อะไรคือความแตกต่างระหว่างโรคติดเชื้อในอุ้งเชิงกรานกับโรคปีกมดลูกอักเสบ?
ปีกมดลูกอักเสบ ปีกมดลูกอักเสบ เป็นอาการที่มักจะได้ยินกันบ่อยๆ ในบรรดาสตรีที่มีอาการปวดท้องน้อย มักเข้าใจว่าเป็นอาการอักเสบ อาการปวดท้องน้อยเป็นอาการที่พบบ่อยในสตรี ต้องแยกโรคที่เกิดกับอวัยวะต่างๆ เช่น อวัยวะระบบทางเดินอาหาร อาจเป็นลำไส้อักเสบ ไส้ติ่งอักเสบ อวัยวะระบบทางเดินปัสสาวะ เช่นการเป็นโรคของกระเพาะปัสสาวะหรือมีการอักเสบของท่อไต ปวดกล้ามเนื้อหน้าท้อง เส้นเอ็น ผิวหนัง นอกจากนี้ อาการปวดท้องน้อยอาจร้าวมาจากอวัยวะอื่นๆ บริเวณใกล้เคียง แต่อาการปวดท้องน้อยอันเกิดจากอวัยวะบริเวณอุ้งเชิงกราน เกิดขึ้นบ่อยและมีหลายสาเหตุ เช่น พังผืดในอุ้งเชิงกราน เยื่อบุมดลูกเจริญผิดที่ เนื้องอก หรือเป็นการปวดประจำเดือนหรือภาวะแทรกซ้อนจากการตั้งครรภ์ที่พบบ่อยคือการแท้งบุตรหรือการตั้งครรภ์นอกมดลูก เป็นต้น การอักเสบในอุ้งเชิงกรานเป็นสาเหตุหนึ่งของอาการปวดท้องน้อย พบไม่บ่อย แต่บ่อยครั้งที่ผู้ป่วยมักถูกวินิจฉัยว่าปีกมดลูกอักเสบเกินความเป็นจริงไป และกินยาปฏิชีวนะเกินความจำเป็น ภาวะติดเชื้อในอุ้งเชิงกรานเป็นการติดเชื้อบริเวณมดลูก รังไข่ และท่อรังไข่ สาเหตุเกิดจากการติดเชื้อผ่านขึ้นมาทางช่องคลอดและปากมดลูก หรือบางรายเกิดจากการติดเชื้อมาตามกระแสเลือด อาจจะมีแหล่งเชื้อโรคมาจากอวัยวะอื่นๆ เช่น ฟันผุ ไซนัสอักเสบ เป็นต้น ปีกมดลูกอักเสบส่วนใหญ่เป็นโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์อย่างหนึ่ง เชื้อโรคที่พบบ่อยคือ เชื้อหนองใน รองลงมาคือเชื้อคลาไมเดีย ผู้ป่วยมักมาพบแพทย์ด้วยอาการตกขาวและปวดท้องน้อย ถ้าอาการไม่มากแพทย์ก็จะให้ยาปฏิชีวนะชนิดกิน แต่ถ้าเป็นมาก มีการติดเชื้อรุนแรง หรือมีอาการปวดรุนแรง จำเป็นต้องพักรักษาตัวในโรงพยาบาล ได้รับยาปฏิชีวนะชนิดยาฉีด อย่างไรก็ตาม อาการปวดท้องน้อยอาจต้องแยกจากภาวะฉุกเฉินอื่นๆ เช่น โรคไส้ติ่งอักเสบ ตั้งครรภ์นอกมดลูก ถุงน้ำรังไข่แตกหรือบิดขั้ว ซึ่งต้องได้รับการผ่าตัด ภาวะอื่นๆ เหล่านี้บางทีอาการคล้ายคลึงกันมากแพทย์เองก็อาจจะตรวจแยกโรคได้ยากในเบื้องต้น การตรวจพิเศษและการเฝ้าสังเกตอาการอย่างต่อเนื่องสามารถวินิจฉัยได้ในเวลาต่อมา ปัจจุบันนี้ยาปฏิชีวนะมีประสิทธิภาพดีสามารถฆ่าเชื้อโรคได้อย่างกว้างขวาง บางครั้งอาจมีการดื้อยาหรือยาที่ให้ไม่ได้ผล อาจจะเปลี่ยนยากลุ่มใหม่ให้ตรงกับชนิดของเชื้อ โดยได้ผลจากการเพาะเชื้อและทราบชนิดของเชื้อที่เป็นต้นเหตุก่อโรคตัวจริง