ภาวะลองโควิดส่งผลต่อระบบหัวใจอย่างไร?
ภาวะ “ลองโควิด” กับอาการทางหัวใจที่ยังหลงเหลืออยู่

โควิด-19 มีผลทั้งทางตรงและทางอ้อมกับสุขภาพร่างกายหลายระบบไม่เพียงแต่กับระบบทางเดินหายใจ ปอด และสมองเท่านั้น แต่ยังมีผลกระทบกับระบบหัวใจและหลอดเลือดได้เช่นกัน ในผู้ป่วยโควิด-19 ที่หายแล้วบางรายยังประสบปัญหากับภาวะลองโควิด (Long COVID) ที่มีอาการทางหัวใจหลงเหลืออยู่ โดยเฉพาะผู้ป่วยที่เป็นโรคหัวใจ จะมีความเสี่ยงอันตรายต่อสุขภาพเพิ่มขึ้นมากกว่าปกติ เพราะอาจจะเกิดภาวะกล้ามเนื้อหัวใจอักเสบหรือเยื่อหุ้มหัวใจอักเสบได้

ภาวะ “ลองโควิด” เป็นอย่างไร
ลองโควิดกับผลกระทบทางหัวใจ
อาการทางหัวใจหลังหายจากโควิด-19
กลุ่มเสี่ยงต่อการเกิดภาวะลองโควิดทางด้านหัวใจ
หายโควิดแต่ยังมีอาการ “ลองโควิด” ทำอย่างไร
ปรึกษาแพทย์ออนไลน์ 

ภาวะ “ลองโควิด” เป็นอย่างไร
“ลองโควิด” (LONG COVID) เป็นภาวะที่พบในผู้ป่วยที่เป็นโควิด-19 หลังจากรักษาตัวแล้วหายดีไม่มีเชื้อหลงเหลืออยู่ แต่มีอาการที่เกิดต่อเนื่องหลังจากการติดเชื้อโควิด-19 ภาวะลองโควิดยังไม่มีสาเหตุที่แน่ชัด อาจเกิดจากการที่ภูมิคุ้มกันของร่างกายลดลง เพราะการติดเชื้อโควิด-19 นั้นจะนำไปสู่กลไกการกระตุ้นภูมิคุ้มกันและเกิดการอักเสบในร่างกาย เมื่อร่างกายของผู้ป่วยสามารถกำจัดเชื้อโรคแล้ว ไม่ว่าจะกำจัดได้เอง หรือต้องอาศัยยาต้านไวรัสช่วยก็ตาม แต่ภูมิคุ้มกันและการอักเสบก็อาจจะยังไม่ฟื้นฟู หรือเกิดจากผลข้างเคียงในด้านของการรักษาที่ต้องนอนโรงพยาบาลเป็นเวลานานโดยเฉพาะห้อง ICU ผลข้างเคียงจากการใช้ยา เป็นต้น โดยอัตราการเกิดลองโควิด จะอยู่ที่ประมาณ 40-80% (จากรายงานทั่วโลก) ซึ่งอาการที่พบมีหลากหลายและแตกต่างกันไปในแต่ละบุคคล

ลองโควิดกับผลกระทบทางหัวใจ
โควิด-19 นั้นมีผลทั้งทางตรงและทางอ้อมกับหัวใจ โดยเฉพาะผู้ป่วยโรคหัวใจที่ติดเชื้อจะทำให้อาการรุนแรงและมีภาวะแทรกซ้อนที่สูงกว่าคนทั่วไป เกิดจากการที่ร่างกายกำลังต่อสู้กับเชื้อ อาจมีภาวะที่เรียกว่า เกิดภูมิต้านทานของตัวเองต่อกล้ามเนื้อหัวใจและต่อเยื่อหุ้มหัวใจ ที่จะส่งผลกระทบต่อกล้ามเนื้อหัวใจโดยตรงและการทำงานและการบีบตัวของกล้ามเนื้อหัวใจลดลง หรือผลจากการกระตุ้นจากเชื้อไวรัส ถ้าเข้าในกล้ามเนื้อหัวใจทำให้เกิดการทำลายกล้ามเนื้อหัวใจโดยตรง และเมื่อหายจากโรคโควิด-19 แล้ว ในบางรายอาจยังมีภาวะอาการทางหัวใจที่ยังหลงเหลืออยู่ หรือภาวะลองโควิด (Long COVID) ได้

อาการทางหัวใจหลังหายจากโควิด-19
อาการของคนที่มีภาวะลองโควิด (Long COVID) ที่แสดงออกทางด้านของหัวใจอาจจะมีอาการหลงเหลืออยู่ ได้แก่
ภาวะใจสั่น
เหนื่อย เพลีย
การเสียประสิทธิภาพการทำงานของระบบประสาท โดยเฉพาะการควบคุมการทำงานของกล้ามเนื้อแขน ขา และกล้ามเนื้อลาย
เห็นภาพซ้อน
อาการเจ็บหน้าอก โดยลักษณะการเจ็บหน้าอกไม่เฉพาะเจาะจง
หัวใจเต้นผิดจังหวะ

