ขอคำแนะนำหน่อย ‘โลกาภิวัตน์’ (Globalization) คืออะไร และเกิดขึ้นมาได้อย่างไร
หนึ่งใน ‘คำ’ ที่ถูกพูดถึงมากที่สุดในช่วง 2-3 ทศวรรษที่ผ่านมาคือ ‘โลกาภิวัตน์’ (Globalization) ความนิยมและแพร่หลายของคำนี้สะท้อนได้จากแนวโน้มของคำว่า Globalization จาก Google Ngram Viewer โดยเฉพาะหลังจากปี 1980

 1.  ความหมายของโลกาภิวัตน์ไม่ได้จำกัดอยู่แค่การค้าขายระหว่างกันเท่านั้น แต่ยังรวมถึงการเคลื่อนย้ายเงินทุนและการอพยพย้ายถิ่นของคน แต่หลังจากวิกฤตเศรษฐกิจเมื่อปี 2008 กระแสของโลกาภิวัตน์ก็เหมือนจะชะลอตัวลง จนทำให้เกิดคำว่า Deglobalization (การทวนกลับของโลกาภิวัตน์) ซึ่งหมายถึงการค้าระหว่างประเทศที่ลดลง การลงทุนข้ามชาติที่ลดลง รวมไปถึงการย้ายถิ่นฐานของประชากรลดน้อยลง จะพาไปสำรวจว่า Deglobalization เกิดขึ้นจริงหรือไม่ และอนาคตของโลกาภิวัตน์จะรูปร่างหน้าตาเป็นอย่างไร

2.  เริ่มกันที่การค้าระหว่างประเทศ โดยทั่วไปแล้วระดับของ ‘โลกาภิวัตน์’ มักจะถูกวัดด้วยตัวชี้วัดที่มีชื่อว่า Trade/GDP Ratio หรือสัดส่วนของมูลค่าการส่งออกและการนำเข้าต่อผลิตภัณฑ์มวลรวมภายในประเทศ ถ้าไปดูสถิติจะพบว่า สัดส่วนของการค้าโลก (World Trade) ต่อ GDP ของโลกเพิ่มขึ้นมากกว่าสองเท่า ระหว่างปี 1970-2018 ถ้าดูให้ละเอียดกว่านั้นจะพบว่า 80% ของการเพิ่มขึ้นนี้เกิดขึ้นระหว่างปี 1986-2008 ซึ่งนักเศรษฐศาสตร์เรียกช่วงเวลานี้ว่า Hyperglobalization (กระแสโลกาภิวัตน์แบบสุดโต่ง) หลังจากวิกฤตเศรษฐกิจปี 2008 สัดส่วนนี้ได้ลดลงอย่างมีนัยสำคัญ และได้ฟื้นตัวกลับขึ้นมาอย่างรวดเร็วในปี 2018 Trade to GDP Ratio กลับไปสู่ระดับเดิมเมื่อก่อนปี 2008 คำถามคือ เราสามารถพูดได้ไหมว่าโลกอยู่ในยุค Deglobalization เพียงเพราะ Trade to GDP Ratio ลดลง

3.  Pol Antrás ศาสตราจารย์ด้านเศรษฐศาสตร์แห่ง Harvard University อธิบายว่า แม้ว่าเราจะเห็นว่า Trade to GDP Ratio ลดลงในช่วง 10 ปีที่ผ่านมา แต่อย่าลืมว่าระหว่างปี 1986-2008 มันเป็นช่วงที่เรียกว่า Hyperglobalization ซึ่งเป็นช่วงเวลาพิเศษ เกิดขึ้นเพราะมี ‘ปัจจัยสนับสนุน’ ที่ทำให้การค้าระหว่างกันเพิ่มขึ้นอย่างทวีคูณ แต่ถ้าเราดูตัวชี้วัดนี้ในช่วงปี 1970-1985 เราก็จะพบว่า Trade to GDP Ratio ก็ไม่ได้เติบโตมากขนาดนั้น ซึ่ง  Pol Antrás มองว่า ตามทฤษฎีแล้วเศรษฐกิจโลกน่าจะกำลังเข้าสู่จุดที่เรียกว่า ‘Balanced Growth Path’ ดังนั้นเราไม่ควรจะคาดหวังให้ Trade to GDP Ratio มันเพิ่มขึ้นใน ‘อัตรา’ ที่สูงขึ้นทุกปี

