จงสรุปให้หน่อยยาฟลูโคนาโซลมีขนาดรับประทานอย่างไร
ยาฟลูโคนาโซล (Fluconazole) เป็นยาต้านเชื้อราที่วงการแพทย์นำมาใช้ทั้งในวัตถุประสงค์เชิงป้องกันและรักษา โดยครอบคลุมการติดเชื้อราจากเชื้อรา Candida เกลื้อน การติดเชื้อราในสมอง รวมไปจนถึงกลุ่มเชื้อราที่มักเกิดกับผู้ป่วยด้วยโรคเอดส์ (AIDS)

จากการศึกษาด้านเภสัชจลนศาสตร์ (Pharmacokinetic: กระบวนการเปลี่ยนแปลงของยา เมื่อเข้าสู่ร่างกาย) ของยาฟลูโคนาโซลพบว่า ยานี้สามารถดูดซึมจากทางเดินอาหารได้มากกว่า 90 % และเมื่อเข้าสู่กระแสเลือดจะจับตัวกับพลาสมาโปรตีนประมาณ 11 - 12% จากนั้นตับจะเปลี่ยนโครงสร้างของยาได้เพียง 11% โดยประมาณ ซึ่งร่างกายต้องใช้เวลา 20 - 50 ชั่วโมงในการกำ จัดยาออกจากกระแสเลือด 50% โดยผ่านไปกับปัสสาวะเป็นส่วนใหญ่


ยาฟลูโคนาโซลถูกบรรจุลงในบัญชียาหลักแห่งชาติของไทยโดยการรับรองของคณะกรรม การอาหารและยาว่า สมควรมีใช้ในโรงพยาบาลของรัฐ อย่างไรก็ตามยานี้จัดอยู่ในหมวดยาอัน ตราย มีคำเตือนและข้อควรระวังหลายประการ การใช้ยานี้จึงต้องอยู่ภายใต้คำสั่งแพทย์อย่างเคร่ง ครัด

ฟลูโคนาโซลมีสรรพคุณ (คุณสมบัติ) อย่างไร?
ฟลูโคนาโซล
ยาฟลูโคนาโซลมีสรรพคุณ/ข้อบ่งใช้ เช่น

รักษาการติดเชื้อราที่ผิวหนัง การติดเชื้อแคนดิดา (Candida) ที่ช่องคลอด (อ่านเพิ่มเติมได้ใน haamor.com บทความเรื่อง เชื้อราในช่องคลอด)
รักษาการติดเชื้อราของเยื่อหุ้มสมองแบบเฉียบพลัน (Acute Cryptococcal meningitis) ในผู้ป่วยโรคเอดส์ (อ่านเพิ่มเติมในเว็บ haamor.com บทความเรื่องระบบประสาทติดเชื้อฉวยโอกาสเหตุเอชไอวี)
ใช้ป้องกันการติดเชื้อราในผู้ป่วยด้วยภูมิคุ้มกันต้านทานโรคบกพร่อง เช่น โรคเอดส์
ฟลูโคนาโซลมีกลไกการออกฤทธิ์อย่างไร?
กลไกการออกฤทธิ์ของยาฟลูโคนาโซลคือ ตัวยาจะลดการสังเคราะห์สาร Ergosterol (สาร สำคัญที่ใช้สร้างเซลล์ของเชื้อรา) ในเชื้อรา ส่งผลยับยั้งการสร้างเซลล์เมมเบรน/เยื่อหุ้มเซลล์ (Cell membrane) จึงทำให้เชื้อราตายลงในที่สุด

ฟลูโคนาโซลมีรูปแบบการจัดจำหน่ายอย่างไร?
ฟลูโคนาโซลมีรูปแบบการจัดจำหน่าย:

รูปแบบยาแคปซูลขนาด 50, 100, 150, และ 200 มิลลิกรัม/แคปซูล
รูปแบบยาฉีด ขนาดความแรง 2 มิลลิกรัม/มิลลิลิตร, 100 มิลลิกรัม/50 มิลลิลิตร, 200 มิลลิกรัม/100 มิลลิลิตร, และ 400 มิลลิกรัม/200 มิลลิลิตร
ฟลูโคนาโซลมีขนาดรับประทานอย่างไร?
ฟลูโคนาโซลมีขนาดรับประทาน เช่น

