Kenari (Canarium amboinense Hoch.) ya iku tetuwuhan kang kalebu anggota suku Burseraceae kang ndarbèni potènsi ékonomi. Tuwuhan iki asalé saka Malesia wétan lan dijupuk wohé kanggo dipangan, mligi ing pérangan wijiné. Ing Indonésia, laladan kang ngasilaké kenari ya iku Maluku nganti Vanuatu. Kenari uga ana ing nagara liya ya iku Afrika, Nigeria Kidul, Madagaskar, Cina kidul, India, Filipina, lan pérangan kidul Asia.

Morfologi

Gagang 

Gagangé jejeg kanthi warna pegagan klawu, kayuné putih, sarta téras coklat tuwa. Yèn kulité diiris, ngetokaké tlutuh kenari kaya damar. Wiwitané awerna putih lan kraket, banjur dadi kaya lilin awerna kuning pucet. Tlutuh iki diarani gum elemi. Gum elemi nduwni tekstur empuk, wernané rada putih, ambuné wangi kaya terpentin. Wit kenari ngasilaké gum mung nalika godhong wiwit thukul. Nalika mangsa katiga, wit mau ana ing mangsa dorman, tanpa godhong, lan ora ngasilak resin. Minyak elemi ora digunakaké kanthi akèh ing indhustri lenga wangi. Trakadhang lenga elemi minangka bahan pewangi sabun lan preparasi teknik kang regané murah. Nanging, miyak iki jumbuh digunakaké minangka bahan baku kanggo nggawé isolat fellandren kang minangka nggawé senyawa lenga atsiri tiruan. Gum elemi wis suwé minangka plaster farmasi, salep, lan kanggo wènèhi sipat manteb ing vanish.

Oyod 

Sistem oyod tuwuhan kenari ya iku sistem oyod tunggang. Ing sistem oyod tunggang, oyod primer siji utawa luwih ana oyod lateral kang nggantèkaké akar primer ing tahap wiwitan perkembangan cambah. Cambah tuwuh luwih rikat lan dadi luwih gedhé sarta kuway tinimbang oyod-oyod liyané, saéngga kawentuk siji utawa luwih oyod-oyod utama.

Godhong 

Godhongé majemuk nyirip gasal kanthi 4-5 pasang pinak godhong kang ndrojog ndawa lan permukaané lunyu. Godhong kenari ora duwé godhong penumpu.

Kembang 

Wujud kembangé malai, nduwé kelamin siji, zigomorf, kelopak lan mahkotané wilangan 5, godhong kelopak lan godhong makutha wilangan 5, godhong makutha bébas. Benang kasusun ing rong bunderan kang ora jangkep.

Woh 

Bakal woh nduwé ruang 2 nganti 3, saben ruang ana siji nganti loro bakal wiji kang apotrop lan epitrop. Wohé ana wijiné, gèpèng, dawa, ana 2-3 wiji ing saben woh. Werna woh kenari ya iku ijo lan dhapuré bunder kara endhog.

Wiji 

Wiji kenari ngandhut lemak manis. Wijiné kang garing ngandhut 65% lenga lemak (= ester, asem stearine, palminine, oleine, lan lenga wijen). Minyak lan lemak iku bahan tandhon wigati ing awak tetuwuhan kang asring tinemu ana wijiné. Lemak lan lenga ya iku gliserida asem lemak. Béda antarané lemak lan lenga padatan ing sipat fisiké. Ing suhu normal, lemak awujud padhet lan miyak awujud cair. Lemak jarang disimpen ing godhong, gagang, lan oyod nanging akèh kang disimpen ing wijiné. Lemak mesthi disimpen ing bagyan mirunggan ing sitosol lan asring tinemu atusan nganti éwonan ing saben sèl kang nyimpen lemak mau. Pérangan iki diarani lipid sferosom lan oleosom. Oleosom iki bosa diisolasi saka wiji kanthi wujud murni, saéngga bisa ditliti komposisi lan pérangan-pérangané.

Budidaya 

Budidaya kenari nggunakaké wijiné. Bathok wiji kuwo atos banget, mula prelu dianakaké pengikiran kanggo nggampangaké mlebuné banyu. Prosès iki bisa nyepetaké perkecambahan saka 6-12 minggu dadi 3 minggu. Kanggo ngakèhi winih, apiké digawé persemaian redan sawisé dhuwuré winih 0,5 cm. Banjur dipindhah menyang papan kang wis disedyakaké lan ditandur kanthi jarak paling cendhak 10 m. Woh sapisan kudu ditunggu udakar 7-10 taun. Kanggo kebaké wit kenari kang subur kudu nunggu nganti 30 taun. Nanging, yèn nandur wit kenari kanthi cara nyangkok, woh kenari bakal awoh sawisé umur 2-3 taun.

Mupangat 

Kenari dimangertèni nduwé èfèk pisitif kanggi kasarasan. Woh kenari bisa ngudhunaké lemak ala, kolesterol, nyegah balung kropos nganti nglawan lelara kanker. Kenari iku salah sawijiné tuwuhan kang dadi sumber protèin kang apik. Kenari ngandhut kadhar polifenol kang dhuwur banget. Polifenol iki minangka antioksidan kang ngayomi awak saka molekul kang bisa ngrusak jaringan. Kandhutan polifenol iki bisa ngudhunaké rèsiko kena lelara kanker. Sumber lemak omega-3 lan alpha linoleic acid (ALA) ana ing wiji kenari bisa ngundhakaké fungsi arteri, pembuluh getih kang nggawa getih saka jantung. Saéngga kasarasan jantung bisa kajaga kanthi apik. Mangan kenari saben dina uga bisa nbantu nyegah kawentuké batu empedu.

Lemak ora jenuh kang ana ing kenari bisa mbantu ngudhunaké kolesterol ala lan senyawa lipoprotein kang bisa njalari aterosklerosis kanthi cara ngundhakaké pambekuan getih. Kenari uga ngandhut asem amino esensial kang diarani L-arginine. Asam amino iki bakal diowahi dadi oksida nitrat kang mbantu ngundhakaké iliné getih ing jero awak lan nyegah nyempité arteri. Kenari asring diarani panganan utek amarga sugih omega-3 lan asem lemak kang ndarbèni peran utama ing fungsi optimal saka sèl-sèl utek, saéngga bisa nggawé pinter. Senyawa melatonin uga tinemu ing kenari. Maletonin iki mbantu banget kanggo ngurangi insomnia lan gangguan turu. Kajaba kanggo kasarasan awak kang umum, kenari uga migunani kanggo wong lanang kang lagi ngarepaké anak. Ing woh kenari ngandhur asem lemak séhat kang bisa mbantu ngundhakaké kualitas sperma. Kanthi cara nindakaké diet paling rikat 12 minggu ditambah mangan woh kenari kabukti bisa ngundhakaké prodhuksi gunggungé sperma lan kualitas sperma.

Cathetan suku 

Tetuwuhan