4.  ถ้าเราดูส่วนประกอบอื่นของโลกาภิวัตน์ เช่น สัดส่วนของจำนวนแรงงานข้ามชาติ (Migrant) ต่อประชากรโลก ปริมาณการลงทุนทางตรงจากต่างประเทศ การลงทุนในหลักทรัพย์ระหว่างประเทศ (International Portfolio Investment) และผลผลิตของสินค้าและบริการที่ถูกผลิตโดยบริษัทข้ามชาติ (Multinational Corporations) จะพบว่า ตัวชี้วัดต่างๆ ยังคงสะท้อนถึงระดับของโลกาภิวัตน์ที่สูงในปัจจุบัน และเมื่อดูจากระดับของ Trade to GDP Ratio และกิจกรรมทางเศรษฐกิจที่เกิดขึ้นใน GVCs ในปี 2018 ที่กลับสู่จุดสูงสุดก่อนหน้าวิกฤตเศรษฐกิจ Pol Antrás จึงมีความเห็นว่า โลกไม่ได้เผชิญกับ Deglobalization แต่เป็น Slowbalization (การชะลอตัวของกระแสโลกาภิวัตน์) ต่างหาก

5.  ความแพร่หลายของระบบทุนนิยม พัฒนาการทางการเมืองของโลกทำให้ประชากรมีส่วนร่วมกับโลกาภิวัตน์มากขึ้น ช่วงก่อนปี 1989 แรงงานหลายล้านคนในยุโรปตะวันออก (ซึ่งส่วนมากเป็นแรงงานมีฝีมือ) จะต้อง ‘รอ’ โอกาสทางเศรษฐกิจที่ยังมาไม่ถึง เพราะถูกปิดกั้นจาก ‘ม่านเหล็ก’ (Iron Curtain) ซึ่งเป็นสัญลักษณ์ของความขัดแย้งทางอุดมการณ์และพรมแดนที่เกิดขึ้นเพราะระบบคอมมิวมิสต์ โดยมีสหภาพโซเวียตอยู่เบื้องหลัง ขณะที่ในจีน การเปลี่ยนผ่านเป็นระบบเศรษฐกิจแบบสังคมนิยมเพิ่งเกิดขึ้นหลังปี 1978 ในขณะที่การปฏิรูปทางเศรษฐกิจครั้งใหญ่ในอินเดียในปี 1991 ก็ทำให้ระบบเศรษฐกิจมีลักษณะเสรีนิยมมากขึ้น ในช่วงปี 1990 ประชากรของ 10 ประเทศที่เป็นสังคมนิยม (เช่น จีน อินเดีย บังกลาเทศ และเวียดนาม) คิดเป็น 43.5% ของประชากรโลก ซึ่งแรงงานเหล่านี้สามารถตอบสนองต่อความต้องการการผลิตสินค้าของบริษัทในประเทศอุตสาหกรรม

6.  GVCs เปลี่ยนไปอย่างไรภายใต้เทคโนโลยีที่เปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วเฉกเช่นในปัจจุบัน : ต้องอธิบายว่าความก้าวหน้าทางเทคโนโลยเมื่อ 20-30 ปีก่อน ทำให้ GVCs เกิดขึ้น ทำให้การติดต่อสื่อสารระหว่าง Head Quarters กับ บริษัทสาขา (Affiliates) Suppliers และผู้ผลิตสินค้าในแต่ละประเทศ (Local Manufactures) เกิดขึ้นได้ รวมถึงไปเทคโนโลยีในการจัดการสินค้าคลัง แวร์เฮาส์ และโลจิสติกส์ ซึ่งทำให้ GVCs กลายมาเป็นหัวใจของการค้าระหว่างประเทศ โดยเฉพาะประเทศในกลุ่มเอเชียตะวันออก

สรุป:
หลายทศวรรษที่ผ่านมา โลกาภิวัตน์ได้พาการพัฒนาเศรษฐกิจของโลกมาอยู่ในจุดที่ไม่เคยมีมาก่อน ประเทศร่ำรวยและประเทศที่ยากจนต่างได้รับประโยชน์จากโลกาภิวัตน์ แต่ปฏิเสธไม่ได้ว่าไม่ใช่ทุกคนที่จะได้รับประโยชน์ที่เท่ากัน กระนั้นแม้โลกาภิวัตน์จะก่อให้เกิดความเหลื่อมล้ำ วิธีการแก้ไขปัญหาไม่ใช่การทวนกระแสโลกาภิวัตน์ (Deglobalization) หรือกลับไปปิดประเทศเฉกเช่นสมัยหลังสงครามโลก แต่เป็นการปฏิรูประบบภาษีให้ก้าวหน้ามากขึ้น จัดสรรทรัพยากรให้มีประสิทธิภาพมากขึ้น เพื่อให้มั่นใจได้ว่าประโยชน์ของการเจริญเติบโตทางเศรษฐกิจและการค้าระหว่างประเทศจะขยายไปยังคนส่วนมากของสังคม
ความรู้ทางการเงิน,ข่าวเศรษฐกิจและการเงิน