markdown:
# 3 e trimestre / 3 e trimester
|
||
|
-
[Rudolf Thys](/user/996613/)
- 1 jaren geleden
- Aantal bezoeken:
## Transcriptie
1 BULLETIN 3 e trimestre / 3 e trimester 2012 Verre / Glas ASSOCIATION PROFESSIONNELLE DE CONSERVATEURS-RESTAURATEURS D ŒUVRES D ART ASBL BEROEPSVERENIGING VOOR CONSERVATORS-RESTAURATEURS VAN KUNSTVOORWERPEN VZW
2 1 BULLETIN 03 / 2012 CONSEIL D ADMINISTRATION RAAD VAN BESTUUR Président / Voorzitter Michael Van Gompen Vice-président / Vice-voorzitter Marjan Buyle Nederlandstalige secretaris Els Malyster Ninovestraat 121, 9600 Ronse tel. : +32 (0) Secrétariat francophone Marie Postec rue Van Hammée 16, 1030 Bruxelles tél. : +32 (0) Trésorier / Penningmeester Bernard Delmotte Vice-trésorier / Vice-penningmeester Jean-Marc Gdalewitch François Carton Kenny Damian Peter De Groof Alain de Winiwarter Hélène Dubois Claire Fontaine David Lainé Pierre Masson Françoise Van Hauwaert REDACTION / REDACTIE & LAY-OUT Claire Fontaine Chaussée de Charleroi 220, 1060 Bruxelles tél /fax : +32 (0) IMPRIMERIE / DRUKKERIJ Crozz SA/NV Sterrebeekstraat, Zaventem CRÉDIT PHOTOGRAPHIQUE COUVERTURE COVER PHOTO CREDIT KIK-IRPA, Corning Museum of Glass, L. Dekeyser, C. Fontaine ABONNEMENTS / ABONNEMENTEN PROCHAINS BULLETINS / VOLGENDE BULLETINS N : Décembre - December : Peintures / Schilderijen N : Mars - Maart : Le son / de klank Textes 2 mois avant publication au format Word.doc Teksten 2 maanden voor publicatie in Word.doc formaat Ce Bulletin est consultable en couleur sur le site de l Association Dit Bulletin is in kleur te vinden op de website van de Vereniging Le contenu des textes publiés n engage que la responsabilité de l auteur / De verantwoordelijkheid voor de gepubliceerde artikels berust uitsluitend bij de auteurs
3 2 SOMMAIRE INHOUD MOT DU PRÉSIDENT WOORD VAN DE VOORZITTER Michael Van Gompen 3 NIEUWS UIT DE RAAD VAN BESTUUR QUOI DE NEUF AU CONSEIL D ADMINISTRATION? Els Malyster 4 DU PARTI PRIS DE LA LACUNE AU BIEN-FONDÉ DE LA RECONSTITUTION UNE LIGNE DE CONDUITE POUR LA RESTAURATION DES VERRES ARCHÉOLOGIQUES VAN DE CONCEPTVORMING OVER DE LACUNE TOT DE GEGRONDE RECONSTRUCTIE EEN LEIDRAAD VOOR DE RESTAURATIE VAN GLASVONDSTEN UIT ARCHEOLOGISCHE OPGRAVINGEN Chantal Fontaine-Hodiamont 5 ÉLÉMENTS DÉCORATIFS EN VERRE POSÉS EN FAÇADE EXTÉRIEURE GLAZEN SIERELEMENTEN IN DE BUITENGEVEL Jean-Marc Gdalewitch 17 EEN KENNISMAKING MET MARBRITE FAUQUEZ, EEN BELGISCH ART DECO OPAALGLAS LA MARBRITE FAUQUEZ, UN VERRE OPALE BELGE DE LA PÉRIODE DU MOUVEMENT ART DÉCO Liesbeth Dekeyser 20 CASTING PARALOID B-72 FOR FILLING LOSSES IN GLASS LE COULAGE DU PARALOID B-72 POUR LE COMBLEMENT DE LACUNES DANS LES OBJETS EN VERRE Stephen P. Koob, Sarah Benrubi, N. Astrid R. van Giffen, Nathalie Hanna 27 AGENDA STUDIEDAGEN 4 e TRIMESTER 2012 AGENDA JOURNÉES D ÉTUDE 4 e TRIMESTRE 2012 Kenny Damian & Claire Fontaine 28 Le contenu des textes publiés n engage que la responsabilité de l auteur / De verantwoordelijkheid voor de gepubliceerde artikels berust uitsluitend bij de auteurs
4 3 MOT DU PRÉSIDENT WOORD VAN DE VOORZITTER Michael Van Gompen J espère tout d abord que vous avez toutes et tous passé de bonnes vacances. Avec la fin de l été, c est le moment de remettre en chantier bon nombre de dossiers et particulièrement d espérer enfin le nouveau rendez-vous promis par le Cabinet de la Ministre Laruelle pour faire le point sur notre requête en protection du titre de Conservateur-Restaurateur. Nous espérons que le soutien des trois écoles pèsera dans la balance et nous attendons encore une rencontre avec les représentants de l ICOM Vlaanderen et ceux de ICOM Wallonie-Bruxelles afin de dissiper les derniers malentendus et de demander leur soutien. Notre Secrétaire Els Malyster a réussi à organiser une visite des plus intéressantes des installations de la firme Materialise ce 27 septembre et nous espérons que vous aurez été nombreux à en profiter. Fin août, nous avons eu l opportunité d expliquer les caractéristiques et les aspirations de notre profession à une journaliste du magazine belge spécialisé dans l art et les antiquités, Collect - Arts Antiques Auctions, qui est en cours de parution. Dans le même esprit des projets futurs visant à la visibilité de l association vis-à-vis du public, nous avons l intention de demander une participation de l APROA-BRK à la Foire des Antiquaires à Tour & Taxis (Brussels Antiques & Fine Arts Fair BRAFA) de janvier 2013 et, si les coûts sont raisonnables, nous utiliserons cette opportunité pour communiquer tant avec les visiteurs qu avec les médias qui couvriront l événement. Dans un autre domaine, nous voulons essayer de négocier avec un courtier spécialisé des contrats d assurances types qui soient véritablement adaptés à notre activité professionnelle de Conservateur-Restaurateur et user du poids de l association et du nombre de ses membres indépendants pour obtenir des tarifs qui soient plus attractifs pour nos membres. Voici donc une rentrée bien chargée qui s annonce. We hopen eerst en vooral dat u allen van een deugddoende vakantie genoten hebt. Met het einde van de zomer in zicht, is het een goed moment om een aantal dossiers opnieuw op de rails te zetten. We verwachten veel van het beloofde onderhoud met het kabinet van minister Laruelle, om de stand van zaken van ons verzoekschrift tot bescherming van de beroepstitel van conservator-restaurateur samen te bekijken. We hopen dat de steun van de drie opleidingen de balans in de goede richting zal doen doorslaan. We plannen verder nog ontmoetingen met ICOM-Vlaanderen en ICOM- Wallonie-Bruxelles om de laatste misverstanden uit de weg te ruimen en hun steun te vragen. Onze secretaris Els Malyster organiseerde een bijzonder interessant bezoek aan de installaties van de firma Materialise op 27 september. We hopen dat u talrijk aanwezig was om dit mee te maken. Einde augustus hadden we de gelegenheid om de doelstellingen en verzuchtingen van ons beroep uit te leggen aan een journaliste van het Belgisch tijdschrift, gespecialiseerd in kunst en antiek, Collect Arts Antiques Auctions, dat nu in druk is. Hierop verdergaand zetten we nog andere projecten op die de zichtbaarheid van onze vereniging bij het grote publiek moeten bevorderen. We denken aan een deelname van de BRK-APROA aan de Antiekbeurs op Tour & Taxis (Brussels Antiques & Fine Arts Fair BRAFA) in januari Als de deelnamekosten redelijk zijn, zullen we van deze gelegenheid gebruik maken om zowel met de bezoekers als met de media die dit evenement verslaan, te communiceren. Een ander onderwerp: we gaan onderhandelen met een verzekeringsagent over gespecialiseerde contracten die specifiek aangepast zijn aan het beroep van conservator-restaurateur en gebruik maken van het gewicht van de vereniging en het aantal aangesloten zelfstandigen om interessante tarieven te bekomen voor onze leden. Er is dus veel werk op de plank bij het begin van dit academisch jaar. (Vertaling : Marjan Buyle)
5 4 NIEUWS UIT DE RAAD VAN BESTUUR QUOI DE NEUF AU CONSEIL D ADMINISTRATION? Els Malyster Uiteraard kwam de Raad van Bestuur ook tijdens de vakantieperiode bijeen. Als vervolg van onze bijeenkomst met de drie onderwijsinstellingen die een opleiding organiseren op niveau 7 EQF in juni, werd hen gevraagd een brief naar het kabinet van Minister Laruelle te sturen om ons verzoekschrift tot bescherming van de beroepstitel te ondersteunen. Het archief van de vereniging is ondertussen grotendeels gesorteerd en samengebracht op één adres. Er zal iemand aangesteld worden om alles definitief te archiveren. Ander goed nieuws is dat jullie normaal gezien de nieuwe Postprints van het vorige colloquium hebben ontvangen. Het is opnieuw een prachtige uitgave geworden met overzicht van het boeiende voorbije colloquium; hierbij nog eens dank aan Marjan Buyle. We kijken al uit naar het volgende en hopen dat jullie in groten getale in september reageren op de Call for Papers. Onze voorzitter Michael Van Gompen is eveneens bestuurslid van de E.C.C.O. en meldde ons dat er een vergadering wordt voorzien op 9 september in Wenen, onder andere met de voorzitter van ENCoRE (The European Network for Conservation-Restoration Education), waarop zeker zal gesproken worden over de huidige tendens in de restauratie-opleiding om de theorie te laten primeren op de praktijk; een toekomstvisie zal er besproken worden. Verder werd er nogmaals het probleem van het Smartstatuut aangekaart. Mogen we onze leden er nogmaals uitdrukkelijk op wijzen dat werken onder het statuut van uitzendkracht in ons beroep niet wettelijk is. In de pers is er al sprake van geweest en hopelijk zal het bevoegde ministerie hier maatregelen treffen. Twee van onze bestuursleden waren aanwezig op de vergadering georganiseerd door het agenschap Onroerend Erfgoed en het agentschap Kunsten en Erfgoed van de Vlaamse Overheid over beroepskwalificaties in erfgoedberoepen te bespreken. De vergadering verliep constructief en onze vereniging kan akkoord gaan met de lijst van beroepskwalificaties, die werd voorgelegd. Wordt vervolgd. Le Conseil d Administration s est également réuni pendant les vacances. Suite à notre réunion en juin avec les trois institutions d enseignement qui organisent une formation de niveau 7 EQF, nous leur avons demandé d envoyer une lettre au cabinet de la Ministre Laruelle appuyant notre demande de protection du titre professionnel. Les archives de notre association sont aujourd hui rassemblées en un seul lieu et triées dans les grandes lignes. Un responsable sera choisi afin de finaliser cet archivage. Une autre bonne nouvelle est que vous avez normalement reçu les post print de notre dernier colloque. Une édition magnifique donnant un aperçu de notre intéressant colloque ; nous tenons ici à remercier une fois encore Marjan Buyle. Nos regards se tournent vers le prochain et nous espérons que vous réagirez massivement en septembre à notre Call for Papers. Notre Président, Michael Van Gompen, siégeant également au Conseil d Administration de E.C.C.O., nous fait part d un réunion qui se tiendra à Vienne le 9 septembre, avec parmi d autre le Président de ENCoRE (The European Network for Conservation-Restoration Education), il y sera certainement abordée la tendance de l enseignement à devenir toujours plus théorique, aux dépens de la pratique. Une vision de l avenir y sera discutée. Le problème du statut Smart fut encore soulevé. Nous devons, une fois encore, insister lourdement sur le fait que travailler sous statut temporaire pour cette société de portage salarial est illégal pour notre profession. La presse en a déjà fait état et nous espérons que le ministère compétent prendra les mesures nécessaires pour clarifier la situation. Deux des membres de notre Conseil d Administration ont participé à une première réunion organisée par les agences Onroerend Erfgoed (Agence du Patrimoine de Flandre) et Kunsten en Erfgoed du Gouvernement Flamand, afin de discuter des qualifications professionnelles pour tous les métiers du patrimoine. La réunion fut constructive et la liste des qualifications professionnelles, qui y fut présentée, satisfait notre association. A suivre. (traduction : Alain de Winniwarter)
6 5 DU PARTI PRIS DE LA LACUNE AU BIEN-FONDÉ DE LA RECONSTITUTION UNE LIGNE DE CONDUITE POUR LA RECONSTITUTION DES VERRES ARCHÉOLOGIQUES VAN DE CONCEPTVORMING OVER DE LACUNE TOT DE GEGRONDE RECONSTRUCTIE EEN LEIDRAAD VOOR DE RESTAURATIE VAN GLASVONDSTEN UIT ARCHEOLOGISCHE OPGRAVINGEN Chantal Fontaine-Hodiamont Depuis que la restauration s intéresse sérieusement au verre, cela remonte à un peu plus d un demi siècle déjà, de nombreuses recherches ont été menées et d énormes progrès ont été réalisés, et le sont encore, dans le domaine du comblement des lacunes, tant au niveau des matériaux utilisés que des techniques mis en œuvre pour le bouchage. Il est indéniable que, tournant le dos définitivement au plâtre, à la cire ou à la plasticine, le restaurateur du verre a aujourd hui à sa disposition des produits plus performants, translucides voire transparents, relativement stables, comme les résines époxydes dites «optiques» (à jaunissement théoriquement faible et indice de réfraction proche de celui du verre) 1, voire tout à fait stables comme l incontournable résine acrylique Paraloïd B72, pour ne citer que les plus utilisées actuellement. La plupart du temps, c est d ailleurs déjà à ces types de produits que recourt le restaurateur dans la perspective du collage des fragments en verre. Pour réaliser les bouchages, bien des mises en œuvre ont été élaborées : ces résines peuvent être coulées en place ou en dehors de l objet, travaillées en feuillets préformés, 2 colorées dans la masse, chargées, recouvertes d une retouche ou simplement imprégner un papier absorbant (japon ou autre) en guise de soutien interne. Mais les praticiens le savent bien : tout n est pas pour autant résolu. Chaque produit a ses qualités, ses limites d utilisation et son propre vieillissement. 3 Et il n y a pas de produit ni de solution miracle valables pour tous les cas. Si, durant ce dernier demi siècle, les spécialistes en restauration du verre se sont ainsi beaucoup intéressés aux solutions de bouchage, il apparaît aussi essentiel de réfléchir en parallèle à la nécessité et la pertinence de reconstituer les verres archéologiques lacunaires. À l aube du XXIe siècle, le «tout à la résine» est-il encore de mise?, lui qui prévalut dans les années 70-80, alors que les restaurateurs découvraient, fascinés, le pouvoir illusionniste des premières résines dites incolores, telles feu les résines époxy Araldite AY103/HY956 et Plastogen EP, ou les résines méthacrylates Plastogen G et Technovit. On le constate aujourd hui, ces résines souvent travaillées en épaisseur n ont pas toujours tenu leurs promesses 4. Toutefois, la question essentielle qui se pose ici en filigrane est de savoir si le restaurateur se doit de réaliser tout ce qu il est techniquement capable de faire. Fort de toute sa science, le praticien ne risque-il pas de banaliser les opérations de comblement? Nu al iets meer dan een halve eeuw is er in de restauratiewereld belangstelling voor glas. Er werd en wordt nog steeds enorme vooruitgang geboekt in het domein van het aanvullen van lacunes, van de gebruikte materialen en van de aanvullingstechnieken. Sinds het definitief verlaten van de vroegere producten zoals gips, was en plasticine, beschikt de glasrestaurator thans over producten die beter resultaat geven, doorschijnender - lees transparanter - en relatief stabiel zijn, zoals epoxyharsen (in theorie lichte vergeling en een refractie-index die aansluit bij die van glas) 1. Sommige producten zijn zelfs volledig stabiel zoals het onvermijdbare acrylhars Paraloid B72, om enkel maar de huidige meest gebruikte te noemen. De glasrestaurator gebruikt thans meestal dit type producten voor de verlijming van glasfragmenten. Om aanvullingen uit te voeren zijn er heel wat mogelijkheden: harsen kunnen ter plaatse of buiten het object worden ingevuld, verwerkt worden tot voorgevormde bladen, 2 gekleurd worden in de massa, gevuld worden, met een retouche bedekt worden, of ze kunnen eenvoudigweg een absorberend papier zoals Japans papier bijvoorbeeld, impregneren bij wijze van interne steun. Maar de ervaringsdeskundigen weten het: daarmee is niet alles opgelost. Elk product heeft zijn kwaliteiten, zijn limieten in gebruik en elk product vertoont tekenen van veroudering. 3 Er bestaat geen product noch een miraculeuze oplossing, die te gebruiken zijn voor elke problematiek. Wanneer de specialisten in glasrestauratie de laatste 50 jaar naar oplossingen zochten om lacunes aan te vullen, bleek ook de noodzaak om terzelfdertijd na te denken over de noodzaak en de toepasbaarheid van reconstructie in lacunaire archeologische glazen. Is, in het begin van de 21ste eeuw, het alles met hars nog van toepassing? Deze zienswijze had de overhand in de jaren 70-80, toen de restauratoren gefascineerd de illusionistische mogelijkheden van de eerste (kleurloze) harsen ontdekten, zoals de epoxyharsen Araldite AY103/HY956 en Plastogen EP, of de methacrylaatharsen Plastogen G en Technovit. Men stelt vandaag vast dat de harsen, waarmee vaak in een redelijke dikte werd gewerkt, hun beloftes niet altijd hebben waar gemaakt 4. De essentiële vraag die hier doorschemert is evenwel of de restaurator zich moet realiseren wat allemaal tot zijn technische mogelijkheden behoort. Riskeert de restaurator niet, vertrouwend op zijn kennis, om het aanvullen te bagatelliseren?
