เด็กที่ขาดทักษะทางสังคมจะมีพฤติกรรมอย่างไรบ้าง และส่งผลต่อพวกเขาอย่างไร?
หน้าแรก บทความ ทักษะทางสังคมฝึกได้ เริ่มต้นง่ายๆ ที่บ้าน ทักษะทางสังคมฝึกได้ เริ่มต้นง่ายๆ ที่บ้าน จิราพัชร นิลแย้ม นักจิตวิทยาคลินิก โรงพยาบาลมนารมย์ TweetShare+1E-mail มนุษย์เป็นสิ่งมีชีวิตทางสังคม เจริญเติบโต และเรียนรู้ผ่านการมีปฏิสัมพันธ์กับผู้อื่น หากปราศจากทักษะนี้ก็เป็นสิ่งที่หลีกเลี่ยงไม่ได้ที่อาจนำไปสู่ผลเสียต่อสุขภาพจิต ดังนั้น “ทักษะทางสังคม” จึงเป็นทักษะสำคัญของมนุษย์ที่ใช้ปรับตัวเพื่ออยู่ร่วมกัน และจำเป็นสำหรับทุกเพศ ทุกวัย โดยเฉพาะอย่างยิ่งในวัยเด็กที่กำลังเรียนรู้โลกผ่านสิ่งต่างๆ ยิ่งจำเป็นต้องได้รับการฝึกฝนทักษะทางสังคมอย่างเป็นระบบ เพื่อเป็นพื้นฐานนำไปสู่ความสำเร็จด้านอื่นๆ ในอนาคต ทักษะทางสังคมคืออะไร ทักษะทางสังคม คือ การแสดงออกผ่านคำพูดและการกระทำเพื่อสื่อสารกับผู้อื่น สามารถเรียนรู้และพัฒนาได้ผ่านค่านิยม วัฒนธรรม ความเชื่อต่างๆ เปลี่ยนแปลงอย่างต่อเนื่องและพัฒนาได้ตลอดชีวิต โดยทั่วไปแล้วเด็กเรียนรู้และเข้าใจ “ทักษะทางสังคม” ผ่านประสบการณ์ที่สะสมมาของตนเอง และรับรู้ว่ามันเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตประจำวัน แต่สำหรับเด็กบางครั้งการพูดคุยกับคนอื่นหรือสร้างเพื่อนก็เป็นเรื่องยากที่จะเข้าใจ แม้แต่การแสดงออกที่ไม่ถูกกาลเทศะ รวมถึงความรู้สึกไม่สบายใจ ไม่มั่นใจในทักษะที่เขามี หรือไม่รู้วิธีจัดการกับอารมณ์ของตนเอง ก็อาจเป็นเพราะพวกเขายังขาดทักษะทางสังคม แต่หากมีคนช่วยแนะนำหรือฝึกฝนทักษะนี้ให้อย่างถูกต้องก็ช่วยให้พวกเขาปรับตัวเข้ากับคนอื่นได้มากขึ้น ซึ่งคนที่ใกล้ชิดกับเด็กๆ มากที่สุดเป็นใครไปไม่ได้เลย นอกจากคุณพ่อ คุณแม่ หรือบุคคลภายในครอบครัวนั่นเอง เพราะสังคมครอบครัว คือ สังคมเริ่มแรกที่เด็กได้สัมผัส เป็นจุดเริ่มต้นในการมีปฏิสัมพันธ์กับคนรอบข้าง วิธีการฝึกทักษะทางสังคมง่ายๆ ที่พ่อแม่สามารถช่วยฝึกลูกๆ ได้ คือ การเล่นกับลูก การเล่นในที่นี้ ก็เหมือนการจำลองสถานการณ์เวลาที่เด็กต้องไปอยู่ในกลุ่มเพื่อน การเล่นที่สามารถนำมาใช้ได้อย่างเช่น การเล่นบอร์ดเกม การเล่นการ์ด เกมเศรษฐี บิงโก เก้าอี้ดนตรี หรือแม้กระทั่งการวิ่งเล่นกับลูกอย่างการวิ่งไล่จับ วิ่งแปะแข็ง เป็นต้น เนื่องจากในการเล่นหรือการทำกิจกรรมเหล่านี้ มักมีกฎกติกาของกิจกรรมนั้นๆ อยู่ นอกจากนี้การเล่นนั้นๆ ยังต้องรู้จักวิธีในการเล่นกับคนอื่นด้วย เช่น การผลัดกันเล่น การแพ้ชนะ การแบ่งปัน การเข้าใจและควบคุมอารมณ์ของตนเอง และการเลือกใช้วิธีในการแก้ปัญหาต่างๆ ที่เกิดขึ้นขณะเล่น เป็นต้น ซึ่งพ่อแม่สามารถเห็นพฤติกรรมของลูกและปรับให้เหมาะสมได้ผ่านการเล่นนั้นๆ ตัวอย่างวิธีการสอนง่ายๆ วิธีการสอนเรื่อง ผลัดกันเล่น ก่อนเริ่มเล่น ให้พ่อแม่ตกลงกับลูกว่า ใครเป็นคนแรก โดยใช้วิธีต่อไปนี้ คือ เป่ายิ้งฉุบ โยนลูกเต๋า โยนหัวก้อย หรือวิธีโอน้อยออก เพื่อให้ลูกเข้าใจว่าทุกคนมีสิทธิ์ได้เล่นคนแรกเหมือนกัน และให้ลูกรู้จักยืดหยุ่น ไม่จำเป็นต้องเป็นคนแรกเสมอไป วิธีการสอนเรื่อง แพ้ ชนะ ให้พ่อแม่ทำความเข้าใจกับลูกว่ามันเป็นแค่เกม หากแพ้ก็ไม่เป็นไร ไม่จำเป็นต้องร้องไห้โวยวาย โดยพ่อแม่สามารถทำให้ลูกดูเป็นตัวอย่างได้ว่าเมื่อแพ้ควรแสดงออกอย่างไร และถ้าหากลูกแพ้ให้พ่อแม่ให้กำลังใจ ลูกจะได้ไม่เสียความมั่นใจ เมื่อลูกสามารถทำตามกฎกติกา ควบคุมอารมณ์ตนเองได้ พ่อแม่ควรให้คำชมกับพฤติกรรมนั้น รวมถึงบอกความรู้สึกของพ่อแม่เมื่อได้ทำกิจกรรมกับลูก เพื่อช่วยให้ลูกรู้จักรับรู้อารมณ์ของคนอื่นด้วย ตัวอย่างเช่น แม่รู้สึกสนุกที่วันนี้พวกเราเล่นกันได้ดี แต่ถ้าหากลูกไม่ทำตามกติกา เปลี่ยนกฎตามใจตนเอง ยอมแพ้ไม่เป็น พ่อแม่สามารถช่วยฝึกได้ด้วยการแสดงออกว่าไม่อยากเล่นต่อ แล้วสะท้อนว่ารู้สึกอย่างไรที่ลูกทำแบบนี้ และต้องการให้ลูกทำอย่างไรถึงเล่นกันต่อได้ แน่นอนว่าวิธีการเหล่านี้ไม่ได้การันตีว่าลูกจะปรับพฤติกรรมได้ทันทีผ่านการเล่นเพียงครั้งเดียว การฝึกทักษะทางสังคมนั้นต้องอาศัยความสม่ำเสมอ และการทำซ้ำๆ จึงเกิดการเรียนรู้ ดังนั้นพ่อแม่ควรฝึกฝนให้ลูกอย่างต่อเนื่อง นอกจากเป็นการฝึกทักษะทางสังคมแล้ว ยังเป็นการเพิ่มเวลาคุณภาพ (Quality Time) เพื่อเสริมสร้างความสัมพันธ์ภายในครอบครัวอีกด้วย โรงพยาบาลมนารมย์ เล็งเห็นความสำคัญดังกล่าว จึงได้จัดให้มีกิจกรรมที่ช่วยส่งเสริมและฝึกทักษะทางสังคมให้กับน้องๆ สำหรับเด็กอายุ 7-13 ปี สามารถสอบถามข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่ โทร. 02 725 9595 หรือ  ค้นหาแพทย์และนักบำบัด โทรนัดหมายแพทย์ ติดต่อสอบถาม อ่านบทความที่เกี่ยวข้องเพิ่มเติม โรคกังวลต่อการเข้าสังคม (Social Anxiety in Children & Adolescents) เด็กแกล้งกัน (Bullying) ผลร้ายต่อทั้งคนโดนแกล้งและคนแกล้ง
1.  การสื่อสาร:
-  พูดคุยยาก ไม่กล้าพูดต่อหน้าคนอื่น
-  สื่อสารไม่เข้าใจ ไม่รู้วิธีการฟังอย่างตั้งใจ
-  ตีความคำพูดหรือภาษากายของผู้อื่นผิด
-  พูดจาไม่เหมาะสม ไม่เข้ากับสถานการณ์
2.  การเข้าสังคม:
-  ไม่ค่อยมีเพื่อน เล่นกับผู้อื่นได้น้อย
-  รู้สึกโดดเดี่ยว รู้สึกเหมือนถูกกีดกัน
-  ไม่เข้าใจกฎกติกาของกลุ่ม
-  ทะเลาะวิวาทกับผู้อื่นบ่อย
3.  อารมณ์:
-  ควบคุมอารมณ์ได้ยาก  โมโหง่าย ร้องไห้บ่อย
-  รู้สึกวิตกกังวล ขาดความมั่นใจ
-  มีความนับถือตนเองต่ำ
-  รู้สึกซึมเศร้า

พฤติกรรมเหล่านี้ส่งผลต่อเด็กหลายด้าน ดังนี้:
1.  ด้านการเรียน: เด็กอาจมีผลการเรียนที่ตกต่ำ เพราะไม่อาจจดจ่อกับการเรียน สมาธิสั้น หรือมีปัญหาในการทำงานกลุ่ม
2.  ด้านความสัมพันธ์: เด็กอาจมีเพื่อนน้อย ไม่สามารถสร้างความสัมพันธ์ที่ดีกับผู้อื่น รู้สึกโดดเดี่ยว
3.  ด้านสุขภาพจิต: เด็กอาจมีความวิตกกังวล ซึมเศร้า มีความนับถือตนเองต่ำ
4.  ด้านพัฒนาการ: เด็กอาจมีพัฒนาการทางสังคมช้ากว่าเด็กทั่วไป ไม่สามารถปรับตัวเข้ากับสังคมได้

ดังนั้น การฝึกทักษะทางสังคมให้กับเด็กจึงมีความสำคัญอย่างมาก เพราะทักษะเหล่านี้จะช่วยให้เด็กสามารถใช้ชีวิตในสังคมได้อย่างมีความสุข ประสบความสำเร็จในด้านต่างๆ และมีความสัมพันธ์ที่ดีกับผู้อื่น
1.กุมารเวชศาสตร์ (กุมารเวชศาสตร์) - Pediatrics,3.จิตเวชศาสตร์ (จิตเวชศาสตร์) - Psychiatry