markdown:
Liam C. Kelley – “Nho giáo” ở Việt Nam: Tiểu luận về tình trạng hiện thời của ngành này (phần 2)
**Vy Huy** **ề** **n, Hoài Phi d** **ị** **ch** **Chu kỳ c** **ủ** **a gi** **ớ** **i sĩ phu**
Chưa có học giả nào trong lĩnh vực này nghiêm túc chất vấn các công trình của Wolters.
[ Thay vào đó, những sử gia như John Whitmore lại xây dựng dựa trên quan niệm của Wolters, đặt chúng trong một ngữ cảnh thời gian rộng lớn hơn. Là một chuyên gia về thời Nhà Lê (1428-1788), Whitmore cố giải thích rằng vì sao mà giới tinh hoa thời này có vẻ coi trọng kho tàng Nho giáo hơn nhiều so với những học giả thời Nhà Trần như trong mô tả của Wolters. Whitmore kết luận rằng họ làm như vậy vì sự chuyển đổi từ “trí tuệ cổ xưa” sang “niềm tin Nho giáo” xảy ra vào cuối thời Nhà Trần và đầu thời Nhà Lê. [1]](http://www.talawas.org/talaDB/suche.php?res=10529&rb=0306#anm1)
Whitmore cho rằng giai đoạn từ thời Nhà Lý sang đầu thời Nhà Trần là “thời đại thăng hoa của Phật giáo” mà những “huấn dạy từ các tác phẩm kinh điển của Trung Quốc xuất hiện … như một phần của ‘giáo phái’ triều đình ngoại biên (peripheral Court cult).”
[ Theo Whitmore, những người ủng hộ ”giáo phái” triều đình ngoại biên, tức giới tinh hoa, ngày càng tiếp xúc nhiều với những tư tưởng Nho giáo mới từ Trung Quốc và thường có thêm ảnh hưởng trong nội bộ triều đình, cho đến thế kỷ XIV thì họ thúc ép các vua người Việt phải đề bạt những thay đổi về nhà nước và xã hội bắt nguồn từ tư tưởng của kho tàng Nho giáo. [2]](http://www.talawas.org/talaDB/suche.php?res=10529&rb=0306#anm2) [3]
Ở điểm này, quan niệm của Whitmore đã nhẹ nhàng chia tay với những quan niệm của Wolters, vì trong khi Wolters lý luận rằng nếu coi những người này “đang đặt kế hoạch cho một bước hướng đến nhà nước Nho giáo cũng đồng nghĩa với việc tước bỏ đi tính khả thức (intelligibility) của thế kỷ XIV,” thì Whitmore biện luận rằng vào thế kỷ XIV, chúng ta thấy được khởi đầu của niềm tin và sự gắn bó với những tư tưởng đã được “gắn liền” với “hình thức” của văn chương và văn sử Trung Quốc.
[ Tuy vậy, có một số ví dụ từ thế kỷ thứ XIV về việc các vua Trần quở trách những đề nghị của các quan lại, chê bai những sĩ phu này là bạch diện thư sinh, và Whitmore diễn giải rằng những điều này chứng tỏ rằng mặc dù giới tinh hoa đã bắt đầu tin tưởng vào các tư tưởng gắn liền với các hình thức của văn chương và văn sử Trung Quốc, những tư tưởng này vẫn còn quá xa lạ với các vua nhà Trần và với tầng lớp quý tộc mà họ xuất thân. [4]](http://www.talawas.org/talaDB/suche.php?res=10529&rb=0306#anm4) [5]
Với nhận thức được rằng, một thế kỷ sau đó, những nguồn văn chương và lịch sử dưới thời trị vì của vua Lê Thánh Tông (1460-1496) mang những bằng chứng rõ ràng của niềm tin vào tư tưởng Nho giáo, Whitmore cho rằng đã có một sự chuyển đổi sâu sắc xảy ra vào cuối thế kỷ XIV và đầu thế kỷ XV. Ở đây, ông cho rằng sự xâm lược của Nhà Minh (1407-1427) là lý do quyết định dẫn đến những thay đổi này. Đặc biệt, Whitmore lý luận rằng người Trung Quốc áp đặt lên người Việt nam một hệ thống quan lại và tư tưởng mới, tư tưởng Tống nho, và cách áp đặt hùng hổ “kiểu mẫu Trung Quốc” này đã mở đầu cho một thay đổi lớn lao trong xã hội Việt Nam.
[6]
Khẳng định của John Whitmore, rằng sự thu hút của những tư tưởng từ kho tàng Nho giáo dưới thời Nhà Lý và Nhà Trần chỉ giới hạn tới một nhóm nhỏ những cá nhân ở Việt Nam, và những lời cố vấn của họ không hẳn đã được các vua Việt Nam để ý đến, ở một mức độ nào đó, giống với quan điểm của Keith Taylor. Trong khi Whitmore thường nhắc đến nhóm này như giới tinh hoa, Taylor mới đây dùng một thuật ngữ chưa được dịch, “nho”, một từ mà ông nói “để chỉ một tầng lớp rõ ràng có liên quan đến những gì chúng ta nghĩ là tư tưởng và thực hành của Khổng giáo.”
[ Thêm vào đó, trong những nghiên cứu trước đó của ông, chúng ta thấy rằng Taylor lần theo vận mệnh của nhóm riêng rẽ này từ “những chỉ dấu đầu tiên cho thấy có thể có những quan cố vấn mang tư tưởng Nho giáo ở triều đình”, khi Lý Thái Tông (1028-1054) “tôn vinh Thần Nông bằng việc đích thân ông cày ba luống cày.” [7]](http://www.talawas.org/talaDB/suche.php?res=10529&rb=0306#anm7) [8]
Như Whitmore, Taylor thấy rằng giới tinh hoa trở thành những nhà hoạt động nhiều hơn vào thế kỷ XIV, nhưng ông lưu ý rằng chỉ sau khi Lê Thánh Tông lên ngôi vào nửa sau của thế kỷ XV thì tiếng nói của họ mới được lắng nghe.
[ Hơn nữa, ảnh hưởng này chỉ tồn tại trong thời gian ngắn; cả Whitmore và Taylor lý luận rằng trong những thế kỷ sau, vào “các thời đại liên tiếp có chiến tranh và thay đổi chính trị”, nhà Nho bị “thách thức bởi những người bênh vực một kiểu thức nhà nước cá nhân hoá hơn, không quan quyền”, gọi là “chính thể binh quyền (warrior regime)”. [9]](http://www.talawas.org/talaDB/suche.php?res=10529&rb=0306#anm9) [Whitmore nêu ra rằng giai đoạn này, với việc từng kỷ nguyên chiến tranh đi qua, các trí thức tái lập ưu thế của họ. Dựa vào đây, chúng ta có thể coi giai đoạn của lịch sử Việt Nam từ khoảng thế kỷ XV đến đầu thế kỷ XIX như một “sự thành lập và tái lập của văn hoá tinh hoa.”](http://www.talawas.org/talaDB/suche.php?res=10529&rb=0306#anm10) [10] [Taylor, trong khi đó, đưa ra một bức tranh nhiều sắc thái hơn về những chuyển đổi này bằng việc thừa nhận rằng những quan võ cũng ủng hộ một số tư tưởng Nho giáo, lưu ý rằng trong suốt những giai đoạn của chiến tranh, giới tinh hoa tiếp tục những nghiên cứu và thực hành văn hoá ở quê nhà của họ. Vì vậy, mặc dù Taylor vẫn viết về “sự phục hưng của giới tinh hoa” vào thế kỷ XVII, ông thể hiện những thay đổi đó không theo cách cứng nhắc như Whitmore.](http://www.talawas.org/talaDB/suche.php?res=10529&rb=0306#anm11) [11] [12]
Việc giới tinh hoa xuất hiện và tái xuất hiện là luận điểm mà cố học giả Ralph Smith đã nói đến nhiều năm về trước. Tuy nhiên, lý luận của Smith lại máy móc hơn nhiều so với Whitmore và Taylor. Smith không nói cụ thể đến giới tinh hoa, mà nói đến những khái niệm liên quan – “chu kỳ Nho giáo hoá” tại Việt Nam. Smith định nghĩa Nho giáo hoá bằng những thuật ngữ trừu tượng và chật hẹp như “một nguyện vọng thiết lập sự trật tự ở mọi tầng lớp xã hội”; ông lý luận rằng quy mô mà trật tự đó được thiết lập có thể được đo lường bằng việc nhận thấy được những lần “khi các vua Việt Nam chú trọng vào tính đúng đắn” và khi họ “ra lệnh biên soạn sử liệu”, cũng như qua sự “có mặt và vắng mặt, và những ảnh hưởng tương đối của các nhà Nho.”
[ Những giai đoạn Nho giáo hoá mà Smith đưa ra cũng phù hợp với những gì mà Whitmore và Taylor lý luận. Mới đây, George Dutton vừa đưa ra một hiệu chỉnh về quan điểm của Smith rằng giai đoạn Tây Sơn (1788-1802) đánh dấu một điểm chùng trong chu kỳ Nho giáo hoá tại Việt Nam. [13]](http://www.talawas.org/talaDB/suche.php?res=10529&rb=0306#anm13) [Tuy nhiên, Dutton không đả động gì đến khái niệm chu kỳ Nho giáo hoá.](http://www.talawas.org/talaDB/suche.php?res=10529&rb=0306#anm14) [14]
Trong khi công trình của Whitmore và Taylor đóng góp một phần lớn giúp chúng ta hiểu về giai đoạn từ thời Nhà Lý đến thời nhà Lê, lập luận liên hệ giữa kho tàng Nho giáo đến vận mệnh của nhóm những cá nhân được cho là riêng rẽ vẫn có nhiều vấn đề, đặc biệt là khi nhóm này được nói đến như là “nho”. Michael Nylan cho biết rằng ở Trung Quốc, từ “nho” có một phạm vi ý nghĩa rộng lớn, từ “quan chưởng tế triều đình” cho đến “bất kỳ người nào cố gắng sống theo lời huấn dạy của Khổng Tử” và rằng, trong khi một số nghĩa này thay đổi theo thời gian, gần như không có giai đoạn nào mà một nghĩa của từ này vượt trội hơn hẳn những nghĩa khác.
[ Quan trọng hơn, mặc dù thuật ngữ “nho” cho thấy rằng có những cá nhân coi trọng ít nhất một số khía cạnh của kho tàng Nho giáo đủ để xếp riêng chúng ra, tất cả mọi khía cạnh đều trùng hợp với nhau ở một mức độ nào đó. Hơn nữa, những người ủng hộ những kho tàng tư tưởng khác nhau thường không bao giờ là một cuộc tranh đua bắt buộc có kẻ thắng người thua, khi một tư tưởng có nhiều người ủng hộ là chỉ dấu cho sự suy giảm ảnh hưởng những tư tưởng khác. [15]](http://www.talawas.org/talaDB/suche.php?res=10529&rb=0306#anm15)
Đây là đề tài mà Edward Davis mới đây đã trình bày trong một nghiên cứu về việc nhập hồn và phép thuật trong thời Nhà Tống. Davis phủ nhận quan niệm rằng lịch sử Trung Quốc thời trung cổ nên được coi là câu chuyện về việc học thuyết Tống nho chế ngự Phật giáo và Lão giáo, và ông cũng phủ nhận thói quen kết hợp những điều mà ông gọi là “phạm trù văn hoá” với “phạm trù xã hội”, cũng như việc kết hợp Nho giáo với chế độ quan quyền. Vì theo như Davis, Phật giáo và Lão giáo không hề “suy yếu” như một số tác giả đã khẳng định, và “phạm trù xã hội” không hẳn được tạo thành bởi những cá nhân chia sẻ những niềm tin riêng biệt. Thay vào đó, Davis phác hoạ xã hội Nhà Tống như sau:
“Ở trên cùng chúng ta tìm thấy một nhóm được định nghĩa rộng bao gồm hoàng đế, triều đình, và hệ thống cấp bậc quan lại và tôn giáo (quan văn, quan võ và gia đình của họ, đạo sĩ, và sư sãi); bên dưới là những bà đồng cốt và những nhà sư ở các làng, địa chủ địa phương (lớn và nhỏ), tá điền và đầy tớ, và lính và giới thư lại địa phương. Ở giữa, tôi đặt một nhóm mới và ngày càng phát triển gồm những thầy pháp của Lão giáo gọi là “thầy tế” (pháp sư), những vị sư ẩn dật, những thầy lang, các chuyên gia lễ nghi và chuyên gia tôn giáo (hương sư, đạo nhân…) và những người thi đậu một hay nhiều những kỳ thi nhưng không được chính thức bổ nhiệm (thi nhân).”
[16]
Sau đó Davis lý luận rằng thời Nhà Tống Trung Quốc, sự căng thẳng thường xảy ra giữa những tầng lớp khác nhau của những người ủng hộ chung một trường phái, như giữa các đạo sĩ và các thầy pháp, hơn giữa những nhóm thuộc các trường phái khác nhau. Trong khi đó, Davis chỉ ra rằng, có sự cộng sinh to lớn giữa những kho tàng ở nhiều tầng lớp khác nhau, ví dụ như giữa các sư Phật giáo và các quan lại triều đình thường có nhiều điểm chung.
Cách nhìn này về Nhà Tống Trung Quốc có thể giúp chúng ta hiểu được các vương triều đầu tiên ở Việt Nam, và đặc biệt, có thể cho phép chúng ta xem xét những món đồ tạo tác, chẳng hạn như câu khắc ở chùa Khai Nghiêm, vào phối cảnh của chúng. Câu khắc này được Trương Hán Siêu, một quan văn của Nhà Trần, hay nhà Nho, thuộc giới tinh hoa, lớp người mà những tuyên bố chống lại Phật giáo, theo Wolters, nên được chúng ta diễn dịch như khao khát được sống trong một nhà nước Việt Nam lý tưởng, nơi hoàn toàn không có những quan cố vấn, mà chỉ bao gồm những tôi tớ trung thành. Trương Hán Siêu được mời viết câu tưởng niệm nhân dịp sửa chữa chùa Khai Nghiêm những năm 1330, ngày nay thuộc tỉnh Bắc Ninh. Trong khi Trương Hán Siêu viết về sự kiện trùng tu chùa trong văn bia này, ông cũng có lời bình như sau:
“Chùa hỏng lại xây đã ngoài ý muốn của ta thì việc dựng bia khắc chữ có can hệ gì đến văn từ của ta? Vả lại ngày nay thánh triều muốn mở mang giáo hoá để sửa đổi phong tục đồi bại. Dị đoan đáng phải truất bỏ, chính đạo phải được phục hưng. Ðã là kẻ sĩ đại phu, nếu không phải đạo Nghiêu Thuấn, không bày tỏ trước vua; không phải đạo Khổng Mạnh, không trước thuật. Thế mà ta lại dương dương tự đắc, bàn bạc dài dòng về đạo Phật, ta sẽ lừa dối ai?”
[17]
Bỏ qua những khẳng định của Wolters về cách mà chúng ta nên đọc những câu này, nếu chúng ta tưởng tượng
*nho* như một nhóm riêng biệt rõ ràng, với những niềm tin đối nghịch lại với những nhóm khác, thì thật khó để hiểu được tại sao Trương Hán Siêu lại được mời viết văn bia tại một ngôi chùa Phật giáo, và hơn nữa, tại sao một tấm văn bia mang tính gièm pha như vậy lại được phô bày. Mấu chốt ở đây là văn bia này nhiều khả năng nói đến kiểu xã hội mà Davis giải thích trong phần ông nói về Nhà Tống Trung Quốc. Đúng, Trương Hán Siêu có niềm tin mạnh mẽ vào tầm quan trọng của kho tàng Nho giáo, nhưng những tư tưởng này không hề ngăn cản việc ông giúp đỡ chùa Khai Nghiêm. Tương tự, vị sư trụ trì của ngôi chùa này rõ ràng có thể nhận thức được những điều Trương Hán Siêu nói đến trong văn bia, nhưng điều đó không ngăn cản ông cho dựng bia ở sân chùa. Trường hợp này xảy ra vì những người này cùng thuộc tầng lớp tinh hoa của xã hội, và cũng có thể họ có cùng tư tưởng. Mặc dù Trương Hán Siêu phê phán Phật giáo trong văn bia này, việc ông đồng ý viết chứng tỏ ông cảm nhận được sức mạnh của ngôi chùa này và những huấn dạy liên quan đến nó, và vì vậy ông không thể từ chối thẳng thừng. Đồng thời, vị sư trụ trì của chùa Khai Nghiêm có lẽ cũng hiểu giá trị của việc khuyến khích những huấn dạy của Khổng Tử và Mạnh Tử, vì, như đã nói ở trên, Phật Giáo ở Đông Á từ lâu đã đồng thuận với những tư tưởng này.
Trên thực tế, từ đầu thế kỷ X, khi Việt Nam giành quyền tự trị, “ba giáo huấn” (hay điều mà tôi gọi là “ba kho tàng”) của Lão giáo, Phật giáo và Nho giáo qua nhiều phương cách đã có những đồng thuận, vì chúng trải qua nhiều tác động qua lại và còn tiếp tục như vậy trong những thế kỷ sau. Hai ví dụ rõ ràng nhất của sự giao thoa này là sự xuất hiện của Đạo Học vào thời Nhà Tống hay học thuyết Tống nho, và tín ngưỡng “tam nhất giáo” vào thời Nhà Minh.
[ Trong khi một số học giả thường gọi sự pha trộn của những tư tưởng này là thuyết hổ lốn, nhưng cũng có những học giả như Timothy Brooke, luôn lên tiếng chống lại việc dùng những thuật ngữ như vậy; ông chỉ ra rằng việc kết hợp những huấn dạy khác nhau không hẳn sẽ tạo ra một quan điểm thống nhất, và thậm chí cả những người cổ vũ cho những điểm chung của ba môn huấn dạy này cũng vẫn thường ưu ái một trong ba môn này. [18]](http://www.talawas.org/talaDB/suche.php?res=10529&rb=0306#anm18) [19]
Chúng ta có thể thấy ví dụ của việc này trong những lời bình của học giả Phan Huy Ích viết năm 1796, trong lời tựa tác phẩm
*Trúc Lâm tông ch* *ỉ* * nguyên thanh* cho người bạn của ông, học giả Ngô Thì Nhậm:
“Giáo lý của Thích ca tuy nói là không tịch hư vô, nhưng đại yếu vẫn là trừ bỏ hết mọi chướng luỹ, thấy rõ chân như. Cho rằng ‘minh tâm kiến tính’ là việc cần kíp nhất, nếu đem so sánh với học thuyết ‘thành ý trí tri’ của nhà Nho ta, thật chẳng có gì là trái ngược. Ta nghe đức Phu Tử [Khổng Tử] nói: ‘Tây phương có bậc đại thánh nhân’. Thế thì Phu Tử vốn chưa hề chê bai đạo Phật là dị đoan.”
[20]
Trong đoạn văn này, chúng ta tìm thấy Phan Huy Ích ghi rằng có những điểm chung thiết yếu giữa hai giáo huấn này, nhưng ông biện minh cho những lời bình của mình bằng việc đề cập đến kho tàng Nho giáo, đặc biệt là Khổng Tử.
Chúng ta có thể thấy một ví dụ tương tự xảy ra trong quyết định nhường ngôi cho thái tử để trở thành một vị sư Phật giáo năm 1258 của vua Trần Thái Tông Nhà Trần. Trong những văn bản về sau, ông biện hộ cho quyết định này bằng cách tuyên bố rằng ông muốn “tìm kiếm giáo huấn của đức Phật để hiểu được những bí mật của sự sống và cái chết, và để đền đáp lại ơn sinh thành của cha mẹ.”
[ Do vậy, mặc dù Trần Thái Tông trở thành một vị sư Phật giáo, ông lại sử dụng chữ hiếu (của kho tàng Nho giáo) để biện minh cho hành động này. [21]](http://www.talawas.org/talaDB/suche.php?res=10529&rb=0306#anm21)
Điều mà những ví dụ như vậy hướng đến là trung tâm tư tưởng kho tàng Nho giáo, ngay cả trong những ngữ cảnh áp đảo của những kho tàng khác. Việc một vị vua nhà Trần trở thành nhà sư hay sáng tác thơ Thiền không có nghĩa ông không coi trọng nhiều thành tố của kho tàng Nho giáo. Đáng tiếc thay, các học giả đã bỏ qua điểm quan trọng này, và thay vào đó họ hướng đến những giải thích mang tính phân loại. Ví dụ, trong trường hợp những vua nhà Trần gọi các quan là “bạch diện thư sinh”, Whitmore lại lý luận rằng việc đó cho thấy những kẽ hở quan trọng trong quan điểm – “bạch diện thư sinh” là người hoàn toàn ủng hộ kho tàng Nho giáo, trong khi vua là người chê bai những người này, ngược lại, theo một giá trị mang đặc tính bản địa và riêng biệt.
[22]
Tuy nhiên, sự thật là thuật ngữ “bạch diện thư sinh” đơn giản dùng để chỉ những sĩ tử còn trẻ và ít kinh nghiệm.
[ Nó không được dùng để chỉ việc các vị vua này coi giới tinh hoa sở hữu một tín điều riêng biệt. Vì vậy, mặc dù chúng ta có thể thấy một số đề nghị của giới tinh hoa gặp những sự chống đối ở thế kỷ XIV, điều này không có nghĩa rằng những ý kiến của họ bị coi là xa lạ. Ngược lại, tôi biện luận rằng những tư tưởng từ kho tàng Nho giáo luôn luôn đóng vai trò quan trọng trung tâm đối với giai cấp thống trị trong xã hội Việt Nam thời tiền hiện đại, vì đây là những tư tưởng được đặt ra để chính thống hoá sự cai trị của vua. [23]](http://www.talawas.org/talaDB/suche.php?res=10529&rb=0306#anm23)
Quả vậy, qua những thông tin chúng ta có về những sự kiện từ thời Nhà Lý, chúng ta có thể thấy rằng mặc dù các vua Việt Nam sống trong một thế giới đầy những thành tố từ nhiều kho tàng khác nhau, những tư tưởng từ kho tàng Nho giáo vẫn giữ vị trí quan trọng chính. Những thông tin từ những nguồn tài liệu về Lý Công Uẩn, tiên đế của Nhà Lý, hoàn toàn làm sáng tỏ điểm này. Mặc dù Lý Công Uẩn được nuôi nấng và dạy dỗ trong thiền viện từ nhỏ, chúng ta thấy việc ông lên ngôi được chính những vị sư này giải thích theo những quan niệm bắt nguồn từ kho tàng Nho giáo. Đặc biệt, họ diễn giải nhiều dấu hiệu khác nhau – chẳng hạn như bài thơ bí mật được khám phá khi sét đánh vỡ đôi thân cây và một con chó trắng với chùm lông đen mang dòng chữ “thiên tử” được sinh tại chùa – là dấu chỉ của thiên mệnh cho Lý Công Uẩn.
