ในคดีอาญาที่ราษฎรเป็นโจทก์ ศาลชั้นต้นมีหน้าที่ต้องไต่สวนมูลฟ้องก่อนหรือไม่?
ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 162 บัญญัติไว้ว่า "เมื่อโจทก์ยื่นฟ้องแล้ว ศาลจะไต่สวนมูลฟ้อง เพื่อทราบข้อเท็จจริงพอสมควรแก่กรณีว่า คดีมีมูลหรือไม่"

อย่างไรก็ตาม ยังมีคำพิพากษาฎีกาบางฉบับที่ยกเว้นกรณีไม่ต้องไต่สวนมูลฟ้อง ดังนี้

กรณีที่จำเลยไม่ให้การรับสารภาพ ไม่ค้าน: คำพิพากษาฎีกาที่ 477/2508  และ 4007-4008/2530  พิพากษายกฟ้องโจทก์ในคดีอาญา เนื่องจากศาลชั้นต้นไม่ไต่สวนมูลฟ้องก่อนรับประทับฟ้อง  แม้ว่าจำเลยจะไม่ให้การรับสารภาพ ไม่ค้านก็ตาม  ศาลฎีกาเห็นว่า การไต่สวนมูลฟ้องเป็นขั้นตอนที่จำเป็นเพื่อให้ศาลทราบข้อเท็จจริงพอสมควรแก่กรณีว่า คดีมีมูลหรือไม่  และเป็นการคุ้มครองสิทธิของจำเลยด้วย

กรณีที่โจทก์ร่วมฟ้องคดีในข้อหาเดียวกัน: คำพิพากษาฎีกาที่ 4007-4008/2530  พิพากษาว่า เมื่อพนักงานอัยการฟ้องคดีอาญาต่อจำเลยแล้ว  โจทก์ร่วมซึ่งเป็นผู้เสียหายก็มีสิทธิฟ้องคดีอาญาในข้อหาเดียวกันเป็นคดีใหม่ต่างหากได้  และเมื่อศาลสั่งรวมพิจารณาคดีเข้าด้วยกันแล้ว  คดีของโจทก์ร่วมไม่จำเป็นต้องไต่สวนมูลฟ้องอีก

กรณีที่พนักงานอัยการและผู้เสียหายฟ้องคดีอาญาเรื่องเดียวกัน: คำพิพากษาฎีกาที่ 1646-1649/2515  พิพากษาว่า   ไม่มีกฎหมายห้ามมิให้พนักงานอัยการและผู้เสียหายฟ้องคดีอาญาเรื่องเดียวกัน  และเมื่อศาลสั่งรวมพิจารณาคดีเข้าด้วยกันแล้ว  คดีของผู้เสียหายไม่จำเป็นต้องไต่สวนมูลฟ้องอีก

สรุป:

โดยหลักทั่วไป ศาลชั้นต้นมีหน้าที่ต้องไต่สวนมูลฟ้องก่อนรับประทับฟ้องในคดีอาญาที่ราษฎรเป็นโจทก์  แต่มีข้อยกเว้นบางประการ ดังที่ได้อธิบายไว้ข้างต้น
ประมวลกฎหมายวิธีพิจาณาความอาญา(วิอาญา)