Kanggo kutha ing Pulo Sulawesi, delengen Kutha Palu

Palu utawa sajeroning ing tlatah Jawa mau martil,mentik, gandhèn wesi, pukul wesi utawa pukul besi yaiku piranti kang minangka nutuk barang liyané. Gandhèn lumrahé minangka maku, ndandani barang,penempaan wesi lan ngajurake barang liyané.Gandhèn dirancang kanggo mumpangat karan warna-warna dhapuré. Wujud lumrahé gandèn kasusun saka gagang gandhèn lan sirah gandèn.Gandhèn ing pérangan kang abot yaiku pérangan sirah gandèn.Wujud kang ndasari gandhèn supaya gampang digunakaké, sajeroning keperluan ing sajeroning wong uri,gandhèn wujudè ana kang gandhèn mekanis kang mumpanganté kango kaperluan kang luwih gédè.
gandhèn yaiku piranti kang tuwa dhéwé. gandhèn saka watu tinemu lan digunakaké ing taun 2.600.000 Sadurungé Masehi. Gandhèn yaiku piranti kang dhasar kang mumpangaté akèh kanggo mergawé.Sajeroning analogi, gandhèn uga minangka piranti kang dirancang lan digawé nutuk utawa ngandhèn.

Sajarah 
Mumpangaté gandhèn sajeroning piranti digunakaké ing taun 2.400.000 SM ing macéem-warna dhapuré watu kang minangka ngancuraké kayu lan balung (balung) gandhèn watu digawé kanggo ngiket (naleni)karo gagang kang digawé saka kulit utawa atot kéwan. gandhèn iku digunakaké sajeroning taun 30.000 sakdurung Masehi ing jaman Paleolitik watu. Ing catétan Arkéologi iki duwé pengarah manawa gandhèn iku piranti manungsakang tuwa dhéwé.

Rujukan

Pranala njaba 
 Tipe Palu  gambar dan deskripsi
 Museum Palu

Piranti