จงสรุปบทความเรื่อง รูปแบบการบริหารจัดการโรงเรียนตนแบบเด็กไทยแกมใส เขตสุขภาพที่ 1 ให้หน่อยค่ะ
เด็กวัยเรียนเป็นวัยที่มีการเจริญเติบโตและพัฒนาการที่รวดเร็ว ภาวะโภชนาการมีความสำคัญต่อเด็ก
วัยนี้ และเป็นป้จจัยที่สำคัญยิ่งสำหรับการพัฒนาคนและประเทศชาติ เพื่อให้เด็กมีสุขภาพดีและมีภาวะ
โภชนาการดี โรงเรียนจึงเป็นรากฐานสำคัญของการพัฒนาเด็กทุกด้านแบบองค์รวม การศึกษาครั้งนี้เป็นการ
วิจัยเชิงคุณภาพ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษารูปแบบการบริหารจัดการ ป้จจัยความสำเร็จ ป้ญหาอุปสรรค และ
กระบวนการพัฒนาโรงเรียนต้นแบบเด็กไทยแก้มใส เก็บข้อมูลในระหว่างเดือนมีนาคม  สิงหาคม 2561 กลุ่ม
ตัวอย่างคือบุคลากรในโรงเรียนแกนนำชุมชนและภาคีเครือข่ายจำนวนแห่งละ 10-12 คน ในโรงเรียนที่มีผลงาน
ดีเด่นพร้อมเป็นต้นแบบโรงเรียนเด็กไทยแก้มใส จำนวน 5 โรงเรียน เก็บข้อมูลโดยการสัมภาษณ์เชิงลึก และ
สนทนากลุ่ม เครื่องมือประกอบด้วยแบบสำรวจข้อมูลพื้นฐาน เกณฑ์การประเมินโรงเรียนต้นแบบเด็กไทยแก้มใส และแบบสัมภาษณ์แบบมี โครงสร้าง วิเคราะห์ข้อมูลตามวัตถุประสงค์โดยใช้สถิติเชิงพรรณนาและการ
วิเคราะห์เชิงเนื้อหา
ผลการศึกษา พบว่า กลุ่มตัวอย่างมีรูปแบบการบริหารจัดการ โดยกำหนดเป็นนโยบายหลักของ
โรงเรียน มีการจัดทำแผนและการดำเนินงานตามแผน มีระบบการกำกับ ติดตามและประเมินผลที่ชัดเจน
ภายใต้ความร่วมมือของภาคีเครือข่ายทุกภาคส่วน ป้จจัยความสำเร็จในการดำเนินงานเกิดจากความศรัทธาใน
โครงการพระราชดำริฯ ผู้บริหารให้ความสำคัญและสนับสนุน ทีมดำเนินงานมีความเข้มแข็ง มีความมุ่งมั่นตั้งใจ
เสียสละ ภาคีเครือข่ายให้ความร่วมมือโดยเน้นเด็กเป็นศูนย์กลางของการ พัฒนา กระบวนการดำเนินงานและ
การพัฒนา ทำให้โรงเรียนมีผลการประเมินอยู่ในระดับยอดเยี่ยม มีระดับความสำเร็จด้านผลผลิตและผลลัพธ์ อยู่ในระดับดีมาก แต่ด้านผลกระทบอยู่เพียงในระดับดีนักเรียนมีพฤติกรรมสุขภาพที่พึงประสงค์ มีจิตสาธารณะด้านการส่งเสริมสุขภาพและอนามัยสิ่งแวดล้อม แต่มีภาวะโภชนาการเกิน และมีผลสัมฤทธิ์ทางการ
เรียนอยู่เพียงในระดับพอใช้พบป้ญหาอุปสรรคด้านผลิตผลทางการเกษตรไม่เพียงพอต่อการจัดอาหารกลางวัน
ให้นักเรียน
จากผลการศึกษาเสนอแนะให้นำสิ่งที่ได้จากการวิจัยไปขยายผลและพัฒนาเป็นแหล่งเรียนรู้ เพื่อสร้าง
เด็กไทยให้เติบโตเป็นประชากรที่มีสุขภาพดี และเป็นกำลังของชาติในอนาคต นำป้ญหาอุปสรรคของการ
ดำเนินงาน และผลการดำเนินงาน เป็น โอกาสในการพัฒนาตามยุทธศาสตร์ชาติระยะ 20 ปี (พ.ศ. 2560-
คำสำคัญ : รูปแบบการบริหารจัดการ โรงเรียนต้นแบบ เด็กไทยแก้มใส

บทนำ
สถานการณ์ป้ญหาด้านสุขภาพของเด็กวัย
เรียนในป้จจุบัน มีสาเหตุจากการเปลี่ยนแปลง
อย่างรวดเร็ว ทั้งด้านเศรษฐกิจ สังคม เทคโนโลยี
การสื่อสารและสิ่งแวดล้อม ส่งผลให้เกิดป้ญหาด้าน
สุขภาพของเด็กวัยเรียน ทั้งป้ญหาสุขภาพกาย ป้ญหาสุขภาพจิต ป้ญหาสังคมและอื่นๆ เช่น
ป้ญหายาเสพติด ตั้งครรภ์ในวัยรุ่น เพศสัมพันธ์
เอดส์ อุบัติเหตุ สื่อยั่วยุ พฤติกรรมเนือยนิ่ง ฟ้นผุ
และภาวะโภชนาการ เป็นต้น โดยเฉพาะป้ญหา
ภาวะโภชนาการ ซึ่งมีความสำคัญต่อเด็กวัยเรียน
และเป็นป้จจัยที่สำคัญยิ่ง สำหรับการพัฒนาคนและประเทศชาติหากเด็กมีภาวะทุพโภชนาการ
จากการที่เด็กรับประทานอาหารไม่เพียงพอ ทำให้
เด็กขาดอาหาร หากขาดอาหารระยะสั้น เด็กจะ
ผอม แต่หากขาดอาหารเป็นเวลานานแบบเรื้อรัง
จะส่งผลให้เด็กเตี้ย ซึ่งมีผลมากมายต่อสุขภาพและ
คุณภาพชีวิต ทั้งระยะสั้นและระยะยาว ได้แก่ภูมิต้านทานโรคต่ำ สติป้ญญาต่ำ ความสามารถในการ
เรียนรู้บกพร่อง ในทางตรงกันข้ามเด็กที่มีภาวะ
โภชนาการเกิน หรือภาวะเด็กอ้วน ทำให้เพิ่มความ
เสี่ยงต่อการเกิดโรคเรื้อรังในอนาคต เช่น โรคเบาหวาน โรคกระดูกพรุน โรคอ้วนลงพุง โรค
ความดัน -โลหิตสูง และโรคหัวใจ เป็นต้น
จากสถานการณ์ภาวะโภชนาการของ
เด็กไทย ในระบบฐานข้อมูล HDC ตั้งแต่ปี 2558 -
ป้จจุบัน พบว่า มีเด็กวัยเรียนที่อยู่ ในภาวะเริ่มอ้วน
และอ้วนมากขึ้น และมีแนวโน้มสูงขึ้นทุก ๆ ปี โดย
พบร้อยละ 9.23 ในปี 2558 เพิ่มเป็นร้อยละ 11.13
ในปี 2561 ซึ่งเป้าหมายกำหนดให้ไม่เกินร้อยละ 10
ขณะเดียวกันภาวะเตี้ย และภาวะผอม ก็ยังเป็นป้ญหาอยู่ โดยในปี
และภาวะผอมร้อย ละ 4.18 ทำให้เด็กไทยมีรูปร่างสูงดีสมส่วนเพียงร้อยละ 65.59 ไม่ได้ตามเป้าหมาย
ที่กำหนดไว้คือร้อยละ 68 สำหรับเขตสุขภาพที่
เรียนมีภาวะเริ่มอ้วนและอ้วนสูงถึง ร้อยละ 14.81
เด็กที่มีภาวะเตี้ย ร้อยละ 8.76 และเด็กที่มีภาวะ
ผอม ร้อยละ 4.26
กระทรวงสาธารณสุข โดยกรมอนามัย จึง
ผลักดันให้โรงเรียนและภาคีเครือข่ายร่วมกัน
ดำเนินงานส่งเสริมและแก้ไขป้ญหาสุขภาพนักเรียนในโรงเรียนอย่างจริงจังและเข้มแข็ง
ภายใต้ยุทธศาสตร์การส่งเสริมสุขภาพเด็กวัยเรียน
ให้แข็งแรงและฉลาด โดยมีเป้าประสงค์ให้เด็กวัยเรียนเจริญเติบโตเต็มศักยภาพและมีทักษะสุขภาพ
มุ่งให้โรงเรียนมีระบบการบริหารจัดการให้ทุกคน
ในโรงเรียนสื่อสารดูแลสุขภาพ ของตนเอง นำไปสู่
การปรับเปลี่ยนพฤติกรรมสุขภาพที่เหมาะสมและ
สื่อสารบอกต่อผู้อื่นได้ซึ่งการดำเนินงานส่งเสริม
สุขภาพเด็กวัยเรียนวัยรุ่นจะควบคู่ไปกับด้านการศึกษา เพื่อให้เด็กวัยเรียนได้รับการพัฒนาทั้ง
ด้านสติป้ญญา กระบวนการเรียนรู้ และทักษะ
ความรับผิดชอบต่อตนเอง ส่งผลให้เด็กวัยเรียนมีคุณภาพและสู่การเป็นวัยผู้ใหญ่ที่มีคุณภาพต่อไป
เพื่อแก้ป้ญหาดังกล่าว จึงเกิดความร่วมมือ
ระหว่างสำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริม
สุขภาพ (สสส.) และกระทรวงต่างๆ ที่เกี่ยวข้อง ได้
น้อมนำแนวพระราชดำริ สมเด็จพระกนิษฐาธิราช
เจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรม
ราชกุมารีมาเป็นต้นแบบจัดทำโครงการเด็กไทย
แก้มใส (Healthy Kids Healthy Food) ถวายเจ้าฟ้า
