คดีประเภทใดที่ศาลปกครองไม่มีอำนาจพิจารณาพิพากษาหรือมีคำสั่ง
เก็งรายข้อ เนติฯ ข้อ 10 จาก ฎีกาอาญาน่าสนใจสมัย1/ 66

แนวข้อ10อาญา หมวด กฎหมายปกครอง พ.ร.บ.จัดตั้งศาลปกครองและวิธีพิจารณาคดีปกครอง พ.ศ.2542 นั้นได้ถูกนำมาออกข้อสอบถึง 10 ปีติดต่อกัน จึงกฎหมายที่มีโอกาสสูงที่สุดที่จะนำมาออกเป็นข้อสอบอีกครั้ง (โดยเฉพาะ มาตรา 3 และมาตรา 9) แต่อย่าละทิ้ง พ.ร.บ.วิธีปฏิบัติราชการทางปกครอง พ.ศ.2539 เพราะสามารถนำมาใช้ออกข้อสอบประกอบได้ และปีที่แล้วก็ออกข้อสอบด้วย พระราชบัญญัติจัดตั้งศาลปกครองและวิธีพิจารณาคดีปกครอง พ.ศ. ๒๕๔๒ มาตรา ๓ ในพระราชบัญญัติ “หน่วยงานทางปกครอง” หมายความว่า กระทรวง ทบวง กรม ส่วนราชการที่เรียกชื่ออย่างอื่นและมีฐานะเป็นกรม ราชการส่วนภูมิภาค ราชการส่วนท้องถิ่น รัฐวิสาหกิจที่ตั้งขึ้นโดยพระราชบัญญัติหรือพระราชกฤษฎีกา หรือหน่วยงานอื่นของรัฐ และให้หมายความรวมถึงหน่วยงานที่ได้รับมอบหมายให้ใช้อำนาจทางปกครองหรือให้ดำเนินกิจการทางปกครอง “เจ้าหน้าที่ของรัฐ” หมายความว่า (๑) ข้าราชการ พนักงาน ลูกจ้าง คณะบุคคล หรือผู้ที่ปฏิบัติงานในหน่วยงานทางปกครอง (๒) คณะกรรมการวินิจฉัยข้อพิพาท คณะกรรมการหรือบุคคลซึ่งมีกฎหมายให้อำนาจในการออกกฎ คำสั่ง หรือมติใด ๆ ที่มีผลกระทบต่อบุคคล และ (๓) บุคคลที่อยู่ในบังคับบัญชาหรือในกำกับดูแลของหน่วยงานทางปกครอง หรือเจ้าหน้าของรัฐตาม (๑) หรือ (๒) “สัญญาทางปกครอง” หมายความรวมถึง สัญญาที่คู่สัญญาอย่างน้อยฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งเป็นหน่วยงานทางปกครองหรือเป็นบุคคลซึ่งกระทำการแทนรัฐ และมีลักษณะเป็นสัญญาสัมปทาน สัญญาที่ให้จัดทำบริการสาธารณะ หรือจัดให้มีสิ่งสาธารณูปโภคหรือแสวงประโยชน์จากทรัพยากรธรรมชาติ   มาตรา ๙ ศาลปกครองมีอำนาจพิจารณาพิพากษาหรือมีคำสั่งในเรื่องดังต่อไปนี้ (๑) คดีพิพาทเกี่ยวกับการที่หน่วยงานทางปกครองหรือเจ้าหน้าที่ของรัฐกระทำการโดยไม่ชอบด้วยกฎหมายไม่ว่าจะเป็นการออกกฎ คำสั่งหรือการกระทำอื่นใดเนื่องจากกระทำโดยไม่มีอำนาจหรือนอกเหนืออำนาจหน้าที่หรือไม่ถูกต้องตามกฎหมาย หรือโดยไม่ถูกต้องตามรูปแบบขั้นตอน หรือวิธีการอันเป็นสาระสำคัญที่กำหนดไว้สำหรับการกระทำนั้น หรือโดยไม่สุจริต หรือมีลักษณะเป็นการเลือกปฏิบัติที่ไม่เป็นธรรม หรือมีลักษณะเป็นการสร้างขั้นตอนโดยไม่จำเป็นหรือสร้างภาระให้เกิดกับประชาชนเกินสมควร หรือเป็นการใช้ดุลพินิจโดยมิชอบ (๒) คดีพิพาทเกี่ยวกับการที่หน่วยงานทางปกครองหรือเจ้าหน้าที่ของรัฐละเลยต่อหน้าที่ตามที่กฎหมายกำหนดให้ต้องปฏิบัติ หรือปฏิบัติหน้าที่ดังกล่าวล่าช้าเกินสมควร (๓) คดีพิพาทเกี่ยวกับการกระทำละเมิดหรือความรับผิดอย่างอื่นของหน่วยงานทางปกครองหรือเจ้าหน้าที่ของรัฐอันเกิดจากการใช้อำนาจตามกฎหมาย หรือจากกฎ คำสั่งทางปกครอง หรือคำสั่งอื่น หรือจากการละเลยต่อหน้าที่ตามที่กฎหมายกำหนดให้ต้องปฏิบัติหรือปฏิบัติหน้าที่ดังกล่าวล่าช้าเกินสมควร (๔) คดีพิพาทเกี่ยวกับสัญญาทางปกครอง (๕) คดีที่มีกฎหมายกำหนดให้หน่วยงานทางปกครองหรือเจ้าหน้าที่ของรัฐฟ้องคดีต่อศาลเพื่อบังคับให้บุคคลต้องกระทำหรือละเว้นกระทำอย่างหนึ่งอย่างใด (๖) คดีพิพาทเกี่ยวกับเรื่องที่มีกฎหมายกำหนดให้อยู่ในเขตอำนาจศาลปกครอง   เรื่องดังต่อไปนี้ไม่อยู่ในอำนาจศาลปกครอง (๑) การดำเนินการเกี่ยวกับวินัยทหาร (๒) การดำเนินการของคณะกรรมการตุลาการตามกฎหมายว่าด้วยระเบียบข้าราชการฝ่ายตุลาการ (๓) คดีที่อยู่ในอำนาจของศาลเยาวชนและครอบครัว ศาลแรงงาน ศาลภาษีอากร ศาลทรัพย์สินทางปัญญาและการค้าระหว่างประเทศ ศาลล้มละลาย หรือศาลชำนาญพิเศษอื่น   พระราชบัญญัติวิธีปฏิบัติราชการทางปกครอง พ.ศ. ๒๕๓๙ มาตรา ๕ ในพระราชบัญญัตินี้            "วิธีปฏิบัติราชการทางปกครอง" หมายความว่า การเตรียมการและการดำเนินการของเจ้าหน้าที่เพื่อจัดให้มีคำสั่งทางปกครองหรือกฎ และรวมถึงการดำเนินการใด ๆ ในทางปกครองตามพระราชบัญญัตินี้            "การพิจารณาทางปกครอง" หมายความว่า การเตรียมการและการดำเนินการของเจ้าหน้าที่เพื่อจัดให้มีคำสั่งทางปกครอง            "คำสั่งทางปกครอง" หมายความว่า            (๑) การใช้อำนาจตามกฎหมายของเจ้าหน้าที่ที่มีผลเป็นการสร้างนิติสัมพันธ์ขึ้นระหว่างบุคคล ในอันที่จะก่อ เปลี่ยนแปลง โอน สงวน ระงับ หรือมีผลกระทบต่อสถานภาพของสิทธิหรือหน้าที่ของบุคคล ไม่ว่าจะเป็นการถาวรหรือชั่วคราว เช่นการสั่งการ การอนุญาต การอนุมัติ การวินิจฉัยอุทธรณ์ การรับรอง และการรับจดทะเบียน แต่ไม่หมายความรวมถึงการออกกฎ            (๒) การอื่นที่กำหนดในกฎกระทรวง   พระราชบัญญัติวิธีปฏิบัติราชการทางปกครอง พ.ศ. 2539 มาตรา 5 บัญญัติว่า “คำสั่งทางปกครอง หมายความ ว่า (1) การใช้อำนาจตามกฎหมายของเจ้าหน้าที่ที่มีผลเป็นการสร้างนิติสัมพันธ์ขึ้นระหว่างบุคคล ...” คำสั่งของนายกเทศมนตรีที่อนุมัติสั่งซื้ออุปกรณ์ เป็นคำสั่งทางปกครอง ประกาศยกเลิกการประกวดราคาถือเป็นการสั่งยกเลิกกระบวนการพิจารณา เป็นคำสั่งทางปกครอง
ตามพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลปกครองและวิธีพิจารณาคดีปกครอง พ.ศ. 2542 มาตรา 9 คดีประเภทที่ศาลปกครองไม่มีอำนาจพิจารณาพิพากษาหรือมีคำสั่ง ได้แก่

