การป้องกันโรคอ้วนในเด็กนั้น อะไรคือปัจจัยหลักที่ส่งผลต่อพฤติกรรมการกินอาหารของเด็ก?
เคล็ดลับ จัดการลูกอ้วน เคล็ดลับ จัดการลูกอ้วน จากการศึกษาที่ผ่านมาชี้ว่า เด็กที่อ้วนมักเติบโตเป็นผู้ใหญ่ที่อ้วน โดยเด็กที่อ้วนในระยะเข้าสู่วัยรุ่นจะยิ่งมีความเสี่ยงสูงที่จะกลายเป็นผู้ใหญ่อ้วน จากผลการสำรวจภาวะสุขภาพและโภชนาการในประเทศสหรัฐอเมริกาพบว่า ร้อยละ ๑๐-๒๐ ของทารกที่อ้วนจะยังคงอ้วนเมื่อเข้าสู่วัยเด็ก ร้อยละ ๔๐ ของเด็กที่อ้วนจะยังคงอ้วนในวัยรุ่น และร้อยละ ๗๕-๘๐ ของวัยรุ่นที่อ้วนจะกลายเป็นผู้ใหญ่อ้วน การป้องกันโรคอ้วนจึงนับเป็นงานที่จำเป็นและเร่งด่วน และควรป้องกันมิให้เป็นโรคอ้วนตั้งแต่เด็ก เพราะการป้องกันไม่ให้เด็กอ้วนเท่ากับเป็นการลดจำนวนประชากรผู้ใหญ่อ้วน นอกจากการควบคุมพฤติกรรมการกินอาหารของเด็กแล้ว การดำเนินชีวิตประจำวัน การออกกำลังกาย และการเคลื่อนไหวร่างกายของเด็กก็มีผลต่อความอ้วนด้วยเช่นกัน ผลการวิจัยเมื่อไม่นานมานี้ชี้ว่า เด็กที่ดูโทรทัศน์มากกว่า ๕ ชั่วโมงต่อวัน จะมีน้ำหนักตัวมากกว่าเด็กที่ดูโทรทัศน์น้อยกว่า ๒ ชั่วโมง ถึงกว่า ๕ เท่า ดังนั้นจึงจำเป็นที่คุณพ่อคุณแม่จะต้องปรับเปลี่ยนแนวคิดและรูปแบบการดำเนินชีวิตเสียใหม่ ให้ลูกได้มีโอกาสปฏิบัติกิจกรรมที่ต้องใช้แรงและมีการเคลื่อนไหวมากขึ้น จะเห็นได้ว่า โรคอ้วนเป็นโรคที่สามารถป้องกันได้ ยิ่งเริ่มปฏิบัติเร็วเท่าใด ก็ยิ่งมีประสิทธิภาพมากขึ้น ฉะนั้นการเลี้ยงดูเด็กของพ่อแม่จึงเป็นตัวแปรสำคัญที่จะช่วยป้องกันไม่ให้ลูกอ้วนได้ ต่อไปนี้จะขอ เสนอแนวทางปฏิบัติในการป้องกันและลดความอ้วน เด็กทารกและเด็กเล็ก เลี้ยงลูกด้วยนมแม่ ยกเว้นกรณีที่ไม่สามารถให้นมแม่ได้จริงๆ ควรเลือกนมผสมที่ไม่มีน้ำตาลหรือกลูโคส ไม่ควรเริ่มให้อาหารเสริมเร็วเกินไป อย่างน้อยควรเริ่มเมื่ออายุ ๔ เดือนขึ้นไป และไม่ควรให้ทารกดื่มน้ำหวาน ไม่ควรปล่อยให้ทารกนั่งอยู่ในรถเข็น เก้าอี้ เตียงนอน หรือในที่ที่จำกัดเป็นเวลานาน พยายามหลีกเลี่ยงหรือลดอาหารที่มีไขมันสูง เช่น เครื่องในสัตว์ หนังไก่ หนังเป็ด อาหารทอด น้ำมัน เป็นต้น ควรกินอาหารที่มีกากใยเพิ่มขึ้น ได้แก่ ผัก ผลไม้ต่างๆ กินอาหารช้าๆ เคี้ยวให้ละเอียดก่อนกลืน ไม่เร่งรีบ กินคำเล็กๆ และควรกินที่โต๊ะอาหารทุกครั้ง ใช้ภาชนะที่มีขนาดเล็กกว่าเดิม วางช้อนและส้อมขณะเคี้ยว เมื่อรู้สึกอิ่ม ควรหยุดกินทันที เด็กวัยเรียนและเด็กวัยรุ่น ไม่ควรกินอาหารร่วมกับการทำกิจกรรมอื่นๆ เช่น ดูโทรทัศน์ อ่านหนังสือ เพราะอาจทำให้ลืมความอิ่มและกินอาหารมากเกินความต้องการได้ กินอาหารให้ตรงเวลา เพื่อขจัดความเครียดจากความหิว ควรปรุงอาหารกินเอง และควรกินอาหารพร้อมกันทั้งครอบครัวเท่าที่จะทำได้ หลีกเลี่ยงการดื่มน้ำอัดลม น้ำหวาน ของจุบจิบที่ทำจากแป้ง น้ำตาล เลี่ยงการระบายความเครียด เหงา เบื่อ หรือวิตกกังวล ด้วยการกินอาหาร ควรลดการกินอาหารนอกบ้าน เพราะอาหารตามร้านอาหาร ภัตตาคารมักมีไขมันสูง และปริมาณที่เสิร์ฟค่อนข้างมาก ทำให้ร่างกายได้รับอาหารมากเกินไป ให้เด็กได้มีส่วนร่วมในกระบวนการซื้อและเตรียมอาหาร ซึ่งจะเป็นช่วงที่เหมาะในการสอนและให้ความรู้เกี่ยวกับอาหารและโภชนาการ ทำความเข้าใจและให้ความรู้ด้านโภชนาการแก่เด็ก พร้อมทั้งฝึกให้เด็กรู้จักน้ำหนักตัวที่เหมาะสม และเฝ้าระวังน้ำหนักของตัวเอง ควรลดเวลาการนั่งดูโทรทัศน์ วีดิโอ หรือเล่นเกมส์คอมพิวเตอร์ และจัดให้กิจกรรมการเคลื่อนไหวเป็นส่วนหนึ่งในชีวิตประจำวันของเด็ก พ่อแม่และสมาชิกคนอื่นๆ ในครอบครัวควรเข้ามามีส่วนร่วมในการทำกิจกรรมต่างๆ การปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการกินและการออกกำลังกายนับว่ามีความสำคัญต่อการควบคุมและลดน้ำหนัก และควรกระทำไปพร้อมๆ กัน การควบคุมอาหารหรือการออกกำลังกายเพียงอย่างใดอย่างหนึ่ง ไม่สามารถทำให้การควบคุมน้ำหนักได้ผล สมาชิกในครอบครัวนับว่ามีส่วนสำคัญในการให้ความสนับสนุน และกำลังใจอันจะทำให้การลดหรือควบคุมน้ำหนักมีประสิทธิภาพยิ่งขึ้น
มีปัจจัยหลัก 2 ประการที่ส่งผลต่อพฤติกรรมการกินอาหารของเด็ก ดังนี้