[ Tương tự, sau khi Lý Công Uẩn lên ngôi và quyết định dời đô về Thăng Long, trước tiên, ông giải thích việc này bằng việc trích dẫn Thượng Thư, và sau đó cũng tuyên bố rằng đây là một vị trí địa lý thuận lợi, cũng như việc Cao Biền trước đây đã từng nhận thấy khả năng của vùng đất này. [24]](http://www.talawas.org/talaDB/suche.php?res=10529&rb=0306#anm24) [Vì vậy, mặc dù những gì chúng ta thấy ở đây nói về các vị sư Phật giáo, những lời sấm truyền và môn bói đất, tất cả đều được dùng chủ yếu để ủng hộ tính chính thống cho việc cai trị của Lý Công Uẩn, vốn bắt nguồn từ kho tàng Nho giáo.](http://www.talawas.org/talaDB/suche.php?res=10529&rb=0306#anm25) [25]
Việc cùng tồn tại “bất bình đẳng” của các thành tố thuộc nhiều kho tàng khác nhau đặt một dấu hỏi về nỗ lực của một số học giả khi lần theo vận mệnh của “Nho giáo” hay “văn hoá tinh hoa” ở Việt Nam bằng việc gán những hiện tượng này vào một nhóm riêng biệt trong xã hội, những nhà
*nho*. Có thể đúng là “tài quân sự, những quan niệm về lòng trung thành cá nhân, và cả việc uống máu ăn thề” được một số cá nhân đánh giá cao trong thời gian chiến tranh, như Whitmore biện luận. Nhưng liệu điều đó cũng có nghĩa rằng những cá nhân đó không tin vào thiên mệnh, và họ không dạy con trai chữ hiếu, con gái tam tòng hay không? [ Tương tự, khi Taylor nói về “sự thăng hoa của Phật giáo” ở thế kỷ XVII, liệu chúng ta có thể cho là chúng không liên quan gì đến giới tinh hoa hay không? [26]](http://www.talawas.org/talaDB/suche.php?res=10529&rb=0306#anm26) [Vào thời gian đó, chẳng lẽ không có nhà](http://www.talawas.org/talaDB/suche.php?res=10529&rb=0306#anm27) [27] *nho*nào thấy được giá trị của sự huấn dạy này, như Phan Huy Ích đã thấy vào cuối thế kỷ XVIII? **M** **ộ** **t cách là ng** **ườ** **i Vi** **ệ** **t m** **ớ** **i**
Trong phần trước, tôi đã chỉ ra rằng một số đóng góp của các học giả như John Whitmore hay Keith Taylor đã góp phần giúp chúng ta hiểu được quá khứ của Việt Nam; đồng thời tôi cũng gợi ý rằng chúng ta cần phải dựa trên những gì họ đã khám phá để xây dựng và đưa kiến thức của chúng ta về vương quốc Việt Nam lên một tầng mới, phức tạp và nhiều sắc thái hơn. Trong phần này, tôi sẽ đưa ra lý luận tương tự về những nghiên cứu được thực hiện gần đây về nửa phía nam dưới thời nhà Lê. Vào thế kỷ mười sáu, nhà Lê bị hai dòng họ Trịnh và Nguyễn áp chế. Nhà Trịnh đóng ở Hà Nội, thay mặt nhà Lê cai quản miền Bắc và một phần phía bắc miền trung Việt Nam. Trong khi đó, nhà Nguyễn ban đầu cũng thực hiện chức năng tương tự như vậy ở nửa phía nam, nhưng càng về sau, tính tự trị của họ càng tăng. Ðồng thời, nhà Nguyễn cũng mở rộng kiểm soát lãnh thổ về phía nam khu vực đồng bằng sông Mekong, sáp nhập người Chàm, người Khmer và người Hoa vào lãnh thổ của họ. Do vậy, nhà Nguyễn cai trị trên một vùng đất rất độc đáo.
Trong khi cai trị một vùng đất mới mở mang, có lẽ việc nhà Nguyễn phải phát triển một kiểu nghệ thuật quản lý nhà nước mới, khác với nhà Trịnh ở miền bắc, là điều không thể tránh khỏi. Một số học giả bắt đầu xem xét chính xác sự khác biệt này là như thế nào. Keith Taylor, Li Tana, Nola Cooke và Choi Byung Wook đều đã viết về vấn đề này, và mặc dù tập trung nghiên cứu vào những khía cạnh khác nhau, họ đều biện luận rằng ở Ðàng Trong, người ta ít sử dụng các yếu tố trong kho tàng Nho giáo hơn là ở Ðàng Ngoài.
[28]
Trong số các sử gia này, người biện luận mạnh mẽ nhất cho sự độc đáo của xã hội Ðàng Trong là Li Tana. Cuốn sách của bà,
*Nguy* *ễ* *n Cochinchina: Southern Vietnam in the Seventeenth and Eighteenth Centuries* (Ðất Cổ Chân của nhà Nguyễn: miền Nam Việt Nam vào thế kỷ 17 và thế kỷ 18), đi tiên phong trong việc xem xét nhiều khía cạnh cuộc sống ở Ðàng Trong, từ thương mại đến văn hoá vật chất; cuốn sách này hiện nay là xuất phát điểm cho những ai muốn nghiêm túc nghiên cứu xã hội Ðàng Trong vào thế kỷ 17 và 18. Mặc dù phần lớn nghiên cứu của Li Tana tập trung vào những vấn đề liên quan đến lịch sử kinh tế và xã hội, từ tiền tệ và thuế khoá đến thống kê dân số, nhưng chương 5, với tiểu đề “Life in Ðàng Trong: A New Way of Being Vietnamese” (Cuộc sống ở Ðàng Trong: Một cách là người Việt mới), quay lại với các quan niệm và trực tiếp bàn về vai trò của kho tàng Nho giáo ở Ðàng Trong. Trong chương này, Li Tana xem xét điều mà theo bà, là những nỗ lực của nhà Nguyễn nhằm “phân biệt họ với chính tổ tiên họ ở miền bắc để có thể củng cố vị trí chính trị sống còn của mình.” [29]
Ðặc biệt, Li Tana biện luận là nhà Nguyễn thực hiện một tiến trình địa phương hoá bằng cách tiếp nhận các thực hành tôn giáo và văn hoá đa dạng của vùng này như một phương tiện để thiết lập tính chính đáng của họ. Họ làm như vậy bởi vì, theo Li Tana, kho tàng Nho giáo không thích hợp để đạt được những mục tiêu đó. Bà viết:
“Nhưng rõ ràng là các tiền đề cơ bản của lý thuyết chính trị Trung Hoa và triết học Tân Nho giáo (Neo-Confucian), nếu nghiên cứu sâu một chút (sẽ thấy), không phục vụ được cho nhu cầu của nhà Nguyễn. Họ hẳn sẽ phải tập trung sự chú ý vào miền Bắc, vào vị hoàng đế nhà Lê đang bị giam lỏng, thay vì hướng vào trong và về phía nam, tới việc mở rộng một chính triều ly khai; nhà Nguyễn cần một lý tưởng bao quát, hơn là một lý tưởng nhằm nhấn mạnh các phẩm chất tách biệt người Việt khỏi các dân tộc khác trong vùng. Do đó, vì cần thiết, Nho giáo ở Ðàng Trong đóng một vai trò chính trị và xã hội khá thứ yếu so với (vai trò của nó ở) miền Bắc, nơi hệ thống khoa cử kiểu Nho giáo bảo đảm rằng chủ nghĩa Tân Nho giáo không bao giờ mất đi ảnh hưởng trong giới nho sĩ tinh hoa.”
[30]
Thay thế cho kho tàng Nho giáo, Li Tana biện luận rằng “những phương tiện nguyên lý mà nhờ đó nhà Nguyễn đã thành công trong việc thuần hoá chính thể của họ là một lối dệt chiết trung kết các đức tin và các thần linh bản xứ vào một tấm khung Phật giáo (Việt Nam) tổng hợp, thành một hệ thống tôn giáo lai ghép, ban tính chính đáng đạo đức cho thế lực của nhà Nguyễn ở Ðàng Trong.”
[ Ðể dẫn chứng, Li Tana nêu ra chi tiết là Nguyễn Hoàng, vị chúa Nguyễn đầu tiên ở Ðàng Trong, đã xây dựng một ngôi chùa vào năm 1601 trên địa điểm của các thế lực thần linh quyền uy mà có lẽ, theo dân trong vùng, là Po Nagar, một Thánh mẫu Chàm, được người Việt chọn theo và gọi là Thiên y Thánh mẫu Ana. Li Tana cũng lưu ý chúng ta rằng Nguyễn Hoàng và những người kế tục đã trùng tu các chùa Phật giáo cũ và xây nhiều chùa mới, và đó là một dấu hiệu rõ ràng của việc họ ủng hộ Phật giáo cùng các thể chế của nó. [31]](http://www.talawas.org/talaDB/suche.php?res=10529&rb=0306#anm31) [32]
Theo Li Tana, “hệ thống tôn giáo lai ghép” này được tạo ra qua một quá trình địa phương hoá ngày càng phục vụ cho việc phân biệt Ðàng Trong với miền bắc do nhà Trịnh nắm giữ. Trích dẫn một giai thoại vào cuối thế kỷ 18 để giải thích luận điểm này, Li Tana viết: “Có thể thấy Ðàng Trong đã rời xa khỏi truyền thống miền Bắc đến mức nào, qua một giai thoại liên quan đến một tướng nhà Tây Sơn ở Nghệ An, người đã cười vào xã tắc (社稷 trong tiếng Trung Quốc), vị thần đất đai và mùa màng, và do vậy, là một vị thần Nho giáo quan trọng; ông ta kêu lên, ‘một con chó còn quan trọng hơn xã tắc.’ Vị tướng người Nam này không cố tình xúc phạm tín ngưỡng: ông ta chỉ không biết gì. Ở Ðàng Trong, dưới thời nhà Nguyễn, người ta hầu như không biết đến xã tắc.”
[33]
Xã tắc là một ví dụ rất sớm cho thấy cách chiếm hữu và mang các thần linh địa phương vào trong diễn ngôn chính thức (của vương triều cầm quyền) như chúng ta thấy trong đoạn trên, rốt cuộc sẽ lan rộng vào thời điểm mà Ðại Việt mới giành được quyền tự trị. Hai chữ xã và tắc có nghĩa đen là “đất” và “hạt thóc”. Ở Trung Quốc thời đầu, có hai vị thần riêng cho hai thực thể này; nhưng vào thời nhà Chu, họ được kết hợp lại thành một và được thờ cúng cùng nhau. Chúng ta có thể theo logic mà coi Xã tắc là một vị thần đơn lẻ kể từ thời đó. Cũng có một truyền thống liên kết vị thần này với Hậu Tắc, một tổ tiên thần thoại của nhà Chu. Xuyên suốt phần còn lại trong lịch sử đế chế Trung Hoa, việc thờ cúng đều đặn, thường 2 năm một lần, trước bàn thờ “Xã tắc” thực sự đóng một vai trò quan trọng trong kho tàng Nho giáo, vì việc đó nhằm bảo đảm mùa màng bội thu, nhân tố quyết định sự tồn tại của đế chế.
Nhưng đồng thời, việc thờ cúng Thần Xã tắc cũng thực hiện một chức năng quan trọng khác, là tái xác nhận trật tự tôn ti về không gian và quyền lực. Dưới thời nhà Chu, hoàng đế cấp thái ấp cho chư hầu và các lãnh chúa dưới quyền bằng cách ban cho họ một nắm đất từ đền thờ Xã tắc tại kinh đô. Chư hầu mang các túi đất này về lãnh thổ của họ và đặt chúng vào đền thờ Xã tắc tại kinh đô của họ như một biểu tượng cho việc họ thần phục hoàng đế nhà Chu. Thông lệ này được tiếp tục cho đến cuối thời vương triều nhà Hán, dù dưới một hình thức khác, sau khi đã trải qua vô số các biến chuyển trong nhiều thế kỷ.
[ Ví dụ, dưới triều nhà Thanh (1644-1911), có một đền thờ Xã tắc chính tại kinh đô, và nhiều đền thờ vị thần này ở thủ phủ của tất cả các tỉnh thành. Việc thờ cúng hai lần một năm được tổ chức đồng thời tại tất cả các đền thờ. Tuy nhiên, qua cách thực hiện lễ cúng, có sự phân biệt rõ ràng nhấn mạnh vị trí trung tâm của kinh đô và các tỉnh dưới quyền. [34]](http://www.talawas.org/talaDB/suche.php?res=10529&rb=0306#anm34) [35]
Thần Xã tắc cũng được tôn vinh ở Việt Nam. Giai thoại mà Li Tana trích dẫn có xuất xứ từ một bản
*Vi* *ệ* *t đi* *ệ* *n u linh t* *ậ* *p* in vào thế kỷ mười chín, tác phẩm mà Keith Taylor đã dùng để nghiên cứu các phương pháp cai trị dưới triều nhà Lý. Những bản in *Vi* *ệ* *t đi* *ệ* *n u linh t* *ậ* *p* sớm nhất cho chúng ta biết tiểu sử của Thần Xã tắc, coi thần này là Hậu Tắc, tổ tiên thần thoại của nhà Chu. Bản in vào thế kỷ 19 có kèm theo bình luận của Cao Huy Diệu, một vị quan văn; giai thoại mà Li Tana trích dẫn xuất hiện trong lời bình này.
Trước khi nối kết sự kiện này với vị tướng nhà Tây Sơn, lời bình của Cao Huy Diệu ngụ ý là nhà Lê ngừng lại ở tỉnh Nghệ An, nơi có đền thờ Thần Xã tắc. Ðiều này biểu thị việc Cao Huy Diệu không coi Ðàng Trong là một phần thuộc nhà Lê. Vì Tây Sơn khởi binh ở Ðàng Trong, có thể vị tướng Tây Sơn được họ Cao đề cập đến trong đoạn này xuất thân từ Ðàng Trong. Tuy nhiên, đoạn văn bình mà chúng ta đang nói đến ở đây, nói về thời sau khi Tây Sơn đã đánh bại nhà Lê, và vì vậy, vị tướng người Ðàng Trong này có thể đến thăm những nơi như tỉnh Nghệ An, nơi có đền thờ Thần Xã tắc ở vùng cực nam của nhà Lê trước đó. Lời bình trong
*Vi* *ệ* *t đi* *ệ* *n u linh t* *ậ* *p* viết tiếp:
“Nhà Nguỵ -Tây ở Phú-Xuân mà trấn Nghệ-An còn để đàn-hiệu, gần đây có một tên học-trò, ưa khôi-hài, khéo đồ-hoạ; quan Thư-Trấn nhà Nguỵ tế Xã-Tắc, lễ xong, bèn khiến tên học-trò vẽ một bức đồ, dàn-cuộc giống như lễ tế, ở dưới vẽ một con chó ăn những cái xương dư sau khi tế xong, và đề sáu chữ rằng: ‘Cẩu hữu-lợi ư xã-tắc”, nghĩa là con chó có lợi cho xã-tắc, ý là để chê khéo vậy. Ôi! Thần là bậc thông minh chính trực, tế mà phi lễ thì thần có chịu hưởng không, hay là nhổ nước miếng mà bỏ đi?”
[36]
Vị tướng Tây Sơn trong giai thoại này không phá lên cười và nói rằng “một con chó còn hữu dụng hơn xã tắc”; đoạn văn trên có nói đến lời đề từ trong bức tranh viết “Cẩu hữu-lợi ư xã-tắc”. Chữ cẩu苟trong đoạn đó đồng âm với chữ cẩu狗 (chó). Do vậy, nếu chỉ nghe âm mà không nhìn thấy chữ, câu này có thể là, “Con chó mang phúc cho Xã tắc.” Cùng với nội dung của bức tranh, nghĩa nước đôi trở nên rõ ràng hơn – một trò đùa chơi chữ của nho sĩ hoạ bức tranh.
Nhưng quan trọng hơn, người viết dòng chữ báng bổ này không phải là “vị tướng nam hà”, mà là một người dân “bắc hà” thuộc tỉnh Nghệ An, và còn là một nho sĩ. Hơn nữa, “vị tướng nam hà” rõ ràng không phải không biết gì về Thần Xã tắc, vì ông ta đã cúng chính vị thần đó. Nếu vậy, điều gì là nguyên nhân của cuộc trao đổi bất kính đó? Theo tôi, câu trả lời nằm ở hai cụm từ dùng để tả hai nhân vật nói trên – “tiếm quyền” và “thích đùa”. Ðiều mà người viết (Cao Huy Diệu) tả lại trong giai thoại này là một cuộc trao đổi giữa một vị tướng Tây Sơn và một nho sĩ, người có lẽ không ủng hộ triều Tây Sơn và đã bộc lộ sự bất mãn của mình qua bức tranh báng bổ đó. Việc báng bổ của nho sĩ, do vậy, không nhằm vào Thần xã tắc, mà vào viên quan Tây Sơn “tiếm quyền”, mặc dù qua (trò giễu) đó đã đụng đến vị thần.
Ví dụ về một nho sĩ “bắc hà” đùa cợt làm tổn hại uy tín của một vị thần đóng vai trò quan trọng trong kho tàng Nho giáo, trong khi một “vị tướng nam hà” lại cúng vị thần đó, phức tạp hoá lý luận của Li Tana rằng tín ngưỡng và lề thói ở Ðàng Trong khắc hẳn với vùng đất trung tâm của nhà Lê ở miền Bắc. Phải nói, chính Li Tana công nhận rằng các yếu tố chủ chốt cho “hệ thống tôn giáo lai ghép” mà nhà Nguyễn tạo ra cũng tồn tại ở miền bắc. Nhưng bà biện luận rằng ngay cả những lề thói chung ấy cũng có một sắc thái hoặc ý nghĩa khác ở Ðàng Trong.
Một ví dụ về điều này là việc chính thức thừa nhận các thần linh địa phương. Như đã nói ở trên, Li Tana chỉ ra rằng vào năm 1601, Nguyễn Hoàng đã cho xây cất một ngôi chùa ở một địa điểm có thể liên quan đến vị thánh mẫu Po Nagar của người Chàm. Một số học giả cho rằng việc thờ cúng vị thánh mẫu này đã lan ra miền bắc từ trước đó qua những tù binh Chàm, và vào thế kỷ 16, Po Nagar đã trải qua một quá trình Việt Nam hoá ở miền bắc, từ đó dẫn đến việc được người Việt Nam thờ phụng như một thánh mẫu được biết với tên Liễu Hạnh.
[ Li Tana lần theo câu chuyện này và thêm vào như sau: [37]](http://www.talawas.org/talaDB/suche.php?res=10529&rb=0306#anm37)
“Các truyền thuyết quanh đạo thờ mẫu mới này cho thấy rằng các quan lại Nho học chống lại sự truyền bá đạo mẫu trong thời phục hưng của nho sĩ vào thế kỷ mười bảy ở Ðàng Ngoài và cố gắng trục xuất đạo mẫu một cách vô hiệu; cuối cùng thì triều đình buộc phải thừa nhận uy quyền của thánh mẫu bằng cách chính thức phong danh hiệu cho bà. Nỗ lực Nho giáo nhằm thuần hoá một nữ thần này không những đối lập với việc cả giới thống trị và dân chúng phía nam đã thừa nhận Po Nagar/ Thiên Y Ana, mà còn mâu thuẫn với cả việc nhà Nguyễn hoan nghênh đón nhận tất cả mọi vị thần địa phương có lợi cho họ, bất kể nguồn gốc của họ là gì.”
[38]
Hiểu biết của Li Tana về phản ứng của “các quan lại Nho học” với đạo thờ mẫu Liễu Hạnh dựa trên việc bà đọc hai nguồn tài liệu gián tiếp đã cung cấp thông tin đó, dưới dạng rút ngắn, từ nguồn sử liệu chính về Liễu Hạnh là
*Vân Cát th* *ầ* *n n* *ữ* * truy* *ệ* *n* của Ðoàn Thị Ðiểm. [ Truyền thuyết này, như được ghi lại trong nguồn tư liệu chính đó, giải thích rằng “các quan lại Nho học” và thần linh không nhất thiết mâu thuẫn với nhau. Trên thực tế, trong truyền thuyết này, chúng ta thấy Liễu Hạnh có qua lại với giới nho sĩ và thậm chí còn hoạ thơ rất lâu với một trong những “vị quan Nho học” nổi tiếng và uyên bác nhất, ông quan văn thế kỷ 16 Phùng Khắc Khoan. [39]](http://www.talawas.org/talaDB/suche.php?res=10529&rb=0306#anm39) [40]
Sau khi kể lại những thông tin chi tiết về câu chuyện Liễu Hạnh, Ðoàn Thị Ðiểm viết rằng vào thế kỷ 17, triều đình có nghe về một thế lực huyền bí trên vùng đất này và đã gửi một thầy pháp đến hoá giải. Trận chiến long trời lở đất diễn ra sau đó đã gây ra cảnh khổ cực cho người dân trong vùng. Liễu Hạnh sau đó xuất hiện và thúc giục người dân địa phương nói với triều đình rằng bà là một thánh mẫu và cần dựng một đền thờ để thờ bà. Nếu triều đình làm như vậy, bà hứa sẽ biến tai ương thành sự thịnh vượng.
[ Ở đây, ta thấy rằng thông tin trước đó về những trao đổi thân thiện giữa Liễu Hạnh với giới nho sĩ báo cho độc giả biết rằng bà vốn nhân từ, và do đó biện minh cho việc triều đình quyết định chính thức thừa nhận bà. [41]](http://www.talawas.org/talaDB/suche.php?res=10529&rb=0306#anm41)
Khi so sánh câu chuyện này với việc Nguyễn Hoàng thừa nhận Po Nagar, điều thiết yếu là đặt vụ đụng độ giữa “các vị quan lại nho học” của triều đình và nữ thần Liễu Hạnh trong bối cảnh mà toàn bộ truyền thuyết đã cung cấp. Cũng cần nhớ rằng các học giả nghiên cứu về vấn đề tương tự ở Trung Hoa đã phát hiện ra rằng những trao đổi giữa tầng lớp quan lại với thần linh có thể “có nhiều kiểu loại vô cùng khác biệt,” từ mức độ thừa nhận hoặc đàn áp ngay, cho đến việc ban đầu thì chống đối và dần dần thì thừa nhận (sự tồn tại của một vị thần nào đó).
[ Vì vậy, việc những ví dụ đơn lẻ khác nhau này không nhất thiết chứa đựng một ý nghĩa quan trọng. [42]](http://www.talawas.org/talaDB/suche.php?res=10529&rb=0306#anm42)
Ðiều quan trọng là chi tiết Nguyễn Hoàng xây một ngôi chùa trên nền đất mà linh hồn của Po Nagar đang chiếm giữ. Li Tana biện luận rằng “hệ thống tôn giáo lai ghép” mà nhà Nguyễn sử dụng để “củng cố địa vị chính trị sống còn của mình” bao gồm việc chiếm hữu các thần linh địa phương vào trong một khuôn Phật giáo, và đó là một phần của “cách là người Việt mới” mà nhà Nguyễn đã lập ra ở Ðàng Trong. Nhưng nếu chúng ta theo cách Michel Strickmann mô tả Phật giáo như “những tác nhân của việc nho hoá” và theo như Li Tana, có một “thay đổi hướng đến chính thể dân sự (Nho giáo)” vào thế kỷ 18 ở Ðàng Trong, thì việc Nguyễn Hoàng thừa nhận Po Nagar sẽ tiêu biểu cho một cách là người Việt (và người Hán) rất cũ, vì việc làm đó hẳn đánh dấu bước đầu trong việc sáp nhập các thần linh vào kho tàng Nho giáo, cũng như điều đã xảy ra ở đồng bằng sông Hồng nhiều thế kỷ trước đó, trong các triều nhà Lý và nhà Trần.
