เด็กที่มีปัญหาการรับรู้ทางสายตา (Visual Perception) เกี่ยวข้องกับความบกพร่องด้านการอ่านการเขียนอย่างไร?
หน้าแรก บทความ การรับรู้ทางสายตา (Visual perception) และความบกพร่องด้านการอ่านการเขียนของเด็ก การรับรู้ทางสายตา (Visual perception) และความบกพร่องด้านการอ่านการเขียนของเด็ก สันติ จันทวรรณ นักกิจกรรมบำบัด โรงพยาบาลมนารมย์ TweetShare+1E-mail การรับรู้ทางสายตา (Visual perception) คือ ความสามารถในการรับรู้และแปลผลสิ่งที่เห็น โดยต้องสามารถจดจำ แยกแยะและวิเคราะห์สิ่งที่มองเห็นได้ เช่น การแยกความแตกต่างตัวอักษรที่คล้ายกัน การจดจำตัวอักษร ตัวเลข พยัญชนะได้ สามารถสะกดคำศัพท์ การรับรู้ทางสายตามีความสัมพันธ์กับความบกพร่องด้านการอ่านการเขียนของเด็ก เนื่องด้วยเด็กที่มีความบกพร่องการรับรู้ทางสายตานั้น การรับรู้ทางสายตามีความผิดเพี้ยนไปจากการรับรู้ปกติส่งผลให้เด็กมีความสับสนซ้าย-ขวา เขียนตัวอักษรหรือตัวเลขกลับหน้ากลับหลัง และมีการเปลี่ยนตำแหน่งของตัวอักษรและตัวเลข การรับรู้ทางสายตา แบ่งออกเป็นด้านต่างๆ ดังนี้ • สหสัมพันธ์ระหว่างตากับมือ (eye-hand coordination) คือ สหสัมพันธ์ของการใช้กล้ามเนื้อมือและตา ความบกพร่องทางด้านนี้ส่งผลต่อการเขียน โดยเด็กจะเขียนตัวหนังสือไม่อยู่ในเส้นบรรทัด ลายมือไม่สม่ำเสมอ • การแยกภาพออกจากพื้น (figure-ground discrimination) คือ ความสามารถแยกแยะวัตถุหรือรูปทรงออกจากพื้นของรูป เด็กจะไม่สามารถแยกตัวหนังสือที่อยู่บนกระดาษได้ เด็กเห็นเป็นกระดาษสีขาวอย่างเดียว หรือเด็กไม่สามารถแยกตัวอักษรที่วางซ้อนทับกันได้ • Body Movement and Posture เช่น ท่ายืน นั่ง การเคลื่อนไหวร่างกาย กอดอก ชี้นิ้ว • การรับรู้รูปทรง (form constancy คือ ความสามารถรับรู้รูปทรงที่มีความแตกต่างกันด้าน ขนาด แสง เงา พื้นผิว และทิศทางการจัดวางรูป เด็กจะไม่สามารถอ่านตัวอักษรที่มีรูปแบบต่างๆ กันได้ เช่น โรงเรียน – โรงเรียน (เปลี่ยนลักษณะตัวอักษร) หรือ ไม่สามารถอ่านตัวอักษรที่มีขนาดเล็ก ใหญ่ หรือตัวอักษรที่เขียนด้วยลายมือได้ • การรับรู้ตำแหน่ง (position in space) คือ ความสามารถรับรู้ตำแหน่ง ทิศทางของภาพที่เหมือนหรือต่างกัน เด็กจะเขียนตัวหนังสือกลับด้าน ไม่สามารถแยกแยะตัวอักษรที่เหมือนกันได้ เช่น พ-ผ น-ม ด-ค ต-ฅ เป็นต้น เมื่อเด็กไม่สามารถแยกแยะได้ จึงทำให้เด็กอ่านผิดพลาดได้บ่อยครั้ง • มิติสัมพันธ์ (spatial relations) คือ ความสามารถรับรู้ตำแหน่งของร่างกายสัมพันธ์กับที่ว่าง และสามารถรับรู้ตำแหน่งของวัตถุสัมพันธ์กับตนเองหรือสัมพันธ์กับวัตถุอื่น เด็กจะอ่านหนังสือข้ามบรรทัด หรือข้ามประโยค และเด็กไม่สามารถอ่านสระผสมได้เช่น เ–ีย เ–ือ –ัว เป็นต้น เนื่องจากเด็กไม่รู้ถึงความสัมพันธ์ของสระ • การมองเห็นภาพให้สมบูรณ์ (visual closure) ) คือ ความสามารถบอกว่ารูปทรงหรือรูปภาพนั้นเป็นอะไร เมื่อมองเห็นรูปภาพที่ไม่สมบูรณ์ของมัน เด็กไม่สามารถเติมเต็มตัวอักษรหรือคำที่ขาดหายไปบางส่วนได้เช่น โรงเรีย_ เด็กไม่สามารถเดาตัวอักษรที่หายไปได้ และอ่านได้ไม่ถูกต้อง • ความจำทางสายตา (visual memory) คือ ความสามารถจำลักษณะเด่นของรูปภาพหรือสิ่งหนึ่งๆ หรือสามารถจำการเรียงลำดับของรูปภาพหรือสิ่งหนึ่งที่มากกว่าหนึ่งตัวขึ้นไป เด็กจะไม่สามารถจดจำคำหรือตัวอักษรได้ ในการรักษาเด็กที่มีความบกพร่องการรับรู้ทางสายตาต้องได้รับการประเมินก่อนว่ามีความบกพร่องในด้านใดมากน้อยเพียงใด เพื่อช่วยการวางแผนการรักษาที่ถูกต้อง โดยท่านสามารถรับคำปรึกษาจากนักกิจกรรมบำบัดได้ ค้นหาแพทย์และนักบำบัด โทรนัดหมายแพทย์ ติดต่อสอบถาม อ่านบทความที่เกี่ยวข้องเพิ่มเติม รับมือเด็ก “แอลดี” เรียนสนุก – สุข – สำเร็จ รู้จัก... แอสเพอร์เกอร์ซินโดรม โรคสมาธิสั้น
เด็กที่มีปัญหาการรับรู้ทางสายตา (Visual Perception) จะมีความยากลำบากในการเรียนรู้การอ่านและเขียน เนื่องจากทักษะการรับรู้ทางสายตาเหล่านี้มีความสำคัญต่อการประมวลผลข้อมูลที่มองเห็น

