เจ้าของรถยนต์นั่งโดยสารไปด้วย แต่มีผู้อื่นเป็นผู้ขับขี่ กรณีนี้เจ้าของรถยนต์ต้องรับผิดหรือไม่? อธิบาย
[กลับหน้าหลัก : รวมบทความกฎหมายที่น่าสนใจ] ความเสียหายที่เกิดจากยานพาหนะ ฯ (ป.พ.พ.มาตรา ๔๓๗) ความเสียหายที่เกิดจากยานพาหนะ ฯ (ป.พ.พ.มาตรา ๔๓๗)  -ผู้ที่ครอบครองหรือควบคุมยานพาหนะอันเดินด้วยเครื่องจักรกล หรือทรัพย์ที่เกิดอันตรายได้โดยสภาพจะต้องรับผิดในความเสียหายที่เกิดจากยานพาหนะและทรัพย์นั้น เว้นแต่ความเสียหายเกิดจากเหตุสุดวิสัยหรือเพราะความผิดของผู้เสียหายเอง
-บทบัญญัตินี้ไม่ใช้บังคับกรณียานพาหนะอันเดินด้วยเครื่องจักรกลชนกัน
-บทบัญญัติมาตรา ๔๓๗ ต้องเป็นกรณีความเสียหายที่เกิดขึ้นจากยานพาหนะของฝ่ายหนึ่งเดินด้วยเครื่องจักรกล อีกฝ่ายหนึ่งไม่ใช่ ดังนี้ หากความเสียหายที่เกิดขึ้นนั้นเกิดจากรถยนต์ชนกันซึ่งเป็นยานพาหนะเดินด้วยเครื่องจักรกลทั้ง ๒ ฝ่าย ไม่ใช่กรณีตามมาตรา ๔๓๗ ผู้เสียหายจึงไม่ได้รับประโยชน์จากข้อสันนิษฐานตามมาตรา ๔๓๗ แต่เป็นกรณีตามมาตรา ๔๒๐ กล่าวคือฝ่ายผู้เสียหายมีหน้าที่พิสูจน์ว่าผู้ขับรถยนต์ด้วยความจงใจหรือประมาทเลินเล่อ (ฎ.๑๐๙๑/๒๕๒๓) แม้ผู้เสียหายจะเป็นเพียงผู้โดยสารในรถยนต์คันที่ชนกันก็ตาม (ฎ.๒๓๗๙-๒๓๘๐/๓๒)
-ผู้ที่ต้องรับผิด คือผู้ครอบครองพาหนะหรือผู้ควบคุมยานหนะ ถ้าขณะเกิดเหตุมีทั้งผู้ครอบครองและผู้ควบคุมต่างกัน บุคคลทั้งสองก็ต้องร่วมกันรับผิด แต่ถ้ามีเพียงคนใดคนหนึ่งก็รับผิดเพียงคนเดียว (ฎ.๙๑๒/๒๔๗๗) ถ้าผู้ครอบครองและผู้ควบคุมเป็นคนคนเดียวกันก็รับผิดทั้งสองฐานะ
**ผู้ครอบครองยานพาหนะ
-ผู้ครอบครองตามความหมายของมาตรา ๔๓๗ หมายถึงผู้ที่ใช้ยานพาหนะนั้นในฐานะเป็นผู้ยึดถือในขณะเกิดเหตุ ดังนี้ กรณีผู้เป็นเจ้าของยานพาหนะฯ ไม่ได้อยู่ในรถขณะเกิดเหตุ ไม่ใช่ผู้ครอบครองยานพาหนะนั้น ไม่ต้องรับผิดร่วมด้วย (๕๖๗๙/๔๕)
-ในกรณีเจ้าของรถยนต์ต้องร่วมรับผิดกับบุคคลอื่นในผลแห่งละเมิด ต้องเป็นกรณีผู้กระทำละเมิดเป็นลูกจ้างหรือตัวแทนของเจ้าของรถยนต์ หรือเจ้าของรถยนต์เป็นผู้ครอบครองรถยนต์ขณะเกิดเหตุโดยเจ้าของรถยนต์โดยสารไปด้วย ตามป.พ.พ.มาตรา ๔๒๕,๔๒๗ และมาตรา ๔๓๗
-หรือแม้เจ้าของรถยนต์จะนั่งไปด้วย โดยมีผู้อื่นเป็นผู้ขับ แต่เจ้าของรถเมาสุรานอนหลับอยู่ในรถ ก็ไม่ถือว่าเป็นผู้ครอบครองหรือควบคุมยานพาหนะ (ฎ.๓๐๗๖/๒๒)
-ในกรณีให้เช่าซื้อรถยนต์ไปแล้ว แม้ผู้ให้เช่าซื้อยังเป็นเจ้าของรถยนต์ก็ตาม แต่ก็มิใช่ผู้ครอบครองหรือควบคุมรถยนต์นั้น ไม่ต้องรับผิดในความเสียหายที่เกิดจากรถยนต์นั้น (ฎ.๒๖๔๙/๒๙) กรณีนี้ถือว่าผู้เช่าซื้อเป็นผู้ครอบครองใช้ประโยชน์ ถ้าผู้เช่าซื้อมิใช่ผู้ครอบครองใช้ประโยชน์รถยนต์ขณะเกิดเหตุ ผู้เช่าซื้อก็ไม่ต้องรับผิด(ฎ.๓๗๖๐/๓๓)
