khoái cũng không khó chịu gọi là thọ xả. Đủ thứ cảm giác phát sinh liên tục nhưng tập trung lại đều nằm trong ba loại thọ này. Ba loại thọ thay phiên nhau mà phát khởi và nhiều khi không thể thấy rõ hay gọi tên chính xác bản thân đang trong loại cảm giác nào, vì vậy nhiều lúc cảm thấy thọ khổ kéo dài, thọ lạc quá ngắn và không hề biết về thọ xả. Chính sự thất niệm này mà ta chìm đắm trong vô vàn cảm giác, rồi cho chúng là tự ngã và chạy theo những thọ lạc sai trái, quên lãng chuyển hóa thọ khổ.
Thọ lạc đi kèm với tâm thiện và là kết quả của hành động, lời nói và suy nghĩ thiện. Người làm việc thiện hay sống trong môi trường thiện có cảm giác sảng khoái nhiều hơn người làm việc ác hay sống trong môi trường khuyến khích làm việc ác. Người làm việc ác mà cảm thấy sung sướng là thứ thọ lạc trá hình, không hề biết đó là thọ khổ và chính vì không biết nên chuyên tâm làm việc ác. Thọ khổ đi kèm theo tâm bất thiện hay tâm xấu ác là kết quả của hành động, lời nói và suy nghĩ bất thiện hay xấu ác. Một người đến chửi mắng ta và có cảm giác đau đớn, cảm giác này không do người đó mang đến mà do tâm bất thiện phát khởi làm sinh ra cảm giác không sảng khoái. Thọ xả đi kèm theo tâm không thiện cũng không bất thiện, ở trạng thái bình thường không phân biệt. Buổi sáng dậy sớm ta thường đánh răng trước khi ngồi thiền, có thể những lần đánh răng đầu tiên ta cảm thấy sảng khoái hay khó chịu nhưng nhiều lần như vậy cảm giác này trở nên bình thường đến nỗi ta không còn thấy sảng khoái hay khó chịu nữa, việc đánh răng trở nên chuyện bình thường và thọ xả xuất hiện. Nếu nói thọ xả là sự vắng bóng của thọ lạc và thọ khổ có thể đúng cũng có thể không. Đúng vì trong ba loại thọ, không có thọ này tức là có thọ kia, không đúng vì xả thọ cũng không thể bị kẹt vào. Ta thường phân biệt giữa thiện và bất thiện nhiều hơn không thiện cũng không bất thiện, cho nên thọ lạc và thọ khổ được nhận diện nhiều hơn thọ xả, hơn nữa thọ xả xảy ra rất nhanh và bị thọ lạc, thọ khổ chiếm hết thời gian. Biết về thọ lạc và thọ khổ một cách đơn thuần đến lúc không còn phân biệt sẽ làm cho thọ xả xuất hiện bền lâu. Ta thích nghiêng về thọ lạc hay thọ xả nhiều hơn và cố tình né tránh thọ khổ. Vì vậy ta thích mong cầu các đối tượng khiến cho việc hình thành cảm giác sảng khoái xuất hiện, nhưng việc mong cầu càng nhiều mà không thành, ta càng tiếp xúc với thọ khổ hơn và việc mong cầu càng dấn thân, thọ khổ càng lấn lướt. Khi thọ khổ hiện tiền, ước muốn thoát khỏi thọ khổ làm ta khổ hơn nữa, tức là khổ khổ, cái khổ này chồng chất cái khổ kia.
Cảm giác sảng khoái hay vô cùng sung sướng có thể được nghĩ là tuyệt vời, kỳ diệu hay mầu nhiệm, nhưng không ít người lầm tưởng đó là trạng thái hạnh phúc khi hoàn toàn an trú trong chánh pháp. Vị tu sĩ được nhiều người cung kính ái mộ và có trạng thái hạnh phúc vì điều đó, nhưng trạng thái này chính là sự ngộ nhận về tính kiêu mạn của mình. Thực chất mình đang tự kiêu và đây là một thọ khổ chứ không hề là thọ lạc và nếu không nhận biết điều đó, vị tu sĩ đánh mất mình trong thứ thọ khổ đang bị lầm tưởng kia. Thọ khổ và thọ lạc với cùng một đối tượng có thể mang lại cảm giác sảng khoái và khó chịu khác nhau. Với người không tu gặp chuyển khổ sẽ khổ một cách quá đáng và nhiều khi không thể nào vượt qua nổi; hoặc gặp chuyện khổ nhưng không biết là khổ, nên tiếp tục gây thêm khổ đau cho bản thân và người khác. Người có tu ngược lại, gặp cùng chuyện khổ, biết chấp nhận và chuyển hóa nên có thể vượt qua được; đồng thời không làm khổ bản thân hay người khác thêm nữa. Các loại thọ có thể bị chi phối bởi nghiệp vì nghiệp thiện trong quá khứ có thể làm duyên cho việc tạo lập các đối tượng thiện và con người tiếp xúc với thọ lạc hay thọ xả, nghiệp ác cũng tạo cơ hội cho việc tạo lập các đối tượng bất thiện và con người tiếp xúc với thọ khổ hay thọ xả. Tiếp xúc với các thọ, con người không trở nên sợ hãi nếu biết được các cảm thọ ấy đều do nghiệp tạo nên và không sung sướng với thọ lạc cũng không đau khổ với thọ khổ. Con người được tích lũy những nhận thức khác nhau về đối tượng thông qua giáo dục, tác động khí hậu, môi trường sống và những người xung quanh. Tất cả đều là những điều kiện nhân duyên thiết lập nên cảm giác nên không thể nói đó là cảm giác của mình mà nó có mặt trong giáo dục, khí hậu, điều kiện sinh hoạt hay những người khác. Giống như một chàng trai hiền lành bỗng trở thành tên sát nhân không hẳn là sát nhân, chính môi trường anh ta sống với các điều kiện giáo dục, kinh tế, chính trị… tồi tệ đã biến anh ta thành tên sát nhân. Nếu muốn kết tội người này phải tìm cho ra nguyên nhân, lúc nguyên nhân rõ ràng, tên sát nhân kia đáng thương hơn đáng trách.
