คนไร้ความสามารถ คืออย่างไร
Table of contents in the article  การขอให้ศาลสั่งให้เป็น ” คนไร้ความสามารถ “ และขอแต่งตั้ง ” ผู้อนุบาล “ เป็นงานที่ทนายความจะต้องพบเจออยู่ประจำ ไม่ว่าจะเป็นฝ่ายผู้ร้องหรือผู้คัดค้าน  การขอให้ศาลสั่งให้เป็น ” คนไร้ความสามารถ “ และขอแต่งตั้ง ” ผู้อนุบาล “ เป็นงานที่ทนายความจะต้องพบเจออยู่ประจำ ไม่ว่าจะเป็นฝ่ายผู้ร้องหรือผู้คัดค้าน  ซึ่งการทำงานของทนายความ ไม่ควรแต่จะลอกตัวอย่างคำร้อง คำคัดค้าน และทำตามไปโดยที่ไม่เข้าใจข้อกฎหมายอย่างถ่องแท้ ซึ่งการทำงานของทนายความ ไม่ควรแต่จะลอกตัวอย่างคำร้อง คำคัดค้าน และทำตามไปโดยที่ไม่เข้าใจข้อกฎหมายอย่างถ่องแท้ แต่ทนายความควรต้องศึกษาข้อกฎหมายที่เกี่ยวข้องให้แตกฉานก่อน แล้วจึงค่อยลงมือทำงาน เพราะหากเกิดปัญหาเฉพาะหน้า จะได้แก้ไขได้ถูกต้อง อีกทั้งยังป้องกันความผิดพลาดต่างๆได้เป็นอย่างดี แต่ทนายความควร ต้องศึกษาข้อกฎหมายที่เกี่ยวข้องให้แตกฉานก่อน แล้วจึงค่อยลงมือทำงาน ดังนั้น วันนี้ผมจะมาอธิบายเกี่ยวกับ คนไร้ความสามารถ และ ผู้อนุบาล พร้อมข้อกฎหมายและคำพิพากษาศาลฎีกาแบบละเอียดครบถ้วน เพื่อใช้เป็นคู่มือในการศึกษาและทำงานครับ  คนไร้ความสามารถ หมายถึง คนไร้ความสามารถ หมายถึง คนไร้ความสามารถ หมายถึง คนไร้ความสามารถ คือ คนที่ศาลไต่สวนพยานหลักฐานแล้วเห็นว่าเป็นบุคคลวิกลจริต จึงมีคำสั่งว่าเป็นคนไร้ความสามารถ และประกาศคำสั่งดังกล่าวลงในราชกิจจานุเบกษา เพื่อให้บุคคลทั่วไปได้ทราบ  (ป.พ.พ.ม.28)  คนไร้ความสามารถ คือ คนที่ศาลไต่สวนพยานหลักฐานแล้วเห็นว่าเป็นบุคคลวิกลจริต จึงมีคำสั่งว่าเป็นคนไร้ความสามารถ และประกาศคำสั่งดังกล่าวลงในราชกิจจานุเบกษา เพื่อให้บุคคลทั่วไปได้ทราบ  (ป.พ.พ.ม.28)  บุคคลวิกลจริต ดังนั้นคนไร้ความสามารถ คือ บุคคลวิกลจริต ที่ศาลมีคำพิพากษายืนยันแล้วว่า เป็นบุคคลวิกลจริตจริง ดังนั้นคนไร้ความสามารถ คือ บุคคลวิกลจริต ที่ศาลมีคำพิพากษายืนยันแล้วว่า เป็นบุคคลวิกลจริตจริง เป็นบุคคลวิกลจริตจริง “คนไร้ความสามารถ” จึงเหมือนกับ “ บุคคลวิกลจริต ” ทุกประการ แตกต่างกันเพียงว่า ศาลมีคำสั่งแล้วหรือไม่ “คนไร้ความสามารถ” จึงเหมือนกับ “ บุคคลวิกลจริต ” ทุกประการ แตกต่างกันเพียงว่า ศาลมีคำสั่งแล้วหรือไม่ คำว่าบุคคลวิกลจริต  คือ ? คำว่าบุคคลวิกลจริต  คือ ? คำว่าบุคคลวิกลจริต หมายความถึง 1.