ภาวะเมทฮีโมโกลบินในเลือด มีสาเหตุหลักจากอะไรบ้าง
ภาวะเมทฮีโมโกลบินในเลือด Methemoglobinemia ยารักษาโรค Pharmaceutical drug ข้อปฏิบัติพื้นฐานในการใช้ยาทุกชนิด โรคเลือด Blood Diseases อาการไม่พึงประสงค์จากการใช้ยา Adverse Drug Reaction ตาย ความตาย Death เมทิลีน บลู Methylene blue ยาต้านมาลาเรีย Antimalarial medications ภาวะเมทฮีโมโกลบินในเลือดMethemoglobinemia จัดอยู่ในกลุ่มโรคเลือด โดยเกิดจากร่างกายเลือดมีปริมาณฮีโมโกลบินชนิดผิดปกติที่ไม่สามารถจับออกซิเจนได้ ที่เรียกว่า เมทฮีโมโกลบินMethhemoglobinในปริมาณสูงเกินปกติ จนส่งผลให้เม็ดเลือดแดงที่อยู่ของฮีโมโกลบินขาดออกซิเจนไปเลี้ยงเซลล์อวัยวะต่างๆทั่วร่างกาย ส่งผลให้เซลล์อวัยวะทั่วร่างกายขาดออกซิเจนที่จำเป็นต้องใช้ในกระบวน การใช้พลังงานสันดาปเพื่อการดำรงค์ชีวิตของทุกเซลล์ จนอาจส่งผลให้เกิดอันตรายถึงเสียชีวิตได้ เมทฮีโมโกลบินMethhemoglobin คือ ฮีโมโกลบินชนิดผิดปกติ ที่ไม่สามารถจับออกซิเจนได้ จึงส่งผลให้เม็ดเลือดแดงนั้น ไม่มีออกซิเจนไปเลี้ยงเพื่อการ ทำงานการใช้พลังงานของเซลล์อวัยวะทุกเซลล์อวัยวะ จึงส่งผลให้ร่างกายขาดออกซิเจนจนอาจเป็นอันตรายถึงชีวิต ทั้งนี้ฮีโมโกลบินปกติ จะมีธาตุเหล็กชนิดจับออกซิเจน คือ FerrousFe2 แต่ถ้าเป็นเมทฮีโมโกลบินจะมีธาตุเหล็กเป็นชนิด FerricFe3ที่ไม่จับออกซิเจน ภาวะเมทฮีโมโกลบินในเลือด เป็นภาวะที่พบได้น้อยมากทั่วโลก รวมถึงมีสาเหตุเกิดได้หลากหลายสาเหตุ จึงยังไม่มีสถิติการเกิดที่แน่นอนเพราะจะต่างกันในแต่ละโรงพยาบาลแต่ละประเทศ สาเหตุ สาเหตุหลัก มี 2 กลุ่ม คือ ก. สาเหตุแต่กำเนิดที่เกิดจากมีพันธุกรรมผิดปกติที่ทำให้ร่างกายสร้างเมทฮีโมลโกลบินสูงกว่าปกติ เรียกว่า Congenital methhemoglobinemia ที่ผู้ป่วยจะมีอาการขาดออกซิเจนตั้งแต่ในครรภ์แรกเกิด ซึ่งพบพันธุกรรมผิดปกตินี้ได้ในบางเชื้อชาติ เช่น ชาวไซบีเรีย และ ข. สาเหตุอีกกลุ่ม คือ จากสาเหตุอื่นๆที่ไม่ใช่พันธุกรรม แต่เกิดภายหลังจากที่ร่างกายได้รับสารเคมีบางชนิด เช่นแก๊สพิษ สารกันบูดบางชนิด เช่น กลุ่มที่มีสาร Nitrites Nitrates สูง สารในพืชพิษบางชนิด เช่น เห็ดมีพิษ รากพืชชนิดที่เป็นหัวบางชนิด หรือจากยาบางชนิดเช่นยา Paramycin Benzocaine Dapsone ยาต้านมาลาเรียบางตัว ที่เป็นเหตุให้ร่างกายสร้างเมทฮีโมโกลบินสูงมากขึ้นกว่าปกติ เรียกสาเหตุนี้ว่า สาเหตุที่ได้มาในภายหลัง Acquired methhemoglobin