Kebon Kéwan Surabaya utawa Surabaya Zoo (dialek arekan: Kebon Kewan Suroboyo, dipunsingkat KBS) inggih punika salah setunggal kebon kéwan ingkang populer ing Indonesia lan papane wonten ing Jalan Setail 1 Kecamatan Wanakrama Surabaya. Kebon kéwan iki nate dados kebon kéwan paling jangkep se-Asia kidul-wetan, ing lebetipun wonten boten kirang saking 230 spesies satwa ingkang benten-benten ingkang madeg langkung saking 2179 ekor satwa. kelebet ing lebetipun satwa langka indonesia utawi donya madeg saking mamalia, aves, reptilia, lan pisces.

Sajarah 
 
Kebon Kéwan Surabaya kaping sapisan dipundhirikaken adhedhasar SK. Gubernur Jenderal Hindia Walandi ana ing tanggal 31 agustus 1916 No. 40, kaliyan nami Soerabaiasche Planten-en Dierentuin (kebon botani lan kewan surabaya) inggil jasa setunggaling tiyang jurnalis naminipun H. F. K. Kommer ingkang nggadhahi hobi ngempalaken kewan. Saking segi finansial H. F. K. Kommer angsal rencangan saking pinten-pinten tiyang ingkang gadhah pawitan cekap.

Papan Kebon Kéwan Surabaya ingkang pertami wonten ing Kaliondo, wonten ing warsa 1916. Lajeng wonten ing tanggal 28 september 1917 pindhah wonten ing ratan Groedo. Lan wonten ing warsa 1920 pindhah malih dhateng laladan darmo kangge areal kebon kewan ingkang enggal inggil jasa Oost-Java Stoomtram Maatschapij utawi maskapai sepur ingkang ngusahakaken papan sa-wiyar 30.500 m2.  Saniki papan panggonane Kebon Kéwan Surabaya wonten ing Jalan Setail Nomer 1, Darmo, Kecamatan Wonokromo, Surabaya.

Ing sasi april 1918 Kebon Kéwan Surabaya kaping sapisan dipunbikak nanging kaliyan mbayar tiket mlebet (karcis).  Ing tanggal 21 juli 1922 Kebon Kéwan Surabaya ngalami krisis lan ajeng dipunbibaraken dipunamargikaken biaya operasional ingkang cekap inggil, ananging pinten-pinten saking anggotanipun mboten purun. Ing warsa puniki ugi , lebet rapat pengurus dipunputusaken kangge mbibaraken kbs, nanging dicegah dening pihak kotamadya surabaya ing wekdal puniku.

Ing tanggal 11 Mei 1923, dipun wontenake rapat anggota wonten ing Simpang Restaurant medhotaken kangge ndirikaken pakempalan kebon kewan ingkang enggal, lan dipuntedah W. A. Hompes kangge nggantosaken J. P. Mooyman, salah setunggaling tiyang pendiri Kebon Kéwan Surabaya lan ngurus sedaya aktivitas kebon dados pangageng. 

Rencangan ingkang ageng kangge kelangsungan gesang ing wekdal warsa 1927 inggih punika saking Wali Kutha Dijkerman lan anggota dewan A. Van Gennep angsal mbujuk dewan kutha (Gemeenteraad) Surabaya kangge nggayuh kawigatosan kaliyan Kebon Kéwan Surabaya, kalih SK. Dewan Kutha ana ing tanggal 3 juli 1927 siti ingkang sa-wiyar 32.000 m2 sumbangan saking maskapai sepur (OJS) ditumbas dening pemerintah. Ing warsa 1939 ngantos sapunika wiyar Kebon Kéwan Surabaya ningkat dados 15 hektare lan ana ing warsa 1940 pandamelan taman ingkang wiyaripun 85.000 m2 rampung.  

Lebeting perkembanganipun Kebon Kéwan Surabaya sampun ebah ginanipun saking warsa dhateng warsa. Kebon Kéwan Surabaya ingkang rumiyin namung kangge papan penampungan satwa eksotis koleksi pribadi sampun dipunkembangaken ginanipun dados sarana perlindungan lan palestantunan, pendidikan, panaliten, lan rekreasi. Kewan-kewan ingkang dados koleksi Kebon Kéwan Surabaya saking warsa dhateng warsa jumlah lan jinisipun terus tambah, nggih asalipun saking jawi nagari utawi ingkang asalipun saking lebet nagari.

Wonten ing warsa 1957 dipunlampahaken pengembangan pembangunan akuarium lan terarium, dandosan sangkar paksi, lan dandosan-dandosan kaliyan kandang ingkang sampun risak. Wonten ing warsa 1970, Kebon Kéwan Surabaya nate dados kebon kewan kalih koleksi paling jangkep se-Asia Kidul-wetan. Wonten ing warsa 1973 dipunbangun Noctaruma lan dados setunggal-setunggalipun Noctaruma ingkang wonten ing Asia. Wonten ing warsa 1985, Noctaruma kasebat dipun alihfungsikan dados gedhong pepanggihan.