บุคคลที่มีสติสัมปชัญญะไม่สมบูรณ์ และมีอาการร้ายแรง ถึงขั้นทำให้ไม่สามารถตัดสินใจแยกถูกผิดโดยใช้เหตุผลได้ดังคนปกติ ไม่สามารถรักษาผลประโยชน์ของตนเองได้ และมีอาการดังกล่าวแบบติดตัวหรือเป็นประจำ  1.บุคคลที่มีสติสัมปชัญญะไม่สมบูรณ์ และมีอาการร้ายแรง ถึงขั้นทำให้ไม่สามารถตัดสินใจแยกถูกผิดโดยใช้เหตุผลได้ดังคนปกติ ไม่สามารถรักษาผลประโยชน์ของตนเองได้ และมีอาการดังกล่าวแบบติดตัวหรือเป็นประจำ  2.บุคคลที่ไม่สามารถดูแลหรือจัดการทรัพย์สินของตนเองได้ เนื่องจากไม่มีสติสัมปชัญญะ ขาดความรำลึกของความรู้สึกเนื่องจากอาการป่วยหนัก (เช่นนอนป่วยติดเตียง ด้วยโรคสมองฝ่อ หรือสมองเสื่อมขั้นรุนแรง) และมีอาการดังกล่าวแบบติดตัว หรือเป็นประจำ 2.บุคคลที่ไม่สามารถดูแลหรือจัดการทรัพย์สินของตนเองได้ เนื่องจากไม่มีสติสัมปชัญญะ ขาดความรำลึกของความรู้สึกเนื่องจากอาการป่วยหนัก (เช่นนอนป่วยติดเตียง ด้วยโรคสมองฝ่อ หรือสมองเสื่อมขั้นรุนแรง) และมีอาการดังกล่าวแบบติดตัว หรือเป็นประจำ ซึ่งผมได้อธิบายไว้อย่างละเอียดแล้ว โปรดอ่านในบทความเรื่อง  ” บุคคลวิกลจริต ” <<< คลิกเพื่ออ่าน ซึ่งผมได้อธิบายไว้อย่างละเอียดแล้ว โปรดอ่านในบทความเรื่อง  ” บุคคลวิกลจริต ” <<< คลิกเพื่ออ่าน ” บุคคลวิกลจริต ” <<< คลิกเพื่ออ่าน บุคคลวิกลจริต  ทำไมจึงต้องขอให้ศาลสั่งให้เป็น คนไร้ความสามารถ ทำไมจึงต้องขอให้ศาลสั่งให้เป็น คนไร้ความสามารถ บุคคลวิกลจริตสามารถทำนิติกรรมใดๆก็ได้ และนิติกรรมที่บุคคลวิกลจริตทำ จะเป็นโมฆียะต่อเมื่อ พิสูจน์ได้ว่า ขณะทำนิติกรรมบุคคลดังกล่าวมีอาการจริตวิกล และคู่กรณีรู้ว่าบุคคลดังกล่าวเป็นบุคคลวิกลจริต (ปพพ ม.30) บุคคลวิกลจริตสามารถทำนิติกรรมใดๆก็ได้ และนิติกรรมที่บุคคลวิกลจริตทำ จะเป็นโมฆียะต่อเมื่อ พิสูจน์ได้ว่า ขณะทำนิติกรรมบุคคลดังกล่าวมีอาการจริตวิกล และคู่กรณีรู้ว่าบุคคลดังกล่าวเป็นบุคคลวิกลจริต (ปพพ ม.30) ซึ่งทางปฏิบัติเป็นเรื่องยุ่งยากที่จะต้องมาพิสูจน์กันในภายหลัง  และเมื่อทำนิติกรรมไปแล้ว  หากจะต้องมาเพื่อถอนบอกล้างภายหลัง อาจจะเกิดความเสียหายแก่บุคคลวิกลจริตหรือบุคคลภายนอกได้  ซึ่งทางปฏิบัติเป็นเรื่องยุ่งยากที่จะต้องมาพิสูจน์กันในภายหลัง  และเมื่อทำนิติกรรมไปแล้ว  หากจะต้องมาเพื่อถอนบอกล้างภายหลัง อาจจะเกิดความเสียหายแก่บุคคลวิกลจริตหรือบุคคลภายนอกได้  