แต่บางรายเป็นโพรงหนองหรือถุงหนองรังไข่ที่รักษาด้วยยาไม่ดีขึ้น อาจจำเป็นต้องรักษาโดยวิธีผ่าตัดเพื่อกำจัดโพรงหนองหรือถุงหนองรังไข่ออกจากร่างกาย โรคปีกมดลูกอักเสบมักจะรักษาหายภายใน 1-2 สัปดาห์ แต่ผู้ป่วยบางรายที่มีการติดเชื้อบริเวณอุ้งเชิงกรานชนิดเรื้อรังหรือเพราะไม่ได้รับการรักษาที่เหมาะสม หรืออาจจะเป็นเชื้อที่ก่อโรคในลักษณะเรื้อรังได้ อาจจำเป็นต้องรักษานาน ผู้ป่วยอาจมีภาวะแทรกซ้อนตามมาได้ คือ พังผืดในอุ้งเชิงกราน ซึ่งพบได้บ่อยหลังการติดเชื้อ และมักพบด้วยกันเสมอกับการติดเชื้อชนิดเรื้อรัง ซึ่งการเป็นพังผืดแม้ว่าภาวะติดเชื้อจะหายไปแล้วแต่ก็อาจจะมีอาการปวดท้องน้อยเนื่องจากพังผืดได้เป็นระยะๆ เวลาที่มีการรั้งบริเวณมดลูกหรือปีกมดลูก เช่น การเคลื่อนไหวทำงาน การมีเพศสัมพันธ์ หรือแม้แต่ปวดมากขณะมีประจำเดือน ผู้ป่วยบางรายอาจทรมานถึงกับต้องผ่าตัดเพื่อเลาะพังผืดออก แต่อย่างไรก็สามารถเกิดขึ้นใหม่ได้อีกเพราะพังผืดเกิดจากการผ่าตัดภายในช่องท้องหรือภายในอุ้งเชิงกรานได้ด้วย การผ่าตัดรักษาจึงขึ้นอยู่กับความจำเป็นในผู้ป่วยแต่ละราย ผู้ป่วยที่เป็นมากหรือเรื้อรังจำเป็นต้องหาภาวะที่มีความอ่อนแอของร่างกายหรือภูมิต้านทานต่ำร่วมด้วย เช่น มีโรคประจำตัวบางชนิด เบาหวาน โรคไตเรื้อรัง โรคเอดส์ วัณโรค เป็นต้น อย่างไรก็ตาม เนื่องจากโรคติดเชื้อในอุ้งเชิงกรานส่วนใหญ่มักเกิดจากการติดเชื้อจากการมีเพศสัมพันธ์ ดังนั้นควรมีการตรวจหาโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์อื่นๆ ร่วมด้วยเสมอ เช่น การติดเชื้อไวรัสตับอักเสบ ซิฟิลิส ติดเชื้อเอชไอวี เป็นต้น การตรวจหาการติดเชื้อโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์จากคู่สมรสก็มีความจำเป็นเช่นเดียวกัน เพื่อจะได้รับการดูแลรักษาไปในขณะเดียวกันด้วย เช่นเดียวกับกรณีวันแห่งความรักที่เกิดขึ้นทุกปี ผู้เขียนอยากเตือนให้ระมัดระวังการมีเพศสัมพันธ์ที่เกิดขึ้นโดยไม่ตั้งใจ เพราะนอกจากจะตั้งครรภ์โดยไม่ได้ตั้งใจแล้ว อัตราการทำแท้งและอันตรายจากการทำแท้งเถื่อนก็จะเพิ่มขึ้นด้วย นอกจากนี้ การทำแท้งเถื่อนอาจทำให้มีการติดเชื้อในอุ้งเชิงกรานได้ สาเหตุจากเครื่องมือการทำแท้งไม่สะอาด และเชื้อที่ก่อโรคจากการทำแท้งด้วยเครื่องมือที่ไม่เหมาะสมอาจพบว่าเป็นเชื้อที่ร้ายแรง ผู้ป่วยเองมักจะมาพบแพทย์ช้า รักษาไม่ทันกาลถึงขั้นเสียชีวิตได้เช่นกัน
โรคติดเชื้อในอุ้งเชิงกราน (Pelvic Inflammatory Disease: PID) และโรคปีกมดลูกอักเสบ (Salpingitis) มีความสัมพันธ์กัน แต่ไม่ใช่โรคเดียวกัน

