อุจจาระสีดำ (Melena) บ่งบอกถึงอะไร และเกิดจากอะไรได้บ้าง?
ถ่ายดำ ลุงแดงมีอาการปวดขัดในหัวเข่ามานานปี เคยหาหมอมาหลายแห่งแล้ว ได้ยามากินก็ทุเลา แต่เมื่อขาดยาก็กลับปวดอยู่ดังเดิม หมอบอกว่าเกิดจากข้อเข่าเสื่อม เห็นจะรักษาให้หายขาดได้ยาก วันหนึ่งเพื่อนบ้านแนะนำให้ลุงแดงลองเอาตัวอย่างยาชุดที่เขาใช้ได้ผลให้ลุงแดงกิน ก็รู้สึกว่าดีชะงัดจึงเอาตัวอย่างยาชุดนั้นไปซื้อจากร้านขายยามากินเป็นประจำทุกวัน 2 เดือนต่อมา อยู่ๆลุงแดงก็รู้สึกหน้าซีด มีอาการจะเป็นลม ลูกๆจึงกุลีกุจอพาลุงไปส่งโรงพยาบาล ลุงแดงเล่าให้หมอฟังว่า ก่อนหน้านี้ 4-5 วัน รู้สึกปวดในท้องเป็นพักๆ คุณลุงมีอาการถ่ายดำ ด้วยหรือไม่ คุณหมอตรวจดูแล้วพบว่าลุงแดงมีอาการหน้าตาซีดเซียว แหกตาดูก็เห็นว่าเปลือกตาซีด แสดงว่ามีอาการเลือดน้อยโลหิตจาง ประกอบกับประวัติการกินยาชุดและอาการปวดท้อง หมอจึงสงสัยว่าลุงแดงจะมีแผลในกระเพาะอาหาร เกิดจากยาชุดทำเหตุ และอาจมีการตกเลือดในกระเพาะด้วยที่ทำให้เลือดน้อย ถ่ายดำ หมายถึง ถ่ายอุจจาระออกเป็นสีดำ คล้ายถ่านหรือเฉาก๊วย คุณหมออธิบายเพิ่มเติม ลุงแดงรีบพยักหน้าว่า ผมก็นึกสงสัยอยู่หลายวันแล้วว่า ทำไมระยะนี้ถ่ายอุจจาระทุกครั้งจึงออกเป็นสีดำปี๋ผิดธรรมดา นั่นแสดงว่า มีเลือดออกจากกระเพาะของลุงมาหลายวันแล้ว คุณหมอเสริม คุณหมอครับ ตามปกติถ้าเป็นเลือดก็ควรจะออกเป็นสีแดงไม่ใช่หรือครับ ลูกๆของลุงที่ยืนฟังอยู่ข้างๆก็ถามขึ้นบ้าง ถูกแล้ว ถ้าเป็นเลือดสดๆ ก็จะออกเป็นสีแดง แต่เลือดที่ออกในกระเพาะอาหาร ถ้าออกทีละน้อยก็จะคลุกเคล้ากับน้ำย่อย เดินทางลงลำไส้และปนเปออกมากับอุจจาระ จึงทำให้กลายเป็นสีดำ คุณหมออธิบาย คงไม่ต้องบอกกระมังว่า คุณหมอต้องรับตัวคนไข้ไว้รักษาที่โรงพยาบาล เพราะมีการเสียเลือดมาก ส่วนจะต้องทำอะไรกันต่อไปบ้าง ก็ขอพักเรื่องไว้เพียงแค่นี้ ภาษาหมอในที่นี้คือคำว่า ถ่ายดำ ภาษาอังกฤษเขียนว่า melena อ่านว่า เมเลน่า หมายถึงถ่ายอุจจาระเป็นสีดำ ซึ่งแสดงว่ามีเลือดออกในกระเพาะอาหาร คนที่ปวดท้องบ่อยๆ เป็นโรคกระเพาะมานานหรือชอบกินยาแก้ปวดชนิดซอง ยาแก้ปวดข้อ หรือยาชุดต่างๆ เป็นประจำ ถ้าสังเกตว่ามีอาการถ่ายดำ ก็ควรจะไปหาหมอโดยเร็ว อย่าปล่อยไว้จนเสียเลือดมาก อาจเป็นอันตรายถึงชีวิตได้ อ้อ ลืมบอกไปว่า ถ้าท่านกินเลือดหมูหรือกินยาบำรุงเลือด ที่เข้าธาตุเหล็ก ก็อาจมีอาการถ่ายดำได้ อันนี้ไม่ถือว่าเป็นความผิดปกติ เพราะเป็นสีของเหล็ก เมื่อหยุดกินเลือดหมูหรือยาบำรุงเลือดสัก 2-3 วัน อุจจาระก็จะกลับมีสีเหลืองดังเดิมได้เอง
