ทำไมดอกเบี้ยเงินฝากแบงก์จะเข้าใกล้ 0% ?
กว่าขวบปีที่ประเทศไทยยังไม่สามารถสลัดพ้นวิกฤตเศรษฐกิจ ซึ่งธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.) ยืนยันหลายครั้งว่า การช่วยเหลือจะต้องเน้นไปที่มาตรการการคลัง และเข้าถึงกลุ่มเป้าหมาย (Targeted Fiscal Measure) ส่วนการสาดกระสุนไปแบบไม่เลือกเป้าหมายให้ชัด (ซึ่งในที่นี้ก็คือการลดดอกเบี้ยนโยบาย) ไม่ควรเป็นข้อพิจารณาหลัก เพราะความเป็นจริงคือกระสุนเราใกล้หมดแล้ว กว่าขวบปีที่ประเทศไทยยังไม่สามารถสลัดพ้นวิกฤตเศรษฐกิจ ซึ่งธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.) ยืนยันหลายครั้งว่า การช่วยเหลือจะต้องเน้นไปที่มาตรการการคลัง และเข้าถึงกลุ่มเป้าหมาย (Targeted Fiscal Measure) ส่วนการสาดกระสุนไปแบบไม่เลือกเป้าหมายให้ชัด (ซึ่งในที่นี้ก็คือการลดดอกเบี้ยนโยบาย) ไม่ควรเป็นข้อพิจารณาหลัก เพราะความเป็นจริงคือกระสุนเราใกล้หมดแล้ว     อย่างไรก็ตาม ในการประชุมคณะกรรมการนโยบายการเงินครั้งล่าสุด เมื่อ 4 สิงหาคม มีมติ 4 ต่อ 2 ให้คงดอกเบี้ยนโยบายที่ 0.50% โดยมีกรรมการ 2 ท่านที่เห็นว่าควรจะลดดอกเบี้ยนโยบายลงอีก นับจากการลดดอกเบี้ยครั้งล่าสุดในเดือนพฤษภาคม 2563 ผลการลงมติเป็น 7 ต่อ 0 ทุกครั้ง หรือไม่ก็ 6 ต่อ 0 ผลการลงมติครั้งล่าสุดจึงบังเกิดสัญญาณใหม่ระดับความถี่สูงที่น่าจับตายิ่ง อย่างไรก็ตาม ในการประชุมคณะกรรมการนโยบายการเงินครั้งล่าสุด เมื่อ 4 สิงหาคม มีมติ 4 ต่อ 2 ให้คงดอกเบี้ยนโยบายที่ 0.50% โดยมีกรรมการ 2 ท่านที่เห็นว่าควรจะลดดอกเบี้ยนโยบายลงอีก นับจากการลดดอกเบี้ยครั้งล่าสุดในเดือนพฤษภาคม 2563 ผลการลงมติเป็น 7 ต่อ 0 ทุกครั้ง หรือไม่ก็ 6 ต่อ 0 ผลการลงมติครั้งล่าสุดจึงบังเกิดสัญญาณใหม่ระดับความถี่สูงที่น่าจับตายิ่ง     สถานการณ์ปัจจุบันทำให้เป็นเรื่องที่เข้าใจได้ที่สังคมจะกลับมาคาดหวังกับ ธปท. อีกครั้ง ธปท. เองจะยืนยันเรื่อง Targeted Fiscal ซ้ำๆ ไปเหมือนที่ผ่านมานั้นอาจจะเริ่มไม่ง่าย ในเมื่อวิกฤตไหลลงลึกกว่าเดิมมาก อันมาตรการ Fiscal นั้น เม็ดเงินจะถึงปลายทางมากบ้างน้อยบ้าง สัมฤทธิ์ผลแค่ไหนก็ว่ากันไป แต่ผลทางจิตวิทยาไม่มีทางจะทรงพลังเท่ากับการลดดอกเบี้ยนโนบาย ที่มีทั้งการลดต้นทุนและส่งสัญญาณ (เท่าที่ยังเหลืออยู่) ปั๊มหัวใจ ย้ำว่าผลทางจิตวิทยาก็ยังสำคัญในเวลาเช่นนี้ เพราะสถานการณ์ได้ไหลลงมาถึงจุดที่ว่ามีอะไรในมือต้องยิงออกให้หมด Policy Space ที่เก็บรักษาไว้ก็เพื่อใช้ในเวลาเช่นนี้มิใช่หรือ ด้วยแนวคิด ‘เฮือกสุดท้าย อย่าเขียม’ ความหวังเรื่องลดดอกเบี้ยจึงกลับมาเกิดใหม่ สถานการณ์ปัจจุบันทำให้เป็นเรื่องที่เข้าใจได้ที่สังคมจะกลับมาคาดหวังกับ ธปท. อีกครั้ง ธปท. เองจะยืนยันเรื่อง Targeted Fiscal ซ้ำๆ ไปเหมือนที่ผ่านมานั้นอาจจะเริ่มไม่ง่าย ในเมื่อวิกฤตไหลลงลึกกว่าเดิมมาก อันมาตรการ Fiscal นั้น เม็ดเงินจะถึงปลายทางมากบ้างน้อยบ้าง สัมฤทธิ์ผลแค่ไหนก็ว่ากันไป แต่ผลทางจิตวิทยาไม่มีทางจะทรงพลังเท่ากับการลดดอกเบี้ยนโนบาย ที่มีทั้งการลดต้นทุนและส่งสัญญาณ (เท่าที่ยังเหลืออยู่) ปั๊มหัวใจ ย้ำว่าผลทางจิตวิทยาก็ยังสำคัญในเวลาเช่นนี้ เพราะสถานการณ์ได้ไหลลงมาถึงจุดที่ว่ามีอะไรในมือต้องยิงออกให้หมด Policy Space ที่เก็บรักษาไว้ก็เพื่อใช้ในเวลาเช่นนี้มิใช่หรือ     ผู้เขียนขอเสนอ Scenario ที่เราอาจจะต้องเจอ หากจะมีการใช้กระสุนนัดสุดท้ายนี้จริงๆ ผู้เขียนขอเสนอ Scenario ที่เราอาจจะต้องเจอ หากจะมีการใช้กระสุนนัดสุดท้ายนี้จริงๆ   ดอกเบี้ยเงินฝากแบงก์จะเข้าใกล้ 0% ตามที่ทาง ธปท. ได้เน้นย้ำหลายครั้งว่าประเทศไทยเป็น Bank-based Economy และตลาดบอนด์ตลาดหุ้นกู้มีต้นทุนที่ต่ำอยู่แล้ว ดังนั้น การลดดอกเบี้ยนโยบายครั้งนี้จะต้องพุ่งเป้าไปที่การลดดอกเบี้ยเงินกู้ธนาคารให้ได้ ซึ่งจะช่วยลดต้นทุนให้กับผู้กู้เงินในระบบธนาคารราว 6 ล้านล้านบาท (ตามตัวเลขที่ ธปท. เคยประกาศไว้) ตามที่ทาง ธปท. ได้เน้นย้ำหลายครั้งว่าประเทศไทยเป็น Bank-based Economy และตลาดบอนด์ตลาดหุ้นกู้มีต้นทุนที่ต่ำอยู่แล้ว ซึ่งจะช่วยลดต้นทุนให้กับผู้กู้เงินในระบบธนาคารราว 6 ล้านล้านบาท (ตามตัวเลขที่ ธปท. เคยประกาศไว้)     ประการต่อมาคือ เมื่อธนาคารต้องลดดอกเบี้ยเงินกู้ ธนาคารก็ต้อง (พยายาม) ลดดอกเบี้ยเงินฝากด้วย ปัจจุบันดอกเบี้ยเงินฝากออมทรัพย์ไปจนถึงฝากประจำ 3-6 เดือนของธนาคารขนาดใหญ่อยู่ในช่วง 0.25%-0.50% ถ้าหากธนาคารต้องลดดอกเบี้ยเงินกู้ลงสัก 0.25% ก็อาจจะต้องลดดอกเบี้ยเงินฝากอีกเท่าๆ กัน นั่นก็หมายความว่า ดอกเบี้ยเงินฝากถ้าไม่ 0% ก็อาจจะรวยรินอยู่บริเวณ 