นักโภชนาการ ประกอบด้วยกิจกรรม 8
องค์ประกอบที่เชื่อมโยงและหนุนเสริมกัน ที่ทรง
ดำเนินงานเพื่อพัฒนาอาหาร โภชนาการ และ
สุขภาพ และการศึกษาของเด็กและเยาว ชนมา
อย่างต่อเนื่องเป็นเวลานานกว่า 35 ปี โดยมี
เป้าหมายสูงสุดเพื่อพัฒนาให้เด็กมีโภชนาการ
สมวัยและมีสุขภาพที่ดี
การดำเนินโครงการในระยะที่ 1 (พ.ศ.2557-
โครงการ เป็นโรงเรียนในเขตรับผิดชอบของเขตสุขภาพที่
ลำปาง แพร่น่าน พะเยา แม่ฮ่องสอน) จำนวน 75
แห่ง โดย สสส. สนับสนุนงบประมาณให้โรงเรียน
ละ 60,000 บาท ระยะที่ 2 สร้างกลไกหนุนเสริม
งานของโรงเรียน ติดตามประเมินผลถอดบทเรียน
และพัฒนาโรงเรียน ต้นแบบเด็กไทยแก้มใส เป็น
โรงเรียนในเขตรับผิดชอบของเขตสุขภาพที่ 1
จำนวน 18 แห่ง ได้รับงบประมาณสนับสนุนจาก
สสส.อีกแห่งละ 100,000 บาท สำหรับโรงเรียนที่
เหลืออีก 57 แห่ง ที่ศูนย์อนามัยที่ 1 เชียงใหม่กรม
อนามัย ในฐานะหน่วยงานในส่วนภูมิภาค
จึงรับผิดชอบดูแลสนับสนุนและช่วยพัฒนาโรงเรียน ให้เป็นโรงเรียนเด็กไทยแก้มใส
โดยได้รับ
งบประมาณสนับสนุนจาก สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) จำนวน
เป็นศูนย์เรียนรู้เชี่ยวชาญด้านการจัดการอาหาร โภชนาการ และสุขภาพ เพื่อเด็กไทยแก้มใส
ปี 2560 กิจกรรมสำคัญประกอบด้วย การจัด
ประชุมให้แก่ผู้บริหารโรงเรียนและครูผู้เกี่ยวข้อง การสนับสนุนงบประมาณให้โรงเรียนจัดทำ
โครงงานสุขภาพ การนิเทศติดตามแบบเสริมพลัง
และการจัดเวทีแลกเปลี่ยนเรียนรู้เสริมสร้างพลัง
เครือข่ายการดำเนินงานโรงเรียนในโครงการเด็กไทยแก้มใส เป็นต้น
โดยมีการดำเนินการ
ทั้งหมด 8 จังหวัดในเขตพื้นที่รับผิดชอบ จำนวน
การจัดการอาหาร โภชนาการ และสุขภาพ
โดยน้อมนำองค์ความรู้และรูปแบบที่ดีด้านการจัดการอาหาร โภชนาการ และสุขภาพนักเรียน
อย่างครบวงจร สู่การปฏิบัติในระดับโรงเรียนและ
ชุมชนได้อย่างมีประสิทธิภาพ และเหมาะสมตาม
บริบทของแต่ละพื้นที่ภายใต้ความร่วมมือของภาคี
เครือข่ายทุกภาคส่วน ครอบคลุม
สำคัญที่เชื่อมโยงและหนุนเสริมกัน คือ 1) เกษตร
ในโรงเรียน 2) สหกรณ์นักเรียน 3) การจัดบริการ
อาหาร 4) การติดตามภาวะโภชนาการและ
สมรรถภาพทางกาย 5) การพัฒนาสุขนิสัยนักเรียน 6) การพัฒนาอนามัยสิ่งแวดล้อมในโรงเรียน
กระบวนการขยายผลการดำเนินการยังไม่ชัดเจน
และต้องการข้อมูลเชิงประจักษ์ในการพัฒนา
ขับเคลื่อนและขยายผลการดำเนินการตามโครงการต่อไป
โดยจากการติดตามผลการ ดำเนินงาน
โครงการเจริญตามรอยพระยุคลบาท เขตสุขภาพที่ 1 นั้น พบโรงเรียนส่วนใหญ่มีผลการดำเนินงานเชิง
ประจักษ์อย่างเป็นรูปธรรมที่ชัดเจน โรงเรียนเป็น
ฐานของการพัฒนาเด็กทุกด้านแบบองค์รวม ทำให้นักเรียนได้รับการพัฒนาอย่างสมดุล ดังนั้น
คณะผู้วิจัยจึงสนใจศึกษารูปแบบการบริหารจัดการ
โรงเรียนต้นแบบเด็กไทยแก้มใส เขตสุขภาพที่ 1 โดยการถอดบทเรียน และศึกษาเชิงลึกทุก ด้าน
เพื่อนำองค์ความรู้ที่ได้ไปเผยแพร่ขยายผล ให้โรงเรียนที่สนใจนำไปใช้ประโยชน์ต่อไป
วัตถุประสงค์การวิจัย
โรงเรียนต้นแบบเด็กไทยแก้มใส
และกระบวนการพัฒนา โรงเรียนต้นแบบเด็กไทย
แก้มใส
วิธีดำเนินการวิจัย
การวิจัยเชิงคุณภาพ (Qualitative Research)
กลุ่มตัวอย่าง คัดเลือก ตามเกณฑ์การคัดเข้า คือ
เป็นโรงเรียนที่เข้าร่วมโครงการเด็กไทยแก้มใส
มีการดำเนินงานครบทั้ง 8 องค์ประกอบได้แก่
เกษตรในโรงเรียน สหกรณ์นักเรียน การจัดบริการอาหารนักเรียน การเฝ้าระวังและติดตามภาวะ
โภชนาการ การพัฒนาสุขนิสัย การพัฒนา
สิ่งแวดล้อม การจัดบริการสุขภาพและการจัดการเรียนรู้แบบบูรณาการ มีผลงานนวัตกรรมที่โดดเด่น
ในด้านการจัดการอาหาร โภชนาการ และสุขภาพ
เพื่อแก้ไขป้ญหาสุขภาพเด็กนักเรียนในโรงเรียน มี
คะแนนเฉลี่ยโดยรวมของผลการประเมินตนเองใน
มาตรฐานที่ 1 -3 อยู่ในระดับยอดเยี่ยม (3.50 -4.00
คะแนน) มีความพร้อมเป็นโรงเรียนต้นแบบ
เด็กไทยแก้มใส และสมัครใจเข้าร่วมโครงการวิจัย
จำนวน 5 โรงเรียน
เก็บข้อมูลโดยการสัมภาษณ์เชิงลึก (In-dept
interview) และสนทนากลุ่ม (Focus group
discussion) บุคลากรในโรงเรียน และเครือข่าย ที่
เกี่ยวข้องต่างๆ ในพื้นที่แต่ละโรงเรียน ได้แก่
ผู้บริหารโรงเรียนแห่งละ 1 คน ครูอนามัยโรงเรียน
และครูผู้เกี่ยวข้องแห่งละ 3 คน แกนนำนักเรียน
แห่งละ 2 คน แกนนำชุมชน แห่งละ 1 คน และ
ผู้ปกครองนักเรียน แห่งละ 1 คน สำนักงานเขต
พื้นที่การศึกษาแห่งละ 1 คน สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดแห่งละ 1 คน กรรมการสถานศึกษาแห่งละ
จาก 5 โรงเรียน ระหว่าง เดือนมีนาคม  สิงหาคม
สำรวจข้อมูลพื้นฐานโรงเรียน ที่ผู้วิจัยสร้างขึ้น
จำนวน 8 ข้อ  แบบประเมินโรงเรียน ต้นแบบ
เด็กไทยแก้มใส ของสำนักงานกองทุนสนับสนุน
การสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.), 2558 จำนวน 3
มาตรฐาน 39 ตัวชี้วัด และ  แบบสัมภาษณ์แบบ
มีโครงสร้างคำถามที่ผู้วิจัยสร้างขึ้น แนวคิดในการ
พัฒนาเครื่องมือวิจัย โดยใช้โครงสร้างคำถามตาม
ประเด็นตัวชี้วัดจากเกณฑ์การประเมินโรงเรียน
ต้นแบบเด็กไทยแก้มใส สำหรับผู้บริหาร จำนวน 8
ข้อ สำหรับครู 15 ข้อ สำหรับสำนักงานเขตพื้นที่
การศึกษา/สำนักงานสาธารณสุขจังหวัด/
ผู้ปกครอง/แกนนำชุมชน/กรรมการสถานศึกษา
เป็นคำถามเดียวกันจำนวน 7 ข้อ และสำหรับ
นักเรียน จำนวน 7 ข้อ การตรวจสอบคุณภาพ
เครื่องมือวิจัยโดยผู้วิจัยนำแบบสัมภาษณ์ดังกล่าวให้อาจารย์ที่ปรึกษาและผู้ทรงคุณวุฒิที่เชี่ยวชาญ
ด้านโภชนาการ จำนวน 5 ท่าน เพื่อตรวจสอบ
ภาพรวมด้านเนื้อหาภาษาและความครอบคลุม
ขั้นตอนการดำเนินงานวิจัย โดย ได้ทำ
หนังสือจากศูนย์อนามัยที่ 1 เชียงใหม่ แจ้งไปยังโรงเรียนเป้าหมาย นัดหมายผู้ให้ข้อมูลหลักได้มี
เวลาเตรียมตัว เตรียมข้อมูล ก่อนการเก็บข้อมูล
ใน
วันที่สัมภาษณ์ผู้วิจัยและผู้ให้ข้อมูลหลักสร้าง
ความคุ้นเคยด้วยบุคลิกภาพที่เป็นมิตรในครั้งแรกที่
