จงสรุปเรื่อง "ธีม ESG: Filter ไม่ให้ตกนรก หรือ Factor เพื่อให้ขึ้นสวรรค์" ให้หน่อยนะคะ
การดำเนินชีวิตของเรา บางครั้งก็ไม่แน่ใจว่าต้องการขึ้นสวรรค์ หรือแค่ประคองให้ไม่ตกนรก แนวคิดนี้ไม่ต่างกับการลงทุนบนธีม ESG (ย่อมาจาก Environmental, Social และ Governance) ที่ในปัจจุบันภาครัฐทั่วโลกพยายามปลุกกระแสให้ทุกภาคส่วนช่วยกันรับผิดชอบต่อประเด็นด้านสังคม ผู้ถือหุ้น หรือการปรับสภาวะแวดล้อม บวกกับเป็นช่วงที่การลงทุนเหล่านี้ทำผลงานโดดเด่น ทำให้มีกองทุนที่เกี่ยวข้องกับ ESG ผุดขึ้นมามากมาย นักลงทุนช่างสงสัยมักถามกับผมว่า “ควรมองธีม ESG อย่างไรดี?” เพราะมุมหนึ่ง ESG เป็นเหมือน Filter เพื่อลงทุนไม่ให้เกิดปัญหา แต่ด้วยเงินทุนมหาศาลที่เตรียมลงทุนในสิ่งแวดล้อม ธีม ESG อาจกลายเป็น Factor ที่นักลงทุนควรดูประกอบการคาดการณ์ผลตอบแทนในอนาคต เราจึงควรรู้ทันธีม “รักษ์โลก” เหล่านี้ให้มากขึ้น สำหรับผม เบื้องต้นแนะนำให้มอง ESG เป็น Filter หรือลงทุนให้ “ไม่ตกนรก” ก่อน ชัดเจนที่สุดคือตัวอักษร S เรื่องประเด็นสังคม และ G เรื่องธรรมาภิบาล Filter หรือ “ตัวกรอง” เป็นหลักการที่ค่อนข้างสากลสำหรับภาคการเงิน บริษัทจัดการการลงทุนทั่วโลกก็มีข้อจำกัดสำหรับการลงทุนในบางบริษัทที่ไม่โปร่งใสรวมไปถึงในบางประเทศที่มีปัญหาด้านสังคมอยู่แล้ว ขณะเดียวกัน ตลาดหลักทรัพย์ฯ ทั่วโลกก็มักจัดกลุ่มหุ้นที่ผ่านหรือไม่ผ่านเกณฑ์ ESG ให้เห็น เช่นในประเทศไทย มีการจัดทำเป็นเกณฑ์คุณสมบัติความยั่งยืน (Sustainability Investment) ครอบคลุมประเด็นดังกล่าวไว้ ในเชิงวิชาการ งานวิจัยส่วนใหญ่สนับสนุน ESG ว่าเป็นเหมือน Filter ของสถาบันการเงิน เช่น Hartzmark และ Sussman (2019) เรื่อง Do Investors Value Sustainability? พบว่าบริษัทที่ยั่งยืน มักดึงดูดเงินลงทุนจากสถาบันมากกว่ากลุ่มที่ไม่ผ่านเกณฑ์ ESG แต่ปัญหาหลักของการมอง ESG เป็น Filter คือทำให้เราไม่สามารถลงทุนในบางธุรกิจได้ เช่นงานวิจัยของ Hong และ Kacperczyk (2009) ที่ชี้ว่านักลงทุนที่สามารถลงทุนใน “ธุรกิจบาป” จะสร้างผลตอบแทนได้ดีกว่าในระยะสั้น เนื่องจากไม่มีข้อจำกัดในการลงทุน ส่วนในระยะยาว ถ้า ESG กลายเป็นกฎหมาย Filter ESG ก็จะไม่มี premium หลายคนจึงพยายามมอง ESG ให้เป็น “ความดี” มีแล้วเป็น Factor เพื่อขึ้นสวรรค์ แต่มุมมองนี้จะใช้ได้ก็ต่อเมื่อนักลงทุนหาธุรกิจที่ผลลัพธ์แปรผันตามความดีได้ เพราะจุดอ่อนของ ESG มีมากมาย ตั้งแต่คำจำกัดความของแต่ละตัวอักษร การวัดปริมาณ และความสัมพันธ์กับผลตอบแทนหรือความเสี่ยง ปัจจุบันดูจะมีเพียง E หรือเรื่องสิ่งแวดล้อม ที่สามารถหาตัวชี้วัดได้ชัดเจนเช่น Carbon Credit แต่ถึงอย่างนั้น ก็ไม่ได้มีงานวิชาการสนับสนุนว่ากิจกรรมเหล่านี้สามารถสร้างกำไรให้นักลงทุนโดยตรง ในทางกลับกัน งานวิจัยของ Bolton และ Kacperczyk (2020) กลับพบว่าบริษัทที่มีการปล่อย CO2 สูง มักสร้างผลตอบแทนโดยเฉลี่ยสูงกว่าบริษัทปรกติ เป็นส่วนหนึ่งของพื้นฐานการกำหนดราคา Carbon Credit ที่เป็นส่วนชดเชยความเสี่ยงในอนาคตด้วยซ้ำ แต่นั่นก็ตอกย้ำเราว่าบริษัทที่ ESG ต่ำมักมีความเสี่ยงเรื่องกฎเกณฑ์การประกอบธุรกิจ (Tail Risk) ซ่อนอยู่ หมายความว่า เราสามารถมอง ESG เป็น Factor ได้ ถ้าแยกผลลัพธ์จากการลงทุนออกเป็น “สอง” ส่วนคือการสร้างผลตอบแทนกับความเสี่ยง เพราะระดับของ ESG จะมีความสัมพันธ์กับความผันผวนของธุรกิจในอนาคต เช่นงานวิจัยของ Pedersen และคณะ (2020) ที่ใช้ข้อมูลตลาดการเงินสมัยใหม่ พบว่าเมื่อนักลงทุนเริ่มให้ความสนใจกับประเด็น Sustainability มากขึ้น การลงทุนที่ ESG สูงจะมีผลตอบแทนต่อความเสี่ยง (Sharp Ratio) ที่ดีกว่าการลงทุนที่ ESG ต่ำเนื่องจากมีความผันผวนที่น้อยกว่าในระยะยาว หรือสรุปได้ว่าทั้งสองมุมมองชี้ไปในทิศทางเดียวกันว่า ESG ช่วยให้เรา “ตกนรก” ยากขึ้นนั่นเอง รู้อย่างนี้แล้ว นักลงทุนควรต้องทำอย่างไร? ในมุมมองของผม มีสองกลยุทธ์ที่เราสามารถอิงกับธีมนี้ได้คือ การลงทุนในสไตล์ยั่งยืน (Sustainable Investing) และธีมที่เกี่ยวข้องกับพลังงานสะอาด (Clean Energy) ถ้าเราต้องการลงทุนและบริหารความเสี่ยงของพอร์ตไปพร้อมกัน ก็ควรตอบโจทย์ด้วยการลงทุนสไตล์ยั่งยืน ที่มีการใช้ ESG เป็น Filter สิ่งที่นักลงทุนควรหวังจากการลงทุนเหล่านี้ ไม่ใช่ผลตอบแทนที่สูงกว่าปรกติ แต่ควรเป็นความเสี่ยงโดยรวมของพอร์ตที่ลดลง แต่ถ้าเราต้องการผลตอบแทนคาดหวังที่สูงขึ้นและลงทุนระยะยาวได้ ก็ต้องหาทางมอง ESG ให้เป็น Factor เลือกลงทุนที่แตกต่างด้านเทคโนโลยี หรือส่วนแบ่งตลาดต่ำแต่อยู่ในขาขึ้น หรือไม่มีกำไรแต่ยอดขายเติบโตก้าวกระโดด การลงทุนเหล่านี้จะผันผวนสูงมาก จึงต้องมี ESG เพื่อดึงดูดเงินลงทุนหรือลด Tail Risk ด้านอื่นออก ตัวอย่างเห็นได้ชัดจึงเป็นธุรกิจที่เกี่ยวข้องกับ Clean Energy ที่แทบไม่มีกำไรในระยะสั้นเลย แต่ราคาหุ้นกลับปรับตัวขึ้นหวือหวาเพราะตลาดมองว่ามีอนาคต ต่อจากนี้ ผมเชื่อว่าตลาดจะมีการถกเถียงกันเรื่อง ESG กันอีกมาก และธีมนี้จะต้องพัฒนาต่อไปเรื่อย ๆ สำหรับนักลงทุนยิ่งต้องรู้ให้ทันว่าสิ่งที่เรากำลังลงทุนอยู่ เป็น Filter ให้เราไม่ตกนรกหรือเป็น Factor ที่จะส่งเราขึ้นสวรรค์กันแน่ ตัวอย่างประเด็นที่เกี่ยวข้องกับ ESG  ที่มา: CFA (2015) และ UOB Asset Management ดร.จิติพล พฤกษาเมธานันท์ .
บทความนี้นำเสนอเกี่ยวกับการลงทุนในธีม ESG (Environmental, Social, and Governance) ซึ่งในปัจจุบันเป็นแนวโน้มที่พึ่งพิงความรับผิดชอบทางสังคมและสิ่งแวดล้อม การลงทุนใน ESG สามารถมองได้จากสองมุมมองหลักคือการใช้ ESG เป็น Filter เพื่อลงทุนในธุรกิจที่ไม่มีความเสี่ยงทางกฎหมายและสังคม หรือการมอง ESG เป็น Factor ที่สามารถมองผลตอบแทนในอนาคตได้

