หญิงตั้งครรภ์ที่มีน้ำหนักตัวเพิ่มมากในระหว่างตั้งครรภ์ จะส่งผลเสียต่อสุขภาพของแม่และทารกอย่างไรบ้าง?
น้ำหนักตัวในระหว่างตั้งครรภ์ น้ำหนักตัวในระหว่างตั้งครรภ์ หัวข้อสนทนาระหว่างหญิงตั้งครรภ์ด้วยกันที่เราได้ยิน มักจะเป็นเรื่องเกี่ยวกับวันกำหนดคลอด ลูกดิ้นหรือยัง แพ้ท้องมากไหม และสิ่งที่หลายคนจะถามไถ่กันเสมอคือน้ำหนักเพิ่มขึ้นเท่าไร น้ำหนักเพิ่มเท่าไรจึงจะดีนั้น บางคนอาจจะเพิ่มเพียง 5 กิโลกรัมใน 3 เดือนแรก ขณะที่บางคนจะมีอาการคลื่นไส้ อาเจียน จนไม่มีน้ำหนักตัวเพิ่มขึ้นเลย สิ่งเหล่านี้เป็นปัญหาและจะมีคำถามอยู่เสมอว่าน้ำหนักเพิ่มเท่าไรจึงจะพอดี น้ำหนักตัวโดยรวม โดยทั่วไปแพทย์มักจะแนะนำหญิงตั้งครรภ์ว่าควรมีน้ำหนักตัวเพิ่มขึ้นไม่เกิน 10 กิโลกรัมตลอดการตั้งครรภ์ แต่ถ้ามีน้ำหนักตัวเพิ่มไม่ถึงเกณฑ์กำหนดมักจะพบว่าทารกที่เกิดมาจะมีน้ำหนักตัวแรกเกิดต่ำกว่าปกติ หรือทารกน้ำหนักน้อย ตัวเล็กผิดปกติ ขณะเดียวกันหญิงตั้งครรภ์ถ้ากินมากเกินไปจะทำให้น้ำหนักตัวเพิ่มขึ้นมาก และทำให้เกิดปัญหาต่อการตั้งครรภ์หลายประการ เช่น ทารกตัวโตคลอดลำบาก หญิงตั้งครรภ์ที่มีน้ำหนักตัวมากจะทำให้เหนื่อยง่าย ปวดหลังมากขึ้น เส้นเลือดขอดมากขึ้น และทำให้แผลผ่าตัดติดช้า เกิดภาวะตกเลือดหลังคลอดได้ง่าย บางครั้งหญิงตั้งครรภ์ที่มีน้ำหนักตัวเพิ่มมากๆ มิได้หมายความว่าทารกในครรภ์จะตัวโตเสมอไป อาจจะได้ทารกน้ำหนักน้อยก็มี ทั้งนี้เนื่องจากภาวะโภชนาการที่ไม่เหมาะสม โดยเน้นที่ปริมาณมากกว่าคุณภาพ การเพิ่มน้ำหนัก 10กิโลกรัมต่อการตั้งครรภ์ เป็นน้ำหนักโดยเฉลี่ยที่ต้องพิจารณาตามรูปร่างและขนาดตัวของหญิงตั้งครรภ์ เช่น ผู้ที่มีรูปร่างเล็กและมีขนาดตัวก่อนการตั้งครรภ์น้อยกว่า 5 กิโลกรัม การเพิ่มของน้ำหนักตัวตลอดการตั้งครรภ์ อาจจะน้อยกว่า 10กิโลกรัมได้ ทั้งนี้น้ำหนักที่เพิ่มจะเป็นน้ำหนักของทารก 3กิโลกรัมและเป็นน้ำหนักของรก น้ำหล่อเด็ก เนื้อเยื่อที่ยืดขยายของเต้านม มดลูก เป็นต้น อีก 5-6ลกรัม หญิงตั้งครรภ์ที่ควรจะมีน้ำหนักตัวเพิ่มมากเป็นกรณีพิเศษ คือผู้ที่มีน้ำหนักตัวเพิ่มมากเป็นกรณีพิเศษ คือผู้ที่มีน้ำหนักตัวต่ำกว่ามาตรฐานในขณะก่อนตั้งครรภ์ โดยในระยะไตรมาสแรกควรจะพยายามปรับให้มีน้ำหนักตัวเพิ่มขึ้นเท่ามาตรฐาน แล้วใช้เวลาในระยะ 6เดือนต่อมาเพิ่มน้ำหนักให้ได้เท่าที่ต้องการตลอดการตั้งครรภ์ หญิงตั้งครรภ์ที่มีน้ำหนักตัวเกินมาตรฐานก่อนการตั้งครรภ์ ต้องระวังดูแลให้น้ำหนักตัวเพิ่มขึ้นในอัตราส่วนที่เหมาะสม โดยเลือกกินอาหารเป็นพิเศษ ระยะเวลาตลอดการตั้งครรภ์ไม่ใช่เวลาที่จะควบคุมน้ำหนักด้วยการงดอาหารอย่างเด็ดขาด ทั้งนี้เพราะทารกจะได้พลังงานจากการเผาผลาญไขมันของหญิงตั้งครรภ์เท่านั้น แต่จะไม่ได้สารอาหารใดๆทั้งสิ้น หญิงตั้งครรภ์แฝดสองหรือแฝดสาม มิได้หมายความว่าจะต้องมีน้ำหนักเพิ่มเป็นสองหรือสามเท่าตามจำนวนทารกในครรภ์ แต่อาจจะเพิ่มน้ำหนักโดยเฉลี่ย 5กิโลกรัมต่อทารก 1 คน โดยกินอาหารภายใต้การดูแลของงแพทย์ อัตราการเพิ่มของน้ำหนักตัว โดยเฉลี่ยน้ำหนักตัวของหญิงตั้งครรภ์จะมีการเพิ่มน้อยในช่วงระยะไตรมาสแรกคือประมาณ 1-2 กิโลกรัมเท่านั้น และจะมีน้ำหนักเพิ่มอย่างรวดเร็วในช่วงไตรมาสที่สองจนถึงต้นไตรมาสที่สาม คือในอายุครรภ์ 3-8 เดือน น้ำหนักจะเพิ่มโดยเฉลี่ย 12 กิโลกรัมต่อสัปดาห์ และในระยะเดือนสุดท้ายน้ำหนักจะคงที่หรือลดลงบ้างเล็กน้อยประมาณ 12 กิโลกรัมดังนั้นในไตรมาสที่สามน้ำหนักจะเพิ่มขึ้นเพียง 2-3 กิโลกรัมเท่านั้น หญิงตั้งครรภ์น้อยคนที่จะมีน้ำหนักตัวเพิ่มตามมาตรฐานดังกล่าว บางคนจะมีน้ำหนักเพิ่มเล็กน้อยในสัปดาห์นี้ และเพิ่มมากอีก 1 กิโลกรัมในสัปดาห์ต่อมา ซึ่งในการปฏิบัติ หญิงตั้งครรภ์ควรที่จะมีน้ำหนักเพิ่มอย่างสม่ำเสมอแล้วจึงเพิ่มอย่างค่อยเป็นค่อยไปตลอดการตั้งครรภ์ ในกรณีที่คุณไม่มีน้ำหนักตัวเพิ่มขึ้นเลยในระยะอายุ 2-4 เดือน หรือมีน้ำหนักตัวเพิ่มมากกว่า 1 กิโลกรัมต่อสัปดาห์ในไตรมาสที่สอง หรือมีน้ำหนักเพิ่มมากกว่า 12 กิโลกรัมต่อสัปดาห์ในไตรมาสที่สาม คุณควรไปปรึกษาแพทย์ทันที โดยเฉพาะผู้ที่นิยมกินอาหารรสจัดหรือกินบ่อยเกินไป อีกประการหนึ่งที่คุณควรรีบปรึกษาแพทย์ คือ การที่คุณไม่มีน้ำหนักตัวเพิ่มขึ้นเลยภายใน 2 สัปดาห์ที่อยู่ในเกณฑ์ที่ควรมีน้ำหนักตัวเพิ่ม ในกรณีที่คุณมีน้ำหนักตัวเพิ่มขึ้นอย่างมากในทันทีที่ตั้งครรภ์ และคุณรู้ว่าน้ำหนักตัวจะเพิ่มมากอย่างนี้ต่อไปอีกตลอดการตั้งครรภ์ คุณควรระมัดระวังเรื่องอาหารและรีบปรึกษาแพทย์ แต่อย่าใช้วิธีอดอาหารเพื่อลดน้ำหนัก ตลอดระยะเวลาของการตั้งครรภ์คุณจะต้องระลึกอยู่เสมอว่าลูกในท้องของคุณต้องการสารอาหารที่มีคุณค่า และพลังงานอาหารทุกวันอย่างสม่ำเสมอ เพื่อสุขภาพที่สมบูรณ์ มิใช่ได้รับแบบขาดๆเกินๆในแต่ละวัน การกินอาหารที่ถูกสัดส่วนและควบคุมปริมาณในทันทีที่มีปัญหาว่าน้ำหนักเพิ่มขึ้นอย่างมาก เป็นวิถีทางที่เหมาะสมที่สุดในการควบคุมน้ำหนักของหญิงตั้งครรภ์ และเป็นวิธีเดียวที่จะทำให้ทารกในครรภ์ไม่ขาดสารอาหารและไม่อ้วนมากเกินไป