พบหน้ากัน ใช้ภาษาถิ่นเพื่อ ให้เกิดบรรยากาศที่
ผ่อนคลาย สร้างความไว้วางใจซึ่งกันและกัน พร้อม
แจ้งให้ผู้ให้ข้อมูลหลักทราบถึงการตอบโต้พูดคุย ตามความสมัครใจ ไม่มีความกดดันหรือสิ่งล่อใจให้
ตอบคำถามตามแบบสัมภาษณ์
สำหรับการสนทนา
กลุ่มทีมวิจัยแนะนำตัวเอง พร้อมอธิบายที่มาของ
โครงการวิจัย วัตถุประสงค์ รูปแบบการร่วมมือของ
ผู้เข้าร่วมสนทนา ประโยชน์จากการเข้าร่วมการ
วิจัยครั้งนี้รวมถึงเปิดโอกาสให้ผู้เข้าร่วมวิจัยถอน
ตัวจากการสนทนากลุ่มได้ตลอดเวลาหากมีความ
ประสงค์ การสนทนากลุ่มจัดขึ้นในช่วงเวลาและ
สถานที่ที่สะดวกของผู้เข้าร่วมวิจัย บรรยากาศการ
สนทนากลุ่มมีความเป็นกันเองทุกคนมีโอกาสได้
แสดงความคิดเห็นอย่างทั่วถึง ระยะเวลาการสนทนากลุ่มประมาณ 1.5-2 ชั่วโมง พร้อมทั้งขอ
บันทึกการสนทนาด้วยเครื่องอัดบันทึกเสียง
การตรวจสอบสามเส้าด้านข้อมูล (data
triangulation) เพื่อพิสูจน์ว่าข้อมูลที่ได้มานั้นถูกต้อง
หรือไม่ โดยการตรวจสอบแหล่งของข้อมูล ได้แก่
แหล่งเวลา แหล่งสถานที่ แหล่งบุคคล หมายถึง ถ้า
ข้อมูลต่างเวลา ต่างสถานที่ และต่างบุคคลที่ ให้
ข้อมูลเปลี่ยนไป ข้อมูลจะเหมือนเดิมหรือไม่การจัด
หมวดหมู่ของข้อมูลตามเนื้อหา การวิเคราะห์ข้อมูล
พื้นฐาน และข้อมูลตามเกณฑ์การประเมินโรงเรียน
เด็กไทยแก้มใส ด้วยสถิติเชิงพรรณนา ค่าความถี่
ค่าร้อยละ ค่าเฉลี่ยและค่าส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน
นำข้อมูลเชิงคุณภาพที่ได้ทั้งหมด จากการสังเกต
ซักถาม การสัมภาษณ์เชิงลึก และการสนทนากลุ่ม มาใช้ประกอบการวิเคราะห์เนื้อหา โดยการแยกประเภท รวมทั้งความเหมือนและความแตกต่าง
ของข้อมูล และจัดหมวดหมู่ของข้อมูลเพื่อตอบ
วัตถุประสงค์ของการศึกษา
การพิทักษ์สิทธิ์กลุ่มตัวอย่าง งานวิจัยนี้
ได้รับอนุมัติจริยธรรมวิจัยจากคณะกรรมการ
จริยธรรมวิจัยศูนย์อนามัยที่ 1 เชียงใหม่ เมื่อวันที่
เพื่อให้มีการให้คำยินยอมในเอกสารแสดงความยินยอมของกลุ่มตัวอย่าง โดยผู้ศึกษาจะชี้แจง
วัตถุประสงค์ของการศึกษาให้กลุ่มตัวอย่างได้ทราบ
กลุ่มตัวอย่างมีสิทธิ์ที่จะร่วมตอบรับหรือปฏิเสธการตอบแบบสัมภาษณ์ หรือในระหว่างสัมภาษณ์
สามารถยกเลิกได้ตามต้องการ และข้อมูลของกลุ่ม
ตัวอย่างจะไม่ถูกเปิดเผย จะนำมาใช้ประโยชน์เฉพาะการศึกษานี้เท่านั้น
ผลการวิจัย
โรงเรียนทุกแห่งเป็นสหศึกษา สังกัด สพฐ.
จำนวน 4 แห่ง สังกัด อปท.จำนวน 1 แห่ง ส่วนใหญ่
เปิดสอนตั้งแต่ระดับอนุบาลถึงประถมศึกษา มีเพียง 1 แห่งที่เปิดสอนระดับมัธยมศึกษา โรงเรียนที่มี
จำนวนนักเรียนมากที่สุด คือ 450 คน เป็นเพศชาย
ร้อยละ 42.44 เพศหญิงร้อยละ 57.56 มีจำนวนครู
และบุคลากรมากที่สุด 39 คน รองลงมาได้แก่
โรงเรียน ที่มีจำนวนนักเรียน 338 คน เป็นเพศชาย
ร้อยละ 47.93 เพศหญิงร้อยละ 52.07 (= 225.6,
SD=146.1) จำนวนครูและบุคลากร 20 คน
(=18.8, SD=11.0)
ใสตามเกณฑ์การประเมิน 3 มาตรฐาน 39
ตัวชี้วัด
หมายเหตุ S1 คือโรงเรียนบ้านจันทร์ S2 คือโรงเรียนบ้านสันกอง
S3 คือโรงเรียนวัดต้นไคร้ S4 คือโรงเรียนจุมปีวนิดาภรณ์
S5 คือโรงเรียนบ้านแม่ฮาว
ผลการประเมิน ตามเกณฑ์มาตรฐานที่ 1
เรื่องการบริหารจัดการสู่การเป็นโรงเรียนต้นแบบ
เด็กไทยแก้มใส พบว่า โรงเรียนมีการกำหนด
นโยบาย ไว้ในแผนพัฒนาคุณภาพการศึกษา และมี
แผนปฏิบัติการประจำ เรื่องการพัฒนาโรงเรียน
ต้นแบบเด็กไทยแก้มใส ตามกิจกรรม
และเครือข่ายทุกฝ๋ายที่เกี่ย วข้อง รวมทั้งส่งเสริม
สนับสนุน ให้เกิดการนำรูปแบบการจัดการที่ดีด้าน
อาหาร โภชนาการ และสุขภาพนักเรียน อย่างครบ
วงจรสู่การปฏิบัติอย่างเหมาะสมกับบริบทของแต่
ละพื้นที่ โดยมีผลการดำเนินงานที่เป็นรูปธรรมชัดเจน
ผลการประเมิน ตามเกณฑ์มาตรฐานที่ 2
พบว่า โรงเรียนสามารถ ดำเนินการด้านอาหาร
โภชนาการ และสุขภาพนักเรียน ได้อย่างครบวงจร
สู่การปฏิบัติทั้งในโรงเรียนและชุมชนได้อย่างมีประสิทธิภาพสูง ภายใต้ความร่วมมือของภาคี
เครือข่ายทุกภาคส่วน ครอบคลุมกิจกรรม 8
องค์ประกอบสำคัญ เชื่อมโยงและหนุนเสริมกัน
โดยมีเป้าหมายสูงสุดเพื่อพัฒนาให้เด็กมีโภชนาการ
สมวัยและมีสุขภาพดีสรุปตามกิจกรรมดังนี้
องค์ประกอบที่ 1 เกษตรในโรงเรียน
โดยโรงเรียนมีนโยบาย ให้นักเรียน ครู ร่วมกันดำเนินงานเกษตรในโรงเรียน มีการผลิตทางเกษตร
และเลี้ยงสัตว์หรือประมง โดยเปิดโอกาสให้เครือข่ายผู้ปกครอง แกนนำชุมชน เกษตรกรตำบล
และปราชญ์ชาวบ้าน เข้ามามีส่วนร่วมดำเนินการ
เกษตรในโรงเรียน มีการวางแผนการปลูกพืชผัก
ผลไม้สัตว์เลี้ยง ทำประมง และทำการผลิตตาม
แผนที่สอดคล้องกับฤดูกาล ภาวะสุขภาพนักเรียน
และรายการอาหารกลางวันนักเรียน นักเรียนมีการจดบันทึกและติดตามการเจริญเติบโต และจำนวน
ผลผลิตที่ได้จากการเกษตร ภายใต้การสนับสนุน
ด้านวิชาการ หรือพันธุ์พืช พันธุ์สัตว์ จากหน่วยงาน
หรือเครือข่ายที่เกี่ยวข้อง อย่างต่อเนื่อง มีการนำ
ผลผลิตทางการเกษตร ปศุสัตว์และประมง ที่ผลิต
ได้จำหน่ายให้กับสหกรณ์นักเรียน เพื่อสหกรณ์นักเรียนนำไปจำหน่ายให้กับโครงการอาหาร
กลางวัน และหรือขายให้กับชุมชน
องค์ประกอบที่ 2 สหกรณ์นักเรียน
โดยโรงเรียนมีการดำเนินงานสหกรณ์นักเรียน
ในรูปแบบร้านค้าที่ส่งเสริมการผลิตทางเกษตร
และสหกรณ์ออมทรัพย์ โดยมีนักเรียนเป็นสมาชิก
มีแกนนำนักเรียนดำเนินกิจกรรมสหกรณ์และการ
จัดทำบัญชีการค้าขายในทุกกิจกรรม โดยแต่ละ
กิจกรรมมีความเชื่อมโยงกัน เช่น การยืมเงินทุนระหว่างกัน กิจกรรมสหกรณ์ร้านค้า การซื้อป้จจัย
การผลิตทางการเกษตรมาขายให้กับกิจกรรม
การเกษตรในโรงเรียน หรือซื้อเครื่องปรุงและ
เกณฑ์การประเมินโรงเรียนต้นแบบเด็กไทย
แก้มใส
วัตถุดิบอาหารเพื่อใช้ในกิจกรรมอาหารกลางวันใน
โรงเรียน รวมทั้งมีการรับซื้อและจำหน่ายผลผลิต
ทางการเกษตร ปศุสัตว์ และประมงให้กับโครงการอาหารกลางวัน ตลอดจนมีการตรวจสอบบัญชี