อุจจาระสีดำ (Melena) เป็นสัญญาณเตือนอันตรายที่บ่งบอกถึง การมีเลือดออกในระบบทางเดินอาหาร โดยเฉพาะ กระเพาะอาหาร มักพบในผู้ที่มีโรคประจำตัว เช่น โรคกระเพาะอาหารเรื้อรัง หรือผู้ที่ใช้ยารักษาโรคบางชนิดเป็นประจำ
เลือดที่ออกในกระเพาะอาหาร จะผสมกับน้ำย่อยในกระเพาะและเปลี่ยนเป็นสีดำสนิทก่อนไหลลงสู่ลำไส้และขับถ่ายออกมาเป็นอุจจาระสีดำ ซึ่งอาจมีกลิ่นคาวเลือดร่วมด้วย
สาเหตุของอุจจาระสีดำ แบ่งได้ดังนี้
แผลในกระเพาะอาหาร: เป็นสาเหตุที่พบบ่อยที่สุด เกิดจากการกัดกร่อนของเยื่อบุผิวกระเพาะอาหารจากกรดในกระเพาะ น้ำย่อย หรือสารเคมีจากยา เช่น ยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs หรือยาแอสไพริน
การอักเสบของเยื่อบุผิวกระเพาะอาหาร: เกิดจากการติดเชื้อแบคทีเรีย Helicobacter pylori หรือการใช้ยาบางชนิด
หลอดอาหารอักเสบ: เกิดจากการระคายเคืองหรือติดเชื้อในหลอดอาหาร มักพบในผู้ที่ดื่มแอลกอฮอล์ สูบบุหรี่ หรือมีกรดไหลย้อน
มะเร็งกระเพาะอาหาร: เป็นสาเหตุที่พบได้น้อย แต่มีความรุนแรงสูง
หลอดเลือดในกระเพาะอาหารโป่งพอง: เกิดจากความผิดปกติของผนังหลอดเลือด ส่งผลให้เลือดออกในกระเพาะอาหาร
การใช้ยาบางชนิด: ยาบางชนิด เช่น ยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs ยาแอสไพริน ยาต้านการแข็งตัวของเลือด ยาเคมีบำบัด ยาสเตียรอยด์ อาจทำให้เกิดแผลในกระเพาะอาหารและมีเลือดออก
อาการอื่นๆ ที่อาจพบร่วมกับอุจจาระสีดำ
ปวดท้อง
คลื่นไส้ อาเจียน
เบื่ออาหาร
อ่อนเพลีย
ซีด
ใจสั่น
หายใจลำบาก
การรักษา ขึ้นอยู่กับสาเหตุของเลือดออก
แผลในกระเพาะอาหาร: แพทย์จะสั่งยารักษาแผล ยาลดกรด และปรับพฤติกรรมการกิน
การอักเสบของเยื่อบุผิวกระเพาะอาหาร: แพทย์จะสั่งยาปฏิชีวนะ
หลอดอาหารอักเสบ: แพทย์จะรักษาตามสาเหตุ
มะเร็งกระเพาะอาหาร: แพทย์จะพิจารณาการรักษาด้วยผ่าตัด ฉายรังสี หรือเคมีบำบัด
หลอดเลือดในกระเพาะอาหารโป่งพอง: แพทย์อาจใช้การจี้ด้วยไฟฟ้า หรือการส่องกล้องเพื่อรักษา
การป้องกัน
หลีกเลี่ยงการดื่มแอลกอฮอล์ สูบบุหรี่ และอาหารรสจัด
ทานอาหารให้ตรงเวลา และทานอาหารมื้อย่อย
เลี่ยงการใช้ยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs ยาแอสไพริน ยาต้านการแข็งตัวของเลือด ยาเคมีบำบัด ยาสเตียรอยด์ โดยไม่จำเป็น
ตรวจสุขภาพเป็นประจำ โดยเฉพาะผู้ที่มีความเสี่ยง เช่น ผู้ที่มีโรคประจำตัว หรือผู้ที่มีสมาชิกในครอบครัวเป็นมะเร็งกระเพาะอาหาร
หากพบอุจจาระสีดำ ควรไปพบแพทย์โดยเร็วที่สุด เพื่อรับการวินิจฉัยและรักษาที่ถูกต้อง
12.อายุรศาสตร์ (อายุรศาสตร์) - Internal Medicine