โรงงานขนาดใหญ่คืออะไร
​

โรคโรงงาน โรคโรงงาน หมอชาวบ้าน อยากให้คุณหมอเล่าถึงสภาพปัญหาทางด้านสุขภาพอนามัยโดยทั่ว ๆ ไปของคนงานในโรงงานอุตสาหกรรมในบ้านเราค่ะ นพชินโอสถ ประเด็นแรกต้องรู้ก่อนว่า โรงงานอุตสาหกรรมในประเทศเรามันมีหลายขนาด อย่างน้อยก็ 2 ขนาด คือใหญ่และขนาดเล็ก ซึ่งจะมีสภาพและปัญหาต่างกันออกไป โรงงานขนาดใหญ่ก็คือ โรงงานที่มีคนงานมาก มากเท่าไรก็แล้วแต่จะกำหนด อย่างในกฎหมายแรงงานของเราก็กำหนดว่า มีคนงาน 100 คนขึ้นไป ถือเป็นโรงงานขนาดใหญ่ แต่องค์การอนามัยโลกเขาถือว่า 50 คนขึ้นไป นี่ก็เป็นโรงงานใหญ่แล้ว ส่วนปัญหานี่เราแยกออกเป็น 2 ด้านคือ ปัญหาด้านสุขภาพของตัวคนงาน และปัญหาสิ่งแวดล้อมของการทำงานที่อาจทำให้เป็นอันตรายต่อสุขภาพของคนทำงาน โดยทั่วไปในในโรงงานอุตสาหกรรมขนาดใหญ่ ปัญหาทั้ง 2 ด้าน คือด้านสุขภาพของคนงาน และปัญหาสิ่งแวดล้อมจะมีน้อยกว่าโรงงานขนาดเล็ก เพราะโรงงานขนาดใหญ่ มีเงินที่จะลงทุนมากกว่า การดูแลจึงดีกว่า แต่ก็มีน้อยแห่งมากที่จะทำได้ครบและถูกต้องสมบูรณ์ หมอชาวบ้าน เท่าที่ผ่านมาในโรงงานทั้ง 2 ขนาดได้มีการจัดบริการด้านสุขภาพอนามัยให้แก่คนงานเพียงใด นพชินโอสถ โดยหลักการของอาชีวอนามัย มีอยู่ว่า จะต้องจัดให้มีสวัสดิการด้านสุขภาพอนามัย 4-5 ข้อ ดังนี้คือ 1 ตรวจสุขภาพคนงานทั้งก่อนเข้าทำงาน ในระหว่างทำงานและภายหลังที่เจ็บป่วยแล้วจะกลับเข้าทำงานใหม่ ก็ต้องตรวจกันอีก 2 ต้องมีบริการในด้านการตรวจสอบสิ่งแวดล้อมของการทำงานอยู่เสมอ ๆ 3 ต้องมีบริการด้านการรักษาพยาบาล อย่างน้อย ๆ เรื่องการปฐมพยาบาลและการรักษาขั้นต้น และทางโรงงานจะต้องติดต่อสถานพยาบาลที่แน่นอนไว้ เพื่อจะจัดส่งคนงานที่เจ็บป่วยกะทันหันไป 4 ข้อนี้สำคัญมาก คือการให้ความรู้ ความเข้าใจเรื่องอันตรายจากการทำงาน ฝึก อบรมให้คนงานรู้ก่อนเข้าทำงานถึงอันตรายต่าง ๆ ที่อาจจะเกิดขึ้น และวิธีป้องกัน เช่นต้องสวมแว่นตา สวมหมวกเหล็ก 5 บริการอื่น ๆ ทางด้านสาธารณสุข เช่นในบางแห่งอาจต้องให้บริการเรื่อง การวางแผนครอบครัว การฉีดวัคซีน เป็นต้น