ช่วยสรุปบทความ การเช็ดตัวเพื่อลดไข้ ให้ด้วยนะคะ
​





การเช็ดตัวลดไข้ Tepid sponge ไข้ และสาเหตุ รู้ได้อย่างไรว่ามีไข้ เมื่อใดจึงจะเช็ดตัวลดไข้ วิธีเช็ดตัวลดไข้ที่ถูกวิธีทำอย่างไร มีข้อห้ามการเช็ดตัวลดไข้อย่างไร รู้ได้อย่างไรว่าไข้ลดลงแล้ว สรุป ไข้ อาการไข้Fever วิธีเช็ดตัวเด็กลดไข้Tepid sponging การดูแลผู้สูงอายุ Elderly care ไข้ชัก Febrile seizure โรคติดเชื้อ ภาวะติดเชื้อInfectious disease เด็ก หรือ นิยามคำว่าเด็ก Child ไข้ และสาเหตุ การมีไข้ Fever Pyrexia บ่งชี้ถึงสภาวะของร่างกายที่ผลิตความร้อนออกมามากกว่าการระบายความร้อนออกจากร่างกายจึงทำให้เกิดการมีไข้ขึ้น อุณหภูมิปกติของร่างกายอยู่ ระหว่าง 36 - 37 องศาเซลเซียส Celsius เกณฑ์การพิจารณาว่ามีไข้ คือเมื่ออุณหภูมิร่างกายเกิน 37.5 องศาเซลเซียส สาเหตุของการมีไข้ มีอยู่ด้วยกันหลายประการ เช่น เมื่อมีเชื้อโรคเข้าไปในร่างกาย ร่าง กายจะมีกลไกการทำลายเชื้อจึงทำให้มีไข้ขึ้น การอยู่ในที่มีอุณหภูมิสูงเช่น การอาบแดด การทำงานกลางแจ้งเป็นเวลานาน เป็นต้น จึงทำให้ร่างกายผลิตความร้อนออกมาได้สูงขึ้น การมีไข้ ไม่ใช่สภาวะปกติของร่างกาย แต่เป็นสิ่งที่บ่งบอกว่า ร่างกายต้องการความช่วย เหลือให้ไข้ลดลง หากปล่อยให้มีไข้สูงอยู่นานโดยไม่ได้รับการแก้ไขให้ไข้ลดลง อาจเกิด อันตรายต่ออวัยวะสำคัญในร่างกายโดยเฉพาะที่สมอง และในเด็กเล็กนิยามคำว่าเด็กที่ไข้สูงเกิน 40 องศาเซลเซียสจะทำให้เกิดอาการชักได้ ส่วนในผู้ใหญ่อุณหภูมิร่างกายสูงเกิน 39 องศาเซลเซียสก็จะส่ง ผลต่อการทำงานของระบบประสาทได้ ดังนั้น เมื่อมีไข้สูง การดูแลให้ร่างกายมีอุณหภูมิลดลงและกลับมาสู่สภาวะปกติโดยเร็วที่สุดจึงเป็นสิ่งที่สำคัญ และเป็นสิ่งที่ดีต่อร่างกายด้วยการค้นหาสาเหตุของการเกิดไข้ และหาวิธีการลดไข้ให้ได้เร็วที่สุด นอกเหนือจากการใช้ยาลดไข้ หรือ ได้รับยาปฏิชีวนะเพื่อฆ่าเชื้อโรคแล้ว วิธีการหนึ่งที่ปลอดภัยทำได้ง่ายและได้ผลดีคือ การเช็ดตัวลดไข้ Tepid sponge แต่ประเด็นสำคัญอยู่ที่ว่า เราจะเช็ดตัวลดไข้เมื่อใด มีสิ่งชี้บอกใดที่จะต้องเช็ดตัว ทำอย่างไรจึงจะเช็ดตัวลดไข้ได้อย่างถูกวิธีและมีประสิทธิภาพ นั่นคือไข้ลดลงและรู้สึกสุขสบายขึ้น ผู้เขียนจึงขอนำเสนอวิธีเช็ดตัวลดไข้อย่างถูกวิธี เพื่อเป็นแนวทางในการนำไปใช้กับตนเองหรือคนรอบข้างได้อย่างมีประสิทธิ ภาพ รู้ได้อย่างไรว่ามีไข้ ตามปกติ เมื่อรู้สึกว่าตัวร้อน ครั่นเนื้อครั่นตัว รู้สึกไม่สุขสบาย เราจะทราบได้ว่ามีไข้ โดยเมื่อใช้หลังมือคลำที่หน้าผาก จะสัมผัสได้ถึงความร้อนมากระทบมือ หรือคลำที่ลำคอรักแร้จะพบว่าอุ่นกว่าบริเวณลำตัว แขน ขา เนื่องจากบริเวณหน้าผาก ลำคอ และรักแร้ มีเส้นเลือดหลอดเลือดจำนวนมากมาเลี้ยงในบริเวณดังกล่าวมากกว่าบริเวณผิวหนังส่วนอื่นๆของร่างกาย เมื่อร่างกายมีอุณหภูมิสูงขึ้นจึงสัมผัสได้ถึงผิวหนังที่ร้อนขึ้น แต่อย่างไรก็ตาม เราไม่สามารถคำนวณความร้อนออกมาเป็นตัวเลขได้จากการสัมผัส จึงต้องมีเครื่องมือที่ใช้ในการวัดอุณหภูมิร่างกายเรียกว่า ‘เทอร์โมมิเตอร์ Thermometer หรือ ปรอทวัดไข้ สามารถวัดอุณหภูมิร่างกายออกมาเป็นตัวเลขได้ ซึ่งค่าอุณหภูมิปกติของร่างกายอยู่ระหว่าง 36 - 37 องศาเซลเซียส อุณหภูมิต่ำกว่า 36 องศาเซลเซียส ถือว่าร่างกายมีระดับอุณหภูมิต่ำอาจมีอาการหนาวสั่น และอุณหภูมิร่างกายที่มากกว่า 37.5 องศาเซลเซียสถือว่ามีไข้ การมีไข้แบ่งออกเป็น 3 ระดับดังนี้ ไข้ระดับต่ำ อุณหภูมิอยู่ระหว่าง 37.5 - 38.4 องศาเซลเซียส ไข้ระดับปานกลาง อุณหภูมิอยู่ระหว่าง 38.5 - 39.4 องศาเซลเซียส ไข้ระดับสูง อุณหภูมิ 39.5 องศาเซลเซียสขึ้นไป นอกเหนือจากการวัดไข้ออกมาได้เป็นตัวเลขดังกล่าวแล้ว สิ่งบ่งชี้ว่าบุคคลนั้นมีไข้แล้ว คือ อาจจะพบอาการ อ่อนเพลีย ปวดหัว เจ็บคอ ร้อนในปากและลำคอ เบื่ออาหาร ปัสสาวะอาจมีสีเหลืองเข้ม เมื่อปัสสาวะออกมาจะรู้สึกว่าปัสสาวะร้อนกว่าปกติ สิ่งเหล่านี้เป็นส่วนที่สนับสนุนการมีไข้ และต้องการความช่วยเหลือให้ไข้ลดลง การวัดไข้ด้วยปรอทวัดไข้ ตำแหน่งที่ใช้วัดอุณหภูมิร่างกายที่นิยมใช้บ่อยและสะดวกได้ค่าที่ถูกต้องกับสภาพจริง คือ การอมปรอทวัดไข้ไว้ใต้ลิ้น ก่อนวัดต้องสลัดปรอทให้อยู่ต่ำกว่าระดับ 35 องศาเซลเซียส นำปรอทวางไว้ใต้ลิ้น หุบปากให้สนิท อมปรอทวัดไข้นาน 1 - 2 นาที แล้วนำปรอทออกจากปากมาดูระดับปรอทที่ขึ้นเป็นเส้นสีแดง การดูปรอทวัดไข้ที่ถูกต้องต้องจับปรอทวัดไข้ให้เอียงทำมุม 