เราสามารถปรับโครงสร้างเชิงสถาบันของระบบการเงินไทย เพื่อแก้ปัญหาหนี้ครัวเรือนอย่างยั่งยืนได้อย่างไรบ้าง
ในการแก้ปัญหาหนี้ครัวเรือนอย่างยั่งยืน เศรษฐกิจไทยต้องการภาคการเงินที่ช่วยสร้าง ‘โอกาส’ ให้คนในระบบเศรษฐกิจมีรายได้เพิ่มขึ้น ภาคการเงินมีบทบาทสำคัญที่จะช่วยเคลื่อนย้ายกระแสรายรับที่เหลื่อมกับกระแสรายจ่ายให้สอดคล้องกันมากขึ้น

 

สินเชื่อเป็นเครื่องมือสำคัญในการจัดสรรทรัพยากรการเงิน การแก้ปัญหาหนี้ครัวเรือนอย่างยั่งยืนอาจไม่ได้หมายถึงการลดหรือจำกัดการเข้าถึงสินเชื่อ แต่หมายถึงการสร้างเงื่อนไขและแรงจูงใจให้ทั้งคนที่ต้องการขอสินเชื่อและสถาบันการเงินย้ายหนี้ไปเป็นสินเชื่อที่ก่อให้เกิดรายได้มากขึ้น

 

อุปสรรคสำคัญของการย้ายหนี้ไปเป็นสินเชื่อที่ก่อให้เกิดรายได้คือความไม่สมบูรณ์ของข้อมูลข่าวสารที่ทำให้สถาบันการเงินจำเป็นต้องระมัดระวังในการให้สินเชื่อ การประเมินสินเชื่อของสถาบันการเงินส่วนใหญ่ในไทยเป็นแบบ Risk-based อันเป็นมรดกตกทอดจากการปรับโครงสร้างระบบการเงินไทยหลังวิกฤตเศรษฐกิจการเงินไทยในปี 1997 วิกฤตครั้งนั้นมีต้นตอมาจากความเปราะบางในภาคการเงิน โดยส่วนหนึ่งเป็นเพราะสถาบันการเงินดำเนินธุรกิจโดยโอบรับความเสี่ยงไว้มากจนเกินไป เช่น สาขาธนาคารให้สินเชื่อโดยไม่ได้เก็บข้อมูลและประเมินความเสี่ยงในการชำระหนี้อย่างถี่ถ้วนพอ ฯลฯ ความเปราะบางสะสมเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็วภายใต้บริบทที่ความไม่สมบูรณ์ของข้อมูลข่าวสารอำพรางความเสี่ยงที่เกิดขึ้น ในทางเศรษฐศาสตร์ เราเรียกว่าปัญหานี้ว่า ‘Moral Hazard’ 

 

อย่างไรก็ตาม การประเมินสินเชื่อแบบ Risk-based ในระบบการเงินที่ข้อมูลข่าวสารไม่สามารถไหลเวียนอย่างสมบูรณ์อาจ ‘จำกัดโอกาส’ ที่ธุรกิจที่มีศักยภาพจะเข้าถึงสินเชื่อ เพราะไม่สามารถส่งต่อข้อมูลข่าวสารที่บ่งชี้ถึงศักยภาพของตนให้สถาบันการเงินไปประเมินได้ ปัญหาที่เกิดขึ้นมีนัยต่อศักยภาพในการเติบโตและเสถียรภาพทางเศรษฐกิจไม่ยิ่งหย่อนไปกว่าปัญหา Moral Hazard ดังนั้น ปัญหาความไม่สมบูรณ์ของข้อมูลข่าวสารจึงเป็นปัญหาสำคัญที่ต้องเร่งแก้ไข

 

การแก้ปัญหาความไม่สมบูรณ์ของข้อมูลข่าวสารสามารถทำได้โดยการสร้างแรงจูงใจให้ผู้กู้เปิดเผยเจตจำนงในการกู้เงิน การจัดตั้งตัวกลางเครดิตเพื่อประสานให้เกิดการแลกเปลี่ยนข้อมูลข่าวสารระหว่างผู้กู้และผู้ให้กู้ ตลอดจนแนวคิดการจัดตั้งทะเบียนหลักประกันแห่งชาติเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพในการเสนอและตรวจสอบหลักประกันในการกู้ยืม นอกจากนี้ เทคโนโลยีสารสนเทศและการจัดการความเสี่ยงในปัจจุบันอาจดีพอที่จะเอื้อให้สถาบันการเงินสามารถกระจายอำนาจหน้าที่ในการประเมินสินเชื่อลงมาให้สาขาในระดับภูมิภาคได้มากขึ้น ซึ่งจะช่วยเพิ่มโอกาสในการแลกเปลี่ยนข้อมูลข่าวสารกับผู้กู้ และเพิ่มประสิทธิภาพในการประเมินสินเชื่อ

 

ปัญหาความไม่สมบูรณ์ของข้อมูลข่าวสารระหว่างสถาบันการเงินกับผู้กู้ยังสามารถบรรเทาลงได้ หากสถาบันการเงินสามารถแลกเปลี่ยนข้อมูลข่าวสารระหว่างกัน เพื่อนำไปใช้ในการประเมินสินเชื่อและออกแบบผลิตภัณฑ์ทางการเงินมากขึ้น โดยปัจจุบันมีโครงการที่สนับสนุนให้เกิดการแลกเปลี่ยนข้อมูลข่าวสารระหว่างสถาบันการเงิน เช่น ข้อตกลงในการรับส่งข้อมูลรายการเคลื่อนไหวบัญชีเงินฝากระหว่างสถาบันการเงินเพื่อใช้ในกระบวนการประเมินสินเชื่อและออกแบบผลิตภัณฑ์ทางการเงินอื่น ในอนาคตการสนับสนุนอาจต่อยอดไปเป็นการสร้างระบบนิเวศของข้อมูลข่าวสารที่สมบูรณ์ และการสร้างความร่วมมือระหว่างสถาบันการเงินในการบริหารทรัพยากรทางการเงินร่วมกันอย่างมีประสิทธิภาพ 

 

สำหรับสินเชื่อที่ก่อขึ้นเพื่อบริโภค วิธีการประคับประคองหนี้ที่ไม่ก่อให้เกิดรายได้ไว้ในระดับที่เหมาะสมอย่างยั่งยืน คือการสร้างสภาพแวดล้อมและเงื่อนไขทางการเงินเพื่อจูงใจให้ครัวเรือนใช้จ่ายเงินให้เกิดประโยชน์สูงสุด สร้างสมดุลระหว่างความสุขระยะสั้นและเป้าหมายระยะยาว ควบคู่ไปกับการให้ความรู้ทางการเงิน

 

ถึงเวลาแล้วที่เราจะช่วยกันทบทวนว่า เราควรจะสร้างระบบนิเวศการเงินที่ช่วยให้โอกาสคนมีรายได้เพิ่มขึ้น สามารถเคลื่อนย้ายกระแสรายรับที่ Mismatch กับกระแสรายจ่าย ซึ่งเป็นวิถีของคนไทยส่วนใหญ่ หรือเราควรออกแบบให้คนที่มีรายได้เหนือรายจ่ายอยู่แล้วและมีรายได้ประจำเข้าถึงเงินกู้?
ความรู้ทางการเงิน,การวิเคราะห์ทางการเงิน & เศรษฐศาสตร์การเงิน