text:
Kinh Doanh Game Net: 0938.137.789 | Workstation + Render Farm: 0909.107.789
Kỹ Thuật: 08.62738.678 - Bảo hành: 08.62727.678 - Kế Toán: 08.35124.187
HÃY ĐẶT NIỀM TIN CỦA BẠN VÀO AN PHÁT, BẠN SẼ CÓ MỘT DỰ ÁN HOÀN HẢO NHẤT.
GIẢI PHÁP NHỎ CHO DỰ ÁN LỚN.
Cáp được thiết kế với một đầu USB và một đầu USB có tác dụng nối dài khoảng cách tín hiệu USB.một khe cắm adapter dùng để ổn địng nguồn cho thiết bị khi thiết bị kết nối với các thiết bị có nhu cầu nguồn cao như : HDD/CAMERA/MÁY QUÉT và các thiết bị có hỗ trợ cổng giao tiếp USB.
========================
========================
========================
========================
========================
Vi Tính An Phát © 2015 Cài đặt bởi Lương Vinh

markdown:
|
|
|
|**Kinh Doanh Game Net: 0938.137.789 | Workstation + Render Farm: 0909.107.789** ** Kỹ Thuật: 08.62738.678 - Bảo hành: 08.62727.678 - Kế Toán: 08.35124.187**
**HÃY ĐẶT NIỀM TIN CỦA BẠN VÀO AN PHÁT, BẠN SẼ CÓ MỘT DỰ ÁN HOÀN HẢO NHẤT.**
**GIẢI PHÁP NHỎ CHO DỰ ÁN LỚN.**
Cáp được thiết kế với một đầu USB và một đầu USB có tác dụng nối dài khoảng cách tín hiệu USB.một khe cắm adapter dùng để ổn địng nguồn cho thiết bị khi thiết bị kết nối với các thiết bị có nhu cầu nguồn cao như : HDD/CAMERA/MÁY QUÉT và các thiết bị có hỗ trợ cổng giao tiếp USB.
|
|[Thiết Bị Phát Wifi Bằng Sim 3G 4G Kèm Sạc Dự Phòng](http://vitinhanphat.com/san-pham/Thiet-Bi-Phat-Wifi-Bang-Sim-3G-4G-Kem-Sac-Du-Phong-sp148.html) [Mouse Bungee Thiết Bị Giữ Dây Chuột Cho Game Thủ Việt](http://vitinhanphat.com/san-pham/Mouse-Bungee-Thiet-Bi-Giu-Day-Chuot-Cho-Game-Thu-Viet-sp143.html) [Cáp Displayport To Displayport 2M Mạ Vàng](http://vitinhanphat.com/san-pham/Cap-Displayport-To-Displayport-2M-Ma-Vang-sp125.html) [Thiết Bị Gắn Linh Kiện Máy Tính Cho Phòng Game Net Đóng Thùng Hộp](http://vitinhanphat.com/san-pham/Thiet-Bi-Gan-Linh-Kien-May-Tinh-Cho-Phong-Game-Net-Dong-Thung-Hop-sp72.html) [Máy Thổi Bụi Cao Cấp Chuyên Trị Vệ Sinh Phòng Net Game OSUKA OSK 900](http://vitinhanphat.com/san-pham/May-Thoi-Bui-Cao-Cap-Chuyen-Tri-Ve-Sinh-Phong-Net-Game-OSUKA-OSK-900-sp60.html) [Nút Bấm Nguồn Có Đèn Led Cho Phòng Nét Đóng Hộp](http://vitinhanphat.com/san-pham/Nut-Bam-Nguon-Co-Den-Led-Cho-Phong-Net-Dong-Hop-sp59.html) [Dây USP Nối Dài Dành Cho Bàn Ghế Phòng Net Đóng Hộp](http://vitinhanphat.com/san-pham/Day-USP-Noi-Dai-Danh-Cho-Ban-Ghe-Phong-Net-Dong-Hop-sp58.html) [Combo Nút Bấm Nguồn Cao Cấp Dành Cho Phòng Net Không Dùng Case](http://vitinhanphat.com/san-pham/Combo-Nut-Bam-Nguon-Cao-Cap-Danh-Cho-Phong-Net-Khong-Dung-Case-sp21.html)
========================
========================
========================
========================
========================
|
|
|
|![]()
|
|
|
|![]()
|
|
|
|![]()
|
|
|
|![]()
|
|
|
|![]()
|
|
|
|![]()
|
|
|
|![]()
|
|
|
|![]()
|
|
|
|![]()
|
|
|
|![]()
|
|
|
|![]()
|
|
|
|![]()
|
|
|
|![]()
|
|
|
|![]()
|
|
|
|![]()
|
|
|
|![]()
|
|
|
|![]()
|
|
|
|![]()
|
|
|
|![]()
|
|
Vi Tính An Phát © 2015 Cài đặt bởi
[Lương Vinh](https://plus.google.com/u/0/102288734816146104441?rel=author)

Set-Cookie: __cfduid=da9c0b82b8edc23e2a542947c0caff8481495749230; expires=Fri, 25-May-18 21:53:50 GMT; path=/; domain=.vitinhanphat.com; HttpOnly

