จงสรุปให้หน่อยมีข้อควรระวังการใช้ยาป้องกันการเกิดนิ่วในทางเดินปัสสาวะอย่างไรบ้าง
ยาป้องกันการเกิดนิ่วในทางเดินปัสสาวะ หมายถึง ยาที่ออกฤทธิ์ยับยั้งการสร้างสารก่อนิ่วในระบบทางเดินปัสสาวะ เช่น กรดยูริค แคลเซียม เป็นต้น ดังนั้นเมื่อมีสารก่อนิ่วลดลง จึงไม่เกิดการตกผลึกและมีขนาดใหญ่ขึ้นจนเป็นก้อนนิ่ว

อนึ่ง ต่อไปในบทความนี้ขอเรียก ยาป้องกันการเกิดนิ่วในทางเดินปัสสาวะ ว่า ‘ยาป้องกันการเกิดนิ่วฯ’

ยาป้องกันการเกิดนิ่วในทางเดินปัสสาวะแบ่งได้เป็นกี่กลุ่ม?
ยาป้องกันการเกิดนิ่วฯ แบ่งออกเป็นกลุ่มได้ดังนี้

ยารับประทานที่ออกฤทธิ์เพิ่มความเป็นด่างในปัสสาวะ (Oral alkalinising agent) เช่นยา โพแทสเซียมซิเตรท (Potassium citrate), โซเดียมไบคาร์บอเนต (Sodium bicarbonate)
ยาขับปัสสาวะกลุ่มไทอะไซด์ (Thiazide diuretics) เช่นยา ไฮโดรคลอโรไทอะไซด์ (Hydrochlorothiazide), คลอโรไทอะไซด์ (Chlorothiazide)
ยาต้านเอนไซม์แซนทีนออกซิเดส (Xanthine oxidase inhibitor) เช่นยา อัลโลพูรินอล (Allopurinol)
ยายับยั้งการทำงานของเอนไซม์ยูรีเอส (Urease inhibitor) เช่นยา กรดอะซีโตไฮดรอกซามิก (Acetohydroxamic acid)
ยาป้องกันการเกิดนิ่วในทางเดินปัสสาวะมีรูปแบบการจัดจำหน่ายอย่างไร?
ยาป้องกันการเกิดนิ่วในทางเดินปัสสาวะมีรูปแบบการจัดจำหน่าย เช่น

ยาเม็ด (Tablet)
ยาแคปซูล (Capsule)
ยาผง (Powder)
ยาน้ำใส (Solution)
อนึ่ง แนะนำอ่านเพิ่มเติมเรื่องรูปแบบของยาต่างๆได้จากเว็บ haamor.com บทความเรื่อง “รูปแบบยาเตรียม”

มีข้อบ่งใช้ยาป้องกันการเกิดนิ่วในทางเดินปัสสาวะอย่างไร?
มีข้อบ่งใช้ยาป้องกันการเกิดนิ่วในทางเดินปัสสาวะ เช่น

ยาป้องกันการเกิดนิ่วฯ สามารถลดอัตราการเกิดก้อนนิ่วในทางเดินปัสสาวะได้ จึงนำมาใช้ในผู้ป่วยที่เคยมีประวัติเป็นโรคนิ่วในทางเดินปัสสาวะ เพื่อลดความเสี่ยงต่อการเกิดนิ่วฯซ้ำ
มีข้อห้ามใช้ยาป้องกันการเกิดนิ่วในทางเดินปัสสาวะอย่างไร?
มีข้อห้ามใช้ยาป้องกันการเกิดนิ่วในทางเดินปัสสาวะ เช่น