นอกจากนี้หากมีความจำเป็นที่จะต้องทำนิติกรรมสัญญาใดๆ ที่เกี่ยวข้องกับทรัพย์สินของบุคคลวิกลจริต เช่น มีความจำเป็นต้องขายที่ดิน หรือถอนเงิน เพื่อมาใช้รักษาตัวบุคคลวิกลจริต เจ้าหน้าที่สำนักงานที่ดินย่อมไม่ทำให้ เพราะรับทราบว่าบุคคลดังกล่าวมีอาการวิกลจริต หรืออาจจะทำไม่ได้โดยสภาพ เพราะบุคคลวิกลจริตไม่สามารถแสดงเจตนาได้ เช่น นอนป่วยไม่รู้สึกตัวอยู่ที่โรงพยาบาล  นอกจากนี้หากมีความจำเป็นที่จะต้องทำนิติกรรมสัญญาใดๆ ที่เกี่ยวข้องกับทรัพย์สินของบุคคลวิกลจริต เช่น มีความจำเป็นต้องขายที่ดิน หรือถอนเงิน เพื่อมาใช้รักษาตัวบุคคลวิกลจริต เจ้าหน้าที่สำนักงานที่ดินย่อมไม่ทำให้ เพราะรับทราบว่าบุคคลดังกล่าวมีอาการวิกลจริต หรืออาจจะทำไม่ได้โดยสภาพ เพราะบุคคลวิกลจริตไม่สามารถแสดงเจตนาได้ เช่น นอนป่วยไม่รู้สึกตัวอยู่ที่โรงพยาบาล  ดังนั้นกฎหมายจึงเปิดโอกาสให้ผู้มีส่วนได้เสียกับบุคคลวิกลจริต ยื่นคำร้องต่อศาลขอให้ศาลสั่งให้บุคคลวิกลจริตเป็นบุคคลไร้ความสามารถ เพื่อป้องกันและแก้ไขปัญหา เกี่ยวกับการทำนิติกรรม และทรัพย์สิน ของคนไร้ความสามารถ  ดังนั้นกฎหมายจึงเปิดโอกาสให้ผู้มีส่วนได้เสียกับบุคคลวิกลจริต ยื่นคำร้องต่อศาลขอให้ศาลสั่งให้บุคคลวิกลจริตเป็นบุคคลไร้ความสามารถ เพื่อป้องกันและแก้ไขปัญหา เกี่ยวกับการทำนิติกรรม และทรัพย์สิน ของคนไร้ความสามารถ  ใครเป็นผู้มีสิทธิยื่นคำร้อง ใครเป็นผู้มีสิทธิยื่นคำร้อง ใครเป็นผู้มีสิทธิยื่นคำร้อง ไม่ใช่ใครก็ได้ที่มีสิทธิยื่นคำร้องขอให้ศาลสั่งให้เป็นบุคคลไร้ความสามารถและขอให้ศาลตั้งผู้อนุบาล แต่เฉพาะบุคคลเหล่านี้่เท่านั้น ที่มีสิทธิยื่นคำร้อง 1.คู่สมรส  1.คู่สมรส  ซึ่งหมายความถึง สามีหรือภริยา ของบุคคลวิกลจริต เฉพาะที่ได้จดทะเบียนสมรสตามกฎหมายแล้วเท่านั้น หากอยู่กินกันโดยไม่ได้จดทะเบียนสมรส แม้จะอยู่กินมานานแค่ไหน ก็ไม่สามารถยื่นคำร้องได้ ซึ่งหมายความถึง สามีหรือภริยา ของบุคคลวิกลจริต เฉพาะที่ได้จดทะเบียนสมรสตามกฎหมายแล้วเท่านั้น หากอยู่กินกันโดยไม่ได้จดทะเบียนสมรส แม้จะอยู่กินมานานแค่ไหน ก็ไม่สามารถยื่นคำร้องได้ 2.ผู้บุพการี  2.