โรคปริทันต์ในผู้ป่วยเบาหวาน มีสาเหตุมาจากอะไร และส่งผลต่อสุขภาพช่องปากอย่างไร?
โรคในช่องปากกับผู้ป่วยโรคเบาหวาน โรคในช่องปากกับผู้ป่วยโรคเบาหวาน ในสมัยนี้มีคนจำนวนไม่น้อยที่มีปัญหาเรื่องน้ำตาลในเลือดสูง หรือที่เรียกว่าเป็นโรคเบาหวาน ซึ่งเป็นโรคของระบบต่อมไร้ท่อ ทำให้เกิดความผิดปกติของกระบวนการเผาผลาญสารอาหารจำพวกคาร์โบไฮเดรต ไขมัน และโปรตีน โดยทั่วไปมักคิดว่าเป็นโรคที่พบในผู้สูงอายุเท่านั้น ที่จริงแล้วพบได้ตั้งแต่ในคนอายุน้อยๆ ไปจนอายุมากๆด้วย โรคนี้แบ่งได้เป็น 2 ชนิดคือ ชนิดที่จำเป็นต้องใช้อินซูลิน มักพบในผู้ป่วยอายุน้อยซึ่งต้องได้รับสารที่เรียกว่า อินซูลิน อย่างสม่ำเสมอเพื่อควบคุมปริมาณน้ำตาลในกระแสเลือด อีกชนิดหนึ่งคือเบาหวานชนิดที่ไม่จำเป็นต้องใช้อินซูลิน มักพบในผู้ป่วยที่มีอายุตั้งแต่ 50 ปีขึ้นไป ซึ่งถ้าอยู่ในการดูแลของหมอแล้ว ผู้ป่วยกลุ่มนี้ก็เพียงระมัดระวังควบคุมอาหาร นอกจากนี้ยังอาจพบผู้ป่วยที่เป็นโรคเบาหวานแบบชั่วคราวในหญิงตั้งครรภ์ในช่วง 6-9 เดือนได้ด้วย ผู้ป่วยเบาหวานมีอาการแสดงออกที่สำคัญ คือ กระหายน้ำ ปัสสาวะบ่อย และหิวบ่อย มักมีประวัติว่ามีคนในครอบครัวเป็นด้วย ผู้ป่วยอาจมีน้ำหนักลด ชาตามแขนขา ร่างกายอ่อนเพลีย ปวดศีรษะ และมีการติดเชื้อได้ง่าย เมื่อเป็นแผลก็มักจะหายช้า อาการที่พบในช่องปากคือ ปากแห้ง ลิ้นอักเสบ อาจมีการติดเชื้อรา หากใส่ฟันปลอมมักเกิดมีแผลได้ง่าย มีเหงือกอักเสบรุนแรง โรคในช่องปากที่เด่นที่สุด ซึ่งในบางครั้งถึงกับใช้เป็นข้อสังเกตในการตรวจสอบเบาหวานให้ผู้ป่วยหากไม่เคยตรวจมาก่อน ก็คือ โรคปริทันต์รำมะนาด เนื่องจากผู้ป่วยเบาหวานสูญเสียสมดุลของระดับน้ำตาล รวมทั้งการไหลเวียนของเลือดเฉพาะตำแหน่งและการแลกเปลี่ยนสารอาหารลดลง ผู้ป่วยมีเม็ดเลือดขาวลดลงอีกทั้งยังทำหน้าที่บกพร่อง มีภาวการณ์ขาดวิตามินบีและซี ทั้งหมดเป็นผลให้เนื้อเยื่อปริทันต์ที่ยึดรากฟันมีความต้านทานต่อการติดเชื้อลดลง ไวต่อการติดเชื้อมากขึ้น ทั้งยังเกิดหินน้ำลายเพิ่มขึ้นด้วย ในขณะที่การหายของแผลช้าลง เนื้อเยื่อปริทันต์และกระดูกรากฟันก็ถูกทำลายลงอย่างรวดเร็ว มักเกิดเหงือกบวม เป็นฝีหนองได้บ่อย พบว่าผู้ป่วยที่เป็นเบาหวานจะเป็นโรคปริทันต์มากกว่าและรุนแรงกว่าคนทั่วไป