การดูลิ้นเพื่อวินิจฉัยโรคตามทฤษฎีแพทย์จีนนั้น มีความสำคัญอย่างไร?
ลิ้นคือหน้าต่างของร่างกาย ลิ้นคือหน้าต่างของร่างกาย การเกิดและดำเนินของโรคนั้นเป็นกระบวนการที่ค่อนข้างสลับซับซ้อน การดูลิ้นเป็นวิธีการอย่างหนึ่งที่ทำให้เราเข้าใจการดำเนินและการเปลี่ยนแปลงของโรคได้ หลักการสำคัญในการดูลิ้นนั้น กล่าวโดยรวมๆแล้วก็คือ การดูตัวลิ้นและฝ้าบนลิ้น โดยทั่วไปแล้วการดูลักษณะของลิ้นจะทำให้เราเข้าใจสภาพร่างกายของผู้ป่วย และความรุนแรงของโรค ซึ่งจะทำให้เราใช้ยาได้อย่างถูกต้องและเหมาะสม การดูลิ้นถือเป็นเนื้อหาสำคัญส่วนหนึ่งในหลักการวินิจฉัยโรคของทฤษฎีแพทย์จีนคือการมอง หลักในการวินิจฉัยโรคของทฤษฎีแพทย์จีนคือ ใช้การมอง ดม ฟัง ถาม จับชีพจร และคลำ การดูลิ้นเพื่อวินิจฉัยโรคนั้นมีประวัติความเป็นมาที่ยาวนาน ซึ่งมีบันทึกไว้ในคัมภีร์แพทย์จีนคือหวงตี้เน่ยจิง ซางหางจ๋าปิ้งลุ่น ฯลฯ ว่าในช่วงเวลากว่า 2 พันปีมานี้ การดูลิ้นเพื่อวินิจฉัยโรคได้เจริญเติบโตและพัฒนาไปตามการพัฒนาของการแพทย์จีน จนมีเนื้อหาที่สมบูรณ์ยิ่งขึ้น จนกระทั่งถึงศตวรรษที่ 14 หนังสือเกี่ยวกับการดูลิ้นวินิจฉัยโรคชื่อ อ๋าวซื่อซางหางจินจิ้งลู่ ได้เกิดขึ้นครั้งแรก จวบจนกระทั่งถึงปัจจุบัน ภายใต้การชี้นำของทฤษฎีแพทย์จีน การดูลิ้นเพื่อวินิจฉัยโรคก็ยังคงเป็นวิธีการวินิจฉัยโรคอีกวิธีหนึ่งที่มีลักษณะพิเศษเฉพาะ ที่สามารถนำไปใช้อย่างได้ผลในทางคลินิกของแพทย์จีน การดูลิ้นเพื่อวินิจฉัยโรคจะถูกต้องและแม่นยำได้นั้นจะต้องร่วมกับการปฏิบัติทางด้านคลินิก จากการปฏิบัติที่เป็นจริงสามารถยืนยันได้ว่า การดูลิ้นนั้นมีความหมายยิ่งคือ ทำให้เราเข้าใจความเป็นไปของร่างกาย อาการหนักเบาของโรค แนวโน้มที่จะเกิดความรุนแรงหรือทุเลาของโรค การใช้ยาในการรักษาโรคตลอดจนการพยากรณ์อาการของโรค ทั้งนี้เพราะในกระบวนการเกิดพัฒนา เปลี่ยนแปลงของโรคนั้น จะส่งผลให้มีการเปลี่ยนแปลงที่รวดเร็วและชัดเจนเกิดขึ้นบนลิ้น ด้วยเหตุนี้ลิ้นจึงเป็นอวัยวะที่สามารถสะท้อนการเปลี่ยนแปลงของร่างกายและโรคได้อย่างรวดเร็ว ซึ่งสามารถดูและสังเกตได้ง่าย จึงสรุปได้ว่า ลิ้นเปรียบเสมือนหน้าต่างที่จะทำให้เราสังเกตและมองทะลุอวัยวะภายในของร่างกาย ซึ่งก่อให้เกิดการเปลี่ยนแปลงทางด้านสรีรวิทยาและพยาธิวิทยา เป็นเสมือนภาพสะท้อนที่บ่งบอกถึงการเคลื่อนไหวของชีวิตภายในร่างกาย แต่เนื่องจากการเปลี่ยนแปลงของลิ้นในทางคลินิกนั้นค่อนข้างสลับซับซ้อน แต่ถ้าเราสามารถยึดหลักการในการดูลิ้นได้ เราก็จะยึดวิธีการในการวินิจฉัยโรคได้แม่นยำ ภาพที่1 ลักษณะของลิ้น ตัวลิ้นซีดเล็กน้อย ภาพที่ 3 ลักษณะของลิ้น ตัวลิ้นเเดลเรื่อๆ มีฝ้าสีขาวปกคลุมทั่วลิ้น ตัวลิ้นหยาบมีเม็ด ปลายลิ้นแดงกว่าส่วนอื่นเล็กน้อย ปลาย เล็กๆคล้ายทรายอยู่ทั่วหน้าลิ้น ของลิ้นมีสีม่วงปกคลุมเป็นหย่อมๆและมีฝ้า ขาว ถ้าสังเกตุให้ระเอียดจะเห็นคล้ายเม็ด ทรายอยู่ทั่วหน้าลิ้นปริเวณนั้น โรคที่พบ มักพบในผู้ป่วยติดเชื้อที่มี โรคที่พบ มักพบในผู้ป่วยที่เป็นโรคตับแข็ง อาการไข้ จากการดื่มเหล้า ท้องมาน บวมน้ำ โรคปอด และหัวใจ ภาพที่2 ลักษณะของลิ้น ตัวลิ้นสีแดงเรื่อๆ แต่สีคล้ำ ขอบลิ้นมีจุดดำและจุดห้อเลือด ฝ้าบนลิ้นบางและน้อย โรคที่พบ มักพบในผู้ป่วยที่เป็นโรคเกี่ยวกับตับและถุงน้ำดี
การดูลิ้นเพื่อวินิจฉัยโรคตามทฤษฎีแพทย์จีนมีความสำคัญดังต่อไปนี้:


