ตามมาตรฐานความปลอดภัยของคนไข้ เรื่องการให้ยาที่ปลอดภัย มีแนวทางปฏิบัติที่เป็นมาตรฐานสำคัญหลายเรื่อง เพื่ออะไร
มาตรฐานความปลอดภัยของคนไข้ 1 เนื้อหา มาตรฐานความปลอดภัย การผ่าตัดที่ปลอดภัย การป้องกันการติดเชื้อ การให้ยาที่ปลอดภัย ความปลอดภัยของคนไข้ เป็นสิ่งที่คนไข้และผู้เกี่ยวข้องทุกคนให้ความสำคัญสูงสุด โรงพยาบาลต่างๆ จึงพัฒนาคุณภาพ โดยเน้นการสร้างระบบงานต่างๆ เพื่อให้เกิดความเชื่อมั่นว่าคนไข้ที่เข้ามารับบริการจะได้รับการรักษาพยาบาลที่ดีที่สุด ตามมาตรฐานและจริยธรรมแห่งวิชาชีพ เพื่อให้คนไข้ได้รับความปลอดภัย หายจากการเจ็บไข้ โดยไม่เกิดภาวะแทรกซ้อน หรือได้รับอันตรายใดๆ โรงพยาบาลต่างๆ จึงกำหนดมาตรฐานความปลอดภัยของคนไข้ Patient Safety Goals ขึ้น โดยเลือกประเด็นที่มีโอกาสเกิดความไม่ปลอดภัยต่อคนไข้ ทั้งจากกระบวนการรักษาพยาบาล การสื่อสารระหว่างคนไข้กับหมอ พยาบาล และเจ้าหน้าที่ การจัดการเรื่องอุปกรณ์เครื่องมือ รวมทั้งอาคารสถานที่ สิ่งอำนวยความสะดวก และสิ่งแวดล้อม สถาบันรับรองคุณภาพสถานพยาบาล สรพ ซึ่งเป็นองค์การมหาชนที่ยกระดับจากสถาบันพัฒนาและรับรองคุณภาพโรงพยาบาล พรพ ได้จัดทำคู่มือการกำหนดมาตรฐานความปลอดภัยของคนไข้ เพื่อให้โรงพยาบาลต่างๆ ใช้ศึกษา และนำไปประยุกต์ใช้ให้เหมาะสมกับบริบทของแต่ละโรงพยาบาล คู่มือมาตรฐานความปลอดภัยของคนไข้นี้ ใช้ชื่อว่า Patient Safety Goals SIMPLE ซึ่งรวบรวมประเด็นปัญหาจากโรงพยาบาลต่างๆ ในประเทศไทย และประมวลแนวทางปฏิบัติที่ดี ซึ่งเป็นที่ยอมรับของวงการแพทย์ ที่ประกาศโดยองค์การอนามัยโลก กระทรวงสาธารณสุข และองค์กรมาตรฐานระดับนานาชาติต่างๆ มาตรฐานความปลอดภัย ประเด็นเนื้อหาจัดเป็น 6 หมวดหมู่ ได้แก่ 1 การผ่าตัดที่ปลอดภัย Safe Surgery 2 การป้องกันและควบคุมการติดเชื้อ Infection Control Clean Care 3 การให้ยาและเลือดที่ปลอดภัย Medication Safety 4 กระบวนการรักษาพยาบาลที่ปลอดภัย Patient Care Safety 5 การดูแลอุปกรณ์สายและท่อต่างๆ ที่สอดใส่เข้าไปในร่างกายคนไข้ Line Tube and Catheter 6 การตอบสนองภาวะวิกฤติ Emergency Response บทความนี้ขอยกตัวอย่างมาตรฐานความปลอดภัยของคนไข้บางประเด็น ที่โรงพยาบาลต่างๆ นำมาปฏิบัติ ซึ่งแสดงให้เห็นถึงมาตรฐานการดูแลรักษาของโรงพยาบาลในประเทศไทยและความมุ่งมั่นตั้งใจของคณะแพทย์ พยาบาล และเจ้าหน้าที่ที่ปฏิบัติงาน ที่ทุ่มเทความพยายามทำตามมาตรการต่างๆ เพื่อความปลอดภัยของคนไข้ กลับไป ข้างบน การผ่าตัดที่ปลอดภัย เนื้อหามาตรฐานเกี่ยวกับการปฏิบัติการป้องกันการติดเชื้อ การให้ยาระงับความรู้สึก การป้องกันการผ่าตัดผิดคนผิดตำแหน่ง ขอยกตัวอย่างการป้องกันการผ่าตัดผิดคน ผิดตำแหน่ง ซึ่งองค์การอนามัยโลก WHO ได้กำหนดองค์ประกอบสำคัญไว้ดังนี้ 1 มีการทวนสอบหรือยืนยันตัวคนไข้ หัตถการ ตำแหน่ง ข้าง วัตถุอุปกรณ์ อวัยวะเทียม ที่จะใส่กับร่างกายคนไข้ เอกสารต่างๆ ที่เกี่ยวข้อง ภาพถ่ายทางรังสีและผลการตรวจพิเศษ มีการระบุฉลากที่เหมาะสมและมีแสดงให้เห็น 2 กำหนดให้แพทย์ที่จะทำหัตการ ทำเครื่องหมายแสดงตำแหน่งที่จะลงมีดผ่าตัดหรือสอดใส่อุปกรณ์อย่างชัดเจน โดยการมีส่วนร่วมของคนไข้ 3 กำหนดให้มีช่วงขอเวลานอก time-out ณ เวลาก่อนที่จะเริ่มให้การระงับความรู้สึกและลงมือทำผ่าตัด เพื่อให้เจ้าหน้าที่ที่เกี่ยวข้องทุกคนตรวจสอบและยืนยันความถูกต้องตรงกัน เกี่ยวกับการจัดท่าของคนไข้ หัตถการที่จะทำ ตำแหน่งและอุปกรณ์ หรืออวัยวะเทียม และถ้ามีข้อมูลที่ขัดแย้งกันต้องกลับไปทบทวนใหม่ทั้งหมดจนมั่นใจ กลับไป ข้างบน การป้องกันการติดเชื้อ มาตรฐานการป้องกันการติดเชื้อ ซึ่งมีหลายหัวข้อ ในบทความนี้จะยกตัวอย่างเฉพาะเรื่องการรักษาความสะอาดของมือ Hand Hygine ซึ่งมีองค์ประกอบที่สำคัญ ได้แก่ 1 จัดให้มีแอลกอฮอล์สำหรับทำความสะอาดมือ Alcohol-based handrubs ส่วนบริเวณที่รักษาพยาบาลคนไข้ ซึ่งสามารถใช้ได้สะดวก เช่น ติดไว้ที่เตียงคนไข้ วางบนโต๊ะข้างเตียง วางบนรถฉีดยาทำแผล หรือเป็นขวดเล็กๆ ติดกระเป๋าผู้ปฏิบัติงาน 2 จัดให้มีที่ล้างมือด้วยน้ำสะอาด สบู่ ผ้าหรือกระดาษเช็ดมือ ที่เจ้าหน้าที่ คนไข้ และญาติ สามารถใช้ได้สะดวก 4 แสดงสื่อเตือนใจในที่ทำงาน เพื่อกระตุ้นให้มีการล้างมือ 5 สังเกต ติดตาม วัดระดับการปฏิบัติและให้ข้อมูลย้อนกลับแก่ผู้ปฏิบัติงาน กลับไป ข้างบน การให้ยาที่ปลอดภัย เรื่องการให้ยาที่ปลอดภัย มีแนวทางปฏิบัติที่เป็นมาตรฐานสำคัญหลายเรื่อง เพื่อป้องกันมิให้คนไข้ได้รับยาผิด ไม่เหมาะสม หรือเกิดเหตุการณ์ไม่พึงประสงค์จากการได้รับยา