โดยปัญหาการรับรู้ทางสายตาที่ส่งผลต่อการอ่านการเขียน ได้แก่:
1.  การแยกภาพออกจากพื้น (Figure-ground discrimination): เด็กจะแยกแยะตัวอักษรหรือคำออกจากพื้นหลังไม่ได้ ทำให้มองเห็นตัวอักษรเป็นกลุ่มๆ หรือมองเห็นเป็นกระดาษสีขาวอย่างเดียว ส่งผลให้เด็กอ่านหนังสือลำบาก อ่านผิดพลาดบ่อย
2.  การรับรู้รูปทรง (Form constancy): เด็กจะแยกแยะตัวอักษรที่มีรูปแบบคล้ายกันไม่ได้ เช่น พ-ผ ด-บ ท-ธ ทำให้เด็กอ่านผิดพลาด
3.  การรับรู้ตำแหน่ง (Position in space): เด็กจะเขียนตัวอักษรกลับด้าน หรือเรียงลำดับตัวอักษรผิดพลาด ส่งผลต่อการเขียนคำและประโยค
4.  มิติสัมพันธ์ (Spatial relations): เด็กจะอ่านข้ามบรรทัด ข้ามคำ หรือแยกสระไม่ออก ส่งผลต่อการอ่านประโยค
5.  การมองเห็นภาพให้สมบูรณ์ (Visual closure): เด็กจะจดจำตัวอักษรหรือคำที่ไม่สมบูรณ์ไม่ได้ ส่งผลต่อการอ่าน
6.  ความจำทางสายตา (Visual memory): เด็กจะจดจำตัวอักษรหรือคำศัพท์ไม่ได้ ส่งผลต่อการอ่านและเขียน

นอกจากนี้ ปัญหาการรับรู้ทางสายตายังส่งผลต่อทักษะการเขียนอื่นๆ ดังนี้:
1.  การประสานงานระหว่างตากับมือ (Eye-hand coordination): เด็กจะเขียนตัวหนังสือไม่อยู่ในบรรทัด ลายมือไม่สม่ำเสมอ
2.  การวางแผนการเคลื่อนไหว (Motor planning): เด็กจะเขียนตัวอักษรลำบาก เขียนช้า
3.  การควบคุมกล้ามเนื้อมือ (Fine motor control): เด็กจะจับดินสอไม่ถนัด
ดังนั้น เด็กที่มีปัญหาการรับรู้ทางสายตาควรได้รับการประเมินและฝึกฝนทักษะการรับรู้ทางสายตาโดยนักกิจกรรมบำบัด

ตัวอย่างกิจกรรมฝึกฝนทักษะการรับรู้ทางสายตา:
1.  การฝึกแยกแยะภาพออกจากพื้น: ให้เด็กฝึกหาสิ่งของที่ซ่อนอยู่ในรูปภาพ หรือฝึก tô màu รูปภาพ
2.  การฝึกการรับรู้รูปทรง: ให้เด็กฝึกปั้นดินน้ำมัน วาดรูป หรือต่อจิ๊กซอว์
3.  การฝึกการรับรู้ตำแหน่ง: ให้เด็กฝึกเรียงลำดับตัวเลข หรือฝึกเขียนตัวอักษรตามเส้นประ
4.  การฝึกมิติสัมพันธ์: ให้เด็กฝึกเล่นเกมจับคู่รูปภาพ หรือฝึกต่อบล็อก
5.  การฝึกการมองเห็นภาพให้สมบูรณ์: ให้เด็กฝึกวาดรูปภาพที่ไม่สมบูรณ์ให้สมบูรณ์ หรือฝึกหาของขาด
6.  การฝึกความจำทางสายตา: ให้เด็กฝึกจดจำรูปภาพ หรือฝึกท่องจำคำศัพท์
การฝึกฝนทักษะการรับรู้ทางสายตาอย่างสม่ำเสมอ จะช่วยให้เด็กสามารถเรียนรู้การอ่านและเขียนได้อย่างมีประสิทธิภาพ
กุมารเวชศาสตร์ (กุมารเวชศาสตร์) - Pediatrics,จักษุวิทยา (จักษุวิทยา) - Ophthalmology