markdown:
Tín ngưỡng phồn thực, một biểu hiện của khát vọng về cuộc sống con người và thiên nhiên nẩy nở, sinh sôi, viên mãn, trường tồn đã làm cho đời sống văn hóa nói chung và nghệ thuật tạo hình của nhân loại nói riêng ngay từ buổi hồng hoang đã chứa đựng những chất sống sung mãn và đạt được sức mạnh biểu hiện sâu sắc. Phồn thực luôn được hiểu theo nghĩa rộng không chỉ là giao hòa đực cái, sự sinh sôi nòi giống hay biểu đạt tính tượng trưng của giao hòa nam nữ mà còn là sự mong muốn, khát khao cuộc sống no đủ, đông đúc, cuộc sống được sinh sôi, nẩy nở, mùa màng tươi tốt, cây cỏ xanh tươi, hoa quả nặng trĩu cành. Đối với cư dân văn minh lúa nước Đông Nam á, tín ngưỡng phồn thực là mạch sống bền bỉ thấm sâu trong cuộc sống. Trong đó có nước ta nơi tín ngưỡng phồn thực trở thành những phẩm chất, thuộc tính văn hóa sâu đậm và cũng là những dấu ấn đặc sắc của nghệ thuật tạo hình dân tộc trong tiến trình phát triển của lịch sử văn hóa Việt Nam. Đó là những tác phẩm mỹ thuật thẩm thấu sâu sắc cội nguồn lịch sử dân tộc và những giá trị tinh thần nhân văn lớn lao, khát vọng tâm linh sinh tồn thuần khiết của người xưa.
1. Khái niệm phồn thực
Theo Hán Việt từ điển của Đào Duy Anh: “Phồn: cỏ tốt, nhiều - Thực: đầy đủ - phồn thực : nẩy nở ra nhiều “, “Sinh thực khí: Sinh: đẻ ra - Sinh thực khí : cơ quan của động, thực vật dùng để sinh thực”[1].[119], [129], [458], [194], [197]. Trong Tìm về bản sắc văn hóa Việt Nam, tác giả Trần Ngọc Thêm giải nghĩa: Việc thờ cúng cơ quan sinh dục nam nữ được gọi là sinh thực khí (sinh: đẻ, thực: nẩy nở, khí: công cụ). Đây là hình thái đơn giản của tính ngưỡng phồn thực, nó phổ biến ở các nền văn hóa nông nghiệp trên thế giới “ [6.263]. Cũng trong tài liệu trên, tác giả chú giải một số thuật ngữ chỉ về sinh thực khí trong đời sống dân gian như tục thờ cúng Nõ Nường. Từ này được giải nghĩa là : Nõ: cái nêm, tượng trưng cho sinh thực khí nam. Nường: nang, mo nang, tượng trưng cho sinh thực khí nữ”.[6.264]. Ngày nay trong đời sống dân gian của nhân dân nhiều vùng ở Bắc bộ, quan niệm phồn thực về tự nhiên vẫn còn lưu giữ qua nhiều hiện tượng văn hóa, như ta vẫn thấy người dân buộc mo cau vào thân cây để mong sai quả, vẫn còn treo hình tượng nõ nường lên giàn bầu để mong quả đậu nhiều, to trái. Một số nhà nghiên cứu văn hóa dân gian nêu thêm tiếng địa phương Nam Trung Bộ về chữ Hòn như một ngôn ngữ liên tưởng gốc về việc chỉ sinh thực khí nam và chữ Vẹm biểu thị sinh thực khí nữ. Người dân biển miền Trung gọi các đảo nhỏ là Hòn Khoai, Hòn Mũi, Hòn Né... Còn vẹm là tên chỉ một loài nhuyễn thể họ ốc sống ở nước mặn và điều lý thú của hình ảnh liên tưởng sinh thực khí này là vẹm được cào đánh bắt chủ yếu là ở các bãi cát quanh các Hòn. Ngoài ra trong đời sống ta còn thấy khá nhiều từ chỉ sinh thực khí nam nữ được dùng rộng rãi trong lời nói, ca dao, trong những câu thơ bóng bẩy của Hồ Xuân Hương mà dưới cách nhìn của hàn lâm, các nhà nghiên cứu cho rằng đó là các từ thanh tục.
2. Các hiện tượng, biểu hiện phồn thực trong đời sống văn hóa Việt Nam
Tín ngưỡng phồn thực là một hiện tượng ở khắp mọi vùng miền ở Việt Nam, tín ngưỡng phồn thực là những biểu hiện tự nhiên, bình dị, sâu lắng trong tâm thức của các dân tộc. Bình diện của tín ngưỡng phồn thực cũng rất rộng mà trước hết là sự cầu mong cuộc sống đủ đầy và đối với cư dân lúa nước thì ngũ cốc (đạo: nếp hương, lương: gạo, thúc: đậu, mạch: lúa mì, tắc:kê) là lương thực chủ đạo. Có thể nói hầu như ở đâu ta cũng thấy vết tích của tín ngưỡng phồn thực như ở những hình chạm khắc trong các hang động, tượng nam, nữ với sự nhấn mạnh bộ phận sinh dục và hành vi giao hoan, những biểu tượng vật thể hay tự nhiên như chày cối, dùi gỗ, cọc, cột giếng nước, ống bầu đựng nước, hình chóp của núi, hang đá, nước suối từ khe đá... Ngay cả “Chiêng hình bầu có núm nhỏ ở giữa là sự mô phỏng bộ ngực phụ nữ mạnh khỏe, chắc, sung mãn cho nên nó cũng trở thành biểu tượng của người phụ nữ, nói chung” [6.328]. Như vậy một phần tư duy phồn thực là sự thiêng liêng hóa sinh thực khí với ước vọng phồn sinh mạnh mẽ, bạo liệt. Tín ngưỡng phồn thực được biểu hiện tập trung nhất ở tục thờ sinh thực khí, với những biểu tượng sống động, đầy tính gợi tưởng tính dục. Mỗi biểu tượng phồn thực đều hàm chứa những ý nghĩa sinh tồn và chúng được truyền lại từ đời này sang đời khác. Có khá nhiều biểu tượng của sinh thực khí nam giao hòa với đất để sinh ra hoa trái, quả cành tươi tốt, trĩu nặng. Từ xa xưa người dân vùng văn minh lúa nước đã xem hành động giao hoan của con người sẽ ứng sang mọi vật, vì vậy nhiều vùng khi bắt đầu mùa gieo hạt, cấy trồng đã đưa nhau ra bờ bãi để giao hoan hay tổ chức các lễ hội xuống đồng mô phỏng động thái ân ái nam nữ. Trong lịch sử văn hóa Việt Nam, có những giai đoạn khi nhà nước phong kiến suy yếu, tôn giáo được cởi mở hơn, ví dụ vào thời Mạc khi Nho giáo không còn quá khắt khe thì tín ngưỡng phồn thực có cơ hội phát triển mạnh. Dưới thời Mạc thế kỷ XVI, thời Lê mạt cuối thế kỷ XVIII và ngay cả triều Nguyễn vào cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX cũng phải chấp nhận các câu chuyện trào lộng, dí dỏm đôi phần tục vượt ra khỏi thuần phong mỹ tục, gia phong xứ Huế như chuyện các cung nữ thỏa mãn tính dục với quả chuối lùn (Theo một số nhà nghiên cứu văn hóa Huế, còn gọi là chuối bà lùn vì thế mà người Huế kiêng đặt cúng bằng loại chuối này), chuyện các công tử chọc gái, ngủ thuyền, chuyện “mắm tôm” của một công tử chơi bời...
Nhìn vào hiện thực cuộc sống của các làng quê ở Bắc Bộ ta thấy khá phổ biến trong các lễ hội là những hình thức phỏng sinh tồn đầy tính nhục cảm. Một số Hội làng có tục rước nõ nường, sau khi tế lễ xong trai gái tự do chen, sờ soạng nhau trong bóng tối. Trong một số lễ hội các hành vi giao hoan nhiều khi lại được làm thực để cầu mong mang lại sự phồn thực, no đủ cho cả làng. Khi nói về Hội làng Quan Lang - Thái Bình tác giả Nguyễn Tri Nguyên viết: “Tục thờ cúng ông Đùng bà Đà gắn liền với tín ngưỡng phồn thực đã có mặt trong một số lễ hội ở vùng đồng bằng Bắc bộ...”. “Đình cô, Đình cậu thỉnh thoảng mô phỏng động tác tính giao (mang ý nghĩa phồn thực) “ [3]. [318],[319]. Trong Từ điển văn hóa cổ truyền Việt Nam có giới thiệu về trò chơi Bắt chạch trong chum. Đây là một tục thi vui mang tính phồn thực giữa trai gái trong hội làng Văn Trưng (Vĩnh Phú) vào ngày mồng 6 tháng giêng. Cái thú của trò chơi này là mỗi chum có một cặp nam nữ, cả hai đều thò tay bắt chạch trong chum, nhưng thực tế thì anh con trai phải vừa một tay khoắng vào chum đựng nước tới 2/3 tìm bắt chạch, tay kia choàng lưng túm lấy ngực cô gái. “Anh con trai nào thẹn không bóp vú cô gái thì ban giám khảo nhắc nhở phải làm động tác ấy [4. 72]. Lúc này ta thấy ngay cả đình làng thâm nghiêm cũng có những hình chạm về nam nữ mang tính nhục cảm.
Trong văn học cổ Việt Nam có những truyền thuyết hàm chứa sức mạnh mãnh liệt của đời sống tâm linh phồn thực. Các truyền thuyết cũng phản ánh khá nhiều về tính phồn thực ký vĩ, câu chuyện về bà Âu Cơ với bọc trăm trứng nhìn ở khía cạnh khác cũng có dấu ấn phồn thực, chuyện Man nương có thai ở chùa, rồi sự biến thể của vật thể thành Phật Thạch Quang cũng là sự biểu cảm tín ngưỡng phồn thực đa thần
3. Dấu ấn phồn thực trong chạm khắc trang trí.
Khoảng 4.000 năm trước đồ đá đạt đến trình độ cực thịnh với kỹ thuật chế tác đa dạng. Người Việt cổ ứng dụng nghệ thuật chế tác đá vào trong đời sống hàng ngày mà trước hết là làm đẹp cho chính bản thân con người, trong tiến trình đó người ta thấy luôn xuất hiện những hình ảnh khắc vạch mang ngữ nghĩa phồn thực. W Goloubew là người phát hiện ra bãi đá cổ Sapa-Lào Cai năm 1925 tại thung lũng Mường Hoa kéo dài hơn 4km, rộng 2km với gần 200 hòn đá lớn nhỏ khắc hình mặt trời nắng, mưa, suối, ruộng bậc thang, hình người, cảnh giao phối...
Trống đồng là hiện vật tiêu biểu của văn hóa Đông Sơn và cũng là loại hiện vật có ở nhiều nước Đông Nam á. Trống đồng Đông Sơn dù to nhỏ khác nhau, trang trí nhiều ít khác nhau và thời gian đúc sớm muộn khác nhau, nhưng đều cho thấy có khá nhiều hình ảnh tính giao của động vật và con người được khắc trên mặt trống, thân trống và cả phần đế. Bố cục mặt trống là những vòng tròn đồng tâm bao lấy ngôi sao nhiều cánh (12 hoặc 14 cánh) mà giữa hai cánh lại có hình như đôi cá úp bụng vào nhau biểu hiện sự giao phối âm dương. Giữa hai dải hồi văn là các hoa văn diễn tả các hoạt động của người, chim và thú. Trên mặt hoặc thân trống, thạp đồng có những yếu tố tín ngưỡng phồn thực sâu đậm như hươu đực cái đang chạy, bò đực cái, nam nữ giã gạo, nhảy múa, thuồng luồng giao nhau, chơi chồng nụ chồng hoa... ở thân thạp Đào Thịnh khắc chìm hình những con thuyền, chiếc sau nối đuôi chiếc trước, khiến cho hai con cá sấu - rồng được gắn ở mũi và lái của hai chiến thuyền chạm vào nhau trong tư thế giao hoan.
Trên nắp trống đồng Hoàng Hạ (Hà Sơn Bình) khắc những cặp chim ngồi trên lưng nhau trong tư thế đạp mái, tượng cóc giao phối, điệu múa nam nữ úp mặt và tay đưa hai vật thể chạm nhau như kiểu múa “tùng - dí” trong lễ hội làng ở Phú Thọ sau này. Hình cá sấu trong chạm khắc có ở nhiều trống đồng Đông Sơn và các vật dụng khác như các tấm chắn của chiến binh, bùa hộ mệnh, và chúng thường song đôi...
Hình ảnh nam nữ nô đùa, chọc ghẹo nhau, ân ái được thể hiện hầu hết các ngôi đình ở Bắc Bộ. Nhiều nhà nghiên cứu đã thống kê được hàng loạt cảnh tượng mang tính phồn thực như vậy được chạm khắc ở đình Lỗ Hạnh, đình Phú Lưu, đình Diềm, đình Trà Cổ, đình Chu Quyến, đình Phú Lão, đình Hồi Quan... với những hình ảnh sống động như trên một tấm ván có đôi trai gái âu yếm nhau, bá vai nhau đùa nghịch. Hình ảnh Trai làng chọc ghẹo các cô gái tắm dưới đầm sen. (Đình Đông Viên-Hà Tây), Quan binh ghẹo gái (Đình Đệ tam- Nam Hà) Trai gái vui đùa (Đình Hưng Lộc- Nam Hà)... là những hình chạm sinh động, dí dỏm và thấm đượm tính phồn thực dân gian.
4. Tính phồn thực trong tượng tròn
Như trên đã trình bày, ở Việt Nam thời Nguyên thủy tính phồn thực trong nghệ thuật tạo hình đã hình thành và phát triển khá mạnh mẽ. Tượng Người đàn ông ở Văn Điển (Hà Nội), tìm thấy năm 1966 bằng chất liệu đá ngọc được coi là một trong những tượng phồn thực thể hiện nghệ thuật tạo hình bằng đá tinh xảo. Tượng thể hiện kích thước cực nhỏ, chỉ cao 3,6 cm. Tính thẩm mỹ trong phương pháp tạo hình được thể hiện thông qua cách tả thân hình và đầu tượng. Thân tượng được kéo thon dài, mặt tạo khối trái xoan thanh tú. Tính thẩm mỹ của pho tượng không được nhấn mạnh, nhưng vẫn phản ánh năng lực sáng tạo thẩm mỹ cao của người đương thời. Tượng được xếp vào loại tượng thờ cúng sinh thực khí, đề cao nhu cầu sinh tồn của người nguyên thủy. Hình thể tượng với một chân bị gãy ,trên đầu có sừng bị gãy, đầu chỉ có hai hốc mắt, không tay, diễn tả một người đàn ông với sự nhấn mạnh cao độ sinh thực khí biểu tượng sinh tồn thiêng liêng. Dẫu tượng thật nhỏ bé nhưng tính khái quát rất cao và có một sự tập trung tinh thần tâm linh phồn thực mãnh liệt trong diễn tả vì vậy tượng sống động, có ấn tượng thị giác mạnh. Tượng này rất được các nhà nghiên cứu chú ý bởi tính độc đáo và bí ẩn trong đó. Nhà nghiên cứu Chu Quang Trứ đánh giá: “Tượng người ở Văn Điển... là một tác phẩm điêu khắc đáng chú ý về kỹ thuật và tạo hình, chứng tỏ nghệ thuật không những có bàn tay thuần thục để sử dụng thật thành thạo và chính xác các phương pháp gia công, sai khiến chất liệu cứng rắn phải theo ý mình, mà còn có con mắt quan sát tinh tường về chính bản thân con người. “ [5.258]
Trong thời kỳ đồ đồng, độc đáo là bốn cặp tượng Nam nữ giao hoan dài 9cm trên thạp đồng được tìm thấy ở Đào Thịnh -Yên Bái năm 1966, có niên đại vào khoảng thế kỷ III Tr.CN. Thạp Đào Thịnh cao 97 cm (tính cả nắp), đường kính miệng rộng 61cm, đường kính đáy 60cm, nắp cao 1,5cm. Thạp là hiện vật có kết cấu khối và tạo dáng không thua kém trống đồng, tất nhiên chức năng và ý nghĩa thực dụng và tâm linh của thạp là khác với trống. Trung tâm nắp thạp là một hình ngôi sao 12 cánh biểu tượng cho mặt trời. Hình tượng đặc trưng của nền văn minh nông nghiệp. Mặt trời chia làm bốn phần, mỗi phần ba cánh. Xen kẽ giữa bốn phần là bốn cặp nam nữ giao hoan. Đầu hướng tâm mặt trời với ý nghĩa nhận năng lượng và sự chứng giám chở che của Thần Mặt trời. Hình thức trang trí đăng đối, bố cục nắp thạp tạo cho người xem cảm giác xoay tròn và có sức lan tỏa mạnh của năng lực vũ trụ, của sự phồn thực. Hình tượng giao hoan trên nắp thạp mang ý nghĩa phồn thực rất rõ nét. Có lẽ với chức năng đựng ngũ cốc người Đông Sơn trang trí cảnh giao hoan để cầu mong ngũ cốc cũng luôn sinh sôi, cuộc sống viên mãn. Trên mỗi cặp cho thấy rõ cả hai mình trần, chàng trai tóc xỏa trên vai, có dây thắt lưng đeo kiếm ngắn. Cô gái ngực nở căng được thể hiện bằng hình khối chóp gợi sự sung mãn đầy sức sống. Hành vi tính dục được diễn tả khá rõ với những cánh tay ôm ấp, với bộ phận sinh dục nam được cường điệu, tạo ra cảnh tượng ân ái mãnh liệt, táo bạo, cuồng nhiệt và tràn trề sức sống.
Triều Lý cũng chú ý xây dựng một trật tự xã hội vững chắc với sự giao lưu văn hóa rộng rãi. Trên tinh thần đó yếu tố phồn thực đã được hình thành dưới sắc màu Phật giáo kết hợp với truyền thống mỹ cảm phồn thực dân gian. Hình ảnh tiêu biểu của tính phồn thực trong mỹ thuật thời Lý là cột đá tại chùa Dạm. Chùa Dạm (Bắc Ninh) xây dụng năm 1084 với 4 lớp nền nay còn dấu tường móng và một trụ đá chạm rồng quấn, rộng 70m dài 120m, chiều cao giữa các lớp nền là 8m, mỗi cấp có 25 bậc đá. Tại đây có cột biểu được coi là một tác phẩm điêu khắc kết hợp với kiến trúc, là một biến thái Linga-Yoni. Đường kính bệ 4m50 cao 1m chạm hoa văn sóng nước, cột giữa cao 5m,đường kính 1m30 chạm đầu rồng vươn cao.
Trên bình diện văn hóa ở miền Trung, vùng đất xa xưa của vương quốc Chàm vẫn còn lại những tháp và tượng mang tính phồn thực sâu sắc. Tháp Chàm là một loại hình kiến trúc tôn giáo, được xây dựng thành từng cụm trên những đồi núi cao khoảng 50m -70m, tháp quay về hướng Đông đón ánh mặt trời và như gợi về nguồn xa, biển cả tạo nên những khối hình xây dựng với cảnh quan hoành tráng. Giữa lòng tháp là bệ thờ, trên có cặp tượng linga - yoni mang hình tượng sinh thực khí nam nữ, là sự hòa hợp âm dương theo tư tưởng phồn thực. Mặt tháp còn được gắn một số tượng đá sa thạch với đề tài được tôn giáo mà phổ biến là tượng thần Siva, Visnu, Brahma, các tiên nữ Apsara, đặc biệt là các biểu tượng sinh thực khí thiêng liêng Linga và Yoni tràn đầy chiếm chỗ trong nhiều không gian kiến trúc. Trong điêu khắc có nhiều chủ đề ca múa, những thân hình đầy đặn, ngồn ngộn sức sống phồn thực với những cặp tay múa uyển chuyển. Các sinh hoạt tâm linh phồn thực của người Chàm cho dù ít nhiều bị phủ các lớp lễ nghi, tôn giáo khác nhưng sự ca ngợi vẻ đẹp cơ thể của phụ nữ vẫn được nhấn mạnh.
Đối với các dân tộc ở Tây Nguyên thì việc biểu thị phồn thực qua các tác phẩm tượng nhà mồ là sự cầu mong cho con người đã khuất có được cuộc sống ở thế giới âm như cuộc sống ở trên trần. Từ đó nảy nở các biểu tượng phồn thực dành cho người chết với những tác phẩm điêu khắc thể hiện nam nữ khỏa thân có bộ phận sinh dục phóng đại hoặc là tượng nam nữ giao hoan được đặt ở nhà mồ khi làm lễ bỏ mả và tạo nên những nét riêng độc đáo trong văn hóa và mỹ thuật ở các dân tộc cao nguyên. Pho tượng nam nữ giao hoan với sinh thực khí nam nữ được biểu tả trực diện, phóng đại một cách hồn nhiên, dữ dội và đầy khát vọng sinh tồn hoang dại. Ngoài ra còn có nhiều cột tả cặp vú phụ nữ, thường được làm ở đầu cầu thang lên sàn nhà, tượng trưng cho sự nuôi dưỡng, cảm giác hưng phấn tính dục. Dưới cặp vú thường có khắc họa hoa thị bản lớn hay chặt phác những hình chữ thập sâu với ý nghĩa biểu tả, tượng trưng, cách điệu sinh thực khí nữ. Cá biệt có tượng người đàn bà khóc thế mà vẫn nhấn mạnh âm vật một cách rõ ràng, hơn thế lại còn bôi màu đỏ, màu vàng và đen. Tượng Thiếu nữ cầm trái bầu lại nghiêng về sự ẩn dụ, sự biểu hiện khát khao tính dục và sinh sôi một cách thuần khiết. Đánh giá về điêu khắc nhà mồ Tây Nguyên và tính phồn thực, trong Điêu khắc nhà mồ Tây nguyên các tác giả viết: “Không quan tâm đến tỷ lệ, mà quan tâm đến trạng thái. Những trạng thái giàu tính nhục cảm khiến nhìn bức tượng, mà như đang vuốt ve ai đó. Con mắt của những nhà điêu khắc Tây Nguyên rọi sâu vào bóng tối của cái chết, để cô đúc thành hình tượng về cái không thể hiểu. Cùng với điêu khắc Cham pa, điêu khắc phong kiến Bắc bộ, điêu khắc nhà mồ Tây Nguyên là nền điêu khắc lớn ở Việt Nam.” [7. 34]
5. Các biểu tượng và tranh vẽ
Tranh vẽ mang tính phồn thực được thể hiện chủ yếu trên đồ gốm, trong một số tranh dân gian từ thế kỷ XV trở về sau. Phía Bắc có dòng tranh nổi tiếng Đông Hồ (Bắc Ninh), nơi mà người làm tranh và người chơi tranh đều là nông dân, họ có sự cảm thụ nghệ thuật chân chất, mộc mạc. Tranh dân gian Đông Hồ hướng về những chủ đề gần gũi với đời sống làng xã của họ. Các nghệ nhân biểu hiện khát vọng về một cuộc sống viên mãn, hạnh phúc, với những tranh mang sắc thái cầu chúc phồn thực như Vinh hoa, Phú quý, Mục đồng thổi sáo... hay ca ngợi cuộc sống ở những khía cạnh bình dị mà sâu lắng như Hứng dừa, Đánh vật, Vật, Gà đàn, Lợn đàn, chữ Đàn cũng là cấu trúc mang ý nghĩa tâm linh phồn thực với số nhiều như tranh gà đàn, lợn đàn, cá đàn, bầy trẻ em hái quả, bịt mắt bắt dê... Đồng thời người nghệ nhân Đông Hồ cũng rất mạnh mẽ trong một số tranh vẽ nhấn mạnh hình khối phồn thực như Đánh ghen, Hứng dừa. Nếu trong Hứng dừa tranh dừng lại ở tính ẩn dụ với hình ảnh chàng trai tung hai trái dừa biểu thị sinh thực khí nam và cô gái tung cao váy xòe hứng như ẩn ý âm tính thì trong tranh Đánh ghen sự bộc lộ vẻ đẹp nhục cảm của cơ thể đã được biểu tả trực diện. Hơn thế có cả hành vi tính dục trong hành động của người chồng đặt tay lên vú người vợ lẽ. Thế mà khi xem tranh ta vẫn thấy thanh nhã, dí dỏm và cả thái độ phê phán chế độ đa thê. Đây là điều khác biệt so với sự biểu thị tính phồn thực của các giai đoạn trước.
Vào thế kỷ XVI, mỹ thuật thời Mạc tiếp nhận được nhiều thành tựu của quá khứ, thực sự mở ra giai đoạn mới, mang đậm chất dân gian, giàu phẩm chất hiện thực, vì vậy nó cũng tạo ra những cơ hội cho ý niệm phồn thực dân gian phát triển. Một nhà nghiên cứu mỹ thuật Nhật Bản là Takumi Hashegawa trong một bài viết có nói đến những tranh trên đồ gốm Việt Nam, ông nhắc đến các hình vẽ nam nữ giao hoan trên loại gốm men lam thế kỷ XVI-XVII. Tuy nhiên suốt một thời gian dài ở Việt Nam trong các sưu tập gốm của nhà nước và các Bảo tàng Mỹ thuật, Bảo tàng Lịch sử và sưu tập tư nhân đều không tìm thấy hình vẽ như vậy. Mãi đến gần đây vào năm 2002 tại Cù Lao Chàm (Quảng Nam) chúng ta mới tìm thấy một sản phẩm gốm như vậy. Trên website của Bộ GD & ĐT: www.diendan.edu.net, có bài Sex ở Việt Nam thời Hồ -Mạc của Hồ Trung Tú , bài viết nói rõ về chiếc đĩa có hình vẽ nam nữ giao hoan này được tìm thấy trong lòng một con tàu đắm chỉ chở toàn hàng gốm sứ Chu Đậu, có thể xác định bước đầu chiếc đĩa đã được chế tạo vào khoảng thế kỷ XVI-XVII
“Nét vẽ vụng về, hình người không cân xứng, trong khi đó bụi tre bên cạnh thì rất đẹp cho thấy vẽ người không phải là sở trường của người thợ này. Tất cả như một lần vẽ nghịch, vẽ đùa của một thợ nào đó. Thế nhưng cái tư thế làm tình không cổ điển của hai người cũng như khuôn mặt thú ba dòm vào gợi cho người xem một cảm giác về một câu chuyện có thật nào đó, đã xảy ra đâu đó trong làng hay trong lò gốm, người ta bàn tán râm ran mà thành ra chuyện. Có thể nói đây là hình tượng làm tình thú hai của người Việt kể từ sau các đôi người nằm chồng lên nhau trên nắp thạp đồng Ngọc Lũ. Khoảng cách thời gian giữa hai hình tượng là xấp xỉ 2000 năm. Thế nhưng, nếu trên nắp thạp đồng Ngọc Lũ dễ tạo nên cảm thông bởi đó là thời của các nền văn minh cổ đại, thời của các văn hóa, tôn giáo phồn thực, các chuẩn mực đạo đức xã hội cũng chưa nhiều để có thể xem hành động giao cấu là tội lỗi thì chiếc đĩa Chu Đậu này gây cho ta cảm giác về một điều gì đó vượt ra ngoài lễ giáo.” [8. 01]
Sự biểu hiện phồn thực trong mỗi tác phẩm mỹ thuật đều thống nhất ở tinh thần biểu hiện, thể hiện sự cầu mong của con người về cuộc sống no đủ, mong muốn sinh tồn, phát triển. Đó cũng là quá trình khám phá những bí ẩn của chính con người và cả những khát khao mãnh liệt muôn đời về năng lực sinh tồn. Hơn thế các tác phẩm mỹ thuật còn góp phần khẳng định “Qua biến thiên lịch sử, dâu bể cuộc đời, tín ngưỡng phồn thực đã trở thành một thứ trầm tích văn hóa Việt Nam “ [9.93]. Đối với những người làm công tác sáng tạo và nghiên cứu mỹ thuật, sự hiểu biết bản chất tín ngưỡng phồn thực qua các tác phẩm mỹ thuật là một trong những phương thức để nắm bắt những giá trị cội nguồn của văn hóa dân tộc và cũng là một trong những cách tự xây dựng cho chính mình năng lực tiếp cận, ứng xử và giải hóa các hiện tượng văn hóa đa dạng trong lịch sử văn hóa Việt Nam, trong đó có tính phồn thực của những tác phẩm mỹ thuật được coi là những dấu ấn và bình diện văn hóa đặc sắc trong dòng chảy văn hóa dân tộc.
PHAN THANH BÌNH
Tài liệu tham khảo
1. Đà Duy Anh (1957). Hán Việt từ điển. Trường Thi xuất bản. Sài Gòn.
2. Nguyễn Văn Huyên (2001) Đồ đồng văn hoá Đông Sơn. NXB Giáo dục Hà Nội
3. Nguyễn Tri Nguyên (2006) Văn hóa tiếp cận lý luận và thực tiễn NXB Văn hóa & Thông tin - Hà Nội
4. Hữu Ngọc (Chủ biên-1995) Từ điển văn hóa cổ truyền Việt Nam. NXB Thế giới - Hà Nội
5. Chu Quang Trứ (2001) Tượng cổ Việt Nam và truyền thống điêu khắc dân tộc NXB Mỹ thuật.
6. Trần Ngọc Thiêm (1997). Tìm về bản sắc văn hóa Việt Nam. NXB Tp Hồ Chí Minh.
7. Phan Cẩm Thượng - Nguyễn Tấn Cứ (1995) Điêu khắc nhà mồ Tây Nguyên – Nhà xuất bản Mỹ thuật
8. Hồ Trung Tú (2006) Sex ở Việt Nam thời Hồ – Mạc
www. diendan.edu.net.vn
Cập nhật ngày 24/01/2006. Truy cập ngày 20/10/2006
9. Trần Quốc Vượng (chủ biên) Tô Ngọc Thanh - Nguyễn Chí Bên- Lâm Mỹ Dung - Trần Thuý Anh (2006) Cơ sở văn hóa Việt Nam . NXB Giáo dục