สหกรณ์แบบมีส่ว นร่วมจากทุกภาคส่วน
องค์ประกอบที่ 3 การจัดบริการ
อาหารนักเรียน โรงเรียนมีการจัดทำรายการ
อาหารหมุนเวียนอย่างน้อย 1 เดือน ตามมาตรฐาน
โภชนาการ โดยใช้โปรแกรมสำเร็จรูป Thai School
Lunch ช่วยในการจัดรายการอาหารที่มีคุณค่าทาง
โภชนาการและเหมาะสมตามวัย มีการล้าง การหั่น
การปรุง ประกอบอาหาร การจัดเก็บและขนส่ง
อาหารปรุงสุกที่ถูกหลักโภชนาการ สุขาภิบาล
อาหาร และอาหารปลอดภัย มีการตักอาหารให้
นักเรียนตามปริมาณและสัดส่วนของธงโภชนาการที่เหมาะสมตามวัย มีการติดตามและประเมินการ
กินของนักเรียนในแต่ละวัน เช่น การประเมินความ
พึงพอใจ การดูอาหารที่เหลือในถาด และมีการนำข้อมูลมาพัฒนารายการอาหาร การปรุง ประกอบ
อาหาร และสุขนิสัยการกินของนักเรียน
มีการจัด
อาหารว่าง ขนม นม และเครื่องดื่มที่ได้มาตรฐาน
โภชนาการ
องค์ประกอบที่ 4 การเฝ้าระวังและ
ติดตามภาวะโภชนาการและสมรรถภาพทางกายนักเรียน โดยนักเรียนทุกคนได้รับการชั่งน้ำหนัก
วัดส่วนสูง และทดสอบสมรรถภาพทางกาย มีการแปลผลภาวะโภชนาการ และสมรรถภาพทางกายที่ถูกต้องตามเกณฑ์ชี้วัดเป็นป้จจุบัน และมีการนำ
ข้อมูลไปใช้ในการจัดทำโครงการหรือกิจกรรมใน
การควบคุมป้องกันและแก้ไขป้ญหา โดยครอบครัวมีส่วนร่วม และเด็กนักเรียนสามารถประเมินภาวะ
โภชนาการและสมรรถภาพทางกายได้ด้วยตนเอง
องค์ประกอบที่ 5 การพัฒนาสุข
นิสัยและการส่งเสริมสุขภาพนักเรียน โรงเรียนมี
การจัดทำแผนกิจกรรมการพัฒนาสุขนิสัยและการส่งเสริมสุขภาพนักเรียนที่ครอบคลุมในเรื่องการ
พัฒนาสุขนิสัยและส่งเสริมสุขบัญญัติแห่งชาติ
นักเรียนมีการปฏิบัติตามแผนกิจกรรมที่วางไว้ครอบคลุมทุกกิจกรรม มีการติดตามและ
ประเมินผลสุขนิสัยนักเรียน และนักเรียนแกนนำ
สามารถจัดกิจกรรมพัฒนาสุขนิสัยได้ด้วยตนเอง
องค์ประกอบที่ 6 การพัฒนาอนามัย
สิ่งแวดล้อมในโรงเรียน โดยโรงเรียนมีการสำรวจ
ด้านสุขาภิบาล อนามัยสิ่งแวดล้อม และนาบริโภคในโรงเรียน มีการนำข้อมูลมาวางแผนดำเนินการ
มี
กิจกรรมการพัฒนาและปรับปรุงด้านสุขาภิบาล อนามัยสิ่งแวดล้อม และเฝ้าระวังคุณภาพนา
บริโภค อย่างมีส่วนร่วมในโรงเรียน มีบริการ
อนามัยสิ่งแวดล้อมที่เหมาะสมและเพียงพอกับ
นักเรียนและบุคลากรในโรงเรียน เช่น น้ำดื่ม นาใช้ที่สะอาดเพียงพอ ที่ล้างมือ ที่แปรงฟ้น ห้องส้วม
สะอาด เพียงพอ เป็นต้น มีความช่วยเหลือระหว่าง
โรงเรียน ชุมชน และเครือข่ายท้องถิ่น ในการ
พัฒนาอนามัยสิ่งแวดล้อมในโรงเรียน
มีการณรงค์
และขยายผลสู่ชุมชน
องค์ประกอบที่ 7 การจัดบริการ
สุขภาพนักเรียน โรงเรียนมีการจัดกิจกรรมการ
ให้บริการสุขภาพนักเรียน ภายใต้ความร่วมมือกับฝ๋ายสาธารณสุขที่ดูแลโรงเรียนอย่างต่อเนื่อง โดยมีห้องพยาบาลที่ถูกสุขลักษณะได้มาตรฐาน และมี
อุปกรณ์ของใช้ที่จำเป็น เช่น เตียง ตู้ยา ยาสามัญ ฯลฯ มีครูอนามัย หรือนักเรียนแกนนำทำหน้าที่เวรให้บริการสุขภาพเบื้องต้นเป็นประจำทุกวัน
นักเรียนทุกคนได้รับการตรวจสุขภาพช่องปาก
และตรวจสุขภาพร่างกายเบื้องต้น นักเรียนกลุ่ม
เสี่ยงหรือที่มีป้ญหาสุขภาพทุกคน ได้รับการ
ช่วยเหลือแก้ไขเบื้องต้นอย่างเหมาะสม และมีการ
ส่งต่อเพื่อการรักษาตามระบบอย่างเหมาะสม
องค์ประกอบที่ 8 การจัดการเรียนรู้
บูรณาการ ด้านเกษตร โภชนาการและสุขภาพ
โรงเรียนมีแผนการจัดการเรียนรู้แบบบูรณาการ ตั้งแต่ 4 กลุ่มสาระการ เรียนรู้ขึ้นไป โดยมีกิจกรรม
ที่สอดคล้องกับเรื่องเกษตร สหกรณ์ โภชนาการ และสุขภาพ (เกษตรผสมผสาน สหกรณ์ สุขบัญญัติ โภชนบัญญัติธงโภชนาการ สุขาภิบาลอาหาร ออก
กำลังกาย ทันตสุขภาพ) โรงเรียนมีการนำภูมิ
ป้ญญาท้องถิ่น เช่น การนำองค์ความรู้ความสามารถ ทักษะ ประสบการณ์ ของบุคคล
ชุมชน หรือการสืบค้นเพื่อการศึกษา ที่ได้รับการยอมรับมาประยุกต์ใช้ ในการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ด้านเกษตร สหกรณ์ โภชนาการ และ
สุขภาพ นอกจากนี้โรงเรียนยังมีการผลิตสื่อ
นวัตกรรม ชุดความรู้ และฐานการเรียนรู้ของ
โรงเรียน และชุมชน ด้านเกษตร โภชนาการ และ
สุขภาพ ที่เกิดจากผลงานของครู นักเรียน
ครอบครัว และชุมชน
ในกระบวนการดำเนินงาน มีนวัตกรรม
เกิดขึ้นมากมายและหลากหลาย เช่น การเกษตร
กรรมแบบผสมผสาน มีแหล่งเรียนรู้ที่มีชีวิตนอก
ห้องเรียน โรงเรียนบางแห่งมีฐานเรียนรู้ให้กับ
นักเรียนมากถึง 13 ฐาน นวัตกรรมการปลูกข้าวนา
โยน การแปรรูปผลิตภัณฑ์ เพื่อส่งเสริมการขายสู่
ตลาดสากลในเวปไซด์อาลีบา บา นวัตกรรม Nan
Model เมนูชูสุขภาพ (เช่น ข้าวป้นสมุนไพร)
โครงการมัคคุเทศก์น้อย พ่อค้า -แม่ค้าน้อย เชฟ
น้อย ร้านค้าเกษตรกรน้อย ที่สำคัญคือ เกิด
กระบวนการสร้าง Health Literacy เรื่องโภชนาการ โดยนักเรียนสามารถ บอกต่อให้กับพ่อแม่
ผู้ปกครอง ครอบครัว และชุมชน ได้
ผลการประเมิน ภาพรวมมาตรฐานที่ 3
พบว่า คะแนนเฉลี่ยโดยรวมอยู่ในระดับดีมาก ด้วย
คะแนน 3.36 โดยพบว่า โรงเรียนส่วนใหญ่มีผลการ
ประเมินอยู่ในระดับดีมาก มีเพียงโรงเรียนเดียว ที่มี
คะแนนระดับยอดเยี่ยม เมื่อวิเคราะห์ตามตัวชี้วัด
ด้านผลผลิต (Output) ผลลัพธ์ (Outcome) และ
ผลกระทบ (Impact) พบว่า ภาพรวมตัวชี้วัดผ ลผลิต
(Output) ในเรื่องความรู้และทักษะของนักเรียน
ด้านการเกษตร โภชนาการและสุขภาพ มีผลการ
ประเมินอยู่ในระดับยอดเยี่ยม ด้วยคะแนน 3.89 โดยทุกโรงเรียนที่มีผลคะแนนอยู่ในระดับยอดเยี่ยม
ทุกแห่ง ภาพรวมตัวชี้วัดผลลัพธ์ (
Outcome) ใน
เรื่องนักเรียนมีพฤติกรรมสุขภาพที่พึงป ระสงค์
เหมาะสมตามวัย ด้านการบริโภคอาหาร การออกกำลังกาย และสุขนิสัยตามสุขบัญญัติแห่งชาติ
พบว่า มีผลการประเมินอยู่ในระดับยอดเยี่ยม ด้วยคะแนน 3.75 โดยโรงเรียนส่วนใหญ่ที่มีผลคะแนน
อยู่ในระดับยอดเยี่ยม ภาพรวมตัวชี้วัดผลกระทบ
(
Impact) ทั้ง 4 ด้าน ได้แก่ด้านโภชนาการ ด้าน
สุขภาพ ด้านผลการเรียน และด้านจิตสาธารณะ
