กรณีที่ดินถูกที่ดินแปลงอื่นล้อมอยู่จนไม่มีทางออกสู่ทางสาธารณะ เจ้าของที่ดินสามารถทำอย่างไรได้บ้างตามกฎหมาย?
หัวข้อ ทางออกสู่ทางสาธารณะ ป.พ.พ. มาตรา 1349, 1350 คำพิพากษาฎีกา 3408/51 | เจาะหลัก สกัดฎีกา 5 ดาว เตรียมสอบ 3 สนาม อัพเดท ที่ ลอว์สยาม ดอทคอม

​[กลับหน้าหลัก : รวมบทความกฎหมายที่น่าสนใจ] คำพิพากษาฎีกา 3408/51 คำพิพากษาฎีกา 3408/51   ป.พ.พ. มาตรา 1349, 1350 ป.พ.พ. มาตรา 1349, 1350   บทบัญญัติแห่ง ป.พ.พ. มาตรา 1350 จะนำมาใช้บังคับได้ต้องเป็นกรณีที่ที่ดินแปลงเดิมมีทางออกสู่ทางสาธารณะอยู่แล้ว ครั้นเมื่อแบ่งแยกหรือแบ่งโอนกันเป็นเหตุให้แปลงหนึ่งไม่มีทางออกไปสู่ทางสาธารณะ เจ้าของที่ดินแปลงนั้นมีสิทธิเรียกร้องเอาทางเดินตาม ป.พ.พ. มาตรา 1349 ได้โดยไม่ต้องเสียค่าทดแทน แต่คดีนี้เดิมที่ดินของโจทก์เป็นส่วนหนึ่งของที่ดินที่ถูกที่ดินแปลงอื่นล้อมอยู่จนไม่มีทางออกสู่ทางสาธารณะได้ต้องอาศัยที่ดินของผู้อื่นเดินผ่านเพื่อออกไปสู่ทางสาธารณะ การที่มีทางออกสู่ทางสาธารณะโดนผ่านที่ดินของผู้อื่นได้ เพราะเขายินยอม มิใช่เป็นสิทธิตามกฎหมายต้องถือว่าไม่มีทางออกสู่ทางสาธารณะ กรณีของโจทก์จึงไม่เข้าหลักเกณฑ์ตามมาตรา 1350 แต่เป็นกรณีที่ที่ดินของโจทก์มีที่ดินแปลงอื่นล้อมอยู่จนไม่มีทางออกสู่ทางสาธารณะ โจทก์สามารถผ่านที่ดินซึ่งล้อมอยู่ไปสู่ทางสาธารณะได้ ตามมาตรา 1349 บทบัญญัติแห่ง ป.พ.พ. มาตรา 1350 จะนำมาใช้บังคับได้ต้องเป็นกรณีที่ที่ดินแปลงเดิมมีทางออกสู่ทางสาธารณะอยู่แล้ว ครั้นเมื่อแบ่งแยกหรือแบ่งโอนกันเป็นเหตุให้แปลงหนึ่งไม่มีทางออกไปสู่ทางสาธารณะ เจ้าของที่ดินแปลงนั้นมีสิทธิเรียกร้องเอาทางเดินตาม ป.พ.พ. มาตรา 1349 ได้โดยไม่ต้องเสียค่าทดแทน แต่คดีนี้เดิมที่ดินของโจทก์เป็นส่วนหนึ่งของที่ดินที่ถูกที่ดินแปลงอื่นล้อมอยู่จนไม่มีทางออกสู่ทางสาธารณะได้ต้องอาศัยที่ดินของผู้อื่นเดินผ่านเพื่อออกไปสู่ทางสาธารณะ การที่มีทางออกสู่ทางสาธารณะโดนผ่านที่ดินของผู้อื่นได้ เพราะเขายินยอม มิใช่เป็นสิทธิตามกฎหมายต้องถือว่าไม่มีทางออกสู่ทางสาธารณะ กรณีของโจทก์จึงไม่เข้าหลักเกณฑ์ตามมาตรา 1350 แต่เป็นกรณีที่ที่ดินของโจทก์มีที่ดินแปลงอื่นล้อมอยู่จนไม่มีทางออกสู่ทางสาธารณะ โจทก์สามารถผ่านที่ดินซึ่งล้อมอยู่ไปสู่ทางสาธารณะได้ ตามมาตรา 1349   ที่ดินของโจทก์มีทางออกสู่ทางสาธารณะ ได้หลายทาง คือ ทางแรกโจทก์สามารถผ่านที่ดินของ ส. ผู้ซึ่งขายที่ดินให้แก่โจทก์แล้วไปออกทางที่ดินของ ด. โดย ส. และ ด. มิได้หวงห้าม 