markdown:
- 01:46 PM 30/05/2011
[#1]
Chả là khối văn phòng chúng em làm ở VP cả buổi cũng mệt, muốn hỏi các bố các mẹ địa chỉ ăn trưa BUFFET nào tại Hà nội có giá cả hợp lý, ăn uống vệ sinh nhất..v..v..., địa bàn công ty em ở quận Hoàn Kiếm ạ..... cảm ơn các bố các mẹ nhiều :X:X:X:...........:X:X:X...chung tình nhất trong những kẻ đa tình....:X:X:X....
-
-
- 02:26 PM 30/05/2011
[#2]
Tớ thích Buffet Việt (1A Tăng Bạt Hổ), món ăn đa dạng, giá cả cũng vừa phải. Thứ 4 hàng tuần giá giảm hơn các ngày khác nữa. :Smiling:Có cuộc gặp gỡ như chiếc khăn tay.
Khi bạn mệt nhọc, nó sẽ thấm mồ hôi trên trán bạn.
Khi bạn đau khổ, nó sẽ lau khô những giọt nước mắt.
- 03:18 PM 30/05/2011
[#3]
@steedboy : bác ra chỗ 118 Lê Duẩn ý, chỗ Mango hotel có buffet trưa giá tốt phết, có 70K thui
.... hơn 30 món âu lẫn á, nhân viên nhiệt tình nữa ....nhưng hình như họ mới chỉ mở buffet trưa vào ngày thứ sáu, thứ 7 và chủ nhật thôi hay sao ý ạ
.... bác thử qua đó xem sao nhé....
**:Kiss::Kiss::Kiss:Vui vẻ với đàn bà, la cà với phụ nữ, mệt lử với các cô:Kiss::Kiss::Kiss:**
- 07:52 PM 30/05/2011
[#4]Khoảng cách giữa Pro và Amateur chỉ bằng một sợi chỉ mảnh. Nhưng dù Amateur có cố gắng thế nào đi chăng nữa thì cũng không bao giờ có thể bước qua được sợi chỉ ấy !!!
- 10:20 PM 30/05/2011
[#5]
- 08:22 AM 31/05/2011
[#6]
- 10:58 PM 01/06/2011
[#7]
- 09:50 AM 02/06/2011
[#8]
Em cũng ăn qua vài quán buffet rồi, Việt, Brothers, Tông Đản, Ngọc Mai, Seoul Garden, Sen. E vẫn thấy ăn ở Sen ổn hơn cả. E thích Sen Tây Hồ vì nó rộng rãi, thoáng mát, mỗi tội hơn xa. Chị ở q.HK thì ăn Sen Bùi Thị Xuân đi. Hơi nhỏ nhưng dịch vụ được, đồ ăn tươi hơn buffet Việt.
- 08:27 PM 02/06/2011
[#9]
- 09:06 PM 02/06/2011
[#10]
Nói thẳng là ở đây bán rất đắt ko rẻ đến như giá đâu, bạn đi ăn thử thì về cho biết ý kiến nha chứ tớ đi ăn cơm trưa ở đây về chạy mất dép. ở đây có ưu điểm là ngồi ăn rất mát và thoáng
[Hà Nội và các tỉnh phía bắc](/forum/f505)
# Buffet trưa tại Hà nội chỗ nào ăn ngon giá cả hợp lý nhất các bố các mẹ ơi .......
[Đến trả lời mới nhất](http://www.webtretho.com/forum/f505/buffet-trua-tai-ha-noi-cho-nao-an-ngon-gia-ca-hop-ly-nhat-cac-bo-cac-me-oi-804174/index4.html#post28065287)
-
**11.7K**Lượt đọc
-
**35**Trả lời

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Truncated: length

Server: PEN

Content-Type: text/html; charset=utf-8

Connection: close

Vary: Accept-Encoding

Set-Cookie: vbseo_loggedin=deleted; expires=Thu, 01-Jan-1970 00:00:01 GMT; path=/