ก. สำหรับติดเชื้อแคนดิดาที่ช่องคลอด (Vaginal candidiasis): เช่น

ผู้ใหญ่: รับประทาน 150 มิลลิกรัม ครั้งเดียว
ข. สำหรับการติดเชื้อราช่องปาก: เช่น

ผู้ใหญ่: วันแรกรับประทาน 200 มิลลิกรัม ครั้งเดียว จากนั้นลดขนาดรับประทานเป็น 100 มิลลิกรัม วันละครั้ง เพื่อประสิทธิผลของการรักษาควรใช้ยาต่อเนื่องเป็นเวลา 2 สัปดาห์เป็นอย่างต่ำ
ค. สำหรับการติดเชื้อแคดิดาในกระแสโลหิตหรือตามอวัยวะในร่างกาย: เช่น

ผู้ใหญ่: วันแรกรับประทาน 400 มิลลิกรัม จากนั้นลดเป็น 200 - 400 มิลลิกรัม วันละครั้ง ในกรณีที่มีการติดเชื้ออย่างรุนแรง ขนาดรับประทานสูงสุดไม่เกิน 800 มิลลิกรัม/วัน ระยะเวลาของการรักษาขึ้นอยู่กับการตอบสนองของโรค โดยเฉลี่ยต้องรักษาต่อเนื่อง 6 - 8 สัปดาห์ เช่น การติดเชื้อที่เยื่อหุ้มสมอง (Cryptococcal meningitis) และสามารถให้เป็นยาชนิดฉีดโดยหยดผ่านหลอดเลือดดำ
ง. ป้องกันการกลับมาเป็นใหม่ของเยื่อหุ้มสมองอักเสบในผู้ป่วยโรคเอดส์: เช่น

ผู้ใหญ่: รับประทาน 100 - 200 มิลลิกรัม/วัน อาจให้แบบหยดเข้าหลอดเลือดก็ได้
จ. สำหรับการติดเชื้อราในปอด: เช่น

ผู้ใหญ่: รับประทาน 400 มิลลิกรัม ในวันแรก และลดขนาดรับประทานเป็น 200 มิลลิกรัม/วัน โดยการรับประทานหรือโดยฉีดเข้าหลอดเลือดดำก็ได้
ฉ. สำหรับการติดเชื้อราทางหลอดอาหาร: เช่น

ผู้ใหญ่: รับประทาน 200 มิลลิกรัม ในวันแรก และลดขนาดรับประทานเป็น 100 มิลลิกรัม/วัน โดยการรับประทานหรือโดยฉีดเข้าหลอดเลือดดำก็ได้ ขนาดยาอาจปรับได้ถึง 400 มิลลิกรัม/วัน ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับการตอบสนองของร่างกายคนไข้
อนึ่ง:

เด็ก: การใช้ยาฟลูโคนาโซลในเด็ก ขนาดยาจะขึ้นกับ อายุ น้ำหนักตัวของเด็ก และความรุนแรงของโรค ดังนั้นการใช้ยานี้ในเด็ก จึงต้องอยู่ในการดูแลรักษาจากแพทย์เท่านั้น
เนื่องจากยานี้เป็นยาในหมวดยาอันตราย ขนาดยา และระยะเวลาในการใช้ยา ต้องอยู่ในการดูแลรักษาจากแพทย์เท่านั้น ห้ามซื้อยาและ/หรือปรับขนาดการรับประทานเอง
*****หมายเหตุ: ขนาดยา และระยะเวลาในการใช้ยาที่ระบุในบทความนี้ เป็นเพียงตัวอย่างหนึ่งเท่านั้น ไม่สามารถใช้ทดแทนคำสั่งใช้ยาของแพทย์ผู้รักษาได้ การใช้ยาที่เหมาะสม ควรต้องปรึกษา แพทย์ หรือเภสัชกร ก่อนเสมอ

เมื่อมีการสั่งยาควรแจ้งแพทย์/พยาบาลและเภสัชกรอย่างไร?
เมื่อมีการสั่งยาทุกชนิดที่รวมถึงยาฟลูโคนาโซล ผู้ป่วยควรแจ้งแพทย์/พยาบาลและเภสัชกร เช่น