หญิงตั้งครรภ์ที่มีน้ำหนักตัวเพิ่มมากในระหว่างตั้งครรภ์ อาจส่งผลเสียต่อสุขภาพของทั้งแม่และทารก ดังนี้

ผลเสียต่อสุขภาพของแม่:

การคลอดบุตรลำบาก: ทารกตัวโตอาจทำให้เกิดภาวะคลอดติดขัด คลอดนาน คลอดโดยใช้เครื่องมือ หรือผ่าตัดคลอด
เบาหวานชนิดตั้งครรภ์: ฮอร์โมนที่ผลิตโดยรก ร่วมกับน้ำหนักตัวที่เพิ่มมาก จะส่งผลต่อระบบเผาผลาญน้ำตาลในร่างกาย ทำให้เกิดภาวะเบาหวานชนิดตั้งครรภ์
ความดันโลหิตสูง: ภาวะความดันโลหิตสูงในระหว่างตั้งครรภ์ (gestational hypertension) อาจนำไปสู่ภาวะแทรกซ้อนร้ายแรง เช่น โรคพิษทางครรภ์ (preeclampsia)
ปวดหลัง: น้ำหนักตัวที่เพิ่มมาก จะเพิ่มแรงกดต่อกระดูกสันหลัง ทำให้เกิดอาการปวดหลัง
เหนื่อยง่าย: ร่างกายต้องทำงานหนักขึ้นเพื่อรองรับน้ำหนักตัวที่เพิ่มขึ้น
เส้นเลือดขอด: แรงกดจากน้ำหนักตัวที่เพิ่มมาก จะทำให้เส้นเลือดขอดที่ขาและอวัยวะเพศ
ภาวะซึมเศร้า: การเปลี่ยนแปลงทางฮอร์โมน ร่างกาย และอารมณ์ ร่วมกับความกังวลเกี่ยวกับน้ำหนักตัว อาจนำไปสู่ภาวะซึมเศร้า
ผลเสียต่อสุขภาพของทารก:
ทารกตัวโต: ทารกตัวโตอาจทำให้เกิดภาวะคลอดติดขัด คลอดโดยใช้เครื่องมือ หรือผ่าตัดคลอด
ภาวะน้ำตาลในเลือดต่ำ: ทารกที่คลอดจากแม่ที่มีภาวะเบาหวานชนิดตั้งครรภ์ อาจมีภาวะน้ำตาลในเลือดต่ำหลังคลอด
ภาวะหายใจลำบาก: ทารกตัวโตอาจมีภาวะหายใจลำบากหลังคลอด
โรคอ้วน: ทารกที่คลอดจากแม่ที่มีน้ำหนักตัวมาก มีโอกาสเป็นโรคอ้วนในวัยเด็กและวัยผู้ใหญ่สูง
อย่างไรก็ตาม  หญิงตั้งครรภ์ทุกคนควรปรึกษาแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพ เพื่อประเมินน้ำหนักตัวที่เหมาะสมสำหรับตนเอง   แพทย์จะพิจารณาจากปัจจัยต่างๆ เช่น   น้ำหนักตัวก่อนตั้งครรภ์   ส่วนสูง   ดัชนีมวลกาย (BMI)   สุขภาพโดยรวม   และจำนวนทารกในครรภ์   แพทย์จะแนะนำแผนควบคุมอาหารและการออกกำลังกายที่เหมาะสม   เพื่อควบคุมน้ำหนักตัวให้อยู่ในเกณฑ์ที่ปลอดภัย   ทั้งต่อสุขภาพของแม่และทารก
กุมารเวชศาสตร์ (กุมารเวชศาสตร์) - Pediatrics,สูติศาสตร์ (สูติศาสตร์) - Obstetrics