Cache-Control: private

Pragma: private

Content-Encoding: gzip


markdown:
![ phim vi sao lac](http://2.bp.blogspot.com/-5VtOpBXMFZo/UzvC1kdjbCI/AAAAAAAAL30/_MBAPXhEyDk/s500/them_visaolac(1024x434).jpg)
![ phim vi sao lac](http://2.bp.blogspot.com/-5VtOpBXMFZo/UzvC1kdjbCI/AAAAAAAAL30/_MBAPXhEyDk/s500/them_visaolac(1024x434).jpg)
-
### A LEGEND OF SHAOLIN TEMPLE 3
[Thiếu Lâm Tự Truyền Kỳ Phần 3](http://www.xemphim.tv/online/movie/thieu-lam-tu-truyen-ky-phan-3)
-
### A Legend of Shaolin Temple
[Thiếu Lâm Tự Truyền Kỳ](http://www.xemphim.tv/online/movie/thieu-lam-tu-truyen-ky)
-
[Truyền Thuyết Thiếu Lâm Tự Phần 2](http://www.xemphim.tv/online/movie/truyen-thuyet-thieu-lam-tu-phan-2)
-
### Shaolin 2011
[Tân Thiếu Lâm Tự](http://www.xemphim.tv/online/movie/tan-thieu-lam-tu)

Cache-Control: no-store, no-cache, must-revalidate, post-check=0, pre-check=0

Pragma: no-cache

Accept-Ranges: bytes


markdown:
Xem Phim TV - Trang xem phim online hay, xem phim
miễn phí chất lượng tốt, Xem phim TV luôn cập nhật các bộ phim hành
động, phim chiếu rạp mới nhất với các thể loại phim tâm lý, phim hài ..v. Xem phim tại Xem phim
Tv sẽ luôn có phụ đề việt hoặc phim lồng tiếng đem đến sự thoải mái cho
các bạn khi xem phim. Xem phim tv sẽ hạn chế tối đa quảng cáo để luôn
là 1 sự lựa chọn phim online tốt nhất cho các bạn


markdown:
♫ Phòng hát hay
♫ Phòng triển vọng
♫ Tiếng hát thành viên
♫ Phòng giao lưu
♫ Phòng sáng tác
♫ Phòng chờ feat
♫ Nhạc nền (Playback, Beat)
♫ Phòng chờ thẩm định
♫ Bài hát mới
♫ Phòng hát hay
♫ Phòng triển vọng
♫ Tiếng hát thành viên
♫ Phòng giao lưu
♫ Phòng sáng tác
♫ Phòng chờ feat
♫ Nhạc nền (Playback, Beat)
♫ Phòng chờ thẩm định
♫ Bài hát mới
♫ Phòng rap hay
♫ Phòng triển vọng
♫ Tiếng rap thành viên
♫ Phòng giao lưu
♫ Phòng sáng tác
♫ Phòng chờ feat
♫
Nhạc nền (Playback, Beat)
♫ Phòng chờ thẩm định
♫ Bài rap mới
♫ Video Clip hay
♫ Video Clip triển vọng
♫ Video Clip thành viên
♫ Tập làm Video Clip
♫ Offline Yeucahat
♫ Phòng chờ thẩm định
♫ Video Clip mới
» Cập nhật
» Xem tin nhắn
» Thay đổi lý lịch
Lần đăng nhập trước của bạn:
Yêu Ca Hát
Music
Studio
Đăng nhập
/
Đăng ký
Tên Bài Hát
Trình bày
Sáng tác
Lời bài hát
Việt Nam
Nước ngoài
Rap
Video Clip
Thông báo
C:
\
Rap
\
Nhạc nền (Playback, Beat)
\
Con Nhà Nghèo
Chấm điểm:
(
Xem tiêu chí
)
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
Lynkzt
,
entikey
,
teobmt_123
,
le cuong38
,
Quocgiaquocgia
,
vongtaymothanhphuc
,
anhngheo_codon
Beat Hot anh em dowload nhanh nào!!!
Gởi:
A.Hy8x
Kiểm duyệt:
ninikieu_vn
29/08/2013 19:46
Nghe:
2228
Downloads:
722
Cảm nhận:
8
Con Nhà Nghèo
Trình bày:
Beat
Sáng tác:
chưa rõ
Khi tôi sinh ra mang được ngay tiếng con nhà nghèo (okeyy)
Qua bao nhiêu năm không đổi thay lớn lên còn nghèo
Tôi không phê pha chưa bao giờ tôi đập đá
Tôi không say ben tôi biết gì đâu hút cần.
Tôi chưa yêu ai hay chẳng ai thích yêu người nghèo
Tôi không say mê hay tại tôi thiếu sang mặc đẹp
Tôi khôn tôi ngoan nhưng vẫn nghèo thì ai biết
Ngay khi trong tay không có tiền bảo ai nghe
Té te tè tẻ te te
Di da di da di da di da da di da
Nghèo nhưng luôn luôn hé môi cười
Luôn luôn vẫn yêu đời luôn luôn vẫn tươi cười này.
Chưa bao giờ tôi có tiền trong tay
Tôi phải lo nghĩ làm sao sống trọn hôm nay
Nhạc thì vẫn viết, lời thì vẫn bay
Nghèo thì vẫn biết như thế này cũng hay
Suốt ngày chỉ biết đàn ca sáo nhị
Nhạc bật lên ừ mình làm lại tí
Để cho quên hết cái sự đời này đi x2.
Từ lâu tôi vẫn mang tên con số nghèo
Nên ngại không dám nói yêu ai một câu
Dám mơ dám mộng gì sang đâu
Người ta sẽ bảo mình ham giàu
Còn thêm cái tính thích trèo cao.
Mình nghèo tay trắng tương lai cũng héo mòn
Quen người con gái thấy em còn nghèo hơn
Muốn mua món qùa tặng cho em làm duyên với nàng mà không tiền
Nhờ em thông cảm cho mình liền.
Em ơi nghèo khó có tội gì đâu em?
Hãy trả lời anh đi, trả lời anh đi, đừng nhẫn tâm làm thinh.
Khi tôi sinh ra mang được ngay tiếng con nhà nghèo
Qua bao nhiêu năm không đổi thay lớn lên còn nghèo
Đêm đêm đôi mi mong giấc ngủ mời không đến
Tương lai đi xa tôi mến nghèo nghèo thương tôi
Đêm đêm đôi mi mong giấc ngủ mời không đến
Tương lai đi xa tôi mến nghèo nghèo thương tôi
Đêm đêm đôi mi mong giấc ngủ mời không đến
Tương lai đi xa tôi mến nghèo nghèo thương tôi.
A.Hy8x
Thành viên khác
Chờ Feat
Playback, Beat
Quà tặng âm nhạc
1-
Em Của Ngày Hôm Qua
(
1
/14/0)
Beat
2-
Mưa Đá
(
3
/165/31)
Beat
3-
Chia Đôi Con Đường (Remix)
(
2
/561/171)
Beat
4-
Không Quan Tâm
(
1
/702/142)
Beat
5-
Con Nhà Nghèo
(
8
/1673/575)
Beat
6-
Con Bướm Xuân
(
22
/6301/2380)
Beat
7-
Chia Tay Trong Mưa
(
9
/1523/554)
Beat
8-
Không Thể Bên Em
(
1
/723/217)
Beat
Xem tất cả
1-
Con Nhà Nghèo
(
1
/14)
zinkio_no1; zenkio
2-
Con Nhà Nghèo
(
14
/21)
Khắc Toàn
3-
Con Nhà Nghèo
(
9
/27)
nhuanbeo
4-
Con Nhà Nghèo
(
7
/18)
Đình Quang
5-
Con Nhà Nghèo
(
7
/18)
ThanhPopeye
6-
Con Nhà Nghèo
(
5
/16)
duyhungnguyen
7-
Con Nhà Nghèo
(
4
/13)
KienKelnPi
8-
Con Nhà Nghèo
(
5
/12)
Ken Bee
Xem tất cả
1-
Con Nhà Nghèo
(
0
/0)
vboyscat12; Beat
Xem tất cả
1-
Con Nhà Nghèo
(
2
/220)
Beat
2-
Con Nhà Nghèo
(
8
/716)
Beat
3-
Con Nhà Nghèo
(
2
/129)
Beat
Xem tất cả
Cảm nhận
Người gởi:
A.Hy8x
- 29/08/2013 19:49
Bài hát:
72
Cảm nhận:
97
Thẩm định:
1
Khi tôi sinh ra mang được ngay....
Em Của Ngày Hôm Qua
- Beat
Người gởi:
Anh Tich
- 29/08/2013 22:09
Bài hát:
39
Cảm nhận:
86
Thẩm định:
16
Ôi tìm cái beat này lâu ùi
Tàn Phai Giấc Mơ
- Anh Tịch
Người gởi:
phanvanson.info
- 30/08/2013 15:27
Bài hát:
20
Cảm nhận:
26
Thẩm định:
3
Đây là beat chuẩn hay beat tách lời vậy hả bạn ?
Chỉ Là Đêm Thầy Giáo Thảo
- phanvanson.info
Người gởi:
A.Hy8x
- 30/08/2013 20:21
Bài hát:
72
Cảm nhận:
97
Thẩm định:
1
Beat chuẩn đấy bạn!
Em Của Ngày Hôm Qua
- Beat
Người gởi:
quocthai8989
- 16/09/2013 22:42
Bài hát:
0
Cảm nhận:
102
Thẩm định:
2
Hay quá.........
Người gởi:
117puka
- 19/09/2013 00:12
Bài hát:
0
Cảm nhận:
15
Thẩm định:
0
ai co beat bắt đầu một tình yêu of alyboy hok ? cho minh xin link yk
Người gởi:
Quocgiaquocgia
- 23/09/2013 21:30
Bài hát:
16
Cảm nhận:
1697
Thẩm định:
300
beat hay quá hà cám ơn cái beat của bạn nha
Xa Em Gái Quê
- QUỐC GIÁ
Người gởi:
vongtaymothanhphuc
- 23/11/2013 09:01
Bài hát:
0
Cảm nhận:
314
Thẩm định:
313
sao lại hát ! beat cơ mà
Trang
1
/ tổng
1
trang
Gởi trả lời
Kiểu gõ Tiếng Việt:
Tắt
Telex
Vni
VIQR
VIQR*
Tất cả
Kiểm lỗi chính tả
Nội dung cảm nhận:
Các biểu tượng
Xem thêm...
Màu chữ:
Mặc định
Dark Red
Red
Orange
Brown
Yellow
Green
Olive
Cyan
Blue
Dark Blue
Indigo
Violet
White
Black
Cỡ chữ:
Cỡ chữ
Rất nhỏ
Nhỏ
Bình thường
Lớn
Rất lớn
Đóng Tags
Điểm cao trong tuần
Nối Lại Tình Xưa
utphuckt; nhumi
Được quan tâm
Đêm Đông
6 quang dinh
Khát Vọng
phamvanthuat
Chào bạn,
Khách
Tên truy cập:
Mật khẩu:
Thành viên mới
Chào mừng thành viên thứ
1.712.994
vừa gia nhập vào cộng đồng Yêu Ca Hát là:
genghuog
Thời gian = Giờ VN [GMT+7]
Việt Nam
Nước ngoài
Rap
Video Clip
Thông báo
Phòng hát hay
Phòng triển vọng
Tiếng hát thành viên
Phòng giao lưu
Phòng sáng tác
Phòng chờ feat
Nhạc nền (Playback, Beat)
Phòng chờ thẩm định
Bài hát mới
Phòng hát hay
Phòng triển vọng
Tiếng hát thành viên
Phòng giao lưu
Phòng sáng tác
Phòng chờ feat
Nhạc nền (Playback, Beat)
Phòng chờ thẩm định
Bài hát mới
Phòng rap hay
Phòng triển vọng
Tiếng rap thành viên
Phòng giao lưu
Phòng sáng tác
Phòng chờ feat
Nhạc nền (Playback, Beat)
Phòng chờ thẩm định
Bài rap mới
Video Clip hay
Video Clip triển vọng
Video Clip thành viên
Tập làm Video Clip
Offline Yeucahat
Phòng chờ thẩm định
Video Clip mới
Nội quy Yêu Ca Hát
Danh sách phạm quy
Xem tin nhắn
Yêu Ca Hát Studio
Đăng nhập
Liên hệ
Máy chủ được đặt tại
Viettel IDC
Page generation time: 0.3033s (PHP: 31% - SQL: 69%) - SQL queries: 2 - GZIP enabled - Debug on
Người gởi: A.Hy8x - 29/08/2013 19:49 72
Cảm nhận:
97
Thẩm định:
1 Người gởi: Anh Tich - 29/08/2013 22:09 39
Cảm nhận:
86
Thẩm định:
16 Người gởi: phanvanson.info - 30/08/2013 15:27 20
Cảm nhận:
26
Thẩm định:
3 Người gởi: A.Hy8x - 30/08/2013 20:21 72
Cảm nhận:
97
Thẩm định:
1 Người gởi: quocthai8989 - 16/09/2013 22:42 0
Cảm nhận:
102
Thẩm định:
2 Người gởi: 117puka - 19/09/2013 00:12 0
Cảm nhận:
15
Thẩm định:
0 Người gởi: Quocgiaquocgia - 23/09/2013 21:30 16
Cảm nhận:
1697
Thẩm định:
300 Người gởi: vongtaymothanhphuc - 23/11/2013 09:01 0
Cảm nhận:
314
Thẩm định:
313 1/ tổng 1trang

Server: nginx admin

Cache-Control: private, pre-check=0, post-check=0, max-age=0

Set-Cookie: ads_time=i%3A2%3B; expires=Sat, 18-Apr-2015 08:33:13 GMT; path=/; domain=.yeucahat.com