การลงทุนในธีม ESG ในมุมแรกนี้มอง ESG เป็น Filter หรือตัวกรองที่ช่วยป้องกันไม่ให้เกิดปัญหาในการลงทุน โดยให้ความสำคัญกับปัจจัยสังคม (S) และธรรมาภิบาล (G) นักลงทุนสามารถลงทุนในบริษัทที่ผ่านเกณฑ์ ESG ได้หลายกองทุนทั่วโลกจึงเริ่มสนใจและมีการเปิดกองทุนที่เกี่ยวข้องกับ ESG มากขึ้น

ในมุมนี้การมอง ESG เป็น Factor ที่สามารถมีผลต่อผลตอบแทนในอนาคต เนื่องจากมีกองทุนที่เกี่ยวข้องกับ ESG ทำผลงานโดดเด่น นักลงทุนมักถามถึงว่าควรมองธีม ESG อย่างไรดี ในทางปฏิบัติคือการลงทุนในธีม ESG อาจจะมองเป็น Factor ที่สามารถสร้างผลตอบแทนได้ในอนาคต โดยมอง ESG เป็น Filter หรือ "ตัวกรอง" ที่ช่วยลดความเสี่ยงในการลงทุน

อีกแง่มุมของการลงทุนใน ESG คือการมอง ESG เป็น Factor ที่ส่งผลต่อความผันผวนของธุรกิจในอนาคต การศึกษาและวิจัยต่าง ๆ ก็พบว่าบริษัทที่มี ESG สูงมักดึงดูดเงินลงทุนมากกว่าบริษัทที่ ESG ต่ำ โดยการลงทุนใน ESG สูงสามารถลดความผันผวนทางการเงินในระยะยาว

ทั้งนี้ การลงทุนใน ESG ไม่ได้ไม่มีข้อจำกัด เช่น บางธุรกิจที่ ESG ต่ำอาจมีความเสี่ยงต่อกฎหมายและสังคม การมอง ESG เป็น Factor นั้นสามารถทำได้ถ้าแยกผลลัพธ์การลงทุนออกเป็น "สอง" ส่วน เช่น การลงทุนที่ ESG สูงสามารถมีผลตอบแทนต่อความเสี่ยงที่ดีกว่า แต่ในระยะสั้นอาจมีความผันผวนที่น้อยกว่า

สำหรับนักลงทุนมีสองกลยุทธ์ที่สามารถพิจารณาได้คือ การลงทุนในสไตล์ยั่งยืน (Sustainable Investing) และการลงทุนในธีมที่เกี่ยวข้องกับพลังงานสะอาด (Clean Energy) ถ้าต้องการลงทุนและบริหารความเสี่ยงพร้อมกัน นักลงทุนควรเลือกลงทุนสไตล์ยั่งยืน ซึ่งใช้ ESG เป็น Filter หรือ "ตัวกรอง" เพื่อลดความเสี่ยงทั้งระบบ

อนึ่ง การลงทุนในธีมที่เกี่ยวข้องกับพลังงานสะอาด เช่น การลงทุนในธุรกิจ Clean Energy สามารถมีการผันผวนที่สูง แต่ก็สามารถดึงดูดเงินลงทุนและลดความเสี่ยงด้านอื่น ๆ ออกจากพอร์ต
ผู้ลงทุนควรทำการวิเคราะห์อย่างลึกซึ้งและรอบด้านเพื่อทำความเข้าใจใน ESG และการลงทุนในธีมนี้ เพื่อทำให้การลงทุนเป็นไปอย่างมีความรับผิดชอบและทันสมัย
5.ความรู้ทางการเงิน