ประเทศไทยควรพัฒนาบริการปฐมภูมิอย่างไร เพื่อรองรับระบบหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้า?
มุมมองส่องหลักประกัน มุมมองส่องหลักประกัน ศาสตราจารย์ Anne Mills รองผู้อำนวยการ London School of Hygiene Tropical Medicine แห่งประเทศอังกฤษ ซึ่งเป็นผู้เชี่ยวชาญในการศึกษาวิจัยระบบเศรษฐศาสตร์สุขภาพ และระบบสุขภาพในประเทศกำลังพัฒนาทั้งหลาย ได้รับการเชื้อเชิญให้มาประชุมในประเทศไทยเมื่อเร็วๆนี้ ท่านได้ติดตามและมีส่วนช่วยเหลือการพัฒนาระบบการเงินการคลังของโครงการหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้าในประเทศไทย ได้ให้มุมมองเกี่ยวกับโครงการนี้ ในช่วงหนึ่งทศวรรษที่ผ่านมา ดังนี้ ประเด็น คุณมีมุมมองต่อโครงการนี้อย่างไรในช่วงที่ผ่านมา และอนาคตของโครงการ ข้อคิดเห็น เป็นการตัดสินใจที่ถูกต้องที่ริเริ่มโครงการนี้ในปี ๒๕๔๕ เพราะทำให้คนไทยเข้าถึง บริการสุขภาพได้ ดิฉันคิดว่า ผู้ออกแบบโครงการนี้มีความชาญฉลาดในการพัฒนาระบบ โดยเฉพาะการจ่ายเงินรายหัว Capitation Payment เพราะทำให้โครงการนี้มีค่าใช้จ่ายที่เพียงพอ Affordable สำหรับประเทศไทยทั้งประเทศ แต่วันเวลาที่ผ่านไป เราพบว่าค่าใช้จ่ายด้านสุขภาพจะแพงขึ้นเรื่อยๆซึ่งเป็นภาระที่กดดันรัฐบาลพอควรทีเดียวปัญหาที่ตามมาด้วยเสมอคือ เมื่อคุณให้โอกาสคนเข้าถึงบริการมากsขึ้นโรงพยาบาลมักจะแน่นแออัดมากขึ้นด้วย ประเทศไทยยังขาดแคลนบุคคลากรโดยเฉพาะแพทย์พยาบาลที่พอเพียงต่อการให้บริการ เราต้องดูแลด้านนี้ควบคู่กันไป ประเด็น คุณคิดว่าประเทศไทยจะพัฒนาปรับปรุงเรื่องนี้อย่างไร ข้อคิดเห็น เป็นเรื่องสำคัญมากที่ต้องใส่ใจต่อการพัฒนาระบบบริการปฐมภูมิ ในประเทศไทยที่ผ่านมา ยังมีการพัฒนาด้านนี้ไม่ค่อยดีนัก คนมักนิยมไปโรงพยาบาล ในประเทศอังกฤษ เมื่อคนเจ็บป่วยต้องไปพบแพทย์ที่หน่วยบริการปฐมภูมิ ก่อนที่จะไปโรงพยาบาล โดยเฉพาะโรคเรื้อรังและโรคพื้นฐานทั่วไปซึ่งให้การดูแลที่ระดับปฐมภูมิ คลินิก ศูนย์บริการสาธารณสุข และโรงพยาบาลสร้างเสริมสุขภาพ ได้ ประเทศไทยขณะนี้กำลังพยายามพัฒนาระบบบริการปฐมภูมิอยู่ ซึ่งคงต้องใช้เวลาอีกพอสมควรกว่าระบบนี้จะเข้มแข็ง ประเด็น คุณคิดอย่างไรต่อการที่ประเทศไทยมี ๓ กองทุนใหญ่ข้าราชการ ประกันสังคม และหลักประกันสุขภาพ ในขณะนี้ ข้อคิดเห็น มันน่าเสียดายที่ประเทศไทยไม่สามารถจัดการให้มีกองทุนเดียว Single Scheme ได้ตั้งแต่ตอนเริ่มโครงการ จริงๆแล้วควรจะมีการควบรวมเข้าด้วยกัน กองทุนข้าราชการมีความใหญ่โตมาก เพราะข้าราชการจะเสียงดัง และส่งผลโน้มน้าวได้ ส่วนประกันสังคมเองก็อยากบริหารระบบแยกเป็นของตัวเอง ที่ผ่านมาทั้งสามกองทุนมีการสนับสนุนด้านการเงินที่แตกต่างกัน และเงินมักจะถูกดูดไปที่ข้าราชการแยะ นี่เป็นปัญหาใหญ่ของประเทศไทย ซึ่งฉันคิดว่าท้ายที่สุดก็ต้องมีการควบรวม เพียงแค่อาจต้องใช้เวลาบ้าง ประเด็น ประเทศอังกฤษ มีปัญหาการจัดบริการสุขภาพแก่ผู้สูงอายุ คุณคิดว่าประเทศไทยจะประสบปัญหาเดียวกันหรือไม่ ข้อคิดเห็น แน่นอนเช่นเดียวกัน คนแก่มากขึ้นทุกวันนี้ ประเทศไทย ๑๒ ในปี พศ๒๕๕๖ มันเป็นประเด็นปัญหาระยะยาว ที่ถ้าไม่วางแผนการจัดการที่ดี ประเทศจะมีปัญหามากทีเดียว โดยเฉพาะในโรงพยาบาล ในเชิงเหตุผล คนเราพอแก่ตัวลง ไม่จำเป็นว่าจะต้องเจ็บป่วยถี่ขึ้น บ่อยขึ้น ปัญหาคือ คนสูงอายุมักจะดูแลตัวเองได้น้อยลงเมื่อแก่ตัว ก็เลยเป็นโน่นเป็นนี่มากขึ้น คนสูงอายุที่เข้าโรงพยาบาล ไม่ใช่เพียงเหตุผลด้านสุขภาพอย่างเดียว แต่เราพบว่าเป็นเหตุผลด้านสังคมที่ต้องการคนมาดูแลใส่ใจด้วยต่างหาก ประเทศไทยต้องใส่ใจด้านสวัสดิการสังคมด้วย มิใช่แต่เรื่องค่ารักษาพยาบาลยามเจ็บป่วยเท่านั้น ประเด็น ในเชิงระบบบริการสุขภาพ มุมมองที่มีต่อระบบบริการของหน่วยงานภาครัฐ และเอกชน เป็นอย่างไรบ้าง ข้อคิดเห็น คุณต้องวางน้ำหนัก และสร้างความสมดุลย์ระหว่างสองส่วนนี้ให้ดี จริงๆแล้ว หลายประเทศในโลกนี้มีทรัพยากรและศักยภาพการให้บริการอยู่ในภาคเอกชนแยะ ฉันคิดว่าสมเหตุสมผลแล้วสำหรับประเทศไทยที่ให้คนในสิทธิ์ประกันสังคมสามารถเลือกในหน่วยบริการเอกชนได้ รัฐบาลต้องสามารถ และรู้จักใช้ประโยชน์จากภาคเอกชน แต่ต้องใส่ใจ และสามารถที่จะควบคุมราคา และคุณภาพบริการที่ภาคเอกชนดูแลอยู่ด้วย
1. เน้นการพัฒนาบริการปฐมภูมิ:
- พัฒนาให้ประชาชนเข้าถึงบริการปฐมภูมิได้สะดวก
- เพิ่มจำนวนหน่วยบริการปฐมภูมิ
- พัฒนาระบบการส่งต่อผู้ป่วยจากบริการปฐมภูมิไปยังโรงพยาบาล
- พัฒนาระบบการจ่ายเงินเพื่อสนับสนุนบริการปฐมภูมิ

