หลังจากศาลชั้นต้นมีคำสั่งยกคำร้องขอตั้งผู้จัดการมรดกของผู้ตายไปแล้ว กรณีที่ผู้ร้องไปร้องขอรับชำระหนี้จากกระทรวงการคลัง แต่กระทรวงการคลังปฏิเสธไม่ชำระหนี้และแจ้งให้ผู้ร้องไปดำเนินการตามขั้นตอนของกฎหมายก่อน ผู้ร้องสามารถกลับมายื่นคำร้องขอตั้งผู้จัดการมรดกใหม่ได้หรือไม่?
[กลับหน้าหลัก : รวมบทความกฎหมายที่น่าสนใจ] มรดกที่ไม่มีผู้รับ มรดกที่ไม่มีผู้รับ  มาตรา ๑๗๕๓ ภายใต้บังคับแห่งสิทธิของเจ้าหนี้กองมรดก เมื่อบุคคลใดถึงแก่ความตายโดยไม่มีทายาทโดยธรรมหรือผู้รับพินัยกรรม หรือการตั้งมูลนิธิตามพินัยกรรม มรดกของบุคคลนั้นตกทอดแก่แผ่นดิน มาตรา ๑๗๕๓ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 5644/2545
ศาลชั้นต้นเคยยกคำร้องขอของผู้ร้องมาครั้งหนึ่งเพราะเห็นว่าการที่หุ้นของผู้ ตายตกเป็นของแผ่นดินมิใช่เหตุขัดข้องในการจัดการมรดกที่จะร้องขอให้ตั้งผู้ ร้องเป็นผู้จัดการมรดก โดยเห็นว่าผู้ร้องยังสามารถขวนขวายหาทางร้องขอเพื่อรับชำระหนี้จากกระทรวง การคลังได้ แต่ประเด็นสำคัญในคดีนี้มีอยู่ว่า ภายหลังต่อมาผู้ร้องได้ร้องขอรับชำระหนี้ต่อกระทรวงการคลังแล้ว แต่กระทรวงการคลังปฏิเสธไม่ยอมชำระหนี้และแจ้งให้ผู้ร้องไปดำเนินการตามขั้น ตอนของกฎหมายก่อน อันเป็นเรื่องใหม่ที่เกิดขึ้นหลังจากที่ศาลชั้นต้นมีคำสั่งยกคำร้องขอของผู้ ร้องแล้ว เหตุขัดข้องในการจัดการมรดกของผู้ตายตามคำร้องขอในคดีนี้ เป็นคนละเหตุกับที่ผู้ร้องยกขึ้นอ้างในการขอจัดการมรดกในคดีก่อน และศาลชั้นต้นในคดีก่อนยังมิได้วินิจฉัยถึงเหตุขัดข้องอันเกิดแต่การที่ กระทรวงการคลังปฏิเสธไม่ยอมชำระหนี้แก่ผู้ร้อง ดังนี้ คำสั่งของศาลชั้นต้นในคดีก่อนที่วินิจฉัยถึงเหตุที่ผู้ร้องอ้างว่าเป็นข้อขัดข้องในการจัดการมรดกของผู้ตาย ซึ่งเป็นการวินิจฉัยถึงเหตุอื่นซึ่งไม่ใช่เหตุขัดข้องตามคำร้องขอในคดีนี้ คำร้องขอของผู้ร้องในคดีนี้จึงไม่เป็นการรื้อร้องฟ้องกันอีกในประเด็นที่ได้ วินิจฉัยโดยอาศัยเหตุอย่างเดียวกันอันจะเป็นฟ้องซ้ำ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 5644/2545 ผู้ตายไม่มีทายาทและไม่มีผู้รับพินัยกรรม หุ้นของผู้ตายย่อมตกทอดแก่แผ่นดินตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1753 แผ่นดินหาใช่ทายาทของผู้ตายไม่ดังนั้นแม้หุ้นของผู้ตายจะตกเป็นของแผ่นดิน แต่หากไม่มีผู้จัดการมรดกอยู่ตราบใดผู้ร้องซึ่งเป็นเจ้าหนี้ของผู้ตายย่อม ไม่สามารถบังคับชำระหนี้ของตนได้ จึงต้องถือว่าผู้ร้องเป็นผู้มีส่วนได้เสียและมีสิทธิร้องขอต่อศาลให้ตั้งตน เป็นผู้จัดการมรดกได้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1713 คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 5850/2541
ซ.จำนำที่ดินให้แก่ ข. เมื่อวันที่ 29 พฤศจิกายน 2458 กรณีต้องบังคับตามประกาศเรื่องจำนำและขายฝากที่ดิน ร.ศ. 118 เมื่อยังไม่มีการไถ่ถอนจำนำและที่ดินยังไม่หลุดเป็นสิทธิแก่ ข.เนื่องจากยังไม่ปรากฏว่า ซ.ยินยอมหรือศาลได้มีคำพิพากษาแล้ว ดังนั้นถ้าหาก ซ.และ ข.ยังมีชีวิตอยู่ ซ.ย่อมมีสิทธิไถ่ถอนจำนำได้ และ ข.ก็มีหน้าที่ให้ไถ่ถอนจำนำ แต่เมื่อ ซ.และ ข.ถึงแก่ความตายลัทธิและหน้าที่ของ ซ.และ ข.ซึ่งถือว่าเป็นมรดกตกทอดแก่ทายาทตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1599และ 1600 ผู้ร้องเป็นทายาท ซ.