บุคคลภายนอกสามารถขอคัดสำเนาเอกสารในคดีอาญาได้หรือไม่?
ธรรมดาแล้วคู่ความในคดี หรือพยานในคดีนั้นๆ ย่อมมีสิทธิ์ขอคัดเอกสารต่างๆในคดี เช่นคำฟ้อง คำให้การ รายงานกระบวนพิจารณา เอกสารที่อ้างส่ง คำเบิกความ และคำพิพากษา รวมทั้งเอกสารหลักฐานอื่นๆในสำนวนคดี เพื่อใช้ประกอบคดีหรือเตรียมคดีของตนเองได้ แต่อย่างไรก็ตาม ถึงเราจะไม่ใช่คู่ความในคดีใดโดยตรง แต่หากเราต้องการตรวจหรือคัดสำนวนในคดีอื่นๆ เพื่อใช้ประกอบการเตรียมคดีหรือหาข้อมูลในการเตรียมคดีของเรา เราก็ยังมีสิทธิขอคัดถ่ายเอกสารในสำนวนคดีได้ โดยการทำเป็นคำคำร้องชี้แจงต่อศาลว่า แต่อย่างไรก็ตาม ถึงเราจะไม่ใช่คู่ความในคดีใดโดยตรง แต่หากเราต้องการตรวจหรือคัดสำนวนในคดีอื่นๆ เพื่อใช้ประกอบการเตรียมคดีหรือหาข้อมูลในการเตรียมคดีของเรา เราก็ยังมีสิทธิขอคัดถ่ายเอกสารในสำนวนคดีได้ โดยการทำเป็นคำคำร้องชี้แจงต่อศาลว่า ถึงเราจะไม่ใช่คู่ความในคดีใดโดยตร ง แต่หากเราต้องการตรวจหรือคัดสำนวนในคดีอื่นๆ เพื่อใช้ประกอบการเตรียมคดีหรือหาข้อมูลในการเตรียมคดีของเรา เราก็ยังมีสิทธิขอคัดถ่ายเอกสารในสำนวนคดีได้ 1.เรามีส่วนได้เสียโดยชอบ  หรือ  1.เรามีส่วนได้เสียโดยชอบ  หรือ  2.มีเหตุผลอันสมควร 2.มีเหตุผลอันสมควร ซึ่งสาเหตุทั้งสองประการนี้ไม่จำเป็นจะต้องมีครบ โดยเราอาจจะไม่ได้เป็นผู้มีส่วนได้เสียโดยตรง คือไม่ได้เกี่ยวข้องอะไรกับคู่ความในคดี แต่อาจจะมีเหตุผลอันสมควรที่เราควรจะได้รับสิทธิ์ในการตรวจสอบและคัดถ่ายเอกสารในสำนวนคดีก็ได้ ทั้งนี้โดยมีข้อกฎหมายรองรับคือ  ซึ่งสาเหตุทั้งสองประการนี้ไม่จำเป็นจะต้องมีครบ โดยเราอาจจะไม่ได้เป็นผู้มีส่วนได้เสียโดยตรง คือไม่ได้เกี่ยวข้องอะไรกับคู่ความในคดี แต่อาจจะมีเหตุผลอันสมควรที่เราควรจะได้รับสิทธิ์ในการตรวจสอบและคัดถ่ายเอกสารในสำนวนคดีก็ได้ ทั้งนี้โดยมีข้อกฎหมายรองรับคือ  ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งมาตรา 54 วรรคหนึ่ง   คู่ความก็ดี หรือพยานในส่วนที่เกี่ยวกับคำให้การของตนในคดีนั้นก็ดีหรือบุคคลภายนอกผู้มีส่วนได้เสียโดยชอบหรือมีเหตุผลอันสมควรก็ดี อาจร้องขออนุญาตต่อศาลไม่ว่าเวลาใดในระหว่าง หรือภายหลังการพิจารณาเพื่อตรวจเอกสารทั้งหมดหรือแต่บางฉบับในสำนวนเรื่องนั้น