แม้จะเป็นในเด็กก็ตาม ในช่วงอายุ 13-18 ปีพบว่าเป็นโรคปริทันต์ในอัตราถึงเกือบร้อยละ 10 ทีเดียว ในขณะที่คนอายุมากขึ้นก็พบว่าเป็นมากขึ้นถึงร้อยละ 38 การเป็นโรคปริทันต์นี้ขึ้นกับอายุและปริมาณคราบจุลินทรีย์เรียกง่ายๆว่า ขี้ฟัน และการควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดของผู้ป่วยเอง ในการรักษานั้นสามารถทำได้โดยเริ่มจากการไปรับการดูแลจากหมอที่รักษาโรคเบาหวาน โดยที่ผู้ป่วยต้องพยายามปฏิบัติตนตามคำแนะนำของหมอ เพื่อควบคุมน้ำตาลในเลือดอย่างเคร่งครัด จากนั้นก็ไปรับการรักษาจากทันตแพทย์ให้ทำการขูดหินน้ำลาย เกลารากฟันเพื่อทำความสะอาด และลดจำนวนเชื้อโรคลง โดยปกติก่อนการรักษา ทันตแพทย์อาจให้ยาปฏิชีวนะก่อนทำการรักษา 1-2 วัน และให้กินยาต่อหลังการรักษาอีกประมาณ 5 วัน การนัดหมายเพื่อรักษามักทำในตอนเช้า ในผู้ป่วยบางรายที่วิตกกังวลมาก หมออาจให้ยาเพื่อลดการวิตกกังวลก่อน โดยให้กินในตอนเย็นและตอนเช้าก่อนเวลานัด หลังจากนั้นก็ควรจะดูแลทำความสะอาดฟันและอวัยวะในช่องปากให้สะอาดทั่วถึงตามที่หมอแนะนำอย่างสม่ำเสมอ เพราะคราบจุลินทรีย์ขี้ฟันเพียงเล็กน้อย ก็อาจทำให้เกิดอาการที่รุนแรงได้ในผู้ป่วยเบาหวาน การปฏิบัติตัวของผู้ป่วยเบาหวานนั้น นอกเหนือจากการปฏิบัติตัวเพื่อควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดแล้ว ก็ควรให้ความสำคัญกับการดูแลทำความสะอาดช่องปากด้วย ควรไปรับการตรวจดูแลจากทันตแพทย์อย่างสม่ำเสมอ อาจเป็นทุก 3 เดือนต่อครั้ง ในกรณีที่มีฝีหนองเกิดขึ้นมาแล้ว และได้รับการรักษาแล้ว จากนั้นก็อาจจะนานขึ้นเป็นทุกๆ 6 เดือน หากมีฟันปลอมก็ต้องดูแลทำความสะอาดฟันปลอมให้ดี ถ้ามีแผลเนื่องจากฟันปลอมควรรีบไปปรึกษาทันตแพทย์ เพื่อป้องกันการลุกลาม เพียงเท่านี้ผู้ป่วยเบาหวานก็จะไม่ต้องเจ็บปวดทรมานเนื่องจากโรคปริทันต์อีกต่อไป
ผู้ป่วยเบาหวานมีโอกาสเป็นโรคปริทันต์มากกว่าคนทั่วไป สาเหตุหลักๆ มาจาก:
1.ระดับน้ำตาลในเลือดสูง: 
น้ำตาลในเลือดที่สูงเป็นแหล่งอาหารชั้นดีของแบคทีเรียในช่องปาก ทำให้แบคทีเรียเจริญเติบโตและสะสมเป็นคราบพลัค (plaque) บนผิวฟันและเหงือกได้ง่าย
2.การไหลเวียนโลหิต: 