[43]
Nhưng Li Tana không cho rằng những thay đổi như vậy diễn ra ở Ðàng Trong. Mặc dù bà thừa nhận rằng có những dấu hiệu cho thấy nhà Nguyễn thiết lập các thể chế liên quan tới kho tàng Nho giáo vào thế kỷ mười tám, bà coi những phát triển này “về bản chất chủ yếu mang tính tượng trưng.”
[Bà biện luận là vào thế kỷ mười tám, nhất quán với điều mà Wolters mô tả như bản chất tôn giáo của vương quyền ở Ðông Nam Á, nhà Nguyễn “hành động nhằm tô vẽ màu sắc tôn giáo cho ngôi vị thống trị của họ.” Bà cho rằng họ làm điều này trong tương quan với các “lân bang Ðông Nam Á” khác, chẳng hạn như Khmer. Li Tana giải thích rằng khi vị chúa Ðàng Trong Nguyễn Phúc Khoát chính thức lên ngôi vào năm 1744 và thi hành một số cải cách nhất định, một phần trong thay đổi hướng đến chính thể dân sự (Nho giáo), nhưng ông ta vẫn tuyên bố rằng “các nước lân bang Ðông Nam Á” của Ðàng Trong nên tiếp tục gọi ông là thiên vương, một từ mà theo Li Tana, khác hẳn với biệt danh “thiên tử” được nhà Lê và nhà Trịnh sử dụng ở miền bắc, “những người tiếp tục chấp nhận quan niệm của Nho giáo là hoàng đế chỉ có thể là con của trời (thiên tử), không thể là chính vua trời (thiên vương).” [44]](http://www.talawas.org/talaDB/suche.php?res=10529&rb=0306#anm44) [45]
Tuyên bố của Nguyễn Phúc Khoát được ghi vào chính sử của nhà Nguyễn (1802-1945) trong bộ
*Ð* *ạ* *i Nam* *th* *ự* *c l* *ụ* *c* soạn vào thế kỷ mười chín. Ngay trước tuyên bố về từ “thiên vương” trong *Ð* *ạ* *i Nam th* *ự* *c l* *ụ* *c* là chỉ dụ của Nguyễn Phúc Khoát khi lên ngôi. Chỉ dụ này nói vắn tắt về lịch sử tổ tiên ông cai trị ở Ðàng Trong và đề cập đến một vài hoàn cảnh xung quanh việc lên ngôi của chính ông. Chỉ dụ chấm dứt bằng mong ước là Thiên mệnh ông mới nhận được sẽ mang lại đức hạnh cho phép ông thiết lập một vương quốc như đất của Công Lưu và Hậu Tắc – đầy thái bình và thịnh trị dưới thời của Hữu Ngu và Thành Chu. Mặc dù tất cả những người này đều là những nhân vật quan trọng của đời xưa, và qua cách luận bàn đặc biệt coi các nhà thống trị tiền nhân là mẫu hình cho những đời sau noi theo, do vậy rõ ràng đã đặt chỉ dụ này vào trong phạm vi của kho tàng Nho giáo, đặc biệt quan trọng cho mục đích của chúng ta ở đây là việc chỉ dụ này đề cập đến Hậu Tắc, chính nhân vật được thờ như vị Thần Xã tắc, vị thần mà Li Tana cho rằng “căn bản không được biết đến ở Ðàng Trong dưới triều nhà Nguyễn.” [46]
Tiếp theo sau chỉ dụ này,
*Ð* *ạ* *i Nam th* *ự* *c l* *ụ* *c* cung cấp thông tin về một số thay đổi hành chính nhất định mà vị vua mới này ban hành. Trước hết, Nguyễn Phúc Khoát lệnh rằng khi trình văn bản tài liệu lên ông ta, động từ [kẻ dưới] sử dụng thay đổi từ “thân” thành “tấu”. Thứ hai, mặc dù tất cả các văn bản tài liệu vẫn dùng niên lịch của hoàng đế triều nhà Lê, các “hạ thuộc quốc”, tức những nước dưới thế và không phải là “các nước lân bang Ðông Nam Á”, phải gọi Nguyễn Phúc Khoát là thiên vương. [47]
Rõ ràng qua đoạn văn này, Nguyễn Phúc Khoát cố gắng mở rộng quyền lực của mình bằng cách sử dụng những thuật có sẵn trong kho tàng Nho giáo. Chỉ dụ ghi rằng việc lên ngôi của ông đánh dấu một Thiên mệnh mới, một sứ mệnh linh thiêng mà chỉ có các bậc đế vương mới được nhận. Tương tự, những thay đổi hành chính cũng nâng địa vị của ông ta lên, vì các quan lại chỉ “tấu” lên hoàng đế. Sau cùng, thuật ngữ thiên vương cũng đã từng xuất hiện trong kho tàng Nho giáo. Kinh Lễ, một trong “các bộ kinh Nho giáo”, ghi rằng thiên vương là tước hiệu mà một vị thiên tử được gọi khi ông ta đến thăm các nước chư hầu và cầu đảo ở đó.
[ Do đó, mặc dù thuật ngữ này mang màu sắc tôn giáo, nó cũng có trong kho tàng Nho giáo và mang âm hưởng của sự khác biệt và tôn ti trật tự (trong hệ thống kho tàng này). [48]](http://www.talawas.org/talaDB/suche.php?res=10529&rb=0306#anm48)
Li Tana nỗ lực chứng minh “cách là người Việt Nam mới” ở Ðàng Trong vào thế kỷ mười bảy và mười tám nhằm đối lập lại với những quan niệm đơn giản thái quá rằng việc di cư về phương nam của người Việt chỉ là một sự mở rộng trực tiếp các sinh hoạt chính trị và văn hoá vốn được thiết lập lâu đời ở khu vực châu thổ sông Hồng. Bà lý luận rằng “triều đình nhà Nguyễn được địa phương hoá không đơn giản là một tiếp diễn hoặc chỉ là một biến thể vùng miền của miền bắc, mà ngược lại, là sản phẩm của vô số khác biệt – và thường là các thế lực và ảnh hưởng hoàn toàn không chính thống [dựa trên quan điểm cố hữu về Nho giáo – ND].”
[ Nhưng khi so sánh các lập luận của bà với các nguồn tư liệu chính yếu, tôi lại thấy điều ngược lại hẳn, rằng mặc dù nhà Nguyễn trị vì trong và trên một môi trường con người mới, họ vẫn tiếp tục hành xử chủ yếu qua các phương tiện cai trị đã được thiết lập ở miền bắc, từ việc chiếm hữu các thần linh và bảo trợ các thiết chế Phật giáo, cho đến việc họ biện minh cho vị trí chính trị của mình bằng những ám chỉ tới các quan niệm trong kho tàng Nho giáo, chẳng hạn như Thiên mệnh. [49]](http://www.talawas.org/talaDB/suche.php?res=10529&rb=0306#anm49)
Li Tana nói đúng khi viết là các tư tưởng trong kho tàng Nho giáo có thể không thích hợp trong việc thiết lập một vương quốc tách biệt, vì chúng hiển nhiên tập trung chú ý về hướng bắc, nhưng điều thú vị về Ðàng Trong là việc nhà Nguyễn vẫn áp dụng những tư tưởng này. Cụ thể hơn, họ tìm cách tăng cường quyền lực của mình bằng cách vận dụng một số điểm trong kho tàng Nho giáo, đồng thời với việc họ cho phép các quan niệm này giới hạn quyền lực của họ trong quan hệ với triều đình nhà Lê. Việc họ tiếp tục sử dụng lịch triều nhà Lê là một ví dụ rõ ràng cho thấy quyền lực giới hạn của họ. Nhưng vai trò của điện thờ Thần Xã tắc ở Ðàng Trong thì ít rõ ràng hơn. Nếu lập luận của Li Tana đúng, rằng không hề có đền thờ Thần Xã tắc ở Ðàng Trong, thì lý do hẳn rất có thể vì nhà Nguyễn hiểu rằng việc thiết lập những điện thờ như vậy là kế thừa vị hoàng đế nhà Lê mà họ từng phụng sự; rõ ràng là ở Ðàng Trong, người ta biết và tôn sùng Hậu Tắc, nhân vật huyền thoại liên quan đến vị thần này. Có thể nhà Nguyễn từ chối việc lập điện thờ (Thần Xã tắc) là vì tôn kính hoàng đế nhà Lê. Tối thiểu cũng có một xu hướng đối lập lại với điều này, đó là quyết định để các nước lân cận gọi họ là thiên vương, một hình thức khác của thiên tử và một thuật ngữ có thể dành riêng cho hoàng đế nhà Lê, cùng với quyết định buộc các quan của mình “tấu” trình văn kiện. Trong bất cứ trường hợp nào đi nữa, điều quan trọng là tất cả những điều này đều tiến hành nhờ việc sử dụng kho tàng Nho giáo.
(Còn tiếp 1 phần)
Bản tiếng Việt © 2007 talawas
[Tuy nhiên, Grant Evans, một chuyên gia về Lào, là trường hợp ngoại lệ. Xem “Between the Global and the Local There Are Regions, Culture Areas, and National States: A Review Article,” [1]](http://www.talawas.org/talaDB/suche.php?res=10529&rb=0306#nr1) *Journal of Southeast Asian Studies*33, no. 1 (2002): 147–162. [Xem John K. Whitmore, “From Classical Scholarship to Confucian Belief in Vietnam,”](http://www.talawas.org/talaDB/suche.php?res=10529&rb=0306#nr2) [2] *Vietnam Forum*9 (1987): 50. [Xem John K. Whitmore, “Chu Văn An and the Rise of ‘Antiquity’ in 14th c. Đại Việt,”](http://www.talawas.org/talaDB/suche.php?res=10529&rb=0306#nr3) [3] *Vietnam Review*1 (1996): 50–61. [Xem Wolters,](http://www.talawas.org/talaDB/suche.php?res=10529&rb=0306#nr4) [4] *Đ* *ạ* *i Vi* *ệ* *t in the Fourteenth Century*, 39; Whitmore, “From Classical Scholarship,” 56. [Xem John K. Whitmore, “Foreign Influences and the Vietnamese Cultural Core: A Discussion of the Premodern Period,” trong](http://www.talawas.org/talaDB/suche.php?res=10529&rb=0306#nr5) [5] *Borrowings and Adaptations in Vietnamese Culture*, ed. Trương Bửu Lâm (Honolulu: Center for Asian and Pacific Studies, 1987), 8; Whitmore, “From Classical Scholarship,” 54. [Xem Cf. John K. Whitmore,](http://www.talawas.org/talaDB/suche.php?res=10529&rb=0306#nr6) [6] *Vietnam,* *Ho Quy Ly, and the Ming (1371–1421)*(New Haven, CT: Yale Center for International and Area Studies), 1985. [Xem K.W. Taylor, “Vietnamese Confucian Narratives,” trong](http://www.talawas.org/talaDB/suche.php?res=10529&rb=0306#nr7) [7] *Rethinking Confucianism: Past and Present in China, Japan, Korea and Vietnam*, eds. Benjamin A. Elman et al. (Los Angeles: UCLA Asian Pacific Monograph Series, 2002), 339. [Xem Taylor, “Vietnamese Confucian Narratives,” 344–345.](http://www.talawas.org/talaDB/suche.php?res=10529&rb=0306#nr8) [8] [Xem Taylor, “Vietnamese Confucian Narratives,” 344–345.](http://www.talawas.org/talaDB/suche.php?res=10529&rb=0306#nr9) [9] [Trích dẫn thứ nhất và thứ ba của Taylor trong “Vietnamese Confucian Narratives,” 345, trong khi trích dẫn thứ hai là của Whitmore, “Literati Culture and Integration in Đại Việt, c. 1430–c. 1840,”](http://www.talawas.org/talaDB/suche.php?res=10529&rb=0306#nr10) [10] *Modern Asian Studies*31, no. 3 (1997): 666–667. [Xem Whitmore, “Literati Culture and Integration,” 674.](http://www.talawas.org/talaDB/suche.php?res=10529&rb=0306#nr11) [11] [Xem K.W. Taylor, “The Literati Revival in Seventeenth-Century Vietnam,”](http://www.talawas.org/talaDB/suche.php?res=10529&rb=0306#nr12) [12] *Journal of Southeast Asian Studies*18, no. 1 (1987): 1–23. [Xem R.B. Smith, “The Cycle of Confucianization in Vietnam,” 1–29.](http://www.talawas.org/talaDB/suche.php?res=10529&rb=0306#nr13) [13] [Xem George Dutton, “Reassessing Confucianism in the Tây Sơn Regime (1788–1802),](http://www.talawas.org/talaDB/suche.php?res=10529&rb=0306#nr14) [14] *South East Asia Research*13, no. 2 (2005): 119–145. [Xem Nylan,](http://www.talawas.org/talaDB/suche.php?res=10529&rb=0306#nr15) [15] *The Five “Confucian” Classics*, 2:364–365. Những câu trích dẫn nằm ở trang 365. [Xem Edward L. Davis,](http://www.talawas.org/talaDB/suche.php?res=10529&rb=0306#nr16) [16] *Society and the Supernatural in Song China*(Honolulu: University of Hawaii Press, 2001), 7. [Xem Phan Văn Các et al., comps,](http://www.talawas.org/talaDB/suche.php?res=10529&rb=0306#nr17) [17] *Văn kh* *ắ* *c Hán Nôm Vi* *ệ* *t Nam,*vol. 2, *Th* *ờ* *i Tr* *ầ* *n*(Hà Nội: Viện Nghiên cứu Hán Nôm, 2002), 303. [Bản dịch chúng tôi sử dụng là từ cuốn *Th* *ơ* *văn Lý Tr* *ầ* *n*, tập II, quyển Thượng, do Nguyễn Huệ Chi, Ðỗ Văn Hỷ, Trần Thị Băng Thanh và Phạm Tú Châu soạn thảo, Nguyễn Huệ Chi chủ biên, nhà xuất bản Khoa học – Xã hội, 1988, trang 749 – ND]. [Xem Judith A. Berling,](http://www.talawas.org/talaDB/suche.php?res=10529&rb=0306#nr18) [18] *The Syncretic Religion of Lin Chao-En*(New York: Columbia University Press, 1980). [Xem Timothy Brook, “Rethinking Syncretism: The Unity of the Three Teachings and Their Joint Worship in Late-Imperial China,”](http://www.talawas.org/talaDB/suche.php?res=10529&rb=0306#nr19) [19] *Journal of Chinese Religions*21 (1993): 13–44. [Xem Mai Quốc Liên, ed.,](http://www.talawas.org/talaDB/suche.php?res=10529&rb=0306#nr20) [20] *Ngô Thì Nh* *ậ* *m, tác ph* *ẩ* *m*[Ngô Thì Nhậm, Works], vol. 3 (Hà Nội: Văn Học, 2002), 265–266. [Bản dịch chúng tôi sử dụng là từ *Ngô Thì Nh* *ậ* *m tác ph* *ẩ* *m*, tập 3, Chu Giang biên tập, nhà xuất bản Văn Học – Trung tâm Nghiên cứu Quốc học, 2002; trang 141 – ND]. [Xem Dung Ngoc Duong, “Buddhist Discourse in Traditional Vietnam” (PhD dissertation, Boston University, 2001), 150.](http://www.talawas.org/talaDB/suche.php?res=10529&rb=0306#nr21) [21] [Xem Whitmore, “Foreign Influences and the Vietnamese Cultural Core,” 8.](http://www.talawas.org/talaDB/suche.php?res=10529&rb=0306#nr22) [22] [Ví dụ về điều này, cũng như những thuật ngữ liên quan như](http://www.talawas.org/talaDB/suche.php?res=10529&rb=0306#nr23) [23] *b* *ạ* *ch di* *ệ* *n lang*và *b* *ạ* *ch di* *ệ* *n th* *ư* *lang*trong các nghiên cứu của ông như *History of the Jin*[ *Jinshu*], *History of the Song*[ *Songshu*], và trong các tập thơ Đường của những nhà thơ Đỗ Phủ và Bạch Cư Dị, xem phần trích dẫn những từ này trong Lin Yin và Gao Ming, comps., *Zhongwen da cidian*[Trung văn đại từ điển], vol. 6 (Ðài Bắc: Ðại học Văn hoá Trung Quốc, 1982), 857. [Ngô Sĩ Liên,](http://www.talawas.org/talaDB/suche.php?res=10529&rb=0306#nr24) [24] *Đ* *ạ* *i Vi* *ệ* *t s* *ử* *ký toàn th* *ư*, 202, 207. [Như trên, 207–208.](http://www.talawas.org/talaDB/suche.php?res=10529&rb=0306#nr25) [25] [Whitmore, “Literati Culture and Integration,” 677.](http://www.talawas.org/talaDB/suche.php?res=10529&rb=0306#nr26) [26] [Taylor, “Vietnamese Confucian Narratives,” 346.](http://www.talawas.org/talaDB/suche.php?res=10529&rb=0306#nr27) [27] [Xem Keith Taylor, “Nguyễn Hoàng and the Beginning of Vietnam’s Southward Expansion,” trong Southeast Asia in the Early Modern Era: Trade, Power, and Belief, ed. Anthony Reid (Ithaca, NY: Cornell University Press, 1993): 42-65; Li Tana,](http://www.talawas.org/talaDB/suche.php?res=10529&rb=0306#nr28) [28] *Nguy* *ễ* *n Cochinchina: Southern Vietnam in the Seventeenth and Eighteenth Centuries*(Ithaca, NY: Southeast Asia Program, Cornell University, 1998), cũng như bài tiểu luận của bà, “An Alternative Vietnam? The Nguyễn Kingdom in the Seventeenth and Eighteenth Centuries,” *Journal of Southeast Asian Studies*29, no. 1 (1998): 111–121; Nola Cooke, “Regionalism and the Nature of Nguyễn Rule in Seventeenth-Century Đàng Trong (Cochinchina),” *Journal of Southeast Asian Studies*29, no. 1 (1998): 122–161; và Choi Byung Wook, *Southern Vietnam under the Reign of Minh M* *ạ* *ng (1820–1841)*(Ithaca, NY: Southeast Asia Program, Cornell University, 2004). [Li Tana,](http://www.talawas.org/talaDB/suche.php?res=10529&rb=0306#nr29) [29] *Nguy* *ễ* *n Cochinchina*, 101. [Như trên 103.](http://www.talawas.org/talaDB/suche.php?res=10529&rb=0306#nr30) [30] [Như trên 102.](http://www.talawas.org/talaDB/suche.php?res=10529&rb=0306#nr31) [31] [Như trên 104-106.](http://www.talawas.org/talaDB/suche.php?res=10529&rb=0306#nr32) [32] [Như trên 110.](http://www.talawas.org/talaDB/suche.php?res=10529&rb=0306#nr33) [33] [Ðể hiểu được đôi chút về quá trình này, xem Kenneth Dean, “Transformations of the](http://www.talawas.org/talaDB/suche.php?res=10529&rb=0306#nr34) [34] *She*(Altars of the Soil) in Fujian,” *Cahiers d’Extrême-Asie*10 (1998): 19–75. [Xem Angela Zito,](http://www.talawas.org/talaDB/suche.php?res=10529&rb=0306#nr35) [35] *Of Body and Brush: Grand Sacrifice as Text/Performance in Eighteenth-Century China*(Chicago: University of Chicago Press, 1997), 130–131. [Lý Tế Xuyên,](http://www.talawas.org/talaDB/suche.php?res=10529&rb=0306#nr36) [36] *Vi* *ệ* *t đi* *ệ* *n u linh t* *ậ* *p*(Sài Gòn: Khai Trí, 1961), 218. Li Tana và tôi đều sử dụng văn bản Hoa ngữ đi kèm theo bản dịch sang chữ quốc ngữ. [Nguyễn Thế Anh, “The Vietnamization of the Cham Deity Po Nagar,” trong Essays Into Vietnamese Pasts, eds. K.W.Taylor and John K. Whitmore (Ithaca, NY: Southeast Asia Program, Cornell University, 1995), 46-47.](http://www.talawas.org/talaDB/suche.php?res=10529&rb=0306#nr37) [37] [Li Tana,](http://www.talawas.org/talaDB/suche.php?res=10529&rb=0306#nr38) [38] *Nguy* *ễ* *n Cochinchina*, 105. [Đào Thái Hành, “La Déese Liễu Hạnh” [The Goddess Liễu Hạnh],](http://www.talawas.org/talaDB/suche.php?res=10529&rb=0306#nr39) [39] *Bulletin des Amis du Vieux Hu* *ế*1, no. 2 (1914): 167–186; Nguyễn Thế Anh, “The Vietnamization of the Cham Deity Po Nagar,” 42–50. [Đoàn Thị Điểm,](http://www.talawas.org/talaDB/suche.php?res=10529&rb=0306#nr40) [40] *Truy* *ề* *n kỳ tân ph* *ả*(1811), A. 48, 20b-23b. [Ðoàn Thị Ðiểm, Truyền kỳ tân phả, 31a – 31b.](http://www.talawas.org/talaDB/suche.php?res=10529&rb=0306#nr41) [41] [Ðể biết thêm về nghiên cứu này, xem Judith Magee Boltz, “Not By the Seal of Office Alone: New Weapons in Battles with the Supernatural,” in](http://www.talawas.org/talaDB/suche.php?res=10529&rb=0306#nr42) [42] *Religion and Society in T’ang and Sung China*, eds. Patricia Buckley Ebrey and Peter N. Gregory (Honolulu: University of Hawaii Press, 1993), 242. [Li Tana,](http://www.talawas.org/talaDB/suche.php?res=10529&rb=0306#nr43) [43] *Nguy* *ễ* *n Cochinchina*, 46. [Như trên, 48.](http://www.talawas.org/talaDB/suche.php?res=10529&rb=0306#nr44) [44] [Như trên, 109.](http://www.talawas.org/talaDB/suche.php?res=10529&rb=0306#nr45) [45] [46] *Đ* *ạ* *i Nam th* *ự* *c l* *ụ* *c ti* *ề* *n biê* *n*(Tokyo: Keio Institute of Linguistic Studies, 1961), 10/6a–7b. [Như trên, 10/7b.](http://www.talawas.org/talaDB/suche.php?res=10529&rb=0306#nr47) [47] [Kinh Lễ, Quli xia.](http://www.talawas.org/talaDB/suche.php?res=10529&rb=0306#nr48) [48] [Li Tana,](http://www.talawas.org/talaDB/suche.php?res=10529&rb=0306#nr49) [49] *Nguy* *ễ* *n Cochinchina*, 100.
**Ngu** **ồ** **n:** *Journal of Vietnamese Studies* (Tạp chí Việt Học), Volume 1, Number 1-2; February/August 2006, do University of California Press xuất bản. [Bản tiếng Việt đăng lần đầu](http://www.talawas.org/talaDB/suche.php?res=10529&rb=0306) trên *talawas*, 27.7.2007.
## Leave a Reply Cancel reply

