ในกรณีที่ผู้พิพากษาองค์คณะผู้พิจารณาคดีเสียชีวิตระหว่างการพิจารณาคดี แต่ยังไม่ทำคำพิพากษา ศาลจะต้องดำเนินการอย่างไร?
[กลับหน้าหลัก : รวมบทความกฎหมายที่น่าสนใจ] อุทาหรณ์ อุทาหรณ์ พนักงานอัยการฟ้องนายดำเกิงต่อศาลแขวงดุสิต ขอให้ลงโทษฐานลักทรัพย์ตาม ป.อ.มาตรา ๓๓๔ (ระวางโทษจำคุกไม่เกินสามปี และปรับไม่เกินหกพันบาท) กับให้นายดำเกิงคืนเงิน ๙๐๐,๐๐๐ บาท ที่ลักไปแก่ผู้เสียหาย และกำหนดโทษความผิดฐานยักยอกในคดีก่อนที่ศาลรอการกำหนดโทษนายดำเกิงไว้  นายแมนผู้พิพากษาศาลแขวงดุสิตมีคำสั่งประทับฟ้อง ต่อมานายแมนได้รับการจ่ายสำนวนจากนายมิตร ผู้พิพากษาหัวหน้าศาลแขวงดุสิตให้เป็นองค์คณะรับผิดชอบคดีนี้  นายแมนพิจารณาคดี เสร็จแล้วแต่เสียชีวิตเพราะอุบัติเหตุก่อนทำ คำพิพากษา ถ้าปรากฏว่า (ก) นายมิตรตรวจสำนวนแล้วทำคำพิพากษาลงโทษนายดำเกิง โดยกำหนดโทษ ในคดีหลังฐานลักทรัพย์ จำคุก ๖ เดือน กำหนดโทษคดีก่อนฐานยักยอก จำคุก ๕ เดือน รวมเป็นจำคุก ๑๑ เดือน และให้นายดำเกิงคืนเงิน ๙๐๐,๐๐๐ บาท แก่ผู้เสียหาย หรือ รวมเป็นจำคุก ๑๑ เดือน (ข) นายมิตรมีภารกิจสำคัญจนไม่อาจปฏิบัติราชการได้ จึงมอบหมายให้ นายสมชายผู้พิพากษาอาวุโสในศาลแขวงดุสิตทำคำพิพากษาแทน นายสมชายจึงทำคำพิพากษาเหมือนข้อ (ก) ทำคำพิพากษาแทน ให้วินิจฉัยว่า คำสั่งและการพิจารณาคดีของนายแมน กับกรณีตามข้อ (ก) และ ข้อ (ข) ชอบด้วยพระธรรมนูญศาลยุติธรรม หรือไม่ ให้วินิจฉัยว่า คำสั่งและการพิจารณาคดีของนายแมน กับกรณีตามข้อ (ก) และ ข้อ (ข) ชอบด้วยพระธรรมนูญศาลยุติธรรม หรือไม่ คำตอบ คำตอบ ความผิดฐานลักทรัพย์ตาม ป.อ. มาตรา ๓๓๔ มีระวางโทษไม่เกินกำหนดตามพระธรรมนูญศาลยุติธรรม มาตรา ๑๗ ประกอบมาตรา ๒๕ วรรคหนึ่ง (๕) พนักงานอัยการเป็นโจทก์ฟ้องนายดำเกิงต่อศาลแขวงดุสิตได้ และตาม ป.วิ.อ. มาตรา ๔๓ พนักงานอัยการมีอำนาจขอให้บังคับจำเลยคืนทรัพย์หรือใช้ราคาทรัพย์ที่ผู้เสียหายสูญเสียไปเนื่องจากการกระทำผิดแทนผู้เสียหายได้ พนักงานอัยการจึงมีคำขอให้นายดำเกิงคืนเงิน ๙๐๐,๐๐๐ บาท ที่ถูกลักแก่ผู้เสียหายได้ แม้ทุนทรัพย์พิพาทเกิน ๓๐๐,๐๐๐ บาท ก็ไม่เป็นการฝ่าฝืนพระธรรมนูญศาลยุติธรรม มาตรา ๑๗ ประกอบ มาตรา ๒๕ วรรคหนึ่ง (๔) ดังนั้น คำสั่งของนายแมนที่ให้ประทับฟ้องของพนักงานอัยการโจทก์ ซึ่งไม่ใช่คำสั่งวินิจฉัยชี้ขาดข้อพิพาทแห่งคดี ตามมาตรา ๑๗ ประกอบ มาตรา ๒๔ (๒) ย่อมชอบด้วยกฎหมาย และเมื่อนายมิตรผู้พิพากษาหัวหน้าศาลแขวง ดุสิตจ่ายสำนวนให้นายแมนเป็นองค์คณะรับผิดชอบคดี นายแมนย่อมมีอำนาจพิจารณาพิพากษาคดีนี้ตามมาตรา ๑๗ การพิจารณาคดีของนายแมนจึงชอบด้วยกฎหมาย เช่นเดียวกัน ดังนั้น คำสั่งของนายแมนที่ให้ประทับฟ้องของพนักงานอัยการโจทก์  ส่วนกรณีตามข้อ (ก) เมื่อนายแมนซึ่งเป็นองค์คณะนั่งพิจารณาคดีพ้นจาก ตำแหน่งที่ดำรงอยู่ เนื่องจากเสียชีวิตเพราะอุบัติเหตุหลังเสร็จการพิจารณาคดี แต่ก่อนทำคำพิพากษา ถือได้ว่ามีเหตุจำเป็นอื่นอันมิอาจก้าวล่วงได้ในระหว่างการทำคำพิพากษา ตามพระธรรมนูญศาลยุติธรรม มาตรา ๓๐ จำต้องแก้ปัญหาตามวิถีทางในมาตรา ๒๙ (๓) กล่าวคือ นายมิตรผู้พิพากษาหัวหน้าศาลแขวงดุสิต อธิบดีผู้พิพากษาภาค ๑ รองอธิบดีผู้พิพากษาภาค ๑ หรือผู้ทำการแทน ต้องตรวจสำนวนแล้วทำคำพิพากษาด้วยตนเอง จะมอบหมายให้ผู้พิพากษาอื่นในศาลเดียวกันทำคำพิพากษาแทนไม่ได้ เพราะ มาตรา ๒๙ (๓) ไม่ได้ให้อำนาจไว้ ซึ่งนายมิตรได้ปฏิบัติตามแนวทางนี้แล้ว โดยนายมิตรตรวจสำนวนแล้วทำคำพิพากษาลงโทษความผิดฐานลักทรัพย์ในคดีหลังให้จำคุก ๖ เดือน และกำหนดโทษความผิดฐานยักยอกในคดีก่อนให้จำคุก ๕ เดือน รวมเป็นจำคุก ๑๑ เดือน เท่ากับศาลแขวงดุสิตลงโทษจำคุกคดีละไม่เกิน ๖ เดือน กับให้นายดำเกิงคืนเงิน ๙๐๐,๐๐๐ บาท แก่ผู้เสียหาย อันเป็นการพิพากษาคดีที่ชอบด้วย มาตรา ๑๗ ประกอบมาตรา ๒๕ (๔) และ (๕) แล้ว ส่วนกรณีตามข้อ (ก) แต่ก่อนทำคำพิพากษา จำต้องแก้ปัญหาตามวิถีทางในมาตรา ๒๙ (๓) ต้องตรวจสำนวนแล้วทำคำพิพากษาด้วยตนเอง จะมอบหมายให้ผู้พิพากษาอื่นในศาลเดียวกันทำคำพิพากษาแทนไม่ได้ เพราะ มาตรา ๒๙ (๓) ไม่ได้ให้อำนาจไว้ ซึ่งนายมิตรได้ปฏิบัติตามแนวทางนี้แล้ว  กรณีตามข้อ (ข) การที่นายมิตรมีภารกิจสำคัญจนไม่อาจปฏิบัติราชการได้ เป็นเหตุให้ทำคำพิพากษาด้วยตนเองไม่ได้ นายมิตรก็จะมอบหมายให้ผู้พิพากษาอื่นในศาลเดียวกันทำคำพิพากษาแทนไม่ได้ ตามเหตุผลดังกล่าวแล้วข้างต้น ดังนั้น การที่นายมิตรมอบหมายให้นายสมชายผู้พิพากษาอาวุโสของศาลแขวงดุสิตทำคำพิพากษาแทน จึงไม่ชอบด้วยพระธรรมนูญศาลยุติธรรม แม้นายสมชายจะทำคำพิพากษาเหมือน นายมิตรตามข้อ (ก) ทุกประการก็ตาม (ข้อสอบเนติบัณฑิต สมัย ๖๔ ปีการศึกษา ๒๕๕๔) กรณีตามข้อ (ข) การที่นายมิตรมีภารกิจสำคัญจนไม่อาจปฏิบัติราชการได้ เป็นเหตุให้ทำคำพิพากษาด้วยตนเองไม่ได้ นายมิตรก็จะมอบหมายให้ผู้พิพากษาอื่นในศาลเดียวกันทำคำพิพากษาแทนไม่ได้ จึงไม่ชอบด้วยพระธรรมนูญศาลยุติธรรม  อ้างอิง วิชา ระบบศาลและพระธรรมนูญศาลยุติธรรม(อ.อนันต์ ชุมวิสูตร) เล่มที่12 การบรรยายครั้งที่5 สมัยที่ 69
กรณีที่ผู้พิพากษาองค์คณะผู้พิจารณาคดีเสียชีวิตระหว่างการพิจารณาคดี แต่ยังไม่ทำคำพิพากษา ศาลจะต้องดำเนินการดังนี้


