หญ้างวงช้างมีสรรพคุณอะไรบ้าง และใช้รักษาโรคอะไรได้บ้าง?
หญ้างวงช้าง หญ้างวงช้าง ชื่ออื่น หงายงวงช้าง ศรีราชาหญ้างวงช้างน้อย พายัพกุนอกาโม มลายูตานี ไต่บ๋วยเอี้ยวเฉี่ยผี่เช่าเงียวบ๋วยเช่า จีน ชื่อวิทยาศาสตร์ Heliotropium indicum L วงศ์ Boraginaceae ลักษณะต้น เป็นพืชล้มลุกเกิดตอนฤดูฝน ถึงหน้าแล้งตาย สูง 15-50 เซนติเมตร มีขนหยาบๆ ปกคลุมทั้งต้น ใบ ออกสลับกัน ลักษณะทรงกลมรีหรือป้อมๆ ปลายใบแหลมสั้น กลางใบกว้างออก ฐานใบเรียวต่อลงมาถึงก้านใบ ตัวใบยาว 3-8 เซนติเมตร มีขน ผิวใบมีรอยย่นขรุขระ ขอบใบมีรอยหยักเป็นคลื่น ช่อดอกเกิดที่ยอดหรือซอกใบ ยาว 3-10 เซนติเมตร ดอก เกิดอยู่ทางด้านบนด้านเดียว บานจากโคนไปปลายช่อดอก ปลายช่อโค้งงอคล้ายงวงช้างชูขึ้น กลีบเลี้ยงสีเขียว มี 5 กลีบ กลีบดอกสีฟ้าใกล้ขาวติดกันเป็นหลอด ที่ขอบมีรอยแยกตื้นๆ แบ่งเป็น 5 กลีบบานออกกลีบดอก ประมาณ 5 มิลลิเมตร เส้นผ่าศูนย์กลาง 3-35 มิลลิเมตร มีเกสรตัวผู้ 5 อันติดอยู่ ด้านในมีก้านเกสรตัวเมีย 1 อัน รังไข่เป็นรูปจานแบนๆ ผลยาว 4-5 มิลลิเมตร เกิดจากการที่รังไข่ 2 อันรวมตัวติดกัน มักพบตามที่ชื้นแฉะ เช่น ตามริมแม่น้ำ ลำคลอง หรือทางน้ำ แหล่งน้ำต่างๆ ท้องนาหรือตามที่รกร้างต่างๆ ตามวัดวาอารามทั่วๆ ไป และมีปลูกเก็บมาขายเป็นยาสดตามสวนยาจีนต่างๆ การเก็บมาใช้ เก็บทั้งต้นที่เจริญเต็มที่ มีดอก ล้างให้สะอาด ใช้สดหรือตากแห้ง เก็บเอาไว้ใช้ก็ได้ สรรพคุณ ทั้งต้น รสขมสุขุม ใช้เป็นยาเย็น แก้กระหายน้ำ ดับร้อนใน ขับปัสสาวะ แก้บวม แก้พิษปอดอักเสบ มีหนองในช่องหุ้มปอด เจ็บคอ นิ่วในกระเพาะปัสสาวะ เด็กตกใจในเวลากลางคืนบ่อยๆ ปากเปื่อย แผลบวม มีหนอง และแก้ตาฟาง วิธีและปริมาณที่ใช้ กิน ใช้ยาสดหนัก 30-60 กรัมต้มกิน หรือคั้นเอาน้ำมาผสมน้ำผึ้งกิน ใช้ภายนอก ต้มเอาน้ำชะล้าง หรือคั้นเอาน้ำมาอมบ้วนปาก ข้อห้ามใช้ หญิงมีท้องห้ามกิน ตำรับยา 1 แก้ปวดท้อง ใช้ต้นนี้สดหนัก 30-60 กรัมต้มน้ำกิน 2 แก้ปอดอักเสบปอด มีฝีเป็นหนองมีหนอง ในช่องหุ้มปอด ใช้ทั้งต้นสด 60 กรัม ต้มผสมน้ำผึ้งกิน หรือใช้ทั้งต้นสด 60-120 กรัม ตำคั้น เอาน้ำมาผสมน้ำผึ้งกิน 3 แก้ปากเปื่อยเน่า ใช้ใบสดตำคั้นเอาน้ำอมบ้วนปากวันละ 4-6 ครั้ง 4 แก้แผลฝีเม็ดเล็กๆ มีหนอง ใช้รากสด 60 กรัม ผสมเกลือเล็กน้อย ต้มน้ำกิน แล้วใช้ใบสดตำกับข้าวเย็นพอแผลอีกด้วย รายงานผลทางคลินิกของจีน ใช้แก้แผลมีหนอง ฝีเม็ดเล็กๆ ใช้ทั้งต้นแห้งหนัก 50 กรัม หั่นเป็นฝอยผสมน้ำ 1000 กรัม ใช้ไฟอ่อนต้มจนเหลือ 500 มิลลิกรัม แบ่งกินครั้งละ 20 มิลลิกรัม วันละ 3 ครั้ง หลังอาหาร เด็กก็ลดปริมาณลงตามส่วน จากคนไข้ 213 ราย กินยา 1-3 วัน หาย 73 ราย กินยา 4-5 วัน หาย 96 ราย กินยา 6-10 วัน หาย 52 รายกินยา 10 วันขึ้นไป หาย 28 ราย จากการทดสอบเบื้องต้น พบว่ายานี้มีผลต่อฝีเล็กๆ ที่เริ่มเป็นหนอง และระยะเริ่มเป็นหนองแล้ว มีเนื้อเยื่อที่ตายแล้ว แต่ในระยะเริ่มเป็นจะใช้ได้ผลดีกว่า ผลทางเภสัชวิทยา น้ำสกัดจากรากต้นนี้ มีผลลดความดันโลหิตและทำให้หายใจแรงขึ้นเมื่อฉีดเข้าหลอดเลือดดำของแมวที่ทำให้สลบแต่มีผลลดการเต้นของหัวใจคางคกที่แยกออกจากตัว ซึ่งส่วนทีสกัดจากแอลกอฮอล์ไม่มีผลอันนี้ นอกจากนั้นส่วนที่สกัดด้วยน้ำไม่มีผลเด่นชัดต่อกล้ามเนื้อลำไส้เล็กของหนูที่แยกออกมาจากตัว แต่ต่อลำไส้เล็กของกระต่ายที่แยกออกมาจากตัว ทำให้กล้ามเนื้อเรียบคลายตัวลงได้มาก ส่วนที่สกัดด้วยแอลกอฮอล์มีผลลดการบีบตัวของกล้ามเนื้อเรียบที่ลำไส้เล็กของกระต่ายเท่านั้น ส่วนที่สกัดทั้งสองไม่มีผลต่อกล้ามเนื้อเรียบที่ท้องของคางคก แต่มีฤทธิ์กระตุ้นมดลูกของหนูใ
หญ้างวงช้างมีสรรพคุณดังนี้:
แก้กระหายน้ำ ดับร้อนใน: หญ้างวงช้างมีรสขมสุขุม ช่วยดับกระหาย แก้อาการร้อนในร่างกาย
ขับปัสสาวะ: ช่วยขับปัสสาวะ ลดอาการบวมน้ำ
แก้พิษปอดอักเสบ: ช่วยรักษาอาการปอดอักเสบที่มีหนอง
แก้เจ็บคอ: ช่วยบรรเทาอาการเจ็บคอ
แก้โรคนิ่วในกระเพาะปัสสาวะ: ช่วยบรรเทาอาการโรคนิ่วในกระเพาะปัสสาวะ
แก้เด็กตกใจกลางคืน: ช่วยให้นอนหลับสบาย ไม่สะดุ้งตื่นบ่อย
แก้ปากเปื่อย แผลบวม มีหนอง: ช่วยรักษาอาการปากเปื่อย แผลบวม มีหนอง
แก้ตาฟาง: ช่วยบรรเทาอาการตาฟาง

