ในกรณีที่ผู้พิพากษาเจ้าของสำนวนเห็นว่าคดีไม่มีมูล แต่ผู้พิพากษาหัวหน้าศาลเห็นว่าคดีมีมูล จะต้องดำเนินการอย่างไร?
[กลับหน้าหลัก : รวมบทความกฎหมายที่น่าสนใจ] อุทาหรณ์ พระธรรมนูญศาลยุติธรรม รวมคำบรรยายเนติ เล่มที่ 9 สมัยที่ 68 (ชุดที่ 2) อุทาหรณ์ พระธรรมนูญศาลยุติธรรม รวมคำบรรยายเนติ เล่มที่ 9 สมัยที่ 68 (ชุดที่ 2) (อ.อนันต์ ชุมวิสูตร) (อ.อนันต์ ชุมวิสูตร) ******* *******  อุทาหรณ์ อุทาหรณ์ นายระวีฟ้องนายระวิน ต่อศาลจังหวัดชุมพร ขอให้ลงโทษฐานฆ่าผู้อื่นโดย ไตร่ตรองไว้ก่อน ตาม ป.อ .มาตรา ๒๗๙ (๔) นายชิงชัยผู้พิพากษาเจ้าของสำนวนคนเดียวไต่สวนมูลฟ้องเสร็จแล้ว เห็นว่าคดีไม่มีมูล ควรพิพากษายกฟ้อง จึงปรึกษากับนายโชคผู้พิพากษาหัวหน้าศาล นายโชคมีความเห็นว่าคดีมีมูล ต้องมีคำสั่งประทับฟ้อง นายชิงชัยกับนายโชคจึงร่วมกันมีคำสั่งว่าคดีมีมูล ให้ประทับฟ้อง ป.อ .มาตรา ๒๗๙ (๔ ) ให้วินิจฉัยว่า คำสั่งของนายชิงชัยและนายโชค ชอบด้วยกฎหมายหรือไม่ ให้วินิจฉัยว่า คำสั่งของนายชิงชัยและนายโชค ชอบด้วยกฎหมายหรือไม่  คำตอบ คำตอบ ตามปัญหาเป็นคดีที่มีอัตราโทษอย่างสูงตามที่กฎหมายกำหนดเกินกว่าอัตราโทษตามมาตรา ๒๕ (๕) ซึ่งเป็นกรณีเข้ามาตรา ๓๑ (๑) แม้นายชิงชัยมีอำนาจออกนั่งไต่สวนมูลฟ้องคนเดียว ตามมาตรา ๒๕ (๓) แต่เมื่อเห็นว่าคดีไม่มีมูล นายชิงชัยเพียงคนเดียวจะพิพากษายกฟ้องเลยยังไม่ได้ ถือได้ว่ามีเหตุจำเป็นอื่นอันมิอาจก้าวล่วงได้เกิด ขึ้นแล้วในการทำคำพิพากษาตามมาตรา ๓๑ จึงต้องแก้ปัญหาตามมาตรา ๒๙ (๓) โดยนายโชคผู้พิพากษาหัวหน้าศาลต้องเข้ามาตรวจสำนวน และเมื่อมีความเห็นว่าคดีมีมูล ต้องมีคำสั่งประทับฟ้อง เป็นกรณีต้องด้วย ป.วิ.อ. มาตรา ๑๘๔ นายโชคซึ่งมีความเห็น เป็นผลร้ายแก่จำเลยมากกว่าต้องยอมเห็นด้วยกับนายชิงชัยซึ่งมีความเห็นเป็นผลร้ายแก่ จำเลยน้อยกว่าโดยบุคคลทั้งสองต้องร่วมกันทำคำพิพากษายกฟ้อง เพราะคดีไม่มีมูล แม้นายชิงชัยมีอำนาจออกนั่งไต่สวนมูลฟ้องคนเดียว ตามมาตรา ๒๕ (๓) แต่เมื่อเห็นว่าคดีไม่มีมูล นายชิงชัยเพียงคนเดียวจะพิพากษายกฟ้องเลยยังไม่ได้ ถือได้ว่ามีเหตุจำเป็นอื่นอันมิอาจก้าวล่วงได้เกิด ขึ้นแล้วในการทำคำพิพากษาตามมาตรา ๓๑ จึงต้องแก้ปัญหาตามมาตรา ๒๙ (๓) นายโชคซึ่งมีความเห็น เป็นผลร้ายแก่จำเลยมากกว่าต้องยอมเห็นด้วยกับนายชิงชัยซึ่งมีความเห็นเป็นผลร้ายแก่ จำเลยน้อยกว่า โดยบุคคลทั้งสองต้องร่วมกันทำคำพิพากษายกฟ้อง เพราะคดีไม่มีมูล ข้อสังเกต แม้ผู้พิพากษาที่ร่วมปรึกษาคดีเป็นผู้พิพากษาอยู่ในองค์คณะด้วย แต่ถ้าผู้พิพากษานั้นไม่เคยนั่งพิจารณาคดีเลย ก็จะให้คำปรึกษาและออกความเห็นในการวินิจฉัยชี้ขาดคดีไม่ได้ มิเช่นนั้นแล้วจะทำให้คำพิพากษาไม่ชอบด้วยกฎหมาย หลักนี้ ใช้ทั้งในคดีแพ่งและอาญา** ข้อสังเกต ย แต่ถ้าผู้พิพากษานั้นไม่เคยนั่งพิจารณาคดีเลย ก็จะให้คำปรึกษาและออกความเห็นในการวินิจฉัยชี้ขาดคดีไม่ได้ มิเช่นนั้นแล้วจะทำให้คำพิพากษาไม่ชอบด้วยกฎหมาย หลักนี้ ใช้ทั้งในคดีแพ่งและอาญา แต่ถ้าผู้พิพากษานั้นไม่เคยนั่งพิจารณาคดีเลย ก็จะให้คำปรึกษาและออกความเห็นในการวินิจฉัยชี้ขาดคดีไม่ได้ **
ตามพระธรรมนูญศาลยุติธรรม มาตรา 31 (1) บัญญัติไว้ว่า "ในกรณีที่มีเหตุจำเป็นอื่นอันมิอาจก้าวล่วงได้เกิดขึ้นในการทำคำพิพากษา  ผู้พิพากษาหัวหน้าศาลหรือหัวหน้าแผนกหรือหัวหน้าห้องพิจารณาคดี  ต้องเข้ามาตรวจสำนวน และเมื่อเห็นสมควร  จะออกคำสั่งให้ผู้พิพากษาเจ้าของสำนวน   หรือผู้พิพากษาอื่นซึ่งไม่เคยร่วมพิจารณาคดีมาก่อน   นั่งพิจารณาและทำคำพิพากษาใหม่"