เช่น เรื่องการควบคุมการให้สารละลายเข้มข้น การป้องกันอันตรายจากยาที่มีความเสี่ยงสูง การป้องกันการให้ยาผิดในกรณียาที่มีชื่อพ้องมองคล้าย การส่งมอบบัญชียาของคนไข้ให้ผู้ที่ให้การดูแลคนไข้ต่ออย่างปลอดภัย ขอยกตัวอย่างเรื่องยาที่มีชื่อพ้องมองคล้าย Look-Alike Sound-Alike Medication Names LASA 1 ทบทวนยาที่มีชื่อพ้องมองคล้ายที่ใช้ในโรงพยาบาลเป็นประจำทุกปี 2 ปฏิบัติตามแนวทางต่อไปนี้ - ลดการใช้คำสั่งการรักษาด้วยวาจา และคำสั่งการรักษาทางโทรศัพท์ - ต้องอ่านฉลากอย่างระมัดระวังทุกครั้งที่หยิบยา และอ่านซ้ำก่อนที่จะให้ยา - ต้องตรวจสอบเป้าหมายของการใช้ยาโดยคำสั่งใช้ยา และตรวจสอบการวินิจฉัยโรคที่เป็นปัจจุบันกับเป้าหมาย หรือข้อบ่งชี้ในการใช้ยาก่อนที่จะให้ยาอีกครั้งหนึ่ง - ระบุทั้งชื่อสามัญและชื่อการค้าในคำสั่งใช้ยาและฉลากยา โดยให้ชื่อสามัญมีขนาดใหญ่กว่าชื่อการค้า 3 จัดทำกลยุทธ์เพื่อป้องกันความสับสนหรือแปลความหมายผิดเนื่องจากคำสั่งใช้ยาที่เขียนไม่ชัดหรืออ่านไม่ออก รวมทั้งระบุกรณีที่จะต้องเขียนชื่อยาและขนาดยาด้วยตัวพิมพ์ 4 จัดเก็บยาที่มีปัญหาไว้ในสถานที่ที่แยกเฉพาะ 5 ใช้เทคนิค เช่น ตัวหนาหรือสีที่แตกต่างในการเขียนรายชื่อยาบนฉลาก กล่อง และชั้นเก็บ หน้าจอคอมพิวเตอร์ เครื่องจ่ายยาอัตโนมัติ และบัญชีแจกจ่ายยาของพยาบาล 6 จัดทำกลยุทธ์เพื่อให้คนไข้และผู้ดูแลมีส่วนร่วมในการลดความเสี่ยง เช่น ให้เภสัชกรทบทวนร่วมกับคนไข้ในการจ่ายยาให้คนไข้ โดยวิธีการต่อไปนี้ - ให้ข้อมูลที่เป็นลายลักษณ์อักษรแก่คนไข้และผู้ดูแล เกี่ยวกับข้อบ่งชี้ในการใช้ยา ชื่อสามัญและชื่อการค้า ผลข้างเคียงของยา - ใช้เทคนิควิธีการเพื่อช่วยคนไข้ที่มีปัญหาเรื่องสายตา ภาษา และข้อจำกัดต่างๆ - ให้เภสัชกรทบทวนร่วมกับคนไข้ในเรื่องการใช้ยา นอกจากนี้ ควรมีการร่วมกับองค์กรระหว่างประเทศและผู้ผลิตยา เพื่อปฏิบัติสิ่งต่อไปนี้ - ข้อตกลงในการตั้งชื่อยาที่เป็นสากล - การพิจารณาชื่อยาที่ใช้อยู่ซึ่งมีโอกาสเกิดความสับสนกับชื่อยาใหม่ - จัดทำมาตรฐานการเรียกคำขยายชื่อยา โปรดติดตามมาตรฐานความปลอดภัยของคนไข้ ตอนต่อไป ฉบับหน้า กลับไป ข้างบน
