Kasultanan Mataram (Carakan: ꦑꦱꦸꦭ꧀ꦠꦤ꧀ꦤꦤ꧀ꦩꦠꦫꦩ꧀) diadegaké déning Sutawijaya, putra Ki Ageng Pamanahan taun 1586. Sadurungé, kasultanan iki dadi pérangan kakuwasaning Kasultanan Pajang ing taun 1582, Sutawijaya wiwit misahaké laladan kakuwasané saka Pajang.

Wiwitan anané Mataram
Jaka Tingkir, Ki Ageng Pamanahan, Sutawijaya, Ki Penjawi diutus sultan Pajang kanggo mbedhah Kadipaten Jipang lan kasil nyidra Arya Penangsang. Ki Ageng Pamanahan banjur diparingi bebungah rupa alas ing Mentaok (saiki cedhak Kutha Gedhe, Ngayogyakarta). Laladan alas iki dibabat Ki Ageng Pamanahan lan banjur dhedhekah nèng kono. Papan anyar mau banjur ramé lan reja, dijenengi Mataram. Taun 1575 Ki Ageng Pamanahan séda, putrané yaiku Sutawijaya diréwangi Ki Juru Mertani kasil mbangun negara cilik mau dadi kuwat senajan isih klebu ing kukupan Kasultanan Pajang. Wiwit nglurahi Mataram, Sutawijaya wis wiwit ngatonake gelagat bakal mbaléla menyang Pajang kanthi ora tau séba marang sultan. Taun 1582 akhire kedadeyan perang antara Pajang lawan Mataram, panguasa Pajang wektu iku yaiku Arya Pangiri. Sutawijaya kang dibantu Pangéran Benawa kasil nelukaké lan malah banjur ngukup Pajang lan jajahane. Isiné kadhaton dipindhah menyang Mataram lan Sutawijaya jumeneng nata kang kapisan Mataram nganti taun 1601. Sutawijaya jejuluk Panembahan Sénapati.

Legitimasi
Wong kang jumeneng Ratu  kudu bisa aweh bukti dheweke duwé hak winisudha dadi ratu. Mula pusaka saka Pajang diboyong menyang Mataram. Saliyané iku, ratu kudu duwé drajat keturunan kang luhur. Mula para ratu ing Mataram nulisaké sarasilah werna loro, yaiku sajarah pangiwa kang nyaritakaké urutan leluhur Mataram sambung karo para ratu ing Majapahit, Singasari, Kedhiri, Pandhawa lan para dewata. Déné sejarah panengen nyaritakaké urutan sarasilah leluhur Mataram sambung karo para ratu ing Demak, para wali lan sambung ing Nabi Muhammad. Sejarah pangiwa lan panengen banjur dadi siji ing Ki Ageng Pemanahan. Anane sarasilah werna loro iki kanggo nguataké legitimasi para ratu Mataram gegayutan karo tradhisi (pangiwa) lan agama (panengen).

Raja-raja
Ki Gedhé Pamanahan
Panembahan Sénapati
Prabu Hanyakrawati 
Adipati Martapura
Sultan Agung
Amangkurat I
Amangkurat II
Amangkurat III
Pakubuwana I

Munduré Kasultanan Mataram
Kasultanan Mataram nemoni jaman keemasan nalika jumenenge Sultan Agung. Nanging sapungkure banjur wiwit mundur nalika anané peperangan rebutan kuwasa wiwit jaman Amangkurat II. Kadhaton Mataram ing kabedhah lan pindhah saka Plèrèt, Karta, Kartasura lan pungkasané ngalih ing Surakarta. Anane peperangan iki dadi luwih ruwet amarga anané VOC, kramane Trunajaya lan kramane bangsa Cina saka Batavia. Kukupan Mataram kang wis kasil nelukaké bang wetan (Surabaya lan Pasuruan), dhaérah pasisir lor lan bang kulon (Banyumas) akèh kang padha ngalih dadi kukupane Walanda. 
Kasultanan Mataram bubar nalika anané Prajanjèn Giyanti kang nyigar Mataram dadi negara 2 yaiku Kasunanan Surakarta lan Kasultanan Ngayogyakarta.

Catur Sagotra

Deleng uga 
Pratélan Ratu Mataram Enggal

Pratélan karajan ing Nusantara
Kasultanan Mataram