Chánh niệm về thọ để không vướng mắc cũng không mong cầu về thọ bởi vì bản thân chúng không đáng vướng mắc cũng không đáng tham cầu. Thiền Tứ Niệm Xứ nói rõ về việc quán cảm thọ trong cảm thọ cho thấy các cảm giác buồn, vui, giận, thương… chỉ là sự thăng trầm của các loại cảm giác mà thôi và về bản chất chúng không hề khác biệt và có thể làm tương tức cho nhau. Niệm thọ giúp ta không bị kẹt vào bất cứ loại thọ nào cho dù đó là xả thọ có vẻ nghiêm túc và tốt đẹp hơn các loại thọ kia. Chánh niệm về thọ đưa trạng thái an nhiên tự tại đến với con người trong những giây phút thực tập chánh niệm và họ đạt được hạnh phúc, thứ hạnh phúc này không phải có được dưới hình thức của thọ lạc hay thọ xả mà hạnh phúc khi ý thức được loại thọ nào đang có mặt. Cảm giác rất vi tế nên khi niệm về các cảm giác, ta biết chúng thay đổi như chóng chóng, niệm quá chi tiết sẽ chóng mặt không chịu nổi. Có thể sẽ rơi vào tình trạng sợ hãi khi các cảm giác liên tục sinh rồi liên tục diệt. Lúc sợ hãi đi qua, bản thân sẽ không muốn tầm cầu bất kỳ loại cảm giác nào nữa. Chính sợ hãi này tạo nên thọ khổ và cũng chính thọ khổ làm nhân cho thọ lạc hay thọ xả xuất hiện. Sự tương tức giữa các thọ là điều kiện phát sinh hạnh phúc, an lạc và xa rời tất cả những cảm giác viễn vong. Trong hạnh phúc có đau khổ, trong đau khổ có hạnh phúc và chẳng có gì gọi là đau khổ hay hạnh phúc cả, tất cả đều do cảm giác tạo ra mà thôi. Người đời thường nói trong rủi có may và trong may có rủi hay chẳng có gì gọi là rủi may vì may hay rủi đều do duyên số cả. Lạc, khổ và xả là những khái niệm về thọ và những cảm thọ này làm con người luân hồi, làm chủ được chúng thì hạnh phúc hiện tiền, con đường hạnh phúc rộng mở.
Kệ Tâm Sở Thọ
Ai cũng có cảm giác
Sảng khoái hay dễ chịu
Có thể không sảng khoái
Và cũng không dễ chịu.
Thọ lạc với tâm thiện
Thọ khổ tâm bất thiện
Nói vậy thì thọ xả
Không thiện không bất thiện.
Nhận thức luôn khác nhau
Nên cảm giác khác nhau
Nhận thức không phân biệt
Cảm giác không phân biệt.
Ý thức về cảm giác
Không vướng mắc mong cầu
Không xa lánh trốn chạy
Vượt thắng những sợ hãi.
(2) Tưởng - Saññā cetasika
Tưởng là trạng thái nhớ lại, biết lại do nhận thức một đối tượng nào đó đã từng biết đến. Tưởng do các định chế mà con người đặt nên để có thể phân biệt giữa đối tượng này hay đối tượng khác. Chẳng hạn, danh từ màu xanh là tên gọi được đặt ra chỉ bản chất màu xanh của một vật và con người ấn định màu xanh phải như vậy. Nếu từ xa xưa người ta gọi bản chất xanh đó bằng một tên gọi khác thì bây giờ chắc chắn không có danh từ màu xanh. Tuỳ theo sự phát triển của thời đại mà các danh từ mới xuất hiện và được ấn định theo như thế, nên khi gọi tên nó lên ta mường tượng được đối tượng muốn nói, ví dụ ngày nay có danh từ ‘Internet’ và ‘blog’ mà cách đây một trăm năm không hề có. Nhận thức về những gì đã từng biết bằng cách gọi tên chúng nhưng cái tên là sử dụng phương tiện ngôn ngữ diễn tả điều đã biết nên có thể diễn tả đầy đủ hoặc không đầy đủ bản chất của đối tượng. Cũng vậy, nhận thức này có thể đúng hoặc không đúng, hời hợt hoặc sâu sắc và theo thời gian hoặc mức độ quan trọng, tưởng được biểu hiện rõ nét hay nhạt nhòa. Khi còn là học sinh, ta học về một định luật vật lý hay phương trình toán học. Định luật này được nhận thức rõ khi còn là học sinh nhưng 20 năm sau ta không thể nào nhận thức nữa và có thể không giải nổi bài toán trước đây mình từng giải rất giỏi. Tưởng dẫn dắt tâm đi đủ thứ nơi, dung chứa đủ thứ nhận thức. Nhận thức chất chứa đó có thể đúng hay không đúng và có khi ta hoang mang không biết cái gì đúng và cái gì sai, để rồi bơi lội trong biển nhận thức không đúng, cụm từ vọng tưởng điên đảo xuất hiện cũng vì vậy.