Link: <http://wp.me/p3qhlu-7Q>; rel=shortlink


markdown:
**Những chiếc mũ không chỉ mang lại cho bạn phong cách thời trang mà cũng cũng rất có ích cho sức khỏe, đặc biết là đối với những người chơi Golf. **
Dù bạn chơi golf vào thời điểm nào trong ngày thì ánh nắng mặt trời vẫn phần nào ảnh hưởng tới da của bạn. Những chiếc
**mũ golf sẽ giúp bạn bảo vệ mắt khỏi ánh nắng, giúp ngăn ngừa da bị cháy nắng**. Hơn nữa, mũ golf còn giúp bạn không bị chói mắt trong mỗi cú đánh và có thể đưa bóng lên green tốt hơn.
Tại META.vn, bạn có thể lựa chọn những chiếc mũ hữu ích như vậy của các hãng uy tín như
[Nike](http://meta.vn/mu-golf-c467?nsx=Nike), [Puma](http://meta.vn/mu-golf-c467?nsx=Puma), [Taylormade](http://meta.vn/mu-golf-c467?nsx=TaylorMade), [Titleist](http://meta.vn/mu-golf-c467?nsx=Titleist), [Callaway](http://meta.vn/mu-golf-c467?nsx=Callaway).... Màu sắc phong phú, mẫu mã đa dạng, chất liệu đạt chuẩn là những tiêu chí lựa chọn sản phẩm mà META.vn đặt ra để cung cấp tới Quý khách hàng những sản phẩm tốt nhất.