ทางที่สองโจทก์สามารถออกทางที่ดินของ ป. และทางที่สามคือ ทางพิพาทนั้น โจทก์เพิ่งมาใช้ในภายหลัง ดังนั้น เมื่อโจทก์มีทางออกสู่ทางสาธารณะได้หลายทางโดยผ่านทางที่ดินของ ส. ด. และ ป. ซึ่งบุคคลดังกล่าวมิได้หวงห้ามโจทก์แต่อย่างใด การที่โจทก์จะขอเปิดทางพิพาทเป็นทางจำเป็นเพื่อความสะดวกของโจทก์ แต่ทำให้จำเลยที่ 1 เดือดร้อนและเสียหาย และถ้าหากให้จำเลยที่ 1 เปิดทางพิพาทเป็นทางจำเป็นจะทำให้จำเลยที่ 1 ต้องรื้อบริเวณหลังบ้านด้านทิศตะวันออก อันจะทำให้จำเลยที่ 1 ได้รับความเสียหายและเดือดร้อนเป็นอย่างมากและไม่เป็นไปตามเจตนารมณ์ของ ป.พ.พ. มาตรา 1349 วรรคสาม การกระทำของโจทก์จึงเป็นการใช้สิทธิโดยไม่สุจริต ที่ดินของโจทก์มีทางออกสู่ทางสาธารณะ ได้หลายทาง คือ ทางแรกโจทก์สามารถผ่านที่ดินของ ส. ผู้ซึ่งขายที่ดินให้แก่โจทก์แล้วไปออกทางที่ดินของ ด. โดย ส. และ ด. มิได้หวงห้าม ทางที่สองโจทก์สามารถออกทางที่ดินของ ป. และทางที่สามคือ ทางพิพาทนั้น โจทก์เพิ่งมาใช้ในภายหลัง ดังนั้น เมื่อโจทก์มีทางออกสู่ทางสาธารณะได้หลายทางโดยผ่านทางที่ดินของ ส. ด. และ ป. ซึ่งบุคคลดังกล่าวมิได้หวงห้ามโจทก์แต่อย่างใด การที่โจทก์จะขอเปิดทางพิพาทเป็นทางจำเป็นเพื่อความสะดวกของโจทก์ แต่ทำให้จำเลยที่ 1 เดือดร้อนและเสียหาย และถ้าหากให้จำเลยที่ 1 เปิดทางพิพาทเป็นทางจำเป็นจะทำให้จำเลยที่ 1 ต้องรื้อบริเวณหลังบ้านด้านทิศตะวันออก อันจะทำให้จำเลยที่ 1 ได้รับความเสียหายและเดือดร้อนเป็นอย่างมากและไม่เป็นไปตามเจตนารมณ์ของ ป.พ.พ. มาตรา 1349 วรรคสาม การกระทำของโจทก์จึงเป็นการใช้สิทธิโดยไม่สุจริต
ในกรณีที่ดินถูกแปลงดินอื่นล้อมรอบตัวอย่างมากจนไม่มีทางออกสู่ทางสาธารณะ ซึ่งเป็นสถานการณ์ที่เจ้าของที่ดินต้องอาศัยทางเดินผ่านที่ดินของบุคคลอื่นเพื่อเข้าถึงทางสาธารณะได้ ตามกฎหมายไทย เจ้าของที่ดินยังคงมีสิทธิเรียกร้องใช้สิทธิเกี่ยวกับทางออกสู่ทางสาธารณะตามที่กำหนดไว้ในพระราชบัญญัติการพัฒนาที่ดินและการใช้ประโยชน์จากที่ดิน (ประมาณ พ.ศ. 1350) มาตรา 1349 โดยไม่ต้องเสียค่าทดแทน โดยมีข้อกำหนดหลักคือ


1. การให้ทางออกสู่ทางสาธารณะโดยไม่ผ่านที่ดินของผู้อื่น: หากเจ้าของที่ดินสามารถสร้างทางออกสู่ทางสาธารณะโดยไม่ต้องผ่านทางที่ดินของบุคคลอื่น ให้เป็นไปตามแบบแผนที่มีอยู่หรือตามกฎหมายและอนุญาตจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เช่น ทำการตกแต่งพื้นที่ที่ดินหรือสร้างสะพานข้ามลำคลองเพื่อเชื่อมต่อกับทางสาธารณะ โดยไม่ผ่านที่ดินของบุคคลอื่น


2. การเรียกร้องความสนใจของสาธารณะ: หากการสร้างทางออกใหม่อาจมีผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมหรือชุมชนในพื้นที่นั้น เจ้าของที่ดินจำเป็นต้องส่งคำขอให้หน่วยงานรัฐบาลเกี่ยวกับการใช้ประโยชน์จากที่ดิน เพื่อให้ได้การพิจารณาและรับฟังความคิดเห็นจากสาธารณะที่เกี่ยวข้อง


3. การปฏิบัติตามข้อกำหนดกฎหมาย: การสร้างหรือปรับปรุงทางออกสู่ทางสาธารณะจะต้องปฏิบัติตามกฎหมายที่เกี่ยวข้อง เช่น การได้รับอนุญาตจากหน่วยงานที่รับผิดชอบทางสาธารณะและการปฏิบัติตามเงื่อนไขที่กำหนดไว้ในการอนุญาต


4. การไม่มีการขัดขวางหรือกีดขวางในการเข้าถึงทางออก: หากเจ้าของที่ดินต้องการให้สิทธิในการใช้ทางออกสู่ทางสาธารณะ จะต้องไม่มีการกีดขวางหรือขัดขวางทางเดินของบุคคลอื่นที่อาจเข้าถึงทางสาธารณะได้

โดยการดำเนินการตามข้อกำหนดข้างต้น เจ้าของที่ดินจะสามารถเรียกร้องสิทธิเกี่ยวกับทางออกสู่ทางสาธารณะได้ตามกฎหมายโดยไม่ต้องเสียค่าทดแทนใด ๆ ตามที่กำหนดไว้ใน ป.พ.พ. มาตรา 1349 และ 1350 ในกรณีที่สอดคล้องกับเงื่อนไขและข้อกำหนดที่กล่าวมาข้างต้น
กฎหมายทรัพย์สิน-กรรมสิทธิ์-ทรัพย์อิงสิทธิ,ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์