โรคติดเชื้อในอุ้งเชิงกราน หมายถึง การติดเชื้อแบคทีเรียบริเวณอวัยวะสืบพันธุ์เพศหญิงภายในอุ้งเชิงกราน ซึ่งรวมถึง:
-มดลูก (Endometritis)
-รังไข่ (Oophoritis)
-ท่อรังไข่ (Salpingitis)
-เยื่อบุโพรงมดลูก (Endosalpingitis)
-ช่องคลอด (Vaginosis)
-ปากมดลูก (Cervicitis)

โรคปีกมดลูกอักเสบ หมายถึง การติดเชื้อแบคทีเรียที่ท่อรังไข่เพียงอย่างเดียว
ทั้งสองโรคเกิดจากการติดเชื้อแบคทีเรีย โดยส่วนใหญ่มาจากเชื้อโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ (STIs) เช่น เชื้อหนองใน (Gonorrhea) เชื้อคลาไมเดีย (Chlamydia)
อาการ
-ตกขาว
-ปวดท้องน้อย
-มีเพศสัมพันธ์เจ็บปวด
-ปัสสาวะแสบขัด
-มีไข้
-คลื่นไส้ อาเจียน

การวินิจฉัย
-แพทย์จะซักประวัติ ตรวจร่างกาย เก็บตัวอย่างเลือด ตกขาว ปัสสาวะ และอาจส่งตรวจเพิ่มเติม เช่น อัลตราซาวด์ CT Scan

การรักษา
-รักษาด้วยยาปฏิชีวนะชนิดรับประทานหรือฉีด ระยะเวลาขึ้นอยู่กับความรุนแรงของโรค

ภาวะแทรกซ้อน
-ภาวะมีบุตรยาก
-การตั้งครรภ์นอกมดลูก
-โรคอักเสบเรื้อรัง
-พังผืดในอุ้งเชิงกราน
-ภาวะมีบุตรยาก

การป้องกัน
-หลีกเลี่ยงการมีเพศสัมพันธ์ที่ไม่ปลอดภัย
-ใช้ถุงยางอนามัยทุกครั้งที่มีเพศสัมพันธ์
-ตรวจหาโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์เป็นประจำ
-รักษาความสะอาดบริเวณอวัยวะเพศ

สรุป
โรคติดเชื้อในอุ้งเชิงกรานเป็นโรคที่รุนแรงกว่าโรคปีกมดลูกอักเสบ  และมีภาวะแทรกซ้อนที่ร้ายแรงกว่า  ดังนั้นผู้หญิงที่มีอาการปวดท้องน้อย ตกขาว หรือมีเพศสัมพันธ์เจ็บปวด ควรไปพบแพทย์เพื่อตรวจวินิจฉัยและรักษาโดยเร็วที่สุด
นรีเวชวิทยา (นรีเวชวิทยา) - Gynecology