หญิงสาวอายุ 35 ปี มีริ้วรอยร่องแก้ม ร่องใต้ตา และรอยขมวดคิ้ว กังวลว่าจะดูแก่ก่อนวัย ต้องการปรึกษาแพทย์เพื่อฉีดโบท็อกซ์และฟิลเลอร์ กรณีนี้ควรเตรียมตัวอย่างไรบ้าง และหลังฉีดควรดูแลตัวเองอย่างไร
นายแพทย์วาสนภ วชิรมน หน่วยโรคผิวหนัง ภาควิชาอายุรศาสตร์ คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดล
รู้จัก ‘โบท็อกซ์’ และ ‘ฟิลเลอร์’ ก่อนจะไปฉีด
หากคุณเป็นคนหนึ่งที่มีปัญหาเรื่องรอยย่นกวนใจ เช่น รอยย่นที่หน้าผาก หางตา รอยขมวดคิ้ว ร่องแก้ม ร่องใต้ตา จนทําให้ใบหน้าดูแก่กว่าวัย อย่าเพิ่งเครียดหรือหมดกําลังใจไปซะก่อน ด้วยเทคโนโลยีในปัจจุบัน รอยดังกล่าวสามารถแก้ไขได้โดยไม่ยากเย็น
เทคโนโลยีดังกล่าวที่ว่าคือการใช้สารคลายกล้ามเนื้อหรือที่เรียกว่า ‘โบท็อกซ์’ (Botox) และสารเติมเต็มที่เรียกว่า ‘ฟิลเลอร์’ (Filler) หลายท่านอาจจะเคยมีประสบการณ์กับการรักษาด้วยโบท็อกซ์และสารฟิลเลอร์มาแล้ว แต่ก็ยังมีอีกหลายท่านที่ยังไม่เคยและลังเลว่าควรหรือไม่ควร ในวันนี้เราจะมาทําาความรู้จักกับสารโบท็อกซ์และฟิลเลอร์กัน
สารโบท็อกซ์ หรือชื่อเต็มทางการแพทย์คือ สารโบทูลินั่ม ท็อกซิน จัดเป็นโปรตีนชนิดหนึ่ง  มีฤทธิ์ทําให้กล้ามเนื้อคลายตัว โดยกลไกการทํางานของสารนี้จะทําให้กล้ามเนื้อบริเวณที่ได้รับยาขยับน้อยลงและคลายตัวออก ดังนั้น รอยย่นที่เกิดจากการขยับกล้ามเนื้อ เช่น รอยย่นหน้าผาก รอยขมวดคิ้ว รอยที่หางตาจะค่อยๆ หายไป สารตัวนี้ออกฤทธิ์โดยตรงที่กล้ามเนื้อ ส่วนวิธีการที่จะได้รับยาคือการฉีดเข้าที่กล้ามเนื้อ หากใช้วิธีการทายาจะทําให้สารไม่สามารถซึมลงไปถึงชั้นกล้ามเนื้อได้
บางคนอาจกังวลว่า จะทําให้เกิดก้อนสะสมขึ้นได้ ซึ่งเป็นความเชื่อที่ผิด เนื่องจากยาตัวนี้จะซึมเข้าไปในกล้ามเนื้อและออกฤทธิ์ ดังนั้น ยาจะไม่ไปทําให้เกิดก้อนใต้ผิวแต่อย่างใด ตัวยาจะค่อยๆ สลายไปเองใน 4 เดือน และเพื่อให้ได้ผลต่อเนื่อง จึงควรฉีดทุก 4 เดือน นอกจากการใช้โบท็อกซ์เพื่อลดริ้วรอยดังที่ได้กล่าวมาแล้ว ยังสามารถใช้ลดขนาดกล้ามเนื้อบริเวณกรามทําให้ใบหน้าเรียวขึ้นได้อีกด้ว
สําหรับ ‘ฟิลเลอร์’ หรือที่เรียกว่าสารเติมเต็ม มีข้อบ่งชี้คือใช้ฉีดเข้าใต้ผิวหนังเพื่อเติมหรือเสริมส่วนที่บกพร่องจริงๆ แล้วฟิลเลอร์มีใช้กันมานานหลายสิบปี โดยเริ่มมีวิวัฒนาการมาจากการใช้สารกลุ่มฟาราฟิน ซิลิโคน คอลลาเจน แต่พบว่ามีปัญหาเรื่องการเกิดปฏิกิริยาหลังฉีด เกิดก้อนภายหลัง ซึ่งมักจะเกิดหลังจากฉีดเป็นเดือนหรือเป็นปี   จึงได้มีการพัฒนา มาเป็นสารที่มีปฏิกิริยาน้อย
