การทดแทนน้ำและเกลือแร่ เป็นสิ่งจำเป็นอย่างยิ่งในผู้ป่วยโรคใด
วิธีกินผงละลายเกลือแร่ โออาร์เอส ในเด็ก Oral rehydration saltORS in children การทดแทนน้ำและเกลือแร่ Oral rehydration salt ORS หรือ โออาร์เอส เป็นสิ่งจำเป็นอย่างยิ่งในผู้ป่วยโรคอุจจาระร่วงท้องเสีย โดยเฉพาะในเด็ก แต่การให้ ORS ต้องให้ครั้งละน้อยๆโดยใช้ช้อนตักป้อนจะดีกว่าใส่ขวดให้เด็กดูด เพราะเด็กกำลังกระหายน้ำจะดูดอย่างรวดเร็ว จนได้รับสารน้ำปริมาณมากในครั้งเดียว จะทำให้เกิดอาการอาเจียน หรือกระเพาะอาหารลำไส้ดูดซึมไม่ทัน ทำให้ถ่ายอุจจาระมากขึ้นได้ แพทย์และเภสัชกรจะอธิบายให้พ่อแม่ของเด็กตระหนักว่า การให้สารน้ำทางปากนั้น จะป้อง กันหรือแก้ไขภาวะขาดน้ำ แต่เด็กจะยังไม่หยุดถ่ายอุจจาระ ยังคงต้องเฝ้าระวังจนกว่าเด็กจะถ่ายปกติ ถ้าเด็กมีอาการอาเจียนหรือถ่ายอุจจาระเป็นน้ำ 10 มิลลิลิตร มล.น้ำหนักตัวเด็ก 1 กิโลกรัม กก.ชั่วโมง หรือมากกว่า อาจต้องให้สารน้ำทางหลอดเลือดดำ การให้สารน้ำเกลือแร่หรือของเหลวที่เรียกว่า ORS นี้ บางคนเรียกว่า น้ำเกลือแร่ น้ำตาลเกลือแร่ หรือ ผงเกลือแร่จะนำมาละลายน้ำก่อนการกิน ควรให้กินครั้งละน้อยๆ และบ่อยๆ เพื่อให้ทางเดินอาหารเด็กดูดซึมได้ทัน และต้องไม่ลืมที่จะให้ในปริมาณที่มากพอกับที่เด็กถ่ายฯออกไป พร้อมกับให้อาหารเหลวที่เคยได้รับอยู่ เช่น ให้นมแม่ตามปกติ แต่ถ้าเป็นนมผสม ให้ผสมตามปกติ แต่ลดปริมาณนมที่ให้ลงครึ่งหนึ่งต่อมื้อ และถ้าถ่ายฯเป็นน้ำครั้งละมากๆ ให้ดื่ม ORS 10 มล.น้ำหนักตัวเด็ก 1 กก. ทดแทนต่อครั้งที่ถ่ายฯ หรือให้ ORS 30-90 มล.กก.วัน เพื่อแทนปริมาณอุจจาระทั้งวัน แต่ถ้าเด็กถ่ายฯกะปริบกะปรอยหรือครั้งละน้อยๆ ไม่จำเป็นต้องกำหนดจำนวน ORS แต่ให้ดื่ม ORS เพิ่มขึ้นตามอาการกระหายน้ำของเด็ก การรักษาภาวะขาดน้ำด้วยสารน้ำเกลือแร่ทางปาก ORS เมื่อเด็กมีอุจจาระร่วงท้องเสีย ผู้ปกครองควรเน้นการ แก้ไขภาวะขาดน้ำ ในช่วง 4-6 ชั่ว โมงแรกหลังอุจจาระร่วงด้วยสารละลายเกลือแร่ ORS และหลังจากนั้นให้ต่อด้วยการให้สารน้ำเพื่อการผดุงไว้ Maintenance เพื่อเป็นการป้องกันภาวะขาดน้ำ โดยคิดปริมาณ ORS ดังนี้ คือ ภาวะขาดน้ำน้อย อาการเด็กคือ เด็กกระสับกระส่าย เบ้าตาลึก กระหายน้ำดื่มน้ำอย่างกระหาย ทั้งหมดให้อาการไม่มาก ไม่ชัดเจน การแก้ไข คือ ให้สารน้ำทางปาก 50 มล.