Tưởng trở nên dồi dào, phong phú nhờ vào việc tích lũy các nhận thức được sử dụng để suy luận và diễn giải. Nhận thức lệch lạc đưa con người vào lối suy diễn mà cái gì suy diễn thì chẳng bao giờ đúng. Tưởng là sự nhận biết đơn thuần về đối tượng vì ta không thể nào đủ sức nắm bắt thật chi tiết về đối tượng. Nhìn máy vi tính, biết đó là máy vi tính, ta không phải là chuyên gia vi tính nên không thể ngồi mô tả chi tiết từng linh kiện hay các thành phần cấu tạo nên chúng. Nhưng nhờ biết như vậy nên con người rèn luyện trí nhớ và trí nhớ chẳng qua là sự nhận thức về các đối tượng đã từng nhận biết. Ta mất hay giảm trí nhớ vì sự nhận biết các đối tượng đã từng biết ngày càng yếu kém do bệnh tật, sức khỏe hay tuổi già. Nhận thức lệch lạc bao gồm cả dục tưởng, sân tưởng và hại tưởng. Dục tưởng là nhận thức về cái dục, sân tưởng là nhận thức về sân và hại tưởng là nhận thức về hại nhưng không biết dục, sân và hại là những thứ cần phải tránh mà nhận thức chúng để dấn thân vào chúng. Bên cạnh đó cũng có những tưởng đúng đắn khi thực tập có thể xa lìa được tà dục, nhất là tưởng bất tịnh, tưởng sinh diệt, tưởng biết ơn trong bữa ăn, tưởng tính không đáng tham cầu, tưởng vô thường, tưởng rong chơi giữa vô thường, tưởng vô ngã, tưởng tính không đáng dính mắc. Tất cả tưởng này đều được thực tập thông qua chánh niệm và thiền Minh Sát. Con người rơi vào tà kiến vì tưởng nhớ sai lạc và phát sinh trí tuệ nếu tưởng nhớ đúng đắn. Người thực hành mười hạnh lành, sống trong môi trường trong sạch, tiếp xúc với các bậc tri thức, gìn giữ giới luật miên mật sẽ có các cơ hội tiếp xúc với các đối tượng lành mạnh, vì vậy sự tưởng nhớ dễ dàng trong sạch hơn. Đối tượng của tưởng là sáu cảnh đã từng biết tới bao gồm sắc tưởng, thinh tưởng, mùi tưởng, vị tưởng, xúc tưởng và pháp tưởng. Các đối tượng này không phải lúc nào cũng sạch sẽ nhưng người có tu không bị dính mắc vào chúng cho dù sạch sẽ hay không sạch sẽ.
Trạng thái nhớ lại không chỉ những điều đã biết trong quá khứ của kiếp hiện tại mà còn trong quá khứ xa xưa trong những kiếp xa xưa. Con người khi chưa giải thoát vẫn nằm trong vòng luân hồi và kiếp hiện tại là đời sống nối tiếp của những kiếp quá khứ mà thôi. Tuy nhiên tưởng chỉ làm nhiệm vụ nhận biết đơn thuần nhưng những cái đơn thuần kia có được cũng nhờ các kiếp quá khứ đã từng tiếp xúc và trải qua. Hiện tại làm công việc nhận diện điều đã từng biết và cũng nhận diện điều đang xảy ra. Đối tượng của tưởng có thể bị xóa nhoà, mơ hồ hay rõ nét tuỳ theo tần số xuất hiện của đối tượng. Ta tiếp xúc với rất nhiều đối tượng mỗi ngày và sau một năm số lượng có thể lên đến hằng hà sa số và thường nhớ đến những gì nổi bật hay gây ấn tượng. Giống như một người đi học xa nhà, thời gian đầu nỗi nhớ nhà rất mạnh vì đối tượng gia đình tiếp xúc thường xuyên và sau đó thời gian đầu tư vào việc học lớn hơn, đối tượng học hành chiếm cứ nhiều hơn nên nỗi nhớ gia đình cũng giảm đi. Việc nhớ lại có thể làm ta xa rời hiện tại do phải suy tư và mắc kẹt vào quá khứ, tuy nhiên nếu tỉnh thức trong hiện tại mình đang tưởng nhớ về quá khứ thì việc tưởng kia không bị chìm đắm. Con người có quyền nghiên cứu quá khứ và tương lai nhưng cần đem chúng về hiện tại để chiêm nghiệm hơn là trôi theo chúng. Tà kiến phát khởi do đem sự nhớ về quá khứ và so sánh với hiện tại, cho nên ta tiếc nuối quá khứ, sau đó mường tượng đến tương lai rồi bắt đầu suy diễn. Nếu đem sự nhớ quá khứ để nhận biết hiện tại và ý thức hiện tại đáng sống hơn bao giờ hết nhưng không đồng nghĩa với trốn chạy quá khứ, sự nhớ này đáng làm hơn. Tưởng không làm nhiệm vụ đúng hay sai mà chỉ nhận diện đơn thuần như đã nói ở trên, vì thế tưởng không có tính chất phân biệt mà chỉ sử dụng tên gọi làm phận sự của mình. Nhưng tên gọi có thể sử dụng không đúng, ví dụ nghe bài hát quen thuộc biết là bài hát đó nhưng gọi tên bài hát có thể sai.
Chánh niệm về tưởng sẽ nắm giữ được cảnh hiện tại vì chánh niệm yêu cầu ta biết việc gì đang xảy ra bên trong và bên ngoài cơ thể. Có thể việc gọi tên đối tượng không đúng nhưng biết như vậy. Một cô giáo gặp lại học trò cũ của mình, biết đó là học trò cũ nhưng không thể nhớ nổi tên. Biết mình đang gặp học trò cũ là nhận diện đơn thuần, một việc làm của chánh niệm. Chánh niệm giúp tưởng nhìn thấy cảnh tái hiện theo một đối tượng đã từng biết. Tái hiện không phải là dựng cảnh lên y chang như quá khứ mà có nghĩa những gì biết trong hiện tại do nhân quá khứ mà ra. Tiếp xúc trong quá khứ là nhân, nhận biết trong hiện tại là quả và tiến trình nhớ lại kia là sợi dây liên kết nhân duyên giữa nhân và quả. Người từng gặp đau khổ trong quá khứ và tiếp xúc với đau khổ tương tự trong hiện tại nên biết cách giải quyết hơn, đồng thời không dính mắc vào nó nữa. Người gọi là có kinh nghiệm khi biết được nhiều đối tượng dù biết rõ hay không biết rõ. Hiện tại đang sống chứa đựng vô số yếu tố của quá khứ và nếu không mang vô số yêu tố đó, con người thành ra đãng trí hay mất trí. Mất trí đây không có nghĩa là điên dại mà không còn nhớ gì về quá khứ nữa. Họ phải nhận biết đối tượng từ đầu nhưng không phải những gì trong quá khứ hoàn toàn mất đi mà nó chưa đủ điều kiện để nhớ lại. Người không nhớ chuyện cũ có cơ hội tiếp xúc liên tục hay nhiều lần cảnh cũ đến lúc nào đó sẽ nhớ lại. Niết Bàn không phải là cái sáng chế ra mà là sự thật hiển nhiên và con người tưởng về những điều xa Niết Bàn nên ngày càng xa rời Niết Bàn. Nhận biết Niết Bàn làm cho việc tưởng về Niết Bàn nhiều hơn và gần gũi với Niết Bàn. Chánh niệm về Niết Bàn đưa ta sống trong Niết Bàn ở phút giây hiện tại. Chánh niệm về tưởng để biết tưởng nhớ đến cái gì và giúp tưởng nghĩ nhớ đến điều cao thượng thôi.