หรือขอคัดสำเนา หรือขอให้จ่าศาลคัดสำเนาและรับรอง…    คู่ความก็ดี หรือพยานในส่วนที่เกี่ยวกับคำให้การของตนในคดีนั้นก็ดีหรือ บุคคลภายนอกผู้มีส่วนได้เสียโดยชอบหรือมีเหตุผลอันสมควรก็ดี อาจร้องขออนุญาตต่อศาลไม่ว่าเวลาใดในระหว่าง หรือภายหลังการพิจารณาเพื่อตรวจเอกสารทั้งหมดหรือแต่บางฉบับในสำนวนเรื่องนั้น หรือขอคัดสำเนา หรือขอให้จ่าศาลคัดสำเนาและรับรอง…  ตัวอย่างของการมีส่วนได้เสียหรือมีเหตุผลอันสมควร เช่น ตัวอย่างที่ยกขึ้นมาให้ดูนี้ เป็นเพียงตัวอย่างกว้างๆเท่านั้น ความจริงแล้วยังมีสาเหตุอีกมากมายที่จะถือว่าเราเป็นผู้มีส่วนได้เสียหรือมีเหตุอันสมควร ที่ศาลจะอนุญาตให้เราตรวจสำนวนและคัดถ่ายเอกสารหลักฐานในสำนวนเพื่อใช้ประกอบการเตรียมคดีของเรา ซึ่งต้องอยู่กับข้อเท็จจริงเป็นเรื่องๆไป  ตัวอย่างที่ยกขึ้นมาให้ดูนี้ เป็นเพียงตัวอย่างกว้างๆเท่านั้น ความจริงแล้วยังมีสาเหตุอีกมากมายที่จะถือว่าเราเป็นผู้มีส่วนได้เสียหรือมีเหตุอันสมควร ที่ศาลจะอนุญาตให้เราตรวจสำนวนและคัดถ่ายเอกสารหลักฐานในสำนวนเพื่อใช้ประกอบการเตรียมคดีของเรา ซึ่งต้องอยู่กับข้อเท็จจริงเป็นเรื่องๆไป  โดยหลักเบื้องต้นของการทำคำร้องขอคัดถ่ายเอกสารในสำนวนคดีอื่น ได้แก่ โดยที่ผ่านมาผมได้ใช้เทคนิคนี้ในการรวบรวมพยานหลักฐาน ทำให้เป็นประโยชน์แก่การทำงานหลายอย่าง เช่น ทำให้รู้ว่าฝ่ายตรงข้ามเคยมีคดีและประวัติอย่างไร ได้อ่านคำเบิกความพยานบางปาก ซึ่งอาจจะมาเบิกความในคดีผม และได้เอาเอกสารในสำนวนคดีอื่นมาประกอบการถามค้านในคดีตนเอง เป็นต้น ซึ่งหวังว่าเทคนิคเช่นนี้จะเป็นประโยชน์กับเพื่อนๆทุกคนครับ โดยในวันนี้ผมได้เอาตัวอย่างคำร้องมาให้ดูหลายแบบตามนี้ครับ ตัวอย่างคำร้องขอคัดถ่ายเอกสารในฐานะผู้มีส่วนได้เสีย ตัวอย่างคำร้องขอคัดถ่ายเอกสารในฐานะผู้มีส่วนได้เสีย ตัวอย่างฎีกาที่เกี่ยวข้อง คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4301/2558 ตัวอย่างฎีกาที่เกี่ยวข้อง คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4301/2558 ป.วิ.