2. พัฒนาทักษะบุคลากร:
- พัฒนาศักยภาพแพทย์ พยาบาล และบุคลากรทางการแพทย์ที่ให้บริการในหน่วยบริการปฐมภูมิ
- เน้นการฝึกอบรมเกี่ยวกับโรคเรื้อรัง โรคพื้นฐานทั่วไป และการดูแลผู้สูงอายุ

3. ส่งเสริมให้ประชาชนเข้าใจและใช้บริการปฐมภูมิ:
- ให้ความรู้ประชาชนเกี่ยวกับบริการปฐมภูมิ
- รณรงค์ให้ประชาชนเข้าใจความสำคัญของการใช้บริการปฐมภูมิ
- พัฒนาระบบนัดหมายล่วงหน้า
- พัฒนาระบบส่งยาถึงบ้าน

ตัวอย่างแนวทางการพัฒนา:
- พัฒนาคลินิกชุมชนให้เป็นหน่วยบริการปฐมภูมิหลัก
- พัฒนาศูนย์บริการสาธารณสุขให้มีศักยภาพในการรองรับผู้ป่วยโรคเรื้อรัง
- พัฒนาโรงพยาบาลสร้างเสริมสุขภาพให้สามารถดูแลผู้สูงอายุได้
- พัฒนาระบบ Telemedicine เพื่อให้ประชาชนสามารถเข้าถึงบริการปฐมภูมิได้สะดวกยิ่งขึ้น

ผลลัพธ์ที่คาดหวัง:
- ประชาชนเข้าถึงบริการปฐมภูมิได้สะดวกและรวดเร็ว
- ลดภาระงานในโรงพยาบาล
- ลดค่าใช้จ่ายด้านการรักษาพยาบาล
- ประชาชนมีสุขภาพที่ดีขึ้น

เหตุผลที่ควรพัฒนาบริการปฐมภูมิ:
- บริการปฐมภูมิมีบทบาทสำคัญในการป้องกันและควบคุมโรค
- บริการปฐมภูมิสามารถช่วยลดความเสี่ยงของโรคเรื้อรัง
- บริการปฐมภูมิสามารถช่วยลดอัตราการเสียชีวิต
- บริการปฐมภูมิสามารถช่วยลดค่าใช้จ่ายด้านการรักษาพยาบาล
- บริการปฐมภูมิสามารถช่วยเพิ่มคุณภาพชีวิตของประชาชน

สรุป: การพัฒนาบริการปฐมภูมิเป็นสิ่งสำคัญสำหรับประเทศไทย
สาธารณสุข (public health)