Content-Type: text/html


text:
Rạng ngời trang sử Việt | Lê Đại Hành | Kỳ 12 | 20/10/2015
"“Rạng ngời trang sử Việt”, chương trình kể về những câu chuyện sống động, gần gũi, dễ xem, dễ nhớ về lịch sử hào hùng của dân tộc Việt Nam ta.
Lê Đại Hành (941 – 1005), tên húy Lê Hoàn, là vị hoàng đế đầu tiên của nhà Tiên Lê. Ông là 1 trong 14 vị vua có công lớn với nước.
Trong lịch sử Việt Nam, Lê Hoàn không chỉ là một vị hoàng đế có những đóng góp lớn trong chống quân Tống phương Bắc, quân Chiêm phương Nam, giữ gìn và củng cố nền độc lập cho quốc gia mà còn có nhiều công lao trong sự nghiệp ngoại giao, xây dựng và kiến tạo đất nước Đại Cồ Việt.
Lê Hoàn cũng là người tạo tiền đề, điều kiện để thời gian sau đó Lý Công Uẩn có đủ khả năng dời đô từ Hoa Lư về Thăng Long năm 1010, mở ra một kỷ nguyên phát triển lâu dài của văn hóa Thăng Long - Hà Nội. Xung quanh vị Hoàng đế này còn nhiều điều chưa được sáng tỏ như vấn đề thân thế, sự nghiệp và thụy hiệu.
Ngoài ra, ông là vị vua đầu tiên tổ chức "sinh nhật" cho mình vào năm Ất Dậu (985).Thân thế
Lê Hoàn sinh ngày rằm tháng 7 năm 941, có cha là Lê Mịch, mẹ là họ Đặng. Khi sinh ra ông, mẹ ông dự đoán ông có tiền đồ lớn, nhưng bà sẽ không được hưởng. Được vài năm, cha mẹ qua đời, Lê Hoàn một mình sống trong cảnh nghèo khổ.
Ông được viên Quan Sát họ Lê trong thôn quý mến nhận làm con nuôi, chăm sóc dạy dỗ, không khác gì con đẻ
Lớn lên Lê Hoàn theo giúp Nam Việt Vương Đinh Liễn, tính tình phóng khoáng, có chí lớn. Vua Đinh Tiên Hoàng khen là người trí dũng, chắc thế nào cũng làm được việc, bèn giao cho cai quản 1 nghìn quân sĩ.[1]
Năm 968, vua Đinh Tiên Hoàng lên ngôi, đặt quốc hiệu là Đại Cồ Việt. Năm 971 vua Đinh Tiên Hoàng bắt đầu quy định cấp bậc văn võ, tăng đạo. Lấy Nguyễn Bặc làm Định quốc công, Lưu cơ làm Đô hộ phủ sĩ sư, Lê Hoàn làm Thập đạo tướng quân, Tăng Thống, Ngô Chân Lưu được ban hiệu là Khuông Việt đại sư, Trương Ma Ni làm Tăng lục, Đạo sĩ Đặng Huyền Quang được trao chức Sùng chân uy nghi.[1]
Tháng 10, năm 979 Chi hậu nội nhân Đỗ Thích giết vua Đinh Tiên Hoàng, Nam Việt Vương Đinh Liễn ở sân cung. Định quốc công Nguyễn Bặc, Ngoại giáp Đinh Điền, cùng Lê Hoàn rước Vệ Vương Toàn lên ngôi Hoàng đế, tôn gọi vua là Tiên Hoàng Đế, tôn mẹ là Dương Thị làm Hoàng thái hậu.[1]
Vệ Vương Đinh Toàn lên ngôi khi mới 6 tuổi; Lê Hoàn làm nhiếp chính, công việc như Chu Công, xưng là Phó Vương. Định quốc công Nguyễn Bặc, ngoại giáp Đinh Điền, Phạm Hạp nghi ngờ Hoàn sẽ làm điều bất lợi cho vua nhỏ, bèn dấy binh, chia hai đường thủy bộ, muốn tiến về kinh đô giết Lê Hoàn.
Lê Hoàn chỉnh đốn quân lữ, đánh nhau với Đinh Điền, Nguyễn Bặc ở Tây Đô[3], Đinh Điền, Nguyễn Bặc bỏ chạy, đem quân thủy ra đánh. Lê Hoàn nhân chiều gió phóng lửa đốt thuyền chiến, chém Đinh Điền, bắt Nguyễn Bặc đóng cũi đưa về kinh sư, sau đem chém. Phạm Hạp được tin, mất khí thế, chạy về làng Cát Lợi ở Bắc Giang. Lê Hoàn đuổi theo, bắt sống Phạm Hạp mang về kinh sư.[1]
Nhà Tống xuất binh
Năm 980, vào tháng 6, Tri Ung Châu của nhà Tống là Thái thường bác sĩ Hầu Nhân Bảo dâng thư khuyên vua Tông nên lựa thời cơ nước Nam rối ren, vua còn nhỏ, đem quân chinh phạt. Vua nước Tống nghe theo.
Tháng 7, năm 980 nhà Tống lấy Hầu Nhân Bảo làm Giao châu lục lộ thủy lộ chuyển vận sứ, Lan Lãng đoàn luyện sứ Tôn Toàn Hưng,Bất tác sứ Hác Thủ Tuấn, Yên bi khổ sứ Tràn Khâm Tộ, Tả giám môn tướng quân Thôi Lượng làm Ung Châu Lộ binh mã bộ thư, Ninh Châu thứ sử Lưu Trừng, Quân khi khố phó sứ Giả Thực, Cung phụng quan cáp môn chi hậu Vương Soạn làm Quảng Châu Lộ binh mã đô bộ thư, họp quân cả bốn hướng, hẹn ngày cùng sang chinh phạt nước Nam.[1]
Lên ngôi vua
Thái hậu sai Lê Hoàn chọn dũng sĩ đi đánh giặc, lấy người Nam Sách Giang là Phạm Cự Lạng làm đại tướng quân. Khi triều đình đang bàn kế hoạch xuất quân. Phạm Cự Lạng cùng các tướng quân khác đều mặc áo trận đi thẳng vào Nội phủ, nói với mọi người: Thưởng người có công, giết kẻ trái lệnh là phép sáng để thi hành việc quân. Nay chúa thượng còn trẻ thơ, chúng ta dẫu hết sức liều chết để chặn giặc ngoài, may có chút công lao, thì có ai biết cho ? Chi bằng trước hãy tôn lâp ông Thập đạo làm Thiên tử, sau đó sẽ xuất quân thì hơn. Quân sĩ đều hô vạn tuế.[1]
Thái hậu thấy mọi người vui lòng quy phục bèn sai lấy áo long cổn khoác lên người Lê Hoàn, mời lên ngôi Hoàng đế. Từ đó Hoàn lên ngôi Hoàng đế, đổi niên hiệu là Thiên Phúc năm đầu (980), giáng phòng vua làm Vệ Vương. Truy phong cha của vua làm Trường Hưng Vương, mẹ họ Đặng làm Hoàng thái hậu.[1]
Ngoại giao
Tháng 8, năm 980, vua Tống xuống chiếu đem quân xâm lược Đại Cồ Việt, sai Lư Đa Tốn mang thư sang. Tháng 10 cùng năm, vua Lê Hoàn sắp phát binh, sai nha hiệu là Giang Cự Vọng, Vương Thiệu Tộ đưa thư sang Tống giả làm thư Vệ Vương Đinh Toàn thỉnh cầu nối ngôi cha, ban cho mệnh lệnh chính thức; ý muốn hoãn binh nhà Tống.[1]
Nhà Tống sai Trương Tông Quyền mang thư trả lời rằng:Họ Đinh truyền nối ba đời, trẫm muốn cho Toàn làm thống soái, khanh[4] làm phó. Nếu Toàn tướng tài chẳng có, vẫn còn trẻ con, thì nên bảo cả mẹ con cùng thân thuộc sang quy phụ. Đợi khi bọn họ vào chầu ắt sẻ có điễn lễ ưu đải và sẻ trao cờ tiết cho khanh. Nay có hai đường, khanh nên chọn một. Vua Lê Hoàn không nghe.[1]
Diễn biến
Nhà Tống dùng Lan Châu Đoàn Luyện Sứ là Tôn Toàn Hưng, Bát Tắc Sứ là Thích Hậu, Tã Giám Môn Vệ đại tướng quân là Thôi Lượng làm chức Lục lộ Binh Mã Tổng Quản, từ đường Ung Châu tiến quân; Ninh Châu Thứ Sử là Lưu Trừng, Án Bí Khố Sứ là Giả Thực, Cung Phụng Quan Các Môn Chi Hậu là Vương Soạn làm chức Thuỷ Quân Binh Mã Tổng Quản do đường Quảng Châu tiến quân. Lại dùng Ngọ Xương Duệ làm chức Tri Giao Châu Hành Doanh Thông Tục. Bọn Toàn Hưng từ giả; vua nhà Tống là Thái Tông lại hạ chiếu cho dẫn tiến, khiến Lương Quýnh thiết tiệc ở vườn Ngọc Tân để tống tiễn.[5]
Mùa thu năm 980, quân Tống khởi hành; tháng 12, năm 980, quân Tống phá được hơn 1 vạn quân Đại Cồ Việt.[5]
Mùa xuân, tháng 2, năm 981, Hầu Nhân Bảo, Tôn Hoàng Hưng đến Lạng Sơn, Trần Khâm Tộ đến Tây Kết, Lưu Trừng đến sông Bạch Đằng. Vua Lê Hoàn đích thân làm tướng, sai quân sĩ đóng cọc ngăn sông Chi Lăng.[1] Sách Việt sử tiêu án chép: Vua tự làm tướng ra chống đánh, sai sĩ tốt cắm gỗ ngăn cửa sông.[2]
Vua Lê Hoàn đã cho xây dựng một toà thành có tên là Bình Lỗ để chống quân Tống. Tháng 6 năm 1300 Trần Quốc Tuấn(Trần Hưng Đạo) có nhắc đến thành này trong lời dặn lúc ông sắp mất: "Ngày xưa Triệu Vũ Đế dựng nước, hoàng đế nhà Hán cho quân đánh, nhân dân làm kế thanh dã, đại quân ra Khâm Châu, Liêm Châu đánh vào Trường Sa, Hồ Nam, còn đoản binh thì đánh úp phía sau. Đó là một thời. Đời nhà Đinh, nhà Tiền Lê dùng người tài giỏi, đất phương nam mới mạnh mà phương bắc thì mệt mỏi suy yếu, trên dưới một dạ, lòng dân không lìa, xây thành Bình Lỗ mà phá được quân Tống...".
Mùa hạ, năm 981, quân Tống giao chiến với quân Việt, quân Tống chém được hơn 1000 người, bắt được thuyền 200 chiếc, trú quân tại Ba Bộ. Chuyển vận sứ nhà Tống là Hầu Nhân Bảo[6] cùng đạo tiền quân tiến sâu vào, bị thất bại luôn.[5]
Cánh quân Tôn Toàn Hưng do đường thủy và đường bộ tới làng Đa-La, không gặp Hầu Nhân Bảo, bèn trở về Ba Bộ.[5]
Nhà vua Lê Hoàn sai quân sĩ trá hàng để dụ Hầu Nhân Bảo, đem chém.[1] Sách Việt sử tiêu án chép: sai người trá hàng, bắt được Nhân Bảo.[2] Sách An Nam chí lược chép:Lê-Hoàn giả đầu hàng để dụ địch, Nhân-Bữu bèn trúng kế mà bị hại.[5]
Trần Khâm Tộ nghe tin quân thủy thua trận, dẫn quân về. Vua Lê Hoàn thừa thắng đuổi đánh, quân của Khâm Tộ thua to, chết đến quá nửa, thây chết đầy đồng bắt sống đại tướng là Quách Quân Biện, Triệu Phụng Huân đưa về Hoa Lư. Từ đó trong nước rất yên.[1][2][7]Hậu chiến
Sau chiến tranh, nước Việt an bình,
Bầy tôi dâng tôn hiệu cho vua Lê Hoàn là Minh Càn Ứng Vận Thần Vũ Thăng Bình Chí nhân quảng Hiếu Hoàng Đế. Vua sai sứ sang nhà Tống cống các đồ thổ sản và dâng biểu tạ lỗi.[1][2]
Giang Nam chuyển vận sứ của nhà Tống là Hứa Trọng Tuyên đem việc Nhân Bảo thua chết tâu lên. Vua Tống xuống chiếu rút quân về, sai sứ quở trách bọn Lưu Trừng, Giả Thực, Vương Soạn. Trùng ốm chết, Soạn bị giết ở Ung Châu, Tôn Hoàng Hưng cũng bị giết bêu ở chợ.[1]Đánh bại Chiêm Thành
Khi người Việt nội thuộc triều đình ở Trung Nguyên thì ở phía Nam, người Chiêm Thành đã sớm xây dựng được quốc gia độc lập tự chủ từ năm 192. Sinh sống ở các thung lũng Nam Trung Bộ hẹp và nhỏ, vương quốc Chiêm Thành có thế mạnh về hàng hải và các ngành nghề thủ công, nhưng lại thiếu những miền châu thổ rộng lớn. Bởi vậy, từ khi lập nước, Chiêm Thành liên tục tiến hành các hoạt động quân sự với Đại Cồ Việt.[8] Năm 803, vua Chiêm sai viên tướng Senapati Par đem quân xâm phạm An Nam, vây hãm phía nam quận Cửu Chân. Năm 979, quân Chiêm được Ngô Nhật Khánh dẫn đường, tổ chức lực lượng thuỷ quân hùng hậu tiến đánh Hoa Lư theo đường biển, nhưng bị tan vỡ vì gặp bão ở cửa Thần Phù.[9]
Năm 982, Lê Hoàn cử Ngô Tử Canh và Từ Mục đi sứ Chiêm Thành bị vua Chiêm bắt giữ. Lê Hoàn tức giận,sai đóng chiến thuyền, sửa binh khí, tự làm tướng đi đánh, chém Bê Mi Thuế tại trận. Chiêm Thành thua to. Bắt sống được quân sĩ nhiều vô kể, cùng là tài nữ trong cung trăm người và một nhà sư người Thiên Trúc, lấy các đồ quý đem về, thu được vàng bạc của báu kể hàng vạn; san phẳng thành trì, phá hủy tông miếu, vừa một năm thì trở về kinh sư".[10]
Khi nhà vua đi đánh Chiêm, qua núi Đồng Cổ [11] đến sông Bà Hòa, đường núi hiểm trở khó đi, bèn sai đào hải cảng mới, đào xong, công và tư đều tiện lợi. [12]Sự nghiệp trị vì[sửa | sửa mã nguồn] Quân sự[sửa | sửa mã nguồn]
Ngoài các chiến thắng quân sự đối với nhà Tống, nước Chiêm, Lê Hoàn còn phải đối phó với các cuộc phản loạn trong nước và nhà vua thực hiện nhiều cuộc chinh phạt nhằm mở mang bờ cõi.
Năm 989, nhà vua Lê Hoàn sai viên Quảng giáo là Dương Tiến Lộc đi thu thuế ở châu Hoan, châu Ái, Tiến Lộc làm phản, đem người hai châu ấy xin theo về với Chiêm Thành. Chiêm Thành không nhận. Lê Hoàn nghe tin, đem quân đánh châu Hoan, Ái đuổi bắt được Dương Tiến Lộc và giết người hai châu ấy không biết bao nhiều người mà kể.[1]
Năm 995, vua Lê Hoàn cho quân vào trấn Như-Hồng thuộc Khâm-Châu, đánh phá cư dân, cướp bóc lương thực, rồi bỏ đi. Mùa hạ cùng năm, vua Lê Hoàn lại dẫn 5.000 binh Tô-Châu vào cướp Lộc-Châu, thuộc huyện của Ung-Châu, giao chiến với Tuần-Kiểm Dương-Văn-Kiệt phải trở về.[13]
Năm 996, vua Lê Hoàn đem quân đi đánh được bốn động ở Đại, Phát, Đan, Ba ở Ma Hoàng.[1]
Tháng 7, năm 996 vua Lê Hoàn thân đi đánh quân làm phản ở Đỗ Động Giang, bắt được đồ đảng đem về kinh sư.[1]
Năm 999, Vua Lê Hoàn thân đi đánh Hà Động......, tất cả 49 động và phá được động Nhật Tắc, châu Định Biên. Từ đó các châu động điều quy phục.[1]
Năm 1000, Lê Hoàn xuống chiếu đi đánh người ở châu Phong là Trịnh Hàng, Trường Lệ, Đan Trường Ôn, khiến cho nhóm người này phải chạy vào vùng núi Tản Viên.[1]
Năm 1001, Lê Hoàn thân đi đánh quân Cử Long. Quân Cử Long thấy vua Lê Hoàn, giương cung nhắm bắn thì tên rơi, lại giương cung thì dây đứt, tự lấy làm sợ mà rút lui. Vua Lê Hoàn bèn đi thuyền vào Cùng Giang để đuổi. Quân Cử Long bày trận hai bên bờ chống lại, quan quân bị hãm ở giữa sông, vua cũ nhà Đinh là Vệ Vương Toàn trúng tên chết tại trận. Vua Lê Hoàn kêu trời ba tiếng rồi thúc quân đánh, quân Cử Long tan vỡ.[1]
Năm 1003, vua Lê Hoàn đi Hoan Châu, vét kinh Đa Cái thẳng đến Tư Củng trường ở Ám châu. Người Đa Cái làm phản, chém đầu để rao.[1]
Sử gia Lê Văn Hưu nhận định:
Sử gia Lê Văn Hưu nhận định:“ Lê Đại Hành Giết Đinh Điền, bằt Nguyễn Bặc, tóm Quân Biện, Phụng Huân dễ như lùa trẻ con, như sai nô lệ, chưa đầy vài năm mà bờ cõi định yên, công đánh dẹp chiến thắng dẫu là nhà Hán, nhà Đường cũng không hơn được.Có người hỏi: Đại Hành với Lý Thái Tổ ai hơn? Thưa rằng: Kể về mặt trừ dẹp gian trong, đánh tan giặc ngoài, làm mạnh nước Việt ta, ra oai với người Tống thì Lý Thái Tổ không bằng Lê Đại Hành có công lao gian khổ hơn. Nhưng về mặt tỏ rõ ân uy, lòng người suy tôn, hưởng nước lâu dài, để phúc cho con cháu thì Lê Đại Hành không bằng Lý Thái Tổ lo tính lâu dài hơn. ” — Đại Việt sử ký toàn thư
[1]
Sử gia Ngô Sĩ Liên nhận định:“ Vua đánh đâu được đấy, chém vua Chiêm Thành để rửa cái nhục phiên di bắt giữ sứ thần, đánh lui quân Triệu Tống để bẻ cái mưu tất thắng của vua tôi bọn họ, có thể gọi là bật anh hùng nhất đời vậy. ” — Đại Việt sử ký toàn thư
[1]
Sử gia Ngô Thì Sĩ nhận định:“ Vua Đại Hành là người anh minh, quả quyết, nhiều mưu trí, dụng binh khéo như thần, cho nên khu sách các anh hào, vang động cả quân Mán và người Tàu. ” — Việt sử tiêu án Phát triển kinh tế[sửa | sửa mã nguồn]
Lê Đại Hành khi cai trị đã cho xây dựng nhiều công trình, đẩy mạnh sản xuất nông nghiệp và thủ công nghiệp để chấn hưng đất nước. Ông là vị vua mở đầu cho lễ tịch điền nhằm khuyến khích sản xuất nông nghiệp dưới chế độ phong kiến Việt Nam. Mở đầu cho một lễ nghi trọng đại mà các vương triều sau tiếp tục noi theo để khuyến khích phát triển sản xuất nông nghiệp.
Năm 987, mùa xuân, vua Lê Hoàn lần đầu cày ruộng Tịch điền ở núi Đọi [14] được một hũ nhỏ vàng; lại cày ở núi Bàn Hải được một hũ nhỏ bạc, nhân đó đặt tên là ruộng Kim Ngân.[1]
Năm 1003, vua Lê Hoàn đi Hoan Châu, vét kinh Đa Cái thông thẳng đến Tư Củng trường ở Ám châu.[1]
Lê Đại Hành cũng là vị vua đầu tiên tổ chức đào sông. Công trình đào sông Nhà Lê (hiện được nối liền 4 tỉnh Ninh Bình, Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh và là một di tích lịch sử) do Lê Hoàn khởi dựng là con đường giao thông thuỷ nội địa đầu tiên của Việt Nam. Sự nghiệp mở đầu vĩ đại đó đã trở thành phương châm hành động của các thời Lý, Trần, Lê, Nguyễn sau này. Từ con sông đào do Lê Hoàn khai phá trên đất Thanh Hoá, đến thời Lý, Trần sông đào đã xuất hiện ở đồng bằng Bắc Bộ đến Thanh-Nghệ-Tĩnh. Đến thời Lê đã rộng khắp dải miền Trung Bộ và đến thời Nguyễn thì sông đào có mặt ở khắp mọi miền Việt Nam.[15]Ngoại giao[sửa | sửa mã nguồn]
Nhà Tống là triều đại phong kiến hùng mạnh nhất châu Á đương thời mang nặng tư tưởng thiên triều, luôn muốn bành trướng. Đại Cồ Việt lại giáp ranh giới, vua Đinh Toàn còn nhỏ vừa mới lên ngôi, nhà Tống nhân đó tìm cớ để chinh phạt.
Năm 980, vua Tống sai Lư Tập đi sứ Đại Cồ Việt, lúc này Lê Hoàn đã nắm quyền bính, đã đại diện cho Đinh Toàn để đứng ra tiếp sứ, tiến cống châu báu, đồng thời gửi biểu nói rằng triều đình đã tự nguyện tôn Lê Hoàn lên làm vua. Nhưng vua Tống không chịu đòi Đinh Phế Đế nắm giữ cai trị đất Giao Chỉ, hoặc 2 mẹ con họ Đinh đến chầu Thiên triều thì Lê Hoàn sẽ được nắm quyền cai trị[16].
Chính mâu thuẫn này đã dẫn đến cuộc chiến giữa 2 bên năm 981. Sau cuộc chiến đó, để giảng hòa Lê Hoàn tiếp tục tiến cống vào năm 983, 985. Cuối cùng đến tháng 10 năm Canh Thân, vua Tống sai Lý Nhược Chuyết đem chế sắc phong cho Lê Hoàn các tước vị cao như Giao Chỉ quận vương, Nam Bình vương[17].
Sứ thần Tống còn làm thơ tôn Lê Hoàn tài ba không khác gì vua Tống. Phan Huy Chú đánh giá: "Nhà Tiền Lê tiếp đãi sứ nhà Tống, tình ý và văn thư rất là chu đáo. Khúc hát hay cũng đủ khoe có nhân tài mà quốc thể được thêm tôn trọng làm cho người Bắc phải khuất phục".
Vua sử dụng chính sách ngoại giao mềm dẻo, khôn khéo nhưng cương quyết. Có lần sứ Tống sang đòi vua quỳ nhận sắc phong của vua Tống, Đại Hành lấy cớ bị đau chân nên không quỳ. Sứ Tống không làm gì được. Để tránh việc đón tiếp sứ giả phiền hà tốn kém, Lê Đại Hành còn đề nghị nước Tống từ lần sau hãy cử sứ giả đưa thư đến địa giới và báo tin, triều đình Hoa Lư sẽ sai người lên biên giới để nhận chiếu thư của vua Tống. Vua Tống cũng chấp thuận.[18] Đại Việt sử ký toàn thư ghi nhà vua còn bố trí sư Pháp Thuận giả làm người chở đò ra đón sứ giả Lý Giác. Câu chuyện hai người đã mượn bài thư Vịnh ngỗng của Lạc Tân Vương đời Đường để nối vần đối đáp với nhau nhân có hai con ngỗng bơi trên mặt sông, đã khiến Lý Giác rất thích thú và bị chinh phục đã trở thành giai thoại thú vị trong bang giao và văn học. Sau đó, về sứ quán Lý Giác đã làm một bài thư gửi tặng ngỏ ý "tôn Lê Hoàn không khác gì vua Tống" như lời Khuông Việt đại sư nói.[19]Hai áng văn dưới thời Lê Đại Hành[sửa | sửa mã nguồn]
PGS. Bùi Duy Tân[20] phát hiện bài thơ Nam quốc sơn hà, một kiệt tác văn chương, cũng đồng thời là bản tuyên ngôn độc lập đầu tiên của dân tộc Việt Nam xuất hiện đầu tiên trong cuộc kháng chiến chống Tống lần thứ nhất của Lê Hoàn và cũng được Lý Thường Kiệt vận dụng ở lần kháng chiến chống Tống thứ hai. PGS.TS Trần Bá Chí cũng khẳng định: Nam quốc sơn hà là bản tuyên ngôn độc lập, chỉ có thể ra đời sau hàng ngàn năm Bắc thuộc, nhưng không phải vào thời Ngô Quyền còn loạn lạc, chưa tức vị, trước khi chống Nam Hán, mà là ở thời Vua Lê Đại Hành chống Tống khi thể chế, ngôi vị đã vững vàng, an định[21].
