นอกจากการตรวจทรวงอกด้วยการดู คลำ และเคาะ แล้ว การตรวจทรวงอกด้วยการฟัง ก็เป็นการตรวจที่สำคัญอีกอย่างหนึ่ง การฟังทำได้ 3 วิธ๊พื้นฐานหลัก ๆ มีอะไรบ้าง
1. 1.การฟังแบบธรรมดา 2.การฟังโดยใช้หูแนบลงในบริเวณที่ต้องการ 3.การฟังโดยใช้เครื่องวัดออกซิเจนปลายนิ้ว
2. 1.การฟังแบบธรรมดา 2.การฟังโดยใช้หูแนบลงในบริเวณที่ไม่ต้องการ 3.การฟังโดยใช้เครื่องตรวจวัดความเข้มแสง
3. 1.การฟังแบบธรรมดา 2.การฟังโดยใช้หูแนบลงในบริเวณที่ต้องการ 3.การฟังโดยใช้เครื่องวัดอุณหภูมิอินฟราเรด
4. 1.การฟังแบบธรรมดา 2.การฟังโดยใช้หูแนบลงในบริเวณที่ต้องการ 3.การฟังโดยใช้เครื่องฟัง (stethoscope)
คำตอบที่ถูกต้องได้แก่ 4.  เนื่องจาก นอกจากการตรวจทรวงอกด้วยการดู คลำ และเคาะ ดังได้กล่าวถึงในฉบับก่อน ๆแล้ว การตรวจทรวงอกด้วยการฟัง ก็เป็นการตรวจที่สำคัญอีกอย่างหนึ่ง

การฟังอาจจะทำได้หลายวิธีเช่น

1.การฟังแบบธรรมดา
การฟังแบบธรรมดา ในขณะที่นั่งหรือยืนอยู่ข้าง ๆ คนไข้ อาจได้ยินเสียงผิดปกติที่เกิดจากทรวงอกหรือเกิดในทรวงอก เช่น

ก.เสียงหอบเหนื่อย
หรือเสียงหายใจแรงผิดปกติมักแสดงว่าคนคนนั้นกำลังเหนื่อย ตื่นเต้น ตกใจ โกรธ หรืออื่น ๆ

ข.เสียงถอนหายใจ
หรือ เสียงหายใจเข้าลึก ๆ แล้วหายออก (ถอนหายใจ) แรงๆ มักแสดงว่า คนคนนั้นกำลังเบื่อหน่าย เครียด หรือเซ็ง โดยเฉพาถ้ามีการถอนหายใจบ่อย ๆ

ค.เสียงหาว
คือ เสียงหายใจเข้าลึก ๆ และหายใจออกยาว ๆ ร่วมด้วยอาการอ้าปาก น้ำตาไหล มักแสดงว่าคน ๆ นั้นกำลังง่วง เหงา หรือกำลังจะหน้ามืดเป็นลมถ้ามีอาการหน้าซีด มือเท้าเย็นและเหงื่อออกด้วย แสดงว่ากำลังจะเป็นลม ให้รีบจับคนๆนั้นนอนหงาย คลายเสื้อผ้าที่รัดแน่นออก ให้ดมยาดมหรือของที่มีกลิ่นฉุน บีบนวดตามแขนขา และโบกพัดลมให้แล้วภาวะการเป็นลมนั้นก็จะหายเองได้

ง.เสียงหายในฮื้ด ๆ หรือวี้ด ๆ
คือ เสียงหายในที่ได้ยินเหมือนเสียงนกหวีด หรือเสียงลมผ่านช่องแคบ ๆ
ถ้าได้ยินเสียงฮื้ด ๆหรือวี้ด ๆ ขณะหายใจเข้า จะแสดงว่าคนคนนั้นหายใจเข้าลำบาก เช่น คัดจมูกต่อมทอนซิล (ต่อมน้ำเหลือง) ในบริเวณหลังจมูกหรือคอโตมากจนกั้นทางเดินหายใจ (ดูรูปที่ 1 ) เป็นต้น
ถ้าได้ยินเสียงฮื้ด ๆหรือวี้ด ๆ ขณะหายใจออก จะแสดงว่า คนไข้หายออกลำบาก เช่นโรคหอบหืด โรคหลอดลมอักเสบเรื้อรัง เป็นต้น

จ.เสียงไอ
คือเสียงที่เกิดจากการหายใจออกแรง ๆ แบบกระแทกกระทั้นดันลมออกมา เพื่อขับเสมหะหรือสิ่งที่ระคายอยู่ในคอหรือในหลอดลมออก เสียงไออาจแบ่งออกได้เป็นหลายชนิด เช่น

จ.1 เสียงกระแอม
เป็นเสียงไอเบา ๆ อาจจะเกิดจากจิตใจ (ไอแก้เขิน หรือไอแก้ขวย) หรือเพราะมีเสมหะชิ้นเล็ก ๆ ติดอยู่ในบริเวณสายเสียงในขณะที่พูดคุยกันอยู่หรือเกิดจากการระคายเล็ก ๆ น้อยๆ ในคอและหลอดลม

จ.2 เสียงขาก
เป็นเสียงที่เกิดจากการหายใจออกแรง ๆยาวๆ เพื่อขับเสมหะหรือสิ่งของที่ติดอยู่ในคอออก ผิดกับการไอที่แม้ว่าจะหายใจออกแรงๆ เช่นเดียวกับการขาก แต่การหายใจออกในการไอจะเป็นช่วง
สั้น ๆ กระแทกกระทั้น เพื่อให้เสมหะหรือสิ่งแปลกปลอมในหลอดลมหรือในคอหลุดออก

จ.3 เสียงไอแห้ง
เป็นเสียงไอที่เกิดจากการระคาย (การคัน การเคือง ฯลฯ) ในคอ หรือในหลอดลม ทำให้ต้องไอเพื่อลดการคันหรือเคืองข้างใน แต่ไม่มีเสมหะ(เสลด) การไอแบบนี้มักจะทำความรำคาญให้แก่ผู้ไอมาก ต้องพยายามดื่มน้ำมาก ๆ เพื่อให้มีน้ำซึมออกมาในคอและหลอดลมให้เปียกชื้น จะทำให้การระคายในคอและหลอดลมลดลงจะได้ไอน้อยลง

จ.4 เสียงไอโขลก
เป็นเสียงไอที่มีเสียงกรอกแกรกที่เกิดจากการมีเสมหะ(เสลด) อยู่ในคอหรือหลอดลม ถ้าไอเอาเสมหะออกได้อาการไอก็จะหายไป เมื่อไหร่มีเสมหะขึ้นมาใหม่ ก็จะไอใหม่

จ.5 เสียงไอกรน
เป็นเสียงไอที่ไอติดต่อกันเป็นชุดไอจนหน้าดำหน้าแดง และอาจมีเลือดออกที่ตามขาว (ดูรูปที่ 2) การไอจะไอติดต่อกันไปเรื่อยๆ จนไม่มีโอกาสหายใจหรือพักและเมื่อถึงตอนสุดท้าย เมื่อเสมหะหลุดออกมาแล้ว คนไข้จะหายใจเข้าเต็มแรงจนได้ยินเสียงหายใจเข้าดังมาก อาการไอแบบนี้ ถ้าได้ยินแล้ว ก็มักจะบอกได้เลยว่า คนไข้เป็นโรคไอกรนหรือโรคไอร้อยวัน (แปะยิดเส่า) ดู “หมอชาวบ้าน” ปีที่ 1 ฉบับที่ 3 กรกฏาคม 22 หน้า 25

 จ.6 เสียงไอแหบ
เป็นเสียงไอแหบ ๆ (ไม่ค่อยมีเสียง) เกิดจากการไอรุนแรงมาหลายวันจนสายเสียงอักเสบ หรือเกิดจากการไอในภาวะที่สายเสียงเป็นอัมพาต (ดูรูปที่ 3) จากมะเร็งในปอด มะเร็งบริเวณกล่องเสียง หรือสาเหตุอื่น เสียงไอแหบนี้จะเกิดร่วมกับเสียงแหบด้วย

ฉ.เสียงแหบ
เป็นเสียงที่เบา พร่า และไม่คมชัด อาจแบ่งเป็นชนิดต่าง ๆ เช่น

ฉ.1 เสียงแหบแห้ง
เป็นเสียงแหบแห้งทั่วไป ที่พบในคนที่ใช้เสียงมาก เช่นตะโกนมาก ดุด่าคนมาก ร้องเพลงมาก ทำให้สายเสียงอักเสบ ถ้าหยุดพูดสักพัก เสียงก็จะหายแหบแห้งได้
แต่ถ้าเสียงแหบแห้งแล้วยังฝืนใช้เสียงมาก ๆ ไปนาน ๆ อีกหน่อยจะเกิดตุ่มหรือปมที่สายเสียง (ดูรูป
ที่ 4) ทำให้เสียงแหบตลอด ต้องไปผ่าตัดเอาตุ่มหรือปมออก แล้วเสียงจึงจะหายแหบแห้งได้