ทีนี้ ปัญหาในประเทศของเราก็คือ โรงงานอุตสาหกรรมขนาดใหญ่ ส่วนมากก็มีการจัดเรื่องการปฐมพยาบาล แต่ว่ายังขาดกหารตรวจสอบสิ่งแวดล้อมเป็นประจำ ขาดการตรวจร่างกายเป็นประจำ โดยมากจะตรวจก่อนเข้าทำงานเท่านั้น แต่ในระหว่างทำงานโดย-มากไม่มี เช่น ควรจะตรวจทุกปี บางแห่งก็ละเลย จริง ๆ แล้วตามกฎหมายแรงงานมีข้อระบุไว้ว่า โรงงานใดมีคนงาน 100 คนขึ้นไป ต้องมีพยาบาลอยู่ประจำ ถ้ามีคนงานถึง 200 คน ก็จะต้องมีหมอไปอยู่ประจำ แต่ทำนอกเวลาและมีพยาบาลด้วย และโรงงานใดมีคนงานมากถึง 1000 คน ก็จะต้องมีหมออยู่ประจำเต็มเวลา และมีพยาบาลด้วย และโรงงานประเภทนี้จะต้องมีรถพยาบาลของโรงงานด้วย ปัญหาก็คือ โรงงานอุตสาหกรรมขนาดใหญ่เหล่านี้ จัดบริการอย่างที่ว่านี้ได้ไม่ครบ ไม่ดี ไม่บริบูรณ์ ข้อสำคัญก็คือ บางแห่งแม้จะมีหมออยู่ประจำ แต่เขาก็เน้นหนักเฉพาะด้านรักษาพยาบาลเท่านั้น โดยไม่มองถึงการป้องกัน สำหรับโรงงานอุตสาหกรรมขนาดเล็ก ยิ่งไม่ต้องพูดถึง ไม่มีบริการเลยแม้แต่อย่างเดียว ไม่ว่าจะเป็นการปฐมพยาบาล หรือยาที่ควรจะมีเพื่อการปฐมพยาบาล บางแห่งก็ไม่มีเลย เราเคยสำรวจ 100 เปอร์เซ็นต์ ไม่มีบริการทางการแพทย์เลย นั่นหลายปีแล้วนะ ตั้งแต่ปี 2515 ป่านนี้จะดีขึ้นหรือยังก็ไม่รู้ ยังไม่ได้สำรวจใหม่ แล้วโรงงานอุตสาหกรรมขนาดเล็กนี่เปรียบเทียบกับโรงงานอุตสาหกรรมขนาดใหญ่แล้ว มีอยู่กว่า 90 เปอร์เซ็นต์ จากโรงงานอุตสาหกรรมทั้งหมดประมาณ 5-6 หมื่นโรงในขณะนี้ ไม่ว่าจะเป็นโรงงานซ่อมเหล็ก ซ่อมรถ โรงงานทำทอฟฟี่ ทำขนมเด็ก ซึ่งเอาเด็กไปใช้แรงงาน มันเป็นโรงงานขนาดเล็ก และมีมากยากที่จะตรวจตราได้ทั่วถึง แล้วเรื่องสิ่งแวดล้อมก็ไม่ต้องห่วงหรอก มันมั่วไปหมด ซึ่งสิ่งแวดล้อมของโรงงานอุตสาหกรรมขนาดเล็กนี้ เป็นช่องทางให้เกิดโรคต่าง ๆ ได้มากมาย อันนี้มันเชื่อมโยงไปถึงปัญหาที่ว่า เหตุใดโรงงานอุตสาหกรรมในประเทศไทย จึงไม่ตื่นตัวในการดูแลสุขภาพอนามัยของคนงาน นี่เป็นข้อน่าคิดทีเดียว หมอชาวบ้าน คุณหมอคิดว่าเป็นเพราะเหตุใดคะ นพชินโอสถ ข้อแรก เราต้องโทษตัวเราเองก่อน