0.1% ประการต่อมาคือ เมื่อธนาคารต้องลดดอกเบี้ยเงินกู้ ธนาคารก็ต้อง (พยายาม) ลดดอกเบี้ยเงินฝากด้วย ปัจจุบันดอกเบี้ยเงินฝากออมทรัพย์ไปจนถึงฝากประจำ 3-6 เดือนของธนาคารขนาดใหญ่อยู่ในช่วง 0.25%-0.50% ถ้าหากธนาคารต้องลดดอกเบี้ยเงินกู้ลงสัก 0.25% ก็อาจจะต้องลดดอกเบี้ยเงินฝากอีกเท่าๆ กัน     การลดดอกเบี้ยเงินฝากถือเป็นความจำเป็น เนื่องจากธนาคารจะต้องจ่าย FIDF Fee อีก 0.23% สิ่งที่เป็นอยู่ในปัจจุบันคือ ธนาคารจ่ายดอกเบี้ยเงินฝาก 0.25% จ่าย FIDF Fee อีก 0.23% รวมเป็นต้นทุน 0.48% เมื่อนำเงินฝากดังกล่าวไปฝาก ธปท. ผ่าน Bilateral Repo ที่อัตราดอกเบี้ยนโยบายที่ 0.50% คือเท่าทุน หรือขาดทุนไปแล้วหากรวมค่าใช้จ่ายในการดำเนินงาน การลดดอกเบี้ยเงินฝากถือเป็นความจำเป็น เนื่องจากธนาคารจะต้องจ่าย FIDF Fee อีก 0.23% สิ่งที่เป็นอยู่ในปัจจุบันคือ ธนาคารจ่ายดอกเบี้ยเงินฝาก 0.25% จ่าย FIDF Fee อีก 0.23% รวมเป็นต้นทุน 0.48% เมื่อนำเงินฝากดังกล่าวไปฝาก ธปท. ผ่าน Bilateral Repo ที่อัตราดอกเบี้ยนโยบายที่ 0.50% คือเท่าทุน หรือขาดทุนไปแล้วหากรวมค่าใช้จ่ายในการดำเนินงาน     แต่หากธนาคารลดดอกเบี้ยเงินกู้ โดยที่ไม่ลดดอกเบี้ยเงินฝาก หรือลดในปริมาณที่น้อยกว่า ก็อาจจะถือว่าผู้ฝากเงินและผู้กู้เงินได้รับการ Subsidized จากธนาคารก็ได้ แต่แน่นอนว่าจะต้องกระทบต่อผลประกอบการ และหุ้นกลุ่มธนาคารต้องถูกกดดันอีกรอบ ซึ่งผู้เขียนเห็นว่าเป็น CSR ที่ไม่ยั่งยืน แต่หากธนาคารลดดอกเบี้ยเงินกู้ โดยที่ไม่ลดดอกเบี้ยเงินฝาก หรือลดในปริมาณที่น้อยกว่า ก็อาจจะถือว่าผู้ฝากเงินและผู้กู้เงินได้รับการ Subsidized จากธนาคารก็ได้ แต่แน่นอนว่าจะต้องกระทบต่อผลประกอบการ และหุ้นกลุ่มธนาคารต้องถูกกดดันอีกรอบ ซึ่งผู้เขียนเห็นว่าเป็น CSR ที่ไม่ยั่งยืน      (ผู้เขียนเคยเสนอความเห็นว่า การลด FIDF Fee ลงอีกจากปัจจุบัน ไม่น่าจะเกิดขึ้นได้ ตามลิงก์นี้ เหตุใดการลดค่าธรรมเนียม FIDF ที่เหลืออีก 0.23% จึงไม่ง่าย) (ผู้เขียนเคยเสนอความเห็นว่า การลด FIDF Fee ลงอีกจากปัจจุบัน ไม่น่าจะเกิดขึ้นได้ ตามลิงก์นี้ เหตุใดการลดค่าธรรมเนียม FIDF ที่เหลืออีก 0.23% จึงไม่ง่าย) (ผู้เขียนเคยเสนอความเห็นว่า การลด FIDF Fee ลงอีกจากปัจจุบัน ไม่น่าจะเกิดขึ้นได้ ตามลิงก์นี้ )   