การโอนการครอบครองในที่ดินมือเปล่าเป็นอย่างไร
“การโอนการครอบครองในที่ดินมือเ ปล่า” วันนี้เราจะคุยข้อกฎหมายที่ผมคิ ดว่าระยะหลังมานี้มีคำพิพากษาลั กษณะนี้ออกมามากพอสมควร ก็คือการยกให้ หรือ การขายที่ดินมือเปล่า(ที่ดินที่ ยังไม่มีเอกสารแสดงกรรมสิทธิ์) ซึ่งการยกให้หรือการขายนั้นไม่ไ ด้ทำเป็นหนังสือหรือจดทะเบียนต่ อพนักงานเจ้าหน้ าที่ ตาม ป.พ.พ. มาตรา ๕๒๕ประกอบ มาตรา ๔๕๖ ซึ่งโดยหลักแล้วเราถือว่าเมื่อการยกที่ดินให้นั้นมิได้ทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่แล้วผลตกเป็นโมฆะ แต่เมื่อที่ดินที่ยกให้นั้นเป็นเพียงที่ดินมือเปล่า การยกให้หรือขายก็สามารถที่จะกระทำได้โดยการโอนการครอบครอง ทั้งนี้ตามป.พ.พ.มาตรา ๑๓๗๗ และ มาตรา ๑๓๗๘ เมื่อกฎหมายเปิดโอกาสให้กระทำได้โดยการโอนการครอบครอง การยกที่ดินให้ก็สมบูรณ์ หลักตรงนี้เราใช้ได้กับที่ดินมือเปล่าได้ทุกกรณี ไม่ว่าจะเป็น ที่ดิน ส.ค.๑,ภ.บ.ท.๕(ฎ.๑๕๕๕๑/๒๕๕๓)

หลักที่กล่าวมานั้น อยากให้ทุกท่านพิจารณาให้ชัด ประการแรกที่จะต้องวินิจฉัยให้ได้เสียก่อนว่า การยกให้หรือขายนั้นสมบูรณ์แล้วหรือไม่ อาจจะกระทำไม่ถูกต้องตามมาตรา ๕๒๕ แต่อาจจะสมบูรณ์โดยการส่งมอบการครอบครอง เพราะสำคัญมากซึ่งอาจเกี่ยวเนื่องเชื่อมโยงกับข้อกฎหมายในลักษณะอื่น เช่นกฎหมายลักษณะมรดก เกี่ยวในลักษณะไหนดูเลยครับ เช่นในขณะที่เจ้ามรดกยังมีชีวิตอยู่ได้ยกที่ดินที่มีหนังสือรับรองการทำประโยชน์ (น.ส.๓ก)ให้แก่บุตร โดยการยกให้มิได้ทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนกับพนักงานเจ้าหน้าที่ ผลตกเป็นโมฆะ ตามป.พ.พ. มาตรา ๕๒๕ ประกอบมาตรา ๔๕๖ แต่เมื่อเจ้ามรดกได้ส่งมอบการครอบครอง การยกให้ก็มีผลสมบูรณ์ ดังนั้นเมื่อการยกให้มีผลสมบูรณ์บุตรก็เป็นเจ้าของที่ดินดังกล่าว กรณีเช่นนี้เมื่อเจ้ามรดกเสียชีวิตลงที่ดินดังกล่าวนั้นก็ไม่เป็นทรัพย์มรดกอีกต่อไป เมื่อไม่เป็นทรัพย์มรดกหากบุตรขายที่ดินต่อไปก็ไม่เป็นการยักย้ายทรัพย์มรดก และไม่อาจถูกกำจัดมิให้รับมรดกได้ (ฎ.