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Cache-Control: private

Content-Type: text/html; charset=utf-8

Connection: close


markdown:
**Nguyên liệu:** *(Đây là lượng nguyên liệu cho một chiếc kem 100gr, bạn nhân lượng nguyên liệu tùy theo số que kem định làm)*
- 2 thìa cà phê bột đậu xanh (10 gr)
- 1 thìa cà phê bột sắn (5 gr)
- 2 thìa cà phê đường thô (10 gr) (cho thêm bớt tùy theo)
- 2 thìa canh đầy chuối chín xay nhuyễn
- 1/3 cốc sữa thực vật (đậu nành, sữa dừa, sữa yến mạch, vv), nếu không có, dùng nước lạnh
- vani
**Cách làm:**
- Cho bột sắn vào sữa thực vật, khuấy tan.
- Cho các nguyên liệu còn lại vào, khuấy đều, rồi cho lên bếp đun lửa vừa, vừa đun vừa khuấy cho đến lúc bột sánh đặc lại và sôi, cho vani vào khuấy đều rồi bắc ra.
- Đổ bột nguội rồi vào khuôn. (Nhớ đổ từ từ để bột xuống hết khuôn để mặt kem không bị rỗ)
- Cho vào ngăn đá để qua đêm. Dỡ khuôn trước lúc ăn.
- Nếu kem đã để trong ngăn đá qua ngày thì sau khi dỡ khuôn, nên để kem khoảng 15 phút ngoài nhiệt độ thường trước khi dùng.
Advertisements

WARC-Truncated: length

X-ac: 1.dca _dca

X-hacker: If you're reading this, you should visit automattic.com/jobs and apply to join the fun, mention this header.

Server: nginx

Link: <http://wp.me/p3eCiL-NM>; rel=shortlink

Vary: Cookie

Content-Type: text/html; charset=UTF-8


markdown:
Trang chủ
Đăng nhập
0
Đăng tin
Danh mục
Ô tô, Xe tải
47.937
Xe máy, Xe đạp
7.374
Bất động sản
145.437
Đồ chơi, hàng độc lạ
2.443
Thiết bị nghe nhìn
9.331
+
Kỹ thuật số
7.224
Máy tính, PC
Phụ kiện máy tính
Phụ kiện máy tính bảng
Máy ảnh, Máy quay phim
Máy tính bảng, Phablet
Thiết bị điều khiển, Thiết bị thông minh
Thiết bị kỹ thuật số khác
Điện thoại, Sim số
8.106
Laptop, Macbook
5.548
Điện máy, Gia dụng
24.052
Thời trang, Làm đẹp
37.110
Quà tặng, lưu niệm
3.314
Đồ văn phòng
4.629
Ẩm thực, Thực phẩm
5.041
Xây dựng, Trang trí
15.777
Nông lâm, Ngư nghiệp
5.789
Dịch vụ
6.423
Sản xuất, Vật tư, Công nghiệp
49.194
Quảng cáo, Event, PR
2.627
Thể thao, du lịch
2.014
Sức khỏe
6.362
Phong thủy, Thờ cúng
4.941
Vé máy bay
257
Tìm việc làm
1.521
Khoá học, Đào tạo
3.151
Liên kết hữu ích
› Tài khoản VIP
› Liên hệ Mua Bán Nhanh
› Giới thiệu MuaBanNhanh.com
› Góc báo chí
› Quy chế Mua Bán Nhanh
› Chính sách bảo mật
› Điều khoản sử dụng
› Mua bán an toàn
› Mạng Xã Hội Mua Bán Nhanh
Có
405.602
tin đăng mua bán và
155.876
thành viên
Mua bán nhanh
Máy tính bảng, Phablet
Ipad mini 2 có 3G
Ipad mini 2 có 3G
Ipad mini 2 có 3G Đã qua sử dụng, giá: 7.700.000đ, gọi: 0939918939, Quận 12 - Hồ Chí Minh
Báo cáo vi phạm
Hoàng Long-Npo
Máy tính bảng, Phablet
Cần bán/Dịch vụ
Ipad mini 2 có 3G
7.700.000
VND
1 năm trước - B161/3 Nguyễn Văn Quá, P. Đông Hưng Thuận, Q.12
- Quận 12
- Hồ Chí Minh
12.143 Đã xem chi tiết
Bán giùm
Ipad Mini 2, máy bao bọc cẩn thận, tháo kính cường lực và keo dán ra là mới 99%
Máy 16G, có 3G. Màu bạc
Zin chưa sửa chữa gì. Phụ kiện đầy đủ
LH: Quận 12, Tp.HCM
Thích
Trả giá
Bình luận
0939918939
Xem số điện thoại
Có
0
người thích
và
12.143
Lượt xem chi tiết
Tìm kiếm đề nghị:
Xem thêm
Máy tính bảng, Phablet tại Hồ Chí Minh
Máy tính bảng, Phablet tại Quận 12 Hồ Chí Minh
Máy tính bảng, Phablet Đã qua sử dụng
Máy tính bảng, Phablet Đã qua sử dụng tại Hồ Chí Minh
Máy tính bảng, Phablet Đã qua sử dụng tại Quận 12 Hồ Chí Minh
Cần bán/Dịch vụ Máy tính bảng, Phablet
Cần bán/Dịch vụ Máy tính bảng, Phablet tại Hồ Chí Minh
Cần bán/Dịch vụ Máy tính bảng, Phablet tại Quận 12 Hồ Chí Minh
Cần bán/Dịch vụ Máy tính bảng, Phablet Đã qua sử dụng tại Hồ Chí Minh
Cần bán/Dịch vụ Máy tính bảng, Phablet Đã qua sử dụng tại Quận 12
Cần bán/Dịch vụ Máy tính bảng, Phablet Đã qua sử dụng
Mua bán nhanh
Máy tính bảng, Phablet
Ipad mini 2 có 3G
Tin đăng cùng chuyên mục
Báo cáo vi phạm
Trần Quang Chiến
Máy tính bảng, Phablet
Cần bán/Dịch vụ
Cần bán BB Passport 32G đen Quốc tế
3.400.000
VND
11 giờ trước
- Quận Đống Đa
- Hà Nội
Mình thừa máy và có việc cần tiền nên muốn bán nhanh Blackberry Passport màu đen bản quốc tế (Qwerty). Nội dung như sau:
- Hình thức 99%
- Không xước, chính chủ mình dùng rất giữ gìn.
- Không lỗi (lỗi trả tiền mua + bồi thường xăng xe và công đi lại)
- Mua mới cứng bóc hộp được 1 tháng, còn bảo hành
- Phụ kiện, hộp và sách hướng dẫn đầy đủ (tuy nhiên tai nghe mình để cho người nhà dùng nên k bán).
Bạn nào có nhu cầu có thể liên lạc xem máy tại nhà riêng hoặc cơ quan mình.
(Chiến, 27 tuổi)
Địa chỉ: Số 18A ngách 74 ngõ Gốc đề, Minh khai, Hai bà trưng, Hà Nội. (Nhà riêng)
Số 85 Lương Định Của, Đống Đa, Hà Nội (cơ quan).
P/s:
- Khuyến khích các bạn xem máy vào giờ hành chính (ngoài giờ mình rất hay đi).
- Fix mạnh cho các bạn nhiệt tình và thiện chí mua.
Thích
Trả giá
Bình luận
0972 89 86 95
Xem số điện thoại
Có
0
người thích
và
40
Lượt xem chi tiết
Báo cáo vi phạm
Mr Thế
Máy tính bảng, Phablet
-
Điện thoại Apple (iPhone)
-
Điện thoại iOS (iPhone)
Cần bán/Dịch vụ
iPad Air 1
5.900.000
VND
11 giờ trước
- Quận 1
- Hồ Chí Minh
iPad Air 1 Grey 4G Wifi 16gb còn mới 99% nguyên zin của Apple chưa qua sửa chữa
Giải trí nghe nhạc xem phim lướt wep thoải mái...
ACE có nhu cầu vui lòng ĐT hoặc liên hệ trực tiếp
Thích
Trả giá
Bình luận
0933093309
Xem số điện thoại
Có
0
người thích
và
44
Lượt xem chi tiết
Báo cáo vi phạm
Minh No
Máy tính bảng, Phablet
Cần bán/Dịch vụ
Ở bình dương Samsung tab s t805 ram 3g
5.700.000
VND
1 ngày trước
- Thủ Dầu Một
- Bình Dương
+ 2
Mình cần tiền mua đồ nên cần cho em nó ra đi máy đẹp 98% máy này thì anh chị khỏi chê về cấu hình rồi. hàng chính hãng việt nam thì chất lượng rồi samsung tab s t805 màn hình 2k Super Amoled, 10.5 inch cực nét siêu mỏng ram 3g bộ nhớ 16 camera 8mp camera trước 2mp mở khóa bằng vân tay cực nhạy lúc trước mình mua 13tr bây giờ mình để rẻ lại 5tr7 cho mau đi theo chủ mới máy này không thua kém bất kỳ máy nào tại thị trường bây giờ máy này mình đang xài nên anh chị yên tâm mua bán tại nhà phụ kiện sạc cáp ốp lưng dẻo zin theo máy
Thích
Trả giá
Bình luận
0908 092 825
Xem số điện thoại
Có
0
người thích
và
168
Lượt xem chi tiết
Báo cáo vi phạm
Sàn Tmđt Gogogo
Máy tính bảng, Phablet
Cần bán/Dịch vụ
Bàn phím ốp lưng iPad Pro 9.7 Bluetooth cao cấp màu xám tại Phụ kiện cho bạn
1.890.000
VND
990.000
VND
4 ngày trước
- Quận Tân Bình
- Hồ Chí Minh
+ 3
Sàn Thương mại điện tử Gogogo.vn đăng bán sản phẩm Bàn phím ốp lưng iPad Pro 9.7 Bluetooth cao cấp màu xám
- Bàn phím ốp lưng iPad Pro 9.7 là sản phẩm mới nhất cho dòng phụ kiện iPad pro
- Bàn phím ốp lưng iPad Pro 9.7 tích hợp đèn LED, tính thẩm mỹ và độ bền cao
- Ốp lưng iPad Pro 9.7 có nhiều rãnh nhỏ giúp iPad tản nhiệt, đặc biệt phần lưng bàn phím ốp lưng iPad Pro 9.7 được cắt để khoe trọn icon Apple một cách tinh tế.
- Không những làm bàn phím mà ốp lưng iPad Pro 9.7 còn có thể kiêm luôn chức năng giá đỡ, giúp iPad đứng máy để xem phim hay nghe nhạc.
- Ốp lưng iPad Pro 9.7 nhôm chắc chắn bảo vệ hoàn hảo Ipad của bạn khỏi những bụi bẩn và trầy xước do va chạm.
- Sản phẩm là món quà tuyệt vời cho bạn bè và người thân đặc biệt là những người yêu công nghệ.
- 1 đổi 1 trong 14 ngày không bù tiền nếu sản phẩm lỗi kỹ thuật.
Thông số kỹ thuật
- Khoảng cách hoạt động (Operating distance): trong 10m (within 10 meters)
- Nguồn điện hoạt động (Working voltage): 3.7V
- Điện áp hoạt động (Working current):
Thích
Trả giá
Bình luận
0938 484 629
Xem số điện thoại
Có
0
người thích
và
364
Lượt xem chi tiết
Báo cáo vi phạm
Digital Box
Máy tính bảng, Phablet
Cần bán/Dịch vụ
Cần ra đi iPad Air 2 4g 16gb 98%
7.500.000
VND
4 ngày trước
- Quận 3
- Hồ Chí Minh
+ 1
Dư dùng nên e cần bán iPad Air 2 4g dung lượng 16gb
Máy ngoại hình tầm 98%
Lưng hơi sướt tí không ảnh hưởng gì
Máy chạy ngon lành
Chơi game phà phà
4g nhanh quá đã
Thích
Trả giá
Bình luận
0938 385 522
Xem số điện thoại
Có
0
người thích
và
357
Lượt xem chi tiết
Báo cáo vi phạm
An Nguyễn
Máy tính bảng, Phablet
-
Điện thoại Apple (iPhone)
-
Điện thoại iOS (iPhone)
Cần bán/Dịch vụ
Ipad mini2 grey 16gb new 99%
4.200.000
VND
1 tuần trước
- Nha Trang
- Khánh Hòa
+ 1
Ipad mini 2 GREY wifi 16GB chuẩn zin.
Ngoại hinh 98%, mọi chức năng hoàn hảo,pin cực khỏe xem phim, nghe nhạc, chiến game mini OK!
Giá chỉ: 4.200.000vnd
Thích
Trả giá
Bình luận
0901 734 939
Xem số điện thoại
Có
0
người thích
và
597
Lượt xem chi tiết
Báo cáo vi phạm
Hùng
Máy tính bảng, Phablet
-
Điện thoại Samsung
-
Điện thoại Android
Cần bán/Dịch vụ
Galaxy Tab E 9.6'' T516Y White. Hàng SSVN. Mới 99%. BH 3/2018. Giá tốt
3.000.000
VND
2.990.000
VND
1 tuần trước
- Quận Thủ Đức
- Hồ Chí Minh
Tab E 9.6" White. Hàng SSVN. BH 3/2018
Mới 99%. Nguyên zin. Ko lầm lỗi
Phụ kiện: Fullbox
Giá: 3.000.000 Giá rẽ ko fix
Đc: ngã tư thủ đức - biên hòa
Thích
Trả giá
Bình luận
0919 514 002
Xem số điện thoại
Có
0
người thích
và
603
Lượt xem chi tiết
Báo cáo vi phạm
Quân
Máy tính bảng, Phablet
Cần bán/Dịch vụ
Ipad 2 3 4, mini 1 2, air 1 2 . Máy 97-99%
2.300.000
VND
1 tuần trước
- Quận Tân Bình
- Hồ Chí Minh
Update 17/04
1. Ipad 2 ─ 16.gb ─ 4G ─ Trắng 94%
● Máy sử dụng tốt, Không icloud
● Giá : 2.7 tr
2. Ipad 3 ─ 16.gb ─ Wifi ─ Trắng 98%
● Máy sử dụng tốt, Không icloud
● Giá : 2.9 tr
3. Ipad 3 ─ 64.gb ─ Wifi ─ Trắng 98%
● Máy sử dụng tốt, Không icloud
● Giá : 3.3 tr
4. Ipad 3 ─ 16.gb ─ 4G ─ Trắng 95%
● Máy sử dụng tốt, Không icloud
● Giá : 3.3 tr
5. Ipad 3 ─ 64.gb ─ 4G ─ Trắng 96%
● Máy sử dụng tốt, Không icloud
● Giá : 3.7 tr
7. Ipad 4 ─ 16.gb ─ Wifi ─ Trắng 96%
● Máy sử dụng tốt, Không icloud
● Giá : 3,5 tr
8. Ipad 4 ─ 32.gb ─ Wifi ─ Đen 98%
● Máy sử dụng tốt, Không icloud
● Giá : 3,8 tr
9. Ipad 4 ─ 64.gb ─ Wifi ─ Trắng 99%
● Máy sử dụng tốt, Không icloud
● Giá : 4.1 tr
10. Ipad 4 ─ 64.gb ─ 4G ─ Trắng 98%
● Máy sử dụng tốt, Không icloud
● Giá : 4.7 tr
11. Ipad Mini 1 ─ 64.gb ─ Wifi ─ Trắng, Đen 98%
● Máy sử dụng tốt, Không icloud
● Giá : 2.8 ─ 2.9 tr
12. Ipad Mini 2 ─ 128.gb ─ Wifi ─ Gray 98%
● Máy sử dụng tốt, Không icloud
● Giá : 4.5 tr
13. Ipad Air 1 ─ 16.gb ─ Wifi ─ Trắng, Gray 98%
● Máy sử dụng tốt, Không icloud
● Giá : 4.3 tr
14. Ipad Air 1 ─ 32.gb ─ 4G ─ Trắng 98%
● Máy sử dụng tốt, Không icloud
● Giá : 5.8 tr
15. Ipad Air 2 ─ 64.gb ─ Wifi ─ Gold 99%
● Máy sử dụng tốt, Không icloud
● Giá : 7.2 tr
15. Ipad Air 2 ─ 16.gb ─ 4G ─ Gold 99%
● Máy sử dụng tốt, Không icloud
● Giá : 7.8 tr
16. Ipad Air 2 ─ 128.gb ─ 4G ─ Gold 99%
● Máy sử dụng tốt, Không icloud
● Giá : 8.8 tr
____________________________________________
☻ hẻm 35 Phú Hoà , F8 , Q. Tân Bình
☻ Huỳnh Văn Nghệ , Q. Tân Bình
_____________________________________
*** Alo trước khi xem máy ***
Thích
Trả giá
Bình luận
0908 467 890
Xem số điện thoại
Có
0
người thích
và
607
Lượt xem chi tiết
Xem tất cả Máy tính bảng, Phablet
Tổng quan Hoàng Long-Npo
0 sao / 0 đánh giá
26
Tin đăng
64.735
Lượt xem tin đăng
Tin đăng có người dùng tương tác
Lần tham gia bình luận
0
Người theo dõi thành viên này
Thông tin về Hoàng Long-Npo
Hoàng Long-Npo
0939918939
B161/3 Nguyễn Văn Quá, P. Đông Hưng Thuận, Q.12
Xem bản đồ
VipShop
0939918939.VipShop.vn
Ngày tham gia
2016-01-14 16:32:20
Giá: 7.700.000đ, Ipad mini 2 có 3G, Hoàng Long-Npo, Cần bán/Dịch vụ chuyên mục Máy tính bảng, Phablet tại Quận 12 - Hồ Chí Minh - 2016-04-03 03:37:23
Tin cùng người bán
Iphone 5s quốc tế
4.250.000
VND
Hoàng Long-Npo
2.007 • Đã qua sử dụng • 6 tháng trước
Vỏ iphone 5
110.000
VND
100.000
VND
Hoàng Long-Npo
4.412 • Mới 100% • 6 tháng trước
Iphone 5 mạng softbank Nhật Bản
2.300.000
VND
Hoàng Long-Npo
4.917 • Đã qua sử dụng • 6 tháng trước
Phone 5 Lock lên vỏ 5S vàng gold
2.500.000
VND
Hoàng Long-Npo
4.264 • Đã qua sử dụng • 9 tháng trước
Nokia đập đá 3315
750.000
VND
Hoàng Long-Npo
5.282 • Đã qua sử dụng • 9 tháng trước
Vòng đeo tay sắc màu
60.000
VND
Hoàng Long-Npo
3.871 • Mới 100% • 10 tháng trước
Iphone 5 16G siêu rẻ lock
1.750.000
VND
Hoàng Long-Npo
2.807 • Hàng sang tay (Like New 99%) • 10 tháng trước
Iphone 4s siêu rẻ
1.100.000
VND
Hoàng Long-Npo
3.807 • Đã qua sử dụng • 11 tháng trước
MUABANNHANH.COM -
MUA BÁN NHANH DỄ DÀNG - CỘNG ĐỒNG SỬ DỤNG ĐIỆN THOẠI THÔNG MINH.
Hoàng Long-Npo, Ipad mini 2 có 3G Đã qua sử dụng
B161/3 Nguyễn Văn Quá, P. Đông Hưng Thuận, Q.12 - Quận 12 - Hồ Chí Minh - Ipad mini 2 có 3G
Facebook
Google Plus
Youtube
Twitter
Email contact