ห้ามใช้ในผู้ที่แพ้ยานั้นๆ หรือมีปฏิกิริยาตอบสนองที่รุนแรง/ไวเกินต่อยานั้นๆ
ห้ามใช้ยา Potassium citrate ในผู้ที่มีระดับโพแทสเซียมในเลือดสูง รวมถึงมีโรคหรือภาวะอื่นๆ ที่อาจทำให้ร่างกายมีระดับโพแทสเซียมฯสูง เช่น ไตวายเรื้อรัง เบาหวานที่คุมอาการไม่ได้ ภาวะขาดน้ำเฉียบพลัน ต่อมหมวกไตทำงานบกพร่อง มีการสลายของเนื้อเยื่อจำนวนมาก มีโรคติดเชื้อในทางเดินปัสสาวะ
ห้ามใช้ยา Potassium citrate ในผู้ที่มีภาวะผิดปกติของระบบทางเดินอาหาร เช่น ลำไส้อุดกั้น/ลำไส้อุดตัน เพราะจะทำให้เม็ดยาเคลื่อนผ่านไปไม่ได้ หรือเป็นแผลในกระเพาะอาหาร เพราะอาจทำให้ระคายเคืองทางเดินอาหาร และเพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดแผลมากยิ่งขึ้น
ห้ามใช้ยาขับปัสสาวะกลุ่ม Thiazide ในผู้ที่มีภาวะไม่มีปัสสาวะ (Anuria) และมีประวัติแพ้ยาซัลฟา
มีข้อควรระวังการใช้ยาป้องกันการเกิดนิ่วในทางเดินปัสสาวะอย่างไร?
มีข้อควรระวังการใช้ยาป้องกันการเกิดนิ่วในทางเดินปัสสาวะ เช่น

ควรระวังการใช้ยา Sodium bicarbonate ในผู้ที่มีภาวะเลือดเป็นด่าง (Alkalosis) ระดับโซเดียมในเลือดสูง ระดับโพแทสเซียมในเลือดต่ำ ระดับแคลเซียมในเลือดต่ำ ความดันโลหิตสูง ขาหรือเท้าบวม โรคตับ โรคไต โรคหัวใจ ไส้ติ่งอักเสบ เลือดออกในทางเดินอาหาร อุจจาระเป็นเลือด ปัสสาวะเป็นเลือด มีความผิดปกติในการปัสสาวะ
ควรหลีกเลี่ยงการรับประทานยา Sodium bicarbonate ร่วมกับยาที่มีฤทธิ์เป็นกรด เช่นยา Phenobarbital, Salicylate เพราะอาจทำให้ระดับยา Sodium bicarbonate ในเลือดลดลง
ควรหลีกเลี่ยงการใช้ยา Potassium citrate ร่วมกับยาขับปัสสาวะกลุ่ม Potassium-sparing diuretics เช่นยา Spironolactone, Triamterine เพราะอาจทำให้ระดับโพแทสเซียมในเลือดสูงขึ้นอย่างรุนแรง
ควรระวังการใช้ยาขับปัสสาวะกลุ่ม Thiazide ในผู้ป่วยโรค หืด เบาหวาน เกาต์ โรคตับ โรคไต โรคเอสแอลอี (Systemic Lupus Erythematosus, SLE) ผู้มีภาวะไม่สมดุลของอิเล็กโทรไลต์ในร่างกาย (Electrolyte imbalance) ระดับคลอเรสเตอรอลในเลือดสูง กรดยูริคในเลือดสูง น้ำตาลในเลือดต่ำ
ควรระวังการใช้ยา Allopurinol ในผู้ที่มีความผิดปกติของไขกระดูก โรคตับ โรคไต
ควรหลีกเลี่ยงการใช้ยา Acetohydroxamic acid ร่วมกับเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ เพราะอาจทำให้เกิดปฏิกิริยาทางผิวหนัง เช่น ใบหน้าแดง ผิวหนังแดง ร้อนวูบวาบ และปวดชา (Tingling)
การใช้ยาป้องกันการเกิดนิ่วในทางเดินปัสสาวะในหญิงตั้งครรภ์หรือให้นมบุตรควรเป็นอย่างไร?
การใช้ยาป้องกันการเกิดนิ่วในทางเดินปัสสาวะในหญิงตั้งครรภ์/มีครรภ์หรือให้นมบุตรควรเป็นดังนี้ เช่น