สิทธิและหน้าที่ของซ. ในการไถ่ถอนจำนำย่อมตกแก่ผู้ร้องด้วย เมื่อกองมรดกของ ข.ไม่มีทายาทกองมรดกของ ข.ย่อมตกแก่แผ่นดิน แต่แผ่นดินไม่ใช่ทายาท ของ ข.ดังนี้ ทายาทของ ซ.ผู้จำนำ จึงไม่สามารถทำการไถ่ถอนจำนำได้จนกว่าจะได้ตั้งผู้จัดการมรดกของ ข.ขึ้นและตราบใดที่กองมรดกของ ข.ยังไม่มีผู้จัดการมรดก ผู้จำนำก็ไม่มีทางไถ่ถอนจำนำได้เลย การที่ผู้ร้องจะไถ่ถอนจำนำ จากกองมรดกของ ข. จึงขึ้นอยู่กับการที่กองมรดกของ ข. มีผู้จัดการมรดกเสียก่อน ในกรณีนี้จึงต้องถือว่าผู้ร้องซึ่ง มีสิทธิไถ่ถอนจำนำเป็นผู้มีส่วนได้เสียและมีสิทธิร้องขอต่อศาล ให้ตั้งตนเป็นผู้จัดการมรดกของ ข. ได้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1713 คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 5850/2541 คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1695/2531
กองมรดกซึ่งไม่มีทายาทนั้น แม้มรดกจะตกทอดแก่แผ่นดินแผ่นดินก็มิใช่ทายาท เจ้าหนี้ไม่อาจบังคับชำระหนี้จนกว่าจะได้ตั้งผู้จัดการมรดกขึ้น และหากไม่มีผู้จัดการมรดกอยู่ตราบใด เจ้าหนี้ก็ไม่มีทางได้รับชำระหนี้ได้เลย การที่เจ้าหนี้จะได้รับชำระหนี้จากกองมรดกขึ้นอยู่กับการที่กองมรดกมีผู้จัดการมรดก ในกรณีเช่นนี้จึงต้องถือว่าเจ้าหนี้เป็นผู้มีส่วนได้เสียและมีสิทธิร้องต่อศาลขอให้ตั้ง ผู้จัดการมรดกได้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1713 คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1695/2531 คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 581/2508
ในเรื่องมรดกนั้นเมื่อบุคคลใดตาย ทรัพย์สินของผู้ตายย่อมตกทอดแก่ทายาท (ทายาทโดยธรรมผู้รับพินัยกรรม) ถ้าไม่มีทายาทโดยธรรมหรือผู้รับพินัยกรรม หรือการตั้งมูลนิธิตามพินัยกรรมมรดกของผู้นั้นจะตกทอดแก่แผ่นดินพินัยกรรม ที่ทำขึ้นโดยให้บุคคลใดอยู่ในภาระติดพันที่จะต้องก่อตั้งมูลนิธิ เมื่อมีการตั้งมูลนิธิตามพินัยกรรมเป็นนิติบุคคลแล้วจึงให้ถือว่าทรัพย์สิน นั้นตกเป็นของมูลนิธินิติบุคคลนั้นตั้งแต่เวลาซึ่งพินัยกรรมมีผลพินัยกรรม ที่สั่งจัดสรรทรัพย์สินไว้โดยตรงเพื่อประโยชน์อย่างหนึ่งอย่างใดตามประมวล กฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 81 เช่น เพื่อบำเพ็ญทานการศาสนา ฯลฯ ผู้รับตามพินัยกรรมนั้นจะต้องเป็นบุคคลสามารถมีสิทธิหน้าที่ได้ตามกฎหมาย เพราะถ้าผู้รับมิใช่บุคคลไม่สามารถมีสิทธิเหนือทรัพย์สิน ทรัพย์สินนั้นจะเป็นทรัพย์สินอันไม่มีเอกชนเป็นเจ้าของจะตกทอดแก่แผ่นดิน ในกรณีที่เจ้ามรดกทำพินัยกรรมยกทรัพย์สินให้แก่สถานที่สักการะบรรพบุรุษ (ชื่อตึ๊ง) เมื่อสถานที่สักการะบรรพบุรุษมิใช่บุคคล จึงไม่อาจเป็นผู้ทรงสิทธิเหนือทรัพย์สินได้ดังนั้น ข้อกำหนดตามพินัยกรรมจึงไม่มีผลใช้บังคับได้ตามกฎหมาย ไม่ว่าในฐานะพินัยกรรมธรรมดาหรือพินัยกรรมก่อตั้งทรัสต์ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 581/2508 คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 673/2489
เจ้ามรดกตายในระหว่างที่โจทก์ซึ่งเป็นทายาทยังเป็นผู้เยาว์อยู่อายุความในการ ฟ้องคดีมรดกนั้นยังไม่สิ้นสุดลงจนกว่าผู้เยาว์บรรลุนิติภาวะครบ 1 ปีแล้ว คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 673/2489
ได้ ผู้ร้องสามารถกลับมายื่นคำร้องขอตั้งผู้จัดการมรดกใหม่ได้ แม้ว่าศาลชั้นต้นจะมีคำสั่งยกคำร้องขอไปแล้วก็ตาม เหตุผลคือ