ตามมาตรฐานความปลอดภัยของคนไข้ เรื่องการให้ยาที่ปลอดภัย มีแนวทางปฏิบัติที่เป็นมาตรฐานสำคัญหลายเรื่อง เพื่อป้องกันมิให้คนไข้ได้รับยาผิด ไม่เหมาะสม หรือเกิดเหตุการณ์ไม่พึงประสงค์จากการได้รับยา เช่น เรื่องการควบคุมการให้สารละลายเข้มข้น การป้องกันอันตรายจากยาที่มีความเสี่ยงสูง การป้องกันการให้ยาผิดในกรณียาที่มีชื่อพ้องมองคล้าย การส่งมอบบัญชียาของคนไข้ให้ผู้ที่ให้การดูแลคนไข้ต่ออย่างปลอดภัย
ขอยกตัวอย่างเรื่องยาที่มีชื่อพ้องมองคล้าย (Look-Alike Sound-Alike Medication Names : LASA)

1. ทบทวนยาที่มีชื่อพ้องมองคล้ายที่ใช้ในโรงพยาบาลเป็นประจำทุกปี

2. ปฏิบัติตามแนวทางต่อไปนี้
- ลดการใช้คำสั่งการรักษาด้วยวาจา และคำสั่งการรักษาทางโทรศัพท์
- ต้องอ่านฉลากอย่างระมัดระวังทุกครั้งที่หยิบยา และอ่านซ้ำก่อนที่จะให้ยา
- ต้องตรวจสอบเป้าหมายของการใช้ยาโดยคำสั่งใช้ยา และตรวจสอบการวินิจฉัยโรคที่เป็นปัจจุบันกับเป้าหมาย หรือข้อบ่งชี้ในการใช้ยาก่อนที่จะให้ยาอีกครั้งหนึ่ง
- ระบุทั้งชื่อสามัญและชื่อการค้าในคำสั่งใช้ยาและฉลากยา โดยให้ชื่อสามัญมีขนาดใหญ่กว่าชื่อการค้า

3. จัดทำกลยุทธ์เพื่อป้องกันความสับสนหรือแปลความหมายผิดเนื่องจากคำสั่งใช้ยาที่เขียนไม่ชัดหรืออ่านไม่ออก รวมทั้งระบุกรณีที่จะต้องเขียนชื่อยาและขนาดยาด้วยตัวพิมพ์

4. จัดเก็บยาที่มีปัญหาไว้ในสถานที่ที่แยกเฉพาะ

5. ใช้เทคนิค เช่น ตัวหนาหรือสีที่แตกต่างในการเขียนรายชื่อยาบนฉลาก กล่อง และชั้นเก็บ หน้าจอคอมพิวเตอร์ เครื่องจ่ายยาอัตโนมัติ และบัญชีแจกจ่ายยาของพยาบาล

6. จัดทำกลยุทธ์เพื่อให้คนไข้และผู้ดูแลมีส่วนร่วมในการลดความเสี่ยง เช่น ให้เภสัชกรทบทวนร่วมกับคนไข้ในการจ่ายยาให้คนไข้ โดยวิธีการต่อไปนี้
- ให้ข้อมูลที่เป็นลายลักษณ์อักษรแก่คนไข้และผู้ดูแล เกี่ยวกับข้อบ่งชี้ในการใช้ยา ชื่อสามัญและชื่อการค้า ผลข้างเคียงของยา
- ใช้เทคนิควิธีการเพื่อช่วยคนไข้ที่มีปัญหาเรื่องสายตา ภาษา และข้อจำกัดต่างๆ
- ให้เภสัชกรทบทวนร่วมกับคนไข้ในเรื่องการใช้ยา
นอกจากนี้ ควรมีการร่วมกับองค์กรระหว่างประเทศและผู้ผลิตยา เพื่อปฏิบัติสิ่งต่อไปนี้
- ข้อตกลงในการตั้งชื่อยาที่เป็นสากล
- การพิจารณาชื่อยาที่ใช้อยู่ซึ่งมีโอกาสเกิดความสับสนกับชื่อยาใหม่
- จัดทำมาตรฐานการเรียกคำขยายชื่อยา
เภสัชวิทยา Pharmacology