Kiệt tác thứ hai, ở triều đại hoàng đế Lê Hoàn là một bài ngũ ngôn tuyệt cú của nhà sư Pháp Thuận. Đây là bài thơ có tên tác giả xuất hiện sớm nhất, nên được đặt vào vị trí khai sáng cho văn học cổ dân tộc. Cũng như Nam quốc sơn hà, Quốc tộ là bài thơ giàu sắc thái chính luận, một bài thơ viết về những vấn đề chính trị xã hội hiện hành của đất nước. Để trả lời nhà vua "hỏi về vận nước ngắn dài", nhà thơ đã lấy ngôn từ giản dị mà thâm thúy, bày tỏ chính kiến của mình: "Vận mệnh nước nhà dài lâu, bền vững khi nhà vua dựng mở được nền thái bình bằng phương sách ". Nếu Nam quốc sơn hà có giá trị như một bản tuyên ngôn độc lập, thì các nhà nghiên cứu khẳng định Quốc tộ có giá trị như một bản tuyên ngôn hòa bình. Hai bài thơ là hai kiệt tác văn chương bổ sung cho nhau, hoàn thiện Tuyên ngôn độc lập, Tuyên ngôn hoà bình đầu tiên của dân tộc, chính là cột mốc khai sáng văn học Việt Nam.Nhận định[sửa | sửa mã nguồn]
Về vua Lê Đại Hành, Sử nhà Tống dẫn lời Tống Cảo, người đi sứ sang Đại Cồ Việt đã từng gặp Lê Hoàn mô tả ông là "con người mắt lé" nhưng "hung hãn" và "có chí vác cả núi ngăn cả bể"[22]. Ngô Sĩ Liên với tư tưởng Nho giáo nhận xét: "Vua nhân gian dâm trong cung mà lấy được nước, dẹp giặc bên ngoài để yên dân, trong nước lặng yên, Bắc Nam vô sự"[23]Tài cầm quân[sửa | sửa mã nguồn]
Trong sử sách, các sử gia nhiều đời cùng có nhận định về Lê Đại Hành. Ca ngợi võ công của ông, Lê Văn Hưu viết:“
"Lê Đại Hành giết Đinh Điền, bắt Nguyễn Bặc, tóm Quân Biện, Phụng Huân dễ như lùa trẻ con, như sai nô lệ, chưa đầy vài năm mà bờ cõi định yên, công đánh dẹp chiến thắng dẫu là nhà Hán, nhà Đường cũng không hơn được."”
Trong thời dẹp loạn 12 sứ quân, Lê Hoàn đã sớm bộc lộ tài năng, tuy nhiên do còn trẻ tuổi nên chức vụ của ông vẫn ở dưới các bạn thân thiết của Tiên Hoàng. Chỉ từ khi làm nhiếp chính, trực tiếp nắm vận mệnh đất nước, tài năng của ông mới được thi triển hết. Chẳng những các công thần khai quốc kỳ cựu của nhà Đinh mà ngay cả các tướng phương Bắc đều không phải đối thủ của ông. Dù đời sau có thể nhận định việc đánh dẹp của ông là hợp lẽ hay trái lẽ nhưng tài cầm quân của ông thì không ai có thể phủ nhận.Vua trị nước[sửa | sửa mã nguồn]
Lê Đại Hành là một vị vua mà "Sứ thần Trung Quốc phải tôn sùng, tù trưởng sơn động hết chuyện làm phản. Thành Hoa Lư phồn vinh hơn cả nhà Đinh. Còn lưu ý đến sức dân, quan tâm đến chính sự của nước, chú trọng nghề làm ruộng, nghiêm ngặt việc biên phòng, quy định pháp lệnh. Tuyển lựa quân ngũ... có thể nói là hết sức siêng năng, hết lòng lo lắng".[24] Ông là một vị vua có tài, dẹp nội loạn, khéo bang giao, giữ thể diện cho quốc gia không bị nước lớn chèn ép. Đó là điều không phải đời vua nào của Việt Nam cũng làm được.
Đại Hành làm vua tỏ rõ là một người chí công vô tư, vì việc chung chứ không vì thù oán riêng. Ông giết Phạm Hạp vì tội làm loạn nhưng lại trọng dụng em Hạp là Phạm Cự Lạng, dùng làm tướng, thăng tới chức thái úy chỉ huy quân đội. Con của Nguyễn Bặc, một người cùng bị giết với Phạm Hạp là Nguyễn Đê cũng được cất nhắc làm quan võ của nhà Tiền Lê. Lê Đại Hành vô tư tới mức không phòng ngừa rằng sau này chính Đê là người tham gia đưa Lý Công Uẩn lên ngôi thay nhà Tiền Lê. Ngoài ra, các đại thần từng là bạn thân của Tiên Hoàng như Trịnh Tú, Lưu Cơ, hai người nằm trong bộ tứ "Điền, Bặc, Tú, Cơ" theo vua Đinh từ ngày hàn vi cũng được Đại Hành trọng dụng, không vì lý do "cùng bè đảng" với Nguyễn Bặc và Đinh Điền mà kiếm cớ trừ khử hay sa thải hai người này. Chính nhờ chính sách dùng người khoan dung, trọng tài năng không vì tình riêng khiến ông quy tụ được nhân tâm, củng cố sức mạnh trong nước, vượt qua được khó khăn trong thời buổi đất nước rối ren, lòng người dao động khi nam, bắc đều bị uy hiếp.Về tên "Đại Hành"[sửa | sửa mã nguồn]
Theo Đại Việt Sử ký Toàn thư, khi vua mới mất mà chưa được đặt thụy hiệu thì được gọi là Đại Hành Hoàng đế. Do vua nối ngôi là Lê Ngọa Triều đã không đặt thụy hiệu nên "Đại Hành Hoàng đế" đã trở thành thụy hiệu của Lê Hoàn.
Sử gia Lê Văn Hưu viết:“
"Thiên tử và hoàng hậu khi mới băng hà, chưa táng vào sơn lăng, thì gọi là Đại Hành Hoàng Đế, Đại Hành Hoàng Hậu. Đến khi lăng tẩm đã yên thì hợp bầy tôi bàn xem đức hạnh hay dỡ để đặt thụy là mỗ hoàng đế, mỗ hoàng hậu, không gọi là Đại Hành nữa. Lê Đại Hành thì lấy Đại Hành làm thụy hiệu mà truyền đến ngày nay là làm sao? Vì Ngọa Triều là con bất tiếu (không giống ông cha)[25], lại không có bề tôi Nho học để giúp đỡ bàn về phép đặt thụy cho nên thế."”
Có sách giải thích "đại hành" là đi xa hẳn không trở lại. Có sách khác lại giải thích "đại hành" là đức hạnh lớn (hành và hạnh viết cùng một chữ 行, âm cổ đọc như nhau).[26]
Theo Tạ Đại Chí Trường viết sách Sơ thảo bài sử khác cho Việt Nam[27][28]:Các vua Ngô, Đinh chết đi chẳng có thuỵ hiệu, miếu hiệu gì cả, sử quan về sau đành gọi là “chúa, vua đầu tiên”(Ngô Tiên Chủ, Tiên Hoàng Đế); còn Lê Hoàn chết đi, xác để đó chờ con cái tranh giành nên tạm gọi là “ông vua chưa chôn” (Đại Hành/Hạnh Hoàng Đế) rồi trở thành miếu hiệu vĩnh viễn cho sử Việt.Quê hương[sửa | sửa mã nguồn]
Theo Đại Việt sử ký toàn thư thì Lê Hoàn sinh ngày 15 tháng 7 năm Tân Sửu (tức 10 tháng 8 năm 941)[29][30]. Về quê hương Lê Hoàn, vấn đề mà Ngô Thì Sĩ đặt ra từ thế kỷ 18, được thảo luận nhiều lần dưới thời nhà Nguyễn nhưng các nhà sử học vẫn chưa đưa ra được kết luận nơi đâu trong ba nơi: Ninh Bình, Thanh Hoá hay Hà Nam là quê hương của ông. Năm 1981, tại hội thảo khoa học "Lê Hoàn và 1000 năm chiến thắng giặc Tống xâm lược", nhiều vấn đề chung về thế kỷ X, về quê hương, thân thế, sự nghiệp của ông bước đầu được giải quyết. Đến năm 2005, tại hội thảo "1000 năm Thăng Long và sự nghiệp của Lê Hoàn", trải qua một chặng đường đổi mới của sử học, nhiều vấn đề về quê hương của Lê Hoàn được đào sâu và nhìn nhận lại theo chiều hướng thoáng rộng hơn. Tựu chung có các ý kiến sau:Trường Châu (Ninh Bình):
Việt sử lược[31] viết từ thời Trần ghi là: "Đại Hành vương húy là Hoàn, họ Lê, người Trường Châu". Trường Châu là vùng đất kinh đô Hoa Lư, Ninh Bình.[32] PGS, TS. Trần Bá Chí trước từng viết rất công phu về quê hương, dòng dõi Lê Đại Hành cho rằng ông người Ái Châu (Thanh Hoá), thì tại hội thảo 2005 cũng khẳng định rằng quê gốc ông là Trường Yên, Hoa Lư, Ninh Bình.[33] Các nhà nghiên cứu Mai Khánh (Bảo tàng Hà Nam) và TS. Vũ Văn Quân đồng ý rằng Lê Hoàn là người Trường Châu nhưng cho rằng Trường Châu khi đó bao gồm cả Ninh Bình và Hà Nam[34]. Thần tích một số đền thờ ở Hà Nam và Ninh Bình cũng khẳng định Lê Hoàn quê gốc Ninh Bình. Cũng giống các vị vua khác khi mất được hậu thế đưa về quê nhà, Lăng mộ Lê Đại Hành đã được táng ở sơn lăng Trường Yên.[35]Cổng đền Vua Lê Đại Hành ở Hoa LưÁi Châu (Thanh Hóa):
Đại Việt sử ký toàn thư[36], Lịch triều hiến chương loại chí [37] ghi: "Vua họ Lê, tên húy là Hoàn, người Ái Châu".
Sách "Các triều đại Việt Nam" còn cho rằng mẹ Lê Hoàn là Đặng Thị Sen chứ không gọi là Đặng Thị.[38]
Sách An Nam Chí Lược của Lê Tắc thời Trần, mục Lê nhị thế gia chép: "Lê Hoàn, người Ái Châu, có chí lược, được lòng quân sĩ". Website chính thức của tỉnh Thanh Hóa cũng khẳng định Lê Hoàn là người quê hương mình.[39]
Đại Nam nhất thống chí chép: "Miếu Lê Đại Hành hoàng đế ở xã Trung Lập, huyện Thuỵ Nguyên, chỗ này là nền nhà cũ của tiên tổ nhà vua". Mục tỉnh Hà Nội chép "mộ tổ Lê Đại Hành ở bên miếu xã Ninh Thái, huyện Thanh Liêm".
Sách Việt sử tiêu án, soạn giả Ngô Thì Sĩ chép:Vua Lê, tên Hoàng, người châu Ái, làm vua 24 năm, hưởng thọ 65 tuổi[2]Bảo Thái (Hà Nam):
Đại Việt sử ký tiền biên [40] ghi: "Xét thấy Lê Đại Hành Hoàng đế người làng Bảo Thái, huyện Thanh Liêm chứ không phải Ái Châu, sử cũ chép nhầm". Cuốn Việt Nam sử lược,[41] Từ điển nhân vật lịch sử Việt Nam, Khâm định Việt sử thông giám cương mục đều ghi: "Lê Hoàn quê ở làng Bảo Thái, huyện Thanh Liêm". Nhà sử học Trần Quốc Vượng cho rằng Lê Hoàn sinh ở Thanh Liêm, Hà Nam và theo ông, Thanh Hóa chỉ có thể là quê ngoại hay quê cha nuôi Lê Hoàn.[42]. Lịch sử Hà Nam Ninh cũng đã nhận định: "Lê Hoàn quê nội ở Thanh Liêm (Hà Nam), quê ngoại ở Kẻ Sập (Thanh Hoá), Tuy sinh ở đất Ái Châu nhưng ông chỉ sống ở đấy hơn 10 năm, sau trở về Thanh Liêm".[43] GS. Lê Văn Lan cũng cho rằng Lê Hoàn "là đứa trẻ mồ côi ở làng Kẻ Sập - quê ngoại, chàng trai nghèo ở miền Bảo Thái quê nội"[44]. Ứng Hoè Nguyễn Văn Tố, sau khi điểm lại một số nhận định của các cuốn sử cũ đã nêu quan điểm: Thanh Liêm là nguyên quán của cha mẹ. Ái Châu là chỗ ở của cha nuôi, mỗi quyển chép theo một nghĩa" [45] Đại Nam nhất thống chí của Quốc sử quán triều Nguyễn, phần ghi về lăng mộ ở huyện Thanh Liêm chép: "Mộ tổ Lê Đại Hành ở bên miếu xã Ninh Thái, huyện Thanh Liêm[46]. Sử cũ cũng nhắc tới Trần Bình Trọng quê ở xã Thanh Liêm là hậu duệ của Lê Hoàn. Vị danh tướng thời Trần này được ban quốc tính vì có nhiều công trạng. Website chính thức của tỉnh Hà Nam cũng khẳng định Lê Hoàn là người quê hương mình.[47]Ý kiến dung hòa:
Thần tích Lê Hoàn tại lăng vua Lê, làng Ứng Liêm (Hà Nam)[48] giải thích có vẻ "hợp tình, hợp lý" tất cả những vấn đề khúc mắc về quê quán, xuất thân của Lê Hoàn. Thần tích cho biết ông sinh ra ở xã Trường Yên, Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình. Ông nội là Lê Lộc và bà nội là Cao Thị Phương; cha là Lê Hiền, mẹ là Đặng Thị Khiết. Nhà nghèo nên đã về xã Ninh Thái, Thanh Liêm, Hà Nam làm nghề chài lưới, đơm đó bắt cá. Ngày mùng 10 tháng Giêng năm Nhâm Dần (tức 29 tháng 1 năm 942) sinh ra ông. Năm lên 7 tuổi, ông mồ côi cả cha lẫn mẹ, phải làm con nuôi quan án châu Ái (Thanh Hoá).
Tại hội thảo Khoa học quốc gia “Lê Hoàn - Quê hương và sự nghiệp” được tổ chức ngày 06/09/2016 tại Hà Nam, Phát biểu kết luận hội thảo, Giáo sư, nhà giáo nhân dân Phan Huy Lê khẳng định: Thông qua những tư liệu lịch sử, cơ sở khoa học có thể khẳng định Hà Nam chính là quê gốc của Lê Hoàn.[49]
Các nhà sử học cho rằng vấn đề quê hương Lê Hoàn ở đâu không quan trọng bằng điều dễ nhận thấy là cả Ninh Bình, Thanh Hóa và Hà Nam đều là những miền quê gắn bó mật thiết với cuộc đời và sự nghiệp của vị vua này. Dựa trên các tư liệu chính sử và tư liệu lưu tại các địa phương, đã minh chứng cụ thể về quê gốc, nơi sinh và dựng nghiệp của Lê Hoàn tại các địa danh tại Bảo Thái (Hà Nam), Thọ Xuân (Thanh Hóa) và Trường Châu (Ninh Bình).[50]Đền thờ[sửa | sửa mã nguồn]
Tính đến năm 2014, Các nhà nghiên cứu đã thống kê được hơn 48 nơi thờ Lê Đại Hành (trong đó có 16 nơi thờ riêng, 5 nơi phối thờ với bà Đô Hồ phu nhân; 3 nơi phối thờ với Thái hậu Dương Vân Nga và 24 nơi thờ với các vị thần khác). Ninh Bình là tỉnh có nhiều di tích thờ Lê Hoàn nhất 13 nơi; tiếp theo là Thái Bình với 10 nơi; Hà Nội có 10 nơi, Nam Định 4 nơi, Hà Nam 3 nơi; Hải Dương, Thanh Hoá 2 nơi, các tỉnh Hưng Yên, Hải Phòng, Phú Thọ đã tìm thấy một nơi thờ.
Ninh Bình là vùng đất kinh đô của đất nước dưới thời Lê Hoàn, các đền thờ thường tập trung nhiều ở khu di tích cố đô Hoa Lư như đền Vua Lê Đại Hành và đình Yên Thành ở cố đô Hoa Lư, đình Trung Trữ ở Ninh Giang (Hoa Lư), di tích chùa Đẩu Long, đền Đồng Bến (thành phố Ninh Bình). Khu vực phía nam Ninh Bình là nơi vua đánh Tống và dẹp Chiêm đi nên có rất nhiều nơi thờ như đền Thượng Ngọc Lâm ở xã Yên Lâm, đền Vua Lê ở xã Yên Thắng, đình Từ Đường, đình Quảng Công ở xã Yên Thái (Yên Mô); các đền ở xã Khánh Ninh và đền Nội Thị Lân ở thị trấn Yên Ninh (Yên Khánh) và đình làng Yên Lâm ở xã Lai Thành (Kim Sơn)...Sơ đồ phân bố các di tích thờ Vua ở Ninh Bình với nơi thờ Vua Lê tô màu xanh
Thái Bình là nơi diễn ra một số trận đánh của Lê Hoàn khi là tướng giúp Đinh Bộ Lĩnh dẹp loạn 12 sứ quân, đặc biệt là chiến trận với các sứ quân Phạm Bạch Hổ, Lã Đường ở Hưng Yên đồng thời vùng đất này cũng nằm trên đường hành quân từ kinh đô Hoa Lư ra các chiến trường Lục Đầu Giang, Chi Lăng và Bạch Đằng. Điều này có thể giải thích cho việc nhân dân quanh khu vực này thờ cúng Lê Hoàn, đặc biệt là vùng đất thuộc hai tổng Xích Bích và Ỷ Đôn xưa. Các nơi thờ tiêu biểu như di tích đình và đền Vua Lê Đại Hành ở các xã Chi Lăng, xã Đông Đô; xã Bắc Sơn, xã Tây Đô, xã Hòa Bình (huyện Hưng Hà); xã Thái Thịnh (huyện Thái Thuỵ); xã Quỳnh Sơn, xã Quỳnh Trang (huyện Quỳnh Phụ); xã Minh Tân (Đông Hưng)...
Các đền thờ ở khu vực Hà Nội đều tập trung ở ven sông Nhuệ, trong đó Hà Đông 3 nơi, Thanh Trì 3 nơi (ở xã Tả Thanh Oai và Hữu Hòa), Sơn Tây 2 nơi, Thường Tín một nơi (đình An Lãng - xã Văn Tự)[51] và Ứng Hòa một nơi (ở Đình Thanh Dương xã Đồng Tiến).
Khu di tích Đình, chùa, miếu của khu Mộ Chu Hạ, phường Bạc Hạc, Việt Trì, Phú Thọ thờ Lê Đại Hành và 2 bà hoàng hậu.[52] Đây là nơi rất xa kinh đô Hoa Lư so với các di tích khác thờ Lê Hoàn.
Hà Nam có đền Lăng ở xã Liêm Cần quê hương là nơi thờ Lê Hoàn. Ông cũng được thờ ở đình Cẩm Du, xã Thanh Lưu và đình Ứng Liêm, xã Thanh Hà. Cả ba di tích đều thuộc huyện Thanh Liêm.
Thanh Hóa có đền thờ Lê Hoàn ở làng Trung Lập, xã Xuân Lập, Thọ Xuân được cho là quê hương của người và đền Vua Lê Đại Hành ở chân dãy núi Tam Điệp, thuộc xã Nga Giáp, Nga Sơn, thuộc khu vực cửa biển Thần Phù xưa mà ở bên Ninh Bình cũng có nhiều đền thờ Lê Hoàn.
Các thần tích, thần sắc tại Hải Dương, Hải Phòng - nơi diễn ra trận Bạch Đằng năm 981 cho thấy các tướng của ông được thờ ở rất nhiều nơi và trong thần tích, thần sắc của họ có mô tả lại những chiến công của Lê Hoàn tại khu vực này. Đền Vua Lê Đại Hành ở Hải Dương được xây dựng tại xã An Lạc, huyện Chí Linh và đình Mạc Động xã Liên Mạc, Thanh Hà cũng thờ Lê Hoàn. Tại thị trấn Minh Đức (Thủy Nguyên, Hải Phòng) cũng có đền riêng thờ Vua Lê Đại Hành.[53] Đền được xây dựng ngay tại khu vực núi đá Tràng Kênh, ngã ba sông Bạch Đằng, nơi diễn ra đại thắng mùa xuân 981.
Gia đình
Lê Đại Hành có 5 hoàng hậu gồm Đại Thắng Minh Hoàng Hậu (Dương Vân Nga), Phụng Càn Chí Lý Hoàng hậu, Thuận Thánh Minh Đạo Hoàng hậu, Trịnh Quắc Hoàng hậu và Phạm Hoàng hậu.
Sử cũng chép một người vợ khác của ông, sinh cho ông ít nhất 2 người con là Lê Long Việt và Lê Long Đĩnh. Sách Việt sử lược chép sơ hầu di nữ (初侯姨女), Đại Việt sử ký toàn thư chép chi hậu diệu nữ (祇候妙女). Sách Khâm định Việt sử thông giám cương mục Chính biên chép bà là con gái quan Chi hậu tên là Diệu, không rõ họ là gì. Về sau bà được con trai Long Đĩnh truy tôn hiệu là Hưng Quốc quảng thánh Hoàng thái hậu.
Lê Đại Hành có 11 người con trai, 1 người con nuôi, đều được phong vương:Lê Long Thâu làm Kình Thiên đại vương (phong năm 989), từng tham gia chiến tranh Việt - Tống 981, được Lê Đại Hành phong làm Thái tử. Tuy nhiên, đến năm 1000 thì mất. Lê Long Tích làm Đông Thành vương (phong năm 989), sau khi Lê Đại Hành mất, Lê Long Tích cùng các em tranh ngôi với Lê Long Việt. Song thua chạy đến Thạch Hà thì bị dân ở đây giết chết. Lê Long Việt làm Nam Phong vương (phong năm 989), sau là vua Lê Trung Tông. Sau 3 ngày ở ngôi vua, bị Lê Long Đĩnhám hại năm 1005. Lê Long Đinh làm Ngự Man vương (phong năm 991), đóng ở Phong Châu (nay thuộc tỉnh Phú Thọ). Lê Long Đĩnh làm Khai Minh vương (phong năm 992), đóng ở Đằng Châu (nay thuộc Hưng Yên), sau là vua Đại Thắng Minh Quang Hiếu Hoàng đế. Lê Long Cân làm Ngự Bắc vương (phong năm 991), đóng ở Phù Lan, sau là Phù Vệ, huyện Đường Hào, tỉnh Hải Hưng. Hiện nay, thuộc huyện Mỹ Hào, tỉnh Hưng Yên. Lê Long Tung làm Định Phiên vương (phong năm 993), đóng ở Tư Doanh, Ngũ Huyện Giang (Cổ Loa, Hà Nội).[54] Lê Long Tương làm Phó vương (phong năm 993), đóng ở Đỗ Động Giang (nay thuộc tây nam Hà Nội). Lê Long Kính làm Trung Quốc vương (phong năm 993), đóng ở Càn Đà, Mạt Liên (nay thuộc Hải Dương), sau bị giết năm 1005. Lê Long Mang làm Nam Quốc vương (phong năm 994), đóng ở Vũ Lung (nay thuộc Thanh Hóa). Lê Long Đề (Minh Đề) làm Hành Quân vương (phong năm 995), đóng ở Bắc Ngạn, Cổ Lãm (nay thuộc Bắc Ninh). Con nuôi Dương Hy Liễn làm Phù Đái vương (phong năm 995), đóng ở Phù Đái (nay thuộc Hải Phòng). Lê Thị Phất Ngân hoàng hậu của vua Lý Thái Tổ, mẹ của Lý Thái Tông, được Lý Thái Tông phong là Linh Hiển hoàng thái hậu
Tất cả các con trai Lê Hoàn đều được phong vương, nhưng sau khi con trưởng là Thâu mất (1000), vua Lê không sớm lập người kế vị. Điều đó đã gây ra việc tranh giành quyền bính giữa các con của ông sau này, là một trong những nguyên nhân dẫn tới sự sụp đổ của nhà Tiền Lê.
Bình luận

markdown:
###
[Rạng ngời trang sử Việt | Lê Đại Hành | Kỳ 12 | 20/10/2015](//vntube.info/rang-ngoi-trang-su-viet-le-dai-hanh-ky-12-20102015-484.html)
"“Rạng ngời trang sử Việt”, chương trình kể về những câu chuyện sống động, gần gũi, dễ xem, dễ nhớ về lịch sử hào hùng của dân tộc Việt Nam ta.
**Lê Đại Hành** (941 – 1005), tên húy **Lê Hoàn,** là vị hoàng đế đầu tiên của nhà Tiên Lê. Ông là 1 trong 14 vị vua có công lớn với nước.
Trong lịch sử Việt Nam, Lê Hoàn không chỉ là một vị hoàng đế có những đóng góp lớn trong chống quân Tống phương Bắc, quân Chiêm phương Nam, giữ gìn và củng cố nền độc lập cho quốc gia mà còn có nhiều công lao trong sự nghiệp ngoại giao, xây dựng và kiến tạo đất nước Đại Cồ Việt.
Lê Hoàn cũng là người tạo tiền đề, điều kiện để thời gian sau đó Lý Công Uẩn có đủ khả năng dời đô từ Hoa Lư về Thăng Long năm 1010, mở ra một kỷ nguyên phát triển lâu dài của văn hóa Thăng Long - Hà Nội. Xung quanh vị Hoàng đế này còn nhiều điều chưa được sáng tỏ như vấn đề thân thế, sự nghiệp và thụy hiệu.
Ngoài ra, ông là vị vua đầu tiên tổ chức "sinh nhật" cho mình vào năm Ất Dậu (985).Thân thế
Lê Hoàn sinh ngày rằm tháng 7 năm 941, có cha là Lê Mịch, mẹ là họ Đặng. Khi sinh ra ông, mẹ ông dự đoán ông có tiền đồ lớn, nhưng bà sẽ không được hưởng. Được vài năm, cha mẹ qua đời, Lê Hoàn một mình sống trong cảnh nghèo khổ.
Ông được viên Quan Sát họ Lê trong thôn quý mến nhận làm con nuôi, chăm sóc dạy dỗ, không khác gì con đẻ
Lớn lên Lê Hoàn theo giúp Nam Việt Vương Đinh Liễn, tính tình phóng khoáng, có chí lớn. Vua Đinh Tiên Hoàng khen là người trí dũng, chắc thế nào cũng làm được việc, bèn giao cho cai quản 1 nghìn quân sĩ.[1]
Năm 968, vua Đinh Tiên Hoàng lên ngôi, đặt quốc hiệu là Đại Cồ Việt. Năm 971 vua Đinh Tiên Hoàng bắt đầu quy định cấp bậc văn võ, tăng đạo. Lấy Nguyễn Bặc làm Định quốc công, Lưu cơ làm Đô hộ phủ sĩ sư, Lê Hoàn làm Thập đạo tướng quân, Tăng Thống, Ngô Chân Lưu được ban hiệu là Khuông Việt đại sư, Trương Ma Ni làm Tăng lục, Đạo sĩ Đặng Huyền Quang được trao chức Sùng chân uy nghi.[1]
Tháng 10, năm 979 Chi hậu nội nhân Đỗ Thích giết vua Đinh Tiên Hoàng, Nam Việt Vương Đinh Liễn ở sân cung. Định quốc công Nguyễn Bặc, Ngoại giáp Đinh Điền, cùng Lê Hoàn rước Vệ Vương Toàn lên ngôi Hoàng đế, tôn gọi vua là Tiên Hoàng Đế, tôn mẹ là Dương Thị làm Hoàng thái hậu.[1]
Vệ Vương Đinh Toàn lên ngôi khi mới 6 tuổi; Lê Hoàn làm nhiếp chính, công việc như Chu Công, xưng là Phó Vương. Định quốc công Nguyễn Bặc, ngoại giáp Đinh Điền, Phạm Hạp nghi ngờ Hoàn sẽ làm điều bất lợi cho vua nhỏ, bèn dấy binh, chia hai đường thủy bộ, muốn tiến về kinh đô giết Lê Hoàn.
Lê Hoàn chỉnh đốn quân lữ, đánh nhau với Đinh Điền, Nguyễn Bặc ở Tây Đô[3], Đinh Điền, Nguyễn Bặc bỏ chạy, đem quân thủy ra đánh. Lê Hoàn nhân chiều gió phóng lửa đốt thuyền chiến, chém Đinh Điền, bắt Nguyễn Bặc đóng cũi đưa về kinh sư, sau đem chém. Phạm Hạp được tin, mất khí thế, chạy về làng Cát Lợi ở Bắc Giang. Lê Hoàn đuổi theo, bắt sống Phạm Hạp mang về kinh sư.[1]
Nhà Tống xuất binh
Năm 980, vào tháng 6, Tri Ung Châu của nhà Tống là Thái thường bác sĩ Hầu Nhân Bảo dâng thư khuyên vua Tông nên lựa thời cơ nước Nam rối ren, vua còn nhỏ, đem quân chinh phạt. Vua nước Tống nghe theo.
Tháng 7, năm 980 nhà Tống lấy Hầu Nhân Bảo làm Giao châu lục lộ thủy lộ chuyển vận sứ, Lan Lãng đoàn luyện sứ Tôn Toàn Hưng,Bất tác sứ Hác Thủ Tuấn, Yên bi khổ sứ Tràn Khâm Tộ, Tả giám môn tướng quân Thôi Lượng làm Ung Châu Lộ binh mã bộ thư, Ninh Châu thứ sử Lưu Trừng, Quân khi khố phó sứ Giả Thực, Cung phụng quan cáp môn chi hậu Vương Soạn làm Quảng Châu Lộ binh mã đô bộ thư, họp quân cả bốn hướng, hẹn ngày cùng sang chinh phạt nước Nam.[1]
Lên ngôi vua
Thái hậu sai Lê Hoàn chọn dũng sĩ đi đánh giặc, lấy người Nam Sách Giang là Phạm Cự Lạng làm đại tướng quân. Khi triều đình đang bàn kế hoạch xuất quân. Phạm Cự Lạng cùng các tướng quân khác đều mặc áo trận đi thẳng vào Nội phủ, nói với mọi người: Thưởng người có công, giết kẻ trái lệnh là phép sáng để thi hành việc quân. Nay chúa thượng còn trẻ thơ, chúng ta dẫu hết sức liều chết để chặn giặc ngoài, may có chút công lao, thì có ai biết cho ? Chi bằng trước hãy tôn lâp ông Thập đạo làm Thiên tử, sau đó sẽ xuất quân thì hơn. Quân sĩ đều hô vạn tuế.[1]
Thái hậu thấy mọi người vui lòng quy phục bèn sai lấy áo long cổn khoác lên người Lê Hoàn, mời lên ngôi Hoàng đế. Từ đó Hoàn lên ngôi Hoàng đế, đổi niên hiệu là Thiên Phúc năm đầu (980), giáng phòng vua làm Vệ Vương. Truy phong cha của vua làm Trường Hưng Vương, mẹ họ Đặng làm Hoàng thái hậu.[1]
Ngoại giao
Tháng 8, năm 980, vua Tống xuống chiếu đem quân xâm lược Đại Cồ Việt, sai Lư Đa Tốn mang thư sang. Tháng 10 cùng năm, vua Lê Hoàn sắp phát binh, sai nha hiệu là Giang Cự Vọng, Vương Thiệu Tộ đưa thư sang Tống giả làm thư Vệ Vương Đinh Toàn thỉnh cầu nối ngôi cha, ban cho mệnh lệnh chính thức; ý muốn hoãn binh nhà Tống.[1]
Nhà Tống sai Trương Tông Quyền mang thư trả lời rằng:Họ Đinh truyền nối ba đời, trẫm muốn cho Toàn làm thống soái, khanh[4] làm phó. Nếu Toàn tướng tài chẳng có, vẫn còn trẻ con, thì nên bảo cả mẹ con cùng thân thuộc sang quy phụ. Đợi khi bọn họ vào chầu ắt sẻ có điễn lễ ưu đải và sẻ trao cờ tiết cho khanh. Nay có hai đường, khanh nên chọn một. Vua Lê Hoàn không nghe.[1]
Diễn biến
Nhà Tống dùng Lan Châu Đoàn Luyện Sứ là Tôn Toàn Hưng, Bát Tắc Sứ là Thích Hậu, Tã Giám Môn Vệ đại tướng quân là Thôi Lượng làm chức Lục lộ Binh Mã Tổng Quản, từ đường Ung Châu tiến quân; Ninh Châu Thứ Sử là Lưu Trừng, Án Bí Khố Sứ là Giả Thực, Cung Phụng Quan Các Môn Chi Hậu là Vương Soạn làm chức Thuỷ Quân Binh Mã Tổng Quản do đường Quảng Châu tiến quân. Lại dùng Ngọ Xương Duệ làm chức Tri Giao Châu Hành Doanh Thông Tục. Bọn Toàn Hưng từ giả; vua nhà Tống là Thái Tông lại hạ chiếu cho dẫn tiến, khiến Lương Quýnh thiết tiệc ở vườn Ngọc Tân để tống tiễn.[5]
Mùa thu năm 980, quân Tống khởi hành; tháng 12, năm 980, quân Tống phá được hơn 1 vạn quân Đại Cồ Việt.[5]
Mùa xuân, tháng 2, năm 981, Hầu Nhân Bảo, Tôn Hoàng Hưng đến Lạng Sơn, Trần Khâm Tộ đến Tây Kết, Lưu Trừng đến sông Bạch Đằng. Vua Lê Hoàn đích thân làm tướng, sai quân sĩ đóng cọc ngăn sông Chi Lăng.[1] Sách Việt sử tiêu án chép: Vua tự làm tướng ra chống đánh, sai sĩ tốt cắm gỗ ngăn cửa sông.[2]
Vua Lê Hoàn đã cho xây dựng một toà thành có tên là Bình Lỗ để chống quân Tống. Tháng 6 năm 1300 Trần Quốc Tuấn(Trần Hưng Đạo) có nhắc đến thành này trong lời dặn lúc ông sắp mất: "Ngày xưa Triệu Vũ Đế dựng nước, hoàng đế nhà Hán cho quân đánh, nhân dân làm kế thanh dã, đại quân ra Khâm Châu, Liêm Châu đánh vào Trường Sa, Hồ Nam, còn đoản binh thì đánh úp phía sau. Đó là một thời. Đời nhà Đinh, nhà Tiền Lê dùng người tài giỏi, đất phương nam mới mạnh mà phương bắc thì mệt mỏi suy yếu, trên dưới một dạ, lòng dân không lìa, xây thành Bình Lỗ mà phá được quân Tống...".
Mùa hạ, năm 981, quân Tống giao chiến với quân Việt, quân Tống chém được hơn 1000 người, bắt được thuyền 200 chiếc, trú quân tại Ba Bộ. Chuyển vận sứ nhà Tống là Hầu Nhân Bảo[6] cùng đạo tiền quân tiến sâu vào, bị thất bại luôn.[5]
Cánh quân Tôn Toàn Hưng do đường thủy và đường bộ tới làng Đa-La, không gặp Hầu Nhân Bảo, bèn trở về Ba Bộ.[5]
Nhà vua Lê Hoàn sai quân sĩ trá hàng để dụ Hầu Nhân Bảo, đem chém.[1] Sách Việt sử tiêu án chép: sai người trá hàng, bắt được Nhân Bảo.[2] Sách An Nam chí lược chép:Lê-Hoàn giả đầu hàng để dụ địch, Nhân-Bữu bèn trúng kế mà bị hại.[5]
Trần Khâm Tộ nghe tin quân thủy thua trận, dẫn quân về. Vua Lê Hoàn thừa thắng đuổi đánh, quân của Khâm Tộ thua to, chết đến quá nửa, thây chết đầy đồng bắt sống đại tướng là Quách Quân Biện, Triệu Phụng Huân đưa về Hoa Lư. Từ đó trong nước rất yên.[1][2][7]Hậu chiến
Sau chiến tranh, nước Việt an bình,
Bầy tôi dâng tôn hiệu cho vua Lê Hoàn là Minh Càn Ứng Vận Thần Vũ Thăng Bình Chí nhân quảng Hiếu Hoàng Đế. Vua sai sứ sang nhà Tống cống các đồ thổ sản và dâng biểu tạ lỗi.[1][2]
Giang Nam chuyển vận sứ của nhà Tống là Hứa Trọng Tuyên đem việc Nhân Bảo thua chết tâu lên. Vua Tống xuống chiếu rút quân về, sai sứ quở trách bọn Lưu Trừng, Giả Thực, Vương Soạn. Trùng ốm chết, Soạn bị giết ở Ung Châu, Tôn Hoàng Hưng cũng bị giết bêu ở chợ.[1]Đánh bại Chiêm Thành
Khi người Việt nội thuộc triều đình ở Trung Nguyên thì ở phía Nam, người Chiêm Thành đã sớm xây dựng được quốc gia độc lập tự chủ từ năm 192. Sinh sống ở các thung lũng Nam Trung Bộ hẹp và nhỏ, vương quốc Chiêm Thành có thế mạnh về hàng hải và các ngành nghề thủ công, nhưng lại thiếu những miền châu thổ rộng lớn. Bởi vậy, từ khi lập nước, Chiêm Thành liên tục tiến hành các hoạt động quân sự với Đại Cồ Việt.[8] Năm 803, vua Chiêm sai viên tướng Senapati Par đem quân xâm phạm An Nam, vây hãm phía nam quận Cửu Chân. Năm 979, quân Chiêm được Ngô Nhật Khánh dẫn đường, tổ chức lực lượng thuỷ quân hùng hậu tiến đánh Hoa Lư theo đường biển, nhưng bị tan vỡ vì gặp bão ở cửa Thần Phù.[9]
Năm 982, Lê Hoàn cử Ngô Tử Canh và Từ Mục đi sứ Chiêm Thành bị vua Chiêm bắt giữ. Lê Hoàn tức giận,sai đóng chiến thuyền, sửa binh khí, tự làm tướng đi đánh, chém Bê Mi Thuế tại trận. Chiêm Thành thua to. Bắt sống được quân sĩ nhiều vô kể, cùng là tài nữ trong cung trăm người và một nhà sư người Thiên Trúc, lấy các đồ quý đem về, thu được vàng bạc của báu kể hàng vạn; san phẳng thành trì, phá hủy tông miếu, vừa một năm thì trở về kinh sư".[10]
Khi nhà vua đi đánh Chiêm, qua núi Đồng Cổ [11] đến sông Bà Hòa, đường núi hiểm trở khó đi, bèn sai đào hải cảng mới, đào xong, công và tư đều tiện lợi. [12]Sự nghiệp trị vì[sửa | sửa mã nguồn] Quân sự[sửa | sửa mã nguồn]
Ngoài các chiến thắng quân sự đối với nhà Tống, nước Chiêm, Lê Hoàn còn phải đối phó với các cuộc phản loạn trong nước và nhà vua thực hiện nhiều cuộc chinh phạt nhằm mở mang bờ cõi.
Năm 989, nhà vua Lê Hoàn sai viên Quảng giáo là Dương Tiến Lộc đi thu thuế ở châu Hoan, châu Ái, Tiến Lộc làm phản, đem người hai châu ấy xin theo về với Chiêm Thành. Chiêm Thành không nhận. Lê Hoàn nghe tin, đem quân đánh châu Hoan, Ái đuổi bắt được Dương Tiến Lộc và giết người hai châu ấy không biết bao nhiều người mà kể.[1]
Năm 995, vua Lê Hoàn cho quân vào trấn Như-Hồng thuộc Khâm-Châu, đánh phá cư dân, cướp bóc lương thực, rồi bỏ đi. Mùa hạ cùng năm, vua Lê Hoàn lại dẫn 5.000 binh Tô-Châu vào cướp Lộc-Châu, thuộc huyện của Ung-Châu, giao chiến với Tuần-Kiểm Dương-Văn-Kiệt phải trở về.[13]
Năm 996, vua Lê Hoàn đem quân đi đánh được bốn động ở Đại, Phát, Đan, Ba ở Ma Hoàng.[1]
Tháng 7, năm 996 vua Lê Hoàn thân đi đánh quân làm phản ở Đỗ Động Giang, bắt được đồ đảng đem về kinh sư.[1]
Năm 999, Vua Lê Hoàn thân đi đánh Hà Động......, tất cả 49 động và phá được động Nhật Tắc, châu Định Biên. Từ đó các châu động điều quy phục.[1]
Năm 1000, Lê Hoàn xuống chiếu đi đánh người ở châu Phong là Trịnh Hàng, Trường Lệ, Đan Trường Ôn, khiến cho nhóm người này phải chạy vào vùng núi Tản Viên.[1]
Năm 1001, Lê Hoàn thân đi đánh quân Cử Long. Quân Cử Long thấy vua Lê Hoàn, giương cung nhắm bắn thì tên rơi, lại giương cung thì dây đứt, tự lấy làm sợ mà rút lui. Vua Lê Hoàn bèn đi thuyền vào Cùng Giang để đuổi. Quân Cử Long bày trận hai bên bờ chống lại, quan quân bị hãm ở giữa sông, vua cũ nhà Đinh là Vệ Vương Toàn trúng tên chết tại trận. Vua Lê Hoàn kêu trời ba tiếng rồi thúc quân đánh, quân Cử Long tan vỡ.[1]
Năm 1003, vua Lê Hoàn đi Hoan Châu, vét kinh Đa Cái thẳng đến Tư Củng trường ở Ám châu. Người Đa Cái làm phản, chém đầu để rao.[1]
Sử gia Lê Văn Hưu nhận định:
Sử gia Lê Văn Hưu nhận định:“ Lê Đại Hành Giết Đinh Điền, bằt Nguyễn Bặc, tóm Quân Biện, Phụng Huân dễ như lùa trẻ con, như sai nô lệ, chưa đầy vài năm mà bờ cõi định yên, công đánh dẹp chiến thắng dẫu là nhà Hán, nhà Đường cũng không hơn được.Có người hỏi: Đại Hành với Lý Thái Tổ ai hơn? Thưa rằng: Kể về mặt trừ dẹp gian trong, đánh tan giặc ngoài, làm mạnh nước Việt ta, ra oai với người Tống thì Lý Thái Tổ không bằng Lê Đại Hành có công lao gian khổ hơn. Nhưng về mặt tỏ rõ ân uy, lòng người suy tôn, hưởng nước lâu dài, để phúc cho con cháu thì Lê Đại Hành không bằng Lý Thái Tổ lo tính lâu dài hơn. ” — Đại Việt sử ký toàn thư
[1]
Sử gia Ngô Sĩ Liên nhận định:“ Vua đánh đâu được đấy, chém vua Chiêm Thành để rửa cái nhục phiên di bắt giữ sứ thần, đánh lui quân Triệu Tống để bẻ cái mưu tất thắng của vua tôi bọn họ, có thể gọi là bật anh hùng nhất đời vậy. ” — Đại Việt sử ký toàn thư
[1]
Sử gia Ngô Thì Sĩ nhận định:“ Vua Đại Hành là người anh minh, quả quyết, nhiều mưu trí, dụng binh khéo như thần, cho nên khu sách các anh hào, vang động cả quân Mán và người Tàu. ” — Việt sử tiêu án Phát triển kinh tế[sửa | sửa mã nguồn]
Lê Đại Hành khi cai trị đã cho xây dựng nhiều công trình, đẩy mạnh sản xuất nông nghiệp và thủ công nghiệp để chấn hưng đất nước. Ông là vị vua mở đầu cho lễ tịch điền nhằm khuyến khích sản xuất nông nghiệp dưới chế độ phong kiến Việt Nam. Mở đầu cho một lễ nghi trọng đại mà các vương triều sau tiếp tục noi theo để khuyến khích phát triển sản xuất nông nghiệp.
Năm 987, mùa xuân, vua Lê Hoàn lần đầu cày ruộng Tịch điền ở núi Đọi [14] được một hũ nhỏ vàng; lại cày ở núi Bàn Hải được một hũ nhỏ bạc, nhân đó đặt tên là ruộng Kim Ngân.[1]
Năm 1003, vua Lê Hoàn đi Hoan Châu, vét kinh Đa Cái thông thẳng đến Tư Củng trường ở Ám châu.[1]
Lê Đại Hành cũng là vị vua đầu tiên tổ chức đào sông. Công trình đào sông Nhà Lê (hiện được nối liền 4 tỉnh Ninh Bình, Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh và là một di tích lịch sử) do Lê Hoàn khởi dựng là con đường giao thông thuỷ nội địa đầu tiên của Việt Nam. Sự nghiệp mở đầu vĩ đại đó đã trở thành phương châm hành động của các thời Lý, Trần, Lê, Nguyễn sau này. Từ con sông đào do Lê Hoàn khai phá trên đất Thanh Hoá, đến thời Lý, Trần sông đào đã xuất hiện ở đồng bằng Bắc Bộ đến Thanh-Nghệ-Tĩnh. Đến thời Lê đã rộng khắp dải miền Trung Bộ và đến thời Nguyễn thì sông đào có mặt ở khắp mọi miền Việt Nam.[15]Ngoại giao[sửa | sửa mã nguồn]
Nhà Tống là triều đại phong kiến hùng mạnh nhất châu Á đương thời mang nặng tư tưởng thiên triều, luôn muốn bành trướng. Đại Cồ Việt lại giáp ranh giới, vua Đinh Toàn còn nhỏ vừa mới lên ngôi, nhà Tống nhân đó tìm cớ để chinh phạt.
Năm 980, vua Tống sai Lư Tập đi sứ Đại Cồ Việt, lúc này Lê Hoàn đã nắm quyền bính, đã đại diện cho Đinh Toàn để đứng ra tiếp sứ, tiến cống châu báu, đồng thời gửi biểu nói rằng triều đình đã tự nguyện tôn Lê Hoàn lên làm vua. Nhưng vua Tống không chịu đòi Đinh Phế Đế nắm giữ cai trị đất Giao Chỉ, hoặc 2 mẹ con họ Đinh đến chầu Thiên triều thì Lê Hoàn sẽ được nắm quyền cai trị[16].
Chính mâu thuẫn này đã dẫn đến cuộc chiến giữa 2 bên năm 981. Sau cuộc chiến đó, để giảng hòa Lê Hoàn tiếp tục tiến cống vào năm 983, 985. Cuối cùng đến tháng 10 năm Canh Thân, vua Tống sai Lý Nhược Chuyết đem chế sắc phong cho Lê Hoàn các tước vị cao như Giao Chỉ quận vương, Nam Bình vương[17].
Sứ thần Tống còn làm thơ tôn Lê Hoàn tài ba không khác gì vua Tống. Phan Huy Chú đánh giá: "Nhà Tiền Lê tiếp đãi sứ nhà Tống, tình ý và văn thư rất là chu đáo. Khúc hát hay cũng đủ khoe có nhân tài mà quốc thể được thêm tôn trọng làm cho người Bắc phải khuất phục".
Vua sử dụng chính sách ngoại giao mềm dẻo, khôn khéo nhưng cương quyết. Có lần sứ Tống sang đòi vua quỳ nhận sắc phong của vua Tống, Đại Hành lấy cớ bị đau chân nên không quỳ. Sứ Tống không làm gì được. Để tránh việc đón tiếp sứ giả phiền hà tốn kém, Lê Đại Hành còn đề nghị nước Tống từ lần sau hãy cử sứ giả đưa thư đến địa giới và báo tin, triều đình Hoa Lư sẽ sai người lên biên giới để nhận chiếu thư của vua Tống. Vua Tống cũng chấp thuận.[18] Đại Việt sử ký toàn thư ghi nhà vua còn bố trí sư Pháp Thuận giả làm người chở đò ra đón sứ giả Lý Giác. Câu chuyện hai người đã mượn bài thư Vịnh ngỗng của Lạc Tân Vương đời Đường để nối vần đối đáp với nhau nhân có hai con ngỗng bơi trên mặt sông, đã khiến Lý Giác rất thích thú và bị chinh phục đã trở thành giai thoại thú vị trong bang giao và văn học. Sau đó, về sứ quán Lý Giác đã làm một bài thư gửi tặng ngỏ ý "tôn Lê Hoàn không khác gì vua Tống" như lời Khuông Việt đại sư nói.[19]Hai áng văn dưới thời Lê Đại Hành[sửa | sửa mã nguồn]
PGS. Bùi Duy Tân[20] phát hiện bài thơ Nam quốc sơn hà, một kiệt tác văn chương, cũng đồng thời là bản tuyên ngôn độc lập đầu tiên của dân tộc Việt Nam xuất hiện đầu tiên trong cuộc kháng chiến chống Tống lần thứ nhất của Lê Hoàn và cũng được Lý Thường Kiệt vận dụng ở lần kháng chiến chống Tống thứ hai. PGS.TS Trần Bá Chí cũng khẳng định: Nam quốc sơn hà là bản tuyên ngôn độc lập, chỉ có thể ra đời sau hàng ngàn năm Bắc thuộc, nhưng không phải vào thời Ngô Quyền còn loạn lạc, chưa tức vị, trước khi chống Nam Hán, mà là ở thời Vua Lê Đại Hành chống Tống khi thể chế, ngôi vị đã vững vàng, an định[21].