พบว่า ผลการประเมินผลกระทบทุกด้านอยู่ใน
ระดับดีมาก ด้วยคะแนน 3.11 โดยทุกโรงเรียนที่มีผลคะแนนอยู่ในระดับดีมากทุกแห่ง
สำหรับตัวชี้วัดผลกระทบ (
Impact) จำแนก
รายด้าน พบว่า ผลกระทบด้านโภชนาการ ในเรื่องนักเรียนมีภาวะเริ่มอ้วนและอ้วน ภาวะผอม ภาวะ
เตี้ย ไม่เกินเกณฑ์ที่กำหนด พบว่า ภาพรวมการ
ประเมินผลกระทบด้านโภชนาการอยู่ในระดับดีด้วยคะแนน 2.60 โดยโรงเรียนส่วนใหญ่ที่มีผลการ
ประเมินอยู่ในระดับดีมาก เมื่อวิเคราะห์ภาวะ
โภชนาการ เปรียบเทียบ ปี 2560 -2561 พบว่า
นักเรียนมีภาวะเริ่มอ้วนและอ้วน ในภาพรวมสูง
กว่าเกณฑ์เพียงเล็กน้อย (เกณฑ์ไม่เกินร้อยละ 10)
โดยพบร้อยละ 10.12 และ11.82 ตามลำดับ ภาวะ
ผอม พบไม่เกินเกณฑ์ที่กำหนดให้ไม่เกินร้อยละ 5
โดยพบร้อยละ 2.61 และร้อยละ 3.79 ตามลำดับ
ภาวะเตี้ย ไม่เกินเกณฑ์ที่กำหนดให้ไม่เกินร้อยละ
ตามลำดับ ภาวะสูงดีสมส่วน ได้ตามเกณฑ์ที่
กำหนด (ร้อยละ 65 ขึ้นไป) โดยพบร้อยละ 74.65
และร้อยละ 73.81 ตามลำดับ
ผลกระทบด้านสุขภาพ ในเรื่อง นักเรียนมี
สมรรถภาพทางกายดี ไม่เป็นฟ้นผุ ไม่เป็นเหา นักเรียนที่มีความผิดปกติด้านสายตาและการได้ยิน
ได้รับการดูแลและส่งต่อ พบว่า ภาพรวมผลกระทบด้านสุขภาพ อยู่ในระดับยอดเยี่ยม ด้วยคะแนน
ระดับยอดเยี่ยม มีเพียง
ผลกระทบด้านผลการเรียน จากคะแนนผลสอบ
ของโรงเรียน ผลสอบ O-NET ผลสอบ NT พบว่า
ภาพรวมอยู่ในระดับพอใช้ โดยทุกโรงเรียนที่มีผลคะแนนอยู่ในระดับพอใช้ทุกแห่ง ผลกระทบด้านจิตสาธารณะ ในเรื่องนักเรียนมีจิตสาธารณะใน
การดูแลด้านการส่งเสริมสุขภาพและอนามัยสิ่งแวดล้อม พบว่า ผลประเมินอยู่ในระดับยอดเยี่ยมทุกโรงเรียน ด้วยคะแนน 4.00
ต้นแบบเด็กไทยแก้มใส
จากการสัมภาษณ์เชิงลึก และการสนทนา
กลุ่ม สรุปป้จจัยความสำเร็จ ของการดำเนินงาน
โรงเรียนต้นแบบเด็กไทยแก้มใส ได้ดังนี้
พระยุคลบาท สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี
ทำให้ทีมงานทุกฝ๋ายมีความภาคภูมิใจ และนับว่าเป็นบุญที่ได้ดำเนินงานตามรอยพระยุคลบาท และจะมุ่งมั่นทำต่อไปแม้จะไม่ได้รับงบประมาณ
โรงเรียนมีทีม ดำเนินงานที่มีความเข้มแข็ง และ
ความมุ่งมั่นตั้งใจในการดำเนินงาน มีการทำงานเป็นทีมอย่างมีประสิทธิภาพ คณะครูโรงเรียนให้
ความสำคัญและให้ความร่วมมือเป็นอย่างดีทีม
ปฏิบัติงานมีความเป็นกัลยาณมิตร
นอกจากนั้น
ผู้บริหารองค์กรทุกระดับให้ความสำคัญและให้
การสนับสนุน มีการกำหนดเป็นนโยบายและมี
แผนการดำเนินงานอย่างเป็นรูปธรรม
เกี่ยวข้อง ทั้งบ้าน วัด และโรงเรียน (บวร) รวมทั้งองค์กรภาครัฐและเอกชน ให้ความร่วมมือใน
การขับเคลื่อนการดำเนินงาน โดยโรงเรียนมี
กลยุทธ์การสร้างการมีส่วนร่วมในชุม ชน ทำให้เกิด
การสนับสนุนด้านทรัพยากรและงบประมาณ สามารถสานความสัมพันธ์ระหว่างโรงเรียน
ครอบครัว ชุมชน และเครือข่ายได้ดีมาก
การมีแกน
นำชุมชนที่เข้มแข็ง มีความเสียสละ และมีจิตอาสา
เป็นแกนหลัก ในการระดมทุนช่วยเหลือกิจกรรม
โรงเรียนทุก ๆ ปีอย่างต่อเนื่อง รวมทั้งการใช้ภูมิ
ป้ญญาท้องถิ่น ปราชญ์ชุมชน ในการแก้ป้ญหา
เน้นความสอดคล้องกับวัฒนธรรมประเพณีวิถีชีวิต
ของแต่ละโรงเรียน และชุมชนที่ตั้ง
บูรณาการด้านเกษตร โภชนาการ และสุขภาพ
ในทุกกลุ่มสาระการเรียนรู้ของโรงเรียน ทุกชั้น
เรียน ในช่วงกิจกรรม ลดเวลาเรียน เพิ่มเวลารู้
โรงเรียนมีฐานการเรียนรู้นอกห้องเรียนที่มีชีวิตที่
หลากหลาย สำหรับจัดการเรียนการสอนแบบ
บูรณาการ ให้นักเรียนได้ฝกประสบการณ์จาก
การปฏิบัติจริง มีการพัฒนาพื้นที่โรงเรียนทุกจุด ให้
เป็น แหล่งเรียนรู้ และส่งเสริมการเรียนรู้นอก
ห้องเรียน
ครอบครัวและชุมชน เช่น การปลูกพืชปลอดสารพิษ การจัดการขยะ การทำปุยหมัก การมีส่วนร่วมในการแก้ป้ญหาภาวะทุพโภชนาการ เป็นต้น
มีการบูรณาการงานเข้าสู่งานประจำ ร่วมกับ
โครงการเดิมที่โรงเรียนทำอยู่แล้ว เช่น โครงการสถานศึกษาพอเพียง โครงการอาหารกลางวัน
นักเรียน โครงการยุวเกษตรกร โครงการโรงเรียนส่งเสริมสุขภาพ โครงการนักเรียนไทยสุขภาพดี โครงการโรงเรียน อย.น้อย เป็นต้น
AAR (After Action Review) ทุกครั้ง หลังทำงาน เพื่อ
สรุป สะท้อนผลการทำงาน ปรับปรุงแก้ไข
ข้อบกพร่องการทำงาน และคิดหาวิธีแก้ไขเพื่อใช้ในครั้งต่อไป ครูแลกเปลี่ยนเรียนรู้กันเอง ทำ
สม่ำเสมอจนเป็นวิถีของโรงเรียน
ดำเนินการ
ต่อเนื่องจนเป็นแหล่งเรียนรู้และโรงเรียนต้นแบบให้ชุมชนและโรงเรียนเครือข่าย โดยมีหลักสำคัญของการดำเนิน งาน คือ
การเน้นให้เด็กเป็น
ศูนย์กลางของการพัฒนา
เด็กเป็นผู้ลงมือปฏิบัติเอง โรงเรียนเป็นฐานของการพัฒนา
ส่งผลให้เด็กพัฒนาตนเองทั้งด้านพล
ศึกษา พุทธิศึกษา จริยศึกษา และหัตถศึกษา โดยมี
จุดมุ่งหมายเพื่อให้เด็ก นักเรียน มีความรู้ และมี
ทักษะ ด้านเกษตร สหกรณ์ อาหาร โภชนาการ
และสุขภาพ มีพฤติกรรมสุขภาพที่พึงประสงค์ อยู่ในสิ่งแวดล้อมที่เอื้อต่อการเรียนรู้พัฒนาตนเองสู่การมีโภชนาการสมวัย และ การมีสุขภาพดี
ดำเนินงาน จากภาคีเครือข่ายทุกองค์กร ทั้งภาครัฐ เอกชน และองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น และ
ความสามารถในการประสานหาแหล่งทุนของ
โรงเรียน รวมทั้งการได้รับการส่งเสริม สนับสนุน
จากส่วนกลาง โดยเฉพาะกรมอนามัยกระทรวง
ศึกษาธิการ กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ กระทรวงมหาดไทย กรมประชาสัมพันธ์ และ
สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ
(สสส.) โดยการอบรมเทคนิคเชิงวิชา การต่างๆ
การจัดเวทีแลกเปลี่ยนเรียนรู้จัดเวทีวิชาการ
เวทีการประกวดนวัตกรรมและถอดบทเรียน
การประชาสัมพันธ์ และ การยกย่องเชิดชูเกียรติ
การช่วยจัดรายการอาหารให้กับนักเรียนที่มีความหลากหลาย มีคุณค่าทางโภชนาการครบถ้วนและ
เหมาะสมตามวัย
เพิ่มผักและผลไม้ โดยนักเรียนมี
ส่วนร่วมในการคิดเมนูอาหาร และการปรุงอาหาร
ต้นแบบเด็กไทยแก้มใส