๗๗๐๖/๒๕๔๘) ภายหลังจากมีฎีกาที่ ๗๗๐๖/๒๕๔๘ แล้วก็มีฎีกาในทำนองเดียวกันออกมาล่าสุดคือฎีกาที่ ๒๑๕๖/๒๕๕๕ ที่วินิจฉัยว่า จำเลยเข้าครอบครองและทำประโยชน์ในที่ดินพิพาทโดยอาศัยสิทธิของตนที่ได้รับการยกให้จาก ร. มิใช่ครอบครองที่ดินพิพาทแทนทายาทอื่น อันแสดงว่า ร. ได้ยกที่ดินพิพาทให้แก่จำเลยครอบครองแล้วโดยโจทก์ไม่ได้เกี่ยวข้อง ซึ่งขณะที่ ร.แสดงเจตนา ยกที่ดินพิพาทให้แก่จำเลยนั้น ที่ดินพิพาทเป็นที่ดินที่มีเอกสารสิทธิเป็นหนังสือรับรองการทำประโยชน์ (น.ส.๓) ผู้มีชื่อในเอกสารสิทธิจึงมีเพียงสิทธิครอบครอง การที่ ร.ส่งมอบที่ดินพิพาทให้แก่จำเลยโดยมิได้ทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่แม้ไม่ชอบด้วย ป.พ.พ. มาตรา ๕๒๕ ประกอบ ๔๕๖ วรรคหนึ่ง แต่ที่ดินพิพาทมีแต่สิทธิครอบครอง จึงถือได้ว่า ร.สละเจตนาครอบครองไม่ยึดถือที่ดินพิพาทต่อไป เมื่อจำเลยเข้าครอบครองและทำประโยชน์ในที่ดินพิพาทแล้ว จำเลยย่อมได้สิทธิครอบครองตามาตรา ๑๓๗๗ และ ๑๓๗๘ อันเป็นการได้สิทธิครอบครองตามกฎหมาย การออกโฉนดที่ดินพิพาทจัดทำโดยทางราชการ ออกให้แก่ ร.ซึ่งเป็นผู้มีสิทธิครอบครองตามหนังสือรับรองการทำประโยชน์ (น.ส.๓) ฉบับเดิม แม้ความจริง ร. ไม่มีสิทธิครอบครองในที่ดินพิพาทแล้วขณะออกโฉนดก็หาทำให้สิทธิครอบครองในที่ดินพิพาทของจำเลยเสียไปไม่ ที่ดินพิพาทจึงมิใช่ทรัพย์มรดกของ ร. ที่จะตกทอดแก่ทายาทอีกต่อไป

จากหลักกฎหมาย และ คำพิพากษาศาลฎีกาที่กล่าวมานั้น ทำให้เราได้หลักกฎหมายหลายประการ ในเชิงวิชาการเมื่อมีคำพิพากษาศาลฎีกาลักษณะเดียวกันออกมามาก เราถือว่าเรื่องนั้นเป็นเรื่องที่สำคัญ และหลักกฎหมายได้ตกผลึกแล้ว และสามารถนำไปออกเป็นข้อสอบได้ ซึ่งในลักษณะของการนำไปออกเป็นข้อสอบนั้นอาจจะออกในเรื่องกฎหมายลักษณะทรัพย์ หรือ ลักษณะมรดกก็ได้ ดังนั้นพวกเราที่กำลังเตรียมตัวสอบเนติบัณฑิต ก็ควรที่จะให้ความสนใจคำพิพากษาศาลฎีกาที่มีหลายหน้าเช่นนี้ไว้บ้างนะครับ.

