Iku salah sijine basanan ya gendhingane lare taun 70-an - jaman cilikanisun - ring Lebak, Tukangkayu. Ana maning conto liyane:
Pindhang pakis pindhang geruyu
Marek nangis gemuyu
Saiki nana, ilang kabeh wis. Aja kok gendhingane, aran belungkak ambi belungking bain wis sing tau rungu disebut, ale barange magih lan tetep ana. Aja kok maning lare saiki, mantan lare bengen hang saiki wis duwe lare lan larene wis duwe lare maning - wis duwe anak putu - hing tau nganggo aran iku maning. Mbuh apuwa? Katut wong saiki padha ngarani uwoh iku belewah lan semangka.
Nawi ana hang durung paham, belungkak iku belewah, belungking sing liya semangka. Yara dhenger wis? Paham wis? Hang angel dipahami iku apuwa arane hang mula iku dadi sing kanggo? Apa merga ana 'belunge' iku tah? Kadhang kesane mula aneh, mbenu aran iku. Aran hang anyar jelase gawane wong tekan, wong Jawa kulonan; hang lawas endane gawane wong Medura? Polae belunge kakak dicangking iku kayane guyonane wong Jawa nyang wong Medura hang biyasah dodol uwoh iku.
Hususe belungking alias semangka - belungkak alias belewah sing pati ana ceritane - saiki akeh wong tani hang nandur. Tosene ring dhaerah kidulan. Melkedheg ring kana, seliya jeruk lan buah naga. Bengen belungking iku teka Wongsorejo thok. Sekali usum wakeh nong pasar utawa didhasar ring pinggire dalan. Hang nandur lan hang dodolan umume ya wong Medura. Modhele uwohe, sing kaya saiki hang rata-rata bunder kaya tembung lan jerone abang, sing ana wijine siji-sijiya. Bengen rupane sing aturan, lan akeh-akehe njerone kuning. Aja takon wijine! Kathah, wak! Sing ana ceritane belungking tanpa biji. Mesthi wakeh, mangane kudu disaring nganggo untu, makene sing kelelegen. Kelelegen wijine cilaka rika. Bahaya! Bisa merujuk, cukul teka mbunbunan!
Asem lalare iku. Bengen kari percaya, saben kelelegen mbuh wijine paran, diweden-wedeni gedigu iku. Adhuk...! Naping ya ana hang penter nyauri 'Bara enak. Nguwoh kari methik, sing kathik tuku'. Antarane, gedigu iku padune, bandhel-bandhelane lare bengen bangete memengan. Kadhangane satru. Satrune kathik janjian: jegugan, kethakan, jambrakan? Lare, lare.
Semangka kuna mauka endane mula wis tumpes? Lawas sing tau tumon blas. Sing ana endane pak tani hang nandur utawa nyimpen winihe? Apike, wijine hang kemerutuk iku masiya ngerepoti wayahe nong cangkem, biso diolah dadi kuwaci. Payu diedol enggo camilan, enggo melekan.
Pumpung enget, kampungisun bengen iku parek pecinan, saben ana wong Cina mati akeh hang ngelayat, mesthi melekan sampek pirangane bengi. Ambi njaga terbela - pethine wong Cina hang mati - ambi gesah, wong-wong iku katon ambi nyamili kuwaci. Ya kuwaci digonan iku. Cilik-cilik mula. Isine hang cilil-cililan maning; tipis, putih, gurih asin rasane. Mangane memei repot, siji siji nganggo untu ngarep; enteka akeh sing kirane wareg. Ya iku palinga hang nggarai mata betah melek.
Endane magih ana kuwaci kuna iku? Tau mangan, kuwaci saiki bahane teka wijine kembang serngenge, lebih gedhi-gedhi. Aja heran, ganti jaman sembarang kinthung adate berubah, padha ganti.
Pumpung enget maning. Tau ana cerita buyek-buyek ring pasar gara-gara belungking. Hang adol ketepakan wong Medura, hang tuku ketepakan pisan wong wadon hang sing kenengan. Ya nana. Perkarane, buru-buru ana varietas semangka bunder yara sing mesthi tanpa biji; akeh magih hang ana wijine. Byek. Entek ngamet emak-emak iku gok nguwel. Pantese sorene maning mari tuku akeh, temune rumangsa diapusi.
Si bakule mbuh kembang suruh kembang semuja, mbuh mula wis weruh, mula nyeja, nyatane gadug umah semangkane akeh wijine. Pantese bain nyeja. Dicelathoni dawa, anter alan-alane nganggo sebeker, saurane pak iku entheng tur enak bain: "Sampiyan ini beli semangka dikasih bonus kuwaci tak terima".
Belewah semangka
kabeh uwah sapa hang nyangka
(Bwi,0124.2.ib)
Redaktur menerima berbagai tulisan, kirimkan tulisan anda dengan mendaftar sebagai kontributor di sini. Mari ikut membangun basa Using dan Belambangan.