Set-Cookie: SvID=w1; path=/

Server: MuaBanNhanh

Pragma: no-cache

Cache-Control: max-age=0, no-cache, no-store

Strict-Transport-Security: max-age=31536000; preload

Vary: Accept-Encoding


markdown:
giá bìa : 119.000VNĐ
Đối với Lương Phi Phàm, không có điều gì anh không làm được, không có thứ gì anh không thể nắm trong lòng bàn tay. Nếu nói mỗi người đều có gót chân Asin thì Cố Yên cô chính là điểm yếu duy nhất của anh.
Họ bên nhau bảy năm, cũng là bảy năm anh thấp thỏm lo âu. Người con gái đang ở bên anh nhưng linh hồn lại mãi mắc kẹt ở miền kí ức xa xôi nào đó, dù anh có cố gắng cách mấy cũng không thể hoàn toàn có được cô, chỉ có thể cố chấp không buông.
Cố Yên thừa nhận không có một ai yêu chiều cô hơn Lương Phi Phàm. Mọi thứ cô muốn anh đều có thể cho: tiền bạc, địa vị, tình yêu, an toàn… chỉ trừ sự tin tưởng. Cô hiểu nỗi lo lắng của anh, cũng hiểu khúc mắc giữa họ, nhưng khi niềm tin quá mong manh dễ vỡ thì dường như mỗi bước đi của họ đều phải thận trọng và dè chừng.
Cho đến khi người đàn ông trong quá khứ ấy xuất hiện, phá vỡ sự bình yên giả tạo giữa hai người. Đóa hoa tình yêu của họ đã đến lúc lụi tàn… hay đã đợi được đến ngày nở rộ?
Kiều Phi
Tháng Tư 18, 2013 at 12:22 chiều
cuốn này khi nào có ạh ?
nhasach142
Tháng Tư 19, 2013 at 4:52 chiều
khoảng ngày 24 hoặc trễ hơn 1 hay 2 ngày là có sách đó bạn
Kiều Phi
Tháng Tư 23, 2013 at 3:27 sáng
cuốn này về đến nhà sách chưa ạh ?
nhasach142
Tháng Tư 23, 2013 at 3:18 chiều
đã có rồi đó bạn, khi nào bạn rảnh thì ghé nhà sách nha.

Link: <http://wp.me/p2dR4y-SH>; rel=shortlink


markdown:
# Cùng con rèn thói quen tốt chủ đề hành vi
Thương hiệu:
[NXB Mỹ Thuật](/thuong-hieu/nxb-my-thuat)
|
Mã hàng: SD-191246
- Ngôn từ dễ hiểu
- Hình ảnh đẹp
- Mang tính giáo dục cao
Sản phẩm đã Hết hàng
**Cùng con rèn thói quen tốt** là bộ sách được đầu tư công phu với hình ảnh đẹp, nhân vật minh họa sống động, ngộ nghĩnh và ngôn từ dễ hiểu, cuốn sách không chỉ giúp bé yêu rèn thói quen đọc sách, qua những câu chuyện nhẹ nhàng nhưng không kém phần thú vị và mang tính giáo dục cao, bộ sách sẽ giúp bé yêu thêm yêu cuộc sống, vun đắp ước mơ trở thành người có ích cho xã hội. *Cùng con rèn thói quen tốt chủ đề hành vi* **Cùng con rèn thói quen tốt chủ đề ** **hành vi** là món quà tuyệt vời mà các bậc cha mẹ nên dành tặng con mình. Nó không chỉ là bộ sách truyện cổ tích đơn thuần, bao gồm trong đó còn có rất nhiều thói quen tốt, thông qua những câu chuyện thú vị, bé sẽ được trưởng thành cùng những con vật nhỏ đáng yêu. *Trọn bộ 10 chủ đề của bộ sách*
Với 10 chủ đề:
*Cuộc sống*, *Lao động*, Đạo đức, *Lễ phép*, *Ăn uống, Vệ sinh*, *An toàn*, *Sức khỏe*, *Hành vi*, *Tính cách,*bộ sách sẽ mang đến cho trẻ những câu chuyện thú vị về những người bạn nhỏ như Thỏ con, Mèo con, Gà trống, Ếch xanh, Cún con, Heo con, Sóc con, Khỉ con, Gấu trúc… Là những thiên sứ thói quen làm bạn đồng hành cùng trẻ *“*Gieo mầm thói quen tốt - Gặt cuộc đời thành công”.
### Thông tin chi tiết:
Nhà xuất bản
NXB Mỹ Thuật
Kích thước
17 x 21 cm
Số trang
40
Hình thức bìa
Mềm
Hình thức ruột
4 màu
Cân nặng
200 Gram
Năm xuất bản
2013
Tác giả
Nhiều tác giả
|
|![]()
Bạn có muốn tạo tài khoản để cập nhật nhiều ưu đãi không ?

Set-Cookie: _CookiesCustomerId=PC7F93F8BBFDFA4,1; expires=Wed, 25-Apr-2018 18:37:58 GMT; path=/


markdown:
Tập thể dục cho trẻ ngay từ năm đầu tiên khi trẻ sinh ra giúp trẻ hình thành thói quen và chủ động tập hành động này mỗi ngày.
Sau khi được sinh ra, cơ thể bé phát triển và thay đổi từng ngày. Bởi vậy bài viết dưới đây sẽ giúp bạn tìm được bài tập phù hợp với bé giúp bé phát triển toàn diện và an toàn.
**Bài tập cho bé từ 1 đến 4 tháng**
- Tập nắm: Đặt em bé nằm ngửa trên sàn nhà. Quấn bàn tay của bé xung quanh ngón tay trỏ của bạn; giữ tại chỗ bàn tay của bé bằng ngón tay cái và ngón thứ ba của bạn. Kéo duỗi cánh tay của em bé bằng cách nhẹ nhàng kéo tay bé về phía bạn. Đừng kéo em bé lên khỏi sàn. Quay trở lại vị trí bắt đầu. Lặp lại 5 lần với mỗi cánh tay.
- Dang tay: Đặt em bé nằm ngửa trên sàn nhà. Quấn bàn tay của bé xung quanh ngón tay trỏ của bạn; giữ tại chỗ bàn tay của bé bằng ngón tay cái và ngón thứ ba của bạn. Dang hai tay của bé sang ngang (dang ra hai bên), làm sao để hai tay và ngực của bé tạo thành hình chữ thập. Làm bài tập này từ từ và nhẹ nhàng, lặp đi lặp lại chuyển động 5 lần.
Có thể thay việc dang hai tay bé sang hai bên bằng việc nâng hai cánh tay của bé lên phía trên đầu và đặt xuống hai bên hông.
**Bài tập cho bé từ 3 đến 4 tháng**
- Đạp xe: Đặt bé nằm ngửa, nắm bàn chân hoặc phía dưới cẳng chân của bé và nhẹ nhàng đẩy một chân về phía ngực của bé trong khi kéo chân kia duỗi thẳng. Lần lượt đẩy và kéo mỗi chân 3 lần. Dừng lại và sau đó lặp lại động tác. Sau khi kết thúc, hãy để bé đạp tự do.
**Bài tập cho bé từ 5 đến 6 tháng**
- Kéo lên: Đặt bé nằm ngửa. Nắm cánh tay của bé. Giữ lưng bé thẳng, kéo từ từ bé lên đến vị trí ngồi. Từ từ và nhẹ nhàng đưa trở lại bé xuống sàn nhà. Lặp lại 4 lần.
- Tì khuỷu tay: Đặt bé nằm sấp, và đặt khuỷu tay bé thẳng phía bên dưới vai, cẳng tay trên sàn nhà. Nắm và nâng hông và thân của bé lên để tạo thành một góc 45 độ với sàn nhà. Hãy để cho phần còn lại trên cẳng tay của bé. Thử để nâng chân lên cao hơn một chút, nhưng bạn phải chắc chắn rằng bé không đập mũi của mình xuống dưới sàn.
**Bài tập cho bé từ 7 đến 8 tháng**
- Ngón chân chạm tai: Đặt em bé nằm ngửa trên sàn. Giữ chân bé thẳng, từ từ đưa ngón cái chân phải của bé về phía tai trái của bé (không nên cố ép ngón chân phải chạm bằng được vào tai của bé), và sau đó đưa chân bé trở lại vị trí ban đầu. Sau đó, bạn lại từ từ đưa ngón cái chân trái về phía tai phải của bé. Lặp lại 5 lần với mỗi chân.
- Xe cút kít: Đặt bé nằm sấp, đặt bàn tay của bạn phía dưới bụng và xương chậu của bé, sau đó nâng phần dưới của cơ thể bé lên. Giúp bé giữ trọng lượng cơ thể trên của bé bằng cách chống tay bé xuống đất (cánh tay thẳng, bàn tay bé chạm mặt sàn). Bạn lưu ý giữ cho đầu bé ngẩng lên và bé nhìn thẳng về phía trước.Bạn giữ bé và đếm tổ hợp 3 số sau một cách thậm chậm (1001 … 1002 … 1003). Sau đó bạn đỡ phần trên của bé và đặt bé về vị trí ban đầu.
**Bài tập cho bé từ 9 đến 11 tháng**
- Leo núi: Bạn ngồi trên sàn nhà, chân của bạn mở rộng và đầu gối hơi cong. Ôm bé trong lòng bạn đối mặt với bạn, và dùng tay bạn nắm/giữ phía dưới cánh tay bé, tức là ở vị trí xung quanh lồng ngực của bé. Bạn hơi dựa lưng một chút, sau đó bạn cho bé đứng thẳng dậy, và để bé bước lên phía trước cơ thể của bạn (bé leo/trèo lên người bạn). Đây là một tập thể dục tốt cho đôi chân bé.
- Đi bằng tay: Đặt bé nằm sấp, đặt bàn tay của bạn phía dưới bụng và xương chậu của bé, sau đó nâng phần dưới của cơ thể bé lên. Giúp bé giữ trọng lượng cơ thể trên của bé bằng cách chống tay bé xuống đất (cánh tay thẳng, bàn tay bé chạm mặt sàn). Bạn lưu ý giữ cho đầu bé ngẩng lên và bé nhìn thẳng về phía trước. Đây là tư thế giống như bước 1 của động tác “Xe cút kít”. Bạn giúp bé tiến về phía trước bằng đôi tay của bé, bạn có thể nhờ thêm người hỗ trợ để giúp bé đi bằng dôi tay của bé. Bạn sẽ thấy bài tập này giống hệt với bài “Xe cút kít,” trừ việc bé đi về phía trước trên tay của mình. Một lần nữa, bạn đảm bảo phải giữ chắc phần xương chậu của bé và đỡ thân sau bé với bàn tay của bạn.
**Nguồn: tổng hợp**

Set-Cookie: _CookiesCustomerId=PC5F7E7AF3F6D14,1; expires=Wed, 25-Apr-2018 18:23:35 GMT; path=/


markdown:
## [ Phim ] Thám tử lừng danh conan – tập 14
**Thám tử lừng danh conan – tập 14 Part 1**
**Thám tử lừng danh conan – tập 14 Part 2**
Advertisements
Truyện tranh conan,truyện trinh thám,truyện thám tử – Kho truyện về các thám tử nổi tiếng nhất mọi thời đại
**Thám tử lừng danh conan – tập 14 Part 1**
**Thám tử lừng danh conan – tập 14 Part 2**

