ในกรณีที่คู่ความฝ่ายหนึ่งไม่เห็นด้วยกับคำสั่งระหว่างพิจารณาของศาลชั้นต้น แต่ไม่ได้โต้แย้งคำสั่งนั้นไว้ จะสามารถอุทธรณ์คำสั่งนั้นภายหลังจากศาลชั้นต้นมีคำพิพากษาแล้วได้หรือไม่?
[กลับหน้าหลัก : รวมบทความกฎหมายที่น่าสนใจ] หลักการและข้อยกเว้นเกี่ยวกับคำสั่งระหว่างพิจารณา หลักการและข้อยกเว้นเกี่ยวกับคำสั่งระหว่างพิจารณา (๑) บทบัญญัติว่าด้วยคำสั่งระหว่างพิจารณาเป็นบทยกเว้นมาตรา ๒๒๓ กล่าว คือ ห้ามอุทธรณ์คำสั่งระหว่างพิจารณาในทันทีและกำหนดวิธีการอุทธรณ์คำสั่งระหว่างพิจารณาไว้ (๒) บทบัญญัติมาตรา ๒๒๖ ว่าด้วยคำสั่งระหว่างพิจารณานำไปใช้ในชั้น อุทธรณ์ได้ด้วย (๓) คำสั่งระหว่างพิจารณาคือคำสั่งของศาลก่อนที่จะพิพากษาหรือตัดสินชี้ขาดคดี และผลของการสั่งนั้นไม่ทำให้คดีเสร็จไปจากศาลไม่ว่าทั้งหมดหรือบางส่วน อย่างไรก็ตามในกรณีที่ศาลมีคำพิพากษาหรือคำชี้ขาดตัดสินคดีแล้ว หาก คู่ความยังพิพาทกันเกี่ยวกับการปฏิบัติตามคำพิพากษา และศาลชั้นต้นได้ดำเนินกระบวนพิจารณาก่อนชี้ขาดข้อพิพาทเกี่ยวกับการปฏิบัติตามคำพิพากษานั้น คำสั่งใดๆ ก่อนที่จะชี้ขาดในปัญหาที่โต้เถียงกันนั้นถือเป็นคำสั่งระหว่างพิจารณาเช่นกัน ซึ่งรวมถึงคำสั่งชั้นดำเนินกระบวนพิจารณาคำขอให้พิจารณาใหม่ด้วย (๔) คำสั่งของศาลชั้นต้นที่อนุญาตให้พิจารณาคดีใหม่เป็นที่สุด ตามมาตรา ๑๙๙ เบญจ วรรคสี่ (๕) กรณีที่ศาลมีคำสั่งระหว่างพิจารณาแล้วคู่ความฝ่ายที่ไม่เห็นด้วยกับคำสั่งนั้นใช้สิทธิในการอุทธรณ์คำสั่งระหว่างพิจารณาทันที ถือได้ว่าเป็นการคัดค้านคำสั่งระหว่างพิจารณาของศาลชั้นต้นไว้แล้ว (๖) การโต้แย้งคัดค้านต้องพิจารณาเวลาและโอกาสของคู่ความในการโต้แย้งคัดค้านด้วย โดยพิจารณาพฤติการณ์แห่งคดีในแต่ละเรื่อง (๗) วิธีการโต้แย้งคัดค้านคำสั่งระหว่างพิจารณาต้องปฏิบัติตามประมวล กฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา ๒๖ ซึ่งอาจเป็นการโต้แย้งชัดแจ้งหรือโดยปริยาย ก็ได้ แต่ไม่ต้องให้เหตุผลของการโต้แย้ง (๘) คำสั่งของศาลชั้นต้นหลังจากที่มีการชี้ขาดตัดสินคดีแล้ว แต่ก่อนมีคำสั่งรับหรือไม่รับอุทธรณ์หรือฎีกาไม่ใช่คำสั่งระหว่างพิจารณา เพราะไม่มีคดีอยู่ในระหว่างพิจารณาของศาลใด คำพิพากษาศาลฎีกาที่ ๑๒๔๓๔/๒๕๕๘ คำสั่งไม่อนุญาตให้เลื่อนคดีและงดสืบพยานจำเลยของศาลชั้นต้นเป็นคำสั่งระหว่างพิจารณาจำเลยจะอุทธรณ์คำสั่งนั้นได้ จะต้องโต้แย้งคำสั่งนั้นไว้ และต้องอุทธรณ์คำสั่งภายหลังจากศาลชั้นต้นมีคำพิพากษาแล้ว ตาม ป.วิ.พ. มาตรา ๒๒๖ วรรคหนึ่ง แต่จำเลยมิได้โต้แย้งคำสั่งระหว่างพิจารณา จึงต้องห้ามมิให้อุทธรณ์ตามบทกฎหมายดังกล่าว แม้ศาลชั้นต้นจะมีคำสั่งรับอุทธรณ์ในส่วนอุทธรณ์คำสั่งของจำเลยไว้ด้วย ศาลอุทธรณ์ภาค ๕ ก็ไม่มีอำนาจวินิจฉัยอุทธรณ์ ของจำเลยในส่วนนี้ได้ การที่ศาลอุทธรณ์ภาค ๕ วินิจฉัยอุทธรณ์คำสั่งดังกล่าวจึงไม่ชอบ และถือว่าปัญหานี้ไม่ได้ยกขึ้นว่ากันมาแล้วโดยชอบในศาลอุทธรณ์ภาค ๕ การที่จำเลยฎีกาปัญหานี้ขึ้นมาจึงไม่ชอบด้วย ป.วิ.พ. มาตรา ๒๔๙ วรรคหนึ่ง คำพิพากษาศาลฎีกาที่ ๑๒๔๓๔/๒๕๕๘  อ้างอิง : วิชา กฏหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง ภาค3(ศอ.อรรถนิติ ดิษฐอำนาจ) เล่มที่10 การบรรยายครั้งที่9 สมัยที่ 70
ไม่สามารถอุทธรณ์คำสั่งระหว่างพิจารณาภายหลังจากศาลชั้นต้นมีคำพิพากษาแล้วได้