หญิงมีครรภ์สามารถใช้ยากลุ่ม Oral alkalinising agent เพื่อป้องกันการเกิดนิ่วฯได้ แต่ควรใช้เมื่อแพทย์พิจารณาแล้วว่าประโยชน์ที่อาจได้รับคุ้มค่ากับความเสี่ยงที่อาจเกิดขึ้นกับทารกในครรภ์
ห้ามใช้ยาขับปัสสาวะกลุ่ม Thiazide ในหญิงมีครรภ์ เพราะอาจทำให้ทารกในครรภ์เกิดภาวะเกล็ดเลือดต่ำ น้ำตาลในเลือดต่ำ และภาวะโซเดียมในเลือดต่ำ
ห้ามใช้ยา Allopurinol ในหญิงมีครรภ์ เนื่องจากยังไม่มีข้อมูลด้านประสิทธิภาพและความปลอดภัยจากการใช้ยานี้เพียงพอ
ห้ามใช้ยา Acetohydroxamic acid ในหญิงมีครรภ์ เพราะอาจทำให้เกิดอันตรายต่อทารกในครรภ์
การใช้ยาป้องกันการเกิดนิ่วในทางเดินปัสสาวะในผู้สูงอายุควรเป็นอย่างไร?
การใช้ยาป้องกันการเกิดนิ่วในทางเดินปัสสาวะในผู้สูงอายุควรเป็นดังนี้ เช่น

ผู้ป่วยสูงอายุสามารถใช้ยาป้องกันการเกิดนิ่วฯได้ แต่เนื่องจากเป็นวัยที่อาจมีโรคประจำตัวอยู่แล้ว และมีการทำงานของอวัยวะต่างๆ ลดลง เช่น ตับ และไต ดังนั้นแพทย์จะปรับขนาดยาให้เหมาะสม และเฝ้าระวังการเกิดอาการไม่พึงประสงค์จากการใช้ยา
การใช้ยาป้องกันการเกิดนิ่วในทางเดินปัสสาวะในเด็กควรเป็นอย่างไร?
การใช้ยาป้องกันการเกิดนิ่วในทางเดินปัสสาวะในเด็กควรเป็นดังนี้ เช่น

ผู้ป่วยเด็กสามารถใช้ยาป้องกันการเกิดนิ่วได้เช่นเดียวกับวัยผู้ใหญ่ แต่แพทย์จะปรับขนาดยาฯให้เหมาะสมกับผู้ป่วยแต่ละราย
อาการไม่พึงประสงค์จากการใช้ยาป้องกันการเกิดนิ่วในทางเดินปัสสาวะเป็นอย่างไร?
อาการไม่พึงประสงค์จากการใช้ยาในยาป้องกันการเกิดนิ่วในทางเดินปัสสาวะ เช่น