45 องศา จะเห็นเส้นสีแดงที่บ่งบอกตัวเลขได้ชัดเจน ควรรีบอ่านปรอทวัดไข้ทันทีที่นำปรอทออกจากปาก เพราะหากทิ้งไว้นานปรอทอาจจะลดลง หรือเพิ่มขึ้นตามอุณหภูมิของอากาศภายนอก หลังจากนั้น ควรทำความสะอาดปรอทวัดไข้ด้วยน้ำสะอาดอุณหภูมิปกติและน้ำสบู่ ล้างปรอทวัดไข้ด้วยน้ำสะอาดอีกครั้ง เช็ดปรอทฯด้วยผ้าที่แห้งสะอาด และ เก็บปรอทวัดไข้ไว้ในกล่องที่เก็บ เพื่อความสะอาดและพร้อมใช้งานในครั้งต่อไป เมื่อใดจึงจะเช็ดตัวลดไข้ การเช็ดตัวลดไข้ จะเริ่มเมื่อวัดอุณหภูมิได้ตั้งแต่ 38.5 องศาเซลเซียส เพื่อช่วยระบายความร้อนออกจากร่างกายและช่วยทำให้รู้สึกสุขสบาย ความบ่อยในการเช็ดตัวลดไข้ควรห่างกันอย่างน้อย 2 - 4 ชั่วโมง เมื่อเช็ดตัวลดไข้ไปแล้วประมาณ 30 นาทีควรวัดไข้ซ้ำอีกครั้ง หากไข้ลดลงแล้ว ไม่จำเป็นต้องเช็ดตัวลดไข้อีก ควรดื่มน้ำสะอาดมากๆอย่างน้อย 2 - 3 แก้วขณะที่เช็ดตัว น้ำจะช่วยขับความร้อนออกจากร่างกายทางปัสสาวะ นอนหลับพักผ่อนเพื่อให้ร่างกายลดการใช้พลังงาน แต่ถ้าวัดอุณหภูมิหลังเช็ดตัวแล้วยังคงมีไข้สูงอยู่ ควรเช็ดตัวลดไข้อีกครั้งพร้อมกับรับประทานยาลดไข้ เช่นยา Paracetamol 500 มิลลิกรัม 1 เม็ดพร้อมดื่มน้ำ 1 แก้ว สามารถให้ยาลดไข้ Paracetamol ซ้ำได้ทุก 4 - 6 ชั่วโมง แต่ในหนึ่งวันไม่ควรได้รับยา Parace tamol ลดไข้เกิน 8 เม็ด 4 กรัม เพราะยานี้อาจมีผลกระทบต่อการทำงานของตับได้ ทางที่ดีควรรีบไปพบแพทย์ไปโรงพยาบาลจะดีกว่า เพื่อค้นหาสาเหตุของการเกิดไข้ได้ตรงจุด และได้รับการช่วยเหลือได้ทันท่วงที วิธีเช็ดตัวลดไข้ที่ถูกวิธีทำอย่างไร การเช็ดตัวลดไข้ให้ถูกวิธีนั้นเป็นสิ่งสำคัญมากที่จะช่วยให้ลดความร้อนจากร่างกาย เริ่มจากการเตรียมอุปกรณ์ในการเช็ดตัวลดไข้ คือ กะละมังใส่น้ำสะอาด อาจเป็นน้ำอุ่นได้หากรู้สึกหนาว สามารถใช้น้ำธรรมดาที่มีอุณหภูมิเท่ากับอุณหภูมิห้อง ใช้ผ้าขนหนูขนาดเล็ก 3 - 4 ผืน ชุบน้ำให้พอชุ่มๆแต่ไม่เปียกมากนัก หากผ้าหมาดเกินไปก็จะมีน้ำไม่เพียงพอที่จะช่วยพาความร้อนออกจากผิวหนัง เริ่มเช็ดบริเวณใบหน้าก่อน หลังจากนั้นให้วางผ้าอีกผืนบริเวณหน้าผาก เพราะบริเวณนี้จะมีหลอดเลือดเส้นเลือดมาเลี้ยงมาก จะช่วยให้คายความร้อนออกได้ดี