กก. ใน 4 ชม.แรก และให้สารน้ำฯเพื่อ การผดุงไว้ Maintenance 100 มล.กก. จนครบ 24 ชั่วโมง ขาดน้ำปานกลาง อาการเด็กคือ เด็กกระสับกระส่าย เบ้าตาลึก กระหายน้ำดื่มน้ำอย่างกระหาย ปัสสาวะน้อย ทั้งหมดให้อาการชัดเจน การแก้ไข คือ ให้สารน้ำทางปาก 100 มล.กก. ใน 4 ชม.แรก และให้เพื่อ การผดุงไว้ Maintenance 100 มล.กก. จนครบ 24 ชั่วโมง และควรต้องรีบนำเด็กไปโรงพยาบาล ขาดน้ำมาก อาการเด็กคือ อ่อนเพลียมาก ซึม ไม่ดื่มน้ำ หรือดื่มน้อยมาก ไม่มีปัสสา วะ การแก้ไข คือ ให้สารน้ำทางปากให้เร็วและมากที่สุดพร้อมทั้งรีบพาเด็กไปโรงพยาบาลฉุก เฉินทันที เพื่อให้ได้รับสารน้ำทางหลอดเลือดดำ Intravenous fluidIV fluid การให้อาหารแก่เด็กระหว่างมีอาการอุจจาระร่วง และหลังจากหายแล้ว การให้อาหารแก่เด็กระหว่างท้องร่วงท้องเสีย และหลังจากอาการหายแล้ว เพื่อป้องกันการขาดอาหาร ให้เริ่มให้อาหารภายหลังจากให้ ORS กินทางปากแล้ว 4 ชั่วโมง ถ้าเลี้ยงด้วยนมแม่ ให้ลูกดูดนมให้มากขึ้น ถ้าไม่ได้เลี้ยงด้วยนมแม่ให้ปฏิบัติดังนี้ เด็กอายุต่ำกว่า 6 เดือนที่กินนมผสม ให้ผสมตามปกติ แต่แบ่งให้เด็กกินครึ่งเดียวสลับเป็นสารละลายเกลือแร่ ORS อีกครึ่งหนึ่ง รวมแล้วปริมาณเท่ากับนมที่เคยกินตามปกติ เด็กอายุ 6 เดือนขึ้นไป ให้อาหารที่มีประโยชน์ ซึ่งเตรียมเป็นอาหารเหลวที่ย่อยง่าย เช่น โจ๊ก ข้าวต้มผสมกับผัก ปลาต้ม เนื้อสัตว์ต้มเปื่อย ให้เด็กกินระหว่างท้องร่วงท้องเสีย และให้เป็นอาหารพิเศษเพิ่มอีกวันละ 1 มื้อ เป็นเวลา 2 อาทิตย์หลังจากหายท้องร่วง หรือจนกว่าเด็กจะมีน้ำหนักกลับเป็นปกติ ควรปรุงและบดหรือสับอาหารให้ละเอียด พยายามให้เด็กกินอาหารให้ได้มากที่สุดเท่าที่เด็กต้องการ เพราะถ้าบังคับมาก เด็กจะอาเจียน ให้กินกล้วยน้ำว้าสุกหรือน้ำมะพร้าวเพื่อเพิ่มแร่ธาตุเกลือแร่ โพแทสเซียม ถ้าดื่มนมผสม ควรงดนมไว้ก่อน ให้ ORS อย่างน้อย 1 ออนซ์ ประมาณ 30 มล.น้ำหนักตัวเด็ก 1 กก.