7 6 Lors du colloque de l APROA en 2005, Nathalie Cleeren a abordé de façon large et nuancée le thème des lacunes dans les objets archéologiques, toutes matières confondues (terre cuite, textile, métal et verre), rappelant les principes de base, les textes de référence et les recommandations des grandes Institutions (ICOMOS et autres), en insistant sur la reconnaissance de la valeur de la lacune. 5 Mais malgré tout, les règles ne sont pas claires. Suffit-il de se retrancher derrière des raisons «didactiques» pour justifier un comblement généralisé? Boucher ou ne pas boucher les manques, s agit-il d options déontologiquement équivalentes? 6 Pourquoi et comment justifier une reconstitution? Face à ce type de questions, notre intention est de présenter une ligne de conduite qui peut aider mais qui ne rencontrera évidemment pas tous les cas de figure. Comme archéologue et restauratrice, nous tenterons de baliser la réflexion, en la ciblant exclusivement sur le verre archéologique, et en procédant à partir de quelques cas concrets cas rencontrés à l IRPA. 7 Le parti pris de la lacune Tout d abord, il est bon de rappeler, qu après l étape du collage, le parti pris de la lacune doit être l option de départ, comme un choix a priori ou un guide par défaut car une reconstitution/réintégration formelle n est pas un acte anodin. Elle sera toujours subjective et contingente, comme l a rappelé S. Bergeon-Langle. 8 De plus, à court terme, elle présente des risques pour le verre, fragile par définition, car elle exige de multiples manipulations de la part du restaurateur. À plus long terme, elle engage le futur de l objet, par son comportement et son vieillissement propres (dégradation, jaunissement, coefficient de dilatation plus important que celui du verre ). Elle ne peut donc être systématique et demande toujours à être justifiée au cas par cas. Il ne s agit pas ici de défendre la lacune à tout prix, en faisant l apologie des «passoires», mais bien plutôt de réhabiliter la lacune en tant que témoin de l histoire matérielle de l objet. Pour prendre un exemple concret, cité à juste titre par N. Cleeren, 9 quel sens cela aurait-il de reconstituer d emblée les lacunes d un verre médiéval fragmenté, voué à la déchetterie car retrouvé dans une fosse à détritus, fosse qui lors d une fouille de sauvetage n a été que partiellement fouillée? Ainsi, la première attitude à avoir est celle du respect et de la réserve face au verre et à son état, dans la recherche de la compréhension de son histoire. À partir de là, la lacune ne devrait donc pas être perçue comme un aveu d impuissance de la part du restaurateur car l action de ce dernier, aussi habile soit-il, ne se résume pas à une opération de chirurgie esthétique, de remise à neuf, et ne se réduit pas à celle d un simple bouchetrou. De toute façon, gardons à l esprit que moins l objet est manipulé, plus longtemps il survivra. Cet adage s applique tout autant au restaurateur qu au propriétaire ou au préparateur de musée. Rappelons aussi que l objectif premier du travail de restauration d un objet Tijdens het colloquium van de BRK-APROA in 2005, heeft Natalie Cleeren uitgebreid en genuanceerd het thema van lacunes in archeologische objecten van divers materiaal (aardewerk, textiel, metaal en glas) voorgesteld. Ze herinnerde aan de basisprincipes, aan referentieteksten en aan de aanbevelingen van grote organisaties zoals ICOMOS en andere, waarbij ze aandrong op het erkennen van de waarde van de lacune. 5 Maar ondanks dit alles zijn de regels niet duidelijk. Is het voldoende om zich te verschuilen achter didactische redenen om een veralgemeende aanvulling te rechtvaardigen? Gaat het bij het aanvullen of nietaanvullen van ontbrekende delen om deontologisch gelijkwaardige opties? 6 Waarom en hoe rechtvaardigt men een reconstructie? Bij dit soort vragen streven we naar een leidraad die ons kan helpen maar die uiteraard niet altijd zal voldoen. Als archeoloog en restaurator, zullen we proberen om de beschouwing af te bakenen door uitsluitend op glasvondsten uit archeologische opgravingen te focussen, en vervolgens enkele concrete behandelingen in het glasatelier van het KIK voor te stellen. 7 De stellingname bij lacunes Voorafgaandelijk is het nuttig om er aan te herinneren dat, na de fase van het verlijmen, de optie die men neemt voor de lacunes van in het begin duidelijk gesteld moet worden, als een a priori keuze of tenminste als een leidraad, vermits reconstitutie en re-integratie geen onschuldige handeling is. Deze is altijd subjectief en accidenteel, zoals Ségolène Bergeon-Langle dit noemde. 8 Bovendien houdt deze op korte termijn risico s in voor het glas, dat per definitie kwetsbaar is, want zij vereist meerdere manipulaties die door de restaurator moeten worden uitgevoerd. Op lange termijn legt zij de toekomst van het object vast door zijn eigen gedragingen en veroudering (degradatie, vergeling, de uitzettingscoëfficiënt die aanzienlijker is dan die van het glas ). Het aanvullen mag dus geen vanzelfsprekendheid zijn en moet geval per geval verantwoord worden. Het gaat er hier dus niet over om de lacune tot elke prijs te verdedigen, het strijden voor het vergiet!, maar eerder om de lacune in eer te herstellen als een getuige van de materiële geschiedenis van het object. Om een concreet voorbeeld te geven, terecht geciteerd door Natalie Cleeren 9 : welke zin zou het hebben om kost wat kost de lacunes van een middeleeuws gefragmenteerd glasraam te willen aanvullen, dat werd weggegooid in een afvalput, die bovendien tijdens een noodopgraving slechts gedeeltelijk werd opgegraven? De noodzakelijke basisinstelling is er één van respect en terughoudendheid tegenover het glas, om zijn geschiedenis te kunnen begrijpen. Een lacune mag immers nooit beschouwd worden als een bewijs van onmacht vanwege de restaurator. De handelingen van de restaurator, hoe bekwaam hij ook is, mogen zich niet verengen tot een operatie van plastische chirurgie, tot het opnieuw nieuw maken, en kunnen zich niet verla-
8 7 archéologique est la sauvegarde et la présentation des vestiges. L option minimaliste de base qui est défendue ici rejoint aussi une préoccupation que le restaurateur doit avoir constamment à l esprit : éviter toute tromperie, que ce soit vis-à-vis du public ou du chercheur. Au fil du temps, les mentalités ont certes évolué dans ce sens, mais le plus difficile est sans doute de convaincre certains propriétaires ou conservateurs de musée, réticents, du bien-fondé de cette approche. gen tot het eenvoudig dichten van een gat. We moeten altijd in gedachten houden dat hoe minder het object gemanipuleerd wordt, des te langer het zal overleven. Deze uitspraak richt zich zowel tot de restaurator, als tot de eigenaar en de museummedewerker. Het eerste doel bij de behandeling van een archeologisch object is het behoud ervan en het presenteren van de relicten. De optie van minimale interventie, die hier wordt verdedigd, heeft ook te maken met een andere basisopstelling van de restaurator, namelijk dat hij elke vergissing tegenover het publiek en de onderzoeker moet vermijden. De mentaliteit is in de loop der tijden zeker in die zin geëvolueerd, maar het moeilijkste is ongetwijfeld het overtuigen van bepaalde eigenaars of museumconservators, die hun twijfels hebben bij de gegrondheid van deze benadering. Fig. 1 Lacune avec cassures en étoile correspondant au point d impact d un objet pointu (la pioche du fouilleur?). Cruche islamique, H. : 18 cm, MRAH (n inv. VE 25). IRPA-KIK Fig. 1 Lacune met stervormige breuk overeenkomend met het raakpunt van een puntig voorwerp (het houweel van de opgraver?). Islamitische kruik H. : 18 cm, KMKG (inv. n VE 25). IRPA-KIK La première étape est donc un état d esprit, une disposition bienveillante : le respect de l objet et de son vécu, ainsi que le respect de celui qui va le regarder ou l étudier, et qui, a priori, ne peut être privé de la vérité archéologique. En d autres termes, pour être appréciée, une œuvre ne doit pas nécessairement être complète. Après tout, le spectateur a le droit de poser un regard critique sur l objet et son histoire. Et la lacune fait partie de l histoire de l objet, que ce soit par exemple l histoire des conditions de sa découverte, comme ce percement de la paroi sur une cruche islamique, résultat de l impact d un objet pointu, sans doute la pioche du fouilleur, et qui a provoqué un réseau de cassures en étoile (fig. 1) ; que ce soit l histoire de sa destination finale, comme cette bouteille globulaire, d époque gallo-romaine, trouvée dans une tombe à Thorembais- Saint-Trond, sans doute jetée sur le bûcher funéraire ou en contact avec des résidus incandescents du bûcher, et dont certains fragments ont été déformés par le feu Fig. 2 Bouteille globulaire gallo-romaine dont certains fragments ont été déformés par la chaleur, interdisant des collages bord à bord. H. : 16 cm, MRAH (n inv. 11). IRPA-KIK Fig. 2 Bolvormige Gallo-Romeinse fles waarvan sommige scherven vervormd werden door de hitte, waardoor een passende verlijming onmogelijk was. H. : 16 cm, KMKG (inv. n 11). IRPA-KIK De eerste stap is dus een mentaliteit van welwillendheid: het respect voor het object en zijn verleden, net zoals het respect voor degene die het gaat bekijken of bestuderen en die we a priori de archeologische waarheid niet mogen onthouden. Met andere woorden, een object hoeft niet noodzakelijk volledig te zijn om waardering te kunnen genieten. Alles wel beschouwd, heeft de toeschouwer het recht om een kritische blik te werpen op het object en zijn geschiedenis. En de lacune maakt deel uit van de geschiedenis van het object, en kan bijvoorbeeld iets vertellen over de omstandigheden waarin het ontdekt werd: de doorboring van de wand van een islamitische kruik is het resultaat van de impact van een puntig voorwerp, zonder twijfel het
9 8 après la casse, interdisant des collages bord à bord et même la remise en place de quelques fragments (fig. 2) Certaines lacunes peuvent aussi renvoyer directement à l histoire de la restauration du verre, comme ces espaces non comblés, séquelles d anciens grugeages sur une urne romaine nouvellement restaurée (fig. 3). houweel van de opgraver, die een stervormige breuk veroorzaakt heeft (fig. 1). Het kan ook het verhaal zijn van zijn einde, zoals die bolvormige Gallo-Romeinse fles, gevonden in een graf in Thorembais-Saint-Trond, die zonder twijfel op de grafbrandstapel gegooid was of in contact gekomen met witgloeiende residu s van de brandstapel waardoor na het breken sommige fragmenten vervormd werden door het vuur en waardoor verlijmingen zonder oneffenheden en zelfs de correcte plaatsing van sommige fragmenten niet mogelijk waren (fig. 2). Sommige lacunes kunnen ook rechtstreeks verwijzen naar de geschiedenis van de glasrestauratie, zoals die niet weg te krijgen spaties, het gevolg van het vroegere afgruizen, in een recent gerestaureerde romeinse urne (fig. 3). Fig. 3 Bords de fragments grugés sur une urne romaine, séquelles d anciens collages. H. : 30 cm, MRAH (n inv. A2105). IRPA-KIK Fig. 3 Randen van afgegruisde scherven bij een Romeinse urne, het gevolg van oude verlijmingen. H. : 30 cm, KMKG (inv. n A2105). IRPA-KIK Anderzijds is degene die naar het object kijkt geen passieve toeschouwer: hij mag zich vragen te stellen over de toestand van het glas. Hij kan die zinvolle lacunes bevragen 10. Hij kan ook in zijn geest een reconstructie maken. 11 En het zou jammer zijn om hem hiervan te beroven. Het spreekt voor zich dat voor de hierboven vermelde voorbeelden, tentoongesteld in een museum, een korte uitleg voor het publiek welkom is om de objecten enigszins te duiden. Par ailleurs, il ne faudrait pas se méprendre sur le point de vue du spectateur qui n est pas là dans un état de pure passivité, il a le droit de s interroger sur l état du verre, de questionner ces «vides pleins de sens» 10. Il a aussi le pouvoir d effectuer mentalement une reconstitution. 11 Et il serait dommage de l en priver. Il va de soi, que pour les cas cités supra, exposés dans un musée, une petite note destinée au public est la bienvenue, expliquant un peu les choses Le bien-fondé de la reconstitution Toutefois dans la pratique, il faut reconnaître que toutes les lacunes ne sont pas neutres et équivalentes. Certaines peuvent apparaître simplement gênantes d un point de vue visuel, par l interruption de matière et de couleur, par ce vide qui attire le regard tel une plaie béante Pour mieux faire passer ces perturbations visuelles, on conseillera de soigner l environnement d exposition, en exploitant au maximum les artifices de présentation : présenter le verre sous sa face la plus avantageuse, l intégrer dans une composition d objets se chevauchant un peu, placer à l arrière-plan une reconstitution dessinée, une copie moderne identifiée comme telle, ou encore choisir une couleur de fond appropriée, de préférence claire pour éviter que les lacunes ne fassent tache, sous un éclairage doux De verantwoording van een reconstructie In de praktijk moet men evenwel erkennen dat niet alle lacunes neutraal en gelijkwaardig zijn. Sommige kunnen nu eenmaal storend zijn vanuit visueel oogpunt door de onderbreking van het materiaal en de kleur, door die leemte die de aandacht trekt zoals een gapende wonde Om deze visuele verstoringen te verzachten, kan men de raad geven om aandacht te besteden aan de tentoonstellingsomgeving door het maximaal gebruiken van kunstgrepen voor de presentatie: door de meest voordelige zijde van het glas te tonen, door het te integreren in een compositie van diverse objecten, door op de achtergrond een getekende reconstructie aan te brengen of een hedendaagse kopie, of ook nog door een geschikte achtergrondkleur te kiezen, bij voorkeur een lichte om te vermijden dat de lacunes vlekken lijken, door een zachte verlichting. Andere categorieën van lacunes kunnen de restaurator voor echte problemen stellen. Het glas is soms zodanig lacunair en verminkt, dat er van het object niet veel overblijft. De basisoptie moet dus soms bijgestuurd worden. Verschillende voorgestelde cases wettigen ons inziens een afwijking van het initiële standpunt: het ontbreken of een tekort van een verbinding, de risico s van manipulatie en instabiliteit en, soms dit alles bij elkaar. De verantwoording voor een reconstructie