Kệ Tâm Sở Tưởng
Tưởng nghĩa là nhớ lại
Một đối tượng biết đến
Tạo ra sự phân biệt
Hời hợt hoặc sâu sắc.
Tích lũy các nhận thức
Để suy luận, diễn giải
Chỉ nên biết đơn thuần
Về đối tượng mà thôi.
Do đã từng trải qua
Tiếp xúc trong quá khứ
Nhớ lại việc nổi bật
Đắm chìm trong suy tư.
Nắm giữ cảnh hiện tại
Biết rõ việc xảy ra
Bên trong và bên ngoài
Giúp tâm được nhất cảnh.
(3) Tư - Cetanā cetasika
Tư là suy nghĩ, ngẫm nghĩ, suy gẫm, hay suy tư về đối tượng. Đối tượng có thể rõ ràng hay không rõ ràng vì điều đang suy tư đến hoặc thật hoặc ảo. Suy nghĩ để hành động gọi là tư. Nhìn trời chuyển mây đen kịt biết trời sắp mưa, việc biết này khiến ta ở nhà không đi ra ngoài hoặc mang theo áo mưa. Ý thức trời sắp mưa trên cơ sở mây đen là kinh nghiệm trước đó và việc suy nghĩ nên ở nhà hay đi ra ngoài rồi dẫn đến hành động ở nhà hay mang theo áo mưa ra ngoài là tư. Tư mang nét đặc trưng của hành động hay tạo tác là kết quả của suy nghĩ. Suy nghĩ có chánh niệm dẫn đến hành động có chánh niệm nên muốn hành động không gây nghiệp hãy điều phục suy nghĩ. Suy nghĩ theo hướng thiện làm nên hành động thiện và suy nghĩ theo hướng bất thiện làm nên hành động bất thiện. Hoàn cảnh cũng tác động đến điều kiện hành động cho dù suy nghĩ khác đi với hành động. Đứa trẻ làm việc thiện và bị bạn bè trêu chọc nên sau này có suy nghĩ làm thiện nhưng làm lén lút hoặc không làm nữa. Để các pháp trôi chảy một cách tự nhiên và niệm hiện tại để hiện tượng bị trêu chọc trở thành quá khứ. Chính quá khứ này khiến ta nhận biết hiện tại có thể bị trêu chọc nếu tiếp tục làm thiện trở lại, đây là tưởng. Chấp thủ vào tưởng làm ta rơi vào tà kiến và không muốn làm việc thiện nữa vì bản thân đánh đồng làm việc thiện với bị trêu chọc. Buông bỏ chấp thủ để thấy việc trêu chọc chỉ là hiện tượng của vạn pháp và làm việc thiện được suy nghĩ đúng đắn. Tư tạo ra thức nhưng cũng được tạo ra bởi vô minh. Các yếu tố của mười hai duyên khởi đều có quan hệ tương tức với nhau vì yếu tố này dẫn đến yếu tố kia và các yếu tố mới đều bao hàm tất cả các yếu tố trước đó, nên nói Vô minh sinh ra tất cả cũng không sai.
Tư có khả năng tạo nghiệp và ta có hành động, lời nói, suy nghĩ chịu tác động bởi tư. Nghiệp có thể tốt, xấu hoặc không tốt không xấu. Nghiệp tốt chắc chắn tạo quả tốt, nghiệp xấu chắc chắn tạo quả xấu và nghiệp không tốt không xấu chắc chắn tạo quả không tốt không xấu. Nghiệp có thể tác động trở lại tư khiến ta tiếp tục tạo nghiệp xấu hay tạo nghiệp tốt. Thức, thọ và tưởng là các nhân tạo nên tư. Tâm, cảm giác và nhận biết kết hợp nhau thúc đẩy tư phát sinh rồi quyết định hành động được đưa ra. Suy nghĩ tường tận để loại bỏ các bất thiện và lựa chọn hạt giống thiện, từ đó có hành động thiện. Tuy nhiên có người hành động bất thiện theo thói quen, không phân biệt được cái gì thiện và bất thiện, nên họ sa đà vào điều bất thiện, nhưng điều đáng sợ là họ cứ cho như vậy là thiện. Tư trong trường hợp này là tổ hợp nghiệp xấu đang tự tung tự tác không cho người này đủ thời gian hay trí tuệ để suy nghĩ nữa. Tư tích lũy các nghiệp đưa đến quả tái sanh trong các cảnh giới tùy thuộc loại nghiệp. Tích lũy nhiều nghiệp tốt sẽ sanh về cõi trên và nghiệp xấu sẽ sanh về cõi dưới. Người đã giác ngộ không còn tạo nghiệp, kể cả nghiệp tốt hay xấu nên không sanh về cõi trên hay cõi dưới nữa. Tuy nhiên khi kiếp hiện tại của người giác ngộ vẫn còn thì họ vẫn phải trả nghiệp, cả nghiệp tốt và nghiệp xấu. Cảnh Niết Bàn đối với người giác ngộ được tiếp xúc ngay khi người đó chứng đạo nên việc trả nghiệp tốt hay xấu không thành vấn đề với họ, tức là không chìm đắm trong việc hưởng quả nghiệp tốt và không đau khổ khi trả quả nghiệp xấu. Niết Bàn hiện tiền lúc nhận biết về tư và làm cho nó vắng lặng. Kết quả của tâm sở tư diễn ra ngay lập tức hay sau này mới phát khởi. Cái này gọi là nghiệp đồng sanh hay nghiệp cho quả dị thục. Giống như người làm một bộ phim và đến khi công chiếu mới thu được tiền, nhưng kết quả thu tiền không chỉ chịu sự tác động của nhân làm bộ phim mà còn là sự đúc kết của nhiều hành động trong quá khứ nữa.