1. ตรวจสอบว่ามีเหตุจำเป็นอื่นอันมิอาจก้าวล่วงได้หรือไม่
ตามมาตรา 30 ของพระธรรมนูญศาลยุติธรรม  "กรณีผู้พิพากษาที่ทำการแทนตามมาตรา ๒๘ วรรคสอง มาตรา ๒๙ วรรคสอง มาตรา ๓๑ วรรคสอง ย่อมพ้นจากตำแหน่งเมื่อมีเหตุจำเป็นอื่นอันมิอาจก้าวล่วงได้ เว้นแต่ผู้พิพากษาที่ทำการแทนตามมาตรา ๒๙ วรรคสาม"

1.1 กรณีที่ผู้พิพากษาเสียชีวิต
การที่ผู้พิพากษาองค์คณะผู้พิจารณาคดีเสียชีวิต ถือว่าเป็นเหตุจำเป็นอื่นอันมิอาจก้าวล่วงได้ตามมาตรา 30 ของพระธรรมนูญศาลยุติธรรม

1.2 กรณีอื่นๆ
นอกจากกรณีผู้พิพากษาเสียชีวิตแล้ว ยังมีกรณีอื่นๆ ที่ถือว่าเป็นเหตุจำเป็นอื่นอันมิอาจก้าวล่วงได้ เช่น ผู้พิพากษาลาออก ลาพักร้อน ป่วยหนัก ถูกปลดออกจากตำแหน่ง ถูกลงโทษทางวินัย ฯลฯ

2. ดำเนินการตามมาตรา 29 (3) ของพระธรรมนูญศาลยุติธรรม
เมื่อมีเหตุจำเป็นอื่นอันมิอาจก้าวล่วงได้ในระหว่างการทำคำพิพากษา ตามมาตรา 29 (3) ของพระธรรมนูญศาลยุติธรรม  "ให้ผู้บังคับบัญชาที่สูงขึ้นตามลำดับดังต่อไปนี้ ตรวจสำนวนแล้วทำคำพิพากษาด้วยตนเอง"

2.1 ลำดับผู้มีอำนาจ
ลำดับผู้มีอำนาจตรวจสำนวนแล้วทำคำพิพากษาด้วยตนเอง ตามมาตรา 29 (3) ของพระธรรมนูญศาลยุติธรรม มีดังนี้
ผู้พิพากษาหัวหน้าศาล
อธิบดีผู้พิพากษาภาค
รองอธิบดีผู้พิพากษาภาค
ผู้ทำการแทน

2.2 กรณีศึกษา
ในกรณีตัวอย่างที่ให้มานั้น นายแมนผู้พิพากษาศาลแขวงดุสิตเสียชีวิตระหว่างการพิจารณาคดี  นายมิตรผู้พิพากษาหัวหน้าศาลแขวงดุสิตจึงมีอำนาจตรวจสำนวนแล้วทำคำพิพากษาด้วยตนเอง

3. ห้ามมอบหมายให้ผู้พิพากษาอื่นทำคำพิพากษาแทน
ตามมาตรา 29 (3) ของพระธรรมนูญศาลยุติธรรม  "ห้ามมิให้มอบหมายให้ผู้พิพากษาอื่นในศาลเดียวกันทำคำพิพากษาแทน"

3.1 เหตุผล
การห้ามมอบหมายให้ผู้พิพากษาอื่นทำคำพิพากษาแทนนั้น มีเหตุผลดังนี้
เพื่อรักษาความเป็นอิสระ เที่ยงธรรม ของการพิจารณาคดี
เพื่อให้ผู้พิพากษาผู้ทำคำพิพากษาเป็นผู้รับผิดชอบต่อคำพิพากษานั้นโดยตรง
เพื่อป้องกันมิให้เกิดการแทรกแซงจากบุคคลอื่น

3.2 กรณีศึกษา
ในกรณีตัวอย่างที่ให้มานั้น นายมิตรผู้พิพากษาหัวหน้าศาลแขวงดุสิตมีภารกิจสำคัญจนไม่อาจปฏิบัติราชการได้ จึงมอบหมายให้นายสมชายผู้พิพากษาอาวุโสของศาลแขวงดุสิตทำคำพิพากษาแทน  การกระทำของนายมิตรนั้น ไม่ชอบด้วยพระธรรมนูญศาลยุติธรรม
กฎหมายพระธรรมนูญศาลยุติธรรม พรบ