ถาม: อธิบายลักษณะของ "คู่สัญญาในทางเนื้อหา" ในบริบทของกฎหมายสัญญา
องค์ประกอบที่เป็นสาระสำคัญของสัญญา คือ องค์ประกอบที่สำคัญของสัญญา ก็เช่นเดียวกับองค์ประกอบของนิติกรรม ถ้าหากขาดองค์ประกอบดังต่อไปนี้เพียงข้อใดข้อหนึ่งแล้ว นิติกรรมและสัญญาจะไม่เกิดขึ้น ๑ บุคคล หรือ คู่สัญญา - คู่สัญญา หมายถึง บุคคลที่เป็นผู้ลงมือทำสัญญา เรียกว่า สัญญาในทางรูปแบบ (form)
- คู่สัญญา หมายถึง บุคคลที่ต้องรับผลของสัญญา แม้ในบางครั้งอาจจะไม่ใช่บุคคลที่เป็นผู้ลงมือทำสัญญาอง เช่น ตัวแทนตัวการ คู่สัญญาประเภทนี้ เรียกว่า คู่สัญญาในทางเนื้อหา (substancial)
- บุคคลที่รับโอนสิทธิและหน้าที่จากคู่สัญญาเดิม หรือ ทายาทผู้รับมรดก
- คู่สัญญาอาจเป็นบุคคลธรรมดา หรือนิติบุคคลก็ได้
- ถ้าเป็นบุคคลธรรมดา ต้องมีความสามารถในการใช้สิทธิในขณะที่ทำสัญญา ๒ วัตถุประสงค์ วัตถุประสงค์ คือ เป้าหมายหรือประโยชน์สุดท้ายที่จะได้จากสัญญา ในสัญญาทุกชนิดจะต้องมีวัตถุประสงค์เสมอ สัญญาใดที่ไม่มีวัตถุประสงค์ ก็เหมือนเป็นเรื่องลอย ๆ ไม่จริงจังอะไร เช่น สัญญาซื้อขาย วัตถุประสงค์ก็คือ กรรมสิทธิ์ กับราคา ไม่ว่าจะทำสัญญาซื้อขายทรัพย์สินใดก็ตาม วัตถุประสงค์ก็ยังเป็นกรรมสิทธิ์กับราคานั่นเอง
สรุป สัญญาต้องมีวัตถุประสงค์เสมอ ส่วนวัตถุประสงค์ของสัญญาอาจแปรเปลี่ยนหลากหลายไปตามสัญญา โดยอาศัยหลักเรื่องเสรีภาพในการทำสัญญา ซึ่งมีข้อจำกัดตามมาตรา ๑๕๐
แสดงตัวอย่าง ๓ เจตนา เจตนาที่เป็นคำเสนอสนองต้องตรงกัน หมายความว่า เจตนาทั้งสองได้มีการหล่อหลอมรวมกันเป็นเจตนาเดียวแล้ว คือ เป็นเจตนาของสัญญา และไม่อาจแยกกันได้อีกต่อไป ซึ่งเกิดเมื่อคำสนองนั้นมาถึงภายในเวลาและมิได้เปลี่ยนแปลงแก้ไข จำกัดตัดทอนหรือเพิ่มเติมคำเสนอเลยแม้แต่น้อย ตามนัย มาตรา ๓๕๙ วิธีการแสดงเจตนาต้องสมบูรณ์ตามหลักนิติกรรม เจตนาที่แสดงออกมาต้องเป็นเจตนาที่แท้จริง ต้องไม่เป็นเจตนาที่วิปริต ๔ แบบ หรือวิธีในการแสดงเจตนา อาจเป็นวิธีใดก็ได้ไม่ว่าด้วยวาจา กิริยาอาการ หรือลายลักษณ์อักษรที่ชัดเจน หรือด้วยการกระทำที่สันนิษฐานได้ว่าเป็นการแสดงเจตนาก็ได้ ยกเว้น กรณีที่กฎหมายกำหนดให้สัญญาบางประเภทต้องทำตามแบบเฉพาะ มิฉะนั้น สัญญาจะตกเป็นโมฆะก็ต้องทำตามนั้น
คู่สัญญาในทางเนื้อหา หมายถึง บุคคลที่ต้องรับผลของสัญญา แม้ในบางครั้งอาจจะไม่ใช่บุคคลที่เป็นผู้ลงมือทำสัญญาเอง