Đức Phật dạy về sự tưởng nhớ cao thượng, theo đó việc tưởng nhớ đến hạnh phúc sẽ giúp được an lạc trong hiện tại và tưởng nhớ đến đau khổ làm cho hiện tại thêm đau khổ. Một cặp vợ chồng ngồi nhắc lại những kỷ niệm đẹp trong quá khứ nên phút giây hiện tại của họ trở nên thắm thiết và dễ chịu. Sự tưởng nhớ này có tác động mạnh đến việc suy gẫm trong hiện tại và vì thế tư chịu ảnh hưởng. Người vui vẻ thích chấp nhận mọi thứ dù sự việc diễn ra đã từng làm con người đau nhưng tâm trạng đang sầu khổ gặp phải chuyện khổ càng khổ thêm nữa và tư tưởng tuyệt vọng phát sinh. Nuôi dưỡng suy nghĩ tích cực, tâm trạng hân hoan hay thái độ cởi mở là các biện pháp chăm bón cho tinh thần lạc quan và tư được bảo hộ nhiều hơn. Không có ai tự nhiên mang đến sự lạc quan hay tiêu cực nếu các điều kiện nhân duyên chưa đầy đủ. Trời đang nóng không thể tự nhiên mát nếu trời không mây, không gió và không mưa. Những gì ta tiếp xúc đều do nhân quá khứ và hiện tại tạo nên. Đời sống con người giống như một quá trình tạo nghiệp, trả nghiệp và hưởng nghiệp. Nếu suy nghĩ đi về nẻo thiện, đời sống của ta nằm trên con đường thiện nhiều hơn. Không có ai đem đến hạnh phúc hay đau khổ cho mình, chỉ có mình xây dựng nên điều đó. Người đi giúp người khác chính là giúp mình và đi hại người khác là hại chính mình. Giống như nhìn vào chiếc gương, mình nhìn thấy hình ảnh của mình không thể nhìn thấy hình ảnh của ai khác, hoặc ném bụi ngược chiều gió sẽ bị bụi bay vào mắt. Các đối tượng bên ngoài vốn rất yên tịnh nhưng tâm ta vẽ ra đủ thứ kiểu nhận xét rồi xây dựng bản thân nền văn hóa nhận xét nhiều hơn văn hóa tu tập, vì vậy đối tượng trở thành không còn yên tĩnh nữa nhưng thực chất chính mình làm cho mình trở nên không yên tịnh.
Chánh niệm về tư giúp ta làm chủ được nghiệp. Nói không ai làm chủ được nghiệp là không đúng. Nếu muốn an tịnh phải suy nghĩ an tịnh và biết về sự an tịnh đó. Khi tâm di chuyển sang hướng bất tịnh, chánh niệm gọi tên cho được những điều bất tịnh, chuyển hóa nó thành ra an tịnh. Sự bất tịnh mang yếu tố của an tịnh và an tịnh cũng vậy mang các yếu tố của bất tịnh. Chánh niệm sẽ nhận diện điều an tịnh và nắm giữ nó, đồng thời bắt tay với bất tịnh để xoa dịu và thay đổi, không đối xử tàn bạo hay xua đuổi bất tịnh. Khi bất tịnh đến, hành vi bạo động sẽ làm cho bất tịnh gia tăng. Xây dựng hoà bình cho bản thân là không ép mình trong khuôn khổ của chối bỏ bất bịnh và chỉ mở cửa chào đón an tịnh. Hoà bình tự thân chấp nhận cả hai phía và biết được điều gì đáng phải làm hơn. Tâm sở tư được chánh niệm không làm ta ngắc ngoải trong suy nghĩ bất tịnh và có thể điều tiết được nghiệp hơn. Nghiệp phát sinh không phải chỉ có hành động mới tạo mà khi suy nghĩ về nó mà không nhận biết rồi bơi lội trong thứ suy nghĩ bất tịnh, nghiệp đã có thể phát sinh rồi. Thời gian suy nghĩ dài hay ngắn không quan trọng nhưng dính mắc vào suy nghĩ và bị nó lôi kéo đi mà không được biết thì ta đã rơi vào tà dục. Cần phân biệt giữa đem đối tượng tà dục ra nghiên cứu với suy nghĩ mang tính chất thỏa mãn tà dục. Một người đọc báo về vụ án giết người và sau đó quán chiếu nguyên nhân vì sao tên sát nhân hành động như vậy để hiểu rõ hành vi gây án của người này. Sự suy nghĩ này không mang tính tà dục vì muốn hiểu người nên đặt mình vào vị trí của người đó. Còn người suy nghĩ về hành vi giết người, lên kế hoạch cho vụ án và dù chưa có làm gì hết nhưng tà dục đã và đang lôi kéo người này, nếu không thực tập chánh niệm sẽ bị tà dục đè bẹp. Tư của người này khác với người kia với cùng loại hành động nhưng nghiệp được tạo tác có thể khác nhau. Ví dụ hai người cùng có ý cùng dường Tam Bảo bằng tài vật nhưng người đầu suy nghĩ thanh tịnh còn người sau tính toán nhiều nên người đầu có nhiều hạnh phúc hơn người sau.
Kệ Tâm Sở Tư
Suy tư về đối tượng
Ấy là tâm sở tư
Mang đến một kết quả
Hành động hay tạo tác.
Tư có thể tạo nghiệp
Nghiệp tác động lại tư
Khi tích lũy nhiều nghiệp
Người mãi sống luân hồi.
Nuôi dưỡng tâm tích cực
Môi trường sống an lành
Giữ thái độ lạc quan
Luôn đi về nẻo thiện.
Nghiệp do chính người tạo
Nên hãy làm chủ nghiệp
Chuyển hoá những bất tịnh
Cho đời sống an bình.
( tac gia : MINH THANH )
[anlac999](/u224)
- Tổng số bài gửi : 18
Location : VIET NAM
Registration date : 11/11/2010
Trang
**1**trong tổng số **1**trang
Bạn
**Permissions in this forum:** **không có quyền**trả lời bài viết