ยา Sodium bicarbonate ทำให้เกิดภาวะเลือดเป็นด่าง ระดับโพแทสเซียมในเลือดต่ำ ระดับแคลเซียมในเลือดต่ำ ระดับโซเดียมในเลือดสูง ทำให้ร่างกายบวมน้ำ ซึ่งอาจส่งผลให้อาการปอดบวม หรือภาวะหัวใจล้มเหลว แย่ลง
ยา Potassium citrate ทำให้เกิดอาการไม่พึงประสงค์ฯเกี่ยวกับระบบทางเดินอาหาร เช่น ระคายเคืองทางเดินอาหาร ไม่สบายท้อง คลื่นไส้ อาเจียน ท้องเสีย
ยาขับปัสสาวะกลุ่ม Thiazide ทำให้เกิดภาวะความดันโลหิตต่ำ ความดันโลหิตต่ำขณะเปลี่ยนอิริยาบถ/ความดันโลหิตต่ำเมื่อลุกยืน ผิวไวต่อแสง ระดับโพแทสเซียมในเลือดต่ำ เบื่ออาหาร เสื่อมสมรรถภาพทางเพศ
ยา Allopurinol ทำให้เกิดอาการ คลื่นไส้ อาเจียน ปวดศีรษะ ท้องเสีย ผื่นคัน ปวดบริเวณข้อเท้า เข่า และนิ้วหัวแม่เท้า มีอาการฝืดแข็งตามข้อ (Stiffness) ข้อบวม
ยา Acetohydroxamic acid ทำให้เกิดอาการ ปวดศีรษะ คลื่นไส้ อาเจียน ไม่สบายท้อง ผมร่วงมากผิดปกติ ความอยากอาหารลดลง
สรุป
ทุกคนต้องตระหนักถึงความปลอดภัยจากการใช้ ”ยา” ที่รวมถึง ยาแผนปัจจุบันทุกชนิด(รวมยาป้องกันนิ่วในทางเดินปัสสาวะ) ยาแผนโบราญ อาหารเสริม ผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร ทุกชนิด และสมุนไพรต่างๆเสมอ เพราะ ยามีทั้งให้คุณและให้โทษ ดังนั้นเมื่อมีการใช้ยาทุกชนิด ควรต้องปฏิบัติตาม ข้อปฏิบัติพื้นฐานในการใช้ยาทุกชนิดเสมอ (อ่านเพิ่มเติมได้ในเว็บ haamor.com บทความเรื่อง ข้อปฏิบัติพื้นฐานในการใช้ยาทุกชนิด) รวมทั้งควรต้องปรึกษาเภสัชกรประจำร้านขายยาก่อนซื้อยาใช้เองเสมอด้วยเช่นกัน
มีข้อควรระวังการใช้ยาป้องกันการเกิดนิ่วในทางเดินปัสสาวะ เช่น

- ควรระวังการใช้ยา Sodium bicarbonate ในผู้ที่มีภาวะเลือดเป็นด่าง (Alkalosis) ระดับโซเดียมในเลือดสูง ระดับโพแทสเซียมในเลือดต่ำ ระดับแคลเซียมในเลือดต่ำ ความดันโลหิตสูง ขาหรือเท้าบวม โรคตับ โรคไต โรคหัวใจ ไส้ติ่งอักเสบ เลือดออกในทางเดินอาหาร อุจจาระเป็นเลือด ปัสสาวะเป็นเลือด มีความผิดปกติในการปัสสาวะ
- ควรหลีกเลี่ยงการรับประทานยา Sodium bicarbonate ร่วมกับยาที่มีฤทธิ์เป็นกรด เช่นยา Phenobarbital, Salicylate เพราะอาจทำให้ระดับยา Sodium bicarbonate ในเลือดลดลง
- ควรหลีกเลี่ยงการใช้ยา Potassium citrate ร่วมกับยาขับปัสสาวะกลุ่ม Potassium-sparing diuretics เช่นยา Spironolactone, Triamterine เพราะอาจทำให้ระดับโพแทสเซียมในเลือดสูงขึ้นอย่างรุนแรง
- ควรระวังการใช้ยาขับปัสสาวะกลุ่ม Thiazide ในผู้ป่วยโรค หืด เบาหวาน เกาต์ โรคตับ โรคไต โรคเอสแอลอี (Systemic Lupus Erythematosus, SLE) ผู้มีภาวะไม่สมดุลของอิเล็กโทรไลต์ในร่างกาย (Electrolyte imbalance) ระดับคลอเรสเตอรอลในเลือดสูง กรดยูริคในเลือดสูง น้ำตาลในเลือดต่ำ
- ควรระวังการใช้ยา Allopurinol ในผู้ที่มีความผิดปกติของไขกระดูก โรคตับ โรคไต
- ควรหลีกเลี่ยงการใช้ยา Acetohydroxamic acid ร่วมกับเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ เพราะอาจทำให้เกิดปฏิกิริยาทางผิวหนัง เช่น ใบหน้าแดง ผิวหนังแดง ร้อนวูบวาบ และปวดชา (Tingling)
ศัลยศาสตร์ (ศัลยศาสตร์) - Surgery