จากการสัมภาษณ์เชิงลึกและการสนทนา
กลุ่ม สรุปป้ญหาอุปสรรคของการดำเนินงาน
โรงเรียนต้นแบบเด็กไทยแก้มใส ได้ดังนี้
ประมง ส่วนใหญ่ ไม่เพียงพอกับความต้องการ
โครงการอาหารกลางวัน ของโรงเรียน เนื่องจาก
การเกษตรในโรงเรียนเป็นเพียงฐานการเรียนรู้ให้กับนักเรียน และบางโรงเรียนมีพื้นที่ทำการเกษตรจำกัด
โรงเรียนแก้ป้ญหาโดยการแจก
เมล็ดพันธุ์พืชให้กับผู้ปกครองไปปลูกที่บ้าน เพื่อ
ส่งผลผลิตมาจำหน่ายให้โรงเรียน เพื่อประกอบ
อาหารในโครงการอาหารกลางวันนักเรียน
นอกจากนี้กิจกรรมทางการเกษตรบางกิจกรรมต้องมีการปรับเปลี่ยนให้เหมาะสมตามฤดูกาล และ
สภาพอากาศของพื้นที่ เช่น อากาศบางฤดูกาลไม่
เหมาะสมกับการเพาะเห็ด ป้ญหาเรื่องนาไม่
เพียงพอต่อการดำเนินกิจกรรมทางการเกษตรบางฤดูกาล เป็นต้น และ บางกิจกรรมต้องมีการลงทุน
ในด้านวัตถุดิบและอุปกรณ์สูง
ครบสมบูรณ์ตามหลักการของสหกรณ์ และยังไม่
เข้มแข็ง ทำให้การจัดทำบัญชียังผิดพลาดไม่สมบูรณ์เท่าที่ควร
และเวลาในการเปิดทำกิจกรรม
สหกรณ์มีน้อย แต่เป็นการเริ่มต้นฝกให้เด็กเรียนรู้
ฝกการค้าขาย การคำนวณ การทำบัญชีการออมเงิน การทำงานร่วมกัน และการปลูกฝ้งจริยธรรมคุณธรรมให้แก่เด็ก
และอ้วนเกินเกณฑ์ที่กำหนด เป็นป้ญหาจากพฤติกรรมการบริโภคที่บ้าน ผู้ปกครองตามใจลูก
ในเรื่องการรับประทานอาหาร ขนมกรุบกรอบ ลูก
อม และไม่ชอบทานผักผลไม้ดังนั้น โรงเรียนจึง
ควรมีนโยบายเรื่องการ จัดการอาหารรอบรั้ว
โรงเรียนที่ยังไม่ได้มาตรฐานโภชนาการ สุขาภิบาลอาหาร และอาหารปลอดภัย รวมทั้ง การส่งเสริม
การออกกำลังกาย นักเรียนให้ได้วันละ 60 นาที
นอกจากนี้ยังพบว่า เครื่องชั่งน้ำหนัก และวัดส่วนสูง
ไม่ได้มาตรฐาน ทำให้ได้ข้อมูลที่คลาดเคลื่อน และ
การแปลผลภาวะโภชนาการไม่ถูกต้อง
ติดตาม และการเยี่ยมเสริมพลังจากส่วนกลางหรือหน่วยงานเหนือขึ้นไปขาดความต่อเนื่อง
ขาดความ
ท้าทายในการขยายผลโครงการทั้งในโรงเรียนและให้กับโรงเรียนอื่นๆ
ดังนั้น ส่วนกลางจึงควร ผลักดัน
ให้เกิดเป็นนโยบายสาธารณะในระดับองค์การ
ระดับท้องถิ่น และระดับชาติ เพื่อให้แม้จะมีการ
เปลี่ยนผู้บริหาร เปลี่ยนครูผู้รับผิดชอบงาน การเกษียณ ก็จะไม่มีผลให้การดำเนินงานไม่ต่อเนื่อง
และไม่มีความยุ่งยากในการเรียนรู้งานของ
ผู้รับผิดชอบใหม่ เป็นต้น
แก้มใสในอนาคต ดังนี้
โรงเรียนต้นแบบเด็กไทยแก้มใส สมควรนำมาเป็น
โอกาสในการพัฒนา ตามแนวคิด หลักการ แนวทาง วิธีการ และ เทคนิค ของ
Change
Problem into Opportunity for Improvement ของ
สถาบันเพิ่มผลผลิตแห่งชาติ โดยร่วมมือกับ
ผู้ปกครอง ชุมชน และ เครือข่าย ทุกภาคส่วน (รัฐ
เอกชน NGOs ประชาชน ) ทั้งด้านการพัฒนา
ผลิตผลทางการเกษตร ปศุสัตว์ และประมง ด้าน
สหกรณ์ ด้านการจัดการอาหารรอบรั้วโรงเรียน ให้
ได้มาตรฐานโภชนาการ สุขาภิบาลอาหาร และ
อาหารปลอดภัย เชื่อมโยงสู่ การมีคุณภาพชีวิตดี
ถ้วนหน้า ของประชาชนทั้งชุมชนที่ตั้งของ
โรงเรียน อย่างยั่งยืน โดยอาศัยกลไก
คณะกรรมการพัฒนาคุณภาพชีวิตระดับอำเภอ
(พชอ.) ตามระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรีว่าด้วย
การพัฒนาคุณภาพชีวิตระดับพื้นที่พ.ศ. 2561
รวมทั้งการพัฒนา การนิเทศติดตาม และการเยี่ยม
เสริมพลังจากส่วนกลางหรือหน่วยงานเหนือขึ้นไปให้มีความต่อเนื่อง
ด้วยการพัฒนาผลักดันให้เกิด
เป็นนโยบายสาธารณะในระดับชาติ ลงสู่นโยบาย
สาธารณะในระดับพื้นที่ เพื่อให้การดำเนินงานมีความต่อเนื่อง แม้จะมีการ เปลี่ยนผู้บริหาร เปลี่ยน
ครูผู้รับผิดชอบงาน หรือการเกษียณ ก็ตาม
ใส สู่ความยั่งยืน โดยเน้นให้เป็น แหล่งเรียนรู้ของ
นักเรียนและชุมชน ด้านการจัดการอาหาร
โภชนาการ และสุขภาพเด็ก ด้วยการพึ่งพาตนเอง
ได้จากความร่วมมือร่วมใจของทุกภาคส่วนจนเกิด
เป็นความยั่งยืนด้านอาหารและโภชนาการของชุมชน
โดยมีหลักการสำคัญคือ เน้นให้เด็กเป็น
ศูนย์กลางของการพัฒนา ให้เด็กได้ลงมือปฏิบัติ
ด้วยตนเองอย่างมีความสุข ส่งผลให้เด็ก นักเรียน มี
ความรู้จริง และมีทักษะ ด้าน การเกษตร สหกรณ์
อาหาร โภชนาการ และสุขภาพ มีพฤติกรรม
สุขภาพที่พึงประสงค์ อยู่ในสิ่งแวดล้อมที่เอื้อต่อการเรียนรู้สามารถพัฒนาตนเองสู่การมีโภชนาการ
สมวัย มีสุขภาพดีทั้งร่างกาย จิตใจ สังคม และ
ป้ญญา เติบโตเป็นพลเมืองที่มีคุณภาพของชาติในอนาคตได้อย่างมั่นใจ
วิจารณ์
ต้นแบบเด็กไทยแก้มใส เป็นรูปแบบที่ดีคือ ช่วยให้
การดำเนินงานและการ พัฒนาโรงเรียนต้นแบบ
เด็กไทยแก้มใส ประสบความสำเร็จ ผ่านเกณฑ์การ
ประเมินตามมาตรฐานทั้ง 3 โดยรวมอยู่ในระดับ
ยอดเยี่ยม (คะแนนตั้งแต่ 3.50 ขึ้นไป) ทั้งนี้
เนื่องจากผู้บริหารทุกระดับให้ความสำคัญ และ
สนับสนุน รวมทั้งมีการทำงานเป็นทีมอย่างมี
ประสิทธิภาพ โดยบุคลากรทุกคนในโรงเรียนให้
ความร่วมมือร่วมใจ ดำเนินงานไปในทิศทาง
เดียวกันและมองเห็นสุขภาพของเด็กนักเรียนเป็น
สำคัญ สอดคล้องกับการศึกษาของ ประกายมาศ
บรรจงรักษา และคณะ ที่พบว่า ผู้บริหารมี
นโยบายที่ชัดเจน และเป็นบุคคลสำคัญในการ
ขับเคลื่อนอย่างจริงจัง รวมทั้งความร่วมมือจาก
ชุมชนและภาคีเครือข่าย แต่ยังมีระดับความสำเร็จ
จากการดำเนินงาน ด้าน ผลกระทบ (Impacts)
โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ผลกระทบด้านโภชนาการ ที่ได้คะแนนเพียง 2.60 เนื่องจากพบนักเรียนมีภาวะ
เริ่มอ้วนและอ้วนเพิ่มขึ้น อธิบายได้ว่าก่อนหน้านั้น
เด็กนักเรียนมีความขาดแคลนด้านอาหาร เมื่อมีโครงการนี้เข้าไปจึงทำให้มีอาหารอุดมสมบูรณ์
ประกอบกับพฤติกรรมการออกกำลังกายค่อนข้าง
น้อย จึงทำให้เด็กอ้วนขึ้น สอดคล้องกับการศึกษา
ของดุษณีสุวรรณคงและคณะ
 ที่พบว่า ป้จจัย
สำคัญส่งผลให้เกิดภาวะ น้ำหนักตัวเกินและอ้วน
ได้แก่การบริโภคที่ไม่เหมาะสมของตัวเด็กเอง
สิ่งแวดล้อมบริเวณหน้าโรงเรียน ที่มีร้านแผงลอย
