Ing awaling abad 19 prêsasat durung ana pamulangan, anane mung siji loro. Ing desa Indihian lan Cilolohan ing sakidul Tasikmalaya, wis wiwit kuna mula ana pamulangane kanggo bocah-bocah, dene wulangane: basa Arab lan bab agama Islam. Ing Bogor uga ana pamulangan mêngkono iku. Kang padha sinau luwih-luwih mung anaking para priyayi. Ing tanah Krawang akèh pênggêdhe dhistrik (wêdana) kang sasat ora bisa maca nulis, dalasan para pêngulu, naib akèh uga kang durung tau olèh wulangan maca nulis. Kang padha sinau ing pamulanganing para pêngulu utawa naib, mung putraning para pênggêdhe. Ing Sudalarang wêwêngkon Limbangan sêkolahane gêdhe dhewe, yasan Adipati Surianagara ing Sumêdhang. Sêkolahan kang luwih dhuwur sêmune iya wis ana, wulangane bab kawruh agama, nulis lan maca. Etung lan sastra Jawa lumrahe ora kawulangake. Dene kang ditulisi: bumbung, wilah, utawa lontar. Kang kanggo nulis: pangot cilik. Anèhe wong Priyangan dene basane dhewe dianggêp rèmèh, ora pantês klêbu ing tulis. Yèn nulis lumrahe nganggo basa Mlayu katulis ing sastra Arab. Nalika Pêsundhan kêbawah Mataram, kang diênggo basa dhinês
