Ana sawetara tataran basa sing digunakake kanggo macem-macem perkara. Umpamane basa Jawa kanggo awake dhewe, kanca, wong sing luwih tuwa, malah kanggo wong sing nduweni status sosial sing luwih dhuwur. Ragam basa ing basa Jawa uga kaperang dadi loro, yaiku: ragam ngoko lan ragam krama. Ragam utawi tataran basa menika kalebet salah satunggaling rerangkening pamulangan basa Jawi ingkang dipunsebat unggah-ungguh basa. Unggah-ungguh basa yaiku pranatan utawa tata cara micara lan solah bawa kanggo ngajeni lan ngajeni wong liya. Unggah-ungguh uga bisa ditegesi tata krama utawa tata krama. Amarga kanthi unggah-ungguh iki basa utawa tetembungan sing kita ucapake nalika guneman iku krama lan alus banget. Supaya bisa ana komunikasi sing ngurmati lan ngurmati ing urip ing masyarakat.
Nanging, ing wektu iki, kita ngerti yen panganggone basa Jawa mligine unggah-ungguh, saiki saya suwe saya luntur. Iki dibuktekake kanthi akeh bocah lan remaja sing kurang bisa ngetrapake unggahan iki kanggo komunikasi. Tuladhane, ing nggunakake unggahan (basa) kanggo awake dhewe, kanggo kanca utawa kanca cedhak, lan kanggo wong sing luwih tuwa lan kanggo wong sing status sosial luwih dhuwur. Dene maneka ragam krama minangka wujud basa kang digunakake minangka tandha pakurmatan. Ing basa Jawa ragam krama kaperang dadi loro, yaiku krama lugu lan krama alus. Krama lugu inggih menika basa krama ingkang sedaya tembung, purwakanthi saha pungkasanipun awujud krama. Krama alus inggih menika basa ingkang awujud tembung, ater-ater saha pungkasan ingkang awujud krama kanthi kecampuran tembung krama inggil. Tuladha: Ibu nembe siram, bapak nderek kantor nitih sepedha motor, Budhe Tatik menawi badhe tindak Solo.
Wonten maneka warni krama awujud basa ingkang dipunginakaken wonten ing tandha pakurmatatan. Ing basa Jawa ragam krama dadi loro krama yaiku krama lugu lan krama alus. Krama lugu gelem ngowahi dhasaring tata krama inkang sabisa-bisane, purwakanthi saha pungkasani uga mujudake tata krama. Krama alus inggih menika basa ingkang wujudipun tembung, ater-ater saha pingkasing ingkang wujudipun krama kanthi, campuran tembung krama inggil. Tuladha: Ibu nembe siram, bapak nggeret kantor nitih sepedha motor, Budhe Tatik menawi badhe tindak Solo. Ngelingi wgatine pendhidhikan karakter, tata krama lan kapribaden kang adiluhung tumrap bocah-bocah minangka generasi penerus bangsa kang nduweni akhlak lan budi pekerti, mula kudu disinaoni lan diwulangake bab-bab kasebut kanthi sedini mungkin. Kanthi ngleksanakake unggah-ungguh ing panguripan padinan, komunikasi gotong royong lan ngurmati bakal dumadi ing urip ing masyarakat.
Lumantar sinau unggah-ungguh basa, bocah-bocah bakal dilatih nggunakake basa Jawa ing pasrawungan saben dina minangka wujud karakter pribadi sing sopan lan sopan marang kanca, wong sing luwih tuwa, utawa wong sing nduweni status sosial sing luwih dhuwur. Kejaba saka iku, sinau basa Jawa bisa dadi penangkal utawa pepalang tumrap maneka ragam masalah kang lagi tuwuh. Antarane liyane, sinau ngajeni lan ngajeni wong liya, sinau andhap asor, sinau ngontrol ego, sinau ngutamakake awake dhewe, lan ora sombong.