1. ช่วยให้เข้าใจสภาพร่างกายของผู้ป่วย: ลักษณะของลิ้น เช่น สี ขนาด รูปร่าง รอยหยัก ลิ้นบวม ฯลฯ ล้วนเป็นตัวบ่งบอกถึงสภาพอวัยวะภายในร่างกาย ความสมดุลของธาตุทั้งห้า และสภาวะของชี่ ลมปราณ โดยแพทย์แผนจีนจะวิเคราะห์จากลักษณะเหล่านี้เพื่อประเมินสภาวะสุขภาพโดยรวมของผู้ป่วย

2. บ่งบอกถึงความรุนแรงของโรค: ลักษณะของลิ้น เช่น ฝ้าบนลิ้น สีของลิ้น รอยแตกบนลิ้น ล้วนสามารถบ่งบอกถึงความรุนแรงของโรคได้ ตัวอย่างเช่น ฝ้าหนาสีเหลือง แสดงถึงภาวะร้อนภายในรุนแรง ฝ้าขาวหนา แสดงถึงภาวะ寒邪 ( hàn xié ) สะสม ฝ้าบางใส แสดงถึงอาการป่วยเรื้อรัง

3. ช่วยในการวินิจฉัยโรค: ลักษณะของลิ้นสามารถบ่งบอกถึงโรคบางชนิดได้ ตัวอย่างเช่น ลิ้นแดง แสดงถึงภาวะร้อนภายใน ลิ้นซีด แสดงถึงภาวะเลือดพร่อง ลิ้นบวมใหญ่ แสดงถึงภาวะน้ำคั่ง

4. ช่วยในการติดตามผลการรักษา: การดูลิ้นซ้ำหลังการรักษาสามารถช่วยให้แพทย์ประเมินผลการรักษาและปรับแผนการรักษาให้เหมาะสม

5. เป็นวิธีการวินิจฉัยโรคที่มีราคาไม่แพง หาซื้อง่าย และสะดวก: การดูลิ้นไม่จำเป็นต้องใช้เครื่องมือพิเศษใดๆ เพียงแค่สังเกตด้วยตาเปล่าเท่านั้น
อย่างไรก็ตาม การดูลิ้นเพื่อวินิจฉัยโรคเป็นเพียงวิธีการหนึ่งในการวินิจฉัยโรคตามทฤษฎีแพทย์จีน แพทย์จะต้องประกอบการวินิจฉัยจากการดูลิ้นร่วมกับการปฏิบัติทางคลินิกอื่นๆ เช่น การถามประวัติ การตรวจร่างกาย การจับชีพจร ฯลฯ เพื่อให้ได้การวินิจฉัยที่ถูกต้องและแม่นยำ
ตัวอย่างการประยุกต์ใช้การดูลิ้นเพื่อวินิจฉัยโรค:
ผู้ป่วยมาด้วยอาการท้องเสีย เบื่ออาหาร อ่อนเพลีย ลิ้นซีด มีฝ้าขาวบางๆ แพทย์วินิจฉัยว่าผู้ป่วยมีภาวะม้ามพร่อง เลือดพร่อง
ผู้ป่วยมาด้วยอาการเจ็บคอ ปวดศีรษะ ไอ มีไข้ ลิ้นแดง มีฝ้าเหลืองหนา แพทย์วินิจฉัยว่าผู้ป่วยมีภาวะร้อนภายใน
ข้อควรระวัง:
การดูลิ้นเพื่อวินิจฉัยโรคนั้นต้องอาศัยความรู้และประสบการณ์
ลักษณะของลิ้นอาจเปลี่ยนแปลงได้จากหลายปัจจัย เช่น อาหาร ยา สุขอนามัยช่องปาก ฯลฯ
การดูลิ้นเพียงอย่างเดียวไม่สามารถวินิจฉัยโรคได้อย่างถูกต้อง แพทย์จะต้องประกอบการวินิจฉัยจากการดูลิ้นร่วมกับการปฏิบัติทางคลินิกอื่นๆ
สรุป:
การดูลิ้นเพื่อวินิจฉัยโรคตามทฤษฎีแพทย์จีนนั้นเป็นวิธีที่มีประโยชน์ในการวินิจฉัยโรค ช่วยให้แพทย์เข้าใจสภาพร่างกายของผู้ป่วย บ่งบอกถึงความรุนแรงของโรค ช่วยในการวินิจฉัยโรค และติดตามผลการรักษา อย่างไรก็ตาม การดูลิ้นเพียงอย่างเดียวไม่สามารถวินิจฉัยโรคได้อย่างถูกต้อง แพทย์จะต้องประกอบการวินิจฉัยจากการดูลิ้นร่วมกับการปฏิบัติทางคลินิกอื่นๆ
การแพทย์ทางเลือก (alternative medicine)