วัน เป็นเวลา 12 ชั่วโมง แล้วเริ่มให้นมผสมปกติต่อไปในปริมาณที่เท่ากันอีก 12 ชั่วโมง สิ่งสำคัญที่ควรทราบ ต้องรีบพาเด็กไปโรงพยาบาลภายใน 24 ชั่วโมง เมื่อเด็กมีอาการดังนี้ อุจจาระเป็นน้ำหลายครั้งต่อวัน และไม่ดีขึ้นใน 24 ชั่วโมง โดยเฉพาะเมื่อเป็นเด็กเล็ก มีไข้ร่วมด้วย ปวดท้อง อาเจียน อุจจาระเป็นเลือด ปัสสาวะน้อย ผู้ปกครองกังวลในอาการ ต้องพาเด็กไปโรงพยาบาลฉุกเฉิน ทันที เมื่อเด็กมีอาการดังนี้ ปากแห้ง โดยเฉพาะในเด็กเล็ก หรือ มีกระหม่อมบุ๋ม ร้องไห้ไม่มีน้ำตา ไม่มีปัสสาวะ ซึม อ่อนเพลีย กินได้น้อย ไม่ยอมกิน แนวปฏิบัติการรักษาโรคอุจจาระร่วงเฉียบพลัน
การทดแทนน้ำและเกลือแร่ (Oral rehydration salt, ORS หรือ โออาร์เอส) เป็นสิ่งจำเป็นอย่างยิ่งในผู้ป่วยโรคอุจจาระร่วง/ท้องเสีย โดยเฉพาะในเด็ก แต่การให้ ORS ต้องให้ครั้งละน้อยๆ โดยใช้ช้อนตักป้อนจะดีกว่าใส่ขวดให้เด็กดูด เพราะเด็กกำลังกระหายน้ำจะดูดอย่างรวดเร็ว จนได้รับสารน้ำปริมาณมากในครั้งเดียว จะทำให้เกิดอาการอาเจียน หรือกระเพาะอาหารลำไส้ดูดซึมไม่ทัน ทำให้ถ่ายอุจจาระมากขึ้นได้

แพทย์และเภสัชกรจะอธิบายให้พ่อแม่ของเด็กตระหนักว่า การให้สารน้ำทางปากนั้น จะป้องกันหรือแก้ไขภาวะขาดน้ำ แต่เด็กจะยังไม่หยุดถ่ายอุจจาระ ยังคงต้องเฝ้าระวังจนกว่าเด็กจะถ่ายปกติ ถ้าเด็กมีอาการอาเจียนหรือถ่ายอุจจาระเป็นน้ำ 10 มิลลิลิตร (มล.)/น้ำหนักตัวเด็ก 1 กิโลกรัม (กก.)/ชั่วโมง หรือมากกว่า อาจต้องให้สารน้ำทางหลอดเลือดดำ

การให้สารน้ำเกลือแร่หรือของเหลวที่เรียกว่า ORS นี้ (บางคนเรียกว่า น้ำเกลือแร่ น้ำตาลเกลือแร่ หรือ ผงเกลือแร่/จะนำมาละลายน้ำก่อนการกิน) ควรให้กินครั้งละน้อยๆ และบ่อยๆ เพื่อให้ทางเดินอาหารเด็กดูดซึมได้ทัน และต้องไม่ลืมที่จะให้ในปริมาณที่มากพอกับที่เด็กถ่ายฯ ออกไป พร้อมกับให้อาหารเหลวที่เคยได้รับอยู่ เช่น ให้นมแม่ตามปกติ แต่ถ้าเป็นนมผสม ให้ผสมตามปกติ แต่ลดปริมาณนมที่ให้ลงครึ่งหนึ่งต่อมื้อ และถ้าถ่ายฯ เป็นน้ำครั้งละมากๆ ให้ดื่ม ORS 10 มล.)/น้ำหนักตัวเด็ก 1 กก. ทดแทนต่อครั้งที่ถ่ายฯ หรือให้ ORS 30-90 มล./กก./วัน เพื่อแทนปริมาณอุจจาระทั้งวัน แต่ถ้าเด็กถ่ายฯ กะปริบกะปรอยหรือครั้งละน้อยๆ ไม่จำเป็นต้องกำหนดจำนวน ORS แต่ให้ดื่ม ORS เพิ่มขึ้นตามอาการกระหายน้ำของเด็ก
กุมารเวชศาสตร์ (กุมารเวชศาสตร์) - Pediatrics,เภสัชวิทยา Pharmacology