markdown:
Trăng nhé nghìn đêm bạc tiếng gà”
(Trích bài thơ “LÝ BẠCH” của Trần Mạnh Hảo)
Chúng tôi (TMH) xin mượn tên cuốn sách:
*“Phạm Duy” còn đó nỗi buồn”* của họa sĩ, nhà văn Tạ Tỵ làm tiêu đề cho bài viết về nhạc sĩ Phạm Duy của mình.
Phạm Duy - (từng là ca sĩ, nhạc sĩ nổi tiếng nhất của nền tân nhạc Việt Nam, từng là giáo sư dạy trường Quốc gia âm nhạc Sài Gòn, một nhà nghiên cứu âm nhạc xuất sắc, một nhà văn, nhà báo có phong cách riêng khi viết báo, viết hồi ký) - kể từ bài hát đầu tiên phổ thơ Nguyễn Bính, bài
*“Cô hái mơ”* viết năm 1942 đến nay, đã có hàng mấy trăm bài hát (có người còn cho ông đã viết đến con số trên dưới 1000 bài?) làm xúc động lòng người Việt Nam suốt hơn 70 năm nay. Phạm Duy không chỉ là một hiện tượng âm nhạc vắt qua hai thế kỷ; hơn nữa, ông còn là một hiện tượng xã hội, một hiện tượng văn hóa, một hiện tượng lịch sử, cần phải có nhiều nhà Phạm Duy học mai sau nghiên cứu về ông.
Thuở nhỏ, thời kháng chiến chống Pháp, kẻ viết bài này từng nghe bà mẹ mình - một người hát thánh ca trong ban Ca vịnh nhà thờ - từng dùng nhạc Phạm Duy ru con. Những lời ca, giai điệu Phạm Duy đã thấm vào hồn tôi từ thơ bé qua tiếng hát ru của mẹ như bài
*“Nương chiều”*: *“Chiều ơi, lúc chiều về rợp bóng nương khoai, trâu bò về giục mõ xa xôi, ơi chiều…Chiều ơi, áo chàm về quảy lúa trên vai, in hình vào sườn núi chơi với, ới chiều…”*
Bài
*“Nhạc tuổi xanh”*:
…
*“Rừng ta ta cứ đi, nhà ta ta cứ xây, ruộng ta ta cứ cày…Diệt xong quân Pháp kia cười vang ta hát câu tự do…”*
Thỉnh thoảng, khi buồn vui, mẹ tôi lại khe khẽ hát mấy bài Phạm Duy viết trong kháng chiến chống Pháp, ví như :
*“Cây đàn bỏ quên”, “Khối tình Trương Chi”, “Bên cầu biên giới”, “Tiếng đàn tôi”, “ Mười hai lời ru”…*
Những bài hát của Phạm Duy, của Văn Cao (trước 1945) của mẹ tôi được chép trên giấy học trò; có khi là những bản chép nguyên cả khuôn nhạc in bột trên giấy bản nhầu nát; có khi, bố tôi (một người hát nhạc nhà thờ trong ban Ca vịnh biết chơi đàn và biết xướng âm bản nhạc) phải dùng hộp bao diêm làm dụng cụ kẻ nhạc, đặng chép lại bản nhạc cho rõ ràng giúp mẹ tôi…
Cải cách ruộng đất, gia đình tôi bị quy lên địa chủ, các bản nhạc chép tay kia của Phạm Duy, Văn Cao… đều bị mất. Nhưng mẹ tôi thi thoảng buồn, lại ngồi một mình khe khẽ hát nhạc Phạm Duy, Văn Cao, Đỗ Nhuận... Những bản nhạc tuyệt vời của Phạm Duy, Văn Cao, Đặng Thế Phong, Dương Thiệu Tước, Thẩm Oánh, Lê Yên, Văn Chung, Doãn Mẫn, Canh Thân, Đoàn Chuẩn, Việt Lang, Hoàng Qúy, Tô Vũ, Hoàng Giác…bị quy là nhạc vàng, nhạc phản động, đồi trụy, bị cấm.
Tôi thường sang nhà người bà con hàng xóm, cùng với ông em họ (lớn tuổi hơn tôi) tên là chú Bá, ghé tai vào cái radio hiệu Siêng Mao nghe đài Sài Gòn phát nhạc vàng thời tiền chiến, mặt lấm la lấm lét như hai tên ăn trộm…Một hôm chú Bá vừa đi đường vừa nghêu ngao bài
*“Nhớ Chiến khu”* của Đỗ Nhuận (thực ra bài này chính là bài nhạc cách mạng, nhưng âm giai buồn buồn da diết giọng nhạc vàng của *“Suối mơ”, “Bến Xuân”*…) nên Bá bị công an xã bắt, quy lên hát nhạc vàng của bọn Mỹ Diệm phát ra từ cái radio phản động…Chiếc radio Siêng Mao của Bá bị công an xã tịch thu…
Từ đó, suốt tuổi thơ, tôi không còn được nghe những giai điệu tiền chiến bất hủ kia nữa. Cho mãi tới sau này, khi ở trong rừng miền Nam, trở thành một nhà báo và mua được cái radio bé tí, tôi lại tiếp tục được nghe (lén) nhạc Phạm Duy, Trịnh Công Sơn, Phạm Đình Chương, Cung Tiến…dưới hầm hào bom đạn…
Ngày 30/4/1975, từ rừng Lộc Ninh về Sài Gòn, chưa kịp hoàn hồn, tôi đã bị Sài Gòn đánh chiếm bằng văn hóa, bằng văn học, bằng sách vở, âm nhạc. Phạm Duy và Trịnh Công Sơn đã tái chiếm tâm hồn tôi; và hình như tôi, đã tự nguyện quy hàng thứ âm nhạc, thứ văn học, văn hóa mà chế độ mới đang kết án, cho là văn hóa phản động, đồi trụy. Các loại sách dịch gần như vô tận của Sài Gòn còn sót lại sau đại họa đốt sách của chế độ mới đã xâm lược đầu óc tôi, giải phóng tôi thoát khỏi ngục tù của dốt nát, của u mê, của cuồng tín ngớ ngẩn một thời, “bắt” tôi vào trường tự nguyện
*“học tập cải tạo”* đến giờ chưa chịu thả ra…
May mắn thay, đầu tháng 5/1975, anh Trịnh Công Sơn đã cho tôi và Trần Nhật Thu mượn cái máy nghe nhạc cũ kỹ mà anh không còn dùng tới. Suốt mấy tháng trời, các kiệt tác âm nhạc của bên thua trận như Phạm Duy, Trịnh Công Sơn, các bài hát tuyệt vời của Phạm Đình Chương, Cung Tiến, Văn Phụng, Hoàng Trọng, Phạm Thế Mỹ, Tuấn Khanh, Hoàng Thi Thơ, Lam Phương, Trần Thiện Thanh, Y Vân, Ngô Thụy Miên, Từ Công Phụng, Vũ Thành An, Lê Uyên Phương, Trần Trịnh, Phạm Mạnh Cương, Trường Sa, Anh Bằng, Khánh Băng, Nguyễn Ánh 9, Nguyễn Trung Cang, Lê Trọng Nguyễn, Hoàng Nguyên, Văn Giảng, Đan Thọ, Vũ Đức Sao Biển, Nguyễn Văn Đông, Nguyễn Đức Quang…qua tiếng hát của các danh ca : Thái Thanh, Lệ Thu, Khánh Ly, Hà Thanh, Thanh Lan, Duy Trác, Sĩ Phú, Anh Khoa, Elvis Phương… đã bắt sống tâm hồn tôi làm tù binh, cùng với thơ Nguyên Sa, thơ Nhã Ca, văn Võ Phiến, Mai Thảo, Phan Nhật Nam, Bình Nguyên Lộc, Sơn Nam…nhốt thế giới tinh thần tôi vào trang sách, vào khuôn nhạc khóa sol năm dòng kẻ của họ và
*“lưu đày”* tâm hồn tôi lại mãi với những bài ca đích thực con người…
Tôi yêu các nhạc sĩ có một bài hát bất hủ để đời, ví như:
*“Xuân và tuổi trẻ”* (La Hối phổ thơ Thế Lữ), *“Cô láng giềng”* của Hoàng Qúy, *“Em đến thăm anh một chiều mưa”* của Tô Vũ, *“Biệt ly”* của Doãn Mẫn, *“Giáo đường im bóng”* của Nguyễn Thiện Tơ, *“Hướng về Hà Nội”* của Hoàng Dương, *“Nắng chiều”* của Lê Trọng Nguyễn, *“Ai lên xứ hoa đào”* của Hoàng Nguyên, *“Trăng mờ bên suối”* của Lê Mộng Hoàng, *“Chiều tím”* của Đan Thọ, *“Ai về sông Tương”* của Văn Giảng, *“Thu ca”* của Phạm Mạnh Cương, *“Sang ngang”* của Đỗ Lễ, *“Thương nhau ngày mưa”* của Nguyễn Trung Cang, *“Thu hát cho người”* của Vũ Đức Sao Biển, *“Tôi đưa em sang sông”* của Nhật Ngân và Y Vũ…
Huống hồ, với thiên tài Phạm Duy đã có hàng mấy chục bài hát bất hủ để đời, trong đó có đến vài chục bài thuộc hàng kiệt tác, thì tôi càng kính phục ông hơn, yêu mến ông biết là chừng nào. Chính vì vậy, ngay từ khi chưa biết chữ, nghe mẹ tôi hát nhạc Phạm Duy, đôi tai tôi đã bị ông này lấy mất, để rồi ông thả tâm hồn tôi suốt hơn sáu mươi năm nay lang thang cùng nỗi
*“khóc cười theo vận nước nổi trôi”* của Phạm tiên sinh.
Chúng tôi xin phép kể ra các ca khúc tuyệt vời và rất hay của nhạc sĩ Phạm Duy mà cá nhân tôi yêu thích, đã góp phần làm thay đổi cuộc đời tôi:
“Nương chiều”, “Tình ca”, "Nhạc tuổi xanh", “Bên cầu biên giới”, “Ngậm ngùi”, “Áo anh sứt chỉ đường tà”, Ngày trở về, Mùa thu chết, Thuyền viễn xứ, Bà mẹ Gio Linh, Về miền Trung, Bà mẹ quê, Cây đàn bỏ quên, Nghìn trùng xa cách, Việt nam Việt nam, Bên ni bên nớ, Còn chút gì để nhớ, Nha trang ngày về, Đưa em tìm động hoa vàng, Kỷ niệm, Ngày xưa Hoàng thị, Giọt mưa trên lá, Tình hoài hương, Tiếng đàn tôi, Đố ai, Tiếng sáo thiên thai, Nụ tầm xuân, Rồi đây anh sẽ đưa em về nhà, Cành hoa trắng, Cô gái Bắc kỳ nho nhỏ, Thương tình ca, Thà như giọt mưa, Cỏ hồng, Người về, Đường em đi, Chuyện tình buồn, Nhớ người thương binh, Con đường tình ta đi, Ông trăng xuống chơi, Chiến sĩ vô danh, Tuổi ngọc, Phượng yêu, Còn gì nữa đâu, Thương ai nhớ ai, Gọi em là đóa hoa sầu, Em đi lễ chùa này, Ngày đó chúng mình, Tìm nhau, Kiếp nào có yêu nhau, Yêu là chết ở trong lòng, Khối tình Trương Chi, Tóc mai sợi vắn sợi dài, Nước mắt mùa thu, Chiều về trên sông, Tôi đang mơ giấc mộng dài, Hẹn hò, Nước mắt rơi, Kỷ vật cho em, Tiễn em, Trả lại em yêu, Chủ nhật buồn, Vết thù trên lưng ngựa hoang, Ta yêu em lầm lỡ, Giết người trong mộng, Bao giờ biết tương tư, Em hiền như Masoeur, Đừng nhìn nhau nữa em ơi, Nước non ngàn dặm ra đi, Ai đi trên dặm đường trường, Gió đưa cành trúc la đà, Con đường cái quan ….
Những kiệt tác ca, tuyệt tình ca trên gồm đủ thể loại ca nhạc như cách mạng ca, sơn hà ca, quê hương ca, tình ái ca, tâm tư ca, trường ca, rong ca, đạo ca, thiền ca, tâm ca, tâm phẫn ca, tục ca, vỉa hè ca, thiên địa ca, vô thường ca, hư vô ca, nhật nguyệt ca, vũ trụ ca, sầu mộng ca, hoan lạc ca, Phật ca, Chúa ca, quỷ ca, Càn khôn ca, Ta bà ca, Lão Trang ca, Thần tiên ca, sinh diệt ca, liêu trai ca, mộ địa ca, hú hồn ca, yêu tinh ca, du mục ca, tang bồng ca, ma xó ca, ngật ngưỡng ca, túy lúy ca, siêu hình ca, vô ngôn ca…
Phạm Duy còn có đóng góp lớn là món NGOẠI CA, tức công việc chuyển ngữ cho các kiệt tác âm nhạc nước ngoài vào thị hiếu âm nhạc Việt Nam mà khi hát lên, nhiều người vẫn cho là ca khúc Phạm Duy…
Những tuyệt tác ngoại quốc được Phạm Duy chuyển ngữ và chỉnh sửa, phỏng lời, hoặc nắn lại nốt nhạc cho hợp tai người Việt Nam gồm : Ave Maria, Mối tình xa xưa, Dòng sông xanh, Khúc hát thanh xuân, Chiều tà, Dạ khúc, Trở về mái nhà xưa, Mơ màng, Ánh đèn màu, Vũ nữ thân gầy, Tình vui, Chuyện tình, Em đẹp nhất đêm nay, Cánh buồm xa xưa, Giàn thiên lý đã xa, Vai áo màu xanh, Hận tình trong mưa, Nắng thu, Bài ca ngợi tình yêu, Emmanuelle, Himalaya, Hờn ghen, Khi xưa ta bé, Không cần nói anh yêu, Khúc hát thanh xuân, Lại gần hôn em, Nắng xuân, Ngày tân hôn, Người yêu nếu ra đi, Biết ra sao ngày sau, Tình yêu ôi tình yêu, Vĩnh biệt người tình, Vĩnh biệt tình ta….
Thật không thể nào tin được, một ông Phạm Duy bằng xương bằng thịt lại có thể viết được ngần ấy bài tuyệt tình ca hay đến thế, mê hoặc hồn người Việt Nam đến thế. Có cảm giác chỉ một mình Phạm Duy đã là cả một thời đại tân nhạc Việt Nam. Có cảm giác trong người ông Phạm Duy còn giấu ẩn cả trăm nghìn người khác; hoặc trong thân xác ông còn giấu cả trăm nghìn bộ óc khác, trăm nghìn trái tim khác; trong hồn ông còn giấu trăm nghìn hồn khác; trong đôi tai ông còn giấu trăm nghìn đôi tai khác. Cho nên ông mới đủ sức làm ra một gia tài âm nhạc vô cùng đồ sộ, với một chất lượng không thể nào tưởng tượng ra được, rằng đây là sản phẩm của chỉ một con người?
Khi nghe tin nhạc sĩ Phạm Duy bước vào tuổi 93 đang lâm trọng bệnh, tôi ngồi trong nhà, một mình tha thẩn ngoài sân nghe lại một cách hệ thống mấy chục album nhạc Phạm Duy trên Internet suốt cả nửa tháng trời mà lấy làm vô cùng thán phục ông. Hình như ông Phạm Duy chính là lò sản xuất ma xó vào loại lớn nhất thế giới? Trong mỗi bài hát, chừng như Phạm Duy đều gài vào năm dòng kẻ nhạc khóa sol của ông một con ma xó, hầu hớp hồn người nghe?
Tôi đồ rằng tâm hồn ông Phạm Duy có chứa một cái dạ dày (tất nhiên là dạ dày tinh thần) to bằng cả bầu trời? Quái kiệt giời sai xuống trần gian có tên là Phạm Duy có cái dạ dày tâm hồn biết tiêu hóa muôn muôn sự vật, từ sự vật thể chất đến sự vật tinh thần, rồi biến chúng thành giai điệu, thành lời ca. Không có cái gì chúng ta nhìn thấy, cảm thấy, mơ thấy, sờ thấy, ngửi thấy, nghe thấy, mơ thấy mà không có trong âm nhạc Phạm Duy. Từ góc sân nhà nơi ta lẫm chẫm tập đi, tập nhìn, tập nghe, tập khóc, tập cười, tập bú mớm, tập ăn, tập uống, tập làm người, thảy thảy đều có trong âm nhạc Phạm Duy.
Con sâu cái kiến, con giun, con dế, con chuồn chuồn, con chim, con cá, con kênh, con sông, con bê, con nghé, con mèo, con chó, con lợn , con gà, con voi, con vịt, con đom đóm, con người…đều hốt nhiên tìm đến năm dòng kẻ nhạc, năm đại lộ Phạm Duy mà leo, mà bò, đi lại, chạy, chảy, bay, bơi trong âm nhạc Phạm Duy…Cái cây, cái cối, cái chày, cái thằng con nít, cái nồi, cái niêu, cái chum, cái vại, cái nhà, cái xe, cái mâm, cái chết, cái sống, cái hư vô, cái thực tại, cái vô thường, cái hữu hạn, cái vô vi, cái sinh diệt, cái ác, cái thiện, cái tốt, cái xấu, cái sai, cái đúng, cái đẹp, cái thoáng chốc, cái muôn đời, cái đểu, cái chân, cái mê, cái tỉnh, cái giả, cái buồn, cái vui, cái bất tử, cái siêu hình, cái yoni (cái l…) cái Linga (cái c…), cái vợ, cái con, cái váy, cái khăn, cái nón, cái mồm, cái tay, cái chân, cái tóc, cái lông, cái dại, cái khôn, cái mùi, cái mát, cái tai, cái âm dương, cái phồn thực, cái mất, cái còn…đều được cái dạ dày âm nhạc khủng long của Phạm Duy tiêu hóa mà biến thành muôn vàn âm giai, muôn vàn làn điệu, muôn vàn lời ca ma ám, ám lấy hồn người?
Phạm Duy, ông có phải là thượng đế của âm giai, phù thủy của khóa sol, ma xó của bảy thanh âm: đồ rê mi pha sol la xi, thần linh của tiết tấu, quỷ sứ của nhịp điệu, con ma của ngôn từ…hay không mà hàng trăm bản nhạc của ông không hề bị hội chứng đều đều, lặp lại (monotone) trêu chọc, phá đám?