ผู้บุพการี  ซึ่งหมายความถึง บิดา มารดา ปู่ ย่า ตา ยาย ทวดของบุคคลวิกลจริต ซึ่งรวมถึงบิดามารดาบุญธรรมด้วย (ฎ.1886/2492)  ซึ่งหมายความถึง บิดา มารดา ปู่ ย่า ตา ยาย ทวดของบุคคลวิกลจริต ซึ่งรวมถึงบิดามารดาบุญธรรมด้วย (ฎ.1886/2492)  ฎ.1886/2492 แต่กรณีที่ผู้บุพการีเป็นบิดา จะต้องเป็นบิดาที่ชอบด้วยกฎหมายหรือไม่ ? แต่กรณีที่ผู้บุพการีเป็นบิดา จะต้องเป็นบิดาที่ชอบด้วยกฎหมายหรือไม่ ? ปัญหานี้นักกฎหมายหลายคนยังเห็นแย้งกันอยู่ บ้างก็ว่าต้องมีการรับรองโดยพฤตินัยหรือนิตินัยเสียก่อน บ้างก็ว่าไม่ต้อง ให้ถือตามความเป็นจริง และยังไม่มีคำพิพากษาศาลฎีกาที่ระบุประเด็นนี้ตรงๆ  ปัญหานี้นักกฎหมายหลายคนยังเห็นแย้งกันอยู่ บ้างก็ว่าต้องมีการรับรองโดยพฤตินัยหรือนิตินัยเสียก่อน บ้างก็ว่าไม่ต้อง ให้ถือตามความเป็นจริง และยังไม่มีคำพิพากษาศาลฎีกาที่ระบุประเด็นนี้ตรงๆ  ดังนั้นถ้าเป็นบิดาที่ไม่ชอบด้วยกฎหมาย ผมเห็นว่าน่าจะต้องทำการขอรับรองบุตร เพื่อให้ถือเป็นบิดาที่ชอบด้วยกฎหมายเสียก่อนดีกว่าครับ   ดังนั้นถ้าเป็นบิดาที่ไม่ชอบด้วยกฎหมาย ผมเห็นว่าน่าจะต้องทำการขอรับรองบุตร เพื่อให้ถือเป็นบิดาที่ชอบด้วยกฎหมายเสียก่อนดีกว่าครับ   อนึ่งคำว่าผู้บุพการี ไม่รวมถึง พี่น้องร่วมบิดามารดา ลุง ป้า น้า อา ลูกพี่ลูกน้อง ถึงเป็นญาติใกล้ชิดเพียงใด  แต่ไม่ถือว่าเป็น ผู้บุพการี/ผู้สืบสันดานย่อมไม่มีสิทธิยื่นคำร้อง ทั้งนี้ตามนัยคำพิพากษาศาลฎีกาที่ ฎ.727/2472 , ฎ.1886/2492,ฎ.5541/2542   แต่อย่างไรก็ตามบุคคลดังกล่าวอาจใช้สิทธิยื่นคำร้องได้หากเป็นผู้ดูแลปกครองผู้วิกลจริต ตามความเป็นจริง (ดูข้อ 4.) อนึ่งคำว่าผู้บุพการี ไม่รวมถึง พี่น้องร่วมบิดามารดา ลุง ป้า น้า อา ลูกพี่ลูกน้อง ถึงเป็นญาติใกล้ชิดเพียงใด  แต่ไม่ถือว่าเป็น ผู้บุพการี/ผู้สืบสันดานย่อมไม่มีสิทธิยื่นคำร้อง ทั้งนี้ตามนัยคำพิพากษาศาลฎีกาที่ ฎ.727/2472 , ฎ.1886/2492,ฎ.5541/2542   แต่อย่างไรก็ตามบุคคลดังกล่าวอาจใช้สิทธิยื่นคำร้องได้หากเป็นผู้ดูแลปกครองผู้วิกลจริต ตามความเป็นจริง (ดูข้อ 4.) ฎ.727/2472 ฎ.1886/2492 ฎ.5541/2542  3.ผู้สืบสันดาน  3.ผู้สืบสันดาน  ซึ่งหมายความถึง ลูก หลาน เหลน ลื่อ ของบุคคลวิกลจริต และรวมถึง  ซึ่งหมายความถึง ลูก หลาน เหลน ลื่อ ของบุคคลวิกลจริต และรวมถึง  1.บุตรบุญธรรมที่ได้จดทะเบียนแล้ว  (ฎ.371/2510) 1.บุตรบุญธรรมที่ได้จดทะเบียนแล้ว  (ฎ.371/2510) ฎ.371/2510 2.บุตรนอกกฎหมายที่บิดารับรองทางนิตินัยแล้ว ไม่ว่าจะเป็นการรับรองทางนิตินัย ด้วยการจดทะเบียนสมรสกับมารดา หรือจดทะเบียนรับรองบุตร  2.