ที่มา โดย ชิตพล ไชยสงเมือง น.บ.,น.บ.ท.(58),น.ม าที่ ตาม ป.พ.พ. มาตรา ๕๒๕ประกอบ มาตรา ๔๕๖ ซึ่งโดยหลักแล้วเราถือว่าเมื่อก ารยกที่ดินให้นั้นมิได้ทำเป็นหน ังสือและจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้ าหน้าที่แล้วผลตกเป็นโมฆะ แต่เมื่อที่ดินที่ยกให้นั้นเป็น เพียงที่ดินมือเปล่า การยกให้หรือขายก็สามารถที่จะกร ะทำได้โดยการโอนการครอบครอง ทั้งนี้ตามป.พ.พ.มาตรา ๑๓๗๗ และ มาตรา ๑๓๗๘ เมื่อกฎหมายเปิดโอกาสให้กระทำได ้โดยการโอนการครอบครอง การยกที่ดินให้ก็สมบูรณ์ หลักตรงนี้เราใช้ได้กับที่ดินมื หลักที่กล่าวมานั้น อยากให้ทุกท่านพิจารณาให้ชัด ประการแรกที่จะต้องวินิจฉัยให้ไ ด้เสียก่อนว่า การยกให้หรือขายนั้นสมบูรณ์แล้ว หรือไม่ อาจจะกระทำไม่ถูกต้องตามมาตรา ๕๒๕ แต่อาจจะสมบูรณ์โดยการส่งมอบการ ครอบครอง เพราะสำคัญมากซึ่งอาจเกี่ยวเนื่ องเชื่อมโยงกับข้อกฎหมายในลักษณ ะอื่น เช่นกฎหมายลักษณะมรดก เกี่ยวในลักษณะไหนดูเลยครับ เช่นในขณะที่เจ้ามรดกยังมีชีวิต อยู่ได้ยกที่ดินที่มีหนังสือรับ รองการทำประโยชน์ (น.ส.๓ก)ให้แก่บุตร โดยการยกให้มิได้ทำเป็นหนังสือแ ละจดทะเบียนกับพนักงานเจ้าหน้าท ี่ ผลตกเป็นโมฆะ ตามป.พ.พ. มาตรา ๕๒๕ ประกอบมาตรา ๔๕๖ แต่เมื่อเจ้ามรดกได้ส่งมอบการคร อบครอง การยกให้ก็มีผลสมบูรณ์ ดังนั้นเมื่อการยกให้มีผลสมบูรณ ์บุตรก็เป็นเจ้าของที่ดินดังกล่ าว กรณีเช่นนี้เมื่อเจ้ามรดกเสียชี วิตลงที่ดินดังกล่าวนั้นก็ไม่เป ็นทรัพย์มรดกอีกต่อไป เมื่อไม่เป็นทรัพย์มรดกหากบุตรข ายที่ดินต่อไปก็ไม่เป็นการยักย้ ายทรัพย์มรดก และไม่อาจถูกกำจัดมิให้รับมรดกไ ด้ (ฎ.๗๗๐๖/๒๕๔๘) ภายหลังจากมีฎีกาที่ ๗๗๐๖/ ๒๕๔๘ แล้วก็มีฎีกาในทำนองเดียวกันออกมาล่าส ุดคือฎีกาที่ ๒๑๕๖/ ๒๕๕๕ ที่วินิจฉัยว่า จำเลยเข้าครอบครองและทำประโยชน์ในที่ด ินพิพาทโดยอาศัยสิทธิของตนที่ได ้รับการยกให้จาก ร. มิใช่ครอบครองที่ดินพิพาทแทนทาย าทอื่น อันแสดงว่า ร. ได้ยกที่ดินพิพาทให้แก่จำเลยครอ บครองแล้วโดยโจทก์ไม่ได้เกี่ยวข ้อง ซึ่งขณะที่ ร.แสดงเจตนา ยกที่ดินพิพาทให้แก่จำเลยนั้น ที่ดินพิพาทเป็นที่ดินที่มีเอกส ารสิทธิเป็นหนังสือรับรองการทำป ระโยชน์ (น.ส.๓) ผู้มีชื่อในเอกสารสิทธิจึงมีเพี ยงสิทธิครอบครอง การที่ ร.