เมื่อมีผ้าชุบน้ำมาวางไว้สัก 3 - 5 นาทีหรือจนคลำได้ว่าผ้าเริ่มอุ่นขึ้น หมั่นเปลี่ยนผ้าชุบน้ำมาวางบ่อยๆ หลังจากนั้น จึงเช็ดลงมาตามลำดับ จากใบหน้าลงมาถึงลำคอ เช่นเดียวกัน ให้วางผ้าอีกหนึ่งผืน บริเวณลำคอ บริเวณรักแร้ เพราะทั้งสองแห่งมีหลอดเลือดมาเลี้ยงมาก จึงต้องการระบายความร้อนเพิ่มขึ้น ใช้หลักการเดียวกันกับบริเวณหน้าผาก หมุนเวียนเปลี่ยนผ้าชุบน้ำบริเวณหน้าผาก ลำคอ รักแร้ทั้งสองข้างบ่อยๆทุก 3 - 5 นาที เช็ดเรื่อยลงมาตามลำตัว ส่วนแขนทั้งสองข้างมีหลักการในการเช็ดตัวลดไข้ที่ได้ผลดีคือ การเช็ดจากบริเวณปลายนิ้วมือ มือ ข้อมือเรื่อยขึ้นมา ถึงแขน อาจเรียกได้ว่า เช็ดแบบเปิดรูขุมขน จะช่วยให้รูขุมขนเปิด ช่วยระบายความร้อนออกมาพร้อมกันนี้ผ้าชุบน้ำที่เปียกๆจะส่งเสริมให้มีการพาความร้อนออกมาได้ดีขึ้น ควรเปลี่ยนน้ำที่เช็ดตัว เมื่อเห็นว่าน้ำไม่สะอาดหรือขุ่น เพื่อช่วยรักษาความสะอาดของร่างกายไปพร้อมกับลดไข้ไปทีเดียว ในขณะที่เช็ดตัวลดไข้แต่ละส่วนตั้งแต่ใบหน้า ลำตัว และแขนทั้งสอง ควรใช้ผ้าแห้งซับน้ำออกจากอวัยวะแต่ละส่วน เพื่อให้รู้สึกสุขสบาย ใช้ผ้าบางๆคลุมตัว ไม่ควรเปิดร่างกายให้สัมผัสอากาศภายนอกเพราะอาจทำให้ร่างกายปรับอุณหภูมิให้สูงขึ้น การเช็ดตัวลดไข้อาจไม่ได้ผล ส่วนการเช็ดบริเวณช่วงขาที่เป็นท่อนล่างของร่างกาย บริเวณขาหนีบทั้งสอง และข้อพับใต้ข้อเข่าทั้งสอง ก็เป็นอีกสองตำแหน่งที่มีหลอดเลือดมาเลี้ยงมากเช่นกัน ใช้ผ้าชุบน้ำมาวางพักเป็นระยะๆทุก 3 - 5 นาที หมุนเวียนเปลี่ยนผ้ามาวางเป็นพักๆเช่นกัน การเช็ดส่วนขาทั้งสองข้างก็ให้เช็ดจากปลายเท้าขึ้นมาถึงข้อเข่า เช็ดย้อนขึ้นมาให้เปิดรูขุมขน และช่วยกระตุ้นการไหลเวียนเลือดกลับสู่หัวใจ พร้อมระบายความร้อนออกไปอีกทางหนึ่งด้วย ระยะเวลาที่ใช้ในการเช็ดตัวลดไข้รวมทั้งหมดประมาณ 15 - 20 นาที แต่ถ้าขณะที่เช็ดตัวให้แล้วคนที่มีไข้รู้สึกหนาวควรหยุดเช็ดตัว ใช้ผ้าซับน้ำบริเวณที่เช็ดตัวให้แห้ง สวมใส่เสื้อผ้าและห่มผ้าให้ร่างกายอบอุ่น เพราะหากเช็ดตัวในขณะที่มีอาการหนาวสั่นแล้วจะทำให้กลับมีไข้สูงขึ้นได้ และ ควรให้ผู้ป่วยนอนพักหลังจากเช็ดตัวเสร็จแล้ว อนึ่ง การเช็ดตัวลดไข้สามารถเช็ดด้วยตนเองถ้าสามารถทำได้ด้วยตนเอง