10 9 Mais d autres lacunes posent de réels problèmes au restaurateur. Et le verre est parfois à ce point lacunaire et défiguré qu il ne renvoie même plus l image d un objet. Le postulat de base doit alors parfois être amendé. Plusieurs cas de figure seront présentés autorisant, à notre avis, à déroger à l option du parti pris initial : l absence ou l insuffisance de raccord, les risques de la manipulation et l instabilité, les trois étant parfois liés. Le bien-fondé de la reconstitution se justifie ici d autant plus que les pièces concernées infra sont des verres d exception destinés à être exposés dans un musée. Tout d abord, il peut arriver que les manques se situent dans des endroits stratégiques pour le remontage de l objet. Que faire quand des parties essentielles ne sont pas raccordables alors que leur position est garantie? Des bouchages de transition et de sustentation peuvent être alors envisagés. Ainsi le goulot et l anse d une cruche gallo-romaine, éléments flottants, ont été raccordés à la panse à l aide de résine époxy, résine suffisamment solide pour supporter le poids de ces éléments (fig. 4a). La résine a ensuite été mise en ton par une retouche à l époxy pigmentée de viridian. Toutefois, le revers de ce récipient est resté en grande partie lacunaire, et sur les zones reconstituées, les côtes en relief n ont pas été reproduites (fig. 4b). L intervention a donc été limitée au strict nécessaire pour présenter la cruche. 12 rechtvaardigt zich hier des te mee, omdat de objecten in kwestie uitzonderlijke glazen zijn, bestemd om tentoongesteld te worden in een museum. Vooreerst kan het gebeuren dat de ontbrekende delen zich situeren op strategische plaatsen voor de montage van het object. Wat te doen wanneer essentiële delen niet te verbinden zijn hoewel hun positie duidelijk is? Men kan dan aanvullingen om te overbruggen en te ondersteunen overwegen, bijvoorbeeld voor de hals en het handvat van een Gallo-Romeinse kruik, waar deze zwevende elementen verbonden werden met behulp van epoxyhars. Dit hars is voldoende stevig om het gewicht van deze elementen te dragen(fig. 4a). Het hars werd daarna getint door het te retoucheren met Un autre cas extrême concerne un barillet frontinien d époque galloromaine, anciennement restauré à l aide de plâtre peint en noir (fig. 5a). Après démontage, une trentaine de fragments ont été repositionnés. Mais trois raccords importants manquaient : l aplat qui assurait la jonction du col à la panse et les liaisons de l anse au col et à la panse. Seuls ces raccords ont été réalisés, en résine époxy non colorée, le revers restant lacunaire (fig. 5b-d). Plus complexe encore, la situation embarrassante à laquelle nous avons été confrontée suite au remontage d une bonne vingtaine de fragments de ce qui restait d un gobelet mérovingien à résille, le troisième de ce type connu en Belgique (fig. 6a). L option prise a été de tenter de présenter correctement et de façon sécurisée un demi profil lacunaire (fig. 6b-c). Pour ce faire, quelques zones de raccord relativement importantes, surtout du côté gauche, ont été réalisées en résine époxy retouchée au Paraloïd B72 pigmenté. Les filets Fig. 4a-b Cruche à panse sphérique, ép. gallo-romaine, remontée grâce à un bouchage de sustentation à la base du col ; a. belle face / b. face fort lacunaire. H. : 26,3 cm, Grand Curtius (n inv. I/5111). IRPA-KIK Fig. 4a-b Kruik met bolvormige buik, Gallo-Romeins, gemonteerd dankzij een ondersteunende aanvulling onderaan de hals; a. mooie zijde / b. erg lacunaire zijde. H. : 26,3 cm, Grand Curtius (inv. n I/5111). IRPA-KIK epoxy, gepigmenteerd met viridiaan. De achterkant van het recipiënt bleef evenwel grotendeels in zijn lacunaire toestand en op de gereconstrueerde zones werden de ribben in reliëf zelfs niet gereproduceerd (fig. 4b). De interventie werd dus beperkt tot het strikt noodzakelijke om de kruik te kunnen presenteren. 12 Een ander extreem voorbeeld betreft een Gallo-Romeinse frontinusfles, vroeger al gerestaureerd met gips, dat zwart geschilderd werd (fig. 5a). Na de demontage werden een dertigtal fragmenten teruggeplaatst. Maar drie belangrijke verbindingen ontbraken: de schouder die de aansluiting verzekerde van de hals met de buik, en de verbindingen van het handvat aan de hals en aan de buik. Enkel deze overbruggingen werden uitge-
11 10 Fig. 5a-d Frontinusfles,: Gallo-Romeins : a. vóór behandeling / b. tijdens behandeling / c. na behandeling, mooie zijde / d. na behandeling, lacunaire zijde. H. : 18,5 cm, Grand Curtius (inv. n : D/9/384). IRPA-KIK Fig. 5a-d Barillet frontinien, ép. gallo-romaine : a. avant traitement / b. en cours de traitement / c. après traitement, belle face / d. après traitement, face lacunaire. H. : 18,5 cm, Grand Curtius (n inv. : D/9/384). IRPA-KIK Fig. 6a-c Beker met opgelegde glasdraden in netmotief, uit Anderlecht, Merovingische periode : a. vóór behandeling / b-c : na behandeling. H. : 11,7 cm, KMKG (inv. n D ). IRPA-KIK Fig. 6a-c Gobelet à résille, provenant d Anderlecht, ép. mérovingienne : a. avant traitement / b-c : après traitement. H. : 11,7 cm, MRAH (n inv. D ). IRPA-KIK
12 11 de verre brun foncé n ont pas été reconstitués, ni les lacunes de la face. L ensemble de l intervention a permis à ces quelques fragments épars, perdus dans une réserve, de s intégrer dans une typologie et de retrouver l aspect d un récipient qui peut aujourd hui être présenté à plat et manipulé sans crainte. Certains remontages sont parfois à ce point problématiques qu on en arrive parfois à devoir reconstituer au fur et à mesure, en montant par paliers, quand la progression des assemblages exige une base stable. Et dans une vision globale de l objet après restauration, les reconstitutions multiples peuvent apparaître relever de l arbitraire ou sembler être localisées de façon fantaisiste. Pourtant, il n en est rien. Chacune d entre elles a été pensée et trouve sa justification. Par ailleurs, l expérience nous a appris que si, lors d un manque structurel, le choix de la matière de comblement se porte sur une résine époxy, il est important de ne pas enclaver complètement la reconstitution sous peine de voir se développer des fissures dans le verre adjacent. 13 Suite aux variations de température, les pressions exercées par la résine en masse sur le verre ne sont pas négligeables. Elles sont directement imputables au coefficient de dilatation de la résine près de 6 fois supérieur à celui du verre. 14 voerd in kleurloze epoxyhars; de achterzijde bleef ook hier lacunair (fig. 5b-d). Nog complexer was de moeilijke situatie bij het monteren van een twintigtal scherven. Dit was alles wat overbleef van een Merovingische beker met opgelegde glasdraden in netmotief (de derde van dat type in België bekend) (fig. 6a). De gekozen optie was te proberen om op een veilige manier tot een correcte presentatie van een half lacunair profiel te komen (fig. 6b-c). Daarvoor werden enkele relatief belangrijke verbindingszones, vooral aan de linkerkant, uitgevoerd met epoxyhars dat werd geretoucheerd met gepigmenteerde Paraloid B72. De donkerbruine glasdraden werden niet gereconstrueerd, noch de lacunes aan de voorzijde. De volledige interventie heeft er voor gezorgd dat deze enkele losse fragmenten, verloren in een reserve, nu passen in een typologie en opnieuw het uitzicht van een recipiënt hebben. Deze kan nu in liggende positie getoond worden en zonder al teveel risico gemanipuleerd worden. Sommige montages zijn soms dermate problematisch dat men ze bijna moet reconstrueren, niveau na niveau opgebouwd wanneer voor het verder assembleren een stabiele basis nodig is. Wanneer men het object na res- Fig. 7 Bouteilles à panse en oignon, trouvées à Bruxelles, XVIIe siècle. Profils croisés internes, en polycarbonate (à g.) et en carton non acide (à dr.). H. max. : 24 cm, Région Bruxelles-Capitale. IRPA-KIK Fig. 7 Flessen met ui-vormige buik, gevonden in Brussel, XVIIe eeuw. interne gekruiste profielen in polycarbonaat (links) en in zuurvrij karton (rechts). H. max. : 24 cm, Brussels Hoofdstedelijk Gewest IRPA-KIK
13 12 Une alternative au comblement de grandes surfaces est le support intégré, constitué de deux profils croisés, que ce soit en polycarbonate ou en carton non acide pour des verres légers destinés aux réserves (fig. 7). Ce procédé présente plusieurs avantages : il ménage le verre, il peut soutenir des parties en porte-à-faux, il assure une continuité visuelle de la forme et lui permet de se redéployer dans l espace. Dans la perspective de la manipulation d un verre lacunaire, l anticipation est bonne conseillère. 15 On veillera bien sûr à éviter ou réduire les risques d accrochage que présentent les fragments en porte-à-faux. Pour ce faire, un pont de sécurité suffit bien souvent, à l instar de celui qui a été confectionné, en résine époxy, sur la cruche tardo-romaine de Crupet, dans le bas à droite (fig. 8a). L importante lacune du bas ne nuit en rien à la lisibilité de l objet qui peut être présenté sous sa belle face (fig. 8b). Des ponts du même type, mais plus petits, de l ordre de 2 à 3 millimètres, constituent parfois aussi de bonnes solutions de continuité lorsque les surfaces de raccord sont trop ténues. Et dans le cas de lacunes dans des verres extrêmement fins ou fragilisés, on conseillera un comblement de sécurité sous la forme d un soutien interne de type léger, du genre papier japon ou autre fibreux imprégné de Paraloïd B 72 ou de résine époxy dite optique. 16 Et quand l état du verre le permet, un soutien interne en verre, profilé adéquatement, peut même parfois être envisagé avec succès. 17 tauratie in zijn geheel bekijkt, kunnen de vele reconstructies willekeurig of verzonnen lijken. Nochtans is dat niet het geval. Elk van hen werd overdacht en kan gerechtvaardigd worden. Bovendien heeft de ervaring ons geleerd dat, als bij een structurele lacune gekozen wordt voor een epoxyhars als materiaal voor de aanvulling, het belangrijk is om de reconstructie niet volledig in te sluiten omdat dan de kans op barsten in het aangrenzende glas groot is. 13 In het geval van belangrijke aanvullingen met epoxyhars zijn bij temperatuurschommelingen de spanningen op het glas niet te onderschatten. Zij zijn rechtstreeks te berekenen met de uitzettingscoëfficiënt van de hars, zijnde bijna 6 keer meer dan deze van glas. 14 Een alternatief voor het aanvullen van grote oppervlakken is de geïntegreerde steun, samengesteld uit twee gekruiste profielen, in polycarbonaat of in een zuurvrij karton (voor lichte glazen wanneer men de bedoeling heeft om ze in de reserve te plaatsen) (fig. 7). Deze methode heeft meerdere voordelen: het spaart het glas, het kan de glasdelen op de randen ondersteunen, het verzekert een visueel doorlopen van de vorm en biedt de mogelijkheid om zich te heroriënteren in de ruimte. Fig. 8a-b - Cruche de Crupet, fin IVe siècle : a. «revers» lacunaire avec petit raccord en résine, en bas à dr. / b. belle face. H. : 19,5 cm, Musée du verre de Charleroi (n inv. 164). IRPA-KIK Fig. 8a-b - Kruik van Crupet, einde IVe eeuw: a. lacunaire «achterkant» met rechtsonder een kleine overbrugging in hars / b. mooie zijde. H. : 19,5 cm, Musée du verre de Charleroi (inv. n 164). IRPA-KIK
14 13 Confronté à des lacunes posant des problèmes d instabilité et donc de présentation, le restaurateur devra privilégier les solutions les plus sécurisantes pour le verre. Dans la plupart des cas, c est au niveau du soclage qu il faudra intervenir. N oublions pas que le socle participe de la conservation préventive. Si possible, on s orientera vers un socle léger, intégré à la partie inférieure, qui redonne vie à la forme, travaillé dans l esprit du support interne évoqué plus haut, fixé aux contacts du verre et sur un disque plein épousant la surface présumée couverte par le pied. C est ainsi que furent soclés deux verres funéraires d époque médiévale, particulièrement délicats, le calice de Saint-Christophe et le verre à tige creuse de Saint-Martin à Liège (fig. 9). 18 Wat betreft de manipulatie van een lacunair glas, is het anticipatievermogen de beste raadgever. 15 Men moet er uiteraard op toezien dat men de risico s vermijdt of vermindert om aan de scherven van de rand te blijven haken. Hiervoor volstaat vaak een bruggetje in epoxy zoals dat, dat werd gemaakt voor de laat-romeinse kruik uit Crupet, rechts onderaan (fig. 8a). De leesbaarheid van het object, dat getoond kan worden van zijn mooie kant, wordt totaal niet gestoord door de grote lacune onderaan (fig. 8b). Bruggen van hetzelfde type maar kleiner (2 à 3 millimeter) vormen soms ook een goede oplossing voor de continuïteit wanneer de contactoppervlakken te zwak zijn. Bij lacunes in glazen, die extreem dun of fragiel zijn, raadt men als aanvulling een lichte interne steun aan onder de vorm van Japans papier of van een ander vezelachtig materiaal geïmpregneerd met Paraloid B72 of een optisch epoxyhars.16 Wanneer de toestand van het glas het toelaat, kan soms zelfs een interne steun in glas, adequaat geprofileerd, met succes overwogen worden. 17 Wanneer de restaurator geconfronteerd wordt met instabiliteitsproblemen ten gevolge van lacunes (en dus ook met presentatieproblemen), dan moet hij de oplossing kiezen die het veiligste is voor het glas. Meestal zal er dan een ingreep aan de steun nodig zijn. Men mag niet vergeten dat de sokkel deel uitmaakt van de preventieve conservering. Indien mogelijk kiest men voor een lichte steun, geïntegreerd in het onderste gedeelte, die de vorm doet herleven en bewerkt is in de geest van de interne steun (hierboven genoemd). Ze wordt best vastgezet op de contactpunten met het glas en gepresenteerd op een plaat die de volledige vorm aanneemt van de vermoedelijke omtrek van de voet. Zo werden twee middeleeuwse grafglazen ondersteund die bijzonder delicaat waren: het kelkglas van Saint-Christophe en het glas met holle stam van Saint-Martin in Luik (fig. 9). 18 Fig. 9 - Calices médiévaux, fort altérés et fragilisés, stabilisés par un soclage intégré, en polycarbonate. H. max. : 23 cm, Grand Curtius, ancien MARAM (n os inv. : N15 et N24). IRPA-KIK Fig. 9 - Middeleeuwse kelkglazen, sterk gecorrodeerd en uiterst broos, gestabiliseerd met een geïntegreerde ondersteuning in polycarbonaat. H. max. : 23 cm, Grand Curtius, oud MARAM (inv. nrs: N15 en N24). IRPA-KIK Conclusion Les exemples pourraient être multipliés, les solutions apportées aussi. Il n en reste pas moins que si elles ne sont pas nécessaires pour structurer l assemblage ou garantir la sécurité et la stabilité de l objet, il nous semble que les reconstitutions sur un verre archéologique devraient être évitées. Quoi qu il en soit, elles doivent toujours rester visibles ou du moins détectables de près ; elles ne peuvent relever de l invention et doi- Besluit Er zijn nog tal van andere voorbeelden en tal van andere mogelijke oplossingen. Dit neemt echter niet weg dat, wanneer reconstructies om structurele redenen niet nodig zijn of om de veiligheid en de stabiliteit van het object te garanderen, ze voor archeologisch glas best vermeden worden. In elk geval moeten aanvullingen altijd zichtbaar zijn of op zijn minst van dichtbij te detecteren; het mogen geen verzinsels zijn en men moet ophouden daar waar de hypothese begint (Charter van Venetië). De beste reconstructie is dan ook degene die niet concreet uitgevoerd wordt, maar die men mentaal of virtueel kan laten gebeuren en die de geest laat werken. Eigenlijk zou het volstaan om deze veelzeggende passage van de schrijver Paul Valéry te verplaatsen naar het domein van de restauratie van archeologisch glas: «Le manque d un seul mot fait mieux vivre une phrase:
15 14 vent s arrêter là ou commence l hypothèse (Charte de Venise). Et de toute façon, la meilleure reconstitution reste celle qu il ne faut pas opérer concrètement, mais que l on peut effectuer mentalement ou virtuellement, et qui fait travailler notre esprit. En somme, il suffirait de transposer dans le domaine de la restauration du verre archéologique, ce passage si éloquent de l écrivain Paul Valéry : «Le manque d un seul mot fait mieux vivre une phrase : elle s ouvre plus vaste et propose à l esprit d être un peu plus esprit pour combler la lacune» (extrait du Dialogue de l arbre, 1943). (1) Cfr le tableau comparatif des qualités et du comportement des 5 résines époxy optiques utilisées le plus couramment pour le verre (Hxtal Nyl 1, Epotek 301, Araldite 2020, Fynebond, Epotek 301.2) présenté par M. BAILLY, La Conservation-restauration du verre : bilan et perspective, dans Conservation, restauration du verre. Actualité et problématiques muséales (Actes du colloque, Trélon, 28 sept. 2007), p (plus part. p. 66). (2) Pour la résine époxy, voir par exemple le traitement réalisé à la Hxtal Nyl 1 travaillée en plaques : A. LECHAT, Le traitement de conservation-restauration d une corne à boire en verre, provenant du cimetière de Samson (Namur) IVe-VIe siècle, dans Bulletin de l APROA-BRK, 2007, p (avec bibliographie de référence). Pour le Paraloïd B72, voir les récentes recherches de St. KOOB, S. BENRUBI, N. ASTRID R. VAN GIFFEN et N. HANNA, An Old Material, a New Technique : Casting Paraloïd B-72 for Filling Losses in Glass, dans Proceedings of Symposium 2011 Adhesives and Consolidants for Conservation (Ottawa, oct. 2011), p ; voir aussi les informations données dans ce Bulletin p 27. (3) Pour le vieillissement de certains colorants, voir l étude de J.-J. BURCK et D. GERONAZZO, Les matériaux de comblement de lacunes : étude de la coloration et de la durabilité, dans News Letter (Corpus Vitrearum, hors série), 48, mai 2001, p (4) À ce propos, voir par exemple la récente contribution de N. H. TENNENT et St. P. KOOB, An Assessment of Polymers Used in Conservation Treatments at the Corning Museum of Glass, dans H. ROEMICH (éd.), Glass and Ceramics Conservation 2010 (Interim Meeting of the ICOM-CC Working Group, Corning [N Y], 3-6 oct. 2010), Corning [N Y], 2010, p (5) N. CLEEREN, Leemtes vol betekenis : lacunes in archeologische objecten, dans M. BUYLE (éd.), De problematiek van lacunes in de conservatie-restauratie / La problématique des lacunes en conservation-restauration (Postprints des Journées d étude internationales APROA- BRK), Bruxelles, 2007, p (6) Comme semble le laisser supposer d emblée M. Bailly (p. 152) malgré des mises en garde d ordre pratique et, plus loin, certaines réserves (p. 159) : M. BAILLY, Le verre, dans M. Cl. BERDUCOU (dir.), La conservation en archéologie. Méthodes et pratique de la conservation- elle s ouvre plus vaste et propose à l esprit d être un peu plus esprit pour combler la lacune» (fragment uit Dialogue de l arbre, 1943). (1) Cfr de vergelijkende tabel met de kwaliteiten en het gedrag van 5 optische epoxyharsen het meest courant gebruikt voor glas (Hxtal NYL-1, Epotek 301, Araldite 2020, Fynebond, Epotek 301.2) gepresenteerd door M. BAILLY, La Conservation-restauration du verre : bilan et perspective, dans Conservation, restauration du verre. Actualité et problématiques muséales (Actes du colloque, Trélon, 28 sept. 2007), p (plus part. p. 66). (2) Voor epoxyhars, zie bijvoorbeeld de behandeling uitgevoerd in epoxyplaatjes Hxtal NYL-1 : A. LECHAT, Le traitement de conservation-restauration d une corne à boire en verre, provenant du cimetière de Samson (Namur) IVe-VIe siècle, dans Bulletin de l APROA-BRK, 2007, p (met referentiebibliografie). Voor Paraloid B72, zie de recente onderzoeken van St. KOOB, S. BENRUBI, N. ASTRID R. VAN GIFFEN en N. HANNA, An Old Material, a New Technique : Casting Paraloid B-72 for Filling Losses in Glass, in Proceedings of Symposium 2011 Adhesives and Consolidants for Conservation (Ottawa, okt. 2011), p. 1-14; zie ook informaties gegeven in dit Bulletin p. 27 (3) Voor de veroudering van sommige kleurstoffen, zie studie van J.-J. BURCK et D. GERONAZZO, Les matériaux de comblement de lacunes : étude de la coloration et de la durabilité, in News Letter (Corpus Vitrearum, buiten serie), 48, mei 2001, p (4) In dat verband, zie bijvoorbeeld de recente bijdrage van N. H. TENNENT en St. P. KOOB, An Assessment of Polymers Used in Conservation Treatments at the Corning Museum of Glass, in H. ROEMICH (ed.), Glass and Ceramics Conservation 2010 (Interim Meeting of the ICOM- CC Working Group, Corning [N Y], 3-6 okt. 2010), Corning [N Y], 2010, p (5) N. CLEEREN, Leemtes vol betekenis : lacunes in archeologische objecten, in M. BUYLE (ed.), De problematiek van lacunes in de conservatie-restauratie / La problématique des lacunes en conservation-restauration (Postprints van de Internationale Studiedagen APROA-BRK), Brussel, 2007, p (6) Zoals M. Bailly (p. 152) het vanaf het begin lijkt aan te geven ondanks waarschuwingen van praktische aard en, verder, enkele reserves (p. 159) : M. BAILLY, Le verre, in M. Cl. BERDUCOU (dir.), La conservation en archéologie. Méthodes et pratique de la conservation-restauration des vestiges archéologiques, Paris, 1990, p (7) Voor een bredere benadering van de specifieke problemen die de restauratie van archeologisch glas stelt (opgravingsomstandigheden, reiniging, consolidatie ) : zie BAILLY [n. 6] en Ch. FONTAINE-HODIAMONT, Conservation et restauration de verres archéologiques, in Actes du XLIXe Congrès de la Fédération des cercles d archéologie et d histoire de l art de Belgique (Namur,
16 15 restauration des vestiges archéologiques, Paris, 1990, p (7) Pour une approche plus large des problèmes spécifiques posés par la restauration du verre archéologique (conditions de prélèvement, nettoyage, consolidation ) : voir BAILLY [n. 6] et Ch. FONTAINE-HODIAMONT, Conservation et restauration de verres archéologiques, dans Actes du XLIXe Congrès de la Fédération des cercles d archéologie et d histoire de l art de Belgique (Namur, août 1988), Namur, 1991, p (8) S. BERGEON-LANGLE, Lisibilité et réintégration, dans Visibilité de la restauration, lisibilité de l œuvre (Actes du Colloque de l ARAAFU, Paris, juin 2002), Paris, 2003, p (en part. p. 123). (9) CLEEREN [n. 5], p. 68. (10) Selon l expression de N. Cleeren dans l annonce des Journées APROA-BRK [n. 5]. (11) Ce point de vue a déjà été abordé dans Ch. FON- TAINE-HODIAMONT, La restauration des verres à l Institut royal du Patrimoine artistique. Bilan et perspectives, dans Technique et Science. Les arts du verre (Actes du Colloque de Namur, oct. 1989), Namur, 1991, p (en part. p. 156) ; et dans Ch. FONTAINE-HO- DIAMONT et S. BENRUBI, Le traitement des lacunes dans la restauration des verres soufflés-moulés : le cas de deux récipients proche-orientaux de la première moitié du Ier siècle apr. J.-C. (Musée Grand Curtius, Liège), dans D Ennion au Val Saint-Lambert. Le verre soufflé-moulé (Actes des 23e Rencontres de l AFAV, Bruxelles-Namur, oct. 2008), Scientia Artis 5, Bruxelles, p (en part. p. 70). (12) Traitement détaillé dans Ch. FONTAINE-HODIA- MONT, Ensemble de sept verres gallo-romains du Grand Curtius, Liège (Bléhen, Avennes), dans Bulletin de l IRPA, 28, 1999/2000, p (13) Voir par exemple le cas illustré dans Ch. FONTAINE, Conservation of Glass at the Institut Royal du Patrimoine Artistique (Brussels) : From the Earthquake in Liège to the Stained Glass of Loppem, dans N. H. TENNENT (éd.), The Conservation of Glass and Ceramics. Research, Practice and Training, Londres, 1999, p (en part. p , fig. 2a-b). (14) Information donnée par D. GERMAIN-BONNE, J.- J. BURCK et D. GERONAZZO, Les résines de collage et de comblement utilisées en restauration de vitrail, dans Verre, 8, mars 2002, p (plus part. p. 35). (15) Voir à ce propos le vade-mecum IRPA en ligne, intitulé Le verre : principes de conservation, d exposition et d entretien / Vuistregels bij het conserveren, tentoonstellen en onderhouden van glas : www2/site_irpa/fr/vm/verre/vmverres.htm (16) À ce sujet, voir la synthèse de B. PERDU, R.-M. HEU- LIN, P. LECLERC et S. LECONTE, Doublage & comblement du verre archéologique par papier, dans Conservation aug. 1988), Namur, 1991, p (8) S. BERGEON-LANGLE, Lisibilité et réintégration, in Visibilité de la restauration, lisibilité de l œuvre (Actes du Colloque de l ARAAFU, Paris, juni 2002), Paris, 2003, p (vooral p. 123). (9) CLEEREN [n. 5], p. 68. (10) Naar de uitdrukking van N. Cleeren in het artikel van de Studiedagen van APROA-BRK [n. 5]. (11) Deze zienswijze werd reeds aangesneden in Ch. FONTAINE-HODIAMONT, La restauration des verres à l Institut royal du Patrimoine artistique. Bilan et perspectives, in Technique et Science. Les arts du verre (Actes du Colloque de Namur, okt. 1989), Namur, 1991, p (vooral p. 156) ; et in Ch. FONTAINE-HODIA- MONT en S. BENRUBI, Le traitement des lacunes dans la restauration des verres soufflés-moulés : le cas de deux récipients proche-orientaux de la première moitié du Ier siècle apr. J.-C. (Musée Grand Curtius, Liège), in D Ennion au Val Saint-Lambert. Le verre soufflé-moulé (Actes des 23e Rencontres de l AFAV, Bruxelles-Namur, okt. 2008), Scientia Artis 5, Bruxelles, p (vooral p. 70). (12) Gedetailleerde behandeling in Ch. FONTAINE- HODIAMONT, Ensemble de sept verres gallo-romains du Grand Curtius, Liège (Bléhen, Avennes), in Bulletin van het KIK, 28, 1999/2000, p (13) Zie bijvoorbeeld de geïllustreerde case in Ch. FON- TAINE, Conservation of Glass at the Institut Royal du Patrimoine Artistique (Brussels) : From the Earthquake in Liège to the Stained Glass of Loppem, in N. H. TENNENT (ed.), The Conservation of Glass and Ceramics. Research, Practice and Training, London, 1999, p (vooral p , fig. 2a-b). (14) Informatie verstrekt door D. GERMAIN-BONNE, J.-J. BURCK en D. GERONAZZO, Les résines de collage et de comblement utilisées en restauration de vitrail, in Verre, 8, maart 2002, p (meer bepaald p. 35). (15) Zie in dit verband KIK online, getiteld Le verre : principes de conservation, d exposition et d entretien / Vuistregels bij het conserveren, tentoonstellen en onderhouden van glas : VM/Verre/VMVerres.htm (16) Over dit onderwerp, zie de samenvatting van B. PERDU, R.-M. HEULIN, P. LECLERC en S. LECONTE, Doublage & comblement du verre archéologique par papier, in Conservation-Restauration des biens culturels (tijdschrift van het ARAAFU), 7, dec. 1995, p (17) Zoals gesignaleerd door F. CHAVIGNER en C. MAC- QUET, Le support en verre. Une alternative au comblement des lacunes des verres par des résines synthétiques, in Conservation-Restauration des biens culturels (tijdschrift van het ARAAFU), dec. 1990, p (18) Voor het kelkglas van Saint-Christophe : Ch. FON- TAINE en H. WOUTERS, Le calice côtelé de Saint-Christophe, dit de Lambert le Bègue, Liège. Restauration et
17 16 Restauration des biens culturels (revue de l ARAAFU), 7, déc. 1995, p (17) Comme signalé par F. CHAVIGNER et C. MACQUET, Le support en verre. Une alternative au comblement des lacunes des verres par des résines synthétiques, dans Conservation-Restauration des biens culturels (revue de l ARAAFU), déc. 1990, p (18) Pour le calice de Saint-Christophe : Ch. FONTAINE et H. WOUTERS, Le calice côtelé de Saint-Christophe, dit de Lambert le Bègue, Liège. Restauration et problème de chronologie, dans Annales du 14e Congrès de l AIHV (Venise-Milan 1998), Lochem, 2000, p ; pour le calice de Saint-Martin : Ch. FONTAINE-HODIAMONT, Traitement du calice élancé à tige creuse, fin XIVe-début XVe s., dans Bulletin de l IRPA, 28, 1999/2000, p problème de chronologie, in Annales du 14e Congrès de l AIHV (Venise-Milan 1998), Lochem, 2000, p ; voor het kelkglas van Saint-Martin : Ch. FONTAINE-HO- DIAMONT, Traitement du calice élancé à tige creuse, fin XIVe-début XVe s., in Bulletin van het KIK, 28, 1999/2000, p (Vertaling : Nicole Minten) Eléments décoratifs avant traîtement / Decoratieve elementen voor behandeling
18 17 ÉLÉMENTS DÉCORATIFS EN VERRE POSÉS EN FAÇADE EXTÉRIEURE GLAZEN SIERELEMENTEN IN DE BUITENGEVEL Jean-Marc Gdalewitch La propriétaire d une maison située non loin du parc Elisabeth à Ganshoren (Bruxelles) m a commandé la restauration de sgraffites en verre garnissant la façade. Lors du premier examen (à la jumelle) de ces éléments, il m est apparu clairement que le verre est effectivement le composant principal, et qu il ne s agit pas d enduits décoratifs réalisés selon la technique des sgraffites. L emplacement dans les zones de dégagement au dessus des fenêtres, les couleurs et les motifs d inspiration végétale y font néanmoins référence. Afin de pouvoir comprendre les techniques de fabrication et analyser l état sanitaire, les éléments ont été déposé de la façade pour êtres examinés en atelier. Tous les éléments décoratifs sont réalisés en verre transparent. Il y a deux épaisseurs de verre ; un verre de fond qui reprend toute la surface et des éléments en verre appliqués sur le verre de fond. Les verres sont du type float. (Procédé de fabrication de verre plat dont l invention date du milieu du XXe s., un terminus ante quem permettant de dater la décoration). Le verre de fond a une épaisseur de 4 mm et les éléments appliqués 3 mm. Les verres sont peints sur leur face arrière : bleu clair pour les verres du fond, brun, terre, ocre, kaki, jaune pour les verres appliqués. La peinture utilisée est une peinture à l huile de lin. Les verres appliqués sont collés au verre de fond à l aide de mastics de vitrier : mélange de huile siccative et de poudre inerte (huile de lin et blanc crayeux). Les éléments décoratifs sont fixés aux maçonneries à l aide d un joint de mortier. Si sur la façade ces éléments décoratifs font penser à des sgraffites ou à des vitraux, après cet examen, on constate qu il ne s agit donc ni de l un ni de l autre. État sanitaire des éléments décoratifs - Les verres collés au mastic (verres appliqués) sont pratiquement tous désolidarisés de leur support (verre de fond). - Ces verres ont chuté sur les seuils ou ont disparu (chute sur le trottoir). - Les mastics qui collaient les verres appliqués au verre de fond sont lacunaires par endroits. - Il y a des traces de peinture sur les mastics (brun, ocre, jaune, kaki). - Les verres de fond sont tous brisés et certains présentent des lacunes importantes. - La peinture bleu claire des verres de fond a très largement disparue, de nombreuses écailles de peinture ont été trouvées derrière les verres lors de la dépose. De eigenares van een huis niet ver van het Elisabethpark in Ganshoren (Brussel) gaf mij de opdracht om sgraffiti van glas in de gevel te restaureren. Tijdens het eerste onderzoek van deze elementen met de verrekijker bleek duidelijk dat glas inderdaad het hoofdbestanddeel was. Het ging dus niet om sierpleister dat met de sgraffitotechniek was aangebracht. De plaatsing in de vrije zones boven de ramen, de kleuren en de op de plantenwereld geïnspireerde motieven zijn nochtans typisch voor deze decoratieve techniek. Eléments décoratifs avant traîtement Decoratieve elementen voor behandeling Om de fabricagetechnieken goed te begrijpen en de bewaringstoestand te kunnen nagaan, werden de elementen uit de gevel verwijderd voor nader onderzoek in het atelier. Alle sierelementen zijn van doorzichtig glas. Er werden twee glasdiktes gebruikt : basisglas over de hele oppervlakte en sierelementen die op het basisglas werden opgelegd. Het gaat om floatglas. Dat is een procédé voor de fabricage van vlakglas dat midden 20 ste eeuw werd uitgevonden, hetgeen een terminus ante quem geeft om de decoratie te dateren. Het basisglas is 4 mm dik en de opgelegde elementen zijn 3 mm dik. Het glas is beschilderd aan de achterzijde : lichtblauw voor het basisglas en bruin, aarde, oker, kaki en geel voor het opgelegd glas. Hiervoor werd lijnolieverf gebruikt. Het opgelegd glas is op het basisglas gelijmd met behulp van glasmastiek, bestaande uit lijnolie en krijtwit. De sierelementen zijn aan het metselwerk vastgehecht met een mortelvoeg. Ze doen denken aan sgraffiti of aan glasramen, maar uit het onderzoek bleek dat het noch om geen van beide technieken gaat.