Phạm Duy, có phải ngay từ trong bụng mẹ, máu Sông Hồng đã ngấm vào máu ông, hồn cốt Thăng Long trong ca dao, dân ca, Truyện Kiều, Chinh phụ ngâm, Cung oán ngâm khúc, thơ Hồ Xuân Hương, thơ Nguyễn Trãi, thơ thiền Lý Trần cùng với heo may Hồ Gươm, mưa phùn Hồ Tây, gió bấc Kinh Bắc, hương cốm mùa thu chim ngói Mễ Trì, thoang thoảng hương hoa các làng hoa Ngọc hà, Nghi tàm, Nhật tân, Quảng bá ngát hơi xuân…đã làm nên máu thịt hồn ông? Nên đất ấy, hồ ấy, thu ấy, khí thiêng ấy, chim ấy, thơ văn ấy, gió bấc ấy, hương hoa ấy, làn điệu chèo ấy, quan họ ấy… đã mượn hồn ông mà hát lên cõi u u đất trời, hát lên nỗi lòng con người buồn vui khóc cười xứ Bắc?
Từ tấm bé, qua gia đình, cha mẹ, qua khí trời bàng bạc thu Hà thành, qua sách vở nhà trường, qua nỗi mơ hồ thiên địa, Phạm Duy đã tắm mình trong tâm hồn dân tộc. Từ năm 1947, ông đã có một định hướng nghệ thuật hết sức đúng đắn : để cả cuộc đời nghiên cứu dân ca, ca dao, tiếp thu tinh hoa âm nhạc dân tộc, phát triển và nâng cao chúng để kết hợp với nhạc Tây phương vừa du nhập vào nước ta qua nhạc nhà thờ, qua các bản giao hưởng cổ điển trong đĩa nhạc, các ca khúc Pháp, Ý… tân thời hát trong tiệm nhảy, quán café được thanh niên trí thức Hà thành học đòi bắt chước…
Có thể nói, Phạm Duy là nhạc sĩ đầu tiên đã nghiên cứu âm nhạc dân tộc một cách hệ thống, rốt ráo, đã học tập, tiếp thu tinh hoa cha ông trong nhạc ngũ cung, nâng cao lên để kết hợp với trào lưu “âm nhạc cải cách” (musicque renovée) thời 1938-1945 mà thành phong cách phi phong cách (một phong cách đa phong cách không dừng lại ở một air nhạc nào) có tên là phong cách Phạm Duy, khiến người nghe nhạc ông không hề cảm thấy sự nhàm chán …
Phạm Duy, ông không phải là tháp Bayon bốn mặt của đền đài Angkor Thom, Angkor Wat xứ Chùa Tháp. Nhưng ông chính là tháp Bayon muôn mặt của dòng tân nhạc Việt Nam suốt 70 năm qua. Gương mặt tâm hồn ông, gương mặt âm nhạc ông quả là muôn mặt: mặt dịu hiền, mặt thiết tha êm đềm êm ái, mặt tinh khiết, mặt tươi như mặt thiếu phụ đêm xuân yêu chồng, mặt cau có đau khổ như mặt gã trai thất tình, mặt quằn quại, mặt vò xé tang thương, mặt mê ly khoái lạc, mặt dúm dó nhàu nát, mặt thất thần, mặt điêu linh, mặt lênh đênh phiêu bạt, mặt thất sắc vô hồn, mặt hoen rỉ tối tăm, mặt hư vô hư ảnh, mặt nết đa đoan trang, mặt đĩ thõa, mặt giập nát, mặt sáng bừng như trăng, mặt hoa da phấn, mặt ngây ngô, mặt tiếu lâm, mặt hồng diện đa dâm thủy, mặt nạ người, mặt yêu tinh, mặt nạ dòng vớ được giai tơ, mặt hoài nghi khôn xiết, mặt thăm thẳm vực sâu, mặt buồn đêm ngơ ngác…Tất cả muôn mặt đó họp chợ lại thành gương mặt Phạm Duy - một mình làm cả một nền âm nhạc…He he he he…
Đi tận cùng tâm hồn dân tộc, Phạm Duy đã gặp tinh hoa thế giới và trở thành hiện đại bằng sự sáng tạo mang chất thiên tài của mình.
Xin quý bạn đọc nghe vài người khác nói về nhạc sĩ Phạm Duy:
Nhạc sĩ Nguyễn Văn Tý:
*“Trong ‘gia tài’ của Phạm Duy, có những tác phẩm mà qua lăng kính của mình ông đã nói lên những triết lý sâu sắc. Chẳng hạn như ‘Nghìn trùng xa cách, người đã đi rồi. Còn gì đâu nữa mà khóc với cười’… Công tâm mà nói, trong kho tàng âm nhạc Việt Nam, Phạm Duy là một nhạc sĩ có nhiều tác phẩm để đời và mãi mãi còn trong lòng người Việt Nam qua nhiều thế hệ”*. (Trong bài viết Phạm Duy, người bạn, người anh, người thầy của tôi).
Nhạc sĩ Lê Uyên Phương:
*“Như tiếng chuông vọng đến từ hư vô. Như những tia chớp sáng ngời trong đêm tối. Như những tia nắng ấm đầu tiên của một ngày trong mùa Đông giá lạnh. Như những tia nắng chiều rực rỡ của một ngày đầy vui buồn của kiếp sống. Âm nhạc Phạm Duy đã đến trong mỗi cuộc đời Việt Nam như không khí trong bầu khí quyển của ca dao, tục ngữ, của truyện Kiều, của Cung Oán Ngâm Khúc, của Chinh Phụ Ngâm, của ngôn ngữ, của âm thanh, của cảm xúc Việt Nam. Trong đáy lòng của mỗi người Việt Nam, từ đã từng là một thiếu niên trong thời kháng chiến hay đến hôm nay là một thanh niên ở cuối thế kỷ 20, đều mang một dấu vết nào đó còn sót lại của bầu dưỡng khí đã nuôi lớn tâm hồn họ trong gần nửa thế kỷ này”* (Trích bài viết Phạm Duy, nắng chiều rực rỡ)
Thi sĩ Nguyên Sa:
*‘Hôm nay, có những người thích Rong Ca, có những người mê Bầy Chim Bỏ Xứ, có những người ngất ngây với Hoàng Cầm Ca, có những tín đồ của Thiền Ca. Có những người yêu Phạm Duy của new age, của nhạc giao hưởng, của mini opera và của thánh ca hơn Phạm Duy của Tình ca, Phạm Duy của dân ca, Phạm Duy của Kháng chiến ca, Phạm Duy của thơ phổ nhạc. Và ngược lại, có những người, với họ, chỉ có Phạm Duy của Tình ca mới là Phạm Duy. Chỉ có Phạm Duy Kháng Chiến Ca. Chỉ có Phạm Duy thơ phổ nhạc. Chỉ có Phạm Duy, chỉ có Phạm Duỵ... Nhưng đó, bạn thích Phạm Duy nào, tùy bạn. Cũng vậy thôi, viên kim cương có một ngàn mặt. Khác biệt với tấm gương chỉ có một mặt. Cho nên phải chọn lựa, phải bàn cãi, phải bất đồng, phải suối ngàn đầu, sông trăm nhánh chảy về vĩnh viễn một đại dương”*.
Nhạc sĩ Phạm Duy, tên thật là Phạm Duy Cẩn, sinh ngày 5/10/1921 tại Hà Nội trong một gia đình văn nghiệp. Cha là Phạm Duy Tốn thường được xem như nhà văn xã hội đầu tiên của nền Văn học Mới hồi đầu thế kỷ 20. Anh là Phạm Duy Khiêm, giáo sư thạc sĩ, cựu Đại sứ Việt Nam Cộng hòa tại Pháp, văn sĩ Pháp văn, tác giả những cuốn Légendes des terres sereines, Nam et Sylvie, De Hanoi à Lacourtine...
Cuộc đời của ông ngoài việc ca hát, sáng tác nhạc còn có giai đoạn thi vào trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông dương, học thầy Tô Ngọc Vân, và cùng chung lớp với Bùi Xuân Phái, Võ Lăng... Năm 1942 ông có sáng tác đầu tay Cô hái mơ. Năm 1944, ông thành ca sĩ hát tân nhạc trong gánh hát cải lương Đức Huy – Charlot Miều.
Bạn muốn biết thêm về tiểu sử nhạc sĩ Phạm Duy, chỉ cần vào trang tìm kiếm
[www.google.com](http://www.google.com) đánh hai từ Phạm Duy là từ điển mạng (Wikipedia) sẽ cung cấp đủ cho bạn. Cũng như vậy, bạn vào trang tìm kiếm trên, đánh từ khóa: Album nhạc Phạm Duy là có thể nghe được ngót trăm Album nhạc của ông người trời họ Phạm…
Ngày 14/8/1999 tại nhà riêng, thị trấn Midway City, miền Nam California, danh ca Thái Hằng, hiền thê của nhạc sĩ Phạm Duy đã từ trần, hưởng thọ 72 tuổi (1927-1999), bỏ lại trên trần gian một người chồng tưởng nghiêng trời lệch đất, tưởng như một con khủng long âm nhạc lừng lững trần ai, bỗng giờ đây bị nỗi cô đơn khủng khiếp đến rợn người úp chụp lên đầu như trời sập. Chính từ nỗi cô đơn đến tuyệt vọng vì sự ra đi của người bạn đời mà ý định
*“cóc chết ba năm quay đầu về núi”*, tức về hẳn Việt Nam sống nơi Phạm Duy hình thành. Sau một lần về nước thử xem một ông già từng chống cộng, nay chỉ thích chống gậy (!) coi cộng sản có còn thích bắt nhốt mình hay nữa không như hồi năm 1975? Nói dại, nếu hồi ấy ông không lẹ chân di tản, lỡ kẹt lại, Phạm Duy có thể phải ở tù cho tới chết. Năm 2005 Phạm Duy về nước sống thật, quyết định ở luôn quê hương cho đến khi ông xanh gọi về với tổ tiên.
Lập tức Phạm Duy bị một số báo chí hải ngoại cực đoan (chống cộng bằng chính phương pháp chụp mũ chính trị kiểu cộng sản) ném đá tơi bời hoa lá. Họ dùng tất cả sự tục tằn, thô bỉ, thậm chí dùng cả cứt đái của toàn nhân loại đổ chụp lên đầu một ông già thân cô thế cô, một mình hồi hương về cố quốc để sống nốt những ngày tàn và để chết. Họ gọi ông bằng thằng, bằng mày, bằng chó ghẻ, bằng quân nọ, quân kia. Họ cho ông ăn tất cả món dơ bẩn nhất trần đời. Rằng, làm như tất cả tội lỗi của cộng sản đều do Phạm Duy gây ra. Rằng, làm như Phạm Duy chính là thằng già đã mang tà thuyết về làm hại dân tộc, đất nước vậy …
Phạm Duy vốn là một tay chơi, một bố già đanh đá có hạng, một người nếu cần cũng mồm loa mép giải như ai, cũng anh chị Cầu Muối như ai, cũng có thể chơi cả đòn đầu đường xó chợ dao búa (dao búa kiểu chữ nghĩa, dao búa tượng trưng) xem có chết ai nào, có mà còn khuya mới bắt nạt được bố nhá! Phạm Duy một mình lủi thủi, túc tắc
*“bút chiến”* với cái đám vong thân chính trị ô hợp, một trăm ông chống cộng đều chống nhau kia bằng chiến trường Internet. Trong cuộc chiến muôn chống lại một này, chữ nghĩa trên màn hình vi tính của hai bên đều a-la-sô xung phong ồ ạt, để lại từng đống xác chữ chết như ngả rạ trên chiến trường ảo điện báo.
Phạm Duy dùng chiếc que bông phèng cà rỡn chọc vào tổ ong vò vẽ hải ngoại: này các con giời kia, các con đã mấy chục năm nghe nhạc chùa của bố không phải trả tiền, nay còn tính ăn thịt bố chỉ còn xương bọc da nữa hay sao? Rằng, bố làm nhạc khi toàn ngồi trên bệ xí nhà vệ sinh đấy, nhạc của bố đôi khi cũng bốc mùi tí ti, sao các con chỉ cảm thấy thơm điếc mũi thế hả? (Chuyện này thì thiên tài Alb. Einstein đã từng tuyên bố: tôi nghĩ ra thuyết tương đối khi ngồi trong toilet đấy!). Thế là đám kẻ thù của
*“thằng già lơ láo về hàng cộng sản”* liền nhảy dựng lên kêu gọi, rằng ai có tro dùng tro, ai có trấu dùng trấu, ai có phân dùng phân, phen này quyết ném vào mặt thằng *“dê già”*, thằng *“loạn luân” “ăn chè Nhà Bè”* năm xưa toàn bộ tinh thần căm thù không đội trời chung của người quốc gia chân chính ha ha ha …
Họ thi nhau bịa chuyện bôi nhọ Phạm Duy, bới móc đời tư của ông rồi chửi rủa bằng những từ ngữ bẩn thỉu nhất, hè nhau quy chụp chính trị một ông già cô đơn muốn về quê cha đất tổ để chết. Riết rồi Phạm Duy cũng mệt, hơi đếch đâu mà cãi nhau với đám bùng nhùng ba bứa ấy? Nè, bố mượn phép thắng lợi tinh thần của chú AQ Lỗ Tấn mà tạm phán rằng: các
*“moa”* chửi *“toa”* cũng như đang chửi bố các *“moa”* mà thôi…
Những người đồng hương tị nạn ném đá vào Phạm Duy qua biển Thái Bình Dương chung quy cũng chả làm cóc gì được ông, lại còn có khi bị khí chất đanh đá cá cày đáo để chua ngoa của
*“vũ khí mất gà”* nơi ông chơi lại tóe khói chứ chẳng chơi. Nhưng khi những người anh em bên kia giới tuyến nơi cố quốc cũng nhạc sĩ như ai, cũng trí thức trí ngủ như ai thi nhau ném đá vào ông thì ông đành thở dài, im lặng chịu đau, giả mù, giả câm giả điếc để ngồi nghe nỗi đời nhiễu nhương ra đòn thù ghen ghét tài năng.
Ấy là vào năm 2005, sau khi về nước, Phạm Duy được công ty văn hóa tư nhân Phương Nam mua đứt bản quyền trọn đời âm nhạc, trả cho ông một số tiền thù lao kha khá là một căn nhà khang trang để ở và những đêm ca nhạc rầm rộ. Công ty Phương Nam độc quyền bán vé kinh doanh những đêm nhạc Phạm Duy, lời ăn lỗ chịu, tuyệt nhiên không có sự bù lỗ của nhà nước như khi các ông nhạc sĩ quốc doanh làm đêm nhạc dối già.
Công chúng náo nức đi nghe nhạc Phạm Duy đông chật các nhà hát, thậm chí không đủ vé bán, có người còn phải mua vé lậu, vé chui đắt gấp hai ba lần giá vé chính thức. Phạm Duy bị
*“vây giữa tình yêu”* bởi lòng yêu mến của công chúng nơi cố quận với ông đã bị dồn nén mấy chục năm trời nay chợt bùng vỡ. Ông bị dìm đến có cơ ngạt thở trong những tràng pháo tay nổ rền như dàn sơn pháo đại hợp xướng Tân Tây lan chơi liên tù tì thời chiến tranh Việt Mỹ.
Thói đời, ma cũ bắt nạt ma mới, đám nhạc sĩ cây đa cây đề trong Hội nhạc sĩ Việt Nam thấy NGÀY TRỞ VỀ của Phạm Duy được công chúng đón rước rất huy hoàng, hoành tráng, có vẻ giống như dân Pháp xưa đón Nã Phá Luân chiến thắng từ châu Phi trở về… bèn nóng mặt, ghét cay ghét đắng mà hè nhau ném đá vào Phạm Duy, toàn những cục đá vu cáo chính trị to bằng nắm tay, có vẻ muốn khích nhà cầm quyền cấm tiệt nhạc Phạm Duy, hay giam lỏng ông cho nhạc cách mạng của các ông nhạc sĩ bất tài lên ngôi…
Mở màn chiến dịch ném đá Phạm Duy tại quốc nội, nhạc sĩ kiêm nhà báo
[Nguyễn Lưu](http://nguyenngocchinh.multiply.com/journal/item/75) (con trai nhân sĩ Nguyễn Xiển 1907-1997, từng là tổng thư ký đảng xã hội Việt Nam, phó chủ tịch ban thường vụ quốc hội Việt Nam) viết trên báo *“Đầu tư”* ngày 13-3-2006 bài: [“Không thể tung hô”](http://www.thanhnien.com.vn/news/Pages/200611/142394.aspx) như sau:
“Tôi muốn nói đến trường hợp của nhạc sĩ Phạm Duy, người mới được xưng tụng sau đêm nhạc "Ngày trở về"(diễn ra tại Nhà hát Hòa Bình, TP.HCM). Một người bạn, nhà văn Chu Lai đã tỏ ra tâm đắc với ý tưởng này và cho biết, Tạp chí Thế giới mới số mới nhất có đăng một bài viết, với nội dung gói gọn: "Một người từng bỏ kháng chiến theo thực dân Pháp, khi Pháp rút lại theo Ngô Đình Diệm và khi ngụy quyền sụp đổ lại chạy qua Mỹ. Và tại đó, đã viết hàng loạt bài kêu gọi chống Cộng, với giọng điệu “sặc mùi” hiếu chiến. Nay, thấy Việt Nam vươn lên mạnh mẽ, lại xin trở về! Hà cớ gì phải tung hô, xưng tụng đến như thế!".
Cũng trên bài báo này, nhạc sĩ Nguyễn Lưu quy chụp chính trị nhạc sĩ Phạm Duy bằng đòn vu khống chính trị bịa đặt trắng trợn như sau:
*"Đỉnh cao" sự nghiệp chống Cộng của Phạm Duy là bài Mùa thu chết. Ở đó, tác giả đã công khai tư tưởng chống Cộng của mình. Ông ta đã từ bỏ tình yêu với Tổ quốc bằng một bút pháp thật sâu cay, đểu giả và ít ai quên cái mùa thu trong ca khúc ấy chính là Cách mạng mùa thu, là niềm tự hào của dân tộc Việt Nam. *(Bài báo Không thể tung hô của tác giả Nguyễn Lưu đăng trên Báo Đầu tư ngày 13.3.2006)