เหตุขัดข้องในการจัดการมรดกเปลี่ยนแปลงไป: 
-ในตอนแรก ศาลชั้นต้นยกคำร้องขอของผู้ร้องเพราะเห็นว่าการที่หุ้นของผู้ตายตกเป็นของแผ่นดินมิใช่เหตุขัดข้องในการจัดการมรดกแต่ต่อมา ผู้ร้องไปร้องขอรับชำระหนี้จากกระทรวงการคลัง แต่กระทรวงการคลังปฏิเสธไม่ชำระหนี้ สถานการณ์นี้ถือเป็นเหตุขัดข้องใหม่ในการจัดการมรดก เพราะผู้ร้องไม่สามารถบังคับคดีกับกระทรวงการคลังเพื่อรับชำระหนี้ได้หากไม่มีผู้จัดการมรดก

-คำสั่งศาลชั้นต้นไม่ครอบคลุมถึงประเด็นนี้: 
คำสั่งศาลชั้นต้นที่ยกคำร้องขอนั้น วินิจฉัยถึงเหตุขัดข้องที่ผู้ร้องอ้างในตอนแรกเท่านั้น ไม่ได้วินิจฉัยถึงเหตุขัดข้องใหม่ที่เกิดขึ้นภายหลัง

ดังนั้น คำร้องขอของผู้ร้องในคดีนี้จึงไม่ใช่การรื้อร้องฟ้องกันซ้ำในประเด็นเดิม แต่เป็นการร้องขอตามเหตุขัดข้องใหม่ที่เกิดขึ้นภายหลังคำสั่งศาลชั้นต้น

หลักฐานสนับสนุน:
-ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1713: 
บัญญัติว่า บุคคลใดก็ตามที่มีส่วนได้เสียในกองมรดก ย่อมมีสิทธิร้องขอต่อศาลให้ตั้งตนเป็นผู้จัดการมรดก
-คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 5644/2545: 
วินิจฉัยว่า แม้หุ้นของผู้ตายจะตกเป็นของแผ่นดิน แต่หากไม่มีผู้จัดการมรดกอยู่ เจ้าหนี้ของผู้ตายย่อมไม่สามารถบังคับคดีเพื่อรับชำระหนี้ได้
-คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 5850/2541: 
วินิจฉัยว่า ทายาทของผู้จำนำที่ดินที่ตกเป็นของมรดก มีสิทธิร้องขอต่อศาลให้ตั้งตนเป็นผู้จัดการมรดกของผู้ตาย เพื่อไถ่ถอนจำนำ

หมายเหตุ:
-ผู้ร้องควรแนบเอกสารหลักฐานที่แสดงถึงเหตุขัดข้องใหม่ในการจัดการมรดก ไปพร้อมกับคำร้องขอตั้งผู้จัดการมรดกด้วย
-ผู้ร้องควรปรึกษาทนายความเพื่อขอคำแนะนำเพิ่มเติมเกี่ยวกับกฎหมายและวิธีการดำเนินการเพิ่มเติม

คดีนี้ยังมีความน่าสนใจในประเด็นอื่นๆ ดังนี้
-บทบาทของกระทรวงการคลัง: 
ในฐานะที่เป็นผู้รับมรดกแทนแผ่นดิน กระทรวงการคลังมีหน้าที่จัดการมรดกของผู้ตายที่ไม่มีทายาทหรือผู้รับพินัยกรรม กรณีที่กระทรวงการคลังปฏิเสธไม่ชำระหนี้ของผู้ตาย เจ้าหนี้ของผู้ตายอาจต้องดำเนินการทางกฎหมายเพื่อบังคับคดี
-สิทธิของเจ้าหนี้: 
เจ้าหนี้ของผู้ตายมีสิทธิได้รับชำระหนี้จากกองมรดกก่อนทายาทหรือผู้รับพินัยกรรม กรณีที่กองมรดกมีไม่เพียงพอ เจ้าหนี้จะต้องแบ่งปันกันตามส่วน
ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์,กฎหมายมรดก-พินัยกรรม,คำพิพากษาศาลฎีกา