Cache-Control: no-cache


text:
Tìm kiếm: Tôn Nghệ Châu
Chưa có dữ liệu
Top xem nhiều
Ngày
Tuần
Tháng
- 1
Lượt quan tâm 1
- 2
Lượt quan tâm 1
- 3
Lượt quan tâm 0
- 4
Lượt quan tâm 0
- 5
Lượt quan tâm 0
- 6
Lượt quan tâm 0
- 7
Lượt quan tâm 0
- 8
Lượt quan tâm 0
- 9
Lượt quan tâm 0
- 10
Lượt quan tâm 0
- 1
Lượt quan tâm 43
- 2
Lượt quan tâm 18
- 3
Lượt quan tâm 12
- 4
Lượt quan tâm 7
- 5
Lượt quan tâm 6
- 6
Lượt quan tâm 6
- 7
Lượt quan tâm 5
- 8
Lượt quan tâm 4
- 9
Lượt quan tâm 3
- 10
Lượt quan tâm 3
- 1
Lượt quan tâm 135
- 2
Lượt quan tâm 77
- 3
Lượt quan tâm 34
- 4
Lượt quan tâm 21
- 5
Lượt quan tâm 21
- 6
Lượt quan tâm 18
- 7
Lượt quan tâm 18
- 8
Lượt quan tâm 18
- 9
Lượt quan tâm 16
- 10
Lượt quan tâm 12
Tag Cloud
-
Array

