โจทก์ซึ่งมิใช่คู่ความในคดีเดิมสามารถฟ้องจำเลยเพื่อแสดงกรรมสิทธิ์ในที่ดินพิพาทโดยการครอบครองปรปักษ์ได้หรือไม่?
[กลับหน้าหลัก : รวมบทความกฎหมายที่น่าสนใจ] คำพิพากษาฎีกาที่ 3270/2553 คำพิพากษาฎีกาที่ 3270/2553  ป.พ.พ. มาตรา 1299, 1382 ป.วิ.พ. มาตรา 148, 296 จัตวา  คดีก่อนที่จำเลยฟ้องขับไล่ให้ ช. และบริวารออกไปจากที่ดินพิพาทนั้น จำเลยฟ้อง ช. คนเดียวมิได้ฟ้องโจทก์ในคดีนี้ด้วย โจทก์จึงไม่จำต้องเข้ามาต่อสู้คดีแต่อย่างใด คดีดังกล่าวมีประเด็นตามฟ้องว่า ที่ดินพิพาทเป็นของจำเลยหรือ ช. ปรากฏว่า ช. ขาดนัดยื่นคำให้การและขาดนัดพิจารณา ศาลชั้นต้นจึงพิจารณาคดีไปฝ่ายเดียวแล้วพิพากษาว่าที่ดินพิพาทเป็นของจำเลยให้ขับไล่ ช. และบริวาร แต่คดีนี้โจทก์ซึ่งมิใช่คู่ความในคดีเดิมยื่นฟ้องจำเลยว่า โจทก์ได้กรรมสิทธิ์ในที่ดินพิพาทโดยการครอบครองปรปักษ์ขอให้ศาลสั่งแสดงกรรมสิทธิ์และห้ามจำเลยเกี่ยวข้อง จำเลยให้การปฏิเสธฟ้องโจทก์ ขอให้ยกฟ้องประเด็นข้อพิพาทแห่งคดีนี้จึงมีว่าโจทก์ได้กรรมสิทธิ์ในที่ดินพิพาทโดยการครอบครองปรปักษ์หรือไม่ ซึ่งเป็นคนละประเด็นกับประเด็นในคดีเดิม เมื่อศาลล่างทั้งสองเห็นว่าการครอบครองของโจทก์เข้าหลักเกณฑ์ตาม ป.พ.พ. มาตรา 1382 ก็ชอบที่จะพิพากษาให้โจทก์ชนะคดีได้ ไม่เป็นการขัดกับคำพิพากษาในคดีเดิมแต่อย่างใดเพราะแม้จะฟังตามคำพิพากษาในคดีเดิมว่าที่ดินพิพาทเป็นของจำเลยมิใช่ของ ช. แต่จำเลยก็อาจจะเสียสิทธิในที่ดินพิพาทให้แก่โจทก์โดยการครอบครองปรปักษ์อันเป็นการได้ทรัพยสิทธิโดยทางอื่นนอกจากนิติกรรมได้ บทบัญญัติแห่ง ป.วิ.พ. มาตรา 296 จัตวา (3) ที่กำหนดให้ผู้ที่อ้างว่าไม่ใช่บริวารของลูกหนี้ตามคำพิพากษายื่นคำร้องแสดงอำนาจพิเศษต่อศาลภายในกำหนดเวลาแปดวันนับแต่วันปิดประกาศนั้น มิได้บังคับโดยเด็ดขาดว่าถ้าโจทก์หรือผู้ที่อ้างว่าไม่ใช่บริวารของ ช. ไม่ยื่นคำร้องแสดงอำนาจพิเศษต่อศาลภายในกำหนดเวลาเช่นว่านั้นแล้ว โจทก์หรือผู้ที่อ้างว่าไม่ใช่บริวารของ ช. จะต้องเป็นบริวารของ ช. สถานเดียว เพียงแต่กฎหมายให้สันนิษฐานไว้ก่อนว่าผู้ที่ไม่ยื่นคำร้องภายในกำหนดเวลาดังกล่าวเป็นบริวารของ ช. เท่านั้น แต่หากโจทก์หรือผู้ที่อ้างว่าไม่ใช่บริวารของ ช. มีหลักฐานแสดงว่าตนไม่ใช่บริวารของ ช. แล้ว ก็ชอบที่จะยื่นคำร้องนำพยานมาสืบพิสูจน์ถึงสถานภาพของตนได้ว่าตนไม่ใช่บริวารของ ช. แม้จะล่วงเลยเวลาแปดวันแล้วก็ตาม ทั้งนี้เพราะกำหนดเวลาดังกล่าวเป็นเพียงข้อสันนิษฐานของกฎหมายจึงสถานภาพของบุคคลว่าใช่หรือไม่ใช่บริวารของลูกหนี้ตามคำพิพากษาเท่านั้นมิใช่ระยะเวลาสิ้นสุด เพื่อให้ดำเนินหรือมิให้ดำเนินกระบวนพิจารณาใดๆ ตามที่บัญญัติไว้ใน ป.วิ.พ. มาตรา 23 ซึ่งจะทำให้โจทก์เสียสิทธิที่จะฟ้องร้องแสดงอำนาจพิเศษต่อศาลภายหลังเมื่อพ้นกำหนดระยะเวลานั้นแล้ว ดังนั้น การที่โจทก์ไม่ได้โต้แย้งคัดค้านในคดีที่จำเลยฟ้องขับไล่ ช. เสียภายในแปดวันนับแต่วันที่เจ้าพนักงานบังคับคดีปิดประกาศกำหนดเวลาให้ผู้ที่อ้างว่าไม่ใช่บริวารของ ช. ยื่นคำร้องแสดงอำนาจพิเศษต่อศาลจึงมิใช่ข้อบ่งชี้ว่าโจทก์ต้องเป็นบริวารของ ช. หรือโจทก์ไม่ได้ครอบครองที่ดินพิพาทดังที่จำเลยฎีกา  ที่มา สำนักวิชาการ เล่ม 4 หน้า 111 ที่มา
โจทก์สามารถฟ้องจำเลยเพื่อแสดงกรรมสิทธิ์ในที่ดินพิพาทโดยการครอบครองปรปักษ์ได้ แม้ว่าโจทก์จะไม่ได้เป็นคู่ความในคดีเดิมที่จำเลยฟ้องขับไล่ ช. ก็ตาม เหตุผลหลักๆ มีดังนี้