รถเร่ที่ขายอาหารประเภททอด ปิง ย่าง เครื่องดื่มรสหวานและน้ำอัดลม พฤติกรรมการเลี้ยงดูของพ่อแม่ผู้ปกครอง กิจกรรมเคลื่อนไหวร่างกาย
ค่อนข้างน้อย มีพฤติกรรมเนือยนิ่ง
; และผลกระทบ
ด้านผลการเรียน ที่มีคะแนนเฉลี่ยโดยรวมเพียง
National Education Test) และ NT (National Test)
ของโรงเรียน เป็นการทดสอบที่มีจุดหมายเดียวกัน
คือประเมินคุณภาพการศึกษาขั้นพื้นฐาน ของนักเรียนแต่ละ โรงเรียน เพื่อนำข้อมูลมาทำ
แผนพัฒนานักเรียนให้สามารถอ่านออกเขียนได้
รู้จักคิดวิเคราะห์ เป็นการวัดผลสัมฤทธิ์ทางการ
เรียนของผู้เรียนแต่ละช่วงชั้น เมื่อเรียนครบ 3 ปี
โดยจะทดสอบที่ชั้นสูงสุดของช่วงชั้นนั้นๆ ซึ่งเป็น
ตัวชี้วัดผลกระทบด้านการเรียน ที่วัดด้าน ความรู้
ในหนังสือเรียนเป็นหลัก แต่การดำเนินงาน
โครงการเด็กไทยแก้มใสนั้นเป็นการพัฒนาด้านการจัดการอาหาร โภชนาการและสุขภาพอย่างครบ
วงจรที่ส่งผลให้เด็กพัฒนาศักยภาพตนเองอย่าง
สมดุลทั้ง 4
ด้าน ได้แก่พลศึกษา พุทธิศึกษา จริย
ศึกษาและหัตถศึกษา
โรงเรียนต้นแบบเด็กไทยแก้มใส ทั้ง 7 ป้จจัยที่พบ
สรุปได้ว่า ใช้การมีส่วนร่วมของ ภาคีเครือข่าย ที่
เกี่ยวข้อง ทั้งบ้าน วัด และโรงเรียน รวมทั้งองค์กร
ภาครัฐและเอกชน มาร่วมมือร่วมใจกันในการ
ขับเคลื่อนอย่างจริงจังและต่อเนื่อง โดยมีแกนนำ
ชุมชนที่เข้มแข็ง มีความเสียสละ และมีจิตอาสา
เป็นแกนหลัก สอดคล้องกับการศึกษาของ จงกลนี
วิทยารุ่งเรืองศรี และคณะ ที่พบว่า โครงการ
เด็กไทยแก้มใส มีเครือข่ายความร่วมมือในการ
ดำเนินงาน 2 ส่วน คือ เครือข่ายความร่วมมือ
ภายในโรงเรียน ประกอบด้วย ผู้อำนวยการ
โรงเรียน ครูและบุคลากรทางการศึกษา นักเรียน
และนักการภารโรง ตลอดจนคณะกรรมการสถานศึกษาขั้นพื้นฐาน ผู้ปกครองนักเรียน และ
ปราชญ์ชาวบ้าน ที่เป็นกำลังสำคัญในการ
ขับเคลื่อนการดำเนินงานโครงการ และเครือข่าย
ความร่วมมือภายนอกโรงเรียน ประกอบด้วย
องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ชุมชน องค์กรภาครัฐ
และองค์กรภาคเอกชน ที่ช่วยสนับสนุน การ
ดำเนินงานเกษตรเพื่ออาหารกลางวัน การ
ชลประทาน และการจัดบริการอาหารแก่โรงเรียน
โรงเรียนต้นแบบเด็กไทยแก้มใส ด้านผลิตผลทาง
การเกษตร ปศุสัตว์ และประมง ที่ไม่เพียงพอกับ
ความต้องการโครงการอาหารกลางวัน ของโรงเรียน
นั้น เป็นสัญญาณที่ดีบ่งบอกว่ากิจกรรมนี้เป็นที่
ต้องการของทั้งโรงเรียนและชุมชน
หากคานวน
ประมาณการงบค่าอาหารกลางวันนักเรียน 20
บาท/คน/วัน ซึ่ง จะก่อให้เกิดการหมุนเวียนของเม็ด
เงินในระบบเศรษฐกิจในชุมชน ซึ่งสามารถมีส่วน
ช่วยเศรษฐกิจของชุมชนที่ตั้งของโรงเรียนได้เป็น
อย่างดีสอดคล้องกับการศึกษาของ สุกัลย์ชนา
ค้อศุภฤกษ์สกุล ที่ว่าการมีส่วนร่วมของผู้ปกครอง
ในการจัดโครงการอาหารกลางวันในสังกัดองค์การบริหารส่วนตำบลเขาค้อ อำเภอเขาค้อ จังหวัด
เพชรบูรณ์ โดยภาพรวม อยู่ในระดับปานกลาง
และเมื่อพิจารณาเป็นรายด้านอยู่ในระดับปาน
กลางทุกด้าน ได้แก่ด้านการมีส่วนร่วมด้านทุน
ทรัพย์ และการบริหารการเงินด้านการมีส่วนร่วม
เป็นกรรมการ ตามลำดับ
เด็กไทยแก้มใส ในช่วงเวลาที่ผ่านมา ใช้ความ
ศรัทธาใน สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรม สมเด็จ
พระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี เป็น
จุดเริ่มต้นที่ทำให้เอื้อต่อการดำเนินงานมาก ใช้การมีส่วนร่วมของภาคีเครือข่ายที่เกี่ยวข้อง ทั้งบ้าน วัด
และโรงเรียน รวมทั้งองค์กร ภาครัฐและเอกชน เป็น
ตัวเสริม สอดคล้องกับการศึกษาของ ราเชนทร์
นพณัฐวงศกร และคณะ
 ที่ว่าการนำเอารูปแบบ
และ แนวคิด การพัฒนาแบบ บวร (บ้าน วัด และ
โรงเรียน) มาใช้ในการพัฒนาชุมชน การนำเอา
สถาบันหลักในชุมชนมาเป็นกลไกในการพัฒนา และสร้างชุมชนให้เข้มแข็งทำหน้าที่เป็นแกนกลาง
ในการพัฒนา ตัดสินใจแก้ป้ญหาตนเองและชุมชน
จึงเป็นทุนทางจิตวิญญาณ (
Spiritual capital) และ
ทุนทางวัฒนธรรม (Cultural capital) ที่มีอยู่ใน
ชุมชน ใช้ความร่วมมือร่วมใจกันในการขับเคลื่อน
อย่างจริงจังและต่อเนื่อง โดยใช้กลยุทธ์การสร้าง
การมีส่วนร่วมในชุมชน มีแกนนำชุมชนที่เข้มแข็ง
มีความเสียสละ และมีจิตอาสา เป็นแกนหลัก
สอดคล้องกับการศึกษาของ นุชา สระสม ที่ว่า
ลักษณะการมีส่วนร่วมใน การบริหารแบบบ้าน
วัด โรงเรียน ของโรงเรียนวัดพระอินทร์ทรงช้าง
เอราวัณ มี 5 ลักษณะ คือ การมีส่วนร่วมในการ
ตัดสินใจ ร่วมวางแผนการดำ เนินงาน ร่วมในการ
ปฏิบัติร่วมประสาน และการร่วมในการติดตาม
และประเมินผล
เด็กไทยแก้มใส ในอนาคต ด้วยการนำ ป้ญหา
อุปสรรค ของการดำเนินงาน และ ผลการ
ดำเนินงาน ที่ผ่านมา เป็น โอกาสในการพัฒนา
นั้น เป็นสิ่งที่องค์การชั้นนำทั้งหลาย ใช้ใน
กระบวนการพัฒนา งานทั้งหลายของตน สอดคล้อ ง
กับ กิจฐเชต ไกรวาส และคณะ ที่ว่าชุมชนมี
กระบวนการเรียนรู้โดยใช้ป้ญหาเป็นฐานในการส่งเสริมความเข้มแข็งของชุมชนที่ครอบคลุม  การรับรู้และตระหนักในความสำคัญของป้ญหา
ร่วมกัน  การร่วมกัน ค้นหาสาเหตุของป้ญหา
 การร่วมกันกำหนดแนวทางแก้ไขป้ญหา และ  ชุมชนเกิดความเข้มแข็ง ซึ่งสามารถนำมา
ประยุกต์ในการพัฒนา
โรงเรียนต้นแบบเด็กไทย
แก้มใสในอนาคต ได้เป็นอย่างดี โดยเน้นที่การ
พัฒนาให้มี ผู้นำการเปลี่ยนแปลง ที่ดีมี
ศักยภาพสูง และมี Good Governance
ข้อเสนอแนะในการนำผลการศึกษาไปใช้
ประโยชน์
กระบวนการพัฒนาโรงเรียนต้นแบบเด็กไทยแก้มใสในอนาคต ไปประยุกต์ในบริบทของตน อย่าง
เหมาะสม และ มีประสิทธิภาพ นำไปสู่ความ
เจริญก้าวหน้าของ โรงเรียน/องค์การ ยิ่งๆขึ้น
วิจัย เช่น สพฐ. อปท. จังหวัด สามารถนำ
ผลการวิจัยนี้ ไปเป็น ข้อมูล บทเรียน ตัวอย่าง
แนวทาง ข้อคิด ใน การพัฒนาการดำเนินงาน
โรงเรียนต้นแบบเด็กไทยแก้มใส ให้ดีและมี
ประสิทธิภาพ ยิ่งขึ้น สามารถนำไปใช้ใน
การวางแผน และการพัฒนาบุคลากรและงาน
ทั้งหลาย ทั้งที่เกี่ยวข้องกับ โรงเรียนต้นแบบเด็กไทยแก้มใส และงานอื่นๆ ตามภารกิจหลักของ