ลักษณะสำคัญของคู่สัญญาในทางเนื้อหามีดังนี้:

ไม่จำเป็นต้องเป็นผู้ลงมือทำสัญญา: คู่สัญญาในทางเนื้อหาอาจไม่ใช่บุคคลที่ลงนามในสัญญาโดยตรง แต่เป็นผู้ที่ได้รับผลจากสัญญา เช่น
ผู้รับโอนสิทธิและหน้าที่จากคู่สัญญาเดิม: ตัวอย่างเช่น กรณีที่ผู้ซื้อขายสิทธิและหน้าที่ในสัญญาเช่า ผู้รับโอนสิทธิและหน้าที่จะกลายเป็นคู่สัญญาในทางเนื้อหาของสัญญาเช่าแทนผู้โอน
ทายาทผู้รับมรดก: ตัวอย่างเช่น กรณีที่คู่สัญญาฝ่ายหนึ่งเสียชีวิต ทายาทของผู้เสียชีวิตจะกลายเป็นคู่สัญญาในทางเนื้อหาของสัญญาแทนผู้เสียชีวิต
อาจเป็นบุคคลธรรมดาหรือนิติบุคคล: คู่สัญญาในทางเนื้อหาอาจเป็นบุคคลธรรมดาหรือนิติบุคคลก็ได้ เช่น บุคคลธรรมดาที่ทำสัญญาซื้อขายบ้านกับบริษัทพัฒนาอสังหาริมทรัพย์
ต้องมีคุณสมบัติตามกฎหมาย: คู่สัญญาในทางเนื้อหาต้องมีคุณสมบัติตามกฎหมายเพื่อที่จะสามารถรับผลของสัญญาได้ เช่น บุคคลธรรมดาที่ทำสัญญาต้องมีสติสัมปชัญญะสมบูรณ์

ตัวอย่างของคู่สัญญาในทางเนื้อหา:
1. สัญญาซื้อขาย:
ผู้ซื้อ: เป็นผู้ต้องรับกรรมสิทธิ์ในทรัพย์สินที่ซื้อ และเป็นผู้ต้องชำระราคา
ผู้ขาย: เป็นผู้โอนกรรมสิทธิ์ในทรัพย์สินที่ขาย และเป็นผู้รับราคา
2. สัญญาเช่า:
ผู้เช่า: เป็นผู้ต้องครอบครองและใช้สอยทรัพย์สินที่เช่า และเป็นผู้ต้องชำระค่าเช่า
ผู้ให้เช่า: เป็นผู้โอนสิทธิการครอบครองและใช้สอยทรัพย์สินให้แก่ผู้เช่า และเป็นผู้รับค่าเช่า
3. สัญญาจ้างแรงงาน:
ผู้จ้าง: เป็นผู้ที่มอบหมายงานให้ลูกจ้างทำ และเป็นผู้จ่ายค่าจ้าง
ลูกจ้าง: เป็นผู้ทำงานให้กับผู้จ้าง และเป็นผู้รับค่าจ้าง

ความสำคัญของคู่สัญญาในทางเนื้อหา:
คู่สัญญาในทางเนื้อหาเป็นผู้ที่มีสิทธิและหน้าที่ตามสัญญา
คู่สัญญาในทางเนื้อหาสามารถฟ้องร้องบังคับคดีกันเองเพื่อรักษาสิทธิ์ของตน
คู่สัญญาในทางเนื้อหาสามารถโอนสิทธิและหน้าที่ของตนให้แก่บุคคลอื่นได้

สรุป:
คู่สัญญาในทางเนื้อหาเป็นบุคคลที่สำคัญในกฎหมายสัญญา คู่สัญญาในทางเนื้อหาอาจไม่ใช่บุคคลที่ลงนามในสัญญาโดยตรง แต่เป็นผู้ที่ได้รับผลจากสัญญา คู่สัญญาในทางเนื้อหาต้องมีคุณสมบัติตามกฎหมายเพื่อที่จะสามารถรับผลของสัญญาได้ คู่สัญญาในทางเนื้อหาเป็นผู้ที่มีสิทธิและหน้าที่ตามสัญญา
กฎหมายนิติกรรม-สัญญา-ข้อสัญญาไม่เป็นธรรม