Kiệt tác thứ hai, ở triều đại hoàng đế Lê Hoàn là một bài ngũ ngôn tuyệt cú của nhà sư Pháp Thuận. Đây là bài thơ có tên tác giả xuất hiện sớm nhất, nên được đặt vào vị trí khai sáng cho văn học cổ dân tộc. Cũng như Nam quốc sơn hà, Quốc tộ là bài thơ giàu sắc thái chính luận, một bài thơ viết về những vấn đề chính trị xã hội hiện hành của đất nước. Để trả lời nhà vua "hỏi về vận nước ngắn dài", nhà thơ đã lấy ngôn từ giản dị mà thâm thúy, bày tỏ chính kiến của mình: "Vận mệnh nước nhà dài lâu, bền vững khi nhà vua dựng mở được nền thái bình bằng phương sách ". Nếu Nam quốc sơn hà có giá trị như một bản tuyên ngôn độc lập, thì các nhà nghiên cứu khẳng định Quốc tộ có giá trị như một bản tuyên ngôn hòa bình. Hai bài thơ là hai kiệt tác văn chương bổ sung cho nhau, hoàn thiện Tuyên ngôn độc lập, Tuyên ngôn hoà bình đầu tiên của dân tộc, chính là cột mốc khai sáng văn học Việt Nam.Nhận định[sửa | sửa mã nguồn]
Về vua Lê Đại Hành, Sử nhà Tống dẫn lời Tống Cảo, người đi sứ sang Đại Cồ Việt đã từng gặp Lê Hoàn mô tả ông là "con người mắt lé" nhưng "hung hãn" và "có chí vác cả núi ngăn cả bể"[22]. Ngô Sĩ Liên với tư tưởng Nho giáo nhận xét: "Vua nhân gian dâm trong cung mà lấy được nước, dẹp giặc bên ngoài để yên dân, trong nước lặng yên, Bắc Nam vô sự"[23]Tài cầm quân[sửa | sửa mã nguồn]
Trong sử sách, các sử gia nhiều đời cùng có nhận định về Lê Đại Hành. Ca ngợi võ công của ông, Lê Văn Hưu viết:“
"Lê Đại Hành giết Đinh Điền, bắt Nguyễn Bặc, tóm Quân Biện, Phụng Huân dễ như lùa trẻ con, như sai nô lệ, chưa đầy vài năm mà bờ cõi định yên, công đánh dẹp chiến thắng dẫu là nhà Hán, nhà Đường cũng không hơn được."”
Trong thời dẹp loạn 12 sứ quân, Lê Hoàn đã sớm bộc lộ tài năng, tuy nhiên do còn trẻ tuổi nên chức vụ của ông vẫn ở dưới các bạn thân thiết của Tiên Hoàng. Chỉ từ khi làm nhiếp chính, trực tiếp nắm vận mệnh đất nước, tài năng của ông mới được thi triển hết. Chẳng những các công thần khai quốc kỳ cựu của nhà Đinh mà ngay cả các tướng phương Bắc đều không phải đối thủ của ông. Dù đời sau có thể nhận định việc đánh dẹp của ông là hợp lẽ hay trái lẽ nhưng tài cầm quân của ông thì không ai có thể phủ nhận.Vua trị nước[sửa | sửa mã nguồn]
Lê Đại Hành là một vị vua mà "Sứ thần Trung Quốc phải tôn sùng, tù trưởng sơn động hết chuyện làm phản. Thành Hoa Lư phồn vinh hơn cả nhà Đinh. Còn lưu ý đến sức dân, quan tâm đến chính sự của nước, chú trọng nghề làm ruộng, nghiêm ngặt việc biên phòng, quy định pháp lệnh. Tuyển lựa quân ngũ... có thể nói là hết sức siêng năng, hết lòng lo lắng".[24] Ông là một vị vua có tài, dẹp nội loạn, khéo bang giao, giữ thể diện cho quốc gia không bị nước lớn chèn ép. Đó là điều không phải đời vua nào của Việt Nam cũng làm được.
Đại Hành làm vua tỏ rõ là một người chí công vô tư, vì việc chung chứ không vì thù oán riêng. Ông giết Phạm Hạp vì tội làm loạn nhưng lại trọng dụng em Hạp là Phạm Cự Lạng, dùng làm tướng, thăng tới chức thái úy chỉ huy quân đội. Con của Nguyễn Bặc, một người cùng bị giết với Phạm Hạp là Nguyễn Đê cũng được cất nhắc làm quan võ của nhà Tiền Lê. Lê Đại Hành vô tư tới mức không phòng ngừa rằng sau này chính Đê là người tham gia đưa Lý Công Uẩn lên ngôi thay nhà Tiền Lê. Ngoài ra, các đại thần từng là bạn thân của Tiên Hoàng như Trịnh Tú, Lưu Cơ, hai người nằm trong bộ tứ "Điền, Bặc, Tú, Cơ" theo vua Đinh từ ngày hàn vi cũng được Đại Hành trọng dụng, không vì lý do "cùng bè đảng" với Nguyễn Bặc và Đinh Điền mà kiếm cớ trừ khử hay sa thải hai người này. Chính nhờ chính sách dùng người khoan dung, trọng tài năng không vì tình riêng khiến ông quy tụ được nhân tâm, củng cố sức mạnh trong nước, vượt qua được khó khăn trong thời buổi đất nước rối ren, lòng người dao động khi nam, bắc đều bị uy hiếp.Về tên "Đại Hành"[sửa | sửa mã nguồn]
Theo Đại Việt Sử ký Toàn thư, khi vua mới mất mà chưa được đặt thụy hiệu thì được gọi là
**Đại Hành Hoàng đế**. Do vua nối ngôi là Lê Ngọa Triều đã không đặt thụy hiệu nên "Đại Hành Hoàng đế" đã trở thành thụy hiệu của Lê Hoàn.
Sử gia Lê Văn Hưu viết:“
"Thiên tử và hoàng hậu khi mới băng hà, chưa táng vào sơn lăng, thì gọi là Đại Hành Hoàng Đế, Đại Hành Hoàng Hậu. Đến khi lăng tẩm đã yên thì hợp bầy tôi bàn xem đức hạnh hay dỡ để đặt thụy là mỗ hoàng đế, mỗ hoàng hậu, không gọi là Đại Hành nữa. Lê Đại Hành thì lấy Đại Hành làm thụy hiệu mà truyền đến ngày nay là làm sao? Vì Ngọa Triều là con bất tiếu (không giống ông cha)[25], lại không có bề tôi Nho học để giúp đỡ bàn về phép đặt thụy cho nên thế."”
Có sách giải thích "đại hành" là đi xa hẳn không trở lại. Có sách khác lại giải thích "đại hành" là đức hạnh lớn (hành và hạnh viết cùng một chữ 行, âm cổ đọc như nhau).[26]
Theo Tạ Đại Chí Trường viết sách Sơ thảo bài sử khác cho Việt Nam[27][28]:Các vua Ngô, Đinh chết đi chẳng có thuỵ hiệu, miếu hiệu gì cả, sử quan về sau đành gọi là “chúa, vua đầu tiên”(Ngô Tiên Chủ, Tiên Hoàng Đế); còn Lê Hoàn chết đi, xác để đó chờ con cái tranh giành nên tạm gọi là “ông vua chưa chôn” (Đại Hành/Hạnh Hoàng Đế) rồi trở thành miếu hiệu vĩnh viễn cho sử Việt.Quê hương[sửa | sửa mã nguồn]
Theo Đại Việt sử ký toàn thư thì Lê Hoàn sinh ngày 15 tháng 7 năm Tân Sửu (tức 10 tháng 8 năm 941)[29][30]. Về quê hương Lê Hoàn, vấn đề mà Ngô Thì Sĩ đặt ra từ thế kỷ 18, được thảo luận nhiều lần dưới thời nhà Nguyễn nhưng các nhà sử học vẫn chưa đưa ra được kết luận nơi đâu trong ba nơi: Ninh Bình, Thanh Hoá hay Hà Nam là quê hương của ông. Năm 1981, tại hội thảo khoa học "Lê Hoàn và 1000 năm chiến thắng giặc Tống xâm lược", nhiều vấn đề chung về thế kỷ X, về quê hương, thân thế, sự nghiệp của ông bước đầu được giải quyết. Đến năm 2005, tại hội thảo "1000 năm Thăng Long và sự nghiệp của Lê Hoàn", trải qua một chặng đường đổi mới của sử học, nhiều vấn đề về quê hương của Lê Hoàn được đào sâu và nhìn nhận lại theo chiều hướng thoáng rộng hơn. Tựu chung có các ý kiến sau:
**Trường Châu (Ninh Bình)**:
Việt sử lược[31] viết từ thời Trần ghi là: "Đại Hành vương húy là Hoàn, họ Lê, người Trường Châu". Trường Châu là vùng đất kinh đô Hoa Lư, Ninh Bình.[32] PGS, TS. Trần Bá Chí trước từng viết rất công phu về quê hương, dòng dõi Lê Đại Hành cho rằng ông người Ái Châu (Thanh Hoá), thì tại hội thảo 2005 cũng khẳng định rằng quê gốc ông là Trường Yên, Hoa Lư, Ninh Bình.[33] Các nhà nghiên cứu Mai Khánh (Bảo tàng Hà Nam) và TS. Vũ Văn Quân đồng ý rằng Lê Hoàn là người Trường Châu nhưng cho rằng Trường Châu khi đó bao gồm cả Ninh Bình và Hà Nam[34]. Thần tích một số đền thờ ở Hà Nam và Ninh Bình cũng khẳng định Lê Hoàn quê gốc Ninh Bình. Cũng giống các vị vua khác khi mất được hậu thế đưa về quê nhà, Lăng mộ Lê Đại Hành đã được táng ở sơn lăng Trường Yên.[35]Cổng đền Vua Lê Đại Hành ở Hoa Lư
**Ái Châu (Thanh Hóa)**:
Đại Việt sử ký toàn thư[36], Lịch triều hiến chương loại chí [37] ghi: "Vua họ Lê, tên húy là Hoàn, người Ái Châu".
Sách "Các triều đại Việt Nam" còn cho rằng mẹ Lê Hoàn là Đặng Thị Sen chứ không gọi là Đặng Thị.[38]
Sách An Nam Chí Lược của Lê Tắc thời Trần, mục Lê nhị thế gia chép: "Lê Hoàn, người Ái Châu, có chí lược, được lòng quân sĩ". Website chính thức của tỉnh Thanh Hóa cũng khẳng định Lê Hoàn là người quê hương mình.[39]
Đại Nam nhất thống chí chép: "Miếu Lê Đại Hành hoàng đế ở xã Trung Lập, huyện Thuỵ Nguyên, chỗ này là nền nhà cũ của tiên tổ nhà vua". Mục tỉnh Hà Nội chép "mộ tổ Lê Đại Hành ở bên miếu xã Ninh Thái, huyện Thanh Liêm".
Sách Việt sử tiêu án, soạn giả Ngô Thì Sĩ chép:Vua Lê, tên Hoàng, người châu Ái, làm vua 24 năm, hưởng thọ 65 tuổi[2]
**Bảo Thái (Hà Nam)**:
Đại Việt sử ký tiền biên [40] ghi: "Xét thấy Lê Đại Hành Hoàng đế người làng Bảo Thái, huyện Thanh Liêm chứ không phải Ái Châu, sử cũ chép nhầm". Cuốn Việt Nam sử lược,[41] Từ điển nhân vật lịch sử Việt Nam, Khâm định Việt sử thông giám cương mục đều ghi: "Lê Hoàn quê ở làng Bảo Thái, huyện Thanh Liêm". Nhà sử học Trần Quốc Vượng cho rằng Lê Hoàn sinh ở Thanh Liêm, Hà Nam và theo ông, Thanh Hóa chỉ có thể là quê ngoại hay quê cha nuôi Lê Hoàn.[42]. Lịch sử Hà Nam Ninh cũng đã nhận định: "Lê Hoàn quê nội ở Thanh Liêm (Hà Nam), quê ngoại ở Kẻ Sập (Thanh Hoá), Tuy sinh ở đất Ái Châu nhưng ông chỉ sống ở đấy hơn 10 năm, sau trở về Thanh Liêm".[43] GS. Lê Văn Lan cũng cho rằng Lê Hoàn "là đứa trẻ mồ côi ở làng Kẻ Sập - quê ngoại, chàng trai nghèo ở miền Bảo Thái quê nội"[44]. Ứng Hoè Nguyễn Văn Tố, sau khi điểm lại một số nhận định của các cuốn sử cũ đã nêu quan điểm: Thanh Liêm là nguyên quán của cha mẹ. Ái Châu là chỗ ở của cha nuôi, mỗi quyển chép theo một nghĩa" [45] Đại Nam nhất thống chí của Quốc sử quán triều Nguyễn, phần ghi về lăng mộ ở huyện Thanh Liêm chép: "Mộ tổ Lê Đại Hành ở bên miếu xã Ninh Thái, huyện Thanh Liêm[46]. Sử cũ cũng nhắc tới Trần Bình Trọng quê ở xã Thanh Liêm là hậu duệ của Lê Hoàn. Vị danh tướng thời Trần này được ban quốc tính vì có nhiều công trạng. Website chính thức của tỉnh Hà Nam cũng khẳng định Lê Hoàn là người quê hương mình.[47]
**Ý kiến dung hòa**:
Thần tích Lê Hoàn tại lăng vua Lê, làng Ứng Liêm (Hà Nam)[48] giải thích có vẻ "hợp tình, hợp lý" tất cả những vấn đề khúc mắc về quê quán, xuất thân của Lê Hoàn. Thần tích cho biết ông sinh ra ở xã Trường Yên, Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình. Ông nội là Lê Lộc và bà nội là Cao Thị Phương; cha là Lê Hiền, mẹ là Đặng Thị Khiết. Nhà nghèo nên đã về xã Ninh Thái, Thanh Liêm, Hà Nam làm nghề chài lưới, đơm đó bắt cá. Ngày mùng 10 tháng Giêng năm Nhâm Dần (tức 29 tháng 1 năm 942) sinh ra ông. Năm lên 7 tuổi, ông mồ côi cả cha lẫn mẹ, phải làm con nuôi quan án châu Ái (Thanh Hoá).
Tại hội thảo Khoa học quốc gia “Lê Hoàn - Quê hương và sự nghiệp” được tổ chức ngày 06/09/2016 tại Hà Nam, Phát biểu kết luận hội thảo, Giáo sư, nhà giáo nhân dân Phan Huy Lê khẳng định: Thông qua những tư liệu lịch sử, cơ sở khoa học có thể khẳng định Hà Nam chính là quê gốc của Lê Hoàn.[49]
Các nhà sử học cho rằng vấn đề quê hương Lê Hoàn ở đâu không quan trọng bằng điều dễ nhận thấy là cả Ninh Bình, Thanh Hóa và Hà Nam đều là những miền quê gắn bó mật thiết với cuộc đời và sự nghiệp của vị vua này. Dựa trên các tư liệu chính sử và tư liệu lưu tại các địa phương, đã minh chứng cụ thể về quê gốc, nơi sinh và dựng nghiệp của Lê Hoàn tại các địa danh tại Bảo Thái (Hà Nam), Thọ Xuân (Thanh Hóa) và Trường Châu (Ninh Bình).[50]Đền thờ[sửa | sửa mã nguồn]
Tính đến năm 2014, Các nhà nghiên cứu đã thống kê được hơn 48 nơi thờ Lê Đại Hành (trong đó có 16 nơi thờ riêng, 5 nơi phối thờ với bà Đô Hồ phu nhân; 3 nơi phối thờ với Thái hậu Dương Vân Nga và 24 nơi thờ với các vị thần khác). Ninh Bình là tỉnh có nhiều di tích thờ Lê Hoàn nhất 13 nơi; tiếp theo là Thái Bình với 10 nơi; Hà Nội có 10 nơi, Nam Định 4 nơi, Hà Nam 3 nơi; Hải Dương, Thanh Hoá 2 nơi, các tỉnh Hưng Yên, Hải Phòng, Phú Thọ đã tìm thấy một nơi thờ.
Ninh Bình là vùng đất kinh đô của đất nước dưới thời Lê Hoàn, các đền thờ thường tập trung nhiều ở khu di tích cố đô Hoa Lư như đền Vua Lê Đại Hành và đình Yên Thành ở cố đô Hoa Lư, đình Trung Trữ ở Ninh Giang (Hoa Lư), di tích chùa Đẩu Long, đền Đồng Bến (thành phố Ninh Bình). Khu vực phía nam Ninh Bình là nơi vua đánh Tống và dẹp Chiêm đi nên có rất nhiều nơi thờ như đền Thượng Ngọc Lâm ở xã Yên Lâm, đền Vua Lê ở xã Yên Thắng, đình Từ Đường, đình Quảng Công ở xã Yên Thái (Yên Mô); các đền ở xã Khánh Ninh và đền Nội Thị Lân ở thị trấn Yên Ninh (Yên Khánh) và đình làng Yên Lâm ở xã Lai Thành (Kim Sơn)...Sơ đồ phân bố các di tích thờ Vua ở Ninh Bình với nơi thờ Vua Lê tô màu xanh
Thái Bình là nơi diễn ra một số trận đánh của Lê Hoàn khi là tướng giúp Đinh Bộ Lĩnh dẹp loạn 12 sứ quân, đặc biệt là chiến trận với các sứ quân Phạm Bạch Hổ, Lã Đường ở Hưng Yên đồng thời vùng đất này cũng nằm trên đường hành quân từ kinh đô Hoa Lư ra các chiến trường Lục Đầu Giang, Chi Lăng và Bạch Đằng. Điều này có thể giải thích cho việc nhân dân quanh khu vực này thờ cúng Lê Hoàn, đặc biệt là vùng đất thuộc hai tổng Xích Bích và Ỷ Đôn xưa. Các nơi thờ tiêu biểu như di tích đình và đền Vua Lê Đại Hành ở các xã Chi Lăng, xã Đông Đô; xã Bắc Sơn, xã Tây Đô, xã Hòa Bình (huyện Hưng Hà); xã Thái Thịnh (huyện Thái Thuỵ); xã Quỳnh Sơn, xã Quỳnh Trang (huyện Quỳnh Phụ); xã Minh Tân (Đông Hưng)...
Các đền thờ ở khu vực Hà Nội đều tập trung ở ven sông Nhuệ, trong đó Hà Đông 3 nơi, Thanh Trì 3 nơi (ở xã Tả Thanh Oai và Hữu Hòa), Sơn Tây 2 nơi, Thường Tín một nơi (đình An Lãng - xã Văn Tự)[51] và Ứng Hòa một nơi (ở Đình Thanh Dương xã Đồng Tiến).
Khu di tích Đình, chùa, miếu của khu Mộ Chu Hạ, phường Bạc Hạc, Việt Trì, Phú Thọ thờ Lê Đại Hành và 2 bà hoàng hậu.[52] Đây là nơi rất xa kinh đô Hoa Lư so với các di tích khác thờ Lê Hoàn.
Hà Nam có đền Lăng ở xã Liêm Cần quê hương là nơi thờ Lê Hoàn. Ông cũng được thờ ở đình Cẩm Du, xã Thanh Lưu và đình Ứng Liêm, xã Thanh Hà. Cả ba di tích đều thuộc huyện Thanh Liêm.
Thanh Hóa có đền thờ Lê Hoàn ở làng Trung Lập, xã Xuân Lập, Thọ Xuân được cho là quê hương của người và đền Vua Lê Đại Hành ở chân dãy núi Tam Điệp, thuộc xã Nga Giáp, Nga Sơn, thuộc khu vực cửa biển Thần Phù xưa mà ở bên Ninh Bình cũng có nhiều đền thờ Lê Hoàn.
Các thần tích, thần sắc tại Hải Dương, Hải Phòng - nơi diễn ra trận Bạch Đằng năm 981 cho thấy các tướng của ông được thờ ở rất nhiều nơi và trong thần tích, thần sắc của họ có mô tả lại những chiến công của Lê Hoàn tại khu vực này. Đền Vua Lê Đại Hành ở Hải Dương được xây dựng tại xã An Lạc, huyện Chí Linh và đình Mạc Động xã Liên Mạc, Thanh Hà cũng thờ Lê Hoàn. Tại thị trấn Minh Đức (Thủy Nguyên, Hải Phòng) cũng có đền riêng thờ Vua Lê Đại Hành.[53] Đền được xây dựng ngay tại khu vực núi đá Tràng Kênh, ngã ba sông Bạch Đằng, nơi diễn ra đại thắng mùa xuân 981.
Gia đình
Lê Đại Hành có 5 hoàng hậu gồm Đại Thắng Minh Hoàng Hậu (Dương Vân Nga), Phụng Càn Chí Lý Hoàng hậu, Thuận Thánh Minh Đạo Hoàng hậu, Trịnh Quắc Hoàng hậu và Phạm Hoàng hậu.
Sử cũng chép một người vợ khác của ông, sinh cho ông ít nhất 2 người con là Lê Long Việt và Lê Long Đĩnh. Sách Việt sử lược chép sơ hầu di nữ (初侯姨女), Đại Việt sử ký toàn thư chép chi hậu diệu nữ (祇候妙女). Sách Khâm định Việt sử thông giám cương mục Chính biên chép bà là con gái quan Chi hậu tên là Diệu, không rõ họ là gì. Về sau bà được con trai Long Đĩnh truy tôn hiệu là Hưng Quốc quảng thánh Hoàng thái hậu.
Lê Đại Hành có 11 người con trai, 1 người con nuôi, đều được phong vương:Lê Long Thâu làm Kình Thiên đại vương (phong năm 989), từng tham gia chiến tranh Việt - Tống 981, được Lê Đại Hành phong làm Thái tử. Tuy nhiên, đến năm 1000 thì mất. Lê Long Tích làm Đông Thành vương (phong năm 989), sau khi Lê Đại Hành mất, Lê Long Tích cùng các em tranh ngôi với Lê Long Việt. Song thua chạy đến Thạch Hà thì bị dân ở đây giết chết. Lê Long Việt làm Nam Phong vương (phong năm 989), sau là vua Lê Trung Tông. Sau 3 ngày ở ngôi vua, bị Lê Long Đĩnhám hại năm 1005. Lê Long Đinh làm Ngự Man vương (phong năm 991), đóng ở Phong Châu (nay thuộc tỉnh Phú Thọ). Lê Long Đĩnh làm Khai Minh vương (phong năm 992), đóng ở Đằng Châu (nay thuộc Hưng Yên), sau là vua Đại Thắng Minh Quang Hiếu Hoàng đế. Lê Long Cân làm Ngự Bắc vương (phong năm 991), đóng ở Phù Lan, sau là Phù Vệ, huyện Đường Hào, tỉnh Hải Hưng. Hiện nay, thuộc huyện Mỹ Hào, tỉnh Hưng Yên. Lê Long Tung làm Định Phiên vương (phong năm 993), đóng ở Tư Doanh, Ngũ Huyện Giang (Cổ Loa, Hà Nội).[54] Lê Long Tương làm Phó vương (phong năm 993), đóng ở Đỗ Động Giang (nay thuộc tây nam Hà Nội). Lê Long Kính làm Trung Quốc vương (phong năm 993), đóng ở Càn Đà, Mạt Liên (nay thuộc Hải Dương), sau bị giết năm 1005. Lê Long Mang làm Nam Quốc vương (phong năm 994), đóng ở Vũ Lung (nay thuộc Thanh Hóa). Lê Long Đề (Minh Đề) làm Hành Quân vương (phong năm 995), đóng ở Bắc Ngạn, Cổ Lãm (nay thuộc Bắc Ninh). Con nuôi Dương Hy Liễn làm Phù Đái vương (phong năm 995), đóng ở Phù Đái (nay thuộc Hải Phòng). Lê Thị Phất Ngân hoàng hậu của vua Lý Thái Tổ, mẹ của Lý Thái Tông, được Lý Thái Tông phong là Linh Hiển hoàng thái hậu
Tất cả các con trai Lê Hoàn đều được phong vương, nhưng sau khi con trưởng là Thâu mất (1000), vua Lê không sớm lập người kế vị. Điều đó đã gây ra việc tranh giành quyền bính giữa các con của ông sau này, là một trong những nguyên nhân dẫn tới sự sụp đổ của nhà Tiền Lê.
## Bình luận

