อะไรคือปัจจัยเสี่ยงที่ควบคุมได้ของโรคอัมพฤกษ์-อัมพาต (โรคหลอดเลือดสมอง)?
โรคอัมพฤกษ์-อัมพาต เป็นโรคที่ทำให้ผู้ป่วยเกิดความพิการแขนขาอ่อนแรง ช่วยเหลือตนเองได้น้อยลงหรือไม่ได้เลย หากรุนแรงอาจถึงแก่ชีวิต จึงเป็นอาการป่วยที่หลายคนกลัว แต่โรคนี้สามารถป้องกันได้โดยดูแลตัวเองให้ดีเพื่อลดอัตราเสี่ยงของการเกิดโรคลงได้ อัมพฤกษ์-อัมพาต คืออะไร? อัมพฤกษ์-อัมพาต คือ โรคหลอดเลือดสมอง หรือ Stroke เป็นอาการผิดปกติของระบบประสาทที่เกิดขึ้นทันทีทันใดจากเนื้อสมองขาดเลือด หรือเลือดไปเลี้ยงได้น้อยลงจากหลอดเลือดแดงที่ ตีบ, อุดตัน หรือ แตก ส่งผลให้เนื้อสมองถูกทำลาย โดยมีอาการแสดงอยู่นานกว่า 24 ชั่วโมง ส่วนในรายที่มีภาวะสมองขาดเลือดแบบชั่วคราว (transient ischemic attack: TIA) จะมีอาการของโรคหลอดเลือดสมองเกิดขึ้นชั่วขณะแล้วหายไปเองภายใน 24 ชั่วโมง หรืออาจเกิดขึ้นได้หลายครั้งก่อนจะมีอาการสมองขาดเลือดแบบถาวร ซึ่งโรคหลอดเลือดสมองที่เกิดขึ้นจะมีอาการมากหรือน้อยแตกต่างกันไปขึ้นกับตำแหน่งและบริเวณของสมองที่ขาดเลือดไปเลี้ยง อาการแสดงของอัมพฤกษ์-อัมพาต (โรคหลอดเลือดสมอง) อาการของโรคหลอดเลือดสมองที่พบ ได้แก่ หน้าเบี้ยว แขนขาชาหรืออ่อนแรง พูดไม่ชัด พูดไม่ออก การมองเห็นผิดปกติ เวียนศีรษะ เดินเซ ซึมลง หรือปวดศีรษะรุนแรงแบบที่ไม่เคยเป็นมาก่อน ประเภทและสาเหตุของอัมพฤกษ์-อัมพาต (โรคหลอดเลือดสมอง) ได้แก่ 1.หลอดเลือดสมองตีบ,อุดตัน คือ หลอดเลือดแดงที่นำเลือดไปเลี้ยงสมองมีการตีบหรือมีการอุดตัน จะส่งผลทำให้สมองขาดเลือดไปเลี้ยง เป็นผลให้สมองส่วนนั้นไม่สามารถทำงานได้ตามปกติ เกิดขึ้นได้จากหลายสาเหตุ เช่น สูงอายุ เบาหวาน ความดันโลหิตสูง ไขมันสูง มีภาวะโรคหัวใจเต้นผิดจังหวะ ส่วนสาเหตุของหลอดเลือดสมองตีบจะเกิดจากการสะสมของไขมันในหลอดเลือด ทำให้หลอดเลือดตีบแคบ มีความยืดหยุ่นและประสิทธิภาพในการลำเลียงเลือดลดลง 2. หลอดเลือดสมองแตก คือ อาการที่หลอดเลือดแดงในสมองฉีกขาด ทำให้เกิดเลือดออกในสมอง ซึ่งเกิดได้จากหลายสาเหตุเช่น ภาวะความดันโลหิตสูง,หลอดเลือดสมองโป่งพอง, หลอดเลือดผิดปกติแต่กำเนิด เป็นต้น ปัจจัยเสี่ยงของอัมพฤกษ์-อัมพาต (โรคหลอดเลือดสมอง) แบ่งออกเป็น 2 กลุ่ม ได้แก่ ปัจจัยที่ควบคุมไม่ได้ ได้แก่ อายุที่มากขึ้น (มักพบในคนวัย 45 ปีขึ้นไป) พันธุกรรม เพศ (มักพบในผู้ชายมากกว่าผู้หญิง) เชื้อชาติ เป็นต้น ปัจจัยที่ควบคุมได้ ได้แก่ โรคความดันโลหิตสูง ไขมันในเลือดสูง โรคเบาหวาน การสูบบุหรี่ ผู้ที่ป่วยเป็นโรคลิ้นหัวใจ โรคหัวใจเต้นผิดจังหวะ โรคอ้วน นอนกรน เป็นต้น การสังเกตเบื้องต้น อัมพฤกษ์-อัมพาต โรคหลอดเลือดสมองถือเป็นภัยเงียบ เพราะมีผู้ป่วยหลายคนที่กว่าจะรู้ตัวว่าป่วยก็มีอาการหนักแล้ว ดังนั้นสิ่งหนึ่งที่ช่วยได้คือ หมั่นสังเกตความผิดปกติของร่างกายตัวเอง ว่ามีอาการเหล่านี้หรือไม่ ได้แก่ หน้าเบี้ยว แขนขาชาหรืออ่อนแรง พูดไม่ชัด พูดไม่ออก การมองเห็นผิดปกติ เวียนศีรษะ เดินเซ ซึมลง หรือปวดศีรษะรุนแรงแบบที่ไม่เคยเป็นมาก่อน ถ้ามีอาการใดอาการหนึ่งแล้วอย่ารีรอ ควรรีบไปพบแพทย์ที่โรงพยาบาลที่ใกล้ที่สุดทันที เพราะ Time is brain เวลา คือ สมอง มาโรงพยาบาลเร็ว รักษาเร็วช่วยลดความพิการ การเสียชีวิตลงได้ การป้องกันอัมพฤกษ์-อัมพาต (โรคหลอดเลือดสมอง) ออกกำลังกายสม่ำเสมอ รักษาน้ำหนัก ให้อยู่ในเกณฑ์มาตรฐาน ควบคุมระดับไขมันในเลือดให้อยู่ในเกณฑ์ปกติ งดดื่มสุรา งดและเลิกสูบบุหรี่ บริโภคอาหาร ลดหวาน มัน เค็ม ตรวจสุขภาพร่างกายเป็นประจำ หากเป็นผู้ป่วยโรคที่มีความเสี่ยงต่อโรคหลอดเลือดหลอดสมอง เช่น โรคความดันโลหิตสูง ไขมันในเลือดสูง เบาหวาน โรคลิ้นหัวใจ โรคหัวใจเต้นผิดจังหวะ โรคอ้วน เป็นต้น ต้องรับประทานยาและพบหมอตามนัด เรียนรู้สัญญาณเตือนของการเกิดอัมพฤกษ์-อัมพาต (โรคหลอดเลือดสมอง) หากมีอาการผิดปกติ ควรรีบพบแพทย์โดยเร็วที่สุด ข้อมูลจาก พ.ว.นลินรัตน์ ทองนิรันดร์ หัวหน้าหอผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง ฝ่ายการพยาบาล คณะแพทยศาสตร์โงพยาบาลรามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดล คลิกชมคลิปรายการ “ทัน “โรคหลอดเลือดสมอง”เพื่อป้องกัน อัมพฤกษ์-อัมพาต : Rama Square ช่วง นัด กับ Nurse” ได้ที่นี่ YouTube:
ปัจจัยเสี่ยงที่ควบคุมได้ของโรคอัมพฤกษ์-อัมพาต (โรคหลอดเลือดสมอง) แบ่งออกเป็นดังนี้:
1. โรคเรื้อรัง:
-  โรคความดันโลหิตสูง: ความดันโลหิตสูงเรื้อรังส่งผลต่อผนังหลอดเลือดแดง ทำให้เกิดการแข็งตัวและตีบแคบ ส่งผลต่อการไหลเวียนเลือดไปเลี้ยงสมอง
-  โรคเบาหวาน: โรคเบาหวานส่งผลต่อระดับน้ำตาลในเลือดสูง ส่งผลต่อระบบหลอดเลือดและระบบประสาท
-  โรคไขมันในเลือดสูง: ไขมันในเลือดสูง โดยเฉพาะคอเลสเตอรอล LDL ส่งผลต่อการสะสมคราบไขมันในหลอดเลือด ทำให้หลอดเลือดตีบแคบ
-  โรคหัวใจ: โรคหัวใจบางชนิด เช่น โรคลิ้นหัวใจ โรคหัวใจเต้นผิดจังหวะ ส่งผลต่อการไหลเวียนเลือดไปเลี้ยงสมอง

2. พฤติกรรมการใช้ชีวิต:
-  การสูบบุหรี่: สารเคมีในบุหรี่ส่งผลต่อผนังหลอดเลือดแดง ทำให้เกิดการแข็งตัวและตีบแคบ เพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดลิ่มเลือดอุดตัน
-  การดื่มแอลกอฮอล์: การดื่มแอลกอฮอล์เป็นประจำ ส่งผลต่อความดันโลหิต ไขมันในเลือด และการแข็งตัวของเลือด
-  การทานอาหารที่ไม่ดีต่อสุขภาพ: อาหารที่มีไขมันอิ่มตัว โซเดียม และน้ำตาลสูง ส่งผลต่อความดันโลหิต ไขมันในเลือด และน้ำหนักตัว
-  การไม่ออกกำลังกาย: การไม่ออกกำลังกายเป็นประจำ ส่งผลต่อความดันโลหิต ไขมันในเลือด น้ำหนักตัว และความแข็งแรงของกล้ามเนื้อหัวใจ
-  ภาวะน้ำหนักเกินหรืออ้วน: ภาวะน้ำหนักเกินหรืออ้วน ส่งผลต่อความดันโลหิต ไขมันในเลือด ระดับน้ำตาลในเลือด และความเสี่ยงต่อโรคเรื้อรังอื่นๆ
-  การนอนหลับพักผ่อนไม่เพียงพอ: การนอนหลับพักผ่อนไม่เพียงพอ ส่งผลต่อความดันโลหิต ระดับน้ำตาลในเลือด และการทำงานของระบบประสาท
-  ความเครียด: ความเครียดเรื้อรัง ส่งผลต่อความดันโลหิต ไขมันในเลือด ระดับน้ำตาลในเลือด และระบบภูมิคุ้มกัน

3. ปัจจัยอื่นๆ:
-  การขาดการดูแลสุขภาพ: การไม่ตรวจสุขภาพเป็นประจำ ไม่รับประทานยาตามแพทย์สั่ง หรือละเลยการรักษาโรคเรื้อรัง
-  มลพิษทางอากาศ: ฝุ่นละอองขนาดเล็ก (PM2.5) ส่งผลต่อระบบหลอดเลือดและระบบทางเดินหายใจ
-  การทำงานที่สัมผัสกับสารเคมี: สารเคมีบางชนิด เช่น สารตะกั่ว ปรอท ส่งผลต่อระบบประสาทและระบบหลอดเลือด

การป้องกันโรคอัมพฤกษ์-อัมพาต (โรคหลอดเลือดสมอง):
การป้องกันโรคอัมพฤกษ์-อัมพาต (โรคหลอดเลือดสมอง) ที่ดีที่สุดคือ การควบคุมปัจจัยเสี่ยงที่สามารถควบคุมได้
อายุรศาสตร์ (อายุรศาสตร์) - Internal Medicine