ตามหลักการทั่วไป ห้ามอุทธรณ์คำสั่งระหว่างพิจารณาในทันที แต่คู่ความสามารถโต้แย้งคำสั่งระหว่างพิจารณาของศาลชั้นต้นไว้ และต้องอุทธรณ์คำสั่งภายหลังจากศาลชั้นต้นมีคำพิพากษาแล้ว ตาม ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา ๒๒๖ วรรคหนึ่ง

เหตุผล
-เพื่อความรวดเร็วในการพิจารณาคดี: หากอนุญาตให้คู่ความสามารถอุทธรณ์คำสั่งระหว่างพิจารณาได้ทันที จะทำให้การพิจารณาคดีล่าช้า เพราะคู่ความอาจใช้สิทธิอุทธรณ์คดีเพื่อยื้อเวลา หรือเพื่อต่อรองผลประโยชน์
-เพื่อรักษาความเสถียรของคำพิพากษา: หากอนุญาตให้คู่ความสามารถอุทธรณ์คำสั่งระหว่างพิจารณาได้ทันที อาจทำให้คำพิพากษาที่ศาลชั้นต้นได้มีไว้แล้วสั่นคลอน

อย่างไรก็ตาม มีข้อยกเว้นบางประการที่คู่ความสามารถอุทธรณ์คำสั่งระหว่างพิจารณาภายหลังจากศาลชั้นต้นมีคำพิพากษาแล้วได้ ดังนี้

1.กรณีที่คู่ความไม่ได้รับโอกาสในการโต้แย้งคัดค้านคำสั่งระหว่างพิจารณา ตัวอย่างเช่น
-คู่ความไม่ได้รับหมายเรียกให้เข้าร่วมฟังคำสั่ง
-คู่ความป่วยหนักหรือถูกกักขังโดยมิชอบด้วยกฎหมาย

2.กรณีที่คำสั่งระหว่างพิจารณาของศาลชั้นต้นนั้นขัดต่อข้อบังคับหรือระเบียบข้อบังคับของศาล:
ตัวอย่างเช่น ศาลชั้นต้นมีคำสั่งให้อายัดทรัพย์สินของคู่ความโดยไม่ชอบด้วยกฎหมาย

3.กรณีที่คำสั่งระหว่างพิจารณาของศาลชั้นต้นนั้นสร้างความเสียหายแก่คู่ความอย่างร้ายแรง:
ตัวอย่างเช่น ศาลชั้นต้นมีคำสั่งห้ามคู่ความออกนอกประเทศโดยไม่มีเหตุผลอันสมควร

สรุป คู่ความควรโต้แย้งคำสั่งระหว่างพิจารณาของศาลชั้นต้นไว้ และต้องอุทธรณ์คำสั่งภายหลังจากศาลชั้นต้นมีคำพิพากษาแล้ว มิฉะนั้น คู่ความจะเสียสิทธิในการอุทธรณ์คำสั่งระหว่างพิจารณา
ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งฯ(วิแพ่ง),ประมวลกฎหมายวิธีพิจาณาความอาญา(วิอาญา)