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Truncated: length

WARC-Identified-Payload-Type: text/html

Server: cloudflare-nginx

Connection: close

Pragma: no-cache

Set-Cookie: __cfduid=dfd13f78f68a31eb32983544168ba67c41495749575; expires=Fri, 25-May-18 21:59:35 GMT; path=/; domain=.vntube.info; HttpOnly

Vary: Accept-Encoding

Content-Type: text/html; charset=UTF-8


text:
TIN TỨC
Tin Trong Nước
Chính trị
Xã hội
Pháp luật
Tin Thế Giới
Tin tức
Thế giới đó đây
Kinh Tế
Bất động sản
Tài chính
Thị trường
VTV
Truyền Hình
Phim VTV
Hậu trường
Nhân vật
Chuyển động 24h
Vấn đề hôm nay
Việt Nam & thế giới
Góc khán giả
ĐỜI SỐNG
Văn Hóa - Giải Trí
Điện ảnh
Âm nhạc
Đời sống
Du lịch
Làm đẹp
Giới tính
Sức khỏe
Tấm lòng Việt
THỂ THAO
Bóng đá Việt Nam
Bóng đá quốc tế
Quần vợt
Video
Các môn khác
Bên lề
Góc doanh nghiệp
Sản phẩm
Doanh nghiệp
KHÁC
Công Nghệ
Tư vấn
Giáo Dục
Học trực tuyến
Hoạt động VTV
Lịch Phát Sóng
Đăng nhập
Đăng ký
Viết Quân (Ban Thời sự)-Thứ sáu, ngày 19/05/2017 19:13 GMT+7
Dior cho biết đây là lần đầu tiên một buổi trình diễn thời trang được thực hiện ngoài trời, trên đỉnh núi thuộc Khu bảo tồn thiên nhiên ở California của Mỹ. Bộ sưu tập lần này đồng nghĩa với việc Dior muốn phá vỡ truyền thống, làm mới hình ảnh của thương hiệu 70 năm tuổi.
Bộ sưu tập Resort 2018 của Dior là cảm hứng từ những bức tranh vẽ về động vật đã tồn tại từ hàng nghìn năm trước. Trong show diễn lần này, tất cả người mẫu trình diễn đều đội mũ cao bồi, đậm chất miền viễn Tây.
Mời quý độc giả theo dõi các chương trình đã phát sóng của Đài Truyền hình Việt Nam tại TV Online!
Từ khóa:
Cùng chuyên mục
Đặc tính dược liệu quý của cây sâm Ngọc Linh
VTV.vn - Theo nghiên cứu của nhiều chuyên gia, đây là loại sâm tốt nhất trên thế giới bởi nó có những thành phần hóa học vượt trội so với nhiều loại sâm khác.
Hoa sen chớm nở đầu mùa đẹp dịu dàng góc phố Hà...
Ký ức dòng sông tuổi thơ của trẻ em nông thôn miền...
Phát triển sâm Ngọc Linh trở thành thương hiệu...
Ngày Nhà hàng - Sự kiện ẩm thực sôi động tại Nga
TIN MỚI
HOẠT ĐỘNG VTV | LIÊN HỆ
BÁO ĐIỆN TỬ ĐÀI TRUYỀN HÌNH VIỆT NAM - VTV.VN
Giấy phép hoạt động báo chí điện tử số 306/GP-BTTTT cấp ngày 22/02/2012.
® Cấm sao chép dưới mọi hình thức nếu không có sự chấp thuận bằng văn bản. Ghi rõ nguồn VTV.vn khi phát hành lại thông tin từ website này.
Tổng Biên tập: Vũ Thanh Thủy
Phó Tổng Biên tập: Phạm Quốc Thắng
Tổng đài VTV: (04) 3.8355931; (04) 3.8355932
Ðiện thoại Báo điện tử VTV: (04) 66897 897 Email: toasoan@vtv.vn