ส่งมอบที่ดินพิพาทให้แก่จำเลย โดยมิได้ทำเป็นหนังสือและจดทะเบ ียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่แม้ไม่ ชอบด้วย ป.พ.พ. มาตรา ๕๒๕ ประกอบ ๔๕๖ วรรคหนึ่ง แต่ที่ดินพิพาทมีแต่สิทธิครอบคร อง จึงถือได้ว่า ร.สละเจตนาครอบครองไม่ยึดถือที่ ดินพิพาทต่อไป เมื่อจำเลยเข้าครอบครองและทำประ โยชน์ในที่ดินพิพาทแล้ว จำเลยย่อมได้สิทธิครอบครองตามาต รา ๑๓๗๗ และ ๑๓๗๘ อันเป็นการได้สิทธิครอบครองตามก ฎหมาย การออกโฉนดที่ดินพิพาทจัดทำโดยท างราชการ ออกให้แก่ ร.ซึ่งเป็นผู้มีสิทธิครอบครองตา มหนังสือรับรองการทำประโยชน์ (น.ส.๓) ฉบับเดิม แม้ความจริง ร. ไม่มีสิทธิครอบครองในที่ดินพิพา ทแล้วขณะออกโฉนดก็หาทำให้สิทธิค รอบครองในที่ดินพิพาทของจำเลยเส ียไปไม่ ที่ดินพิพาทจึงมิใช่ทรัพย์มรดกข จากหลักกฎหมาย และ คำพิพากษาศาลฎีกาที่กล่าวมานั้น ทำให้เราได้หลักกฎหมายหลายประกา  ร ในเชิงวิชาการเมื่อมีคำพิพากษาศ าลฎีกาลักษณะเดียวกันออกมามาก เราถือว่าเรื่องนั้นเป็นเรื่องท ี่สำคัญ และหลักกฎหมายได้ตกผลึกแล้ว และสามารถนำไปออกเป็นข้อสอบได้ ซึ่งในลักษณะของการนำไปออกเป็นข ้อสอบนั้นอาจจะออกในเรื่องกฎหมา ยลักษณะทรัพย์ หรือ ลักษณะมรดกก็ได้ ดังนั้นพวกเราที่กำลังเตรียมตัว สอบเนติบัณฑิต ก็ควรที่จะให้ความสนใจคำพิพากษา ศาลฎีกาที่มีหลายหน้าเช่นนี้ไว้
การยกให้ หรือ การขายที่ดินมือเปล่า(ที่ดินที่ ยังไม่มีเอกสารแสดงกรรมสิทธิ์) ซึ่งการยกให้หรือการขายนั้นไม่ไ ด้ทำเป็นหนังสือหรือจดทะเบียนต่ อพนักงานเจ้าหน้ าที่ ตาม ป.พ.พ. มาตรา ๕๒๕ประกอบ มาตรา ๔๕๖ ซึ่งโดยหลักแล้วเราถือว่าเมื่อการยกที่ดินให้นั้นมิได้ทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่แล้วผลตกเป็นโมฆะ แต่เมื่อที่ดินที่ยกให้นั้นเป็นเพียงที่ดินมือเปล่า การยกให้หรือขายก็สามารถที่จะกระทำได้โดยการโอนการครอบครอง ทั้งนี้ตามป.พ.พ.มาตรา ๑๓๗๗ และ มาตรา ๑๓๗๘ เมื่อกฎหมายเปิดโอกาสให้กระทำได้โดยการโอนการครอบครอง การยกที่ดินให้ก็สมบูรณ์ หลักตรงนี้เราใช้ได้กับที่ดินมือเปล่าได้ทุกกรณี ไม่ว่าจะเป็น ที่ดิน ส.ค.๑,ภ.บ.ท.๕(ฎ.๑๕๕๕๑/๒๕๕๓)

หลักที่กล่าวมานั้น อยากให้ทุกท่านพิจารณาให้ชัด 