1. การดำเนินการเกี่ยวกับวินัยทหาร:
เป็นการดำเนินการที่อยู่ในอำนาจของศาลทหารตามประมวลกฎหมายอาญาทางทหาร

2. การดำเนินการของคณะกรรมการตุลาการตามกฎหมายว่าด้วยระเบียบข้าราชการฝ่ายตุลาการ:
เป็นการดำเนินการเกี่ยวกับวินัยของข้าราชการฝ่ายตุลาการซึ่งอยู่ในอำนาจของคณะกรรมการตุลาการ

3. คดีที่อยู่ในอำนาจของศาลอื่นๆ:
ได้แก่ ศาลเยาวชนและครอบครัว ศาลแรงงาน ศาลภาษีอากร ศาลทรัพย์สินทางปัญญาและการค้าระหว่างประเทศ ศาลล้มละลาย หรือศาลชำนาญพิเศษอื่น

ตัวอย่างคดีที่ศาลปกครองไม่มีอำนาจพิจารณาพิพากษาหรือมีคำสั่ง
-คดีทหารถูกปลดจากราชการฐานกระทำผิดวินัยทหาร
-คดีข้าราชการตุลาการถูกถอนถอนออกจากตำแหน่ง
-คดีแรงงาน
-คดีเกี่ยวกับภาษีอากร
-คดีเกี่ยวกับทรัพย์สินทางปัญญา
-คดีล้มละลาย

เหตุผลที่ศาลปกครองไม่มีอำนาจพิจารณาคดีประเภทดังกล่าว
1.กฎหมายกำหนดให้ศาลอื่นเป็นผู้มีอำนาจพิจารณาคดีประเภทนั้นโดยเฉพาะ
2.ศาลปกครองไม่มีความเชี่ยวชาญในการพิจารณาคดีประเภทนั้น
3.การให้ศาลปกครองมีอำนาจพิจารณาคดีประเภทนั้นอาจขัดต่อหลักการแบ่งแยกอำนาจตุลาการ

อย่างไรก็ตาม ศาลปกครองยังมีอำนาจพิจารณาคดีเกี่ยวกับการกระทำของหน่วยงานทางปกครองหรือเจ้าหน้าที่ของรัฐที่เกี่ยวข้องกับคดีประเภทดังกล่าว

ตัวอย่าง
-คดีทหารถูกปลดจากราชการฐานกระทำผิดวินัยทหาร แต่หน่วยงานทหารใช้อำนาจเกินขอบเขตหรือไม่ชอบด้วยกฎหมาย
-คดีข้าราชการตุลาการถูกถอนถอนออกจากตำแหน่ง แต่คณะกรรมการตุลาการใช้อำนาจโดยไม่ชอบด้วยกฎหมาย
-คดีแรงงาน แต่หน่วยงานที่เกี่ยวข้องละเลยต่อหน้าที่
-คดีเกี่ยวกับภาษีอากร แต่หน่วยงานสรรพากรใช้อำนาจโดยไม่ชอบด้วยกฎหมาย
-คดีเกี่ยวกับทรัพย์สินทางปัญญา แต่หน่วยงานที่เกี่ยวข้องละเลยต่อหน้าที่
-คดีล้มละลาย แต่หน่วยงานที่เกี่ยวข้องใช้อำนาจโดยไม่ชอบด้วยกฎหมาย
กฎหมายปกครอง(วิธีปฏิบัติราชการ-จัดตั้งและพิจารณาคดีของศาลปกครอง)