Search for Yield ยิ่งเร่งตัว ในช่วง 12 เดือนที่ผ่านมา การ Search for Yield เห็นได้ชัดเจนผ่านการลงทุนในกองทุนรวมตราสารหนี้ โดยมีเงินไหลออกจาก Money Market Fund ไปยังกองทุนตราสารหนี้ประเภทอื่นที่เพิ่มความเสี่ยงทั้งในด้าน Durational Risk และด้าน Credit Risk ในช่วง 12 เดือนที่ผ่านมา การ Search for Yield เห็นได้ชัดเจนผ่านการลงทุนในกองทุนรวมตราสารหนี้ โดยมีเงินไหลออกจาก Money Market Fund ไปยังกองทุนตราสารหนี้ประเภทอื่นที่เพิ่มความเสี่ยงทั้งในด้าน Durational Risk และด้าน Credit Risk     จากข้อมูลของ Morningstar Money Market Fund มียอดคงค้าง ณ สิ้นเดือนมิถุนายนปีนี้ที่ 6.58 แสนล้านบาท ลดลงจากกลางปีที่แล้ว 14% ขณะที่กองทุนรวมตราสารหนี้ประเภทอื่นๆ ที่มีส่วนผสมของหุ้นกู้มากขึ้น มียอดคงค้าง 1.12 ล้านล้านบาท หรือเพิ่มขึ้น 14% เท่าๆ กัน  จากข้อมูลของ Morningstar Money Market Fund มียอดคงค้าง ณ สิ้นเดือนมิถุนายนปีนี้ที่ 6.58 แสนล้านบาท ลดลงจากกลางปีที่แล้ว 14% ขณะที่กองทุนรวมตราสารหนี้ประเภทอื่นๆ ที่มีส่วนผสมของหุ้นกู้มากขึ้น มียอดคงค้าง 1.12 ล้านล้านบาท หรือเพิ่มขึ้น 14% เท่าๆ กัน    นอกจากนี้ ในช่วงเวลาเดียวกัน หุ้นกู้ที่ขายผ่าน Public Offering ก็มีสัดส่วนสูงขึ้นเช่นกัน สะท้อนว่านักลงทุนรายย่อยทั่วไปเข้าสู่ตลาดหุ้นกู้มากขึ้น และแน่นอนว่าส่วนใหญ่จะเป็นหุ้นกู้อันดับความน่าเชื่อถือ BBB+ หรือน้อยกว่านั้น ซึ่งพอจะให้ผลตอบแทนอยู่ได้บ้าง นอกจากนี้ ในช่วงเวลาเดียวกัน หุ้นกู้ที่ขายผ่าน Public Offering ก็มีสัดส่วนสูงขึ้นเช่นกัน สะท้อนว่านักลงทุนรายย่อยทั่วไปเข้าสู่ตลาดหุ้นกู้มากขึ้น และแน่นอนว่าส่วนใหญ่จะเป็นหุ้นกู้อันดับความน่าเชื่อถือ BBB+ หรือน้อยกว่านั้น ซึ่งพอจะให้ผลตอบแทนอยู่ได้บ้าง     ทั้งนี้ ผู้เขียนไม่ได้ต้องการจะชี้ว่าพฤติกรรม Search for Yield เป็นความผิดบาป เพียงแต่นักลงทุนต้องตระหนักว่า ผลตอบแทนที่สูงขึ้นนั้นมาพร้อมกับความเสี่ยงที่สูงขึ้นเช่นกัน     ค่าเงินบาทอ่อนเรื้อรัง  ขณะที่ในสหรัฐฯ และหลายประเทศกำลังมองหาช่วงเวลาที่เหมาะสมในการ Taper และขึ้นดอกเบี้ยนโยบาย แต่ในบ้านเรา ขาลงของดอกเบี้ยนโยบายก็ยังไม่จบสนิทดี ขณะที่ในสหรัฐฯ และหลายประเทศกำลังมองหาช่วงเวลาที่เหมาะสมในการ Taper และขึ้นดอกเบี้ยนโยบาย แต่ในบ้านเรา ขาลงของดอกเบี้ยนโยบายก็ยังไม่จบสนิทดี     ไม่น่าเชื่อว่าครั้งหนึ่งเราเคยพูดถึงเงินบาทที่มีฐานะของ Safe Haven นับจากวิกฤต 1997 เป็นต้นมา มีเพียง 2 ปีเท่านั้นที่เงินบาทอ่อนค่าต่อดอลลาร์สหรัฐเกิน 10% คือปี 2000 อ่อนค่า 15% และปี 2015 อ่อนค่า 10% แต่ปีนี้เงินบาทอ่อนค่าไปแล้ว 10% แนวโน้มนี้ยังคงอยู่หรือไม่ ทุกท่านลองวินิจฉัยกันดู การลดดอกเบี้ยสวนทางประเทศอื่นจะยิ่งเร่งให้ค่าเงินบาทอ่อนค่าหรือไม่ ไม่น่าเชื่อว่าครั้งหนึ่งเราเคยพูดถึงเงินบาทที่มีฐานะของ Safe Haven นับจากวิกฤต 1997 เป็นต้นมา มีเพียง 2 ปีเท่านั้นที่เงินบาทอ่อนค่าต่อดอลลาร์สหรัฐเกิน 10% คือปี 2000 อ่อนค่า 15% และปี 2015 อ่อนค่า 10% แต่ปีนี้เงินบาทอ่อนค่าไปแล้ว 10% แนวโน้มนี้ยังคงอยู่หรือไม่ ทุกท่านลองวินิจฉัยกันดู การลดดอกเบี้ยสวนทางประเทศอื่นจะยิ่งเร่งให้ค่าเงินบาทอ่อนค่าหรือไม่     เสียงบ่นจากผู้ส่งออกเรื่องค่าเงินบาทแข็งเงียบไปแล้ว แต่อาจจะกลับข้างกลายมาเป็นเสียงบ่นของผู้นำเข้าแทน หรือน่าจะออกมาในรูปของการเรียกร้องให้อยู่ในระดับเหมาะสม แต่ค่าเงินบาทอ่อนจะถูกเรียกว่าปัญหา หรือมีผลต่อเสถียรภาพในลักษณะที่คล้ายๆ กับสิ่งที่เกิดขึ้นในช่วงปี 1997 หรือไม่นั้น ผู้เขียนยังเห็นว่าไม่ อย่างน้อยที่สุดหนี้สกุลเงินต่างประเทศก็มีสัดส่วนน้อย และถ้ามีก็น่าจะปิดความเสี่ยงอัตราแลกเปลี่ยนไปแล้วเป็นส่วนใหญ่ เสียงบ่นจากผู้ส่งออกเรื่องค่าเงินบาทแข็งเงียบไปแล้ว แต่อาจจะกลับข้างกลายมาเป็นเสียงบ่นของผู้นำเข้าแทน หรือน่าจะออกมาในรูปของการเรียกร้องให้อยู่ในระดับเหมาะสม แต่ค่าเงินบาทอ่อนจะถูกเรียกว่าปัญหา หรือมีผลต่อเสถียรภาพในลักษณะที่คล้ายๆ กับสิ่งที่เกิดขึ้นในช่วงปี 1997 หรือไม่นั้น ผู้เขียนยังเห็นว่าไม่ อย่างน้อยที่สุดหนี้สกุลเงินต่างประเทศก็มีสัดส่วนน้อย และถ้ามีก็น่าจะปิดความเสี่ยงอัตราแลกเปลี่ยนไปแล้วเป็นส่วนใหญ่     กล่าวโดยสรุป สำหรับการลดดอกเบี้ยนโยบายอันเป็น Conventional Tool ที่ยังเหลือ เราอาจจะได้เห็นการลดดอกเบี้ยที่ปริมาณที่น้อยกว่า 0.25% คล้ายกับไต้หวันก็เป็นได้ ผู้เขียนเห็นว่า หากจะลดดอกเบี้ยจริงก็อยากให้ลดไปเลย แต่ถ้าไม่ลด คนที่ผิดหวังคงเป็นตลาดดอกเบี้ย เพราะยีลด์พันธบัตรรัฐบาล 