19 18 - La peinture des verres appliqués s est complètement désolidarisée des verres et s est fixée sur le mastic. - Les éléments décoratifs sont sablés par endroits. Localement, ce sablage est très marqué. Ces marques de sablage proviennent probablement d une mauvaise protection des éléments décoratifs lors d un nettoyage de façade. - L état sanitaire de ces similis sgraffite-vitrail est catastrophique. - Les éléments décoratifs doivent retrouver leur emplacement initial (façade rue). Ils seront donc exposés aux intempéries. De plus, il me paraît difficile de justifier des traitements importants et éphémères auprès d un client qui a dans ce cas-ci des exigences de pérennité et d esthétique. Il s agira donc ici d une reconstitution. Seuls les rares éléments (trois verres appliqués) non altérés seront conservés. Bewaringstoestand van de sierelementen - Bijna alle met glasmastiek gelijmde glas (opgelegd glas) is losgekomen van het basisglas. - Dit glas is op de drempel gevallen of is verdwenen (op de stoep gevallen). - De glasmastiek waarmee het opgelegd glas aan het basisglas gelijmd was, vertoont hier en daar lacunes. - Er zijn sporen van verf op de glasmastiek (bruin, oker, geel, kaki). - Alle basisglas is gebroken en vertoont hier en daar grote lacunes. - De lichtblauwe verf van het basisglas is veelal verdwenen. Er werden bij de verwijdering verfschilfers achter het glas gevonden. - De verf van het opgelegd glas is volledig losgekomen van het glas en heeft zich aan de mastiek gehecht. - De sierelementen zijn op bepaalde plaatsen gezandstraald. Lokaal is deze zandstraling zeer uitgesproken. Deze zandstraalsporen zijn waarschijnlijk afkomstig van onvoldoende bescherming van de sierelementen tijdens een gevelreiniging. De bewaringstoestand van deze zogenaamde glasraam-sgraffiti is rampzalig. - De sierelementen moeten weer op hun oorspronkelijke plaats komen (gevel aan de straatkant) en zullen dus blootgesteld worden aan de weersomstandigheden. Bovendien lijkt het moeilijk om ingrijpende behandelingen die niet lang zullen meegaan te verantwoorden voor een klant die in dit geval bepaalde eisen stelt op het vlak van duurzaamheid en esthetisch uitzicht. Het zal dus om een reconstructie moeten gaan. Enkel de schaarse elementen die niet aangetast zijn (drie stukken opgelegd glas) zullen behouden blijven. Les éléments repositionés dans la façade Gevel met de nieuwe elementen Technique de reconstitution des éléments décoratifs - Les verres et fragments d origine ont permis de reproduire un dessin rigoureusement identique au graphisme d origine. - Les verres de fond et les verres appliqués ont été découpés (dans des verres float de 4 et 3 mm) aux mêmes formes et dimensions. Techniek voor de reconstructie van de sierelementen - Het oorspronkelijk glas en de oorspronkelijke stukken maakten mogelijk om een tekening te reproduceren die omzeggens volledig identiek is aan het oorspronkelijk grafisch motief. - Het basisglas en het opgelegd glas werden in dezelfde vormen en afmetingen uitgesneden (in floatglas van 4 en 3 mm). - Alle glas (basis en opgelegd) werd beschilderd aan de achterzijde. - Voor de verf werd een acrylverf met caseïne gebruikt (van het merk Paon-lin). - De kleuren werden gemengd op basis van de kleuren die op de oorspronkelijke elementen teruggevonden werden. - Vervolgens werden twee lagen acryllak aangebracht op de beschilderde vlakken. - Het opgelegd glas werd op het basisglas gelijmd met stipjes mastieklijm van het polymeer type (TEC7). - De ruimtes tussen het basisglas en het opgelegd glas werden opgevuld met mastiek met lijnolie die in de verschillende kleuren gepigmenteerd werd.
20 19 Les calibres de verre avant peintures / De glaskalibers voor beschildering - L ensemble des verres (de fond et appliqués) ont été peints sur leur face arrière. - La peinture utilisée est une peinture acrylique à la caséine (de la marque Paon-lin). - Les couleurs ont été mélangées d après les couleurs retrouvées sur les éléments d origine. - Deux couches de vernis acrylique ont ensuite été appliquées sur les faces peintes - Les verres appliqués ont été collés au verre de fond à l aide de pointes de mastic colle polymère (TEC7). - Les espaces entre les verres de fond et les verres appliqués ont été comblés au mastic à l huile de lin pigmenté dans les différentes couleurs. Conclusions Il ne s agit pas ici de traitements de conservation restauration respectueuse tel que prescrits pour notre association ni même d une restauration artisanale, mais étant donné les circonstances, il me semblait intéressant d effectuer cette reconstitution afin de conserver une trace de ce type de décoration, certes réalisée à l origine de façon très artisanale, mais qui à ma connaissance est unique. Pour ce travail, j ai pu bénéficier des précieux conseils de Claire Fontaine, merci à elle. (photos : J.-M. Gdalewitch) Peinture des calibres de verre / Beschildering van de glaskalibers Besluit Het betreft hier geen behandeling in het kader van een respectvolle conservatie-restauratie zoals ze door onze vereniging wordt voorgeschreven. Het gaat zelfs niet om een ambachtelijke restauratie. Gezien de omstandigheden leek het echter interessant om deze reconstructie uit te voeren en zo een getuige te bewaren van een dergelijke decoratie, die oorspronkelijk wel zeer ambachtelijk uitgevoerd werd, maar die bij mijn weten wel uniek is. Voor dit werk kon rekenen op de kostbare adviezen van Claire Fontaine, waarvoor dank.
###
[Installatie van versie 2.2 van Atoum](/2561451-Installatie-van-versie-2-2-van-atoum.html)
Version française en seconde partie du document. Installatie van versie 2.2 van Atoum U moet in uw databases een nieuwe tabel aanmaken na de installatie van versie 2.2 van de toepassing Atoum. Hiervoor
[Nadere informatie](/2561451-Installatie-van-versie-2-2-van-atoum.html)
###
[Comprendre et se faire comprendre commence par s exprimer en néerlandais](/10904715-Comprendre-et-se-faire-comprendre-commence-par-s-exprimer-en-neerlandais.html)
Comprendre et se faire comprendre commence par s exprimer en néerlandais Begrijpen en begrepen worden begint met het spreken van de Nederlandse taal La langue néerlandaise crée un lien entre nous Wat leest
[Nadere informatie](/10904715-Comprendre-et-se-faire-comprendre-commence-par-s-exprimer-en-neerlandais.html)
###
[BELGISCHE KAMER VAN CHAMBRE DES REPRÉSENTANTS. over een betere tegemoetkoming voor de orthodontische zorg](/38864372-Belgische-kamer-van-chambre-des-representants-over-een-betere-tegemoetkoming-voor-de-orthodontische-zorg.html)
DOC 54 0413/004 DOC 54 0413/004 BELGISCHE KAMER VAN VOLKSVERTEGENWOORDIGERS CHAMBRE DES REPRÉSENTANTS DE BELGIQUE 18 mei 2016 18 mai 2016 VOORSTEL VAN RESOLUTIE over een betere tegemoetkoming voor de orthodontische
[Nadere informatie](/38864372-Belgische-kamer-van-chambre-des-representants-over-een-betere-tegemoetkoming-voor-de-orthodontische-zorg.html)
###
[MIELE SERVICE. Tot uw dienst / A votre service](/10509357-Miele-service-tot-uw-dienst-a-votre-service.html)
MIELE SERVICE Tot uw dienst / A votre service Miele Service Certificate 2 Miele Service Certificate 10 jaar totale zekerheid Sinds meer dan 100 jaar is het merk Miele synoniem van kwaliteit, duurzaamheid,
[Nadere informatie](/10509357-Miele-service-tot-uw-dienst-a-votre-service.html)
###
[III. L adjectif. III. L adjectif. 1. Accord de l adjectif 1.1 L adjectif prend s 1.2 L adjectif + E 1.3 L adjectif substantivé](/16373169-Iii-l-adjectif-iii-l-adjectif-1-accord-de-l-adjectif-1-1-l-adjectif-prend-s-1-2-l-adjectif-e-1-3-l-adjectif-substantive.html)
III. 1. Accord de l adjectif 1.1 prend s 1.2 + E 1.3 substantivé 2. Les degrés de comparaison 2.1 Les comparatifs 2.2 Les superlatifs 2.3 Les irréguliers 1 III. 1. Accord de l adjectif 1.1. prend S Quand
[Nadere informatie](/16373169-Iii-l-adjectif-iii-l-adjectif-1-accord-de-l-adjectif-1-1-l-adjectif-prend-s-1-2-l-adjectif-e-1-3-l-adjectif-substantive.html)
###
[Document préparé par Marie Spaey, en collaboration avec Pauline de Wouters. Novembre 2009.](/13526206-Document-prepare-par-marie-spaey-en-collaboration-avec-pauline-de-wouters-novembre-2009.html)
. Déclaration environnementale Document préparé par Marie Spaey, en collaboration avec Pauline de Wouters. Novembre 2009. Définition dans le cadre de Clé Verte Dans le cadre de l éco-label Clé Verte, l
[Nadere informatie](/13526206-Document-prepare-par-marie-spaey-en-collaboration-avec-pauline-de-wouters-novembre-2009.html)
###
[De moderne stad. New York. Curitiba (Braz.) creëert ruimte voor de mens. Bologna. Toronto (Can.)](/15207985-De-moderne-stad-new-york-curitiba-braz-creeert-ruimte-voor-de-mens-bologna-toronto-can.html)
De stad en duurzame mobiliteit: verandering op til La ville et la mobilité durable: une transition en cours 1. Vaststellingen De moderne stad New York Curitiba (Braz.) creëert ruimte voor de mens Bologna
[Nadere informatie](/15207985-De-moderne-stad-new-york-curitiba-braz-creeert-ruimte-voor-de-mens-bologna-toronto-can.html)
###
[Over dit boek. Richtlijnen voor gebruik](/17147064-Over-dit-boek-richtlijnen-voor-gebruik.html)
Over dit boek Dit is een digitale kopie van een boek dat al generaties lang op bibliotheekplanken heeft gestaan, maar nu zorgvuldig is gescand door Google. Dat doen we omdat we alle boeken ter wereld online
[Nadere informatie](/17147064-Over-dit-boek-richtlijnen-voor-gebruik.html)
###
[13286 BELGISCH STAATSBLAD 09.03.2004 Ed. 2 MONITEUR BELGE](/6056070-13286-belgisch-staatsblad-09-03-2004-ed-2-moniteur-belge.html)
13286 BELGISCH STAATSBLAD 09.03.2004 Ed. 2 MONITEUR BELGE PROGRAMMATORISCHE FEDERALE OVERHEIDSDIENST WETENSCHAPSBELEID N. 2004 842 [C 2004/21028] 13 FEBRUARI 2004. Ministerieel besluit tot vastlegging
[Nadere informatie](/6056070-13286-belgisch-staatsblad-09-03-2004-ed-2-moniteur-belge.html)
###
[CHAMBRE DES REPRÉSENTANTS BELGISCHE KAMER VAN. modifiant la loi du 22 mars 2001 instituant la garantie de revenus aux personnes âgées](/32164423-Chambre-des-representants-belgische-kamer-van-modifiant-la-loi-du-22-mars-2001-instituant-la-garantie-de-revenus-aux-personnes-agees.html)
DOC 54 2141/007 DOC 54 2141/007 BELGISCHE KAMER VAN VOLKSVERTEGENWOORDIGERS CHAMBRE DES REPRÉSENTANTS DE BELGIQUE 11 januari 2017 11 janvier 2017 WETSONTWERP tot wijziging van de wet van 22 maart 2001
[Nadere informatie](/32164423-Chambre-des-representants-belgische-kamer-van-modifiant-la-loi-du-22-mars-2001-instituant-la-garantie-de-revenus-aux-personnes-agees.html)
###
[The professional s choice!](/11905062-The-professional-s-choice.html)
GEEF UW PROJECT KLEUR COLORIEZ VOTRE PROJET The professional s choice! Geef persoonlijkheid aan uw voegwerk Een gevel bestaat voor 15 à 20% uit voegen. Die spelen een belangrijke rol in de duurzaamheid
[Nadere informatie](/11905062-The-professional-s-choice.html)
###
[GOUVERNEMENTS DE COMMUNAUTE ET DE REGION GEMEENSCHAPS- EN GEWESTREGERINGEN GEMEINSCHAFTS- UND REGIONALREGIERUNGEN](/18223176-Gouvernements-de-communaute-et-de-region-gemeenschaps-en-gewestregeringen-gemeinschafts-und-regionalregierungen.html)
51132 MONITEUR BELGE 12.08.2015 BELGISCH STAATSBLAD GOUVERNEMENTS DE COMMUNAUTE ET DE REGION GEMEENSCHAPS- EN GEWESTREGERINGEN GEMEINSCHAFTS- UND REGIONALREGIERUNGEN VLAAMSE GEMEENSCHAP COMMUNAUTE FLAMANDE
[Nadere informatie](/18223176-Gouvernements-de-communaute-et-de-region-gemeenschaps-en-gewestregeringen-gemeinschafts-und-regionalregierungen.html)
###
[BELGISCH STAATSBLAD MONITEUR BELGE](/27346563-Belgisch-staatsblad-moniteur-belge.html)
28893 FEDERALE OVERHEIDSDIENST JUSTITIE N. 2008 1822 [C 2008/09406] 2 JUNI 2008. Ministerieel besluit tot vaststelling van de lijst met punten voor prestaties verricht door advocaten belast met gedeeltelijk
[Nadere informatie](/27346563-Belgisch-staatsblad-moniteur-belge.html)
###
[BELGISCH STAATSBLAD 08.01.2010 Ed. 2 MONITEUR BELGE](/11586651-Belgisch-staatsblad-08-01-2010-ed-2-moniteur-belge.html)
BELGISCH STAATSBLAD 08.01.2010 Ed. 2 MONITEUR BELGE 731 MINISTERIE VAN HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST N. 2010 45 [C 2010/31002] 17 DECEMBER 2009. Besluit van de Brusselse Hoofdstedelijke Regering tot
[Nadere informatie](/11586651-Belgisch-staatsblad-08-01-2010-ed-2-moniteur-belge.html)
###
[Inventaris OV - Inventaire EP BIV - IBE 2011 2012-10-18](/3290001-Inventaris-ov-inventaire-ep-biv-ibe-2011-2012-10-18.html)
Om de drie jaar wordt een inventaris opgemaakt van alle lampentypes en hun vermogens van de openbare verlichting in België. Deze driejaarlijkse gegevens worden verzameld door Synergrid, de federatie van
[Nadere informatie](/3290001-Inventaris-ov-inventaire-ep-biv-ibe-2011-2012-10-18.html)
###
[MONITEUR BELGE 23.12.2009 BELGISCH STAATSBLAD](/16450799-Moniteur-belge-23-12-2009-belgisch-staatsblad.html)
80646 MONITEUR BELGE 23.12.2009 BELGISCH STAATSBLAD AGENCE FEDERALE POUR LA SECURITE DE LA CHAINE ALIMENTAIRE FEDERAAL AGENTSCHAP VOOR DE VEILIGHEID VAN DE VOEDSELKETEN [C 2009/18522] [C 2009/18522] 4