กลุ่มเสี่ยงต่อการเกิดภาวะลองโควิดทางด้านหัวใจ
ภาวะลองโควิด (LONG COVID) สามารถเกิดได้กับผู้ที่ติดเชื้อทุกคน ทั้งที่มีอาการน้อย หรือแทบไม่มีอาการเลยก็ได้ แต่ความเสี่ยงของกลุ่มที่จะเกิดภาวะลองโควิดที่จะส่งผลกระทบต่อระบบทางเดินหายใจได้มากขึ้น ได้แก่
ผู้ป่วยที่เป็นโรคหัวใจ
ผู้ป่วยที่มีอาการรุนแรงขณะติดเชื้อ
ผู้ป่วยที่เป็นผู้สูงอายุ
ผู้ป่วยที่มีน้ำหนักเกินกว่ามาตรฐาน ระดับดัชนีมวลกาย (Body mass index) หรือ BMI ตั้งแต่ 25 ขึ้นไป

หายโควิดแต่ยังมีอาการ “ลองโควิด” ทำอย่างไร
อาการลองโควิดไม่ได้เกิดจากการคิดไปเอง แต่เป็นผลจากความผิดปกติภายในร่างกาย โดยเฉพาะผู้ที่เคยป่วยเป็นโควิด-19 เมื่อหายแล้วกลับยังมีอาการเกี่ยวกับหัวใจ เช่น ภาวะใจสั่น อาการเจ็บหน้าอก เหนื่อย เพลีย หลงเหลืออยู่ แนะนำให้พบแพทย์ผู้เชี่ยวชาญทางด้านโรคหัวใจ โดยแพทย์จะทำการซักประวัติและสอบถามข้อมูลเกี่ยวกับอาการตั้งแต่เริ่มติดเชื้อจนถึงปัจจุบัน พร้อมกับตรวจร่างกาย ตรวจเอกซเรย์ปอด เช็คการหายใจ ตรวจเลือด รวมถึงการตรวจพิเศษอื่นๆ ทางด้านหัวใจ อาทิ การตรวจสารบ่งชี้การอุดตันของเส้นเลือดดำ ตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจ (EKG)

แม้จะตรวจไม่พบเชื้อ แต่ร่างกายยังอาจฟื้นฟูได้ไม่เต็มร้อย ผู้ป่วยจึงควรให้ความสำคัญกับการดูแลตนเองหลังออกจากโรงพยาบาล และต้องหมั่นสังเกตอาการและดูแลสุขภาพตัวเองให้แข็งแรงอยู่เสมอ หากมีอาการผิดปกติหรือมีข้อสงสัยที่คิดว่าอาจจะมีความเสี่ยงควรรีบพบแพทย์เพื่อตรวจเช็คทันที
ทางตรง:
1.  เชื้อไวรัสโควิด-19 เข้าทำลายกล้ามเนื้อหัวใจโดยตรง ส่งผลให้เกิดกล้ามเนื้อหัวใจอักเสบ (Myocarditis)
2.  เกิดภาวะเยื่อหุ้มหัวใจอักเสบ (Pericarditis)
3.  เกิดลิ่มเลือดอุดตันในปอด (Pulmonary embolism)
4.  หัวใจเต้นผิดจังหวะ (Arrhythmia)

ทางอ้อม:
1.  ภูมิคุ้มกันของร่างกายต่อสู้กับเชื้อไวรัส ส่งผลข้างเคียงต่อกล้ามเนื้อหัวใจ
เกิดภาวะการอักเสบเรื้อรังในร่างกาย ส่งผลต่อระบบต่างๆ รวมถึงระบบหัวใจ
ผลข้างเคียงจากยาที่ใช้รักษาโควิด-19 เช่น ยาต้านไวรัส ยาละลายลิ่มเลือด
2.  ภาวะแทรกซ้อนจากการนอนโรงพยาบาลเป็นเวลานาน เช่น กล้ามเนื้อลีบ (Muscle atrophy)
3.  อาการทางหัวใจที่พบในผู้ป่วยลองโควิด
-  ใจสั่น
-  เหนื่อยง่าย
-  อ่อนเพลีย
-  เจ็บหน้าอก
-  หัวใจเต้นผิดจังหวะ
-  หายใจลำบาก
-  บวมตามแขน ขา
4.  กลุ่มเสี่ยงต่อการเกิดภาวะลองโควิดทางหัวใจ
-  ผู้ป่วยโรคหัวใจ
-  ผู้ป่วยที่มีอาการโควิด-19 รุนแรง
-  ผู้ป่วยสูงอายุ
-  ผู้ป่วยที่มีน้ำหนักเกิน

การดูแลรักษา:
-  พบแพทย์เพื่อประเมินอาการและตรวจหาสาเหตุ
-  รักษาตามสาเหตุที่พบ เช่น ยาควบคุมการเต้นของหัวใจ ยาละลายลิ่มเลือด ยาแก้อักเสบ
-  ฟื้นฟูสภาพร่างกายด้วยการพักผ่อน ออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ ควบคุมอาหาร

ข้อควรระวัง:
1.  ผู้ป่วยลองโควิดที่มีอาการทางหัวใจ ควรติดตามอาการอย่างใกล้ชิด และ
2.  รีบพบแพทย์ทันทีหากมีอาการดังต่อไปนี้
-  เจ็บหน้าอกรุนแรง
-  หายใจลำบาก
-  หัวใจเต้นเร็วผิดปกติ
-  หมดสติ

สรุป:
ภาวะลองโควิดส่งผลต่อระบบหัวใจทั้งทางตรงและทางอ้อม ผู้ป่วยควรสังเกตอาการอย่างใกล้ชิด  หากมีอาการผิดปกติ ควรรีบพบแพทย์เพื่อรับการรักษาที่เหมาะสม
12.อายุรศาสตร์ (อายุรศาสตร์) - Internal Medicine