Tatanan 
Saben kandang kewan diklompokaké dados saben-saben kategori miturut jinise. Contone, lebet wonten kategori unggas utawa manuk (Aves) wonten manuk pelikan Australia, manuk merak, manuk jalak Bali lan manuk unta. Lebet wonten kategori primata kalebu orangutan, simpanse, babon lan kethek proboscis (bekantan). Wonten ugi koleksi kewan ingkang dipun lindhungi lan langka kayata komodo, tapir, kidang babi lan Anoa.

Fasilitas 
Papan wisata edukasi Kebon Kéwan Surabaya nggadhahi pinten-pinten fasilitas menarik, ingkang saged dipun-nikmati dhateng pengunjung, ing antawisipun: papan ibadah, pinten-pinten wahana kewan, toko souvenir, media center, lan papan panggonan kangge spot foto ingkang menarik. Wondene pinten-pinten wahana ingkang dipuntawikaken Kebon Kéwan Surabaya, inggih punika: Animal Edutainment, Kids Zoo, Aquanocrudio Park, tumpak liman, tumpak unta, wisata prahu kaliyan keliling ing Pulo Bekantan, foto sareng satwa, Animal Story, kolam-renang, lan nyukani nedha satwa.  Regi tiket mlebet wonten ing Kebon Kéwan Surabaya benten-benten tergantung kaliyan paket wisata ingkang dipun pilih.  

Bab istimewa ingkang dipun-gadhahi Kebon Kéwan Surabaya inggih punika dipunbikakipun ing wekdal dalu dinten utawi limrahipun dipunsebat kaliyan Surabaya Night Zoo ingkang dipunbikak ing dinten Setu lan Minggu.  Wonten ing Surabaya Night Zoo pengunjung dipun-ajak ningali tetingalan dolanan dilah warni-warni ingkang ciamik. Dilah-dilah puniku nyusun foto rai gorila, pinten-pinten satwa, ngantos aturan punapa mawon ingkang wajib dipatuhi salami safari dalu ing Kebon Kéwan Surabaya.

Kontroversi 
Kebon Kéwan Surabaya (KBS) ngalami kemelut pengelolaan ingkang mboten mendel salami kirang langkung 33 warsa. Dasanan malah atusan satwa langka koleksi KBS dados korban. Pendapatan miliaran rupiyah dipundugi mlebet kantong pengelola KBS, sawentawis kandang kewan dipunjoraken ripak, lembap, lan peteng saha pakan nggih mboten terurus mila kala konflik memuncak, cacahing kewan ingkang pejah ningkat. Awonipun pengelolaan KBS inggih punika buntut saking konflik panjang wiwit era Stany Soebakir mimpin. Ing pundi pucuk pangageng dipuncepeng dening Mohamad Said lan Stany Soebakir dados ketua dintenan. Konflik pertami meletup wonten ing warsa 1997. Konflik kedados sasampunipun beredar kabar menawi pengelola berencana nglintu guling lahan KBS kaliyan sebidang siti sa-wiyar 100 hektare ing jurang kuping, Surabaya kilen. Ananging, saperangan pengurus mboten purun KBS pindhah. Pro-kontra merebak, kewan nggih wiwit telantar. 

Wonten ing warsa 2001, kangge nglindungi aset sitinipun, pakempalan menghibahkan siti KBS dhateng pamarintah kutha Surabaya. Wonten ing warsa 2009, konflik enggal muncul. Saperangan pengurus nolak laporan tanggel jawab keuangan Stany Soebakir. Wekdal para pengurus sibuk sami-sami gigat dhateng pengadilan, kewan KBS enggal berguguran. Wekdal puniku wali kutha Surabaya Bambang D. H. sande memediasi kubu Stany lan Basuki. Kementerian Kehutanan mandhap tangan ngrebat KBS. Pamarintah nedah tim pengelola sawentawis ingkang dipunpangagengi Direktur Taman Safari Indonesia Tony Sumampau. Tony ngrombak manajemen, mecat dasanan karyawan, ngirangi cacahing kewan, lan nggenjot pemasukan. Lampahan Tony ngulemi kontroversi. Piyambakipun dicurigai mbekta kewigatosan bisnis taman safari kangge mengakuisisi KBS. 

Wonten ing sasi juli 2013, wali kutha Surabaya Tri Rismaharini ngrebat KBS kaliyan sepihak. Sanadyan mboten gadhah kawruh babagan pengelolaan lembaga konservasi, Risma kajeng KBS dipunkelola pamarintah kutha mawon. Ananging upaya pembenahan risma dereng bibar amargi kewenangan risma disoal. Sacacah kewan dados korban. Wonten ing sasi November 2013, setunggal komodo, jaguar, lan sangsam pejah. Setunggal singa afrika, sima belanga, lan komodo pejah lebet kalih sasi pungkasan.

Rujukan 

Papan wisata ing Jawa Wétan
WikiPlesir