Xin nhà báo nhạc sĩ Nguyễn Lưu coi lại xuất xứ bài hát này của nhạc sĩ Phạm Duy:
*“Mùa thu chết”* rất nổi tiếng của nhạc sĩ Phạm Duy là phổ thơ của thi hào Pháp Apollinaire (1880-1918) . Bài thơ của Apollinaire chỉ có 5 câu, mang tựa đề L'Adieu (Vĩnh biệt), nguyên văn:
J'ai cueilli ce brin de bruyère
L'automne est morte souviens-t'en
Nous ne nous verrons plus sur terre
Odeur du temps brin de bruyère
Et souviens-toi que je t'attends
Tạm dịch:
*Ta ngắt một cành thạch thảo
Em hãy nhớ cho mùa thu đã chết rồi
Chúng ta không còn được nhìn nhau nữa trên đời
Mùi thời gian đẫm hương thạch thảo
Em hãy nhớ rằng ta vẫn chờ em *
Căn cứ trên giấy trắng mực đen vừa dẫn trên, Nguyễn Lưu cần phải viết thêm một bài lên án chính tác giả bài thơ là thi hào Apollinaire - người đã mất từ năm 1918 – chính là người đã
*“chống cộng”* vì dám bảo Mùa thu cách mạng tháng tám 1945 ĐÃ CHẾT, chứ nào phải Phạm Duy…Chưa từng thấy sự xuyên tạc văn bản nào trắng trợn và hèn hạ, dốt nát hơn sự xuyên tạc của ông Nguyễn Lưu với bài thơ phổ nhạc *“Mùa thu chết”* này…
Nguyễn Lưu còn kéo thêm các nhạc sĩ Nguyễn Đức Toàn, nhạc sĩ Tân Huyền vào băng nhóm ném đá Phạm Duy chỉ vì trò ghen tức, đố kị người tài năng hơn mình, khi thấy quần chúng bày tỏ lòng yêu thích nhạc Phạm Duy một cách cuồng nhiệt trong đêm nhạc
*“Ngày trở về”* như đã nêu trên.
Ngay sau bài mở màn chiến dịch ném đá Phạm Duy của Hội nhạc sĩ Việt Nam do nhà báo nhạc sĩ Nguyễn Lưu làm tiên phong, đã đến lượt quân đỏ xuất tướng bằng bài viết
[“Nhạc Phạm Duy và những điều cần phải nói”](http://antgct.cand.com.vn/vi-vn/nhanvat/2009/5/52937.cand) của Khánh Thi trên tờ *“An ninh thế giới”* số tháng 4-2009 của Trung tướng công an Hữu Ước. Nhà báo Khánh Thy ghi lại sự phản ứng rất tức giận của ba nhạc sĩ cây đa cây đề trong nước, xin trích vài đoạn sau:
Nhạc sỹ - NSND Trọng Bằng– nguyên tổng thư ký (tức chủ tịch) Hội nhạc sĩ Việt Nam
Tôi có đọc trên báo thấy có nhiều lời tâng bốc cũng hơi là lạ, không quen.
Dư luận chúng ta hơi dễ dãi và nhẹ dạ. Nhưng vấn đề là Phạm Duy phải tỉnh táo. Vì ông hoàn toàn hiểu ông là ai, quá khứ đối với dân tộc của Phạm Duy là một tội lỗi. Ông không thể so sánh ông với bất cứ một nhạc sỹ nào đã tham gia cách mạng, vì thế ông không thể nào so sánh với nhạc sỹ Văn Cao. Không thể ví được. Văn Cao là một con người có trình độ, là một nhà nghiên cứu dân tộc, ông Văn Cao là một người toàn diện, và ông Văn Cao còn biết tôn trọng những người nhạc sỹ đàn em đi vào con đường âm nhạc bác học, một người rất khiêm nhường biết mình, biết ta.
Giả sử có một nhạc sỹ X, Y, Z nào đó hỏi: Khi chúng tôi đi đánh Mỹ giải phóng dân tộc thì ông làm gì? Chắc chắn rằng nếu là người hiểu biết đều hiểu rõ khi đó ông là tác giả của các bài hát chống lại cách mạng, chống lại nhân dân, chống lại công cuộc giải phóng dân tộc.
NS Phạm Tuyên
Bởi lẽ tìm tòi trong âm nhạc của Phạm Duy cũng chỉ có hạn thôi, trong khi đó tìm tòi về mặt sáng tạo âm nhạc ở trong nước ta có rất nhiều tài năng, nhiều khả năng.
Ngay vấn đề đem âm nhạc phục vụ cho sự nghiệp cách mạng thì làm thế nào mà so sánh nổi với Văn Cao hay bất cứ một nhạc sỹ nào tham gia cách mạng. Sự đóng góp của nhạc sỹ Văn Cao rất phong phú, bây giờ được ghi nhận là người có đóng góp lớn cho đất nước và âm nhạc Việt Nam.
Tôi chỉ có một suy nghĩ nhỏ, chúng ta chúc cho ngày trở về của nhạc sỹ Phạm Duy là một sự trở về của lá rụng về cội. Còn đánh giá về con người, nhất là đánh giá về tác phẩm thì phải rất thận trọng, công bằng và đúng bản chất, một phần nào đó phải có giới hạn. Đừng chạy theo thị hiếu, theo cơ chế thị trường mà quá đề cao sự đóng góp của nhạc sỹ Phạm Duy, như vậy mới xứng đáng với lịch sử, với những người đã đổ máu xương cho đất nước, cho dân tộc được có ngày hôm nay.
NS Hồng Đăng
Nhưng gần đây, báo chí lại rộ lên về những chương trình của Phạm Duy. Tôi cũng nghe rất nhiều người phàn nàn là tác phẩm của Phạm Duy như thế mà báo chí tâng bốc, đề cao đến mức y như là nhân vật số một của âm nhạc Việt Nam hiện nay, và là người nhạc sỹ kỳ tài. Điều ấy là vô lý, như thế không đúng, huống gì lại xem như người có công lớn (?!).
So sánh một cách thẳng thắn, những bài hát của Phạm Duy có một vài bài công chúng thích và không phải bài nào công chúng cũng thích.
Trong lúc ấy chúng ta có những tên tuổi lừng lẫy từ Đỗ Nhuận, Văn Cao, Lê Yên, Nguyễn Đức Toàn, Huy Du, Hoàng Vân, Lưu Hữu Phước, Nguyễn Xuân Khoát, và còn rất nhiều người khác đã gắn bó với những ngày gian khổ, thiếu thốn cùng cực của đất nước chỉ để góp một chút gì của mình cho cuộc chiến tranh vệ quốc.
Từ ngày anh đi, anh Duy ạ, nền âm nhạc của chúng ta đã khác trước nhiều lắm. Từ một đội ngũ thưa thớt thời của anh, giờ đây không biết bao nhiêu tên tuổi nổi lên một cách xứng đáng, có hiểu biết, có tìm tòi, khác xa thời anh bỏ khu III, khu IV mà đi. Tất nhiên anh Phạm Duy có thể kiêu một tý cũng chẳng sao, (thói thường mà)! Nhưng những người hướng dẫn dư luận có lẽ nên nghĩ kỹ một tí, để khách quan hơn, công bằng hơn. Còn riêng một chi tiết nhỏ về chuyên môn: Các anh em nhạc sỹ sau này khai thác dân ca vào sáng tác mới giỏi hơn anh nhiều lắm.
Khánh Thy
Nguồn:
[An ninh thế giới]
Thiết nghĩ, những phát biểu, những phản ứng đầy ghen tức, đố kỵ rất cảm tính, thiếu lý tính của ba nhạc sĩ trên sau đêm nhạc rất huy hoàng của nhạc sĩ Phạm Duy diễn ra trong nhà hát lớn Hà Nội cuối tháng 3/2009, sẽ mãi mãi là vết nhọ trên gương mặt âm nhạc của ba vị này, không cách gì gột sạch.
Điều tôi băn khoăn là sao nhạc sĩ Phạm Tuyên (con út cụ thượng Phạm Quỳnh, người từng bị Việt Minh thủ tiêu sau Cách mạng tháng tám 1945) một người điềm đạm, chín chắn, một trí thức con dòng cháu giống, danh gia vọng tộc, sao lại đi phát ngôn những lời ghen ăn tức ở, ganh tài lộ liễu hơi bị tầm thường với nhạc sĩ Phạm Duy thế? Xưa nay, tôi từng quý mến anh Phạm Tuyên (người đã phổ nhạc bài thơ thiếu nhi
*“Mèo đi guốc”* của tôi, cũng như nhạc sĩ Nguyễn Lưu, người cũng đã từng phổ nhạc bài thơ Kôn Tum của tôi tức TMH)
Chính ra, nhạc sĩ Phạm Tuyên - người có nhiều nét tương đồng hoàn cảnh với nhạc sĩ Phạm Duy, hơn ai hết phải biết cảm thông với vị nhạc sĩ
*“ba chìm bảy nổi chín lênh đênh”* do các trào lưu chính trị xô đẩy suốt mấy chục năm này, sao lại đi ném đá vào người có số phận éo le như mình thế? Phạm Tuyên đi theo cách mạng bằng mặc cảm tự ti đầy mình, nhục nhã vô hạn với một lý lịch xấu nhất nước: con đại phản động (Phạm Quỳnh) bị cách mạng xử bắn, đã phải nhún nhường làm thân phận con sâu cái kiến, đấm ngực ăn năn tội bằng các bài hát *“yêu đảng vượt chỉ tiêu trên giao”* suốt mấy chục năm mới được vào đảng…Nhưng thôi, chúng tôi không nói nữa, vì anh Phạm Tuyên còn cả nghĩ hơn tôi nhiều…
Văn hào nước Áo gốc Do Thái Stefan Zweig (1881-1942), người đã cùng với vợ là bà Lotte tháng 2 năm 1942 tại Rio de Janeiro, đã làm cuộc tự tử chính trị, bằng cách hai ông bà tự nguyện chết trên ghế điện trong tâm trạng cô đơn tuyệt vọng, để phản đối cuộc chiến tranh thế giới thứ hai vô nhân đạo do Hítle gây ra, đã từng có câu nói nổi tiếng:
*“Thân phận con người trong thế kỷ hai mươi là thân phận con người chính trị”*.
Ở Việt Nam, ngót 70 năm qua, không chỉ nhạc sĩ Phạm Duy mà đến con kiến cũng phải mang thân phận chính trị. Từng con người Việt Nam mang thân phận bao cát treo lủng lẳng để các tay boxe chính trị thi nhau đấm như mưa trong các cuộc tập dượt đấu quyền anh cách mạng, quyền anh chiến tranh…
Phạm Duy mang thân phận bao cát treo lủng lẳng trước những cú đấm tập dượt trời giáng của các tay quyền anh chính trị từ cả hai phía đỏ và xanh, khiến ông bị xô dạt từ bờ chính trị này sang bờ chính trị khác mà không sao chủ động…
Các nhà
*“bới móc học”* từng cho xem tấm ảnh Phạm Duy mặc bộ đồ bà ba đen của một chiêu hồi viên đứng trên nền nhạc *“Giọt mưa trên lá”* để công bố tin chấn động thế giới rằng, tay “ *tắc kè chính trị*” này từng chống cộng khét tiếng đấy à nha…
Có thể trong cuộc đời riêng, vì hoàn cảnh sống đưa đẩy tới chân tường, bắt buộc Phạm Duy phải bị chính trị hóa, nhưng âm nhạc của ông, tuyệt đại đa số các bài hát hay nhất không hề bị chính trị hóa. Có thể ông đã phải mặc bộ đồ bà ba đen của viên chức trong bộ chiêu hồi, nhưng bài hát
*“Giọt mưa trên lá”* của ông là một kiệt tác âm nhạc không hề phục vụ chính trị, rất khác các bài hát của mấy nhạc sĩ vừa ném đá ông trong chế độ miền Bắc, luôn luôn lấy âm nhạc phục vụ chính trị làm mục đích…
Âm nhạc Phạm Duy đạt được giá trị muôn đời vì đã vượt lên trên các đối kháng chính trị nhất thời. Ấy là cái khác nhau một trời một vực giữa Phạm Duy và Phạm Tuyên vậy.
Nếu cứ lấy lăng kính đạo đức, lăng kính chính trị để soi lên cuộc đời các ông to bà lớn của cả hai phía quân xanh quân đỏ, chúng ta đều chỉ nhìn thấy những âm bản thê thảm mà thôi. Lấy lăng kính chính trị, lăng kính đạo đức ra soi mói cuộc đời riêng của Phạm Duy, rồi phủ nhận sự đóng góp vô cùng to lớn cho dân tộc, cho Tổ Quốc Việt Nam bằng âm nhạc yêu nước, yêu con người, yêu nhân loại hết cỡ của ông, như hai phía của cực đoan chính trị vừa hùa nhau ném đá ông kể trên, thiết nghĩ là một việc làm thiếu lương thiện.
Trong bộ sách hồi ký đồ sộ của mình, Phạm Duy cũng thừa nhận ông có tài, có tật, ông cũng như ai tham sân si, cũng ăn chơi hút sách cờ bạc…trai gái; nhưng không có rượu chè bê tha à nha. Vụ
*“ăn chè nhà Bè”* là vụ báo chí chơi xỏ ông, bịa đặt thêm mắm thêm muối để đưa tin rẻ tiền cốt bán báo. Chẳng nhẽ, ông không có quyền mời ca sĩ Khánh Ngọc (một bên là dâu, một bên là rể của đại gia đình họ Phạm) đi quán café để bàn chuyện chuyên môn giữa nhạc sĩ và ca sĩ hay sao?
Những người ném đá Phạm Duy thường cho ông là người mục hạ vô nhân, khinh người, khinh đồng nghiệp hơn mẻ. Trong hồi ký của mình, Phạm tiên sinh đã nhiều lần cám ơn các nhạc sĩ đã mở đầu nền tân nhạc Việt từ Nguyễn Văn Tuyên đến Đặng Thế Phong. Có cơ hội là ông tìm cách ca ngợi đồng nghiệp. Trong bài hát
*“Yêu tinh tình nữ”* có câu hát nguyên văn như sau: *“Yêu tinh tình nữ thường hát cho tôi nghe bài ca tiền chiến của Đặng Thế Phong hay Văn Cao tuyệt vời”.*
Phạm Duy viết về Văn Cao trong hồi ký:
"Thấp bé hơn tôi, khép kín hơn tôi, nhưng Văn Cao tài hoa hơn tôi nhiều. Chắc chắn là đứng đắn hơn tôi. Lúc mới gặp nhau, anh ta chưa dám mày-tao với tôi, nhưng tôi thì có cái tật thích nói văng mạng (và văng tục) từ lâu, kết cục, cu cậu cũng theo tôi mà xổ chữ nho. Nhưng Văn Cao bản tính lầm lỳ, ít nói, khi nói thì bàn tay gầy gò luôn luôn múa trước mặt người nghe. Anh ta thích hút thuốc lào từ khi còn trẻ, có lần say thuốc ngă vào tay tôi. Về sau, anh còn nghiện rượu rất nặng."
Trong hồi ký Thời Cách mạng kháng chiến của Phạm Duy, ông viết:
*“Bài Trường ca Sông Lô của Văn Cao là một tác phẩm vĩ đại. Văn Cao luôn luôn là một người khai phá và là cha đẻ của loại Trường Ca”* (Cali, 1989, tr.121)
Con tàu đất nước hôm nay dường như đang mất thắng, có cơ đâm vào chân tường diệt vong bởi nạn nội xâm và giặc ngoại xâm đe dọa, nơi đời sống tâm hồn dân tộc đang bị tha hóa cực độ, gần như các giá trị tinh thần tốt đẹp của dân tộc thời Thơ Mới, thời văn chương Tự lực văn đoàn đang có cơ sụp đổ, thì việc xuất hiện lại những bài hát đầy nhân bản của Phạm Duy trong nền nhạc Việt hôm nay, hình như đang cho chúng ta cái cơ hội mong manh để hi vọng.
Phạm Duy, tượng đài lớn nhất của nền tân nhạc Việt Nam đang cùng các tượng đài Văn Cao, Trịnh Công Sơn …sừng sững dưới vòm trời văn học nghệ thuật dân tộc, cùng các tượng đài thi ca xưa như Nguyễn Trãi, Nguyễn Du, Hồ Xuân Hương…sẽ mãi mãi trường tồn tới muôn vàn mai hậu .,.
Sài Gòn ngày 07-01-2013
**Trần Mạnh Hảo**
|
|
Khách gửi hôm Thứ Hai, 07/01/2013
|
|
Bạn đánh giá bài viết này thế nào?
Đỗ Chí Việtgửi lúc 00:30, 11/01/2013 - mã số 76390
Ông Trần Mạng Hảo nên thay nhan đề "Phạm Duy còn đó nỗi buồn", hay để nó trong ngoặc kép vì "Phạm Duy còn đó nỗi buồn" cũng là tên một quyến sách viết về Phạm Duy của Tạ Tỵ trước 30.4.1975.
Đỗ Xuân Thọ (khách viếng thăm)gửi lúc 13:11, 10/01/2013 - mã số 76333
Cảm ơn bác Trần Mạnh Hảo
Em rất thích bài viết uyên thâm này của bác
Em cũng giống bác ở chỗ được mẹ ru những bài tiền chiến. Mẹ em ru em bằng bài DƯ ÂM
MB (khách viếng thăm)gửi lúc 10:41, 10/01/2013 - mã số 76319 Khách Lưu Hồng viết:
Phạm Duy được trời ban cho năng khiếu về âm nhạc, có thể nói là bậc kì tài. Thế nhưng về 'tính người', ông không có được bao nhiêu.
Phạm Duy bị xã hội lên án sau vụ “ăn chè nhà Bè” với ca sĩ Khánh Ngọc - một bên là dâu, một bên là rể của đại gia đình họ Phạm - đi quán café để bàn chuyện "chuyên môn". Thay vì đấm ngực ăn năn, Phạm Duy ca bài con cá: trời sinh tôi ra như thế, có thương: cho sống say mê, không thương: cứ giết tôi đi ! Cô hồn các đẳng hơn, Phạm Duy lếu láo: các “toa” chửi “moa” cũng như đang chửi bố các “toa” mà thôi !