พ. มาตรา 54 วรรคแรก บัญญัติว่า “คู่ความก็ดี หรือพยานในส่วนที่เกี่ยวกับคำให้การของตนในคดีนั้นก็ดี หรือบุคคลภายนอกผู้มีส่วนได้เสียโดยชอบหรือมีเหตุผลอันสมควรก็ดี อาจร้องขอต่อศาลไม่ว่าเวลาใดในระหว่างหรือภายหลังการพิจารณาเพื่อตรวจเอกสารทั้งหมดหรือแต่บางฉบับในสำนวนเรื่องนั้น หรือขอคัดสำเนาหรือขอให้จ่าศาลคัดสำเนาและรับรอง ฯลฯ” สำหรับคดีนี้แม้คณะกรรมการการเลือกตั้ง เป็นผู้ยื่นคำร้องขอให้ศาลมีคำสั่งเพิกถอนสิทธิเลือกตั้งของผู้คัดค้านทั้งยี่สิบห้าและสั่งให้มีการเลือกตั้งนายกเทศมนตรีนครหาดใหญ่และสมาชิกสภาเทศบาลนครหาดใหญ่ เขตเลือกตั้งที่ 1 ถึงที่ 4 ใหม่แทนผู้คัดค้านทั้งยี่สิบห้า อันเป็นการยื่นคำร้องตามอำนาจหน้าที่ที่กฎหมายกำหนดไว้ในรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2550 มาตรา 219 และมาตรา 239 ประกอบ พ.ร.บ.การเลือกตั้งสมาชิกสภาท้องถิ่นหรือผู้บริหารท้องถิ่น พ.ศ.2545 มาตรา 97 คู่ความในคดีนี้จึงได้แก่คณะกรรมการการเลือกตั้งกับผู้คัดค้านทั้งยี่สิบห้าก็ตาม แต่ น. มีส่วนเกี่ยวข้องในฐานะเป็นผู้สมัครรับเลือกตั้งเป็นสมาชิกสภาเทศบาลนครหาดใหญ่ เขตเลือกตั้งที่ 4 หมายเลข 14 ซึ่งได้ยื่นคำร้องว่า การเลือกตั้งนายกเทศมนตรีนครหาดใหญ่และสมาชิกสภาเทศบาลนครหาดใหญ่ เขตเลือกตั้งที่ 1 ถึงที่ 4 มิได้เป็นไปโดยสุจริตและเที่ยงธรรม เนื่องจากผู้คัดค้านทั้งยี่สิบห้ากระทำการฝ่าฝืน พ.ร.บ.การเลือกตั้งสมาชิกสภาท้องถิ่นหรือผู้บริหารท้องถิ่น พ.ศ.2545 ซึ่งมาตรา 135 บัญญัติให้ผู้สมัครในเขตเลือกตั้งเป็นผู้เสียหายตาม ป.วิ.อ. ถือว่า น. เป็นผู้มีส่วนได้เสียโดยชอบในคดี หรือมีเหตุสมควรที่จะให้ขอคัดสำเนาเอกสารในสำนวนคดีรวมตลอดถึงวัตถุพยานที่เกี่ยวข้องในคดีทั้งหมดตามที่ร้องขอได้ Express your opinion about this article 0 comments 0
บุคคลภายนอกสามารถขอคัดสำเนาเอกสารในคดีอาญาได้ แต่ต้องมีเหตุผลอันสมควรตามที่ระบุไว้ใน:
1.  ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 144 ประกอบกับ มาตรา 88 วรรคสอง ซึ่งกำหนดไว้ดังนี้
มาตรา 144  ผู้ใดจะร้องขอตรวจสำนวน หรือขอคัดสำเนาเอกสารในสำนวนคดีอาญา  ต้องทำเป็นคำร้อง  พร้อมทั้งแสดงเหตุผลอันสมควร
2.  มาตรา 88 วรรคสอง  ศาลอาจอนุญาตให้บุคคลอื่นนอกเหนือจากคู่ความ  ทนายความ  พยาน  หรือผู้เชี่ยวชาญ  เข้าฟังการไต่สวน  ตรวจสำนวน  หรือคัดสำเนาเอกสารในสำนวนคดี  เมื่อเห็นสมควร

ตัวอย่างเหตุผลอันสมควรที่ศาลพิจารณา