[Nadere informatie](/16450799-Moniteur-belge-23-12-2009-belgisch-staatsblad.html)
###
[Questions & réponses dans le cadre du cahier spécial de charge «CobiT»](/1294485-Questions-reponses-dans-le-cadre-du-cahier-special-de-charge-cobit.html)
Questions & réponses dans le cadre du cahier spécial de charge «CobiT» Paragraphe Page Langue Questions Réponses 1 Généralités Français Votre intention est-elle de travailler avec un seul consultant (personne)
[Nadere informatie](/1294485-Questions-reponses-dans-le-cadre-du-cahier-special-de-charge-cobit.html)
###
[WOORD VOORAF. Michel FlamÉe](/33679568-Woord-vooraf-michel-flamee.html)
WOORD VOORAF Michel FlamÉe Voorzitter van CEPANI CEPANI, het Belgisch Centrum voor Arbitrage en Mediatie, en de nationale organisatie van de Internationale Kamer van Koophandel (ICC), hebben op 17 januari
[Nadere informatie](/33679568-Woord-vooraf-michel-flamee.html)
###
[BELGISCH STAATSBLAD 28.07.2010 MONITEUR BELGE](/11392007-Belgisch-staatsblad-28-07-2010-moniteur-belge.html)
48001 N. 2010 2506 VLAAMSE OVERHEID [C 2010/35508] 11 JUNI 2010. Besluit van de Vlaamse Regering tot wijziging van het besluit van de Vlaamse Regering van 19 juli 2007 betreffende de modulaire structuur
[Nadere informatie](/11392007-Belgisch-staatsblad-28-07-2010-moniteur-belge.html)
###
[Moss. Frame steel without topper rim Flat moss. Frame Polystone natural finish Round moss/flat moss](/25014572-Moss-frame-steel-without-topper-rim-flat-moss-frame-polystone-natural-finish-round-moss-flat-moss.html)
Frame steel without topper rim Flat moss Frame Polystone natural finish Round moss/flat moss Frame Aluminium without topper rim Round moss/flat moss Frame Aluminium with topper rim Round moss/flat moss
[Nadere informatie](/25014572-Moss-frame-steel-without-topper-rim-flat-moss-frame-polystone-natural-finish-round-moss-flat-moss.html)
###
[Collectieve arbeidsovereenkomst van 27 juni 2011 Convention collective de travail du 27 juin 2011](/17511529-Collectieve-arbeidsovereenkomst-van-27-juni-2011-convention-collective-de-travail-du-27-juin-2011.html)
Paritair Comité voor de bedienden van de nonferro metalen non ferreux Collectieve arbeidsovereenkomst van 27 juni 2011 Convention collective de travail du 27 juin 2011 Tewerkstellings- en opleidingsinitiatieven
[Nadere informatie](/17511529-Collectieve-arbeidsovereenkomst-van-27-juni-2011-convention-collective-de-travail-du-27-juin-2011.html)
###
[BELGISCH STAATSBLAD 15.07.2014 MONITEUR BELGE](/10155489-Belgisch-staatsblad-15-07-2014-moniteur-belge.html)
53805 BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST [C 2014/31492] 10 JUNI 2014. Ministerieel besluit tot vaststelling van de typeinhoud en de algemene uitvoeringsmodaliteiten van de energieaudit opgelegd door het Besluit
[Nadere informatie](/10155489-Belgisch-staatsblad-15-07-2014-moniteur-belge.html)
###
[CATALOGUS / CATALOGUE](/5427832-Catalogus-catalogue.html)
CATALOGUS / CATALOGUE LA SOCIÉTÉ EUROPOCHETTE HET BEDRIJF [ NL ] Wat 10 jaar geleden aarzelend begon, groeide voor Europochette uit tot een succesverhaal. Met het uitvinden van het bestekzakje gaf Europochette
[Nadere informatie](/5427832-Catalogus-catalogue.html)
###
[Mefa brievenbussen. Puur design. Mefa boîtes aux lettres. Design à l état pur.](/11538379-Mefa-brievenbussen-puur-design-mefa-boites-aux-lettres-design-a-l-etat-pur.html)
Mefa brievenbussen. Puur design. Mefa boîtes aux lettres. Design à l état pur. Mefa brievenbussen. Puur design. Mefa brievenbussen blinken niet alleen uit door hun stijlvol design. Ze zijn ook functioneel,
[Nadere informatie](/11538379-Mefa-brievenbussen-puur-design-mefa-boites-aux-lettres-design-a-l-etat-pur.html)
###
[SEPT FONTAINES POUR LA SENNE ZEVEN FONTEINEN VOOR DE ZENNE HET BEURSPLEIN](/33868522-Sept-fontaines-pour-la-senne-zeven-fonteinen-voor-de-zenne-het-beursplein.html)
PLACE DE LA BOURSE Une Nouvelle place Une endroit de fêtes et de manifestations Une scène de joie et de colère Des colonnes baroques d eau La «mexican wave» HET BEURSPLEIN Een nieuw plein Een plek van
[Nadere informatie](/33868522-Sept-fontaines-pour-la-senne-zeven-fonteinen-voor-de-zenne-het-beursplein.html)
###
[Grande enquête IPCF - Grote enquête BIBF](/14166330-Grande-enquete-ipcf-grote-enquete-bibf.html)
1 Grande enquête IPCF - Grote enquête BIBF Pression fiscale, médias sociaux ou encore législation anti-blanchiment : les comptables-fiscalistes nous disent tout! Fiscale druk, sociale media en witwaswetgeving
[Nadere informatie](/14166330-Grande-enquete-ipcf-grote-enquete-bibf.html)
###
[Schiedel BEMAL Hulpstukken Accessoires](/16354758-Schiedel-bemal-hulpstukken-accessoires.html)
Hulpstukken Accessoires 1 Aansluitmond type PR Indien de PR zich in de kokerwand bevindt en rechtstreeks verbonden is met het betonnen kanaal, vormt de aansluiting en het afvoerkanaal één betonnen geheel,
[Nadere informatie](/16354758-Schiedel-bemal-hulpstukken-accessoires.html)
###
[FABULOUS CHIC WINTER LODGE CHRISTMAS MORNING BALANCED WHITE](/13841018-Fabulous-chic-winter-lodge-christmas-morning-balanced-white.html)
FABULOUS CHIC WINTER LODGE CHRISTMAS MORNING BALANCED WHITE We presenteren u graag onze nieuwe kerstthema s: FABULOUS CHIC, WINTER LODGE, CHRISTMAS MORNING, BALANCED WHITE.* Naast deze thema s blijven
[Nadere informatie](/13841018-Fabulous-chic-winter-lodge-christmas-morning-balanced-white.html)
###
[Vandaag in organisaties Aujourd'hui dans les organisations](/18642526-Vandaag-in-organisaties-aujourd-hui-dans-les-organisations.html)
Vandaag in organisaties Aujourd'hui dans les organisations STRESS BURN OUTS PESTERIJEN HARCÈLEMENT CONFLICTEN CONFLITS stress DOOR / PAR sociaal - economische veranderingen changements socio-economiques
[Nadere informatie](/18642526-Vandaag-in-organisaties-aujourd-hui-dans-les-organisations.html)
###
[DREAMS NATURE GLAMOUR WINTER](/13840969-Dreams-nature-glamour-winter.html)
CHRISTMAS at work 2014 We presenteren u graag onze nieuwe kerstthema s: DREAMS, NATURE, GLAMOUR, WINTER Naast deze thema s blijven we u ook onze CLASSIC-thema s (rood, zilver of goud) aanbieden; onze sfeer-volle
[Nadere informatie](/13840969-Dreams-nature-glamour-winter.html)
###
[Employment Monitor. Voor Corelio/Jobat Door Synovate Datum: 24/5/2011](/852165-Employment-monitor-voor-corelio-jobat-door-synovate-datum-24-5-2011.html)
Employment Monitor Voor Corelio/Jobat Door Synovate Datum: 24/5/2011 Methodologie Werkgevers N=500 Telefonische interviews Interviews met HR professionals Representatieve steekproef (Graydon) op basis
[Nadere informatie](/852165-Employment-monitor-voor-corelio-jobat-door-synovate-datum-24-5-2011.html)
###
[Hôtel Eurocatering. 26 oct. Sauna 24,75 7 173,25. 27 oct. Petit-déjeuner 14,50 15 217,50. Sous-total 3645,25 TVA 21% 765,50.](/12491485-Hotel-eurocatering-26-oct-sauna-24-75-7-173-25-27-oct-petit-dejeuner-14-50-15-217-50-sous-total-3645-25-tva-21-765-50.html)
CONTEXTE 1.3 Une erreur dans la facture 1. Lisez les nombres productief kaartjes - klassikaal Zie Fiches à découper. Aantal setjes = 1. Elke leerling krijgt een kaartje. Ze lopen rond in de klas en houden
[Nadere informatie](/12491485-Hotel-eurocatering-26-oct-sauna-24-75-7-173-25-27-oct-petit-dejeuner-14-50-15-217-50-sous-total-3645-25-tva-21-765-50.html)
###
[BELGISCHE KAMER VAN CHAMBRE DES REPRÉSENTANTS](/31194139-Belgische-kamer-van-chambre-des-representants.html)
DOC 54 1726/002 DOC 54 1726/002 BELGISCHE KAMER VAN VOLKSVERTEGENWOORDIGERS CHAMBRE DES REPRÉSENTANTS DE BELGIQUE 12 april 2016 12 avril 2016 WETSONTWERP tot wijziging van de wet van 15 december 1980 betreffende
[Nadere informatie](/31194139-Belgische-kamer-van-chambre-des-representants.html)
###
[Faire évoluer les voitures de sport, c est bien. Faire évoluer leur conducteur, c est encore mieux.](/8459268-Faire-evoluer-les-voitures-de-sport-c-est-bien-faire-evoluer-leur-conducteur-c-est-encore-mieux.html)
Porsche Belgium Driving Days 2011 Faire évoluer les voitures de sport, c est bien. Faire évoluer leur conducteur, c est encore mieux. Sportwagens die evolueren, dat is goed. Bestuurders die evolueren,
[Nadere informatie](/8459268-Faire-evoluer-les-voitures-de-sport-c-est-bien-faire-evoluer-leur-conducteur-c-est-encore-mieux.html)
###
[Montagehandleiding - Notice de montage](/10206347-Montagehandleiding-notice-de-montage.html)
Montagehandleiding - Notice de montage Artikel - Article 771417 Omschrijving - Déscription Carport Hannover 604 x 760 cm Carport Hannover 604 x 760 cm Nederlands : De door u gekochte constructie werd zorgvuldig
[Nadere informatie](/10206347-Montagehandleiding-notice-de-montage.html)
###
[49188 BELGISCH STAATSBLAD 22.09.2008 MONITEUR BELGE](/1056401-49188-belgisch-staatsblad-22-09-2008-moniteur-belge.html)
49188 BELGISCH STAATSBLAD 22.09.2008 MONITEUR BELGE Art. 3. Artikel 15 van hetzelfde besluit wordt vervangen als volgt : «Art. 15. De subsidies die ten bate van het Nationaal Geografisch Instituut zijn
[Nadere informatie](/1056401-49188-belgisch-staatsblad-22-09-2008-moniteur-belge.html)
###
[CHAMBRE DES REPRÉSENTANTS BELGISCHE KAMER VAN](/13370938-Chambre-des-representants-belgische-kamer-van.html)
DOC 50 0321/002 DOC 50 0321/002 BELGISCHE KAMER VAN VOLKSVERTEGENWOORDIGERS DES REPRÉSENTANTS DE BELGIQUE 6 januari 2000 6 janvier 2000 WETSONTWERP betreffende het ontslag van bepaalde militairen en de
[Nadere informatie](/13370938-Chambre-des-representants-belgische-kamer-van.html)
###
[Op het potje Sur le petit pot](/32461280-Op-het-potje-sur-le-petit-pot.html)
Op het potje Sur le petit pot Wanneer wordt je kind zindelijk? Wat is zindelijkheid? Je kind is zindelijk als het: - niet meer in zijn broek plast. - overdag droog is. - zelf op het potje of het toilet
[Nadere informatie](/32461280-Op-het-potje-sur-le-petit-pot.html)
###
[Telebib2 Edifact Validation - Tool introduction page 2 / 15](/11200569-Telebib2-edifact-validation-tool-introduction-page-2-15.html)
Tool introduction Telebib2 Edifact Validation page 1 / 15 10.01.2012 Er is nu een tool beschikbaar die het mogelijk maakt een tekstbestand met inhoud op basis van de Telebib2 Edifact syntaxis the valideren.
[Nadere informatie](/11200569-Telebib2-edifact-validation-tool-introduction-page-2-15.html)
###
[Barema's op 01/09/2008 Barèmes au 01/09/2008](/13193823-Barema-s-op-01-09-2008-baremes-au-01-09-2008.html)
Barema's op 01/09/2008 Barèmes au 01/09/2008 SPILINDEX 110,51 INDICE-PIVOT 110,51 Tegemoetkomingen aan personen met een handicap Allocations aux personnes handicapées (Jaarbedragen) (Montants annuels)
[Nadere informatie](/13193823-Barema-s-op-01-09-2008-baremes-au-01-09-2008.html)
###
[FAVV -AFSCA AC- Kruidtuin - FSC Kruidtuinlaan 55 1000 Brussel / Bruxelles. Verslag van infosessie bestek FAVV_DGLABO_CPM_2016 (29/06/2015)](/14637461-Favv-afsca-ac-kruidtuin-fsc-kruidtuinlaan-55-1000-brussel-bruxelles-verslag-van-infosessie-bestek-favv_dglabo_cpm_2016-29-06-2015.html)
FAVV -AFSCA AC- Kruidtuin - FSC Kruidtuinlaan 55 1000 Brussel / Bruxelles Verslag van infosessie bestek FAVV_DGLABO_CPM_2016 (29/06/2015) Rapport de la session d information Cahier spécial des charges
[Nadere informatie](/14637461-Favv-afsca-ac-kruidtuin-fsc-kruidtuinlaan-55-1000-brussel-bruxelles-verslag-van-infosessie-bestek-favv_dglabo_cpm_2016-29-06-2015.html)
###
[BELGISCH STAATSBLAD Ed. 2 MONITEUR BELGE](/40668998-Belgisch-staatsblad-ed-2-moniteur-belge.html)
21129 2 de eerste dag van de zesde maand volgend op de datum van de test verbonden aan de eerste georganiseerde gecertificeerde opleiding, van de een of meerdere gecertificeerde opleidingen waarvoor ze
[Nadere informatie](/40668998-Belgisch-staatsblad-ed-2-moniteur-belge.html)
###
[BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK PARLEMENT PARLEMENT DE LA RÉGION DE BRUXELLES-CAPITALE ONTWERP VAN ORDONNANTIE PROJET D ORDONNANCE](/31666427-Brussels-hoofdstedelijk-parlement-parlement-de-la-region-de-bruxelles-capitale-ontwerp-van-ordonnantie-projet-d-ordonnance.html)
A-225/3 2011/2012 A-225/3 2011/2012 BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK PARLEMENT GEWONE ZITTING 2011-2012 13 JANUARI 2012 ONTWERP VAN ORDONNANTIE betreffende het natuurbehoud PARLEMENT DE LA RÉGION DE BRUXELLES-CAPITALE
[Nadere informatie](/31666427-Brussels-hoofdstedelijk-parlement-parlement-de-la-region-de-bruxelles-capitale-ontwerp-van-ordonnantie-projet-d-ordonnance.html)
###
[Rumble in the Dungeon](/14799466-Rumble-in-the-dungeon.html)
Rumble in the Dungeon Un jeu de Olivier Saffre. Flatlined Games 2012, tous droits réservés Il y a trop de monstres et d'aventuriers dans ce donjon. Le trésor du roi mort est bien gardé mais les aventuriers
[Nadere informatie](/14799466-Rumble-in-the-dungeon.html)
###
[En sécurité et santé au travail? Veilig en gezond op mijn werk?](/4684701-En-securite-et-sante-au-travail-veilig-en-gezond-op-mijn-werk.html)
Korte inhoud En sécurité et santé au travail? Veilig en gezond op mijn werk? Les résultats de resultaten Odette Wlodarski An Rommel 1. Méthodologie 2. Les répondants 3. L expérience des jeunes stage 4.