Tâm hồn biết rung động, buồn đau với những nỗi thống khổ của tha nhân, tiếc rằng vì không biết kềm chế con lợn lòng, phải chăng Phạm Duy 'gìa mà không nên nết', làm xấu mặt gia tộc họ Phạm ?
.
Khách Tôn Thất Khanh (khách viếng thăm)gửi lúc 10:42, 09/01/2013 - mã số 76233
Bài này cuả TMH viết rất công phu, ngoài văn chương ra thì TMH còn biết nhiều tình hình âm nhạc (không phải kiến thức âm nhạc), biết tên nhiều tác giả và tên bài hát. Trong bài có nhiều đoạn viết hay, không kể một vài nhận xét chủ quan.
Thế nhưng đặt bài này trong khung cảnh những bài thời đàm thì thấy bài này lạc lõng và ít nhiều vô duyên. Có một bài "văn nghệ" trong khung cảnh những bài đàm luận về thời sự chính trị, xã hội làm cho trang báo bớt phần khô khan, nhưng (theo tôi nghĩ) thì bài "văn nghệ" cũng nên hoà vào khung cảnh chung, chứ để một bài lạc lõng thì thành ra trong "dàn nhạc có một âm thanh ngang bè" không thành bài hòa tấu nhịp nhàng hợp điệu nhau.
TMH có thể dùng bài văn nghệ như một số tiểu phẩm các còm đã đưa lên trang để phê phán tình thời sự nóng bỏng hiện nay.
Trong văn chương thì sau thời kỳ "đổi mới" có một hiện tượng mới là có nhiều tiểu phẩm hài hước, châm biếm phê phán sâu cay những hiện tượng tiêu cực trong xã hội đến nối ông ĐẠI TỔNG BIÊN TẬP của gần 800 tờ báo phải lên tiếng cấm các báo viết thể loại này. Vậy mà không thấy ông TMH lên tiếng. Giá ông có bài như thế đặt trong khung cảnh chung của thời đàm thì hay biết mấy.
Vừa rồi có độc giả muốn biết về cách tư duy sao cho đúng, DL đã có hẳn một loạt bài đáp ứng nguyện vọng chân chính của độc giả, đây là điều tốt. TMH là nhà văn, và sáng tác vừa nghiên cứu phê bình, có mấy câu của đọc giả hỏi về văn chương thì không thấy TMH lên tiếng góp phần mở mang hiểu biết của độc giả (là điều có ích) mà cứ bàn những chuyện quá xa vời.
Tôi nhắc lại mấy câu hỏi của độc giả đã đọc trên trang này để TMH nghiên cứu trả lời xem sao:
1- Trước đây trong lý luận văn học thì ta lấy tiêu chuản tính đảng, tính giai cáp, tính đấu tranh để đánh giá một tác phẩm văn học. Nay ta lấy cái gì làm tiêu chuản để đánh giá một tác phẩm văn học?
2- Trước kia ta chia văn học thành các dòng văh học lãng mạn, văn học hiện thực phê phán và văn học cách mạng. Nay ta còn chia như thế nữa không? Tại sao? Các tác phảm văn xuôi hiện nay (như "Cánh đồng bất tận" cua Nguyễn Ngọc Tư và những bài thơ của Thuy Linh...) thì thuộc dòng văn học nào? Có thuộc văn học XHCN hay không?
Nếu có thể thì TMH giới thiệu một vài tác phẩm hài hước là loại đáp ứng thị hiếu người đọc hiện nay. Tôi chỉ thấy các nhà thơ xin tác phẩm của những cây bút viết truyện hài hước chứ không thấy những người viết truyện hài hước xin tác phẩm thơ của những nhà thơ.
NHân đay tôi xin nêu một ý kiến nữa, đó là hiện nay bọn công an côn đồ bị chính quyền biến thành robot, mát hết cả lương tâm và nhân tính đánh đạp đàn áp đồng bào còn dã man hơn bọn ác ôn thời trước ở miền Nam (báo chí của ta nói bọn ác ôn trước kia ác lắm), nếu như có nahf văn dùng căn chương đánh thức lương tâm của chúng (cụ Nguyễn Trãi gọi là công tâm), để chúng trở thành con người biết yêu thương dân tộc mình thì tốt quá. Điều này chỉ có thể nhờ những nhà văn có lương tri và có kiến thức cả nghiệp vụ văn chương lẫn kiến thức đạo lý.
Trần Trùng Trục (khách viếng thăm)gửi lúc 23:46, 08/01/2013 - mã số 76209
Cụ Phạm Duy có cái tài nói phét mà đám người VN ở trong nước hay ở hải ngoại chỉ biết đọc nhưng không biết suy nghĩ lô gíc tin ngay là cụ ấy đã phán rằng VN có hơn bốn nghìn năm văn hiến. Cái này văn chương Việt Nam ta có cái từ mô tả đúng đắn nhất, gọi là con vẹt.
Đứng dưới gốc nhìn của duy vật biện chứng, đi tìm sự thật với "FACTS" thì chẳng ai có thể chứng minh được được VN có hơn bốn ngàn năm lịch sử và văn hiến. Toàn là phét lác dối gian và nâng bốc nịnh bợ với nhau. Thông tin hoàn toàn không thể kiểm chứng và sai sự thật.
Chuyện cụ Duy về VN sống là chuyện cá nhân và chọn lựa của cụ. Chuyện cụ Duy theo tàu bám đít bọn tư bản Mỹ giẫy hoài mà lại không chết, xong rồi lúc già khú đế lại lá rụng về cội là quyền của cụ ấy. Không ai có quyền đả kích hoặc nói đến sự lựa chọn của cụ Duy là đúng hay sai.
Sự lựa chọn nơi sống và cách sống của mổi cá nhân cần phải được tuyệt đối tôn trọng.
Khách Lưu Hồng (khách viếng thăm)gửi lúc 21:46, 08/01/2013 - mã số 76203
TMH viết 'các “moa” chửi “toa” cũng như đang chửi bố các “moa” mà thôi…'
Có lẽ cụ Phạm Duy viết là "các TOA chửi MOA cũng như đang chứi bố các TOA mà thôi..." thì mới đúng vì MOA ở đây là đại từ nhân xưng ngôi thứ nhất chỉ cụ Phạm Duy. Cụ mới xưng MOA, một mình cụ thì làm gì có CÁC MOA. TOA là những người chửi cụ, cụ gọi họ là CÁC TOA.
KhachTM1111 (khách viếng thăm)gửi lúc 20:58, 08/01/2013 - mã số 76198 Phiên Ngung viết:
Tôi có đọc một bài viết của TMH trong đó ông kể lại gia đình bị trù dập ở vùng quê và chỉ có con đường xung phong đi bộ đội để có đường sống (trong cái chết). Ông bị khai trừ khỏi ĐCS sau khi viết
Ly Thântái hiện lại lịch sử CCRĐ.
http://www.luanhoan.net/Bai%20Moi%20Trong%20Ngay/html/bm-2-5d.htm
"Lợi dụng thời kỳ “Nhà nước cởi trói”, TMH cho ra đời cuốn tiểu thuyết tựa đề Ly Thân. Cuốn sách, tái hiện lịch sử về giai đoạn nông dân miền Bắc rơi vào hoàn cảnh bi thảm cuả cuộc “Cải Cách Ruộng Đất Vĩ Đại” (CCRĐVĐ). Ly Thân đã dựng lại bức tranh toàn cảnh cuộc “CCRĐVĐ” rất chân thực, sống động. Tác phẩm được dư luận bạn đọc chú ý, đánh giá cao. Chính vì vậy Ly Thân bị thu hồi ngay. Trong bài trả lời phỏng vấn nhà báo Lê Thị Huệ trên Mạng, TMH bộc bạch cõi lòng... , người đọc mới biết cái giá phải trả cho việc “nói thật” thông qua tiểu thuyết Ly Thân. Cha ông, cụ kị ta đã dạy: Thuốc đắng dã tật, nói thật mất lòng. Nhưng dưới chế độ xã hội chủ nghĩa (XHCN) do đảng cộng sản thống trị, nói thật – nghĩa là phơi bầy cái xấu của “đảng ta” – sẽ là một trọng tội. Xã hội Việt Nam do Đảng cộng sản Việt Nam (ĐCSVN) trị vì hơn 50 năm qua (từ 1954) – không dung nạp những người hay nói thật, dám nói thật. Kết quả TMH cũng không ngoại lệ: do có tí chút nghiệp vụ viết lách, có tí công cán trong chiến tranh, thời thế đã đổi thay…, ông chỉ bị khai trừ khỏi Đảng, ra khỏi biên chế nhà nước. Mà thời gian cuối những năm 80 của thế kỉ trước, ra khỏi biên chế là “mất sổ gạo”, là... “đói to”! Sau cú ly thân ngoạn mục, không thấy Trần Mạnh Hảo xuất hiện trên Thơ – Văn đàn nữa."
Một người Việt (khách viếng thăm)gửi lúc 18:35, 08/01/2013 - mã số 76184
Tôi không được biết những vụ chửi bới nhạc sĩ Phạm Duy của hải ngoại và trong nước. Nhưng đối với tôi, từ bé đến giờ tôi đều thích nghe những bài của ông sáng tác. Đặc biệt là tập bài hát Tuổi Hồng vì nó gây cho tôi nhiều ấn tượng đẹp và nên thơ của tuổi mới lớn. Những bản tình cà thì không có ần tượng gì nhiều vì khi đến tuổi biết yêu thì đất nước và hoàn cảnh của tôi đang thay đổi lớn nhưng những bài anh TMH ghi toàn là những bài tôi vẫn thích nghe khi có dịp. Không hề chán. Chưa kể những bài Tị Nạn ca...
Tôi không biết gì nhiều về nhạc sĩ Phạm Duy cả nên không dám đánh giá nhạc sĩ. Tôi chỉ xin bày tỏ ở đây lòng ngưỡng mộ của tôi đối với nhạc sĩ và cảm ơn cho những bài hát của bác Phạm Duy.
Và tôi cũng xin được bày tỏ đôi lời với những ai vẫn còn có ý chống báng hay phỉ báng nhạc sĩ Phạm Duy. Ngoài sự ghen ghét, hay cảm thấy mình bị "phản bội", hay là gì gì đi nữa. Tôi nghĩ quý vị không nên.
Một người nhạc sĩ như Phạm Duy, hẳn nhiên ít nhiều quý vị cũng đã từng nghe nhạc của PD (nếu chưa nghe thì nên tập nghe đi là vừa trước khi ý kiến ý cò).
Hẳn nhiên quý vị cũng hiểu được PD là người như thế nào bằng con mắt của tâm hồn (nếu chưa có thì nên tập cho có rồi mới ý kiến ý cò).
Sự tự do và sự tiếp cận với văn hoá của nhiều nước mà ông được hưởng từ bấy lâu này giúp cho ông phát triển được tài năng vốn có của ông. (Nếu ai thiếu khoảng này, thi xin tiếp cận thêm trước khi ý kiến ý cò). (Nếu ai không tiếp cận được thì tôi xin hối tiếc cho quý vị).
PD khi trẻ, có lòng yêu nước nên đi chống Pháp. Sau thấy cộng sản không tốt lại dinh tê vào Nam và sau đó đi Mỹ. Bây giờ thì trở về VN để sống khi vợ ông đã mất. Qua các bài hát với đủ thể loại của PD, chắc ai cũng công nhận ông là người có tâm hồn rất sâu sắc và phong phú. Một người như thế không thể nào sống trong gò bó được.
Một người có tâm hồn như nhạc sĩ PD, và tình yêu của ông với quê hương vẫn còn nặng trong lòng. Với tuổi già thì chủ nghĩa chỉ là cục phân. Chế độ cộng sản chỉ là cục phân. Ông về là về với tổ tiên, với quê hương và có lẽ kỷ niệm. Những viên ngọc này đã giúp không ít trong sự nghiệp sáng tác của ông.
Tôi cầu mong cho nhạc sĩ PD nhiều sức khoẻ và sự an lành trong tuổi xế chiều của ông.
Văn Đạt (khách viếng thăm)gửi lúc 16:44, 08/01/2013 - mã số 76174
Hay quá, anh TMH có bài viết rất sâu sắc và tỉnh táo.
Muôn lần kính phục!
Phiên Ngunggửi lúc 17:44, 08/01/2013 - mã số 76161
Mấy tháng nay, tự nhiên ngày nào cũng nghe Nghìn trùng xa cách trên Utube. Nghe mãi giọng Thái Thanh mà bồi hồi nhớ Đà lạt. Nghe câu "Chuyện đôi ta buồn ít hơn vui" nhưng sao có cảm tưởng buồn nhiều hơn vui. Lạ thật!
Phạm Duy là nghệ sỹ. Đi kháng chiến một phần do tuổi trẻ yêu nước nhưng một phần (lớn) cũng do thích phiêu lưu của nghệ sỹ. Bỏ kháng chiến về tề vì không chịu cực một phần nhưng vì chán ghét việc đảng chỉ đạo và gò bó nghệ sỹ nữa. Tiện thể về luôn.
Vào Nam sinh sống và ở lại luôn sau hiệp định Geneve, tài năng của Pham Duy nở rộ! Thật nếu không có mãnh đất hiền hòa và thể chế chính trị khá tự do của miền Nam dưới thời VNCH, Phạm Duy không biết có thiên về "nhạc cao cấp" như Văn Cao không hay là đã thân tàn danh liệt như bao nghệ sỹ tài ba khác ở lại miền Bắc. Miền Nam được 20 năm tương đối thanh bình cho tài năng của Phạm Duy nẫy nờ là nhờ sương máu của nhiều người, trong đó có rất đông người may mắn sống sót sau hàng nghìn ngày trong trại tù Việt cộng.
Ra hải ngoại, Phạm Duy tham gia vào các sinh hoạt chống cộng như những người khác. Là một nghệ sỹ đa tài, ông phổ những bài thơ của Ngục sỹ Nguyễn Chí Thiện thành những bài ca chống cộng rất hay. Khi có phong trào gởi sáng tác ra hải ngoại, ông là người chủ trương công khai hóa tên của những tác giả còn kẹt trong nước gởi bài viết ra hải ngoại, khác hẳn với Nhật Tiến, muốn giữ kín để họ đừng bị hại. Phạm Duy, cũng ngang bướng và nghệ sỹ, cho rằng họ đã viết thì chẳng sợ và phải công bố vì đó có thể là tâm ý của họ.
Rồi thế giới cộng sản sụp đổ và Việt cộng còn. Rồi Phạm Duy về Việt nam và bị chửi nên cái ngang tàng của Phạm Duy lại trỗi dậy. Nhiều người mến tài Phạm Duy nên không trách. Nhưng họ có lẽ đều mong phải chi ông cứ im lặng. Còn những người một thời cầm súng gìn giữ miền Nam cho ông tự do sáng tác, họ cảm thấy bị phản bội. Lời lẽ chống đối việc Pham Duy về Việt nam có gay gắt, mạnh mẽ hay nặng nề, tưởng cũng có lý do chính đáng. Nhiều người đi xa hơn, thóa mạ ông đủ điều. Tệ nhất là việc nhắc lại giai thoại "Ăn chè Nhà bè" đẻ tố khổ ông. Nhưng phải công nhận là ông cũng góp phần gây nên những phê phán nặng lời và kém thanh tao ấy.
Nhà văn Trần Mạnh Hảo viết thật chi tiết và đầy đủ về biến cố Phạm Duy về lại VN. Có điều, tại sao nêu rõ từng nhân vật trong nước phản đối Phạm Duy mà lại gộp chung gọi những người chống đối là "cái đám vong thân chính trị ô hợp, một trăm ông chống cộng đều chống nhau kia bằng chiến trường Internet". Điều đó chẳng những không đúng hẵn mà còn bất công nữa.
Bên phía những nhân vật chống Phạm Duy trong nước, TMH chửi xéo nhạc sỹ Phạm Tuân, con trai của cụ Phạm Quỳnh bị Việt cộng thủ tiêu hồi 45, là "đã phải nhún nhường làm thân phận con sâu cái kiến, đấm ngực ăn năn tội bằng các bài hát “yêu đảng vượt chỉ tiêu trên giao” suốt mấy chục năm mới được vào đảng".
Khiếp thật! Bản thân mình từ tấm bé đã được mẹ rót vào tai những bản tình ca đầy yêu thương và tình người như thế. Lớn lên, biết mẹ phải giấu kín mấy bản nhạc chép tay rồi cũng bị vạ phản động. Ngay cả người bà con có cái đài cũng bị chúng ghép tội cướp mất thế mà cũng phấn đấu vào đội vào đoàn vào đảng. Chẳng những thế, còn tình nguyện đi B hưởng bom B52 và mưa vàng da cam nữa.
Chắc là chẳng phải chỉ để được nghe lén nhạc vàng đâu nhỉ!
NiMarxNiJesusgửi lúc 21:06, 07/01/2013 - mã số 76085
các “
moa” chửi “ toa” cũng như đang chửi bố các “moa” mà thôi…
Cần sửa lại là : các “toa” chửi “moa” cũng như đang chửi bố các “toa” mà thôi…
## Gửi phản hồi mới (xin
gõ tiếng Việt có dấuvà tuân thủ Nguyên tắc Dân Luậnđể được chấp nhận)