WARC-Identified-Payload-Type: application/xhtml+xml

Content-Type: text/html; charset=utf-8

Cache-Control: private

Server: openresty

Vary: User-Agent

X-XSS-Protection: 1; mode=block

X-Cache-Status: HIT

FilterID: ft


text:
Thảo luận trong 'Style & Template Questions' bắt đầu bởi tongtulenh, 6/10/13.
close
cái đó vào phsare mà sửa , cái này của addon Portal mà
Vào ACP => Appearance => Search Phrases nhập vào ô Text Contains: dòng chữ cần đổi sau đó tìm ra và muốn thay bằng gì thì thay
bác dùng cái đó là recent_Threadx5i2
vào template search từ đó tìm h3 mà thay đổi
Sai rồi cái này nó nằm ở đó thì vào ACP => Appearance => Style Properties => nó nằm trong đây, vì cái mục đó là addon hay code gì để tạo nó mình chưa dùng nên chỉ biết chỉ đến chổ tìm thôi
Khoan làm cái này, vào đây trước xem nếu có thì đổi tên đã, không được thì làm như trên
vào ACP => Appearance => List Widgets tìm tại đây
là sao vậy pác, cái này là RecentThreadx5i2 block của xenporta. ở đâu ra ACP => Appearance => Style Properties với ACP => Appearance => List Widgets
chỉ có đường vào template sửa code thôi bác ah`, hoặc là sửa file .xml trước khi import thôi
nó nằm ở sidebar là do layout của xenporta quy định, đâu ra List Widgets
Đây bạn
sửa cái này trong template
Mã:

{xen:phrase recent_threads}

{xen:phrase recent_threads}

{xenhrase recent_threads} dùng khi bạn đã tạo 1 phrase trong gói ngôn ngữ có tên là recent_threads
Nếu ko muốn lằng nhằng thì bạn thay trực tiếp {xenhrase recent_threads} thành tên bạn muốn luôn, ví dụ:
Mã:

chủ đề mới nhất

P/S: Đã gọi là portal rồi thì ko đc nhé bạn

chủ đề mới nhất

muốn forum nó hiện ra chổ nào, đặt ở đâu. cái này cũng ko khó mà
Chú ý ở phần Postition gì đó điền tên là forum_all (hoặc all) gì đó, mình quên rồi..nếu điền forum_all báo lỗi thì điền all là nó sẽ hiện ở tất cả .
Thì đó, bạn muốn nó hiện ở trong forum thì mở cái sidebar chủ đề nổi bật ra, điền all ở phần Postition!

markdown:
# Hướng dẫn chỉnh sửa temp ở sidebar
Thảo luận trong '
[Style & Template Questions](forums/style-template-questions.37/)' bắt đầu bởi [tongtulenh](members/tongtulenh.5294/), [6/10/13](threads/huong-dan-chinh-sua-temp-o-sidebar.14063/).
comments powered by Disqus
Đang tải...
Thảo luận trong '
[Style & Template Questions](forums/style-template-questions.37/)' bắt đầu bởi [tongtulenh](members/tongtulenh.5294/), [6/10/13](threads/huong-dan-chinh-sua-temp-o-sidebar.14063/).

X-Frame-Options: SAMEORIGIN

X-Turbo-Charged-By: LiteSpeed

Cache-control: private, max-age=0


text:
Bạn đang đọc bài viết Tử vi Thứ Tư 4/2/2015 - 11 Thần Số hàng ngày tại 12CungSao.Com, bạn sẽ tìm hiểu về Dự báo tử vi hôm nay dành cho 11 thần số nhé. Xem bói Tử vi 04/02/2015 nhé cả nhà. Dự báo hôm nay Thứ Tư nào! . Cùng khám phá những thông tin lý thú và bổ ích về chiêm tinh học tại 12 Cung Sao cực hấp dẫn!
Hôm nay đã có Tử vi 4/2/2015 Thứ Tư dành riêng cho 11 Thần Số rồi cả nhà nhé, vào ngay 12 Cung Sao chúng tớ và xem bói Tử vi Thứ Tư 4/2/2015 - 11 Thần Số hàng ngày dành cho bạn nào! Chúc bạn có một ngày Thứ 4 ngập tràn niềm vui và an lành!
Con số hộ mệnh & may mắn của bạn?
Xem thêm Tử vi hàng ngày khác
- Tử vi Thứ Tư 4/2/2015 - 12 Chòm Sao hàng ngày
- Tử vi Thứ Tư 4/2/2015 - 12 Con Giáp hàng ngày
- Tử vi Thứ Tư 4/2/2015 - 12 Thần Số hàng ngày
- Tử vi Tuần mới 2/2/2015 - 8/2/2015 cho 12 cung hoàng đạo
- Tử vi Tháng 2/2015 của 12 cung hoàng đạo
Theo quẻ Tử vi 04/02 của 11 Thần Số Thứ Tư, Dự án sẽ liên tục dồn dập dành đến cho người Số 1 trong hôm nay đó, người Số 2 đã xây dựng một mối quan hệ nền tảng vững chắc với đồng nghiệp của mình, hôm nay bạn sẽ gặt hái thành quả với họ đó. Hãy sáng tạo và hành động thật nhiệt tình trong hôm nay số 3 nhé, bạn sẽ tận hưởng kết quả tuyệt vời từ nỗ lực của mình tạo ra đó. Một buổi tối yên tĩnh trong nhà cùng người thân và tận hưởng những thú vui tao nhà ta điều cần thiết với người Số 7 đó....còn 11 Thần Số khác của nhà ta hôm nay Thứ Tư Ngày 4/2/2015 thế nào? Cùng 12 Cung Sao khám phá và làm một quẻ Tử vi hôm nay thật may mắn cho bạn nha. Chúc bạn có một ngày vui vẻ và nhiều hạnh phúc!
Tử vi Thần Số hôm nay - Số 1
Tử vi Thần Số hôm nay - Số 2
Tử vi Thần Số hôm nay - Số 3
Tử vi Thần Số hôm nay - Số 4
Tử vi Thần Số hôm nay - Số 5
Tử vi Thần Số hôm nay - Số 6
Tử vi Thần Số hôm nay - Số 7
Tử vi Thần Số hôm nay - Số 8
Tử vi Thần Số hôm nay - Số 9
Tử vi Thần Số hôm nay - Số 11
Tử vi Thần Số hôm nay - Số 22
Theo Tử vi hàng ngày Thần Số
Dự báo Thần số hôm nay
Hôm nay Thứ Tư, Ngày 04/02/2015
Bản quyền thuộc @12CungSao.Com
Bạn là chòm sao nào?
Bạch dương
21/03 - 19/04
Kim ngưu
20/04 - 20/05
Song tử
21/05 - 20/06
Cự giải
21/06 - 22/07
Sư tử
23/07 - 22/08
Xử nữ
23/08 - 22/09
Thiên bình
23/09 - 22/10
Thần nông
23/10 - 21/11
Nhân mã
22/11 - 21/12
Ma kết
22/12 - 19/01
Bảo bình
20/01 - 18/02
Song ngư
19/02 - 20/03
Bạn là con giáp nào?
Tuổi Tý
Chuột
Tuổi Sửu
Trâu
Tuổi Dần
Hổ
Tuổi Mão
Mèo
Tuổi Thìn
Rồng
Tuổi Tị
Rắn
Tuổi Ngọ
Ngựa
Tuổi Mùi
Dê
Tuổi Thân
Khỉ
Tuổi Dậu
Gà
Tuổi Tuất
Chó
Tuổi Hợi
Heo
0 nhận xét:
Đăng nhận xét

markdown:
Bạn đang đọc bài viết
**Tử vi Thứ Tư 4/2/2015 - 11 Thần Số hàng ngày** tại **12CungSao.Com**, bạn sẽ tìm hiểu về
*Dự báo tử vi hôm nay dành cho 11 thần số nhé. Xem bói Tử vi 04/02/2015 nhé cả nhà. Dự báo hôm nay Thứ Tư nào!*
. Cùng khám phá những thông tin lý thú và bổ ích về chiêm tinh học tại ** cực hấp dẫn! 12 Cung Sao** ![Tử vi Thứ Tư 4/2/2015 - 11 Thần Số hàng ngày Tử vi Thứ Tư 4/2/2015 - 11 Thần Số hàng ngày](http://3.bp.blogspot.com/-2Tn0rAttpBQ/VNBuab_PyRI/AAAAAAAAE1U/3-wB-NfyRsY/s1600/11THANSO.png)
*Hôm nay đã có Tử vi 4/2/2015 Thứ Tư dành riêng cho 11 Thần Số rồi cả nhà nhé, vào ngay 12 Cung Sao chúng tớ và xem bói Tử vi Thứ Tư 4/2/2015 - 11 Thần Số hàng ngày dành cho bạn nào! Chúc bạn có một ngày Thứ 4 ngập tràn niềm vui và an lành!*
### Con số hộ mệnh & may mắn của bạn?
### Xem thêm Tử vi hàng ngày khác
[Tử vi Thứ Tư 4/2/2015 - 12 Chòm Sao hàng ngày](http://www.12cungsao.com/2015/02/cung-hoang-dao-04-02-2015.html) [Tử vi Thứ Tư 4/2/2015 - 12 Con Giáp hàng ngày](http://www.12cungsao.com/2015/02/con-giap-04-02-2015.html) [Tử vi Thứ Tư 4/2/2015 - 12 Thần Số hàng ngày](http://www.12cungsao.com/2015/02/than-so-04-02-2015.html) [Tử vi Tuần mới 2/2/2015 - 8/2/2015 cho 12 cung hoàng đạo](http://www.12cungsao.com/2015/02/cung-hoang-dao-02022015-08022015.html) [Tử vi Tháng 2/2015 của 12 cung hoàng đạo](http://www.12cungsao.com/2015/02/cung-hoang-dao-thang-2-nam-2015.html)
Theo quẻ
**Tử vi 04/02 của 11 Thần Số Thứ Tư**, Dự án sẽ liên tục dồn dập dành đến cho người Số 1 trong hôm nay đó, người Số 2 đã xây dựng một mối quan hệ nền tảng vững chắc với đồng nghiệp của mình, hôm nay bạn sẽ gặt hái thành quả với họ đó. Hãy sáng tạo và hành động thật nhiệt tình trong hôm nay số 3 nhé, bạn sẽ tận hưởng kết quả tuyệt vời từ nỗ lực của mình tạo ra đó. Một buổi tối yên tĩnh trong nhà cùng người thân và tận hưởng những thú vui tao nhà ta điều cần thiết với người Số 7 đó....còn **11 Thần Số**khác của nhà ta hôm nay **Thứ Tư Ngày 4/2/2015**thế nào? Cùng **12 Cung Sao**khám phá và làm một quẻ **Tử vi hôm nay**thật may mắn cho bạn nha. Chúc bạn có một ngày vui vẻ và nhiều hạnh phúc!
##
[Tử vi Thần Số hôm nay - Số 1](http://www.12cungsao.com/p/1-daily.html)
##
[Tử vi Thần Số hôm nay - Số 2](http://www.12cungsao.com/p/2-daily.html)
##
[Tử vi Thần Số hôm nay - Số 3](http://www.12cungsao.com/p/3-daily.html)
##
[Tử vi Thần Số hôm nay - Số 4](http://www.12cungsao.com/p/4-daily.html)
##
[Tử vi Thần Số hôm nay - Số 5](http://www.12cungsao.com/p/5-daily.html)
##
[Tử vi Thần Số hôm nay - Số 6](http://www.12cungsao.com/p/6-daily.html)
##
[Tử vi Thần Số hôm nay - Số 7](http://www.12cungsao.com/p/7-daily.html)
##
[Tử vi Thần Số hôm nay - Số 8](http://www.12cungsao.com/p/8-daily.html)
##
[Tử vi Thần Số hôm nay - Số 9](http://www.12cungsao.com/p/9-daily.html)
##
[Tử vi Thần Số hôm nay - Số 11](http://www.12cungsao.com/p/11-daily.html)
##
[Tử vi Thần Số hôm nay - Số 22](http://www.12cungsao.com/p/22-daily.html) **Theo** [Tử vi hàng ngày](http://www.12cungsao.com/p/daily.html)Thần Số **Dự báo Thần số hôm nay** **Hôm nay Thứ Tư, Ngày 04/02/2015** **Bản quyền thuộc @12CungSao.Com**
## Bạn là chòm sao nào?
![ Aries](http://lh5.googleusercontent.com/-6vrMnmoYIEU/Vb7RoCSLVAI/AAAAAAAAI3Y/2NPEZKHAG9s/s1600/aries.jpg)
Bạch dương
![ Aries](http://lh5.googleusercontent.com/-6vrMnmoYIEU/Vb7RoCSLVAI/AAAAAAAAI3Y/2NPEZKHAG9s/s1600/aries.jpg)
Bạch dương
21/03 - 19/04
![ Taurus](http://lh5.googleusercontent.com/-KEW4R70kFlQ/Vb7RrVE_mKI/AAAAAAAAI4U/etWkss61d4o/s1600/taurus.jpg)
Kim ngưu
![ Taurus](http://lh5.googleusercontent.com/-KEW4R70kFlQ/Vb7RrVE_mKI/AAAAAAAAI4U/etWkss61d4o/s1600/taurus.jpg)
Kim ngưu
20/04 - 20/05
![ Gemini](http://lh5.googleusercontent.com/-ZQmuJ-xCf6o/Vb7RpJROtII/AAAAAAAAI4A/bEe7y58L85U/s1600/gemini.jpg)
Song tử
![ Gemini](http://lh5.googleusercontent.com/-ZQmuJ-xCf6o/Vb7RpJROtII/AAAAAAAAI4A/bEe7y58L85U/s1600/gemini.jpg)
Song tử
21/05 - 20/06
![ Cancer](http://lh5.googleusercontent.com/-6-eAxpK3Qvw/Vb7Rn2XA72I/AAAAAAAAI3c/MM2hSGjMy_s/s1600/cancer.jpg)
Cự giải
![ Cancer](http://lh5.googleusercontent.com/-6-eAxpK3Qvw/Vb7Rn2XA72I/AAAAAAAAI3c/MM2hSGjMy_s/s1600/cancer.jpg)
Cự giải
21/06 - 22/07
![ Leo](http://lh5.googleusercontent.com/-S5o-cSRCoao/Vb7RpSR318I/AAAAAAAAI34/fVEn-hErx48/s1600/leo.jpg)
Sư tử
![ Leo](http://lh5.googleusercontent.com/-S5o-cSRCoao/Vb7RpSR318I/AAAAAAAAI34/fVEn-hErx48/s1600/leo.jpg)
Sư tử
23/07 - 22/08
![ Virgo](http://lh5.googleusercontent.com/-4eBSvko_kMM/Vb7RrrtAVOI/AAAAAAAAI4o/2yrWsz9wH04/s1600/virgo.jpg)
Xử nữ
![ Virgo](http://lh5.googleusercontent.com/-4eBSvko_kMM/Vb7RrrtAVOI/AAAAAAAAI4o/2yrWsz9wH04/s1600/virgo.jpg)
Xử nữ
23/08 - 22/09
![ Libra](http://lh5.googleusercontent.com/-JsHuMVqGpNE/Vb7RptRxm7I/AAAAAAAAI3w/aP4ijszHN8c/s1600/libra.jpg)
Thiên bình
![ Libra](http://lh5.googleusercontent.com/-JsHuMVqGpNE/Vb7RptRxm7I/AAAAAAAAI3w/aP4ijszHN8c/s1600/libra.jpg)
Thiên bình
23/09 - 22/10
![ Scorpio](http://lh5.googleusercontent.com/-90fadjThvlU/Vb7RrPKmdJI/AAAAAAAAI4c/733GbO0_i0c/s1600/scorpio.jpg)
Thần nông
![ Scorpio](http://lh5.googleusercontent.com/-90fadjThvlU/Vb7RrPKmdJI/AAAAAAAAI4c/733GbO0_i0c/s1600/scorpio.jpg)
Thần nông
23/10 - 21/11
![ Sagittarius](http://lh5.googleusercontent.com/-aIEh3ABgqTM/Vb7RqsqH7fI/AAAAAAAAI4M/we9QPoxfqrs/s1600/sagittarius.jpg)
Nhân mã
![ Sagittarius](http://lh5.googleusercontent.com/-aIEh3ABgqTM/Vb7RqsqH7fI/AAAAAAAAI4M/we9QPoxfqrs/s1600/sagittarius.jpg)
Nhân mã
22/11 - 21/12
![ Capricorn](http://lh5.googleusercontent.com/-_fTmQvbwt18/Vb7Ro1pLp3I/AAAAAAAAI3g/Vpwkb2GniG4/s1600/capricorn.jpg)
Ma kết
![ Capricorn](http://lh5.googleusercontent.com/-_fTmQvbwt18/Vb7Ro1pLp3I/AAAAAAAAI3g/Vpwkb2GniG4/s1600/capricorn.jpg)
Ma kết
22/12 - 19/01
![ Aquarius](http://lh5.googleusercontent.com/-rLN0YgV5lpo/Vb7RoPhSwaI/AAAAAAAAI3U/D4nbwl-56fE/s1600/aquarius.jpg)
Bảo bình
![ Aquarius](http://lh5.googleusercontent.com/-rLN0YgV5lpo/Vb7RoPhSwaI/AAAAAAAAI3U/D4nbwl-56fE/s1600/aquarius.jpg)
Bảo bình
20/01 - 18/02
![ Pisces](http://lh5.googleusercontent.com/-nkqwCLr9bU0/Vb7RqRVQCeI/AAAAAAAAI4I/I57xir72kE0/s1600/pisces.jpg)
Song ngư
![ Pisces](http://lh5.googleusercontent.com/-nkqwCLr9bU0/Vb7RqRVQCeI/AAAAAAAAI4I/I57xir72kE0/s1600/pisces.jpg)
Song ngư
19/02 - 20/03
## Bạn là con giáp nào?
![ Ty](http://lh5.googleusercontent.com/-YDnN0bFY3mM/VeFpDrehWeI/AAAAAAAAJtk/xOB_Vbg9_AU/s1600/ty.png)
Tuổi Tý
![ Ty](http://lh5.googleusercontent.com/-YDnN0bFY3mM/VeFpDrehWeI/AAAAAAAAJtk/xOB_Vbg9_AU/s1600/ty.png)
Tuổi Tý
Chuột
![ Suu](http://lh5.googleusercontent.com/-1nDetOzMj2Y/VeFpCW2crkI/AAAAAAAAJtE/LmtwK_WpRWU/s1600/suu.png)
Tuổi Sửu
![ Suu](http://lh5.googleusercontent.com/-1nDetOzMj2Y/VeFpCW2crkI/AAAAAAAAJtE/LmtwK_WpRWU/s1600/suu.png)
Tuổi Sửu
Trâu
![ Dan](http://lh5.googleusercontent.com/-h-GeNp2GheE/VeFpA5z-p5I/AAAAAAAAJsk/NRuthmpgmGs/s1600/dan.png)
Tuổi Dần
![ Dan](http://lh5.googleusercontent.com/-h-GeNp2GheE/VeFpA5z-p5I/AAAAAAAAJsk/NRuthmpgmGs/s1600/dan.png)
Tuổi Dần
Hổ
![ Mao](http://lh5.googleusercontent.com/-PBevMsFGngY/VeFpBhXsYXI/AAAAAAAAJs0/r5_bhSbCnbQ/s1600/mao.png)
Tuổi Mão
![ Mao](http://lh5.googleusercontent.com/-PBevMsFGngY/VeFpBhXsYXI/AAAAAAAAJs0/r5_bhSbCnbQ/s1600/mao.png)
Tuổi Mão
Mèo
![ Thin](http://lh5.googleusercontent.com/-atIw5wMZ3FA/VeFpC9oHo4I/AAAAAAAAJtQ/Cv3h484XfAY/s1600/thin.png)
Tuổi Thìn
![ Thin](http://lh5.googleusercontent.com/-atIw5wMZ3FA/VeFpC9oHo4I/AAAAAAAAJtQ/Cv3h484XfAY/s1600/thin.png)
Tuổi Thìn
Rồng
![ Ti](http://lh5.googleusercontent.com/-YDnN0bFY3mM/VeFpDrehWeI/AAAAAAAAJtk/xOB_Vbg9_AU/s1600/ty.png)
Tuổi Tị
![ Ti](http://lh5.googleusercontent.com/-YDnN0bFY3mM/VeFpDrehWeI/AAAAAAAAJtk/xOB_Vbg9_AU/s1600/ty.png)
Tuổi Tị
Rắn
![ Ngo](http://lh5.googleusercontent.com/-V7sGKP1-zAA/VeFpCHHKpII/AAAAAAAAJtA/8HUAbi0j-v8/s1600/ngo.png)
Tuổi Ngọ
![ Ngo](http://lh5.googleusercontent.com/-V7sGKP1-zAA/VeFpCHHKpII/AAAAAAAAJtA/8HUAbi0j-v8/s1600/ngo.png)
Tuổi Ngọ
Ngựa
![ Mui](http://lh5.googleusercontent.com/-h1aTgJAMYmg/VeFpB5cKTyI/AAAAAAAAJs4/1IiSlp1gkzw/s1600/mui.png)
Tuổi Mùi
![ Mui](http://lh5.googleusercontent.com/-h1aTgJAMYmg/VeFpB5cKTyI/AAAAAAAAJs4/1IiSlp1gkzw/s1600/mui.png)
Tuổi Mùi
Dê
![ Than](http://lh5.googleusercontent.com/-Za0t9mORVck/VeFpCuzEI1I/AAAAAAAAJtI/_vTRvQTOGww/s1600/than.png)
Tuổi Thân
![ Than](http://lh5.googleusercontent.com/-Za0t9mORVck/VeFpCuzEI1I/AAAAAAAAJtI/_vTRvQTOGww/s1600/than.png)
Tuổi Thân
Khỉ
![ Dau](http://lh5.googleusercontent.com/-ykpwUQXAYas/VeFpBAyUArI/AAAAAAAAJss/feWFtZnlIgc/s1600/dau.png)
Tuổi Dậu
![ Dau](http://lh5.googleusercontent.com/-ykpwUQXAYas/VeFpBAyUArI/AAAAAAAAJss/feWFtZnlIgc/s1600/dau.png)
Tuổi Dậu
Gà
![ Tuat](http://lh5.googleusercontent.com/-c94g85t_25g/VeFpDenr66I/AAAAAAAAJtY/ef1cIIGiCU0/s1600/tuat.png)
Tuổi Tuất
![ Tuat](http://lh5.googleusercontent.com/-c94g85t_25g/VeFpDenr66I/AAAAAAAAJtY/ef1cIIGiCU0/s1600/tuat.png)
Tuổi Tuất
Chó
![ Hoi](http://lh5.googleusercontent.com/-Qv-26GRzcA8/VeFpBGeTRyI/AAAAAAAAJso/ElLMnAvQfuY/s1600/hoi.png)
Tuổi Hợi
![ Hoi](http://lh5.googleusercontent.com/-Qv-26GRzcA8/VeFpBGeTRyI/AAAAAAAAJso/ElLMnAvQfuY/s1600/hoi.png)
Tuổi Hợi
Heo
## 0 nhận xét:
## Đăng nhận xét

