ช่วยสรุปเรื่อง "แอแนฟิแล็กซิส" ให้หน่อยค่ะ
ภูมิแพ้ หรือ อาการแพ้ Allergy เป็นสิ่งที่เกิดขึ้นได้กับคนทุกคน บางคนมีอาการแพ้อา หารทะเล บางคนแพ้อากาศเย็น บางคนแพ้ผงฟู บางคนแพ้ยา นอกจากนี้ ภูมิแพ้ในแต่ละคนก็ยังมีความรุนแรงที่แตกต่างกันอีก บางคนแพ้แบบขึ้นลมพิษ บางคนมีอาการคันหรือผื่นลอกทั่วตัว แต่บางรายแพ้อย่างรุนแรง เฉียบพลัน หายใจไม่ออกหายใจลำบาก หมดสติ และอาจถึงเสียชีวิตได้ อาการปฏิกิริยาภูมิแพ้ชนิดที่รุนแรงเฉียบพลันนั้น เรียกว่า แอแนฟิแล็กซิส Anaphylaxis เป็นอาการปฏิกิริยาที่อันตรายอย่างมาก ถ้าให้การรักษาไม่ทันท่วงที ก็มีโอ กาสเสียชีวิตได้ทันที ดังนั้นอาการปฏิกิริยาแพ้ชนิดรุนแรง เฉียบพลันนี้ เป็นสิ่งที่เราทุกคนควรต้องทราบ แอแนฟิแล็กซิสคืออะไร แอแนฟิแล็กซิส คือเป็นปฏิกิริยาภูมิแพ้อย่างรุนแรงเฉียบพลัน ที่เกิดขึ้นกับอวัยวะระบบต่างๆของร่างกายหลายระบบพร้อมๆกัน เช่น ผิวหนัง ระบบทางเดินหายใจ ระบบหัวใจและหลอดเลือด ระบบทางเดินอาหาร ในรายที่เป็นมาก อาจเกิดภาวะทางเดินหายใจอุดกั้นอย่างรุน แรง และรวดเร็วจนหายใจไม่ได้หายใจลำบาก ภาวะระบบการไหลเวียนโลหิต และ ภาวะหัว ใจล้มเหลว ส่งผลให้เสียชีวิตได้ในระยะเวลาอันสั้น ถ้าได้รับการรักษาไม่ทัน แอแนฟิแล็กซิส เกิดได้ในทุกอายุ ตั้งแต่เด็กแรกเกิดไปจนถึงผู้สูงอายุ โดยผู้หญิงและผู้ ชายพบได้ใกล้เคียงกัน สถิติการเกิดแอแนฟิแล็กซิสทั่วโลกยังไม่มีรายงานชัดเจน แต่เชื่อว่าน่าจะใกล้เคียงกันทั่วโลก โดยรายงานในสหรัฐอเมริกาและในยุโรป ในแต่ละปี พบปฏิกิริยาภูมิแพ้ฯนี้ได้ประมาณ 3 -60 รายต่อประชากร 100000 คน แอแนฟิแล็กซิสเกิดได้อย่างไร แอแนฟิแล็กซิส เกิดจากมีสารต้นเหตุตัวกระตุ้น สารที่ทำให้มีอาการภูมิแพ้ จับกับตัว รับเฉพาะชนิดที่เรียกว่า ไอจีอี Antigen-specific IgE แล้วทำให้มีกระบวนการต่างๆเกิดขึ้น ได้แก่ การกระตุ้นให้ร่างกายสร้าง เม็ดเลือดขาวที่เกี่ยวข้องกับภูมิแพ้ คือ เบโซฟิล Basophils และแมสเซลล์ Mast cells ซึ่งเม็ดเลือดขาวเหล่านี้จะปล่อยสารเคมีต่างๆ Mediators ออก มา เช่น ฮิสตามีน Histamines ลิวโคไทน์ Leukotrienes โพรสตาแกลนดิน Prostaglan dins ธอมบอกแซนส์ Thromboxanes และแบรดดี้ไคนิน Bradykinins โดยสารเหล่านี้เมื่อถูกปล่อยออกมาทั้งในระดับเฉพาะแห่งและทั่วร่างกายแล้ว จะทำให้เยื่อเมือก Mucous membrane ในส่วนต่างๆของร่างกาย หลั่งสารคัดหลั่งต่างๆออกมา