Server: nginx

Content-Type: text/html

Front-End-Http: on


markdown:
# Nhà Safavid
**Nhà Safavid** ( [Tiếng Ba Tư](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Ba_T%C6%B0): Safaviyan صفویان; [Tiếng Azeri](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Azerbaijan):صفوی, Səfəvilər) là một triều đại đã cai trị lãnh thổ Iran ngày nay, cùng nhiều vùng phụ cận từ khoảng năm 1501 đến năm 1736. Họ thường hay giao chiến với [nhà Ottoman](/wiki/Nh%C3%A0_Ottoman) của [Thổ Nhĩ Kỳ](/wiki/Th%E1%BB%95_Nh%C4%A9_K%E1%BB%B3) và [người Uzbek](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Uzbek).
Theo
[tiếng Ba Tư](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Ba_T%C6%B0), Safaviyan là một [danh từ](/wiki/Danh_t%E1%BB%AB), chỉ định [triều đại](/wiki/Tri%E1%BB%81u_%C4%91%E1%BA%A1i), còn **Safavi** là [tính từ](/wiki/T%C3%ADnh_t%E1%BB%AB), có nghĩa là *thuộc về gia đình Safavid*. Tiếng Anh thường viết *Safavi dynasty* (triều đại của gia đình Safavid) hay *Safavid dynasty*, khiến *Safavi* thường được coi là tên của triều đại. Trong các sách tiếng Pháp, tên triều đại này được thường thấy nhất dưới dạng **Séfévide** (phát âm Xê-fê-viđ). Tuy nhiên, người Ba Tư vùng [Tehran](/wiki/Tehran) - [Isfahan](/wiki/Isfahan) phát âm là Safaviyan (Xa-fa-vi-dan). Ở [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam), tên **Safavid** thông dụng nhất.
Họ Safavid là một thuộc tộc người Iran
lai các chủng tộc [1] [Azeri](/w/index.php?title=Azeri&action=edit&redlink=1)(của [Azerbaijan](/wiki/Azerbaijan)) và [[2]](#cite_note-fryeiranica-2) [Kurd](/wiki/Kurd) , theo hệ phái [[3]](#cite_note-R.M.-3) [Shi'ite](/w/index.php?title=Shi%27ite&action=edit&redlink=1)của [Hồi giáo](/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o)ở [Iran](/wiki/Iran). Vào đầu [thế kỷ 16](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_16), khoảng năm 1501 một thủ lãnh của họ là [Ismail I](/wiki/Ismail_I)trở thành [Shah](/w/index.php?title=Shah&action=edit&redlink=1), thành lập **triều đại Safavid**ở [Tabriz](/wiki/Tabriz), bắt đầu [đế quốc Ba Tư](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Ba_T%C6%B0)thứ ba. Họ Safavid đã tiến hành chiến tranh với [đế quốc Ottoman](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Ottoman), và chinh phạt được một số bộ lạc người Thổ ở phía Tây và Bắc, đe dọa bành trướng đến Thổ. [Sultan](/wiki/Sultan)của [đế quốc Ottoman](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Ottoman), [Selim I](/wiki/Selim_I)đã động binh đánh bại quân Safavid [tại Chaldiran](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Chaldiran)năm 1514 và sáp lập cao nguyên Iran vào lãnh thổ. Vị vua nổi tiếng nhất của đế quốc Safavid là [Abbas I](/wiki/Abbas_I_c%E1%BB%A7a_Ba_T%C6%B0), người đã khuyến khích giao thương với [châu Âu](/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u), đánh thắng người Thổ, Uzbek và mở mang bờ cõi. Tuy nhiên, đế chế suy yếu sau khi Abbas I qua đời vào năm 1629. Đế quốc này cuối cùng cũng phải chịu quy phục người [Afghanistan](/wiki/Afghanistan)vào năm 1722. Trong các năm 1722-1725, đất nước Ba Tư cũng bị quân đội [Nga](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Nga)xâm lăng đồng thời quân Ottoman cũng tràn sang các tỉnh phía tây và phía bắc.
Bấy giờ, có một quân nhân tên
[Nader Quli](/wiki/Nader_Shah) đã cứu nguy cho nhà Safavid, đánh bại mọi sắc dân người Afghan, Nga và Thổ. Cho đến năm 1736, ông lật đổ được vua **Safavid** cuối cùng là [Abbas III](/wiki/Abbas_III), thành lập [nhà Afsharid](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Afsharid&action=edit&redlink=1).
## Các vị vua[
[sửa](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Safavid&veaction=edit§ion=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Safavid&action=edit§ion=1)]
|Tên||Trị vì||Chú thích|
|
|[Tahmasp I](/wiki/Tahmasp_I) [Ismail II](/wiki/Ismail_II) [Mohammed Khodabanda](/wiki/Mohammed_Khodabanda) [Abbas I](/wiki/Abbas_I_c%E1%BB%A7a_Ba_T%C6%B0) **Abbas Đại đế** [Safi](/wiki/Safi_c%E1%BB%A7a_Ba_T%C6%B0) [Abbas II](/wiki/Abbas_II_c%E1%BB%A7a_Ba_T%C6%B0) [Suleyman I](/wiki/Suleiman_I_c%E1%BB%A7a_Ba_T%C6%B0) **Safi II** [Soltan Hosein](/wiki/Soltan_Hosein) **Sultan Husayn** [Tahmasp II](/wiki/Tahmasp_II) [Abbas III](/wiki/Abbas_III)
## Shah Ismail I[
[sửa](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Safavid&veaction=edit§ion=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Safavid&action=edit§ion=2)]
Xuất thân của Shah Ismail, người lập ra triều đại, còn trong vòng tranh luận: ông không nói tiếng của nòi giống ông, và từ nhỏ ông đã thạo hai thứ tiếng
. Vài học giả cho rằng ông lai các chủng tộc [4] [Turkic](/w/index.php?title=C%C3%A1c_ch%E1%BB%A7ng_t%E1%BB%99c_Turkic&action=edit&redlink=1), [Iran](/w/index.php?title=C%C3%A1c_ch%E1%BB%A7ng_t%E1%BB%99c_Iran&action=edit&redlink=1), và [Hy Lạp vùng Pontik](/w/index.php?title=Hy_L%E1%BA%A1p_v%C3%B9ng_Pontik&action=edit&redlink=1), trong khi những người khác đoán rằng ông không có dòng máu [[2]](#cite_note-fryeiranica-2) [Turkic](/w/index.php?title=C%C3%A1c_ch%E1%BB%A7ng_t%E1%BB%99c_Turkic&action=edit&redlink=1) và là hậu duệ đích truyền của giáo trưởng [[4]](#cite_note-Mino-4) [Sheikh Safi al-Din](/w/index.php?title=Safi_al-Din&action=edit&redlink=1). Nếu thế, thì ông là người trưởng dòng cuối cùng của dòng tu Safaviyeh, trước ngày các trưởng dòng thành hoàng đế. Lúc thiếu thời, Ismail được biết là một người dũng cảm, có sức thu hút quần chúng, và sùng đạo theo tín điều của hệ phái [Shi’a](/w/index.php?title=Shi%E2%80%99a&action=edit&redlink=1). Ông tin rằng ông thuộc dòng dõi thần nhân, và trên thực tế được tôn thờ bởi các giáo đồ [Qizilbash](/w/index.php?title=Qizilbash&action=edit&redlink=1)của ông. Năm 1500 Ismail xâm lăng xứ láng giềng [Shirvan](/w/index.php?title=Shirvan&action=edit&redlink=1)để báo thù cái chết của cha ông, Sheik Haydar, bị giết năm1488 bởi vua Shirvan lúc ấy là Farrukh Yassar. Sau đó, Ismail tiếp tục chinh phục, lấy được thành [Tabriz](/wiki/Tabriz)vào tháng 7 năm 1501, và tại đấy làm lễ đăng quang, xưng là Shāh của [Azerbaijan](/wiki/Azerbaijan), , Shahanshah của toàn Iran [[5]](#cite_note-5) rồi cho đúc tiền tên ông, tuyên bố hệ phái Shi’a là tôn giáo chính thức trong lãnh thổ của ông. [[6]](#cite_note-6)
Một năm sau chiến thắng ở Tabriz, Ismail tuyên cáo rằng phần lớn Ba Tư là lãnh thổ của ông, và trong vòng 10 năm lập được kiểm soát hoàn toàn trên các vùng đất này. Ngay các vua nhà Ottoman cũng đã chào ông là:
*vua của các vùng đất Ba Tư, truyền nhân của vua Jamshid và Kaykhusraw* [[7]](#cite_note-7) [[8]](#cite_note-8) . Thành [[9]](#cite_note-9) [Hamadan](/w/index.php?title=Hamadan&action=edit&redlink=1), cố đô của đế quốc [Media](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Media)rơi vào tay ông năm 1503, các thành [Shiraz](/w/index.php?title=Shiraz,_Iran&action=edit&redlink=1)và [Kerman](/w/index.php?title=Kerman&action=edit&redlink=1)năm 1504, [Najaf](/w/index.php?title=Najaf&action=edit&redlink=1)và [Karbala](/w/index.php?title=Karbala&action=edit&redlink=1)ở Iraq năm 1507, tỉnh [Van](/wiki/Van_(t%E1%BB%89nh))năm 1508, [Baghdad](/wiki/Bagdad)năm 1509, và [Herat](/wiki/Herat)(Afghanistan), cũng như phần lớn miền [Đại Khorasan](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_Khorasan&action=edit&redlink=1), năm 1510. Năm 1511, [người Uzbek](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Uzbek)phía đông bắc, do khả hãn [Muhammad Shaybani](/w/index.php?title=Muhammad_Shaybani&action=edit&redlink=1)lãnh đạo, bị ông đánh đuổi chạy xa về phía bắc, qua bên kia [sông Oxus](/wiki/Amu_Darya). Người Uzbek sau đó thỉnh thoảng vẫn tấn công vào Khorasan, nhưng đế quốc Safavid giữ được vùng này.
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Safavid&veaction=edit§ion=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Safavid&action=edit§ion=3)] **Helen Chapin Metz. Iran, a Country study. 1989. Original from the University of Michigan. pg 313. Emory C. Bogle. Islam: Origin and Belief. University of Texas Press. 1989. pg 145. Stanford Jay Shaw. History of the Ottomon Empire. Cambridge University Press. 1977. pg 77** [^](#cite_ref-1)
- ^
**a** **ă** [Encyclopaedia Iranica. R. N. Frye. Peoples of Iran.](http://www.iranica.com/newsite/articles/v13f3/v13f3004a.html) [^](#cite_ref-R.M._3-0) [R.M. Savory. Ebn Bazzaz. Encyclopedia Iranica](http://www.iranica.com/newsite/articles/v8f1/v8f1010.html)
- ^
**a** [V. Minorsky, The Poetry of Shah Ismail, Bulletin of the School of Oriental and African Studies, University of London, Vol. 10, No. 4. (1942), tr. 1053)](#cite_ref-Mino_4-1) **ă** **Richard Tapper. "Shahsevan in Safavid Persia",** [^](#cite_ref-5) *Bulletin of the School of Oriental and African Studies*, University of London, Vol. 37, No. 3, 1974, tr. 324. Xem thêm Lawrence Davidson, Arthur Goldschmid, "A Concise History of the Middle East", Westview Press, 2006, tr. 153; và [Britannica Concise. "Safavid Dynasty", Online Edition 2007](http://concise.britannica.com/ebc/article-9377424/Safavid-dynasty) **George Lenczowski, "Iran under the Pahlavis ", Published by Hoover Institution Press, 1978. pg 79: "Ismail Safavi, descendant of the pious Shaykh Ishaq Safi al-Din (d.1334), seized Tabriz assuming the title of Shahanshah-e-Iran". "Stefan Sperl, C. Shackle, Nicholas Awde, "Qasida poetry in Islamic Asia and Africa", Brill Academic Pub; Set Only edition (February 1996). pg 193: "Like Shah Ni'mat Allah-i Vali he hosted distinguished visitors among them Ismail Safavi, who had proclaimed himself Shahanshah of Iran in 1501 after having taken Tabriz, the symbolic and political capital of Iran". Heinz Halm, Janet Watson, Marian Hill, "Shi'ism", Translated by Janet Watson, Marian Hill, Edition: 2, illustrated Published by Columbia University Press, 2004. pg 80: "..he was able to make his triumphal entry into Alvand's capital Tabriz. Here he assumed the ancient Iranian title of King of Kings (shahanshah) and setup up Shi'i as the ruling faith"** [^](#cite_ref-6) **Encyclopedia Iranica, "IRANIAN IDENTITY: MEDIEVAL ISLAMIC PERIOD",** [^](#cite_ref-7) [[1]](http://www.iranica.com/newsite/index.isc?Article=http://www.iranica.com/newsite/articles/unicode/v13f5/v13f5009a.html)AHMAD ASHRAF **Jamshid, trong huyền sử Ba Tư, là vị vua thứ tư đã từng cai trị cả thế giới.** [^](#cite_ref-8) **Kaykhusraw cũng là một vị vua trong huyền sử Ba Tư, được nhắc đến trong sách** [^](#cite_ref-9) [Shahnamah](/w/index.php?title=Shahnamah&action=edit&redlink=1)của [Firdausi](/w/index.php?title=Firdausi&action=edit&redlink=1), soạn vào khoảng năm 1010.
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Safavid&veaction=edit§ion=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Safavid&action=edit§ion=4)]
|
|![]()
[Nhà Safavid](//commons.wikimedia.org/wiki/Category:Safavid_Empire?uselang=vi)
- Ngọc Lê (chủ biên)
*1001 nhân vật và sự kiện lịch sử thế giới, phần Triều đại Safavid (thế kỷ XVI-XVIII)*, NXB Văn hóa Thông tin.

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

X-Content-Type-Options: nosniff

Content-language: vi

Vary: Accept-Encoding,Cookie

Via: 1.1 varnish, 1.1 varnish

X-Cache: cp1052 miss (0), cp1068 frontend miss (0)

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate


markdown:
# Porto Calvo
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|Porto Calvo
|Quốc gia||
|![]()
|
|[Alagoas](/wiki/Alagoas) [Vùng thuộc bang](/w/index.php?title=V%C3%B9ng_thu%E1%BB%99c_bang_Brasil&action=edit&redlink=1) [Leste Alagoano](/w/index.php?title=Leste_Alagoano&action=edit&redlink=1) [Tiểu vùng](/w/index.php?title=Ti%E1%BB%83u_v%C3%B9ng_c%E1%BB%A7a_Brasil&action=edit&redlink=1) [Mata Alagoana](/wiki/Mata_Alagoana_(ti%E1%BB%83u_v%C3%B9ng)) [Diện tích](/wiki/Di%E1%BB%87n_t%C3%ADch) [km²](/wiki/Ki-l%C3%B4-m%C3%A9t_vu%C3%B4ng)(100,4 [mi²](/wiki/D%E1%BA%B7m_vu%C3%B4ng)) **Dân số**(2007) [Mật độ](/wiki/M%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%99_d%C3%A2n_s%E1%BB%91) [Múi giờ](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D) [BRT](/w/index.php?title=Gi%E1%BB%9D_Brasil&action=edit&redlink=1)( [UTC-3](/wiki/UTC-3)) **Porto Calvo** là một [đô thị](/w/index.php?title=%C4%90%C3%B4_th%E1%BB%8B_Brasil&action=edit&redlink=1) thuộc bang [Alagoas](/wiki/Alagoas), [Brasil](/wiki/Brasil). Đô thị này có diện tích 260,16 km², dân số năm 2007 là 25122 người, mật độ 96,56 người/km². [[1]](#cite_note-1)
## Ghi chú[
[sửa](/w/index.php?title=Porto_Calvo&veaction=edit§ion=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Porto_Calvo&action=edit§ion=1)] **Dữ liệu lấy từ các bảng của từng mục riêng.** [^](#cite_ref-1)

X-Cache: cp1065 miss (0), cp1052 frontend miss (0)