หน่วยงาน ได้อย่างน่าภาคภูมิใจ
เสนอแนะให้มีการติดตามนิเทศเสริมพลัง
(Empowerment M&E) ให้โรงเรียนได้พัฒนาอย่าง
ต่อเนื่องและยั่งยืน ช่วย ส่งเสริมสนับสนุนและแก้ไข
ป้ญหาอุปสรรคที่เกิดขึ้น ให้การดำเนินงาน
โครงการเด็กไทยแก้มใสเป็นไปอย่างราบรื่น
บรรลุผลสำเร็จตามเป้าหมาย อย่างรวดเร็ว
มีประสิทธิภาพสูง และผู้ปฏิบัติงานมีความสุข
เสนอแนะให้พัฒนาโรงเรียนเด็กไทยแก้มใส
ให้เป็นแหล่งเรียนรู้ของชุมชนและ โรงเรียน
ใกล้เคียง เกิดการ ขยายผล ต่อยอด การดำเนินงาน
และการพัฒนา ของงาน ด้านอาหาร โภชนาการ
และสุขภาพ ด้วยความร่วมมือ ร่วมใจของทุกภาค
ส่วน ทั้งภาครัฐ เอกชน องค์การนอกภาครัฐ (non-
governmental organization : NGO) และประชาชน
โดยใช้โรงเรียนเป็นฐานของการพัฒนา เพื่อส่งเสริม
ให้เด็กไทยได้อยู่ในสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อการเรียนรู้และการพัฒนา ให้มีภาวะโภชนาการสมวัย
มีสุขภาพดียิ่งๆขึ้น สู่การมีคุณภาพชีวิตที่ดีอย่าง
ยั่งยืน
สนับสนุนและส่งเสริม ในการพัฒนาโรงเรียนต้นแบบเด็กไทยแก้มใสต่อไป จนเป็นแบบจำลอง
ของผลลัพธ์ (
Prototype) ของประเทศ โดยเน้นด้าน
วิชาการ ตามภารกิจหลักของกรมอนามัย
โรงเรียนต้นแบบเด็กไทยแก้มใสทั้งประเทศ
สามารถนำผลการวิจัยนี้ ไปเป็น ข้อมูลประกอบ การ
สนับสนุนการพัฒนาโรงเรียนต้นแบบเด็กไทยแก้ม
ใส ให้มีประสิทธิภาพ สามารถทำได้จริง แล้ว โดยใช้
งบประมาณไม่มาก โรงเรียนทุกแห่งสามารถทำได้
ข้อเสนอแนะเชิงนโยบาย
จากผลวิจัยที่พบว่า โรงเรียนต้นแบบ
เด็กไทยแก้มใส สามารถช่วยให้ระดับความสำเร็จ
จากการดำเนินงานพัฒนาโรงเรียนต้นแบบเด็กไทย
แก้มใส ด้านผลผลิต (Output) อยู่ในระดับดีเยี่ยม
ด้านผลลัพธ์ (Outcome) ในระดับดีเยี่ยม เช่นกัน แต่
ด้านผลกระทบ (Impact) อยู่ในระดับเพียง ดีมาก
โดยเฉพาะอย่างยิ่งผลกระทบด้านโภชนาการ และ
ด้านผลการเรียน ซึ่งจำเป็นต้องใช้ระยะเวลาที่
ยาวนานและต่อเนื่อง จึงจำเป็นต้องดำเนินการ
ต่อไป เพื่อให้การบรรลุทั้งผลผลิต ผลลัพธ์ และ ผลกระทบ มีความเข้มแข็ง มั่นคง และยั่งยืน จึง
สมควรที่จะคงนโยบายโรงเรียนเด็กไทยแก้มใส ให้
เป็นหนึ่งในนโยบายหลัก ของชาติ ในการดำเนินการ
เชิงบูรณาการของทุกภาคส่วนที่เกี่ยวข้อง
 ตาม
ยุทธศาสตร์ชาติระยะ 20 ปี (พ.ศ. 2560- 2579)
เชื่อมโยงจากระดับส่วนกลาง ลงสู่ระดับภูมิภาค
และระดับท้องถิ่น
สรุปผลของการศึกษา
ได้ถอดบทเรียน และศึกษาเชิงลึก ของการ
ดำเนินงานและ การพัฒนาโรงเรียนต้นแบบ เด็กไทย
แก้มใส ที่ดี ได้องค์ความรู้ที่สามารถนำไปเผยแพร่
ขยายผล ให้โรงเรียนที่สนใจนำไปใช้ประโยชน์ สู่
ความยั่งยืน ที่เป็น แหล่งเรียนรู้ด้านการจัดการ
อาหาร โภชนาการ และสุขภาพเด็ก ที่เน้นการ
พึ่งพาตนเอง ด้วยความร่วมมือของทุกภาคส่วน ในพื้นที่ที่ตั้งของโรงเรียน ส่งเสริมให้เกิดเป็นความยั่งยืนด้านอาหารและโภชนาการ
โดยให้เด็กเป็น
ศูนย์กลางของการพัฒนา ให้เด็กได้ลงมือปฏิบัติด้วยตนเอง ส่งผ ลให้เป็นผู้มีความรู้จริง มีทักษะ
ด้านเกษตร สหกรณ์ อาหาร โภชนาการ และ
สุขภาพ เชิงผสมผสาน สู่การ มีพฤติกรรมสุขภาพที่พึงประสงค์ สามารถพัฒนาตนเองสู่การ เป็น
พลเมืองไทยในศตวรรษที่ 21 ที่มีคุณภาพชีวิตที่ดี
อย่างยั่งยืนสืบไป
เด็กวัยเรียนเป็นวัยที่มีการเจริญเติบโตและพัฒนาการที่รวดเร็ว ภาวะโภชนาการมีความสำคัญต่อเด็กวัยนี้ และเป็นป้จจัยที่สำคัญยิ่งสำหรับการพัฒนาคนและประเทศชาติ เพื่อให้เด็กมีสุขภาพดีและมีภาวะโภชนาการดี โรงเรียนจึงเป็นรากฐานสำคัญของการพัฒนาเด็กทุกด้านแบบองค์รวม การศึกษาครั้งนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษารูปแบบการบริหารจัดการ ป้จจัยความสำเร็จ ป้ญหาอุปสรรค และกระบวนการพัฒนาโรงเรียนต้นแบบเด็กไทยแก้มใส เก็บข้อมูลในระหว่างเดือนมีนาคม - สิงหาคม 2561 กลุ่มตัวอย่างคือบุคลากรในโรงเรียนแกนนำชุมชนและภาคีเครือข่ายจำนวนแห่งละ 10-12 คน ในโรงเรียนที่มีผลงานดีเด่นพร้อมเป็นต้นแบบโรงเรียนเด็กไทยแก้มใส จำนวน 5 โรงเรียน เก็บข้อมูลโดยการสัมภาษณ์เชิงลึก และสนทนากลุ่ม เครื่องมือประกอบด้วยแบบสำรวจข้อมูลพื้นฐาน เกณฑ์การประเมินโรงเรียนต้นแบบเด็กไทยแก้มใส และแบบสัมภาษณ์แบบมี โครงสร้าง วิเคราะห์ข้อมูลตามวัตถุประสงค์โดยใช้สถิติเชิงพรรณนาและการวิเคราะห์เชิงเนื้อหา

กลุ่มตัวอย่างมีรูปแบบการบริหารจัดการ โดยกำหนดเป็นนโยบายหลักของโรงเรียน มีการจัดทำแผนและการดำเนินงานตามแผน มีระบบการกำกับ ติดตามและประเมินผลที่ชัดเจน ภายใต้ความร่วมมือของภาคีเครือข่ายทุกภาคส่วน ป้จจัยความสำเร็จในการดำเนินงานเกิดจากความศรัทธาในโครงการพระราชดำริฯ ผู้บริหารให้ความสำคัญและสนับสนุน ทีมดำเนินงานมีความเข้มแข็ง มีความมุ่งมั่นตั้งใจ เสียสละ ภาคีเครือข่ายให้ความร่วมมือโดยเน้นเด็กเป็นศูนย์กลางของการ พัฒนา กระบวนการดำเนินงานและการพัฒนา ทำให้โรงเรียนมีผลการประเมินอยู่ในระดับยอดเยี่ยม มีระดับความสำเร็จด้านผลผลิตและผลลัพธ์ อยู่ในระดับดีมาก แต่ด้านผลกระทบอยู่เพียงในระดับดีนักเรียนมีพฤติกรรมสุขภาพที่พึงประสงค์ มีจิตสาธารณะด้านการส่งเสริมสุขภาพและอนามัยสิ่งแวดล้อม แต่มีภาวะโภชนาการเกิน และมีผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนอยู่เพียงในระดับพอใช้พบป้ญหาอุปสรรคด้านผลิตผลทางการเกษตรไม่เพียงพอต่อการจัดอาหารกลางวัน
ให้นักเรียน เสนอแนะให้นำสิ่งที่ได้จากการวิจัยไปขยายผลและพัฒนาเป็นแหล่งเรียนรู้ เพื่อสร้างเด็กไทยให้เติบโตเป็นประชากรที่มีสุขภาพดี และเป็นกำลังของชาติในอนาคต นำป้ญหาอุปสรรคของการดำเนินงาน และผลการดำเนินงาน เป็น โอกาสในการพัฒนาตามยุทธศาสตร์ชาติระยะ 20 ปี (พ.ศ. 2560-2579) เชื่อมโยงจากระดับสวนกลาง ลงสูระดับภูมิภาค และระดับทองถิ่น
1.กุมารเวชศาสตร์ (กุมารเวชศาสตร์) - Pediatrics