ที่ทำให้ผนังหลอดเลือดในอวัยวะต่างๆเสียสภาพและเสียหน้าที่ไป ทำให้ร่างกายไม่สามารถควบคุมหรือคงไว้ซึ่งสารของเหลวต่างๆในหลอดเลือดหรือในเซลล์ต่างๆได้ Capillary permeability จึงส่งผลให้มีการเพิ่มขึ้นของการรั่วซึมของสารของเหลวเหล่านี้ จากหลอดเลือด และจากเซลลฺต่างๆมากขึ้น จึงส่งผลให้เกิดอาการต่างๆขึ้น แอแนฟิแล็กซิสเกิดจากอะไร สาเหตุที่พบบ่อยที่เป็นตัวกระตุ้นให้เกิดแอแนฟิแล็กซิส ได้แก่ ยากลุ่มต่างๆ เช่น ยาปฏิชีวนะกลุ่มเพนิซิลินPenicillin อาหารทะเล รวมทั้งอาหารอื่นๆ ถั่วต่างๆ อาหารโปรตีน แป้งสาลี พิษจากแมลงกัดต่อย มด ตัวต่อ ผึ้ง หมาร่า แมงมุม และแมลงบางชนิด สารลาเท็กซ์ Latex ในถุงมือยาง รวมทั้งสารทึบแสงการฉีดสีในการตรวจทางรังสีวิทยา ใครมีปัจจัยเสี่ยงเกิดแอแนฟิแล็กซิส ผู้มีปัจจัยเสี่ยงเกิดแอแนฟิแล็กซิสได้สูงกว่าคนกลุ่มอื่น ได้แก่ ผู้ป่วยโรคภูมิแพ้บางชนิด เช่น ที่มีความผิดปกติของมาสต์เซลล์ Mastocytosis โรคหอบหืด ผู้สูงอายุ ความเครียด การออกกำลังกายหักโหม การดมยาสลบ ช่วงมีรอบประจำเดือน อาจเกี่ยวข้องกับการเปลี่ยนแปลงของระดับฮอร์โมนต่างๆ แอแนฟิแล็กซิส มีอาการอย่างไร อาการจากแอแนฟิแล็กซิส จะเกิดได้กับอวัยวะทุกระบบ โดยเฉพาะผิวหนัง ระบบทาง เดินหายใจ ระบบหัวใจและหลอดเลือด และตา ทั้งนี้ ควรจะสงสัยหากอาการต่างๆเหล่านี้เกิดขึ้นในเวลาเป็นนาที หลังจากที่ได้รับสารต้นเหตุ คือ สารตัวกระตุ้นหรือสารก่อภูมิแพ้ โดยอาการเริ่มต้น คืออาการบวมและคันบริเวณที่ได้รับสารก่อภูมิแพ้ เช่น หากได้รับอาหารที่แพ้ จะมีอาการบวม คันปาก และคอ มีอาการปวดท้อง และถ่ายเหลว ถ้าเกิดจากแมลงกัดต่อย ก็จะมีอาการบวมและคันบริเวณที่ถูกกัด มีผื่นลม พิษลามทั่วตัว อาการอื่นๆโดยทั่วไป คือมักมีการขึ้นผื่น อาจจะเริ่มที่ฝ่ามือ ฝ่าเท้า ศีรษะ และผื่นฯจะลามทั้งตัวและคัน หนังตาและรอบปากจะบวม ผิวหนังจะแดงบางส่วนหรือทั่วตัว บางคนอาจจะมีหนังตาบวม ปากบวม คอบวมรู้สึกเหมือนมีก้อนในคอ เสียงแหบ เนื่องจากกล่องเสียงและสายเสียงบวม หลอดลมตีบทำให้หายใจลำบาก ผู้ป่วยจะกระสับกระส่าย มีความดันโลหิตต่ำ อ่อน เพลีย ชีพจรเต้นเร็ว หน้ามืด เป็นลม และในที่สุดผู้ป่วยจะหมดสติภายในไม่กี่นาที อนึ่ง อาการทางระบบอวัยวะต่างๆที่เกิดจากแอแนฟิแล็กซิส ที่พบบ่อย ได้แก่ อาการทางระบบหัวใจและหลอดเลือด เช่น เวียนศีรษะ หน้ามืด เป็นลม ที่อาการทั้ง หมดเกิดจากมีภาวะความดันโลหิตต่ำ อาการระบบทางเดินอาหาร