markdown:
Tìm kiếm: Tôn Nghệ Châu
Chưa có dữ liệu
### Top xem nhiều
Ngày
Tuần
Tháng
- 1
Lượt quan tâm 1
- 2
Lượt quan tâm 1
- 3
Lượt quan tâm 0
- 4
Lượt quan tâm 0
- 5
Lượt quan tâm 0
- 6
Lượt quan tâm 0
- 7
Lượt quan tâm 0
- 8
Lượt quan tâm 0
- 9
Lượt quan tâm 0
- 10
Lượt quan tâm 0
- 1
Lượt quan tâm 43
- 2
Lượt quan tâm 18
- 3
Lượt quan tâm 12
- 4
Lượt quan tâm 7
- 5
Lượt quan tâm 6
- 6
Lượt quan tâm 6
- 7
Lượt quan tâm 5
- 8
Lượt quan tâm 4
- 9
Lượt quan tâm 3
- 10
Lượt quan tâm 3
- 1
Lượt quan tâm 135
- 2
Lượt quan tâm 77
- 3
Lượt quan tâm 34
- 4
Lượt quan tâm 21
- 5
Lượt quan tâm 21
- 6
Lượt quan tâm 18
- 7
Lượt quan tâm 18
- 8
Lượt quan tâm 18
- 9
Lượt quan tâm 16
- 10
Lượt quan tâm 12
### Tag Cloud
-
Array

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Truncated: length

WARC-Identified-Payload-Type: application/xhtml+xml

X-Cache: MISS

Server: cloudflare

Connection: close

Set-Cookie: __cfduid=dc500bf4fad5fb5f1517613b05af248171519246065; expires=Thu, 21-Feb-19 20:47:45 GMT; path=/; domain=.phim14.net; HttpOnly

Vary: Accept-Encoding

Content-Type: text/html; charset=utf-8


text:
THỨ 7
9
Giờ tốt:
Giờ xấu:
Thiên phú: Tốt mọi việc, nhất là xây dựng nhà cửa, khai trương và an táng
Minh tinh : Tốt mọi việc (nếu trùng với Thiên lao Hắc Đạo - xấu)
Lộc khố: Tốt cho việc cầu tài, khai trương, giao dịch.
Phổ hộ: Là thần của thần che chở, nên cầu cúng, tìm thầy ngừa bệnh.
Dân nhật, thời đức: Nên động thổ đào đắp và chữa các việc vặt, đồ dùng hàng ngày.
Thiên ngục: Xấu mọi việc.
Thổ ôn (Thiên cẩu): Kỵ xây dựng, đào ao, đào giếng, xấu về tế tự.
Hoàng sa: Xấu đối với xuất hành.
Phi ma sát (Tai sát): Kỵ giá thú nhập trạch.
Ngũ quỷ: Kỵ xuất hành.
Trùng phục : Kiêng giá thú vợ chồng, xuất hành, xây nhà, mồ mả.
Quả tú: Xấu với giá thú.
Thiên hỏa: Kỵ làm nhà cửa.
Ly sào: Xấu với giá thú, xuất hành và dọn sang nhà mới (gặp Thiên Thụy, Thiên Ân có thể giải)
Ngày đại kỵ: Ngày 28 tháng 10 không phạm bất kỳ ngày đại kỵ nào.
Thập Nhị Bát Tú - Sao Đê:
Việc nên làm: Sao Đê Đại Hung , không cò việc chi hạp với nó
Việc kiêng kỵ: Khởi công xây dựng, chôn cất, cưới gã, xuất hành kỵ nhất là đường thủy, sanh con chẳng phải điềm lành nên làm Âm Đức cho nó. Đó chỉ là các việc Đại Kỵ, các việc khác vẫn kiêng cử.
Thập Nhị Kiến Trừ - Trực Mãn:
Nên làm: Xuất hành, đi thuyền, cho vay, thâu nợ, mua hàng, bán hàng, đem ngũ cốc vào kho, đặt táng kê gác, gác đòn đông, sửa chữa kho vựa, đặt yên chỗ máy dệt, nạp nô tỳ, vào học kỹ nghệ, làm chuồng gà ngỗng vịt
Kiêng cữ: lên quan lãnh chức, uống thuốc, vào làm hành chánh, dâng nạp đơn sớ
Giờ Tiểu Cát (Tý: 23h-1h; Ngọ: 11h-13h): Ngộ Thanh Long, có lợi nhỏ, có tài, có lộc, toại ý muốn. Gặp thầy cho chữ, gặp bạn giúp đỡ, được thiết đãi ăn uống.
Giờ Không Vong (Sửu: 1h-3h; Mùi: 13h-15h): Mọi sự chẳng lành, giẫm chân tại chỗ. Bệnh tật, khẩu thiệt, vợ con ốm đau, mất trộm, mất cắp. Chẳng được việc gì.
Giờ Đại An (Dần: 3h-5h; Thân: 15h-17h): Có quý nhân phù trợ, gặp bạn hiền, được thiết đãi ăn uống, có tiền. Bình yên, vô sự, thanh nhàn.
Giờ Lưu Niên (Mão: 5h-7h; Dậu: 17h-19h): Mọi việc chậm trễ. Triệu bất tường, tìm bạn không gặp, lại có sự chia ly. Có điều cản trở trong việc làm.
Giờ Tốc Hỷ (Thìn: 7h-9h; Tuất: 19h-21h): Vạn sự may mắn. Gặp thầy, gặp bạn, gặp vợ, gặp chồng. Có tài, có lộc, cầu sao được vậy, nhiều việc vui mừng. Mọi việc diễn ra nhanh chóng.
Giờ Xích Khẩu (Ty.: 9h-11h; Hợi: 21h-23h): Có khẩu thiệt, gặp thị phi. Có mất của hoặc thương tích, chó cắn. Vợ chồng chia rẽ. Xảy ra những việc bất ngờ.
Bói ngày Sinh
Bói tình duyên
Tử vi
Bói vận hạn
Tuổi đẻ con
Ngày cưới hỏi