ประเด็นข้อพิพาทคนละเรื่อง: คดีเดิมมุ่งเน้นไปที่ประเด็นว่าใครเป็นเจ้าของกรรมสิทธิ์ในที่ดินพิพาทระหว่างจำเลยกับ ช. เท่านั้น โจทก์ไม่ได้เป็นคู่ความในคดีนั้นและไม่จำเป็นต้องเข้าร่วมต่อสู้คดี

โจทก์อ้างสิทธิโดยครอบครองปรปักษ์: คดีนี้โจทก์ฟ้องเพื่อแสดงกรรมสิทธิ์ในที่ดินพิพาทโดยอ้างว่าได้ครอบครองปรปักษ์ตาม ป.พ.พ. มาตรา 1382 ซึ่งเป็นการได้กรรมสิทธิ์โดยทางอื่นนอกเหนือจากนิติกรรม ต่างจากคดีเดิมที่มุ่งเน้นไปที่ประเด็นกรรมสิทธิ์ตามนิติกรรม

ไม่ขัดกับคำพิพากษาเดิม: แม้คำพิพากษาในคดีเดิมจะตัดสินว่าที่ดินพิพาทเป็นของจำเลย แต่จำเลยก็อาจสูญเสียกรรมสิทธิ์ในที่ดินให้แก่โจทก์โดยการครอบครองปรปักษ์ของโจทก์ได้

โจทก์ไม่ได้เป็นบริวาร: บทบัญญัติ ป.วิ.พ. มาตรา 296 จัตวา (3) ที่กำหนดให้ผู้ที่อ้างว่าไม่ใช่บริวารของลูกหนี้ตามคำพิพากษายื่นคำร้องแสดงอำนาจพิเศษต่อศาลภายใน 8 วันนั้น ไม่ได้หมายความว่าโจทก์ที่ไม่ยื่นคำร้องภายในเวลาดังกล่าวจะต้องเป็นบริวารของ ช. เสมอไป กฎหมายเพียงสันนิษฐานไว้เบื้องต้นว่าผู้ที่ไม่ยื่นคำร้องภายในเวลาคือบริวารเท่านั้น

โจทก์มีสิทธิพิสูจน์สถานภาพ: โจทก์มีสิทธิยื่นคำร้องและนำพยานมาสืบพิสูจน์ต่อศาลว่าตนไม่ใช่บริวารของ ช. แม้จะล่วงเลยเวลา 8 วันแล้วก็ตาม

ระยะเวลาไม่ใช่ระยะเวลาสิ้นสุด: กำหนดเวลา 8 วันใน ป.วิ.พ. มาตรา 296 จัตวา (3) นั้น เป็นเพียงระยะเวลาสันนิษฐานของกฎหมายเกี่ยวกับสถานภาพของบุคคลว่าใช่หรือไม่ใช่บริวาร ไม่ได้เป็นระยะเวลาสิ้นสุดสิทธิที่จะฟ้องร้องแสดงอำนาจพิเศษต่อศาล

โจทก์ไม่ได้โต้แย้งคดีเดิม: การที่โจทก์ไม่ได้โต้แย้งคดีเดิมนั้น ไม่ได้หมายความว่าโจทก์ยอมรับคำพิพากษาในคดีเดิม หรือ ยอมรับว่าตนไม่ใช่เจ้าของกรรมสิทธิ์ในที่ดินพิพาท โจทก์เพียงแต่ไม่ได้เข้าร่วมต่อสู้คดีในฐานะคู่ความ เพราะคดีดังกล่าวไม่มีประเด็นเกี่ยวข้องกับสิทธิของโจทก์โดยตรง
ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์,กฎหมายทรัพย์สิน-กรรมสิทธิ์-ทรัพย์อิงสิทธิ,ประมวลกฎหมายที่ดิน,คำพิพากษาศาลฎีกา