1.  เพื่อใช้ประกอบการศึกษาวิจัย: บุคคลภายนอกอาจขอคัดสำเนาเอกสารในคดีอาญาเพื่อใช้ประกอบการศึกษาวิจัยเกี่ยวกับระบบยุติธรรมอาญา การวิเคราะห์คดีตัวอย่าง หรือการศึกษาประเด็นทางกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับคดีอาญา
2.  เพื่อใช้ประกอบการสอน: อาจารย์อาจขอคัดสำเนาเอกสารในคดีอาญาเพื่อใช้ประกอบการสอนนักศึกษา เช่น ใช้เป็นกรณีศึกษาในการอธิบายหลักกฎหมาย กระบวนพิจารณาคดี หรือประเด็นทางจริยธรรมที่เกี่ยวข้องกับคดีอาญา
3. เพื่อใช้ประกอบการเตรียมคดี: ทนายความของบุคคลอื่นที่ไม่ได้เป็นคู่ความในคดีนั้น อาจขอคัดสำเนาเอกสารในคดีอาญาเพื่อใช้ประกอบการเตรียมคดีของตนเอง กรณีเช่นนี้ ทนายความจะต้องแสดงเหตุผลว่า เอกสารในคดีนั้นจำเป็นต่อการเตรียมคดีของตนอย่างไร
4. เพื่อใช้ประกอบการร้องเรียน: บุคคลภายนอกอาจขอคัดสำเนาเอกสารในคดีอาญาเพื่อใช้ประกอบการร้องเรียนต่อหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง กรณีเช่น บุคคลภายนอกสงสัยว่ามีการกระทำผิดกฎหมายเกิดขึ้นในคดีนั้น
5. เพื่อใช้ประกอบการคุ้มครองสิทธิ: บุคคลภายนอกอาจขอคัดสำเนาเอกสารในคดีอาญาเพื่อใช้ประกอบการคุ้มครองสิทธิของตนเอง กรณีเช่น บุคคลภายนอกเป็นเหยื่อในคดีอาญา แต่ไม่ได้เป็นคู่ความในคดีนั้น

ขั้นตอนการขอคัดสำเนาเอกสารในคดีอาญา:
1.ยื่นคำร้อง: บุคคลภายนอกต้องยื่นคำร้องต่อศาลที่พิจารณาคดี โดยต้องระบุชื่อคดี เลขคดี เหตุผลที่ต้องการคัดสำเนาเอกสาร และประเภทของเอกสารที่ต้องการคัดสำเนา
2. แนบเอกสาร: คำร้องต้องแนบเอกสารประกอบ เช่น สำเนาบัตรประชาชน หนังสือมอบอำนาจ (กรณีทนายความ) เอกสารที่แสดงเหตุผลอันสมควร
3.ชำระค่าธรรมเนียม: บุคคลภายนอกต้องชำระค่าธรรมเนียมการคัดสำเนาเอกสารตามที่ศาลกำหนด

หมายเหตุ:
-  ศาลมีอำนาจพิจารณาอนุญาตหรือไม่อนุญาตให้บคคลภายนอกคัดสำเนาเอกสารในคดีอาญา ขึ้นอยู่กับเหตุผลอันสมควรที่บุคคลภายนอกแสดงต่อศาล
- ศาลอาจกำหนดเงื่อนไขเพิ่มเติมในการคัดสำเนาเอกสาร เช่น ห้ามเปิดเผยข้อมูลส่วนบุคคล หรือห้ามนำเอกสารไปใช้ในทางที่ผิด
-  บุคคลภายนอกไม่สามารถขอคัดสำเนาเอกสารในคดอาญาได้ทุกกรณี เช่น คดีที่มีความลับของรัฐ คดีที่มีความมั่นคงของชาติ
ประมวลกฎหมายวิธีพิจาณาความอาญา(วิอาญา)