Kasultanan Pajang iku salah siji Kasultanan ing tlatah Jawa lan dibangun déning Jaka Tingkir. Sedurunge, laladan Pajang iki dadi pérangan Kasultanan Demak ning wektu Demak kabawah Arya Penangsang, Jaka Tingkir kang dibantu Adipati liyané kasil niwasaké Arya Penangsang. Jaka Tingkir banjur mindahaké pusat kakuwasan menyang Pajang. Miturut kabiasaan jaman mbiyèn, yèn pusat kakuwasan utawa kutharaja dipindah iku tegesé nggawé karajan anyar yaiku Kasultanan Pajang. Laladan Demak dadi pérangan Kasultanan Pajang (kadipatèn) lan dipasrahaké marang Arya Pangiri putra Sunan Prawata.

Sultan Hadiwijaya 
Jaka Tingkir dadi Sultan Pajang ing taun 1568 lan nyandhang gelar Sultan Hadiwijaya, kadipatèn-kadipatèn liyané kang sadurungé nggabung karo Demak dadi pérangan Kasultanan Pajang.

Ing taun 1558, Sultan Hadiwijaya masrahaké laladan Mentaok (cedhak Kutha Gedhé - Yogyakarta) minangka bebungah kanggo Ki Ageng Pamanahan kang wis mbiyantu nyingkiraké Arya Penangsang lan mbiyantu yasa Pajang. Laladan iki dadi cikal bakal Kasultanan Mataram.

Pajang ambruk 
Ing taun 1582 Sultan Hadiwijaya diganti déning putrané yaiku Pangeran Benawa ning disingkiraké déning keturunan Kasultanan Demak yaiku Arya Pangiri, Pangeran Benawa didadèkaké Adipati ing laladan Jipang. Ing taun 1587, Sutawijaya (putra Ki Ageng Pemanahan) kang nguasani laladan Mentaok misah saka Pajang lan yasa Kasultanan Mataram. Koalisi Sutawijaya karo Pangeran Benawa pungkasané kasil ngalahaké Arya Pangiri, Sutawijaya banjur mindahaké pusat kakuwasan ing Mataram lan dadi Sultan pisanan ing Mataram.

Pajang saiki 
Saiki Pajang namung jenengé sawijining kalurahan ing kutha Surakarta waé. Nanging isih ana patilasané karaton Pajang.

Pratélan karajan ing Nusantara
Kasultanan Pajang