สรุปบทความ หายใจไม่สะดวก
การตรวจรักษาอาการ หายใจไม่สะดวก ประชาชนทั่วไปสามารถที่จะเรียนรู้การเป็นหมอรักษาตนเองและญาติมิตรได้ โดยเฉพาะโรคภัยไข้เจ็บที่พบอยู่บ่อย ๆ ส่วนใหญ่ ร้อยละ 70-80 จะรักษาได้ โดยไม่ต้องใช้เครื่องมือพิเศษพิสดารอะไร เรื่อง มาเป็นหมอกันเถิด จะนำเสนอท่านเป็นประจำเพื่อชี้แจงวิธีที่จะเรียนรู้การดูแลรักษาตนเองและผู้อื่น อาการ หายใจไม่สะดวก มีความหมายกว้างมาก และหลายต่อหลายครั้งคนไข้ที่มีอาการเหล่านี้จะมีความรู้สึกหรือมีอาการหายใจผิดปกติที่แตกต่างกัน ทั้งที่บอกหมอด้วยอาการที่มีชื่อเดียวกัน อาการ หายใจไม่สะดวก อาจจะเป็นเพียงอาการคัดจมูกเพียงเล็กน้อย ทำให้หายใจไม่สะดวก ไปจนถึงอาการหายใจลำบากที่เกิดจากมีลมในช่องอก ลมรั่วจากปอดเข้าไปในช่องอกจนเบียดและอัดดันปอดให้แฟบลง ทำให้หายใจไม่สะดวก เป็นต้น อาการหายใจที่ผิดปกติจะต้องมีลักษณะหนึ่งลักษณะใดหรือหลายลักษณะร่วมกันดังนี้ 1 หายใจไม่ออกทันที choking suffocating เช่น สำลักชิ้นเนื้อ หรือสิ่งอื่นเข้าอุดคอหอยหรือหลอดลม ถูกบีบคอ รัดคอ เป็นต้น ทำให้หายใจไม่ออก แต่ยังพยายามหายใจอยู่ 2 หายใจหยุดเฉียบพลัน acute respiratory arrest เกิดจากสมองส่วนท้าย medulla oblongata ถูกกดจากสมองส่วนบน หรือถูกกระแทกจากอุบัติเหตุ ทำให้หยุดหายใจ เพราะสมองไม่สั่งให้หายใจ 3 หายใจช้ากว่า 10 ครั้งนาที หรือเร็วกว่า 20 ครั้งนาที ในขณะนั่งพักหรือนอนพักอยู่ ในเด็กเล็ก ซึ่งหายใจเร็วกว่าในผู้ใหญ่ อาจจะถือว่าผิดปกติ ถ้าหายใจช้ากว่า 15 ครั้งนาที หรือเร็วกว่า 30 ครั้งนาที หายใจไม่สม่ำเสมออย่างชัดเจน เช่น 31 หายใจเร็วช้าหยุด Cheyne-Stokes respiration คือการหายใจที่คนไข้จะหายใจเร็วและลึก เหมือนหอบ อยู่สักครู่หนึ่ง แล้วจะหายใจช้าลงและตื้นขึ้นเรื่อย ๆ จนในที่สุดจะหยุดหายใจไปสักครู่หนึ่ง แล้วจึงหายใจใหม่ โดยเริ่มหายใจช้า ๆ และตื้น ๆ ก่อน แล้วจะหายใจเร็วขึ้นและลึกจนหายใจเหมือนหอบอยู่สักครู่หนึ่ง แล้วจะหายใจช้าลงและตื้นขึ้นเรื่อย ๆ จนในที่สุดจะหยุดหายใจอีก สลับกันไปเรื่อย ๆ เช่นนี้ การหายใจแบบนี้ จะพบในคนที่สมองส่วนหน้า forebrain ผิดปกติทั้ง 2 ข้าง รูปสมอง จำแนกเป็นส่วนหน้า ส่วนกลาง ส่วนหลัง และส่วนท้าย มักพบในคนสูงอายุที่มีความดันเลือดสูง หัวใจล้ม หัวใจวาย ไตล้ม ไตวาย หรือเส้นเลือดในสมองแตก ตีบหรือตัน โรคลมปัจจุบัน หรือ stroke 32 หายใจไม่สม่ำเสมอโดยตลอด ataxic respiration คือ การหายใจที่ถี่ห่างแรงค่อย เร็วช้าลึกตื้น ไม่เท่ากันโดยตลอด นั่นคือ คนไข้อาจหายใจเร็วลึกอยู่เพียง 2-3 ครั้ง แล้วกลับหายใจช้าและตื้น หรือหายใจช้าและลึก หรือหายใจเร็วและตื้น