ประการแรกที่จะต้องวินิจฉัยให้ได้เสียก่อนว่า การยกให้หรือขายนั้นสมบูรณ์แล้วหรือไม่ อาจจะกระทำไม่ถูกต้องตามมาตรา ๕๒๕ แต่อาจจะสมบูรณ์โดยการส่งมอบการครอบครอง เพราะสำคัญมากซึ่งอาจเกี่ยวเนื่องเชื่อมโยงกับข้อกฎหมายในลักษณะอื่น เช่นกฎหมายลักษณะมรดก เกี่ยวในลักษณะไหนดูเลย เช่นในขณะที่เจ้ามรดกยังมีชีวิตอยู่ได้ยกที่ดินที่มีหนังสือรับรองการทำประโยชน์ (น.ส.๓ก)ให้แก่บุตร โดยการยกให้มิได้ทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนกับพนักงานเจ้าหน้าที่ ผลตกเป็นโมฆะ ตามป.พ.พ. มาตรา ๕๒๕ ประกอบมาตรา ๔๕๖ แต่เมื่อเจ้ามรดกได้ส่งมอบการครอบครอง การยกให้ก็มีผลสมบูรณ์ ดังนั้นเมื่อการยกให้มีผลสมบูรณ์บุตรก็เป็นเจ้าของที่ดินดังกล่าว กรณีเช่นนี้เมื่อเจ้ามรดกเสียชีวิตลงที่ดินดังกล่าวนั้นก็ไม่เป็นทรัพย์มรดกอีกต่อไป เมื่อไม่เป็นทรัพย์มรดกหากบุตรขายที่ดินต่อไปก็ไม่เป็นการยักย้ายทรัพย์มรดก และไม่อาจถูกกำจัดมิให้รับมรดกได้ (ฎ.๗๗๐๖/๒๕๔๘) 

ภายหลังจากมีฎีกาที่ ๗๗๐๖/๒๕๔๘ แล้วก็มีฎีกาในทำนองเดียวกันออกมาล่าสุดคือฎีกาที่ ๒๑๕๖/๒๕๕๕ ที่วินิจฉัยว่า จำเลยเข้าครอบครองและทำประโยชน์ในที่ดินพิพาทโดยอาศัยสิทธิของตนที่ได้รับการยกให้จาก ร. มิใช่ครอบครองที่ดินพิพาทแทนทายาทอื่น อันแสดงว่า ร. ได้ยกที่ดินพิพาทให้แก่จำเลยครอบครองแล้วโดยโจทก์ไม่ได้เกี่ยวข้อง ซึ่งขณะที่ ร.แสดงเจตนา ยกที่ดินพิพาทให้แก่จำเลยนั้น ที่ดินพิพาทเป็นที่ดินที่มีเอกสารสิทธิเป็นหนังสือรับรองการทำประโยชน์ (น.ส.๓) ผู้มีชื่อในเอกสารสิทธิจึงมีเพียงสิทธิครอบครอง การที่ ร.ส่งมอบที่ดินพิพาทให้แก่จำเลยโดยมิได้ทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่แม้ไม่ชอบด้วย ป.พ.พ. มาตรา ๕๒๕ ประกอบ ๔๕๖ วรรคหนึ่ง แต่ที่ดินพิพาทมีแต่สิทธิครอบครอง จึงถือได้ว่า ร.สละเจตนาครอบครองไม่ยึดถือที่ดินพิพาทต่อไป เมื่อจำเลยเข้าครอบครองและทำประโยชน์ในที่ดินพิพาทแล้ว จำเลยย่อมได้สิทธิครอบครองตามาตรา ๑๓๗๗ และ ๑๓๗๘ อันเป็นการได้สิทธิครอบครองตามกฎหมาย การออกโฉนดที่ดินพิพาทจัดทำโดยทางราชการ ออกให้แก่ ร.ซึ่งเป็นผู้มีสิทธิครอบครองตามหนังสือรับรองการทำประโยชน์ (น.ส.๓) ฉบับเดิม แม้ความจริง ร. ไม่มีสิทธิครอบครองในที่ดินพิพาทแล้วขณะออกโฉนดก็หาทำให้สิทธิครอบครองในที่ดินพิพาทของจำเลยเสียไปไม่ ที่ดินพิพาทจึงมิใช่ทรัพย์มรดกของ ร. ที่จะตกทอดแก่ทายาทอีกต่อไป
ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์,กฎหมายทรัพย์สิน-กรรมสิทธิ์-ทรัพย์อิงสิทธิ,คำพิพากษาศาลฎีกา,ประมวลกฎหมายที่ดิน