**ผู้ควบคุมยานพาหนะ
-ได้แก่ ผู้ขับขี่ยานพาหนะนั้น พนักงานนำร่องเรือเดินสมุทร ก็เป็นผู้ควบคุม (ฎ.๓๐๘๘/๒๔)
**ทรัพย์ที่เกิดอันตรายได้โดยสภาพ
-ไฟฟ้าเป็นทรัพย์ที่เกิดอันตรายได้โดยสภาพ การที่ไฟไหม้อาคารเนื่องจากมีกระแสไฟฟ้าลัดวงจร ทำให้วัสดุตกลงใส่รถยนต์ที่จอดอยู่ ผู้เช่าอาคารถือว่าเป็นผู้ครอบครองไฟฟ้าดังกล่าว จึงต้องรับผิดความเสียหายที่เกิดแก่รถยนต์ เว้นแต่พิสูจน์ได้ว่าความเสียหายนั้นเกิดแต่เหตุสุดวิสัยหรือเกิดเพราะความผิดของผู้เสียหายนั้นเอง (ฎ.๕๑๓๔/๔๒)
-ไฟฟ้าเป็นของที่เกิดอันตรายได้โดยสภาพผู้ครอบครองหรือควบคุมต้องรับผิด กรณีไฟฟ้าที่พาดสายไปตามถนน ถือว่าผู้ครอบครองคือผู้จำหน่ายไฟฟ้า (ฎ.๔๗๘/๒๓) แต่ถ้าต่อสายไฟฟ้าเข้าไปยังสถานที่ของผู้ใช้ไฟฟ้า เช่น บ้านหรือตู้โทรศัพท์แล้ว ถือว่าสายไฟฟ้าในช่วงดังกล่าวอยู่ในความครอบครองของผู้ใช้ไฟฟ้าแล้ว หากมีความเสียหายเกิดขึ้นจากไฟฟ้า ผู้ใช้ไฟฟ้าต้องรับผิด (ฎ.๘๑๖/๓๘)
-แท่นไฮดรอลิกเป็นทรัพย์ที่เกิดอันตรายได้โดยสภาพ ผู้ครอบครองจะต้องรับผิดในความเสียหายที่เกิดขึ้นแต่ทรัพย์นั้น เว้นแต่จะพิสูจน์ได้ว่าการเสียหายนั้นเกิดแต่เหตุสุดวิสัยหรือเกิดเพราะความผิดของผู้เสียหายนั้นเอง ตามป.พ.พ.มาตรา ๔๓๗ ผู้เสียหายจึงไม่ต้องนำสืบว่าเหตุที่เกิดความเสียหายสืบเนื่องมาจากความประมาทเลินเล่อของผู้ควบคุม (ฎ.๔๐๓๗/๔๕)
**เหตุยกเว้นความรับผิด มี ๒ กรณี
-๑. ความเสียหายเกิดแต่เหตุสุดวิสัย
-ไม่ตรวจดูรถยนต์ให้อยู่ในสภาพมั่นคงปลอดภัยก่อนนำออกไปขับทำให้เกิดอุบัติเหตุเนื่องจากความบกพร่องของอะไหล่รถยนต์ ไม่ใช่เหตุสุดวิสัย (ฎ.๓๐๘๑/๒๓)
-๒.ความเสียหายเกิดเพราะความผิดของผู้เสียหายเอง ***ตัวอย่างความเสียหายที่เกิดจากยานพาหนะฯ
-ฎีกาที่ ๑๒๙๒/๒๔ จำเลยนำรถยนต์บรรทุกดินน้ำหนักมากผ่านหน้าบ้านโจทก์หลายเที่ยว เป็นเหตุให้บ้านโจทก์สั่นสะเทือนร้าว เป็นละเมิด
มาตรา 437 ของประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ บัญญัติไว้ว่า บุคคลใดครอบครองหรือควบคุมดูแลยานพาหนะอันเดินด้วยเครื่องจักรกล หรือทรัพย์ที่เกิดอันตรายได้โดยสภาพ จะต้องรับผิดในความเสียหายที่เกิดจากยานพาหนะและทรัพย์นั้น เว้นแต่ความเสียหายเกิดจากเหตุสุดวิสัยหรือเพราะความผิดของผู้เสียหายเอง
หลักเกณฑ์ในการพิจารณาว่าเจ้าของรถต้องรับผิดหรือไม่นั้น ขึ้นอยู่กับ 3 กรณี ดังนี้