1. พฤติกรรมการกินอาหารของครอบครัว:
เด็กมักเลียนแบบพฤติกรรมการกินอาหารของพ่อแม่และสมาชิกในครอบครัว
-  หากครอบครัวมีพฤติกรรมการกินอาหารที่ไม่ดี เช่น กินอาหารที่มีไขมันสูง น้ำตาลสูง ของหวาน ของทอด อาหารแปรรูป เด็กก็มีโอกาสกินอาหารเหล่านี้ตามไปด้วย
-  เด็กที่มีครอบครัวที่กินอาหารที่ดีต่อสุขภาพ เด็กก็มีแนวโน้มที่จะกินอาหารที่ดีต่อสุขภาพตามไปด้วย

2. สภาพแวดล้อมรอบตัวเด็ก:
สภาพแวดล้อมรอบตัวเด็ก เช่น โรงเรียน ร้านค้า ร้านอาหาร ล้วนส่งผลต่อพฤติกรรมการกินอาหารของเด็ก
-  เด็กที่อาศัยอยู่ในย่านที่มีร้านอาหารฟาสตตฟู้ด ร้านขายขนมหวาน ร้านสะดวกซื้ออยู่หนาแน่น เด็กก็มีโอกาสกินอาหารเหล่านี้บ่อย
-  เด็กที่อาศัยอยู่ในย่านที่มีร้านอาหารที่ขายอาหารที่ดีต่อสุขภาพ เด็กก็มีแนวโน้มที่จะกินอาหารที่ดีต่อสุขภาพตามไปด้วย

ตัวอย่างเพิ่มเติม:
นอกจากปัจจัยหลัก 2 ประการข้างต้นแล้ว ยังมีปัจจัยอื่นๆ ที่ส่งผลต่อพฤติกรรมการกินอาหารของเด็ก เช่น
-  ปัจจัยทางพันธุกรรม: เด็กบางคนอาจมีพันธุกรรมที่ทำให้มีแนวโน้มที่จะอ้วน
-  ปัจจัยทางจิตใจ: เด็กที่เครียด วิตกกังวล หรือซึมเศร้า มีโอกาสกินอาหารมากเกินไปหรือกินอาหารที่ไม่ดีต่อสุขภาพ
-  ปัจจัยทางสังคม: เด็กที่เพื่อนกินอาหารที่ไม่ดีต่อสุขภาพ เด็กก็มีโอกาสกินอาหารเหล่านี้ตามไปด้วย

สรุป:
พฤติกรรมการกินอาหารของเด็กนั้น ส่งผลต่อสุขภาพและน้ำหนักตัวของเด็ก  ดังนั้น พ่อแม่และผู้ปกครองจึงควรใส่ใจดูแลพฤติกรรมการกินอาหารของเด็ก  โดยเริ่มต้นจากการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการกินอาหารของครอบครัว  สร้างสภาพแวดล้อมรอบตัวเด็กให้เอื้อต่อการกินอาหารที่ดีต่อสุขภาพ  และส่งเสริมให้เด็กมีกิจกรรมทางกายที่เพียงพอ
กุมารเวชศาสตร์ (กุมารเวชศาสตร์) - Pediatrics