เปลี่ยนไปเปลี่ยนมาไม่แน่นอน และไม่สามารถคาดคะเนล่วงหน้าได้ ว่าจะหายใจครั้งต่อไปจะเร็ว จะช้า จะลึก หรือจะตื้น คนไข้เหล่านี้เมื่อถูกสั่งให้หายใจแรง ๆ เร็ว ๆ ส่วนใหญ่จะยังทำตามคำสั่งได้ แต่ถ้าปล่อยไว้เฉย ๆ คนไข้มักจะหายใจไม่พอ และอาจหยุดหายใจเมื่อใดก็ได้ การหายใจแบบนี้เกิดจากความผิดปกติที่สมองส่วนท้าย medulla oblongata ซึ่งอาจเกิดจากเยื่อหุ้มสมองอักเสบ หรืออื่น ๆ 33 หายใจเป็นช่วง ๆ chester respiration คือ การหายใจเป็นช่วง ๆ สลับกับการหยุดหายใจเป็นช่วง ๆ แต่ละช่วงไม่เท่ากัน มักจะหายใจช้า และมักจะแทรกด้วยการหายใจเฮือก gasping respiration การหายใจแบบนี้เกิดจากความผิดปกติที่สมองส่วนพอนส์ pons และสมองส่วนท้าย medulla oblongata จากเยื่อหุ้มสมองอักเสบ หรืออื่น ๆ 34 หายใจเฮือก gasping respiration คือ การหายใจเข้าลึกเร็ว แล้วหยุดกึกทันที มักจะหายใจช้า และมักจะร่วมกับการหายใจเป็นช่วง ๆ chester respiration หรือการหยุดหายใจ การหายใจเฮือกสลับกับการหยุดหายใจ หรือ Biots respiration หรือการหายใจใกล้ตาย air hunger การหายใจเฮือกอาจเกิดขึ้นเองอย่างสม่ำเสมอก็ได้ แต่ไม่ค่อยพบบ่อยนักการหายใจแบบนี้เกิดจากความผิดปกติที่สมองส่วนพอนส์ pons และสมองส่วนท้าย medulla oblongata จากเยื่อหุ้มสมองอักเสบ หรืออื่น ๆ 35 หายใจใกล้ตาย หรือหายใจพะงาบ ๆ air hunger คือการหายใจลึก ๆ มักจะหายใจช้า และในขณะที่หายใจเข้า ปากจะแสยะอ้า ศีรษะและหน้ามักจะผงกเงยขึ้น ตามักจะเหลือกขึ้น หน้าบิดเบี้ยว คล้ายกับว่าต้องใช้กำลังอย่างมากในการหายใจเข้า คนไข้มักจะมีอาการแสดงอื่น ๆ ของคนไข้ใกล้ตาย เช่น ไม่รู้สึกตัว มือเท้าเย็นซีด เหงื่อแตก ชีพจรเบาเร็วหรือคลำไม่ค่อยได้ เป็นต้น การหายใจแบบนี้ เข้าใจว่าเกิดจากสมองส่วนต่าง ๆ ขาดเลือด และหรือออกซิเจนจากภาวะใกล้ตาย นั่นเอง ภาพแสดงการเคาะปอดทางด้านหลัง 4 หายใจลำบาก dyspnea ในที่มีหมายถึงการหายใจที่ต้องออกแรงเพิ่มขึ้น นั่นคือ ต้องใช้กล้ามเนื้อช่วยหายใจ accessory muscles of respiration เพื่อช่วยกล้ามเนื้อหายใจ muscles of respiration คือกะบังลมdiaphragm และกล้ามเนื้อซี่โครง intercostals muscles ในการหายใจแต่ละครั้งซึ่งสังเกตได้ง่าย ๆ ดังนี้ 41 มีการเคลื่อนไหวของทรวงอกส่วนบนในขณะหายใจเข้าและออก ในการหายใจปกติ จะมีการเคลื่อนไหวของทรวงอกส่วนล่าง และหน้าท้องส่วนบนเพียงเล็กน้อย จนมองเกือบไม่เห็นถ้าใส่เสื้อหลวม ๆ อยู่
การตรวจรักษาอาการหายใจไม่สะดวกต้องเริ่มจากการทำความเข้าใจถึงลักษณะของอาการนั้น ๆ และปัจจัยที่อาจทำให้เกิดอาการนั้น ๆ เพื่อให้สามารถมีการดูแลรักษาตนเองหรือผู้อื่นได้อย่างเหมาะสม:

1. หายใจไม่สะดวกเบื้องต้น: ถ้ามีอาการหายใจไม่สะดวกทั่วไปเช่น การคัดจมูก, คัดเสมหะ, หรือท้องผูก สามารถทำความสะอาดทางคลินิกในบ้านได้ โดยการใช้บริเวณผ้าหรือผ้าเช็ดหน้าในการทำความสะอาดดี ๆ และการดื่มน้ำมากๆ โดยพยายามหลีกเลี่ยงสิ่งที่อาจทำให้เสี่ยงต่อการหายใจไม่สะดวก เช่น ควันไปโรงงานหรือสถานที่ที่มีมลพิษในอากาศ

2. การตรวจรักษาโรคภัยไข้เจ็บ: หากมีอาการของโรคภัยไข้เจ็บ เช่น ไข้, ปวดเมื่อยตามตัว, หรืออาการไอ ควรพักผ่อนให้เพียงพอ, ดื่มน้ำมากๆ, และรับประทานยาพาราเซตามอลหรือยาลดไข้ตามคำแนะนำของแพทย์

3. การระวังการหายใจลำบาก: ถ้ามีอาการหายใจลำบากที่รุนแรงมาก ควรรีบรีบถามคำปรึกษาจากผู้เชี่ยวชาญในด้านการดูแลสุขภาพ, หรือไปพบแพทย์เพื่อการตรวจรักษาเพิ่มเติม อาจจำเป็นต้องไปโรงพยาบาลหรือสถานพยาบาลทันตกรรมใกล้บ้าน

4. การสังเกตและตรวจสอบอาการ: การตรวจสอบลักษณะการหายใจ, การเคลื่อนไหวของทรวงอก, สีผิวหนัง, หรืออาการอื่น ๆ ที่อาจเป็นสัญญาณบอกว่าอาจมีปัญหาสุขภาพที่ต้องรับการรักษาโดยแพทย์

5. การรักษาเบื้องต้น: หากมีอาการที่ไม่รุนแรงมาก, การรักษาเบื้องต้นที่บ้านสามารถทำได้โดยการให้พักผ่อน, ดื่มน้ำมาก, หลีกเลี่ยงสิ่งที่ทำให้เสี่ยงต่อการหายใจไม่สะดวก เช่น ควัน, ฝุ่น, หรือสารมลพิษอื่น ๆ

สำหรับอาการหายใจไม่สะดวกที่รุนแรงหรือไม่ผ่อนคลาย, การไปพบแพทย์เพื่อการวินิจฉัยและการรักษาเป็นสำคัญ เพื่อป้องกันและรักษาโรคที่ทำให้เกิดอาการหายใจไม่สะดวกได้อย่างถูกต้อง
อายุรศาสตร์ (อายุรศาสตร์) - Internal Medicine