Server: GSE

X-Content-Type-Options: nosniff


markdown:
# Tiết kiệm xăng
Tiết kiệm xăng - Tổng hợp tin tức, hình ảnh, đánh giá và video Tiết kiệm xăng. Tham gia bình luận Tiết kiệm xăng tại cộng đồng xe máy Việt Nam Contents: 20. Watchers: 0. Views: 699.
Trang 1 của 2 trang
Tiết kiệm xăng - Tổng hợp tin tức, hình ảnh, đánh giá và video Tiết kiệm xăng. Tham gia bình luận Tiết kiệm xăng tại cộng đồng xe máy Việt Nam Contents: 20. Watchers: 0. Views: 699.

Server: Nhat Nguyet Websphere 12.3 build 3.456.234.2600

Set-Cookie: 2b_session=d0cfc40a0408aa7b1645438484af2f64; path=/; domain=.2banh.vn; httponly


text:
Thông tin
Tin tức các hãng xe
Kết nối
Kinh doanh
Hỏi giá chóa đèn exciter 2012 | Thảo Luận - 2banh.vn
Thảo luận trong 'Yamaha' bắt đầu bởi hien, 24 Tháng hai 2014.
___ cần bán z1000 abs châu âu chìa hiss date 2015 hqcn odo 2,400 km xe đẹp leng keng như thùng bởi Cuong bình thạnh, 25 Tháng năm 2017 lúc 21:14
bán bmw s1000rr 2016 hqcn bởi Đức nhỏ, 25 Tháng năm 2017 lúc 18:22
đèn demi đổi màu trên remote bởi cuongdecalxe, 25 Tháng năm 2017 lúc 16:29
thiết bị định vị xe máy s101 siêu nhỏ nhất thị trường bởi saovietgps, 25 Tháng năm 2017 lúc 14:10
Quan tâm nhiều
NSD DID 428 HDS BỊ LỖI. SÊN BỊ TRÙNG CĂNG QUÁ. bởi dangtientri, 25 Tháng năm 2017 lúc 08:04
Winner 150 bản độ hầm hố với dàn chân đầy cơ bắp bởi Huy_BoyMarin, 25 Tháng năm 2017 lúc 15:17
Nữ cảnh sát người Thái đầu tiên 'tậu' siêu môtô tiền tỷ Honda RC213V-S bởi Endless_Passion, 25 Tháng năm 2017 lúc 11:16
Exciter 150cc lên dàn chân khủng long tại Huế bởi fan2banh, 25 Tháng năm 2017 lúc 14:00
Tin công nghệ nổi bật
Loạt tivi Sony OLED 4K HDR năm 2017 17 Tháng năm 2017
Thiết bị phát sóng Wi-Fi Asus chặn được virus Ransomeware Wannacry 25 Tháng năm 2017 lúc 15:37
Dell tung loạt màn hình cao cấp giá từ 3,5 triệu đồng 25 Tháng năm 2017 lúc 14:51

markdown:
## Thông tin
## Tin tức các hãng xe
## Kết nối
## Kinh doanh
# Hỏi giá chóa đèn exciter 2012 | Thảo Luận - 2banh.vn
Thảo luận trong '
[Yamaha](yamaha/)' bắt đầu bởi [hien](members/hien.4047/), [24 Tháng hai 2014](threads/hoi-gia-choa-den-exciter-2012.7353/).
[](threads/___-can-ban-z1000-abs-chau-au-chia-hiss-date-2015-hqcn-odo-2400-km-xe-dep-leng-keng-nhu-thung.67109/)
[___ cần bán z1000 abs châu âu chìa hiss date 2015 hqcn odo 2,400 km xe đẹp leng keng như thùng](threads/___-can-ban-z1000-abs-chau-au-chia-hiss-date-2015-hqcn-odo-2400-km-xe-dep-leng-keng-nhu-thung.67109/)bởi [Cuong bình thạnh](members/), 25 Tháng năm 2017 lúc 21:14 [](threads/ban-bmw-s1000rr-2016-hqcn.67107/)
![ bán bmw s1000rr 2016 hqcn](http://s4.cache.2banh.vn/70x70/image/2017/05/ban-bmw-s1000rr-2016-hqcn-29203-1495710107-5926b99b7a6ce.jpeg)
[bán bmw s1000rr 2016 hqcn](threads/ban-bmw-s1000rr-2016-hqcn.67107/)bởi [Đức nhỏ](members/), 25 Tháng năm 2017 lúc 18:22 [](threads/den-demi-doi-mau-tren-remote.67101/)
![ đèn demi đổi màu trên remote](http://s4.cache.2banh.vn/70x70/image/2017/05/den-demi-doi-mau-tren-remote-13582-1495703440-59269f9055bb7.jpg)
[đèn demi đổi màu trên remote](threads/den-demi-doi-mau-tren-remote.67101/)bởi [cuongdecalxe](members/), 25 Tháng năm 2017 lúc 16:29 [](threads/thiet-bi-dinh-vi-xe-may-s101-sieu-nho-nhat-thi-truong.67089/)
![ thiết bị định vị xe máy s101 siêu nhỏ nhất thị trường](http://s4.cache.2banh.vn/70x70/image/2017/05/thiet-bi-dinh-vi-xe-may-s101-sieu-nho-nhat-thi-truong-46464-1495696971-5926864b0f02c.png)
[thiết bị định vị xe máy s101 siêu nhỏ nhất thị trường](threads/thiet-bi-dinh-vi-xe-may-s101-sieu-nho-nhat-thi-truong.67089/)bởi [saovietgps](members/), 25 Tháng năm 2017 lúc 14:10
Quan tâm nhiều
[](threads/nsd-did-428-hds-bi-loi-sen-bi-trung-cang-qua.67067/)
![ NSD DID 428 HDS BỊ LỖI. SÊN BỊ TRÙNG CĂNG QUÁ.](http://congnghe5giay.com/styles/congnghe2014/images/no_image_interested.jpg)
[NSD DID 428 HDS BỊ LỖI. SÊN BỊ TRÙNG CĂNG QUÁ.](threads/nsd-did-428-hds-bi-loi-sen-bi-trung-cang-qua.67067/)bởi [dangtientri](members/), 25 Tháng năm 2017 lúc 08:04 [](threads/winner-150-ban-do-ham-ho-voi-dan-chan-day-co-bap.67094/)
![ Winner 150 bản độ hầm hố với dàn chân đầy cơ bắp](http://s4.cache.2banh.vn/70x70/image/2017/05/winner-150-ban-do-ham-ho-voi-dan-chan-day-co-bap-38138-1495697334-592687b6dcbd8.jpg)
[Winner 150 bản độ hầm hố với dàn chân đầy cơ bắp](threads/winner-150-ban-do-ham-ho-voi-dan-chan-day-co-bap.67094/)bởi [Huy_BoyMarin](members/), 25 Tháng năm 2017 lúc 15:17 [](threads/nu-canh-sat-nguoi-thai-dau-tien-tau-sieu-moto-tien-ty-honda-rc213v-s.67083/)
![ Nữ cảnh sát người Thái đầu tiên 'tậu' siêu môtô tiền tỷ Honda RC213V-S](http://s4.cache.2banh.vn/70x70/image/2017/05/nu-canh-sat-nguoi-thai-dau-tien-tau-sieu-moto-tien-ty-honda-rc213v-s-5503-1495683961-59265379c5b8d.jpg)
[Nữ cảnh sát người Thái đầu tiên 'tậu' siêu môtô tiền tỷ Honda RC213V-S](threads/nu-canh-sat-nguoi-thai-dau-tien-tau-sieu-moto-tien-ty-honda-rc213v-s.67083/)bởi [Endless_Passion](members/), 25 Tháng năm 2017 lúc 11:16 [](threads/exciter-150cc-len-dan-chan-khung-long-tai-hue.67088/)
![ Exciter 150cc lên dàn chân khủng long tại Huế](http://s4.cache.2banh.vn/70x70/image/2017/05/exciter-150cc-len-dan-chan-khung-long-tai-hue-30-1495693349-59267825839e9.jpg)
[Exciter 150cc lên dàn chân khủng long tại Huế](threads/exciter-150cc-len-dan-chan-khung-long-tai-hue.67088/)bởi [fan2banh](members/), 25 Tháng năm 2017 lúc 14:00
Tin công nghệ nổi bật
[](http://congnghe5giay.com/threads/loat-tivi-sony-oled-4k-hdr-nam-2017.73075/)
![ Loạt tivi Sony OLED 4K HDR năm 2017](http://s1.cache.2banh.vn/75x75/?ext=https%3A%2F%2Fs1.storage.5giay.vn%2Fimage%2F2017%2F05%2F20170517_b9eeed109668e725346ed00cec102245_1494991492.jpg)
[Loạt tivi Sony OLED 4K HDR năm 2017](http://congnghe5giay.com/threads/loat-tivi-sony-oled-4k-hdr-nam-2017.73075/)17 Tháng năm 2017 [](http://congnghe5giay.com/threads/thiet-bi-phat-song-wi-fi-asus-chan-duoc-virus-ransomeware-wannacry.73431/)
![ Thiết bị phát sóng Wi-Fi Asus chặn được virus Ransomeware Wannacry](http://s1.cache.2banh.vn/75x75/?ext=https%3A%2F%2Fs1.storage.5giay.vn%2Fimage%2F2017%2F05%2F20170525_6c9c6c97b976b897c1115bb265c2ff47_1495701281.jpg)
[Thiết bị phát sóng Wi-Fi Asus chặn được virus Ransomeware Wannacry](http://congnghe5giay.com/threads/thiet-bi-phat-song-wi-fi-asus-chan-duoc-virus-ransomeware-wannacry.73431/)25 Tháng năm 2017 lúc 15:37 [](http://congnghe5giay.com/threads/dell-tung-loat-man-hinh-cao-cap-gia-tu-3-5-trieu-dong.73424/)
![ Dell tung loạt màn hình cao cấp giá từ 3,5 triệu đồng](http://s1.cache.2banh.vn/75x75/?ext=https%3A%2F%2Fs1.storage.5giay.vn%2Fimage%2F2017%2F05%2F20170525_486546ea30ca2a88b96ec600d13f1378_1495698168.jpg)
[Dell tung loạt màn hình cao cấp giá từ 3,5 triệu đồng](http://congnghe5giay.com/threads/dell-tung-loat-man-hinh-cao-cap-gia-tu-3-5-trieu-dong.73424/)25 Tháng năm 2017 lúc 14:51

Set-Cookie: 2b_session=35f8fa2139b2aa8b310a0529c0b4f1dd; path=/; domain=.2banh.vn; httponly


text:
Giá xe Renault việt nam, mua bán ô tô các loại giá rẻ và các salon ô tô Renault tại Việt Nam
Dãn cách tên bằng dấu phẩy(,).

Server: Apache/2.2.15 (CentOS)

Set-Cookie: az_session=8ccf862aa6403049cc91735f1db40d72; path=/; domain=.autozoom.vn; httponly