1. เจ้าของรถเป็นผู้ครอบครองรถยนต์
กรณีนี้เจ้าของรถต้องรับผิดร่วมกับผู้ขับขี่ แม้ว่าเจ้าของรถจะไม่ได้เป็นผู้ขับขี่เองก็ตาม เพราะถือว่าเจ้าของรถยินยอมให้ผู้อื่นขับรถของตน ซึ่งแสดงถึงเจตนาที่จะครอบครองและใช้ประโยชน์จากรถยนต์คันนั้น
ตัวอย่าง:
นาย A เป็นเจ้าของรถยนต์ นาย A ให้เพื่อนของตนคือ นาย B ขับรถไปส่งของ นาย B ขับรถชนรถของนาย C นาย A ต้องรับผิดร่วมกับนาย B ในความเสียหายที่เกิดขึ้นกับรถของนาย C

2. เจ้าของรถเป็นผู้ควบคุมดูแลรถยนต์
กรณีนี้เจ้าของรถต้องรับผิดร่วมกับผู้ขับขี่ แม้ว่าเจ้าของรถจะไม่ได้เป็นผู้ขับขี่เองก็ตาม แต่เจ้าของรถมีหน้าที่ควบคุมดูแลรถยนต์ และมีอำนาจสั่งการให้ผู้ขับขี่กระทำการใดๆ ก็ได้
ตัวอย่าง:
นางสาว D เป็นเจ้าของรถยนต์ นางสาว D จ้างนาย E เป็นคนขับรถ นางสาว D นั่งโดยสารไปด้วยในรถ นาย E ขับรถชนรถของนาย F นางสาว D ต้องรับผิดร่วมกับนาย E ในความเสียหายที่เกิดขึ้นกับรถของนาย F

3. เจ้าของรถเป็นทั้งผู้ครอบครองและผู้ควบคุมดูแลรถยนต์
กรณีนี้เจ้าของรถต้องรับผิดเต็มจำนวน เพราะเจ้าของรถมีทั้งฐานะเป็นผู้ครอบครองและผู้ควบคุมดูแลรถยนต์
ตัวอย่าง:
นาย G เป็นเจ้าของรถยนต์ นาย G ขับรถชนรถของนาย H นาย G ต้องรับผิดเต็มจำนวนในความเสียหายที่เกิดขึ้นกับรถของนาย H
อย่างไรก็ตาม กรณีเจ้าของรถนั่งโดยสารไปด้วย แต่มีผู้อื่นเป็นผู้ขับขี่ เจ้าของรถอาจไม่ต้องรับผิดร่วมด้วยในบางกรณี ดังนี้
เจ้าของรถนอนหลับอยู่ในรถขณะเกิดเหตุ
เจ้าของรถเมาสุราจนไม่สามารถควบคุมสติได้
เจ้าของรถถูกขู่เข็ญให้ลงจากรถ

สรุป:
โดยหลักทั่วไปแล้ว เจ้าของรถยนต์ที่นั่งโดยสารไปด้วย แต่มีผู้อื่นเป็นผู้ขับขี่ เจ้าของรถต้องรับผิดร่วมกับผู้ขับขี่ในความเสียหายที่เกิดขึ้นจากรถยนต์ แต่ในบางกรณี เจ้าของรถอาจไม่ต้องรับผิดร่วมด้วย ขึ้นอยู่กับข้อเท็จจริงของแต่ละกรณี

ข้อควรระวัง:
เจ้าของรถยนต์ควรเลือกผู้ขับขี่ที่น่าเชื่อถือและมีใบขับขี่ถูกต้อง
เจ้าของรถยนต์ควรตรวจสอบสภาพรถยนต์ก่อนออกเดินทางทุกครั้ง
เจ้าของรถยนต์ควรทำประกันภัยรถยนต์ไว้ เพื่อป้องกันความเสี่ยงในกรณีที่เกิดอุบัติเหตุ
ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์