ผู้ป่วยเบาหวานมักมีปัญหาการไหลเวียนโลหิตไปเลี้ยงเหงือก ส่งผลต่อประสิทธิภาพการทำงานของระบบภูมิคุ้มกัน ทำให้เหงือกอักเสบได้ง่าย
3.การขาดวิตามิน:
 ผู้ป่วยเบาหวานบางรายอาจมีภาวะขาดวิตามินบีและซี ซึ่งวิตามินเหล่านี้มีความสำคัญต่อสุขภาพของเหงือก
4. ยาบางชนิด: 
ยาบางชนิดที่ใช้รักษาโรคเบาหวานอาจส่งผลต่อการผลิตน้ำลาย ทำให้ปากแห้ง เหงือกอักเสบได้ง่าย

โรคปริทันต์ในผู้ป่วยเบาหวาน มักมีความรุนแรงมากกว่าผู้ป่วยทั่วไป ส่งผลต่อสุขภาพช่องปากดังนี้:
1.เหงือกอักเสบ: 
ผู้ป่วยจะมีอาการเหงือกบวมแดง อักเสบ มีเลือดออกง่าย
2.การสูญเสียเนื้อเยื่อปริทันต์: 
เนื้อเยื่อที่ยึดรากฟันถูกทำลาย ส่งผลให้ฟันโยก หรือหลุดร่วงได้ง่าย
3.การติดเชื้อ: 
ผู้ป่วยมีโอกาสเกิดการติดเชื้อในช่องปากได้ง่ายและรุนแรง
4.แผลเรื้อรัง: 
แผลในช่องปากหายช้า

นอกจากนี้ โรคปริทันต์ยังส่งผลต่อสุขภาพโดยรวมของผู้ป่วยเบาหวาน ดังนี้:
1.เพิ่มความเสี่ยงต่อโรคหัวใจและหลอดเลือด: 
-การติดเชื้อในช่องปากอาจลุกลามเข้าสู่กระแสเลือด ส่งผลต่อโรคหัวใจและหลอดเลือด
2.เพิ่มความเสี่ยงต่อโรคหลอดเลือดสมอง:
-การติดเชื้อในช่องปากอาจเพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดลิ่มเลือดอุดตันในสมอง
3.เพิ่มความเสี่ยงต่อภาวะแทรกซ้อนของโรคเบาหวาน: 
-โรคปริทันต์อาจควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดได้ยากขึ้น

ดังนั้น ผู้ป่วยเบาหวานควรดูแลสุขภาพช่องปากเป็นพิเศษ โดย:
1.แปรงฟันอย่างสม่ำเสมอ: 
แปรงฟันอย่างน้อยวันละ 2 ครั้ง เช้าและก่อนนอน
2.ใช้ไหมขัดฟัน: 
ใช้ไหมขัดฟันอย่างน้อยวันละ 1 ครั้ง
3.ทำความสะอาดลิ้น: 
ทำความสะอาดลิ้นด้วยแปรงสีฟันหรือที่ขูดลิ้น
4.ไปพบทันตแพทย์เป็นประจำ: 
ควรไปพบทันตแพทย์อย่างน้อยปีละ 2 ครั้ง
5.ควบคุมระดับน้ำตาลในเลือด: 
ควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดให้อยู่ในเกณฑ์ปกติ
6.แจ้งให้ทันตแพทย์ทราบ: 
แจ้งให้ทันตแพทย์ทราบว่าเป็นโรคเบาหวาน ยากิน ยาฉีด

การดูแลสุขภาพช่องปากที่ดี จะช่วยป้องกันโรคปริทันต์ ลดความเสี่ยงต่อภาวะแทรกซ้อนของโรคเบาหวาน และช่วยให้ผู้ป่วยมีสุขภาพที่ดี
12.อายุรศาสตร์ (อายุรศาสตร์) - Internal Medicine,16.ทันตกรรม Dentistry