[Nadere informatie](/4684701-En-securite-et-sante-au-travail-veilig-en-gezond-op-mijn-werk.html)
###
[Cela vous dit-il d emboîter le pas avec la Loterie Nationale?](/18973183-Cela-vous-dit-il-d-emboiter-le-pas-avec-la-loterie-nationale.html)
Let s Move Loterie Nationale Service des Ressources Humaines Service Interne pour la Prévention et la Protection au travail Nationale Loterij Dienst Human Ressources Interne Dienst voor Preventie en Bescherming
[Nadere informatie](/18973183-Cela-vous-dit-il-d-emboiter-le-pas-avec-la-loterie-nationale.html)
###
[ALBERT ALBERT. BELGISCH STAATSBLAD Ed. 2 MONITEUR BELGE](/40326974-Albert-albert-belgisch-staatsblad-ed-2-moniteur-belge.html)
BELGISCH STAATSBLAD 03.02.2006 Ed. 2 MONITEUR BELGE 6073 Op de voordracht van Onze Minister van Pensioenen en op advies van Onze in Raad vergaderde Ministers, Hebben Wij besloten en besluiten Wij : Artikel
[Nadere informatie](/40326974-Albert-albert-belgisch-staatsblad-ed-2-moniteur-belge.html)
###
[CABLE SUPPORT SYSTEMS BRANDWEREND RÉSISTANT AU FEU](/12745850-Cable-support-systems-brandwerend-resistant-au-feu.html)
BRANDWEREND RÉSISTANT AU FEU SYSTÈMES RÉSISTANTS AU FEU (RGIE 104) Lorsqu un incendie se déclare dans un bâtiment, l objectif essentiel est le sauvetage de vies humaines. C est pourquoi nous attachons
[Nadere informatie](/12745850-Cable-support-systems-brandwerend-resistant-au-feu.html)
###
[Wie zijn wij? Qui sommes-nous?](/18530782-Wie-zijn-wij-qui-sommes-nous.html)
Projectbrochure Brochure promoteurs 2015 Wie zijn wij? Grando Keukens is in België een vertrouwd merk. Met een landelijk netwerk van prachtige toonzalen bedienen wij de keukenmarkt. Gericht op: - Verkoop
[Nadere informatie](/18530782-Wie-zijn-wij-qui-sommes-nous.html)
###
[BELGISCHE KAMER VAN CHAMBRE DES REPRÉSENTANTS](/25029494-Belgische-kamer-van-chambre-des-representants.html)
DOC 54 1730/002 DOC 54 1730/002 BELGISCHE KAMER VAN VOLKSVERTEGENWOORDIGERS CHAMBRE DES REPRÉSENTANTS DE BELGIQUE 13 april 2016 13 avril 2016 WETSONTWERP tot wijziging van de wet van 15 december 1980 betreffende
[Nadere informatie](/25029494-Belgische-kamer-van-chambre-des-representants.html)
###
[Siemens SITRAIN Institute Mode d emploi Website](/18029120-Siemens-sitrain-institute-mode-d-emploi-website.html)
Siemens SITRAIN Institute Mode d emploi Website Edition 01 Réservation d un cours au Siemens SITRAIN Institute 1.1 Commencer sur le site web A partir de la page de démarrage https://www.sitrain-learning.siemens.com/bel-pl/en/index.do
[Nadere informatie](/18029120-Siemens-sitrain-institute-mode-d-emploi-website.html)
###
[FEDERALE OVERHEIDSDIENST MOBILITEIT EN VERVOER SERVICE PUBLIC FEDERAL MOBILITE ET TRANSPORTS](/17903672-Federale-overheidsdienst-mobiliteit-en-vervoer-service-public-federal-mobilite-et-transports.html)
ROYAUME DE BELGIQUE SERVICE PUBLIC FEDERAL MOBILITE ET TRANSPORTS Arrêté ministériel déterminant les marchandises dangereuses visées par l article 48 bis 2 de l arrêté royal du 1 er décembre 1975 portant
[Nadere informatie](/17903672-Federale-overheidsdienst-mobiliteit-en-vervoer-service-public-federal-mobilite-et-transports.html)
###
[GOUVERNEMENTS DE COMMUNAUTE ET DE REGION GEMEENSCHAPS- EN GEWESTREGERINGEN GEMEINSCHAFTS- UND REGIONALREGIERUNGEN](/25631690-Gouvernements-de-communaute-et-de-region-gemeenschaps-en-gewestregeringen-gemeinschafts-und-regionalregierungen.html)
66892 MONITEUR BELGE 20.09.2013 Ed. 2 BELGISCH STAATSBLAD Sur la proposition du Ministre de l Economie, Nous avons arrêté et arrêtons : Article 1 er. Dans l article 16 de l arrêté royal du 23 septembre
[Nadere informatie](/25631690-Gouvernements-de-communaute-et-de-region-gemeenschaps-en-gewestregeringen-gemeinschafts-und-regionalregierungen.html)
###
[HOUTEN JALOEZIEËN STORES EN BOIS GEWEVEN HOUT BOIS TISSÉ. www.lecluyse.be](/14344702-Houten-jaloezieen-stores-en-bois-geweven-hout-bois-tisse-www-lecluyse-be.html)
HOUTEN JALOEZIEËN STORES EN BOIS GEWEVEN HOUT BOIS TISSÉ LECLUYSE nv/sa Tel. +32(0)51-56 62 29 Tel. +32(0)51-57 56 91 Fax +32(0)51-57 56 96 E-mail: info@lecluyse.be www.lecluyse.be houten jaloezieën 25mm
[Nadere informatie](/14344702-Houten-jaloezieen-stores-en-bois-geweven-hout-bois-tisse-www-lecluyse-be.html)
###
[WIJ ZIJN IN-LITE. In deze stand ziet u de LED buitenverlichting van in-lite. Eenvoudig te installeren, veilig en energiezuinig.](/25290936-Wij-zijn-in-lite-in-deze-stand-ziet-u-de-led-buitenverlichting-van-in-lite-eenvoudig-te-installeren-veilig-en-energiezuinig.html)
WIJ ZIJN IN-LITE In deze stand ziet u de LED buitenverlichting van in-lite. Eenvoudig te installeren, veilig en energiezuinig. HET IN-LITE SYSTEEM Alle in-lite verlichting is gebaseerd op laagspanning
[Nadere informatie](/25290936-Wij-zijn-in-lite-in-deze-stand-ziet-u-de-led-buitenverlichting-van-in-lite-eenvoudig-te-installeren-veilig-en-energiezuinig.html)
###
[pendant le mieux serait de il vaut mieux](/27876681-Pendant-le-mieux-serait-de-il-vaut-mieux.html)
en fin de sinon le passe-temps favori le lundi après-midi un dîner de famille grave pendant le mieux serait de il vaut mieux il est facile de il m arrive de j ai appris à parler français de toute façon
[Nadere informatie](/27876681-Pendant-le-mieux-serait-de-il-vaut-mieux.html)
###
[Hoe snel. ben jij? Serez-vous assez rapide? Spelregels. Règles du Jeu. 12+ 30 min. 3-6. 17610_Manual_5se.indd 1 21-06-12 15:02](/13581168-Hoe-snel-ben-jij-serez-vous-assez-rapide-spelregels-regles-du-jeu-12-30-min-3-6-17610_manual_5se-indd-1-21-06-12-15-02.html)
Hoe snel Serez-vous assez rapide? ben jij? 12+ 30 min. 3-6 NL Spelregels FR Règles du Jeu 17610_Manual_5se.indd 1 21-06-12 15:02 NL Spelregels Als je er de tijd voor mag nemen, dan zijn het eigenlijk makkelijke
[Nadere informatie](/13581168-Hoe-snel-ben-jij-serez-vous-assez-rapide-spelregels-regles-du-jeu-12-30-min-3-6-17610_manual_5se-indd-1-21-06-12-15-02.html)
###
[Pannenkoekmachines Crepmatic](/4975136-Pannenkoekmachines-crepmatic.html)
Pannenkoekmachines Crepmatic Het beste is maar goed genoeg 2/6 Een system dat toelaat om 60 pannenkoeken per uur te produceren! Het systeem is eenvoudig in gebruik en snel te reinigen. Het systeem wordt
[Nadere informatie](/4975136-Pannenkoekmachines-crepmatic.html)
###
[47990 BELGISCH STAATSBLAD MONITEUR BELGE](/29114859-47990-belgisch-staatsblad-moniteur-belge.html)
47990 BELGISCH STAATSBLAD 28.07.2010 MONITEUR BELGE N. 2010 2505 VLAAMSE OVERHEID [C 2010/35507] 11 JUNI 2010. Besluit van de Vlaamse Regering betreffende de modulaire structuur van het secundair volwassenenonderwijs
[Nadere informatie](/29114859-47990-belgisch-staatsblad-moniteur-belge.html)
###
[64360 BELGISCH STAATSBLAD 27.10.2010 MONITEUR BELGE](/1592060-64360-belgisch-staatsblad-27-10-2010-moniteur-belge.html)
64360 BELGISCH STAATSBLAD 27.10.2010 MONITEUR BELGE FEDERALE OVERHEIDSDIENST SOCIALE ZEKERHEID N. 2010 3685 [C 2010/22451] F. 2010 3685 SERVICE PUBLIC FEDERAL SECURITE SOCIALE [C 2010/22451] 15 OKTOBER
[Nadere informatie](/1592060-64360-belgisch-staatsblad-27-10-2010-moniteur-belge.html)
###
[33662 BELGISCH STAATSBLAD 02.07.2008 MONITEUR BELGE](/10860434-33662-belgisch-staatsblad-02-07-2008-moniteur-belge.html)
33662 BELGISCH STAATSBLAD 02.07.2008 MONITEUR BELGE MINISTERIE VAN HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST N. 2008 2191 [C 2008/31345] 19 JUNI 2008. Besluit van de Brusselse Hoofdstedelijke Regering tot vaststelling
[Nadere informatie](/10860434-33662-belgisch-staatsblad-02-07-2008-moniteur-belge.html)
###
[07-02-2012. Formation permanente: le point de vue de la zone Luxembourg Voorgezette opleiding: Het standpunt van de zone Luxemburg Cpt/Kpt J.](/10802895-07-02-2012-formation-permanente-le-point-de-vue-de-la-zone-luxembourg-voorgezette-opleiding-het-standpunt-van-de-zone-luxemburg-cpt-kpt-j.html)
07-02-2012 Formation permanente: le point de vue de la zone Luxembourg Voorgezette opleiding: Het standpunt van de zone Luxemburg Cpt/Kpt J. Louis De moeilijkheden van de permanente opleiding in een grote
[Nadere informatie](/10802895-07-02-2012-formation-permanente-le-point-de-vue-de-la-zone-luxembourg-voorgezette-opleiding-het-standpunt-van-de-zone-luxemburg-cpt-kpt-j.html)
###
[CHAMBRE DES REPRÉSENTANTS BELGISCHE KAMER VAN](/34137322-Chambre-des-representants-belgische-kamer-van.html)
DOC 54 2248/002 DOC 54 2248/002 BELGISCHE KAMER VAN VOLKSVERTEGENWOORDIGERS CHAMBRE DES REPRÉSENTANTS DE BELGIQUE 6 januari 2017 6 janvier 2017 WETSONTWERP tot wijziging van de wet van 26 juli 1996 tot
[Nadere informatie](/34137322-Chambre-des-representants-belgische-kamer-van.html)
###
[SCAN EN BRENG DEZE COVER TOT LEVEN! (uitleg pagina 61) FLASHEZ ET DONNEZ VIE À CETTE COUVERTURE! (explications page 61) PASSION FOR FIRE GAS /GAZ](/3112978-Scan-en-breng-deze-cover-tot-leven-uitleg-pagina-61-flashez-et-donnez-vie-a-cette-couverture-explications-page-61-passion-for-fire-gas-gaz.html)
SCAN EN BRENG DEZE COVER TOT LEVEN! (uitleg pagina 61) FLASHEZ ET DONNEZ VIE À CETTE COUVERTURE! (explications page 61) PASSION FOR FIRE GAS /GAZ passion for fire Dhr. Bart Goovaerts Vuur is bij M-Design
[Nadere informatie](/3112978-Scan-en-breng-deze-cover-tot-leven-uitleg-pagina-61-flashez-et-donnez-vie-a-cette-couverture-explications-page-61-passion-for-fire-gas-gaz.html)
###
[Wedstrijdreglement Hug the Trooper](/13794467-Wedstrijdreglement-hug-the-trooper.html)
Wedstrijdreglement Hug the Trooper 1. De wedstrijd op hugthetrooper.brightfish.be wordt georganiseerd door Brightfish NV, Eeuwfeestlaan 20, 1020 Brussel. 2. De wedstrijd staat open voor alle personen die
[Nadere informatie](/13794467-Wedstrijdreglement-hug-the-trooper.html)
###
[Febeliec Energy Forum 2015. ivox Januari 2015](/2458913-Febeliec-energy-forum-2015-ivox-januari-2015.html)
Febeliec Energy Forum 2015 ivox Januari 2015 1 o Online: survey uitgevoerd op het ivox panel Opzet van het onderzoek o Dataverzameling: 23 december 2014 5 januari 2015 o Doelgroep: Belgen 18+ o Steekproef:
[Nadere informatie](/2458913-Febeliec-energy-forum-2015-ivox-januari-2015.html)
###
[Ruzie maken se disputer](/17770507-Ruzie-maken-se-disputer.html)
Ruzie maken se disputer Als kinderen ruzie maken Lorsque les enfants se disputent Kinderen maken ruzie. Dat gebeurt in elk gezin. Ruzie om een stuk speelgoed, een spelletje dat uit de hand loopt, een jaloerse
[Nadere informatie](/17770507-Ruzie-maken-se-disputer.html)
###
[NOTEBORN. creating new dimensions](/23399667-Noteborn-creating-new-dimensions.html)
NOTEBORN creating new dimensions 38 3 8 3 Welk verhaal vertelt uw boekenkast? De boeken die u om zich heen verzamelt weerspiegelen uw karakter. Nu kunt u uw boekenkast net zo persoonlijk maken als de inhoud.