ฉ. 2 เสียงแหบซ่า
เป็นเสียงแหบที่ฟังแล้วซ่ากว่าปกติ มักพบร่วมกับภาวะหน้าฉุ ลิ้นโต (ดูรูปที่ 5) (ดู“หมอชาวบ้าน” ปีที่ 2 ฉบับที่ 13 พฤษภาคม 2523 ) แสดงต่อมธัยรอยด์พร่อง (ต่อมคอพอกทำงานน้อยกว่าปกติ)

ฉ.3 เสียงแหบห้าว
เป็นเสียงแหบที่เสียงต่ำใหญ่ มักเกิดจากสายเสียงหนาหรือหย่อนยานกว่าปกติ บางคนก็ชอบว่า เป็นเสียงดนตรีแบบเสียงต่ำ ฟังเพราะดี

ฉ.4 เสียงแหบหาย
เป็นเสียงแหบที่เกือบจะไม่มีเสียงเลย เวลาไอก็แทบไอไม่ได้ เพราะอัดลมหายใจให้เกิดแรงเบ่งไม่ได้ เพราะสายเสียงเป็นอัมพาต (ดูรูปที่ 3) เวลาไอจึงไอได้เพียงเบา ๆ และไอแหบ ๆ สายเสียงอาจจะเป็นอัมพาต จากมะเร็งบริเวณกล่องเสียง บริเวณขั้วปอดหรือที่อื่น หรือสาเหตุอื่นที่ไปกระทบกระเทือนเส้นประสาทที่ไปเลี้ยงสายเสียง เช่น หัวใจห้องบนซ้ายโตมาก ๆ อุบัติเหตุ หรืออื่นๆ


ช. เสียงจมน้ำ
เป็นเสียงหายใจที่ได้ยินเหมือนเสียงหายใจของคนจมน้ำหรือสำลักน้ำเข้าไปมาก ๆ คนไข้จะมีอาการหอบเหนื่อยรุนแรง และมักจะกระสับกระส่ายทุรนทุรายมาก
เสียงน้ำ เป็นเสียงที่เกิดจากลมหายใจเข้าออกต้องแทรกผ่านน้ำที่ท่วมอยู่ในหลอดลม คนไข้มักจะไอมีเสมหะเป็นฟองปนน้ำ หรือเป็นฟองปนเลือด เกิดในกรณีจมน้ำ(drowning)หรือปอดบวมน้ำฉับพลัน (acute pulmonary edema) ต้องรีบช่วยการหายใจและพาไปโรงพยาบาลโดยด่วน



2.การฟังโดยใช้หูแนบลงในบริเวณที่ต้องการ
การใช้หูแนบลงกับผิวหนังบริเวณทรวงอก จะทำให้ได้ยินเสียงหายใจ ได้ยินเสียงหัวใจ ได้ยินเสียงพูด และเสียงอื่น ๆ เหมือนกับเวลาใช้เครื่องฟัง แต่ไม่สะดวกและอาจจะได้ยินไม่ชัดเจนแจ่มแจ้งเท่ากับการใช้เครื่องฟัง จึงควรใช้วิธีนี้ในกรณีที่ไม่มีเครื่องฟังและจำเป็นที่จะต้องฟังเสียงหายใจและเสียงหัวใจ
จริง ๆ เท่านั้น มิฉะนั้น อาจทำให้เกิดควมเข้าใจผิดได้ง่าย โดยเฉพาะในกรณีที่ผู้ตรวจเป็นชาย และผู้ถูกตรวจเป็นหญิง                  


3.การฟังโดยใช้เครื่องฟัง (stethoscope)
มีหลายลักษณะด้วยกัน เช่น
ก.รูปกรวย
อาจจะใช้ไม้ เหล็ก ดินเผาหรืออะไรก็ได้ทีสามารถจะเอาปลายข้างหนึ่งมาใส่ไว้ในหูได้ ส่วนปลายอีกข้างก็วางลงตรงบริเวณที่ต้องการจะฟัง (ดูรูปที่ 6)

ข.แบบใช้ฟังสองหู
มีหลายลักษณะด้วยกัน (ดูรูปที่ 7) แต่จะมีลักษณะใดก็ตาม จะประกอบด้วยส่วนต่าง ๆ 4 ส่วนคือ