วิธีใช้:
กิน: ต้มต้นหญ้างวงช้างสด 30-60 กรัมกับน้ำ ดื่มน้ำต้ม หรือคั้นเอาน้ำผสมน้ำผึ้งกิน
ใช้ภายนอก: ต้มต้นหญ้างวงช้างสดกับน้ำ ชะล้างแผล หรือคั้นเอาน้ำอมบ้วนปาก

ข้อห้ามใช้:
หญิงมีครรภ์ห้ามกิน

ตำรับยา:
แก้ปวดท้อง: ต้มต้นหญ้างวงช้างสด 30-60 กรัมกับน้ำ ดื่มน้ำต้ม
แก้ปอดอักเสบปอด มีฝีเป็นหนองมีหนอง ในช่องหุ้มปอด: ต้มต้นหญ้างวงช้างสด 60 กรัมกับน้ำผึ้ง ดื่มน้ำต้ม หรือต้มต้นหญ้างวงช้างสด 60-120 กรัม คั้นเอาน้ำผสมน้ำผึ้งกิน
แก้ปากเปื่อยเน่า: คั้นเอาน้ำจากใบสดอมบ้วนปาก 4-6 ครั้งต่อวัน
แก้แผลฝีเม็ดเล็กๆ มีหนอง: ตำรากสด 60 กรัม ผสมเกลือเล็กน้อย ต้มน้ำกิน แล้วใช้ใบสดตำกับข้าวเย็นทาแผล

ผลทางคลินิก:
รักษาแผลมีหนอง ฝีเม็ดเล็กๆ: ใช้ทั้งต้นแห้ง 50 กรัม หั่นเป็นฝอย ต้มกับน้ำจนเหลือ 500 มิลลิกรัม แบ่งกินครั้งละ 20 มิลลิกรัม วันละ 3 ครั้ง พบว่า 73% หายภายใน 1-3 วัน 96% หายภายใน 4-5 วัน 52% หายภายใน 6-10 วัน และ 28% หายภายใน 10 วันขึ้นไป

ผลทางเภสัชวิทยา:
น้ำสกัดจากรากหญ้างวงช้างมีผลลดความดันโลหิตและทำให้หายใจแรงขึ้น
น้ำสกัดจากรากหญ้างวงช้างมีผลลดการเต้นของหัวใจ
สารสกัดจากแอลกอฮอล์ของหญ้างวงช้างมีผลลดการบีบตัวของกล้ามเนื้อเรียบที่ลำไส้เล็ก
การแพทย์ทางเลือก (alternative medicine)