4-10 ปี ปรับลดลงมา 0.08% ภายในวันครึ่งวันหลังการประชุมเมื่อวันพุธ และ 6-month FX Swap Implied Rate ลงมาอยู่ที่ 0.25% กล่าวโดยสรุป สำหรับการลดดอกเบี้ยนโยบายอันเป็น Conventional Tool ที่ยังเหลือ เราอาจจะได้เห็นการลดดอกเบี้ยที่ปริมาณที่น้อยกว่า 0.25% คล้ายกับไต้หวันก็เป็นได้ ผู้เขียนเห็นว่า หากจะลดดอกเบี้ยจริงก็อยากให้ลดไปเลย แต่ถ้าไม่ลด คนที่ผิดหวังคงเป็นตลาดดอกเบี้ย เพราะยีลด์พันธบัตรรัฐบาล 4-10 ปี ปรับลดลงมา 0.08% ภายในวันครึ่งวันหลังการประชุมเมื่อวันพุธ และ 6-month FX Swap Implied Rate ลงมาอยู่ที่ 0.25%     กล่าวอีกนัยหนึ่งว่า ตลาดพันธบัตรเวลานี้ได้เปิดใจเลือกเชื่อ และเริ่มเข้าโอบรับความหวังนี้ไว้พอสมควรแล้ว
ตามที่ทาง ธปท. ได้เน้นย้ำหลายครั้งว่าประเทศไทยเป็น Bank-based Economy และตลาดบอนด์ตลาดหุ้นกู้มีต้นทุนที่ต่ำอยู่แล้ว ดังนั้น การลดดอกเบี้ยนโยบายครั้งนี้จะต้องพุ่งเป้าไปที่การลดดอกเบี้ยเงินกู้ธนาคารให้ได้ ซึ่งจะช่วยลดต้นทุนให้กับผู้กู้เงินในระบบธนาคารราว 6 ล้านล้านบาท (ตามตัวเลขที่ ธปท. เคยประกาศไว้)

ประการต่อมาคือ เมื่อธนาคารต้องลดดอกเบี้ยเงินกู้ ธนาคารก็ต้อง (พยายาม) ลดดอกเบี้ยเงินฝากด้วย ปัจจุบันดอกเบี้ยเงินฝากออมทรัพย์ไปจนถึงฝากประจำ 3-6 เดือนของธนาคารขนาดใหญ่อยู่ในช่วง 0.25%-0.50% ถ้าหากธนาคารต้องลดดอกเบี้ยเงินกู้ลงสัก 0.25% ก็อาจจะต้องลดดอกเบี้ยเงินฝากอีกเท่าๆ กัน นั่นก็หมายความว่า ดอกเบี้ยเงินฝากถ้าไม่ 0% ก็อาจจะรวยรินอยู่บริเวณ 0.1% 

การลดดอกเบี้ยเงินฝากถือเป็นความจำเป็น เนื่องจากธนาคารจะต้องจ่าย FIDF Fee อีก 0.23% สิ่งที่เป็นอยู่ในปัจจุบันคือ ธนาคารจ่ายดอกเบี้ยเงินฝาก 0.25% จ่าย FIDF Fee อีก 0.23% รวมเป็นต้นทุน 0.48% เมื่อนำเงินฝากดังกล่าวไปฝาก ธปท. ผ่าน Bilateral Repo ที่อัตราดอกเบี้ยนโยบายที่ 0.50% คือเท่าทุน หรือขาดทุนไปแล้วหากรวมค่าใช้จ่ายในการดำเนินงาน 

แต่หากธนาคารลดดอกเบี้ยเงินกู้ โดยที่ไม่ลดดอกเบี้ยเงินฝาก หรือลดในปริมาณที่น้อยกว่า ก็อาจจะถือว่าผู้ฝากเงินและผู้กู้เงินได้รับการ Subsidized จากธนาคารก็ได้ แต่แน่นอนว่าจะต้องกระทบต่อผลประกอบการ และหุ้นกลุ่มธนาคารต้องถูกกดดันอีกรอบ ซึ่งผู้เขียนเห็นว่าเป็น CSR ที่ไม่ยั่งยืน
ข่าวเศรษฐกิจและการเงิน