บุตรนอกกฎหมายที่บิดารับรองทางนิตินัยแล้ว ไม่ว่าจะเป็นการรับรองทางนิตินัย ด้วยการจดทะเบียนสมรสกับมารดา หรือจดทะเบียนรับรองบุตร  3.บุตรนอกกฎหมายที่บิดาให้การรับรองทางพฤตินัยด้วยการ ให้การส่งเสียเลี้ยงดู ดูแลปกครอง ให้การศึกษา ให้ใช้นามสกุล และแสดงต่อบุคคลอื่นๆว่าเป็นบุตรของตน ( ฎ.1340/2534 )  3.บุตรนอกกฎหมายที่บิดาให้การรับรองทางพฤตินัยด้วยการ ให้การส่งเสียเลี้ยงดู ดูแลปกครอง ให้การศึกษา ให้ใช้นามสกุล และแสดงต่อบุคคลอื่นๆว่าเป็นบุตรของตน ( ฎ.1340/2534 )  ฎ.1340/2534 4.ผู้ปกครอง ผู้ดูแล 4.ผู้ปกครอง ผู้ดูแล หมายความรวมถึงผู้ปกครองตามกฎหมาย และผู้ปกครองโดยพฤตินัย คือบุคคลที่ดูแลคนวิกลจริตด้วย  หมายความรวมถึงผู้ปกครองตามกฎหมาย และผู้ปกครองโดยพฤตินัย คือบุคคลที่ดูแลคนวิกลจริตด้วย  โดยผู้ปกครองนั้น ไม่จำเป็นต้องมีความเกี่ยวข้องเป็นญาติกับบุคคลวิกลจริตแต่อย่างใด แต่หากเป็นผู้ปกครองหรือ ดูแลเลี้ยงดูบุคคลวิกลจริตตลอดมาก็มีสิทธิยื่นคำร้องได้  (ฎ.964/2504 ญ., ฎ.3866/2545) โดยผู้ปกครองนั้น ไม่จำเป็นต้องมีความเกี่ยวข้องเป็นญาติกับบุคคลวิกลจริตแต่อย่างใด แต่หากเป็นผู้ปกครองหรือ ดูแลเลี้ยงดูบุคคลวิกลจริตตลอดมาก็มีสิทธิยื่นคำร้องได้
คนไร้ความสามารถ คือ บุคคลวิกลจริต ที่ศาลมีคำพิพากษายืนยันแล้วว่า เป็นบุคคลวิกลจริตจริง “คนไร้ความสามารถ” จึงเหมือนกับ “ บุคคลวิกลจริต ” ทุกประการ แตกต่างกันเพียงว่า ศาลมีคำสั่งแล้วหรือไม่ คำว่าบุคคลวิกลจริต คือ ? หมายความถึง
1. บุคคลที่มีสติสัมปชัญญะไม่สมบูรณ์ และมีอาการร้ายแรง ถึงขั้นทำให้ไม่สามารถตัดสินใจแยกถูกผิดโดยใช้เหตุผลได้ดังคนปกติ ไม่สามารถรักษาผลประโยชน์ของตนเองได้ และมีอาการดังกล่าวแบบติดตัวหรือเป็นประจำ
2. บุคคลที่ไม่สามารถดูแลหรือจัดการทรัพย์สินของตนเองได้ เนื่องจากไม่มีสติสัมปชัญญะ ขาดความรำลึกของความรู้สึกเนื่องจากอาการป่วยหนัก (เช่นนอนป่วยติดเตียง ด้วยโรคสมองฝ่อ หรือสมองเสื่อมขั้นรุนแรง) และมีอาการดังกล่าวแบบติดตัว หรือเป็นประจำ ซึ่งผมได้อธิบายไว้อย่างละเอียดแล้ว โปรดอ่านในบทความเรื่อง ” บุคคลวิกลจริต
ความรู้พื้นฐานกฏหมาย,ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์,ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งฯ(วิแพ่ง),กฎหมายนิติกรรม-สัญญา-ข้อสัญญาไม่เป็นธรรม,กฎหมายมรดก-พินัยกรรม,กฎหมายทรัพย์สิน-กรรมสิทธิ์-ทรัพย์อิงสิทธิ