[Nadere informatie](/23399667-Noteborn-creating-new-dimensions.html)
###
[Session 2016 BACCALAUREATS GENERAL ET TECHNOLOGIQUE NEERLANDAIS LANGUE VIVANTE 2](/39055243-Session-2016-baccalaureats-general-et-technologique-neerlandais-langue-vivante-2.html)
Session 2016 BACCALAUREATS GENERAL ET TECHNOLOGIQUE NEERLANDAIS LANGUE VIVANTE 2 Epreuve du Mardi 21 Juin 2016 Série L langue vivante obligatoire (LVO) Durée de l épreuve : 3h Coefficient : 4 Série L LVO
[Nadere informatie](/39055243-Session-2016-baccalaureats-general-et-technologique-neerlandais-langue-vivante-2.html)
###
[BELGISCHE KAMER VAN CHAMBRE DES REPRÉSENTANTS. betreffende het Belgisch Fonds voor de Voedselzekerheid](/36040384-Belgische-kamer-van-chambre-des-representants-betreffende-het-belgisch-fonds-voor-de-voedselzekerheid.html)
DOC 54 2171/002 DOC 54 2171/002 BELGISCHE KAMER VAN VOLKSVERTEGENWOORDIGERS CHAMBRE DES REPRÉSENTANTS DE BELGIQUE 24 januari 2017 24 janvier 2017 VOORSTEL VAN RESOLUTIE betreffende het Belgisch Fonds voor
[Nadere informatie](/36040384-Belgische-kamer-van-chambre-des-representants-betreffende-het-belgisch-fonds-voor-de-voedselzekerheid.html)
###
[Vrijstaande baden - Baignoires îlot](/2335457-Vrijstaande-baden-baignoires-ilot.html)
Vrijstaande baden - Baignoires îlot Meubelen op maat / Meubles sur mesure Op maat LED spiegels / Mirroirs LED sur mesure a division of Aqua Prestige www.aquasento.be 1 Inhoud - Contenu Meubelen op maat
[Nadere informatie](/2335457-Vrijstaande-baden-baignoires-ilot.html)
###
[MONITEUR BELGE 30.12.2013 BELGISCH STAATSBLAD](/16636041-Moniteur-belge-30-12-2013-belgisch-staatsblad.html)
MONITEUR BELGE 30.12.2013 BELGISCH STAATSBLAD 103249 SERVICE PUBLIC FEDERAL SECURITE SOCIALE [C 2013/22606] 21 DECEMBRE 2013. Arrêté royal modifiant l arrêté royal du 18 mars 1971 instituant un régime
[Nadere informatie](/16636041-Moniteur-belge-30-12-2013-belgisch-staatsblad.html)
###
[JARDIN OUVERT 1 : AU FIL DE L EAU](/15677511-Jardin-ouvert-1-au-fil-de-l-eau.html)
JARDIN OUVERT 1 : AU FIL DE L EAU Il faisait beau le samedi 26 septembre pour le premier Jardin Ouvert de la saison! Cette activité organisée par les jardiniers de Molenbabbel, qui sont à l origine de
[Nadere informatie](/15677511-Jardin-ouvert-1-au-fil-de-l-eau.html)
###
[MONTAGEHANDLEIDING/NOTICE D INSTALLATION](/28796239-Montagehandleiding-notice-d-installation.html)
MONTAGEHANDLEIDING/NOTICE D INSTALLATION Ribbon douchecabine / cabine de douche (ref. 223216) Barna douchecabine / cabine de douche (ref. 223217)! Voor uw gemak zijn de wanden en tub van deze douchecabine
[Nadere informatie](/28796239-Montagehandleiding-notice-d-installation.html)
###
[RailTime : l info vous accompagne!](/33303150-Railtime-l-info-vous-accompagne.html)
RailTime : l info vous accompagne! Internet, affiches horaires, annonces sonores, tableaux d affichage, télétexte, GSM Votre info en direct du rail À quand le prochain train? Sur quelle voie? Est-il à
[Nadere informatie](/33303150-Railtime-l-info-vous-accompagne.html)
###
[CHAMBRE DES REPRÉSENTANTS BELGISCHE KAMER VAN. relative à l enregistrement abusif des noms de domaine](/16163395-Chambre-des-representants-belgische-kamer-van-relative-a-l-enregistrement-abusif-des-noms-de-domaine.html)
DOC 50 1069/002 DOC 50 1069/002 BELGISCHE KAMER VAN VOLKSVERTEGENWOORDIGERS DES REPRÉSENTANTS DE BELGIQUE 17 oktober 2002 17 octobre 2002 WETSONTWERP betreffende het wederrechtelijk registreren van domeinnamen
[Nadere informatie](/16163395-Chambre-des-representants-belgische-kamer-van-relative-a-l-enregistrement-abusif-des-noms-de-domaine.html)
###
[CHAMBRE DES REPRÉSENTANTS BELGISCHE KAMER VAN](/19356317-Chambre-des-representants-belgische-kamer-van.html)
DOC 50 2222/002 DOC 50 2222/002 BELGISCHE KAMER VAN VOLKSVERTEGENWOORDIGERS DES REPRÉSENTANTS DE BELGIQUE 19 februari 2003 19 février 2003 WETSONTWERP tot wijziging van het koninklijk besluit n r 78 van
[Nadere informatie](/19356317-Chambre-des-representants-belgische-kamer-van.html)
###
[OFFRE DOCUMENTATION TECHNIQUE PEUGEOT POUR REPARATEURS INDEPENDANTS AANBOD PEUGEOT TECHNISCHE DOCUMENTATIE VOOR ONAFHANKELIJKE REPARATEURS](/15846665-Offre-documentation-technique-peugeot-pour-reparateurs-independants-aanbod-peugeot-technische-documentatie-voor-onafhankelijke-reparateurs.html)
OFFRE DOCUMENTATION TECHNIQUE PEUGEOT POUR REPARATEURS INDEPENDANTS AANBOD PEUGEOT TECHNISCHE DOCUMENTATIE VOOR ONAFHANKELIJKE REPARATEURS OFFRE DOCUMENTATION TECHNIQUE PEUGEOT POUR REPARATEURS INDEPENDANTS
[Nadere informatie](/15846665-Offre-documentation-technique-peugeot-pour-reparateurs-independants-aanbod-peugeot-technische-documentatie-voor-onafhankelijke-reparateurs.html)
###
[Statische zuigers type Bemal met deksel](/35443218-Statische-zuigers-type-bemal-met-deksel.html)
Statische zuigers type Bemal met deksel Aspirateurs statiques type Bemal avec couvercle Vaartstraat 64 B-3920 Lommel Tel.: 011 60 00 60 Fax: 011 60 00 70 E-mail: info@bemal.be URL: http://www.bemal.be
[Nadere informatie](/35443218-Statische-zuigers-type-bemal-met-deksel.html)
###
[COMMUNAUTE FRANÇAISE FRANSE GEMEENSCHAP](/13803619-Communaute-francaise-franse-gemeenschap.html)
BELGISCH STAATSBLAD 19.09.2002 MONITEUR BELGE 41523 COMMUNAUTE FRANÇAISE FRANSE GEMEENSCHAP MINISTERE DE LA COMMUNAUTE FRANÇAISE F. 2002 3274 [C 2002/29427] 17 JUILLET 2002. Arrêté pris en application
[Nadere informatie](/13803619-Communaute-francaise-franse-gemeenschap.html)
###
[02.07 ATELWEB entr.bil 10/05/07 16:43 Page 1 ESPACE PUBLIC MULTIMÉDIA DE LA COMMUNE DE SAINT GILLES](/8397785-02-07-atelweb-entr-bil-10-05-07-16-43-page-1-espace-public-multimedia-de-la-commune-de-saint-gilles.html)
02.07 ATELWEB entr.bil 10/05/07 16:43 Page 1 ESPACE PUBLIC MULTIMÉDIA DE LA COMMUNE DE SAINT GILLES 02.07 ATELWEB entr.bil 10/05/07 16:43 Page 2 TARIEVEN Vrije ruimte...35 /uur excl. BTW Opleidingsruimte
[Nadere informatie](/8397785-02-07-atelweb-entr-bil-10-05-07-16-43-page-1-espace-public-multimedia-de-la-commune-de-saint-gilles.html)
###
[Paritair Comité voor de uitzendarbeid en de erkende ondernemingen die buurtwerken of diensten leveren](/14662792-Paritair-comite-voor-de-uitzendarbeid-en-de-erkende-ondernemingen-die-buurtwerken-of-diensten-leveren.html)
Neerlegging-Dépôt: 10/1012011 Regist.-Enregistr.: 03/11/2011 N : 106668/C0/322 Paritair Comité voor de uitzendarbeid en de erkende ondernemingen die buurtwerken of diensten leveren Collectieve arbeidsovereenkomst
[Nadere informatie](/14662792-Paritair-comite-voor-de-uitzendarbeid-en-de-erkende-ondernemingen-die-buurtwerken-of-diensten-leveren.html)
###
[LE VIEILLISSEMENT: Un anti-modèle VEROUDERING: Een anti-model](/18237028-Le-vieillissement-un-anti-modele-veroudering-een-anti-model.html)
VIEILLISSEMENT DE LA POPULATION ET DEVELOPPEMENT DURABLE VEROUDERING VAN DE BEVOLKING EN DUURZAME ONTWIKKELING Prof. J. DE MOL Dr en Psychologie LE VIEILLISSEMENT: Un anti-modèle VEROUDERING: Een anti-model
[Nadere informatie](/18237028-Le-vieillissement-un-anti-modele-veroudering-een-anti-model.html)
###
[Eco bedrukte envelop C4 Enveloppes ECO imprimées C4](/40507023-Eco-bedrukte-envelop-c4-enveloppes-eco-imprimees-c4.html)
Eco bedrukte envelop C4 Enveloppes ECO imprimées C4 Taal Langue Eco Bedrukte envelop C4 Formaat 229 x Opmaakformaat 235 x Voorkeur plaatsing *1 110 mm 110 mm Aan te leveren formaat 235 x (breedte x hoogte)
[Nadere informatie](/40507023-Eco-bedrukte-envelop-c4-enveloppes-eco-imprimees-c4.html)
###
[GOUVERNEMENTS DE COMMUNAUTE ET DE REGION GEMEENSCHAPS- EN GEWESTREGERINGEN GEMEINSCHAFTS- UND REGIONALREGIERUNGEN](/29610839-Gouvernements-de-communaute-et-de-region-gemeenschaps-en-gewestregeringen-gemeinschafts-und-regionalregierungen.html)
61276 MONITEUR BELGE 12.12.2007 Ed. 2 BELGISCH STAATSBLAD GOUVERNEMENTS DE COMMUNAUTE ET DE REGION GEMEENSCHAPS- EN GEWESTREGERINGEN GEMEINSCHAFTS- UND REGIONALREGIERUNGEN VLAAMSE GEMEENSCHAP COMMUNAUTE
[Nadere informatie](/29610839-Gouvernements-de-communaute-et-de-region-gemeenschaps-en-gewestregeringen-gemeinschafts-und-regionalregierungen.html)
###
[* Les illustrations peuvent s écarter de la réalité. * Afbeeldingen kunnen afwijken van de werkelijkheid.](/35835020-Les-illustrations-peuvent-s-ecarter-de-la-realite-afbeeldingen-kunnen-afwijken-van-de-werkelijkheid.html)
CHRISTMAS AT WORK Nous sommes ravis de vous présenter nos thèmes de Noël pour 2016 : SECRETS, PURE, TRADITION et MISTY.* Outre ces nouveaux thèmes, nous continuons aussi à proposer les thèmes CLASSIC (doré,
[Nadere informatie](/35835020-Les-illustrations-peuvent-s-ecarter-de-la-realite-afbeeldingen-kunnen-afwijken-van-de-werkelijkheid.html)
###
[Kerstkaarten Cartes de Noël](/39456182-Kerstkaarten-cartes-de-noel.html)
Kerstkaarten Cartes de Noël Taal Langue Kerstkaarten Op zoek naar een hippe vintage kerstkaart? Of heb je liever een zakelijk klassiek ontwerp? We hebben ruim 300 sprankelende ontwerpen voor je klaarstaan
[Nadere informatie](/39456182-Kerstkaarten-cartes-de-noel.html)
###
[80806 MONITEUR BELGE 28.12.2011 BELGISCH STAATSBLAD](/5598508-80806-moniteur-belge-28-12-2011-belgisch-staatsblad.html)
80806 MONITEUR BELGE 28.12.2011 BELGISCH STAATSBLAD AGENCE FEDERALE POUR LA SECURITE DE LA CHAINE ALIMENTAIRE [C 2011/18456] FEDERAAL AGENTSCHAP VOOR DE VEILIGHEID VAN DE VOEDSELKETEN [C 2011/18456] 15
[Nadere informatie](/5598508-80806-moniteur-belge-28-12-2011-belgisch-staatsblad.html)
###
[Chairs for the quality office FLIGHT](/17543974-Chairs-for-the-quality-office-flight.html)
Chairs for the quality office FLIGHT Flight 20 Het nieuwe werken Une nouvelle façon de travailler Het nieuwe werken houdt in dat één bureaustoel meerdere gebruikers heeft. Flight 20 is hiervoor geschikt
[Nadere informatie](/17543974-Chairs-for-the-quality-office-flight.html)
###
[Handleiding. SOLUS PA (Traditioneel rolluik) met Inus Keo schakelaar](/9924583-Handleiding-solus-pa-traditioneel-rolluik-met-inus-keo-schakelaar.html)
Handleiding SOLUS PA (Traditioneel rolluik) met Inus Keo schakelaar A. Aansluiting Indien foute draadrichting: wissel de bruine en zwarte motordraad om. B. Afstelling 1. De draairichting van de oprolbuis
[Nadere informatie](/9924583-Handleiding-solus-pa-traditioneel-rolluik-met-inus-keo-schakelaar.html)
###
[Le Gouvernement de la Région de Bruxelles-Capitale, De Brusselse Hoofdstedelijke Regering,](/18974133-Le-gouvernement-de-la-region-de-bruxelles-capitale-de-brusselse-hoofdstedelijke-regering.html)
COORDINATION OFFICIEUSE DE : Arrêté du Gouvernement de la Région de Bruxelles-Capitale du 19 juin 2008 déterminant le contenu de la proposition PEB et de l étude de faisabilité AE22 - Arrêté du Gouvernement
[Nadere informatie](/18974133-Le-gouvernement-de-la-region-de-bruxelles-capitale-de-brusselse-hoofdstedelijke-regering.html)
###
[PROGRAMME DE COOPÉRATION TRANSFRONTALIÈRE GRENSOVERSCHRIJDEND SAMENWERKINGSPROGRAMMA](/1645830-Programme-de-cooperation-transfrontaliere-grensoverschrijdend-samenwerkingsprogramma.html)
PROGRAMME DE COOPÉRATION TRANSFRONTALIÈRE GRENSOVERSCHRIJDEND SAMENWERKINGSPROGRAMMA 1. Où déposer? 1. Déposer un pré-projet? 1. Déposer un pré-portefeuille de projets? 1. Waar indienen? 2. Indiening projectconcept?
[Nadere informatie](/1645830-Programme-de-cooperation-transfrontaliere-grensoverschrijdend-samenwerkingsprogramma.html)
###
[PARLEMENT DE LA RÉGION DE BRUXELLES-CAPITALE BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK PARLEMENT PROPOSITION D'ORDONNANCE VOORSTEL VAN ORDONNANTIE](/18891838-Parlement-de-la-region-de-bruxelles-capitale-brussels-hoofdstedelijk-parlement-proposition-d-ordonnance-voorstel-van-ordonnantie.html)
A-187/3 2014/2015 A-187/3 2014/2015 BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK PARLEMENT GEWONE ZITTING 2014-2015 3 JULI 2015 PARLEMENT DE LA RÉGION DE BRUXELLES-CAPITALE SESSION ORDINAIRE 2014-2015 3 JUILLET 2015 VOORSTEL
[Nadere informatie](/18891838-Parlement-de-la-region-de-bruxelles-capitale-brussels-hoofdstedelijk-parlement-proposition-d-ordonnance-voorstel-van-ordonnantie.html)
###
[CONVENTION COLLECTIVE DE TRAVAIL DU 29 SEPTEMBRE 2003, CONCLUE AU](/14445345-Convention-collective-de-travail-du-29-septembre-2003-conclue-au.html)
CONVENTION COLLECTIVE DE TRAVAIL DU 29 SEPTEMBRE 2003, CONCLUE AU SEIN DE LA COMMISSION PARITAIRE DE HÔTELIÈRE. PORTANT DE LA CONVENTION COLLECTIVE DE TRAVAIL N 1 DU 25 JUIN 1997, SUR D'UNE NOUVELLE CLASSIFICATION
[Nadere informatie](/14445345-Convention-collective-de-travail-du-29-septembre-2003-conclue-au.html)
###
[OFFRE D EMPLOI CSC BÂTIMENT INDUSTRIE & ÉNERGIE / ACV BOUW INDUSTRIE & ENERGIE. Service du personnel. Nom de l organisation Fonction Date d embauche](/14237859-Offre-d-emploi-csc-batiment-industrie-energie-acv-bouw-industrie-energie-service-du-personnel-nom-de-l-organisation-fonction-date-d-embauche.html)
INTITULE DU POSTE OFFRE D EMPLOI TRADUCTEUR-INTERPRÈTE / VERTALER-TOLK ORIGINE DE L OFFRE CSC BÂTIMENT INDUSTRIE & ÉNERGIE / ACV BOUW INDUSTRIE & ENERGIE DESCRIPTION Jobadvertentie in het Nederlands (zie
[Nadere informatie](/14237859-Offre-d-emploi-csc-batiment-industrie-energie-acv-bouw-industrie-energie-service-du-personnel-nom-de-l-organisation-fonction-date-d-embauche.html)
###
[40816 MONITEUR BELGE 29.10.1999 BELGISCH STAATSBLAD](/8198962-40816-moniteur-belge-29-10-1999-belgisch-staatsblad.html)
40816 MONITEUR BELGE 29.10.1999 BELGISCH STAATSBLAD MINISTERE DES AFFAIRES ECONOMIQUES F. 99 3542 [99/11342] 30 SEPTEMBRE 1999. Arrêté ministériel modifiant l arrêté royal du 30 décembre 1993 prescrivant
[Nadere informatie](/8198962-40816-moniteur-belge-29-10-1999-belgisch-staatsblad.html)
###
[AMÉNAGEMENT DE MAGASINS WINKELINRICHTING](/3996834-Amenagement-de-magasins-winkelinrichting.html)
AMÉNAGEMENT DE MAGASINS WINKELINRICHTING Quatre-vingts ans d expérience en aménagement de magasin L agencement de votre magasin vous rappelle les années 70? Vous ouvrez prochainement une nouvelle boutique?
[Nadere informatie](/3996834-Amenagement-de-magasins-winkelinrichting.html)
###
[MONITEUR BELGE Ed. 3 BELGISCH STAATSBLAD](/37399164-Moniteur-belge-ed-3-belgisch-staatsblad.html)
30611 SERVICE PUBLIC FEDERAL FINANCES [C 2015/03204] 26 MAI 2015. Arrêté royal déterminant le modèle de la formule de déclaration en matière d impôt des sociétés pour l exercice d imposition 2015 (1) PHILIPPE,
[Nadere informatie](/37399164-Moniteur-belge-ed-3-belgisch-staatsblad.html)
###
[Bedrukte envelop EA5 Enveloppes personnalisées EA5](/42337637-Bedrukte-envelop-ea5-enveloppes-personnalisees-ea5.html)
Bedrukte envelop EA5 Enveloppes personnalisées EA5 Taal Langue Bedrukte envelop EA5 Formaat 220 x Opmaak formaat 226 x Envelop Formaat (mm) Materiaalsoort Opties sluiting* Opties venster* EA5 220 x 156
[Nadere informatie](/42337637-Bedrukte-envelop-ea5-enveloppes-personnalisees-ea5.html)
###
[Consultatie. BROBA II 2003 Ontwerpbesluit van het Belgisch Instituut voor postdiensten en telecommunicatie](/16698876-Consultatie-broba-ii-2003-ontwerpbesluit-van-het-belgisch-instituut-voor-postdiensten-en-telecommunicatie.html)
Consultatie BROBA II 2003 Ontwerpbesluit van het Belgisch Instituut voor postdiensten en telecommunicatie Aspect Basic SLA - Provisionning Timer Escalation Interpretation Om te voldoen aan de eis inzake
[Nadere informatie](/16698876-Consultatie-broba-ii-2003-ontwerpbesluit-van-het-belgisch-instituut-voor-postdiensten-en-telecommunicatie.html)

WARC-Truncated: length

Server: nginx

Set-Cookie: uid=isk2F1jTpuVJPTRsA8qgAg==; expires=Fri, 23-Mar-18 10:43:49 GMT; path=/