ประวัติแพ้ยาทุกชนิด เช่น กินยา/ใช้ยาแล้ว คลื่นไส้มาก ขึ้นผื่น หรือแน่นหายใจติดขัด/หายใจลำบาก
มีโรคประจำตัวต่างๆรวมทั้งกำลังกินยา/ใช้ยา หรืออาหารเสริมอะไรอยู่ เพราะยาฟลูโคนาโซล อาจส่งผลให้อาการของโรคเหล่านั้นรุนแรงขึ้น หรืออาจเกิดปฏิกิริยาระหว่างยากับยาอื่นๆและ/หรือกับอาหารเสริมที่กิน/ที่ใช้อยู่ก่อน
หากเป็นสุภาพสตรีควรแจ้งว่าอยู่ในภาวะตั้งครรภ์/มีครรภ์ หรือกำลังให้นมบุตร เพราะยาหลายประ เภทสามารถผ่านทางน้ำนมหรือรก และเข้าสู่ทารก จนก่อให้เกิดผลข้างเคียงได้
ฟลูโคนาโซลมีขนาดรับประทาน เช่น

ก. สำหรับติดเชื้อแคนดิดาที่ช่องคลอด (Vaginal candidiasis): เช่น

ผู้ใหญ่: รับประทาน 150 มิลลิกรัม ครั้งเดียว
ข. สำหรับการติดเชื้อราช่องปาก: เช่น

ผู้ใหญ่: วันแรกรับประทาน 200 มิลลิกรัม ครั้งเดียว จากนั้นลดขนาดรับประทานเป็น 100 มิลลิกรัม วันละครั้ง เพื่อประสิทธิผลของการรักษาควรใช้ยาต่อเนื่องเป็นเวลา 2 สัปดาห์เป็นอย่างต่ำ
ค. สำหรับการติดเชื้อแคดิดาในกระแสโลหิตหรือตามอวัยวะในร่างกาย: เช่น

ผู้ใหญ่: วันแรกรับประทาน 400 มิลลิกรัม จากนั้นลดเป็น 200 - 400 มิลลิกรัม วันละครั้ง ในกรณีที่มีการติดเชื้ออย่างรุนแรง ขนาดรับประทานสูงสุดไม่เกิน 800 มิลลิกรัม/วัน ระยะเวลาของการรักษาขึ้นอยู่กับการตอบสนองของโรค โดยเฉลี่ยต้องรักษาต่อเนื่อง 6 - 8 สัปดาห์ เช่น การติดเชื้อที่เยื่อหุ้มสมอง (Cryptococcal meningitis) และสามารถให้เป็นยาชนิดฉีดโดยหยดผ่านหลอดเลือดดำ
ง. ป้องกันการกลับมาเป็นใหม่ของเยื่อหุ้มสมองอักเสบในผู้ป่วยโรคเอดส์: เช่น

ผู้ใหญ่: รับประทาน 100 - 200 มิลลิกรัม/วัน อาจให้แบบหยดเข้าหลอดเลือดก็ได้
จ. สำหรับการติดเชื้อราในปอด: เช่น

ผู้ใหญ่: รับประทาน 400 มิลลิกรัม ในวันแรก และลดขนาดรับประทานเป็น 200 มิลลิกรัม/วัน โดยการรับประทานหรือโดยฉีดเข้าหลอดเลือดดำก็ได้
ฉ. สำหรับการติดเชื้อราทางหลอดอาหาร: เช่น

ผู้ใหญ่: รับประทาน 200 มิลลิกรัม ในวันแรก และลดขนาดรับประทานเป็น 100 มิลลิกรัม/วัน โดยการรับประทานหรือโดยฉีดเข้าหลอดเลือดดำก็ได้ ขนาดยาอาจปรับได้ถึง 400 มิลลิกรัม/วัน ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับการตอบสนองของร่างกายคนไข้
อนึ่ง:

เด็ก: การใช้ยาฟลูโคนาโซลในเด็ก ขนาดยาจะขึ้นกับ อายุ น้ำหนักตัวของเด็ก และความรุนแรงของโรค ดังนั้นการใช้ยานี้ในเด็ก จึงต้องอยู่ในการดูแลรักษาจากแพทย์เท่านั้น
เนื่องจากยานี้เป็นยาในหมวดยาอันตราย ขนาดยา และระยะเวลาในการใช้ยา ต้องอยู่ในการดูแลรักษาจากแพทย์เท่านั้น ห้ามซื้อยาและ/หรือปรับขนาดการรับประทานเอง
*****หมายเหตุ: ขนาดยา และระยะเวลาในการใช้ยา เป็นเพียงตัวอย่างหนึ่งเท่านั้น ไม่สามารถใช้ทดแทนคำสั่งใช้ยาของแพทย์ผู้รักษาได้ การใช้ยาที่เหมาะสม ควรต้องปรึกษา แพทย์ หรือเภสัชกร ก่อนเสมอ
อายุรศาสตร์ (อายุรศาสตร์) - Internal Medicine,เภสัชวิทยา Pharmacology