แต่ถ้ามีญาติหรือเพื่อนช่วยเช็ดตัวให้ก็เป็นสิ่งที่ดีกว่า เพราะขณะมีไข้ ร่างกายมีการเผาผลาญใช้พลังงานสูงขึ้น หากได้นอนพักและมีผู้อื่นช่วยเหลือในการเช็ดตัวให้ก็จะทำให้ผู้ที่มีไข้ได้มีโอกาสพัก เพราะขณะที่มีไข้ มักพบอาการอ่อนเพลีย ไม่ค่อยมีแรง และไม่สุขสบายหากต้องเช็ดตัวด้วยตนเอง มีข้อห้ามการเช็ดตัวลดไข้อย่างไร ข้อห้ามสำหรับการเช็ดตัวลดไข้ได้แก่ 1. ไม่ควรใช้น้ำเย็นมาเช็ดตัวลดไข้ เพราะความเย็นจะทำให้หลอดเลือดหดตัว การระบายความร้อนออกทางผิวหนังจึงเป็นไปได้น้อย และการใช้น้ำเย็นจะส่งเสริมให้ผู้ป่วยรู้สึกหนาวสั่นจะส่งผลให้อุณหภูมิของร่างกายสูงขึ้น 2. ไม่ควรเปิดพัดลมหรือเปิดเครื่องปรับอากาศในขณะที่เช็ดตัวลดไข้ เพราะความเย็นจากอุปกรณ์ทำความเย็นดังกล่าวร่วมกับผ้าที่ชุบน้ำขณะเช็ดตัว จะเย็นมากขึ้น ส่งผลให้ผู้ป่วยมีอาการหนาวสั่นได้ง่าย ทำให้การเช็ดตัวลดไข้ไม่ได้ผลดี 3. ไม่ควรใช้แป้งฝุ่นทาบริเวณใบหน้า ลำตัว แขน หรือขา เพราะแป้งฝุ่นจะไปอุดรูขุมขนทำให้การระบายความร้อนออกได้น้อย ดังนั้นจึงควรหลีกเลี่ยงการใช้แป้งฝุ่นหลังเช็ดตัวลดไข้ รู้ได้อย่างไรว่าไข้ลดลงแล้ว หลังจากที่ได้เช็ดตัวลดไข้ไปแล้ว จะทราบได้อย่างไรว่าไข้ลดลงแล้วหรือไม่ จำเป็นอย่าง ยิ่งที่จะต้องมีปรอทวัดไข้มาวัดอุณหภูมิอีกครั้งเพื่อประเมินผลการเช็ดตัวลดไข้ว่าไข้ลดลงหรือไม่ หลังจากเสร็จจากการเช็ดตัวลดไข้ไปแล้วประมาณ 30 นาที เพราะหากไข้ลดลงแล้วไม่จำเป็นต้องเช็ดตัวลดไข้อีก แต่ถ้าหากยังคงมีไข้สูงอยู่ควรเช็ดตัวลดไข้ซ้ำอีกครั้ง และประเมินผลอีกครั้ง หากไข้ยังสูงอยู่อาจต้องใช้ยาลดไข้ ทั้งนี้ การมีไข้สูงอยู่นานเกิน 1 - 2 วัน เช็ดตัวลดไข้และรับประทานยาลดไข้แล้ว ไข้ไม่ลดลง เป็นสัญญาณที่บ่งว่า ร่างกายน่าจะมีการอักเสบหรือการติดเชื้อเกิดขึ้นแล้ว ควรรีบไปพบแพทย์ไปโรงพยาบาลเพื่อให้การช่วยเหลืออย่างรีบด่วน เพื่อสุขภาพและความปลอดภัยของชีวิต สรุป การเช็ดตัวลดไข้เป็นวิธีการทำให้ไข้ลดลง ประหยัด ปลอดภัย และสะดวก สามารถทำได้ทั้งเด็ก ผู้ใหญ่ และผู้สูงอายุ เพียงแต่ต้องทราบว่า จะเช็ดตัวลดไข้เมื่อมีไข้ในระดับใด รวมทั้งวิธี การเช็ดตัวที่ถูกวิธีเป็นอย่างไร