Link: <http://wp.me/p2dlDk-R>; rel=shortlink


markdown:
...loại rủi ro pháp lý, nắm cơ hội làm giàu...
TRA CỨU THỦ TỤC HÀNH CHÍNH
VĂN BẢN GỐC
Điều 87 Nghị định 34/2016/NĐ-CP
X
Từ khoá: Số Hiệu, Tiêu đề hoặc Nội dung ngắn gọn của Văn Bản...
Thành Viên
BỘ THƯƠNG MẠI********
CỘNG HOÀ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAMĐộc lập - Tự do - Hạnh phúc********
Số: 1441/TM-XNK
Hà Nội, ngày 14 tháng 6 năm 2001
CÔNG VĂN
CỦA BỘ THƯƠNG MẠI SỐ 1441/TM-XNK NGÀY 14 THÁNG 6 NĂM 2001 VỀ VIỆC NHẬP KHẨU XĂNG
Thi hành Chỉ thị 24/2000/CT-TTg ngày 23/11/2000 của Thủ tướng Chính phủ về việc triển khai sử dụng xăng không pha chì ở Việt Nam;
Thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ tại các Công văn số 348/CP-KG ngày 27/4/2001 và số 494/CP-KTTH ngày 6/6/2001 của Chính phủ;
Bộ Thương mại quy định việc nhập khẩu xăng pha chì và xăng không chì như sau:
I. ĐỐI VỚI XĂNG PHA CHÌ:
1. Các lô xăng pha chì nhập khẩu theo các hợp đồng ký trước ngày 1/5/2001 phải được đưa về cảng Việt Nam chậm nhất là ngày 30/6/2001.
2. Kể từ ngày ban hành văn bản này, các doanh nghiệp không ký hợp đồng nhập khẩu xăng pha trì; Hợp đồng nhập khẩu xăng phải có quy định nêu rõ xăng nhập khẩu là loại xăng không chì phù hợp với tiêu chuẩn chất lượng xăng không chì của Việt Nam.
3. Các doanh nghiệp tổng hợp và báo cáo về Bộ Thương mại trước ngày 20/6/2001 về các lô xăng pha chì không đáp ứng được quy định nêu tại khoản 1 mục này (nếu có) để được xem xét xử lý cụ thể. Đối với các lô xăng này, doanh nghiệp chỉ được phép làm thủ tục nhập khẩu khi có ý kiến bằng văn bản của Bộ Thương mại chỉ được phép làm thủ tục nhập khẩu khi có ý kiến bằng văn bản của Bộ Thương mại.
II. ĐỐI VỚI XĂNG KHÔNG PHA CHÌ
Các doanh nghiệp được phép nhập khẩu các loại xăng không chì phù hợp với tiêu chuẩn chất lượng xăng không chì do Bộ Khoa học, Công nghệ và Môi trường công bố.
Văn bản này có hiệu lực thi hành kể từ ngày ký.
Hồ Huấn Nghiêm
(Đã ký)
Bạn Chưa Đăng Nhập Thành Viên!
Vì chưa Đăng Nhập nên Bạn chỉ xem được Thuộc tính của văn bản.
Bạn chưa xem được Hiệu lực của Văn bản,
Văn bản liên quan, Văn bản thay thế, Văn bản gốc, Văn
bản tiếng Anh,...
Nếu chưa là Thành Viên, mời Bạn Đăng ký Thành viên
tại đây
Tải Văn bản tiếng Việt
Bạn Đang Đăng Nhập Thành Viên Free!
Vì Đăng Nhập Thành Viên Free nên Bạn chỉ xem được
Thuộc tính và Nội dung của văn bản.
Bạn chưa xem được Nội dung toàn văn, Hiệu lực của Văn bản, Văn bản liên quan, Văn bản thay thế,
Văn bản gốc, Văn bản tiếng Anh,...
Nếu muốn làm Thành Viên Basic / Pro, mời Bạn Chuyển
Đổi loại Thành Viên
tại đây.
Bạn Đang Đăng Nhập Thành Viên Basic!
Vì Đăng Nhập Thành Viên Basic nên Bạn chỉ xem
được Thuộc tính, Nội dung của văn bản, Nội dung toàn
văn, Hiệu lực của Văn bản, Văn bản
liên quan, Văn bản thay thế,
Văn bản gốc.
Bạn chưa xem được Văn bản tiếng Anh, ...
Nếu muốn làm Thành Viên Pro, mời Bạn Chuyển Đổi
loại Thành Viên
tại đây.
Chú thích:
Rà chuột vào nội dụng văn bản để sử dụng.
<Nội dung> = Nội dung thay
thế tương ứng;
<Nội dung> =
Không có nội dung thay thế tương ứng;
<Nội dung> = Không có
nội dung bị thay thế tương ứng;
<Nội dung> = Nội dung được sửa đổi, bổ
sung.
Click trái để xem cụ thể từng nội dung cần so sánh
và cố định bảng so sánh.
Click phải để xem những nội dung sửa đổi, bổ sung.
Double click để xem tất cả nội dung không có thay
thế tương ứng.
Tắt so sánh [X] để
trở về trạng thái rà chuột ban đầu.
THƯ VIỆN PHÁP LUẬT có liên kết cung cấp dịch vụ tại các Báo điện tử sau:
Họ & Tên:
Email:
Điện thoại:
Nội dung:
Tên truy cập:
Mật khẩu cũ:
Mật khẩu mới:
E-mail:
Email người nhận:
Tiêu đề Email:
Nội dung:
Email nhận thông báo:

Set-Cookie: Culture=vi; domain=thuvienphapluat.vn; expires=Wed, 25-Apr-2018 19:04:42 GMT; path=/

X-Frame-Options: SAMEORIGIN


markdown:
# Bảo vệ: Chương 18_Bỉ nữ
Nhập mật khẩu để xem phản hồi.
Nhập mật khẩu để xem phản hồi.
~ Everything will be ok in the end, if it's not ok, it ain't the end ~
Dành tặng cho bé nhỏ xinh tươi Tiểu Khải
.Only for Wang Jun Kai.
Thanh xuân của tôi, tình yêu của tôi
Hẹn ước 10 năm, cùng nhau vững bước!
"Người về qua cửa phù vân, nghiêng vai trút gánh phong trần đổ đi."
Đời người như một dòng sông. trôi đi không bao giờ trở lại.
Chân trời nào là không có cỏ thơm, tại sao phải chung tình với một cành hoa
mất bề rộng ta đi tìm bề sâu, nhưng càng đi sâu càng lạnh
có chút chảy máu
Tiểu Thư Triệu Gia rất mong mang đến niềm vui cho các bạn
2NE1's Vietnamese Info Site
★Cảm ơn đời đã đưa chúng ta đến với nhau, để tạo nên thế giới yêu thương rực rỡ★
Just another WordPress.com site
Nợ em một nụ cười, hoàn trả lại em một đời nước mắt
♥♥♥Hãy cảm nhận theo cách của bạn ♥♥♥ Chúng tôi luôn luôn lắng nghe ,lâu lâu mới hiểu !
Nhà mới của Phượng Uyển Cung
_____________ Thanh thanh tịch tịch thủy miên man ______________________________________ _____________ Mai bạch trúc nhu tuyết bất hàn _________________________________________ _____________ Gia bình thụy an loan yến điểu _________________________________________ _____________ Trang trung thấu nguyệt đích ngân quang __________________________________
Bài viết này được bảo vệ bằng mật khẩu. Nhập mật khẩu để xem bình luận.

Link: <http://wp.me/p2M3SZ-g7>; rel=shortlink


markdown:
-
Anan Shop
- 9lượt thích
- 51views
☑Giá: ☑Kích thước ☑Thông tin khác1 ngày trước
-
Anan Shop
- 2lượt thích
- 13views
☑Giá: ☑Kích thước ☑Thông tin khác5 giờ trước
-
Michel Jai
1 ngày trước
- 15lượt thích
- 18views
-
Michel Jai
17 giờ trước
- 6lượt thích
- 18views
-
Anan Shop
2 giờ trước
- 2lượt thích
- 8views
-
Vớ HQ ❤
- 0lượt thích
- 8views
☑Giá: 40k/1 đôi. 70k/2 đôi 〜 ☑ VỚ HỘP COUPLE CAO CẤP2017-03-25
-
Anan Shop
- 0lượt thích
- 7views
☑Giá: ☑Kích thước ☑Thông tin khác5 giờ trước
-
Anan Shop
- 22lượt thích
- 75views
☑Giá: ☑Kích thước ☑Thông tin khác1 ngày trước
-
Anan Shop
- 18lượt thích
- 64views
☑Giá: ☑Kích thước ☑Thông tin khác1 ngày trước
-
Anan Shop
- 61lượt thích
- 221views
☑Giá: ☑Kích thước ☑Thông tin khác2 ngày trước
-
Jaye
- 4lượt thích
- 63views
這人不是男友 不是男友 不是男友 是朋友的男友😹 但是我們每次穿衣都太有默契 偽情侶的感覺🤦🏻♀ 覺得情侶這樣穿應該會不錯ㄛ 別人也會知道你們是couple 很單…2017-04-12
-
Hàn Quốc
- 78lượt thích
- 348views
270k Ulzzang có sẵn 💙💙💙💙 😜HÀNG CÓ SẴN BAO TEST VẢI 🎈COD toàn quốc 🎈 100% như ảnh 🎈 Có thể check trước khi nhận hàng 👋🏻 fb :https://m.facebook.com/%C…2017-04-04
-
Anan Shop
- 70lượt thích
- 266views
☑Giá: ☑Kích thước ☑Thông tin khác2017-04-21
-
Michel Jai
2017-04-18
- 8lượt thích
- 18views
-
Anan Shop
- 40lượt thích
- 174views
☑Giá: ☑Kích thước ☑Thông tin khác2017-04-21
-
Hàn Quốc
- 40lượt thích
- 188views
Cả set 220k 😜HÀNG CÓ SẴN 1 SET DUY NHẤT BAO TEST VẢI 🎈COD toàn quốc 🎈 100% như ảnh 🎈 Có thể check trước khi nhận hàng 👋🏻 fb :https://m.facebook.com/…2017-03-31
-
もんもん
- 31lượt thích
- 141views
Disneyland🐭🏰❤ coupleコーデ2017-03-25
-
Anan Shop
- 30lượt thích
- 78views
☑Giá: ☑Kích thước ☑Thông tin khác2017-04-21
-
Anan Shop
- 21lượt thích
- 141views
☑Giá: ☑Kích thước ☑Thông tin khác2017-04-20
-
December
- 32lượt thích
- 65views
iá : 230k Size : M dài 88 L dài 91 Xl dài 932017-03-27
-
Hàn Quốc
- 50lượt thích
- 157views
Áo #190k Váy #210k 😜HÀNG CÓ SẴN ( Váy) 🎈COD toàn quốc 🎈 100% như ảnh 🎈 Có thể check trước khi nhận hàng 👋🏻 fb :https://m.facebook.com/%C4%90%E1%BA%B…2017-03-27
-
Anan Shop
- 15lượt thích
- 65views
☑Giá: ☑Kích thước ☑Thông tin khác2017-04-20
-
Anan Shop
- 32lượt thích
- 94views
☑Giá: ☑Kích thước ☑Thông tin khác2017-04-20
-
Anan Shop
- 28lượt thích
- 140views
☑Giá: ☑Kích thước ☑Thông tin khác2017-04-20
-
Xen Shop
- 8lượt thích
- 39views
Yu Dress 🔹 Màu: 1 màu y hình 🔹 Freesize ✅ Giá : #185k <3 Đặt hàng: comment hoặc inbox để được check hàng ạ! ✖KHÔNG NHẬN ĐỔI TRẢ HÀNG MỌI TRƯỜN…2 ngày trước
-
Anan Shop
- 35lượt thích
- 124views
☑Giá: ☑Kích thước ☑Thông tin khác2017-04-20
-
Anan Shop
- 31lượt thích
- 99views
☑Giá: ☑Kích thước ☑Thông tin khác2017-04-19
-
Hàn Quốc
- 30lượt thích
- 93views
250k sale còn ✅230k✅ thôi ạ vải bao test luôn , siêu yêu nhé ❤❤❤❤ k phí tiền đâu ạ sale sale số lượng có hạn nhanh tay kẻo hết nhé 🇰🇷🇰🇷🇰🇷🇰🇷 😜HÀ…2017-03-27
# Tham khảo ý kiến của người hiểu rõ về fashion
- Q.
## Chọn cho mình 1 đôi đi chơi lễ ạ
Giày xinh giá rẻ m.n ơi Freeship khu vục ông đồn vào thứ 4 tuần sau nhé 😘 Mang couple bao đẹp nhé 😘😘 Bảo hành keo vĩnh viễn Bao đổi size nè 👍
Người đặt câu hỏi
Lê Phươngg
- Q.
## Áo đi m.n
✔Thể thao, năng động,... 💥 Mặc couple hay vs bestfriend cũng dc nà 💰 75k/c Mua 2 áo trở lên mình giảm nha ♡FREESIZE♡ Nam or nữ gì mặc đều oki hết
Người đặt câu hỏi
Chilly
- Q.
## có shop nào ở quận 7 bán quần thun couple dạng đi biển không ạ (1 câu trả lời)
có shop nào ở quận 7 bán quần thun couple dạng đi biển không ạ
Người đặt câu hỏi
Mi Hí
- Q.
## áo sơ mi couple : 350k / 1 cặp
mua lẻ 180k/ 1 cái full size màu: đen cổ: trụ, bẻ chất sơmi cao cấp cực đẹp, k pải kate thông thường.
Người đặt câu hỏi
Miu Hoang
- Q.
## 😘😘 It's Broken Here tay ngắn về hàng nhé 😘😘
🌱 chất cotton xuất dày vừa - mịn mát 🌱 màu: đen - đỏ - hồng 🌱 size: nữ/nam ( M/L) 🌱lên form cực chất - mặc couple siu xinh luôn nhé 140k Sỉ cập nhập zalo 0932412362 ♥
Người đặt câu hỏi
Sam Sam

Set-Cookie: guid=ae60fe29c698accc194b441208f9b06d42739e87; expires=Wed, 25-Apr-2018 18:28:30 GMT; Max-Age=31536000; path=/; domain=.coordisnap.com; secure; httponly

Server: Apache/2.2.29 (Unix)

Vary: Accept-Encoding,User-Agent


markdown:
# Amedeo Avogadro
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|Amedeo Avogadro
|
|![]()
[Turin](/wiki/Torino), [Ý](/wiki/%C3%9D) [Turin](/wiki/Torino), [Ý](/wiki/%C3%9D) [Vật lý](/wiki/V%E1%BA%ADt_l%C3%BD_h%E1%BB%8Dc) [Đại học Turin](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Turin&action=edit&redlink=1) [Avogadro's law](/w/index.php?title=Avogadro%27s_law&action=edit&redlink=1) [Avogadro constant](/w/index.php?title=Avogadro_constant&action=edit&redlink=1) **Lorenzo Romano Amedeo Carlo Avogadro di Quaregna e di Cerreto**, [[1]](#cite_note-1) [Bá tước](/wiki/B%C3%A1_t%C6%B0%E1%BB%9Bc) của [Quaregna](/wiki/Quaregna) và [Cerreto](/wiki/Cerreto_Castello) (sinh ngày [9 tháng 8](/wiki/9_th%C3%A1ng_8) năm [1776](/wiki/1776) tại [Turin](/wiki/Torino), [Piedmont](/wiki/Piemonte) - mất [1856](/wiki/1856)) là [nhà hóa học](/wiki/Nh%C3%A0_h%C3%B3a_h%E1%BB%8Dc), [nhà vật lý](/wiki/Nh%C3%A0_v%E1%BA%ADt_l%C3%BD) người Ý. Ông là người đã phát minh ra [số Avogadro](/wiki/H%E1%BA%B1ng_s%E1%BB%91_Avogadro). Số Avogadro đúng bằng 6.02214179(30)×10 23, là số nguyên tử có trong 1 mol chất. Đây là một con số rất quan trọng đối với vật lý và đặc biệt là hoá học.
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Amedeo_Avogadro&veaction=edit§ion=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Amedeo_Avogadro&action=edit§ion=1)] **Guareschi, Icilio (1911), “Amedeo Avogadro e la sua opera scientifica”,** [^](#cite_ref-1) [, Turin: Accademia delle scienze, tr. i–cxl.](http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k90576f.langEN) *Opere scelte di Amedeo Avogadro*
## Đọc thêm[
[sửa](/w/index.php?title=Amedeo_Avogadro&veaction=edit§ion=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Amedeo_Avogadro&action=edit§ion=2)]
- Hinshelwood, C. N.; Pauling, L. (1956), “Amedeo Avogadro”,
*Science*(1956 Oct 19) **124**(3225): 708–713, [doi](/wiki/DOI): [10.1126/science.124.3225.708](//dx.doi.org/10.1126%2Fscience.124.3225.708), [PMID](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_danh_PubMed) [17757602](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/17757602)Kiểm tra giá trị ngày tháng trong:
|publicationdate=(
[trợ giúp](https://en.wikipedia.org/wiki/Help:CS1_errors#bad_date))
- Cavanna, D. (1956), “Centenary of the death of Amedeo Avogadro”,
*Minerva farmaceutica*(1 tháng 6 năm 1956) **5**(6): 134–7, [PMID](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_danh_PubMed) [13369233](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/13369233)
- Crosland, M. P. (1970), “Avogadro, Amedeo”,
[Dictionary of Scientific Biography](/w/index.php?title=Dictionary_of_Scientific_Biography&action=edit&redlink=1) **1**, New York: Charles Scribner's Sons, tr. 343–350, [ISBN](/wiki/ISBN) [0-684-10114-9](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0-684-10114-9).
- Morselli, Mario. (1984).
*Amedeo Avogadro, a Scientific Biography.*Kluwer. [ISBN 90-277-1624-2](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9027716242).
|
|

Set-Cookie: GeoIP=US:VA:Ashburn:39.05:-77.47:v4; Path=/; secure; Domain=.wikipedia.org

X-Content-Type-Options: nosniff

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

X-Cache-Status: miss

P3P: CP="This is not a P3P policy! See https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:CentralAutoLogin/P3P for more info."