1.ส่วนที่ใช้เสียบได้ในรูหูทั้ง 2 ข้าง

2.ส่วนที่เป็นหลอดโลหะกลวง

3.ส่วนที่เป็นสายยาง

4.ส่วนที่รับเสียง ซึ่งอาจจะเป็นรูปกรวยหรือรูปตลับ หรือมีทั้งรูปกรวยและรูปตลับอยู่ด้วยกัน

การใช้เครื่องฟังแบบใช้ฟังสองรูหูนี้ ที่สำคัญคือ ต้องให้ส่วนที่ใช้เสียบไว้ในรูหูทั้ง 2 ข้าง สามารถอุดรูหูได้สนิท ไม่มีเสียงภายนอกผ่านเข้ามารบกวนได้ และเมื่อแตะส่วนรับเสียงให้แนบสนิทกับผิวหนังแล้ว จะได้ยินเสียงที่อยู่ภายใต้ผิวหนังเท่านั้น โดยไม่มีเสียงอื่นรบกวน
ส่วนที่รับเสียงแบบรูปกรวยจะรับเสียงต่ำ (เสียงที่มีคลื่นเสียงห่างหรือเสียงที่มีความถี่ต่ำ) ได้ดีกว่าแบบตลับเวลาใช้ต้องแตะผิวหนังเพียงเบา ๆ พอให้เสียงภายนอกไม่ลอดผ่านเข้าไปในกรวยรับเสียงเท่านั้น จึงจะฟังเสียงต่ำได้ชัด ถ้าแตะหนัก ๆ (กดลงบนผิวหนัง) ละก็ คุณสมบัติที่จะใช้ฟังเสียงต่ำจะลดลงหรือหมดไป

ส่วนที่รับเสียงรูปตลับ จะมีแผ่นพลาสติคบาง ๆ ปิดไว้ แผ่นพลาสติคนี้จะต้องไม่แตกร้าว หรือมีเสียงกรุบกรับเวลาแตะตลับรับเสียงลงกับผิวหนัง มิฉะนั้น คุณสมบัติของตลับรับสียงจะลดลง ตลับรับเสียงใช้ฟังเสียงทั่วไปได้สะดวกกว่ากรวยรับเสียง และจะใช้ฟังเสียงสูง(เสียงที่มีคลื่นเสียงชิดกันมากหรือเสียงที่มีความถี่สูง) ได้ชัดเจนกว่ากรวยรับเสียง การใช้ตลับรับเสียงฟังเสียงที่มีความถี่สูง ต้องกดตลับรับเสียงลงบนผิวหนังอย่างหนักแน่น (แต่ไม่ต้องถึงขนาดที่ทำให้คนถูกตรวจเจ็บ ) จะทำให้ฟังเสียงสูงได้ชัดเจนขึ้น

การใช้เครื่องฟังในบริเวณทรวงอก พึงระวังเสียงภายนอกที่อาจจะปะปนเข้าไปทำให้ได้ยินเหมือนเสียงผิดปกติ เช่น


1.เสียงกล้ามเนื้อ
ในขณะที่ให้คนไข้หายใจเข้าออกแรง ๆ ลึก ๆกล้ามเนื้อบริเวณผนังอกจะหดและยืดตัวด้วย ทำให้ได้ยินเสียงครืดคราด ๆ ซึ่งอาจจะทำให้คิดว่าเป็นเสียงเยื่อหุ้มปอดอักเสบ หรือเสียงปอดหรือหลอดลมอักเสบได้ ให้ฝึกฟังเสียงนี้ที่บริเวณแขนขาหรือกล้ามเนื้อหน้าอก (ดูรูปที่ 8)ของตนเอง ขณะที่หดและงอแขนขาหรือเกร็งกล้ามเนื้อหน้าอก จะได้ยินเสียงนี้ได้


2.เสียงผิวหนัง
คนไข้บางคนค่อนข้างผอม ทำให้กระดูกซี่โครงนูนเด่น และช่องซี่โครงบุ๋มลงไป ในการวางตลับหรือกรวยรับเสียงบนผนังอกเช่นนั้น อาจทำให้ตลับหรือกรวยรับเสียงไม่แนบสนิทกับผิวหนัง เมื่อคนไข้หายใจเข้าออก ผิวหนังที่อยู่ใต้ตลับหรือกรวยรับเสียง จะโป่งขึ้นมากระทบกับตลับหรือกรวยรับเสียงทำให้เกิดเสียงแปลกปลอมขึ้น ซึ่งอาจมีลักษณะคล้ายเสียงเยื่อหุ้มปอดหรือเยื่อหุ้มหัวใจอักเสบ หรือมีลักษณะคล้ายเสียงกรอบแกรบหรือเสียงแปลกปลอมอื่นๆ