เช่น แน่นท้อง ปวดท้อง คลื่นไส้ อาเจียน อาการทางระบบทางเดินหายใจตอนบน เช่น คัดจมูก น้ำมูกไหล จาม หายใจเสียงดัง พูดลำบากเสียงแหบ กลืนลำบาก อาการทางระบบทางเดินหายใจตอนล่าง เช่น ไอ แน่นหน้าอก หายใจมีเสียงหวีด หายใจไม่ออกหายใจลำบาก อาการทางผิวหนัง เช่น ลมพิษ หนังตาบวม ปากจะบวม อาการทางตา เช่น ตาบวม ตาแดง คันตา น้ำตาไหล ควรพบแพทย์เมื่อใด ผู้ป่วยหรือญาติควรรีบนำผู้ป่วยพบแพทย์ไปโรงพยาบาลทันทีที่เริ่มมีอาการ ไม่ควรรอว่าอาการจะดีขึ้นหรือไม่ อนึ่ง โทรศัพท์เรียกรถพยาบาลฉุกเฉิน เบอร์เดียวทั่วประเทศไทย คือ เบอร์โทรฯ 1669 สถาบันการแพทย์ฉุกเฉินแห่งชาติ กระทรวงสาธารณสุข สพฉ. ฟรี ตลอด 24 ชั่วโมง
ภูมิแพ้ เป็นสิ่งที่เกิดขึ้นได้กับทุกคน และมีความรุนแรงที่แตกต่างกัน ภูมิแพ้ที่แพ้อย่างรุนแรง เฉียบพลัน หายใจลำบาก หมดสติ และอาจเสียชีวิตได้ เรียกว่า แอแนฟิแล็กซิส Anaphylaxis เป็นอาการที่อันตรายมาก ถ้ารักษาไม่ทันท่วงที ก็มีโอกาสเสียชีวิต เกิดขึ้นกับอวัยวะระบบต่างๆ ของร่างกายพร้อมๆ กัน
แอแนฟิแล็กซิส เกิดได้ทุกอายุ เกิดจากมีสารที่ทำให้มีอาการภูมิแพ้ จับกับตัวรับ Antigen-specific IgE แล้วทำให้มีกระบวนการต่างๆ เกิดขึ้น ทำให้ร่างกายไม่สามารถควบคุมสารของเหลวต่างๆ ในหลอดเลือดหรือในเซลล์ต่างๆ ได้ ส่งผลให้มีการเพิ่มขึ้นของการรั่วซึมของสารเหล่านี้จากหลอดเลือดและเซลล์มากขึ้น ทำให้เกิดอาการต่างๆ ขึ้น
ผู้มีปัจจัยเสี่ยงเกิดแอแนฟิแล็กซิส ได้แก่ ผู้ป่วยโรคภูมิแพ้ โรคหอบหืด ผู้สูงอายุ ผู้มีความเครียด ออกกำลังกายหักโหม ดมยาสลบ แะมีรอบประจำเดือน อาจเกี่ยวข้องกับการเปลี่ยนแปลงระดับฮอร์โมน อาการจากแอแนฟิแล็กซิส เกิดได้กับอวัยวะทุกระบบ อาการเริ่มต้นคือ บวมและคันบริเวณที่ได้รับสารก่อภูมิแพ้ มีอาการปวดท้อง และถ่ายเหลว ถ้าเกิดจากแมลงกัดต่อย จะมีอาการบวมและคันบริเวณที่ถูกกัด มีผื่นลม พิษลามทั่วตัว มักมีขึ้นผื่น หนังตาและรอบปากจะบวม ผิวหนังแดงบางส่วนหรือทั่วตัว บางคนมีหนังตาบวม ปากบวม คอบวมเหมือนมีก้อนในคอ เสียงแหบ เนื่องจากกล่องเสียงบวม หลอดลมตีบทำให้หายใจลำบาก กระสับกระส่าย มีความดันโลหิตต่ำ อ่อนเพลีย ชีพจรเต้นเร็ว หน้ามืด เป็นลม และจะหมดสติภายในไม่กี่นาที ผู้ป่วยควรรีบนำผู้ป่วยไปโรงพยาบาลทันทีที่มีอาการ ไม่ควรรอว่าอาการจะดีขึ้นหรือไม่
เวชศาสตร์ฉุกเฉิน (emergency),อายุรศาสตร์ (อายุรศาสตร์) - Internal Medicine