Via: 1.1 varnish-v4, 1.1 varnish-v4

Content-Language: vi

X-UA-Compatible: IE=Edge

X-Cache: cp2007 miss, cp2001 miss

Vary: Accept-Encoding,Cookie,Authorization

Accept-Ranges: bytes


markdown:
# Imagine
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
**Imagine** có thể chỉ đến: [, 1971 của](/wiki/Imagine_(album)) *Imagine*(album) [John Lennon](/wiki/John_Lennon) ["Imagine" (bài hát của John Lennon)](/wiki/Imagine_(b%C3%A0i_h%C3%A1t_c%E1%BB%A7a_John_Lennon)), từ album trên [, bộ phim năm 1972 do John Lennon và Yoko Ono đạo diễn](/w/index.php?title=Imagine_(phim)&action=edit&redlink=1) *Imagine*(phim) *, bộ phim tài liệu năm 1988* [Imagine: John Lennon](/w/index.php?title=Imagine:_John_Lennon&action=edit&redlink=1)
-
[, 2008](/wiki/Imagine_(album_c%E1%BB%A7a_Armin_van_Buuren)) *Imagine*(album của Armin van Buuren)
- "Imagine", bài hát của Armin van Buuren từ album trên
*Imagine*, album năm 2002 của [Eva Cassidy](/wiki/Eva_Cassidy)
- "Imagine", bài hát của Snoop Dog từ album
[Tha Blue Carpet Treatment](/w/index.php?title=Tha_Blue_Carpet_Treatment&action=edit&redlink=1)
- "Imagine", bài hát của
[Peter Sellers](/wiki/Peter_Sellers)từ album *The Bobo* [, chương trình truyền hình của](/w/index.php?title=Imagine_(truy%E1%BB%81n_h%C3%ACnh)&action=edit&redlink=1) *Imagine*(truyền hình) [BBC](/wiki/BBC)về nghệ thuật [Imagine Entertainment](/w/index.php?title=Imagine_Entertainment&action=edit&redlink=1), công ty sản xuất chương trình truyền hình do Brian Grazer và Ron Howard sáng lập. *Imagine*, tên gọi tờ tạp chí chính thức của [Đảng xã hội Canada](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A3ng_x%C3%A3_h%E1%BB%99i_Canada&action=edit&redlink=1)
|
|![]()
[định hướng](/wiki/Wikipedia:%C4%90%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng)này liệt kê những bài viết liên quan đến tiêu đề **Imagine**.
Nếu bạn đến đây từ một

X-Cache: cp2019 miss, cp2001 miss


markdown:
# Phân hữu cơ
*Bài này chỉ viết về phân hữu cơ, các từ liên quan đến phân bón xem tại* [phân bón (định hướng)](/wiki/Ph%C3%A2n_b%C3%B3n) **Phân hữu cơ** là [hợp chất hữu cơ](/wiki/H%E1%BB%A3p_ch%E1%BA%A5t_h%E1%BB%AFu_c%C6%A1) dùng làm trong [nông nghiệp](/wiki/N%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p), hình thành từ [phân](/wiki/Ph%C3%A2n) người, phân động vật, lá và cành cây, than bùn, hay các chất hữu cơ khác thải loại từ nhà bếp. Phân bón giúp tăng thêm độ màu mỡ, độ tơi xốp cho đất bằng cách cung cấp thêm các chất hữu cơ, chất mùn và bổ dưỡng.
## Mục lục
[1 Hình thành](#H.C3.ACnh_th.C3.A0nh) [2 Gom phân làm phân bón](#Gom_ph.C3.A2n_l.C3.A0m_ph.C3.A2n_b.C3.B3n) [3 Chú thích](#Ch.C3.BA_th.C3.ADch)
## Hình thành[
[sửa](/w/index.php?title=Ph%C3%A2n_h%E1%BB%AFu_c%C6%A1&veaction=edit§ion=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ph%C3%A2n_h%E1%BB%AFu_c%C6%A1&action=edit§ion=1)]
Phân để lâu ngày trong tự nhiên có thể thành phân bón cho cây, cho cá. Người ta có thể chế biến phân hữu cơ hoặc ủ hoai mục phân, cây xanh để thành phân hoặc sản xuất phân ủ.
[[1]](#cite_note-1)
### Chế biến phân hữu cơ[
[sửa](/w/index.php?title=Ph%C3%A2n_h%E1%BB%AFu_c%C6%A1&veaction=edit§ion=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ph%C3%A2n_h%E1%BB%AFu_c%C6%A1&action=edit§ion=2)]
Phân hữu cơ (phân chuồng, phân bắc, phân xanh) hoai mục cho cây trồng đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm cho con người và hạn chế được sự lây lan của một số bệnh hại nguy hiểm qua tàn dư thực vật. Phân hữu cơ được ủ theo 2 phương pháp:
#### Kỹ thuật ủ nổi[
[sửa](/w/index.php?title=Ph%C3%A2n_h%E1%BB%AFu_c%C6%A1&veaction=edit§ion=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ph%C3%A2n_h%E1%BB%AFu_c%C6%A1&action=edit§ion=3)]
Đối với
[phân chuồng](/w/index.php?title=Ph%C3%A2n_chu%E1%BB%93ng&action=edit&redlink=1), [phân bắc](/w/index.php?title=Ph%C3%A2n_b%E1%BA%AFc&action=edit&redlink=1), tốt nhất là ủ kết hợp với một trong 3 loại phân sau: Super lân Lâm Thao hoặc phân vi sinh Sông Gianh (tỷ lệ 2-3%), hoặc chế phẩm EM thứ cấp (tỷ lệ 1-1,5 lít dung dịch nồng độ 1-5% tưới cho 1-2 tạ phân chuồng), có bổ sung thêm chế phẩm Penac P (gói màu vàng, 1-2 gói/tấn phân, có tác dụng kích thích vi sinh vật có ích phát triển, hạn chế vi sinh vật có hại). Trộn đều các loại phân với nhau, chất thành đống có độ cao 1,5-2m, đường kính tuỳ số lượng phân đem ủ. Nén chặt, trát một lớp bùn nhão kín toàn bộ đống phân, trên đỉnh đống phân để chừa một lỗ hình tròn có đường kính 20–25 cm để đổ nước tiểu, nước phân bổ sung (15-20 ngày/lần), làm mái che mưa cho đống phân ủ. Sau 40-50 ngày (vụ hè) hoặc 50-60 ngày (vụ đông) đống phân chuồng hoàn toàn hoai mục, phân tơi xốp, không có mùi hôi thối, đem bón cho cây trồng rất tốt.
#### Kỹ thuật ủ chìm[
[sửa](/w/index.php?title=Ph%C3%A2n_h%E1%BB%AFu_c%C6%A1&veaction=edit§ion=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ph%C3%A2n_h%E1%BB%AFu_c%C6%A1&action=edit§ion=4)]
Chọn đất nơi cao ráo, đào hố ủ sâu: 1,0-1,5m, đường kính hố ủ: 1,5-3m (tuỳ lượng phân cần ủ). Đáy và phần chìm của hố ủ được lót bằng nilon hay lá chuối tươi để chống nước ngầm xâm nhập hoặc nước phân chảy đi, rồi tiến hành ủ phân chuồng, phân bắc, phân xanh vào hố đã chuẩn bị, như đã trình bày ở phần trên.
#### Kỹ thuật ủ phân xanh[
[sửa](/w/index.php?title=Ph%C3%A2n_h%E1%BB%AFu_c%C6%A1&veaction=edit§ion=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ph%C3%A2n_h%E1%BB%AFu_c%C6%A1&action=edit§ion=5)]
Cần có phân men là phân chuồng tươi (tỷ lệ 15-20%)+ phân vi sinh Sông Gianh hoặc supe lân (tỷ lệ 3-5%), có bổ sung thêm chế phẩm EM, Penac P (tỷ lệ như phần trên). Thân lá cây xanh được chặt ngắn thành đoạn dài 30–40 cm, chất thành từng lớp dày 0,5-0,6m lại rắc một lớp phân men, tưới thêm nước dải, nước phân chuồng đảm bảo độ ẩm đống phân 75-80%, nén chặt. Sau đó trát kín toàn bộ đống phân bằng một lớp bùn nhão, để lỗ tưới nước ở đỉnh đống phân, cứ khoảng 15-20 ngày lại tưới bổ sung nước để duy trì độ ẩm sau đó trát kín lại. Khoảng 35-40 ngày sau ủ, ta tiến hành đảo đều đống phân, bổ sung nước cho đủ ẩm, lại nén chặt, trát bùn kín, sau khoảng 25-30 ngày là phân hoàn toàn hoai mục, sử dụng được.
### Ủ hoai mục[
[sửa](/w/index.php?title=Ph%C3%A2n_h%E1%BB%AFu_c%C6%A1&veaction=edit§ion=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ph%C3%A2n_h%E1%BB%AFu_c%C6%A1&action=edit§ion=6)]
Ủ hoai mục là phương pháp chuyển phân từ trạng thái hữu cơ thành vô cơ cây mới hấp thụ được. Phân trước khi mang ủ là các chất hữu cơ nếu bón cho cây thì cây khó hấp thụ mà trong phân mang mầm bệnh, cỏ dại cây sẽ dễ bị nhiễm bệnh. Nếu được ủ hoai mục các chất hữu cơ sẽ phân huỷ và chuyển thành dạng vô cơ khi đó phân sẽ "sạch" hơn. Có 2 phương pháp ủ phân
#### Ủ nóng[
[sửa](/w/index.php?title=Ph%C3%A2n_h%E1%BB%AFu_c%C6%A1&veaction=edit§ion=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ph%C3%A2n_h%E1%BB%AFu_c%C6%A1&action=edit§ion=7)]
Với dạng phân ít chất xơ như phân lợn phân trâu bò nên ủ theo phương pháp ủ nóng: Trộn đều phân với lân hoặc vôi, vun thánh đống cao 0,5 – 0,6 m to chừng 0,8 – 1m sau đó dùng xẻng nén phân và dùng rơm rạ phủ lên trên
#### Ủ nguội[
[sửa](/w/index.php?title=Ph%C3%A2n_h%E1%BB%AFu_c%C6%A1&veaction=edit§ion=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ph%C3%A2n_h%E1%BB%AFu_c%C6%A1&action=edit§ion=8)]
Với phân nhiều chất xơ nên dùng phương pháp ủ nguội: Rải một lớp phân 10 – 15 cm rắc một lớp
[lân](/wiki/Ph%E1%BB%91tpho) hoặc [vôi bột](/w/index.php?title=V%C3%B4i_b%E1%BB%99t&action=edit&redlink=1) nén chặt đống phân rồi trát một lớp bùn dày 1 – 2 cm chỉ chừa một lỗ ở đỉnh. Ủ 3- 4 tháng [hoai](/w/index.php?title=Hoai&action=edit&redlink=1) là dùng được.
### Sản xuất phân ủ tại hộ gia đình[
[sửa](/w/index.php?title=Ph%C3%A2n_h%E1%BB%AFu_c%C6%A1&veaction=edit§ion=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ph%C3%A2n_h%E1%BB%AFu_c%C6%A1&action=edit§ion=9)]
Sử dụng các loại phân bón hữu cơ như phân chuồng, phân xanh, phân ủ thay thế một phần phân hóa học để bón cho cây trồng, vừa giúp tăng năng suất cây trồng, đồng thời góp phần cải tạo đất, giải quyết được vấn đề rác thải sinh hoạt, bảo vệ được môi trường sinh thái rất tốt. Sản xuất phân ủ tại chỗ sẽ tận dụng được nguồn nguyên vật liệu rẻ tiền của địa phương, giảm được chi phí trong sản xuất nông nghiệp.
Sản xuất phân ủ gồm có 2 giai đoạn: Sản xuất đất men và sau đó sử dụng đất men để sản xuất phân ủ.
#### Sản xuất đất men[
[sửa](/w/index.php?title=Ph%C3%A2n_h%E1%BB%AFu_c%C6%A1&veaction=edit§ion=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ph%C3%A2n_h%E1%BB%AFu_c%C6%A1&action=edit§ion=10)]
Để sản xuất 1 tấn đất men cần chuẩn bị một số nguyên liệu theo tỷ lệ sau: 50 kg vi khuẩn gốc. Vi khuẩn gốc là những vi sinh vật có ích có khả năng phân giải các phế thải động, thực vật thành mùn. Để sản xuất 1 tấn đất men cần bổ sung 3 kg đường và đủ nước để tạo độ ẩm 25-30%.
Trộn đều các nguyên liệu nói trên với vi khuẩn gốc, cám gạo, đất khô. Đối với đường thì hòa tan trong nước, rải đều vào hỗn hợp và đảo đều thành nhiều lớp, nhiều lần. Đường và cám là những chất dinh dưỡng để nuôi sống vi sinh vật; cung cấp nước nhằm tạo đủ độ ẩm thuận lợi để vi sinh vật tồn tại và phát triển. Để kiểm tra độ ẩm đạt khoảng 25-30% làm như sau: Lấy một nắm hỗn hợp nắm chặt tay, khi thả ra mà hỗn hợp vẫn giữ được nguyên hình của nó, nhưng nếu đụng nhẹ vào thì tơi ra là độ ẩm đạt yêu cầu. Sau khi trộn đều dùng nilon phủ kín đống ủ trong vòng 48 giờ. Trong thời gian này cần đảo đống ủ 2-3 lần để cung cấp ôxy và tưới thêm nước, nhằm giúp vi sinh vật hoạt động, sinh sôi nảy nở.
Sau 48 giờ ủ, người ta được sản phẩm đất men. Quá trình sản xuất đất men được hiểu như quá trình nhân giống vi sinh vật dùng để sản xuất phân ủ cho bước tiếp theo.
#### Sản xuất phân ủ[
[sửa](/w/index.php?title=Ph%C3%A2n_h%E1%BB%AFu_c%C6%A1&veaction=edit§ion=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ph%C3%A2n_h%E1%BB%AFu_c%C6%A1&action=edit§ion=11)]
Khác với làm đất men, sản xuất phân ủ cần có các nguyên liệu như: Đất men, phế thải thực vật, cám gạo, phân gia súc. Để sản xuất 1 tấn phân ủ cần các nguyên liệu kể trên với khối lượng và tỷ lệ như sau: 50 kg đất men, 600 kg phế thải thực vật, 250 kg phân gia súc, 60 kg cám gạo. Ngoài ra cũng cần bổ sung thêm 3 kg đường được hòa tan vào nước để tạo độ ẩm 30-35%. Cũng giống như quá trình làm đất men ta tiến hành trộn đều đất men, cám gạo, lá cây khô hoặc có thể sử dụng lá rau già, hoa quả hư thối cũng được. Sau đó tiếp tục bổ sung phân gia súc vào và rắc đường đã được hòa tan trong nước. Đảo đều và dùng bao tải nilon phủ kín. Quá trình tạo phân ủ kéo dài khoảng 2 tháng. Trong quá trình ủ phải đảo thường xuyên, khoảng 1 tuần/lần để bổ sung thêm oxy và nước cho các vi sinh vật trong đống ủ tồn tại và phát triển. Nên bố trí ủ phân nơi cao ráo gần nơi trồng trọt để đỡ công vận chuyển và tiện sử dụng, tránh được mùi hôi trong quá trình phân ủ đang phân giải.
#### Cách sử dụng phân ủ[
[sửa](/w/index.php?title=Ph%C3%A2n_h%E1%BB%AFu_c%C6%A1&veaction=edit§ion=12) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ph%C3%A2n_h%E1%BB%AFu_c%C6%A1&action=edit§ion=12)]
Loại phân ủ này dùng bón cho các cây trồng rất tốt vì có đầy đủ chất dinh dưỡng có tỷ lệ C/N cân đối, hợp lý từ 20 đến 25%. Cũng có thể phối trộn thêm lượng lân, kali theo yêu cầu của từng loại cây trồng để bón lót hoặc bón thúc cho rau, màu, cây ăn quả đều rất tốt, cho hiệu quả cao.
### Sản xuất phân xanh từ cây lục bình ở hộ gia đình[
[sửa](/w/index.php?title=Ph%C3%A2n_h%E1%BB%AFu_c%C6%A1&veaction=edit§ion=13) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ph%C3%A2n_h%E1%BB%AFu_c%C6%A1&action=edit§ion=13)]
Phân bón từ lục bình dễ làm và thường được áp dụng ở quy mô hộ gia đình. Cách ủ phân hữu cơ với nấm Trichoderma: nguyên liệu gồm rơm, cỏ, lục bình, lá cây, các chất thải hữu cơ khác...và phân chuồng hoai (đã mất mùi hôi). Phân hữu cơ gom thành đống: đáy 2x2m, cao 1-1,5m; tưới nước vừa đủ ẩm (nắm chặt vừa rịn nước), dùng chân đạp cho đống hữu cơ nén dẻ xuống. Chủng nấm Trichoderma với liều lượng khoảng 1 kg/m3, sau đó dùng bạt ni lông đậy kín lại để giữ ẩm và tưới nước bổ sung hàng tuần. Khoảng 3 tuần giở bạt và đảo ngược đống ủ, đậy kín lại. Trung bình thì ủ từ 1,5 - 2 tháng là có thể sử dụng được. Mỗi đống phân ủ có thể bón cho khoảng 10-20 cây ăn trái trưởng thành. Ngoài ra, khi ủ có thể bổ sung thêm 1% vôi hay 1,5% lân để làm giúp hữu cơ phân hủy nhanh, rút ngắn thời gian ủ.
## Gom phân làm phân bón[
[sửa](/w/index.php?title=Ph%C3%A2n_h%E1%BB%AFu_c%C6%A1&veaction=edit§ion=14) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ph%C3%A2n_h%E1%BB%AFu_c%C6%A1&action=edit§ion=14)]
Ở Việt Nam, việc hốt phân làm phân đã có từ xa xưa, thời phong kiến vua Lê Thánh Tông đã ban cho câu đối ngày tết cho một người làm nghề hốt phân:
*Ý nhất nhung y, năng đảm thế gian nan sự* *Đề tam xích kiếm, tận thu thiên hạ nhân tâm.*
Tạm dịch như sau:
*Khoác một áo bào, đảm đương việc khó trong thế gian* *Cầu ba thước kiếm, tận thu lòng dạ của thiên hạ*
Thời
[Pháp thuộc](/wiki/Ph%C3%A1p_thu%E1%BB%99c) nhân viên [Sở Thùng](/w/index.php?title=S%E1%BB%9F_Th%C3%B9ng&action=edit&redlink=1) thường xuyên đi gom phân từng nhà, (khu phố cổ Hà Nội vẫn còn loại hố xí này) đem về làm phân bắc.
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Ph%C3%A2n_h%E1%BB%AFu_c%C6%A1&veaction=edit§ion=15) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ph%C3%A2n_h%E1%BB%AFu_c%C6%A1&action=edit§ion=15)]
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|

X-Cache-Status: hit

X-Cache: cp2013 hit/2, cp2001 miss