กระทรวงสาธารณสุขยังทุ่มเทให้เรื่องนี้น้อยเกินไป ถึงแม้จะมีหน่วยงานที่รับผิดชอบ ก็ยังจัดว่าเป็นความสำคัญอันดับที่ 10 ของบริการสาธารณสุข งานอาชีวอนามัยนี่เป็นอันดับสุดท้าย งบประมาณที่ได้ก็น้อยเกินไป น้อยจนทำอะไรไม่ได้ เราไม่มีทางจะไปตรวจโรงงานต่าง ๆ ได้ครบ ตัวเลขในด้านต่าง ๆ จริง ๆ ไปแค่ไหนก็ไม่มีใครรู้ เราใช้วิธีการสุ่มตัวอย่างทางวิชาสถิติ แล้วแต่จะไปโดนโรงงานไหน แล้วก็มาสรุปว่าในแต่ละปีมีความที่ต้องระมัดระวังแค่ไหน ถ้าเราพบว่าคนงานคนไหน มีแนวโน้มที่จะมีแมงกานีสสูงขึ้น เราก็ปรามแต่เฉพาะส่วนที่เราไปตรวจ และเราจะต้องออกข่าวว่า ขณะนี้มีอันตรายที่น่ากลัวเกิดขึ้นจากโรงงานอุตสาหกรรมประเภทนี้ ช่วยกันเตือนเจ้าของโรงงาน คนงาน โดยผ่านสื่อมวลชน ข้อสอง มาจากฝ่ายเจ้าของโรงงานอุตสาหกรรม จะพูดก็พูดเถอะ ไอ้ความรับผิดชอบต่อสังคม มีน้อย นี่ในความรู้สึกของผมนะ ความรับผิดชอบต่อชีวิตคนอื่นมีน้อย เห็นแก่ประโยชน์ส่วนตนมากเกินไป ผมจะเรียนเบื้องหลังให้ทราบว่า ทำไมคนพวกนี้จึงเห็นแก่ตัว ไม่เห็นแก่ส่วนรวม ทั้งนี้เพราะเจ้าของโรงงานอุตสาหกรรมส่วนใหญ่ในบ้านเราเป็นคนต่างชาติ นี่เป็นข้อที่น่าคิด คนไทยไม่ค่อยได้เป็นเจ้าของโรงงาน ยิ่งโรงงานขนาดใหญ่ ๆ เจ้าของจะเป็นคนญี่ปุ่น คนไต้หวัน หรือบางทีก็เป็นคนต่างชาติที่โอนสัญชาติมาเป็นไทย เพื่อจะได้ตั้งโรงงานได้ ถ้าไม่เปลี่ยนก็จะต้องตั้งคนไทยขึ้น ซึ่งเป็นลูกจ้าง ให้เป็นเของโรงงานแต่ในนาม ตัวเขาก็เป็นนายทุน อยู่เบื้องหลัง สมัยหนึ่ง หลายปีมาแล้ว เคยมีปัญหาจากโรงงานอุตสาหกรรมที่ผลิตถ่านไฟฉายแห่งหนึ่ง เรื่องสภาพแวดล้อมของโรงงาน เจ้าของโรงงานเป็นคนจีนที่มาจากฮ่องกง พูดภาษาไทยไม่ได้เลย เวลาไปพูดกันต้องพูดภาษาอังกฤษ ไอ้ที่ร้ายที่สุดแกเป็นหมอด้วย ไม่ใช่หมอธรรมดา หมอแผนปัจจุบัน เป็นแพทย์ผ่าตัด เมื่อจีนแผ่นดินใหญ่เป็นคอมมิวนิสต์ แกก็อพยพหนีออกมาอยู่ฮ่องกง มาตั้งโรงงานผลิตถ่านไฟฉายที่ฮ่องกงและที่เมืองไทย เป็นหมอด้วย แต่ทำไมถึงปล่อยให้สิ่งเหล่านี้เกิดขึ้นกับเพื่อนมนุษย์ได้ มันจะอธิบายด้วยอะไรได้ นอกจากมนุษยธรรมมีน้อยเหลือเกิน ข้อสาม ก็ปัญหาเรื่องแรงงานราคาถูก จากคนไม่มีฝีมือ ซึ่งมีมากเหลือเกิน เนื่องจากปัญหาคนชนบทอพยพเข้ามาอยู่ตามเมืองใหญ่ ๆ กันมาก ทิ้งไร่ ทิ้งนาเข้ามา เพราะคนเกิดมากขึ้น งานน้อยลง ผลผลิตทางการเกษตรไม่ได้ผล และต้องขึ้นกับธรรมชาติมาก
โรงงานที่มีคนงานมาก มากเท่าไรก็แล้วแต่จะกำหนด อย่างในกฎหมายแรงงานของเราก็กำหนดว่า มีคนงาน 100 คนขึ้นไป ถือเป็นโรงงานขนาดใหญ่ แต่องค์การอนามัยโลกเขาถือว่า 50 คนขึ้นไป นี่ก็เป็นโรงงานใหญ่แล้ว ส่วนปัญหานี่เราแยกออกเป็น 2 ด้านคือ ปัญหาด้านสุขภาพของตัวคนงาน และปัญหาสิ่งแวดล้อมของการทำงานที่อาจทำให้เป็นอันตรายต่อสุขภาพของคนทำงาน โดยทั่วไปในในโรงงานอุตสาหกรรมขนาดใหญ่ ปัญหาทั้ง 2 ด้าน คือด้านสุขภาพของคนงาน และปัญหาสิ่งแวดล้อมจะมีน้อยกว่าโรงงานขนาดเล็ก เพราะโรงงานขนาดใหญ่ มีเงินที่จะลงทุนมากกว่า การดูแลจึงดีกว่า แต่ก็มีน้อยแห่งมากที่จะทำได้ครบและถูกต้องสมบูรณ์ หมอชาวบ้าน เท่าที่ผ่านมาในโรงงานทั้ง 2 ขนาดได้มีการจัดบริการด้านสุขภาพอนามัยให้แก่คนงานเพียงใด นพชินโอสถ โดยหลักการของอาชีวอนามัย มีอยู่ว่า จะต้องจัดให้มีสวัสดิการด้านสุขภาพอนามัย 4-5 ข้อ ดังนี้คือ 1 ตรวจสุขภาพคนงานทั้งก่อนเข้าทำงาน ในระหว่างทำงานและภายหลังที่เจ็บป่วยแล้วจะกลับเข้าทำงานใหม่ ก็ต้องตรวจกันอีก 2 ต้องมีบริการในด้านการตรวจสอบสิ่งแวดล้อมของการทำงานอยู่เสมอ ๆ 3 ต้องมีบริการด้านการรักษาพยาบาล อย่างน้อย ๆ เรื่องการปฐมพยาบาลและการรักษาขั้นต้น และทางโรงงานจะต้องติดต่อสถานพยาบาลที่แน่นอนไว้ เพื่อจะจัดส่งคนงานที่เจ็บป่วยกะทันหันไป 4 ข้อนี้สำคัญมาก คือการให้ความรู้ ความเข้าใจเรื่องอันตรายจากการทำงาน ฝึก อบรมให้คนงานรู้ก่อนเข้าทำงานถึงอันตรายต่าง ๆ ที่อาจจะเกิดขึ้น และวิธีป้องกัน เช่นต้องสวมแว่นตา สวมหมวกเหล็ก 5 บริการอื่น ๆ ทางด้านสาธารณสุข เช่นในบางแห่งอาจต้องให้บริการเรื่อง การวางแผนครอบครัว การฉีดวัคซีน
15.ภาควิชาระบาดวิทยา Epidemiology,19.สาธารณสุข (public health)