จากข้อเท็จจริงที่โจทก์ฟ้องนายระวิน ต่อศาลจังหวัดชุมพร ขอให้ลงโทษฐานฆ่าผู้อื่นโดยไตร่ตรองไว้ก่อน ตาม ป.อ. มาตรา 279 (4) นายชิงชัยผู้พิพากษาเจ้าของสำนวนคนเดียวไต่สวนมูลฟ้องเสร็จแล้ว เห็นว่าคดีไม่มีมูล ควรพิพากษายกฟ้อง แต่ปรึกษากับนายโชคผู้พิพากษาหัวหน้าศาล นายโชคมีความเห็นว่าคดีมีมูล ต้องมีคำสั่งประทับฟ้อง

ดังนั้น ผู้พิพากษาเจ้าของสำนวนและผู้พิพากษาหัวหน้าศาลจะต้องดำเนินการดังนี้:
ผู้พิพากษาหัวหน้าศาลต้องออกคำสั่งให้ผู้พิพากษาเจ้าของสำนวน หรือผู้พิพากษาอื่นซึ่งไม่เคยร่วมพิจารณาคดีมาก่อน นั่งพิจารณาและทำคำพิพากษาใหม่
ผู้พิพากษาเจ้าของสำนวน หรือผู้พิพากษาอื่นที่ได้รับมอบหมาย จะต้องนั่งพิจารณาคดีใหม่
ผู้พิพากษาเจ้าของสำนวน หรือผู้พิพากษาอื่นที่ได้รับมอบหมาย จะต้องไต่สวนพยานหลักฐานใหม่
ผู้พิพากษาเจ้าของสำนวน หรือผู้พิพากษาอื่นที่ได้รับมอบหมาย จะต้องวินิจฉัยชี้ขาดคดีใหม่

ตัวอย่าง:
นาย A ถูกฟ้องร้องในคดีอาญา นาย A มอบฉันทะให้ทนายความ B ดำเนินการแทน
ในวันนัดสืบพยาน ทนายความ B ไม่สามารถมาศาลได้ เนื่องจากป่วย ทนายความ B จึงทำคำร้องขอเลื่อนคดีเป็นลายลักษณ์อักษร โดยระบุเหตุผลที่ไม่สามารถมาศาลได้ แนบใบรับรองแพทย์ และระบุวันที่เวลาที่ต้องการเลื่อน
ทนายความ B มอบฉันทะให้เสมียนสำนักงานทนายความมายื่นคำร้องต่อศาล เสมียนสำนักงานทนายความนำคำร้องและเอกสารที่เกี่ยวข้องมาแสดงต่อศาล ศาลพิจารณาคำร้องและเอกสารประกอบ เห็นว่าทนายความ B มีเหตุผลสมควรที่จะขอเลื่อนคดี ศาลจึงอนุญาตให้เลื่อนคดี

ข้อควรระวัง:
ผู้พิพากษาที่ได้รับมอบหมายจะต้องไม่เคยร่วมพิจารณาคดีมาก่อน
ผู้พิพากษาที่ได้รับมอบหมายจะต้องไต่สวนพยานหลักฐานใหม่
ผู้พิพากษาที่ได้รับมอบหมายจะต้องวินิจฉัยชี้ขาดคดีใหม่
กฎหมายพระธรรมนูญศาลยุติธรรม พรบ,คำพิพากษาศาลฎีกา