กรณีศึกษา: โจทก์ทำสัญญาจะซื้อที่ดินกับจำเลย แต่ภายหลังโจทก์ทราบว่าที่ดินแปลงดังกล่าวมีข้อกำหนดห้ามโอน โจทก์จึงฟ้องร้องต่อศาลเพื่อขอให้ยกเลิกสัญญาและเรียกร้องเงินที่ชำระไปคืน



ในกรณีนี้ โจทก์มีสิทธิได้รับเงินที่ชำระไปคืนหรือไม่?
1.  โจทก์มีสิทธิได้รับเงินที่ชำระไปคืนบางส่วน ขึ้นอยู่กับจำนวนเงินที่โจทก์ได้รับประโยชน์จากสัญญา

2. ไม่สามารถระบุได้ จากข้อมูลที่ให้มาไม่เพียงพอ

3. โจทก์ไม่มีสิทธิได้รับเงินที่ชำระไปคืน เพราะโจทก์เป็นผู้รู้ข้อกำหนดห้ามโอน

4. โจทก์มีสิทธิได้รับเงินที่ชำระไปคืนทั้งหมด เพราะสัญญาจะซื้อขายที่ดินเป็นโมฆะตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 150
คำตอบได้แก่ 4.  เนื่องจาก  
เหตุผลประกอบ:

ตัวเลือก 1:โจทก์มีสิทธิได้รับเงินที่ชำระไปคืนทั้งหมด เพราะสัญญาจะซื้อขายที่ดินเป็นโมฆะตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 150

สัญญาจะซื้อขายที่ดินมีข้อกำหนดห้ามโอน ซึ่งเป็นการต้องห้ามชัดแจ้งโดยกฎหมายตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 150 สัญญาที่ต้องห้ามชัดแจ้งโดยกฎหมายนั้นเป็นโมฆะตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 152 เมื่อสัญญาเป็นโมฆะ โจทก์จึงไม่มีหน้าที่ต้องชำระหนี้ตามสัญญา และมีสิทธิได้รับเงินที่ชำระไปคืนทั้งหมด

ตัวเลือก 2:โจทก์มีสิทธิได้รับเงินที่ชำระไปคืนบางส่วน ขึ้นอยู่กับจำนวนเงินที่โจทก์ได้รับประโยชน์จากสัญญา

กรณีสัญญาเป็นโมฆะ โจทก์อาจมีสิทธิได้รับเงินที่ชำระไปคืนบางส่วน ขึ้นอยู่กับจำนวนเงินที่โจทก์ได้รับประโยชน์จากสัญญา

ตัวอย่างเช่น หากโจทก์ได้ใช้ประโยชน์จากที่ดินแปลงดังกล่าว เช่น อาศัยอยู่บนที่ดิน โจทก์อาจต้องชดใช้ค่าเสียหายให้กับจำเลยก่อนที่จะได้รับเงินที่ชำระไปคืนทั้งหมด

ตัวเลือก 3:โจทก์ไม่มีสิทธิได้รับเงินที่ชำระไปคืน เพราะโจทก์เป็นผู้รู้ข้อกำหนดห้ามโอน

แม้โจทก์จะทราบข้อกำหนดห้ามโอน แต่โจทก์อาจไม่รู้กฎหมาย หรือเข้าใจผิดว่าสามารถทำสัญญาจะซื้อขายที่ดินได้ ในกรณีนี้ โจทก์อาจไม่มีเจตนาร้าย และอาจไม่ควรถูกริบเงินที่ชำระไปคืนทั้งหมด

ตัวเลือก 4:ไม่สามารถระบุได้ จากข้อมูลที่ให้มาไม่เพียงพอ

ข้อมูลที่ให้มาไม่เพียงพอที่จะระบุได้ว่าโจทก์มีสิทธิได้รับเงินที่ชำระไปคืนหรือไม่
จำเป็นต้องมีข้อมูลเพิ่มเติม เช่น รายละเอียดของสัญญา พฤติการณ์ของโจทก์และจำเลย ฯลฯ

ข้อที่ถูกต้อง: 1. โจทก์มีสิทธิได้รับเงินที่ชำระไปคืนทั้งหมด

เหตุผล:

จากบทความที่ให้มา คำพิพากษาฎีกาที่ 9587/2539 ได้ตัดสินไว้ว่า "สัญญาที่ทำภายในข้อกำหนดห้ามโอน แต่ระบุให้มีผล เมื่อพ้นกำหนดเวลาตามที่ประมวลกฎหมายที่ดิน ถือว่าโมฆะ โจทก์ไม่มีหน้าที่ต้องชำระหนี้ที่ค้างชำระและจำเลยต้อง คืนเงินที่โจทก์ชำระไว้โดยถือไม่ได้ว่าโจทก์กระทำตามอำเภอใจเหมือนหนึ่งว่าเพื่อชำระหนี้โดยรู้ว่าตนไม่มีความผูกพันที่จะต้องชำระแต่อย่างใด"

ดังนั้น ในกรณีนี้ สัญญาจะซื้อขายที่ดินระหว่างโจทก์กับจำเลยเป็นโมฆะ โจทก์จึงไม่มีหน้าที่ต้องชำระหนี้ตามสัญญา และมีสิทธิได้รับเงินที่ชำระไปคืนทั้งหมด
ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์,ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งฯ(วิแพ่ง),ประมวลกฎหมายที่ดิน,กฎหมายอสังหาริมทรัพย์,กฎหมายหลักทรัพย์,กฎหมายนิติกรรม-สัญญา-ข้อสัญญาไม่เป็นธรรม,กฎหมายทรัพย์สิน-กรรมสิทธิ์-ทรัพย์อิงสิทธิ,กฎหมายซื้อขาย