ในกรณีเช่นนี้ อาจจะแก้ไขโดย
ก. ใช้กรวยขนาดเล็ก ที่สามารถวางแนบสนิทในช่องซี่โครงได้ โดยไม่ต้องกระเดิดหรือคร่อมกระดูกซี่โครงไว้ (ดูรูปที่ 9)

ข. เอียงตลับรับเสียง ให้ส่วนใหญ่ของตลับรับเสียงแนบสนิทกับผิวหนังในช่องซี่โครงและบริเวณกระดูกซี่โครงส่วนที่แนบสนิทได้ดีที่สุด (ดูรูปที่ 10) แม้บางส่วนของตลับรับเสียงจะไม่แนบสนิทกับผิวหนัง แต่ก็ต้องระวังไม่ให้มีผิวหนังหรือขนหรืออะไรมากระทบ ส่วนที่ไม่แนบสนิทนี้ เวลาคนไข้หายใจเข้าออกหรือเวลาหัวใจเต้น ก็จะสามารถบรรเทาเสียงแปลกปลอมต่างๆ ลงได้


3. เสียงขน โดยเฉพาะถ้าใช้เครื่องฟังในบริเวณที่มีขนมาก เสียงขนที่เสียดสีกันเอง ขณะผนังอกเคลื่อนไหวหรือเสียงขนที่กระทบกับตลับหรือกรวยรับเสียง จะทำให้เกิดเสียงแปลกปลอมได้เช่นเดียวกัน
 (ดูรูปที่ 11)
ในกรณีเช่นนี้ แก้ไขโดยไม่ใช้กรวยรับเสียง ให้ใช้ตลับรับเสียง และกดตลับลงบนผิวหนังให้แน่นที่สุด ถ้ายังมีเสียงแปลกปลอมอยู่ อาจใช้น้ำชุบบริเวณนั้นให้เปียก จะลดการเสียดสีของขนลงได้ ถ้ายังไม่เป็นผลอีก และจำเป็นจะตัองฟังเสียงในบริเวณนั้นจริง ๆ ก็ต้องโกนขนในบริเวณนั้นออกเสียก่อน


4.เสียงจมูกเสียงปาก ในคนที่คัดจมูกหรือต่อมทอนซิลโตมาก เมื่อฟังเสียงหายใจด้วยเครื่องฟังบริเวณทรวงอก อาจได้ยินเสียงหวีด เสียงฮื้ด หรือเสียงครืดคราดอื่น ๆ ที่เกิดจากลมวิ่งผ่านรูจมูกที่คัดหรือตีบตัน หรือลมวิ่งผ่านต่อมทอนซิลที่โตมากจนเบียดบังทางเดินของลมหายใจ
ถ้าเสียงเกิดจากรูจมูกที่คัดหรือตีบตัน เวลาคนไข้อ้าปากหายใจ เสียงนั้นจะหายไป ถ้าเสียงเกิดจากต่อมทอนซิลโตมาก เมื่อคนไข้อ้าปาก ก็จะเห็นต่อมทอนซิลที่โตมากนั้นได้


5.เสียงภายนอก ซึ่งอาจเป็นเสียงคุย เสียงเครื่องจักร เสียงรถหรืออื่น ๆ จะรบกวนการฟังอย่างมากและถ้าเสียงนั้นมาเป็นครั้งคราว บางครั้งอาจทำให้เข้าใจผิดคิดว่าเป็นเสียงผิดปกติภายในคนไข้ เพราะเสียงเหล่านี้จะเปลี่ยนลักษณะไปเมื่อฟังด้วยเครื่องฟัง
การฟังด้วยเครื่องฟัง จึงต้องระวังเสียงแปลกปลอมต่าง ๆ และต้องรู้จักเสียงแปลกปลอมต่างๆ เหล่านี้ไว้ จะได้ไม่เข้าใจผิด คิดว่าคนไข้ผิดปกติเป็นโรคต่างๆ ที่ไม่น่าเป็นไปได้
12.อายุรศาสตร์ (อายุรศาสตร์) - Internal Medicine