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

X-UA-Device: bot

Accept-Ranges: bytes

Via: 1.1 varnish

Vary: User-Agent


text:
Pin HTC M8 zin chính hãng
Mã sản phẩm:
Lượt xem:
LINH KIỆN NAM VIỆT IPHONE
– Đ/c 1 : 382 Đường 3/2, Phường 12, Quận 10, TPHCM.
ĐT zalo : 0906.408.738 – Mr. Kiệt
nhân viên bán hàng: 0931.538.168, 0937.90.20.99
– Đ/c 2 : 651 Hậu Giang, Phường 12, Quận 6, TPHCM
http://iphonenamviet.vn/
http://linhkiennamviet.vn
http://pingiasi.com/
http://thayepkinhnamviet.com/
0
0
0
0
0
0
Bình luận
Comments

markdown:
## Pin HTC M8 zin chính hãng
Mã sản phẩm:
Lượt xem:
**LINH KIỆN NAM VIỆT IPHONE** **– Đ/c 1 : 382 Đường 3/2, Phường 12, Quận 10, TPHCM.
** **– Đ/c 2 : 651 Hậu Giang, Phường 12, Quận 6, TPHCM** [http://iphonenamviet.vn/](http://iphonenamviet.vn)
[http://linhkiennamviet.vn
](http://linhkiennamviet.vn)
0
0
0
0
0
0
## Bình luận
## Comments

WARC-Identified-Payload-Type: text/html

Server: LiteSpeed

Pragma: no-cache

Cache-Control: no-store, no-cache, must-revalidate, post-check=0, pre-check=0


text:
Dân trí Một vựa phế liệu nằm trên đường Tô Ngọc Vân (quận 12, TPHCM) đã bất ngờ bốc cháy dữ dội và lan sang 2 ngôi nhà kế bên.
Theo thông tin ban đầu, khoảng 15h 20’ chiều 9/4, người dân phát hiện khói lửa bùng lên tại một vựa phế liệu rộng hàng trăm m2 nằm trên đường Tô Ngọc Vân (phường Thạnh Xuân, quận 12) nên hô hoán nhau dập lửa.
Hiện trường vụ cháy.
Nhận được tin báo, Phòng Cảnh sát PCCC quận 12, Gò Vấp đã huy động 12 xe chữa cháy cùng hơn 70 cán bộ chiến sĩ đến hiện trường dập lửa. Khoảng 1 giờ sau thì đám cháy được dập tắt.
Rất nhiều xe chữa cháy được điều đến hiện trường.
Mái tôn nhà xưởng đổ sập.
Thứ Năm, 09/04/2015 - 21:00
Đình Thảo

markdown:
## Dân trí Một vựa phế liệu nằm trên đường Tô Ngọc Vân (quận 12, TPHCM) đã bất ngờ bốc cháy dữ dội và lan sang 2 ngôi nhà kế bên.
Theo thông tin ban đầu, khoảng 15h 20’ chiều 9/4, người dân phát hiện khói lửa bùng lên tại một vựa phế liệu rộng hàng trăm m2 nằm trên đường Tô Ngọc Vân (phường Thạnh Xuân, quận 12) nên hô hoán nhau dập lửa.
![ Hiện trường vụ cháy.](http://dantri4.vcmedia.vn/1y0FcGBZCq22C8CTE4BRJqx0AQeWw/Image/2015/04/1-24316.jpg)
Hiện trường vụ cháy.
Nhận được tin báo, Phòng Cảnh sát PCCC quận 12, Gò Vấp đã huy động 12 xe chữa cháy cùng hơn 70 cán bộ chiến sĩ đến hiện trường dập lửa. Khoảng 1 giờ sau thì đám cháy được dập tắt.
![ Rất nhiều xe chữa cháy được điều đến hiện trường.](http://dantri4.vcmedia.vn/1y0FcGBZCq22C8CTE4BRJqx0AQeWw/Image/2015/04/2-24316.jpg)
Rất nhiều xe chữa cháy được điều đến hiện trường.
![ Mái tôn nhà xưởng đổ sập.](http://dantri4.vcmedia.vn/1y0FcGBZCq22C8CTE4BRJqx0AQeWw/Image/2015/04/3-24316.jpg)
Mái tôn nhà xưởng đổ sập.
**Thứ Năm, 09/04/2015 - 21:00** **Đình Thảo**

Server: GSE

X-Content-Type-Options: nosniff

Cache-Control: private, max-age=0

X-XSS-Protection: 1; mode=block