โดยมีหลักการการเช็ดย้อนรูขุมขน วางผ้าในตำแหน่งที่มีหลอดเลือดมาเลี้ยงมากเช่น หน้าผาก ลำคอ รักแร้ ขาหนีบ และข้อพับใต้เข่า ใช้เวลาที่พอเหมาะในการเช็ดตัว ซึ่งจะเป็นการดูแลตนเองหรือญาติช่วยในการดูแลบุคคลที่คุณรักในเบื้องต้น หากเช็ดตัวลดไข้ได้อย่างถูกวิธี จะช่วยให้ไข้ลดลง ผู้ป่วยรู้สึกสุขสบาย พร้อมทั้งได้รับความรักและความห่วงใยในขณะที่ได้รับการเช็ดตัวให้ เสริมสร้างความรักความอบอุ่นในครอบครัว แต่ถ้าหากเช็ดตัวลดไข้ไปแล้วและประเมินด้วยการวัดปรอทซ้ำแล้วไข้ยังไม่ลดลงหรือกลับมีไข้สูง การไปพบแพทย์ไปโรงพยาบาลจะช่วยให้รักษาไข้ได้ถูกวิธีและปลอดภัยอีกทางหนึ่ง
การมีไข้ คือ การที่ร่างกายผลิตความร้อนออกมามากกว่าการระบายความร้อน สาเหตุมีหลายอย่าง เช่น มีเชื้อโรคเข้าสู่ร่างกาย การอยู่ในที่อุณหภูมิสูง เป็นต้น ในการวัดไข้สามารถวัดได้ด้วยการใช้ 'เทอร์โมมิเตอร์'หรือ'ปรอทวัดไข้' 
- ไข้ต่ำ คือ อุณหภูมิระหว่าง 37.5-38.4 องศาเซลเซียส
- ไข้ปานกลาง คือ อุณหภูมิอยู่ระหว่าง 38.5 - 39.4 องศาเซลเซียส
- ไข้สูง คือ อุณหภูมิ 39.5 องศาเซลเซียสขึ้นไป
เมื่อมีไข้ 38.5 องศาเซลเซียส ควรจะต้องเช็ดตัวเพื่อระบายความร้อน โดยเช็ดไข้ห่างหัน 2-4 ชม. เมื่อเช็ดตัวแล้วลองวัดไข้อีกครั้ง หากไข้ลดก็ไม่จำเป็นที่จะต้องเช็ดตัวอีก แต่หากไข้ยังไม่ลดควรพบแพทย์โดยเร็ว
วิธีการเช็ดตัว ทำได้โดย
- เตรียมกะละมังใส่น้ำสะอาด
- ใช้ผ้าขนหนูชุดน้ำพอชุ่มๆ
- เช็ดบริเวณใบหน้า จากนั้นเช็ดลำคอ รักแร้ ข้อพับต่างๆ แขน โดยเช็ดย้อนแนวขนเพื่อช่วยลดความร้อนของร่างกาย ใช้เวลาประมาณ 15-20 นาที
- เมื่อเสร็จแล้ว ควรห่มผ้าเพื่อรักษาอุณหภูมิในร่างกาย
- หากมีอาการหนาวสั่น อาจะเช็ดตัวด้วยน้ำอุ่นได้ เมื่อเช็ดตัวแล้วผู้ป่วยควรนอนพัก
ข้อห้ามในการเช็ดตัว
1. ไม่ควรใช้น้ำเย็น
2. ไม่เปิดพัดลม หรือแอร์ อาจทำให้ผู้ป่วยหนาวสั่นได้
3. เมื่อเช็ดตัวแล้วไม่ควรทาแป้ง
เมื่อเช็ดตัวแล้วสามารถวัดอุณหภูมิดูเพื่อเช็คว่าไข้ลดลงหรือไม่ หากยังไม่ลดสามารถใช้ยาแก้ไข้ร่วมกับการเช็ดตัวอีกได้ แต่ถ้า 1-2 วันไข้ยังไม่ลดควรพบแพทย์
อายุรศาสตร์ (อายุรศาสตร์) - Internal Medicine,กุมารเวชศาสตร์ (กุมารเวชศาสตร์) - Pediatrics