ซึ่งเป็นสาเหตุส่วนใหญ่เกือบทั้งหมดของ ภาวะเมทฮีโมโกลบินในเลือด อาการ ที่พบในผู้ป่วยทุกรายคือ ภาวะตัวเขียวคล้ำ และอาการอื่นๆที่เกิดร่วมกันที่ไม่จำเป็นต้องมีครบทุกอาการ เช่น ปวดศีรษะ หายใจลำบาก หัวใจเต้นเร็ว วิงเวียน เหนื่อยหอบ คลื่นไส้อาเจียน สับสน ซึม ชัก เป็นลม โคม่า การวินิจฉัย แพทย์วินิจฉัยภาวะนี้ได้จาก อาการผู้ป่วย ประวัติการใช้ยาต่างๆ การใช้สารเคมี พืชที่รับประทาน ประวัติครอบครัว การตรวจร่างกาย การตรวจเลือด CBC การตรวจเลือดดูค่าออกซิเจนBlood gas analysis การตรวจโครโมโซมกรณีสงสัยสาเหตุจากพันธุกรรม การรักษา การรักษาคือ การให้ยาที่ลดการสร้างเมทฮีโมลโกลบินทางหลอดเลือดดำ เช่นยา Methylene blue การให้เลือด และการรักษาประคับประคองตามอาการ เช่น การให้ออกซิเจน การให้สารน้ำทางหลอดเลือดดำ การพยากรณ์โรค ขึ้นกับหลายปัจจัย ที่สำคัญ คือ สาเหตุ ความรุนแรงของอาการ และการรักษาที่ทันท่วงที ดังนั้นการพยากรณ์โรคจึงมีได้ตั้งแต่ อาการหายกลับเป็นปกติ ไปจนถึง เสียชีวิต การป้องกัน ถ้าเป็นสาเหตุทางพันธุกรรม ก็ป้องกันไม่ได้ แต่ถ้าเป็นสาเหตุที่ไม่ใช่พันธุกรรมสาเหตุที่ได้มาในภายหลัง การป้องกัน คือ ไม่ใช้ยาต่างๆพร่ำเพื่อ ระมัดระวังในการใช้สารเคมีต่างๆ ระวังอาหารที่ใส่สารกันบูด ไม่บริโภคพืชที่ไม่รู้จัก โดยเฉพาะพืชที่เป็นหัวจากรากพืช
ภาวะเมทฮีโมโกลบินในเลือด มีสาเหตุหลัก 2 กลุ่ม คือ


1. สาเหตุแต่กำเนิดที่เกิดจากมีพันธุกรรมผิดปกติที่ทำให้ร่างกายสร้างเมทฮีโมลโกลบินสูงกว่าปกติ เรียกว่า “Congenital methhemoglobinemia” ที่ผู้ป่วยจะมีอาการขาดออกซิเจนตั้งแต่ในครรภ์/แรกเกิด ซึ่งพบพันธุกรรมผิดปกตินี้ได้ในบางเชื้อชาติ เช่น ชาวไซบีเรีย


2. สาเหตุอื่นๆ ที่ไม่ใช่พันธุกรรม แต่เกิดภายหลังจากที่ร่างกายได้รับสารเคมีบางชนิด (เช่น แก๊สพิษ สารกันบูดบางชนิด เช่น กลุ่มที่มีสาร Nitrites , Nitrates สูง), สารในพืชพิษบางชนิด (เช่น เห็ดมีพิษ รากพืชชนิดที่เป็นหัวบางชนิด) หรือจากยาบางชนิด (เช่น ยา Paramycin, Benzocaine, Dapsone, ยาต้านมาลาเรียบางตัว) ที่เป็นเหตุให้ร่างกายสร้างเมทฮีโมโกลบินสูงมากขึ้นกว่าปกติ เรียกสาเหตุนี้ว่า “สาเหตุที่ได้มาในภายหลัง (Acquired methhemoglobin)” ซึ่งเป็นสาเหตุส่วนใหญ่เกือบทั้งหมดของ “ภาวะเมทฮีโมโกลบินในเลือด”
กุมารเวชศาสตร์ (กุมารเวชศาสตร์) - Pediatrics,อายุรศาสตร์ (อายุรศาสตร์) - Internal Medicine