สารฟิลเลอร์ตัวล่าสุดที่นิยมใช้กันคือ สารกลุ่มไฮยารูโลนิก แอซิด หรือบางคนเรียกสั้นๆ ว่า เอชเอ ซึ่งเป็นสารธรรมชาติที่มีอยู่แล้วในผิวมนุษย์ สารตัวนี้ได้นํามาใช้ได้ประมาณ  10 ปีแล้ว โดยพบว่าไม่ก่อให้เกิดปฏิกิริยาหรือก้อนในภายหลัง สําหรับบริเวณที่นิยมใช้สารฟิลเลอร์ ได้แก่ ร่องแก้ม ร่องบริเวณมุมปาก ริมฝีปาก ข้อดีของฟิลเลอร์ชนิดไฮยาลูโรนิก แอซิด คือไม่เกิดก้อน และโอกาสเกิดการแพ้น้อยมาก แต่ข้อเสียคือต้องฉีดซ้ำเมื่อเวลาผ่านไปเนื่องจากตัวสารจะค่อยๆ สลายไปเองในช่วงเวลา 6 เดือนถึง 1 ปี แล้วแต่ชนิดของไฮยาลูโรนิกแอซิ
ส่วนสารฟิลเลอร์ชนิดอื่นที่มีใช้ในต่างประเทศ เช่น แคลเซียมไฮดรอกซีอะพาไทท์  และโพลีแอลแลคติก แอซิด เป็นสารที่อยู่ในผิวหนังได้นานเป็นปีและจะค่อยๆ สลายไป สารเหล่านี้ได้รับการรับรองโดยองค์การอาหารและยาในสหรัฐอเมริกาให้ใช้เพื่อการเติมเต็มแล้ว แต่ยังไม่มีการนําาเข้ามาใช้ในประเทศไทย
การฉีดสารโบท็อกซ์ และการฉีดฟิลเลอร์ ไม่ต้องมีการเตรียมตัวอะไรเป็นพิเศษ การรักษาส่วนมากจะใช้เวลา 5-20 นาที ในรายที่กลัวความเจ็บ แพทย์อาจใช้ยาชาชนิดทา ทาก่อนเริ่มทําการรักษาประมาณครึ่งชั่วโมง ผู้ป่วยส่วนมากจะกลับไปทํางานต่อได้ทันที สิ่งสําคัญที่สุดก่อนที่จะทําการรักษาคือต้องคุยกับแพทย์ถึงความต้องการและให้แพทย์ประเมินความเป็นไปได้ถึงผลที่จะได้รับ สําหรับผลข้างเคียงที่อาจจะเกิดขึ้นได้คือ การมีจําเลือดบริเวณที่ฉีด ซึ่งใช้เวลาประมาณ 1 สัปดาห์ จึงจะดีขึ้น จึงมีข้อแนะนําว่า ควรหยุดยาที่อาจทําให้เลือดออกง่ายก่อนจะฉีด เช่น ยาแก้ปวดบางชนิด ยาละลายลิ่มเลือด วิตามินอี น้ำมันปลา ใบแปะก๊วย รวมทั้งไม่ควรฉีดหากจะมีงานสําคัญในอีกไม่กี่วันข้างหน้า
นอกจากนี้ การฉีดโบท็อกซ์อาจเกิดผลข้างเคียงได้ หากยากระจายไปยังกล้ามเนื้อมัดที่ไม่ต้องการ จึงควรงดนวดหน้าภายหลังการฉีด และควรหลีกเลี่ยงการนอนราบภายหลังฉีด  4 ชั่วโมง ข้อสําคัญคือ ควรเลือกสถานที่ฉีดที่ไว้ใจได้ เพื่อป้องกันโบท็อกซ์และฟิลเลอร์ปลอม หรือจําพวกที่ไม่ได้รับการรับรองจากองค์การอาหารและยา (อย.) นอกจากนี้ ควรมีการเตรียมพร้อมเรื่องค่าใช้จ่ายเป็นสิ่งสําคัญอีกประการหนึ่ง แต่อย่าพิจารณาเรื่องปัจจัยด้านราคาเพียงอย่างเดียว เนื่องจากสารโบท็อกซ์และฟิลเลอร์ในปัจจุบันมีหลายยี่ห้อ  เหมือนรถตามท้องตลาดที่มีราคาหลากหลาย ฉะนั้น ควรเลือกชนิดที่เหมาะสมกับงบประมาณโดยที่ยังได้ทั้งคุณภาพและไม่เกิดผลเสียในระยะยาวด้วย
1.  ก่อนการฉีดโบท็อกซ์และฟิลเลอร์:
-  ปรึกษาแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ: สิ่งสำคัญที่สุดคือการปรึกษาแพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านผิวหนังหรือแพทย์เฉพาะทางด้านเวชศาสตร์ชะลอวัย แพทย์จะประเมินสภาพผิว ริ้วรอย และความเหมาะสมในการรักษาแต่ละบุคคล
-  แจ้งข้อมูลส่วนตัว: แจ้งแพทย์เกี่ยวกับโรคประจำตัว ยาที่ทาน ประวัติการแพ้ยา การผ่าตัด การทำหัตถการอื่นๆ บนใบหน้า การตั้งครรภ์ หรือให้นมบุตร
-  หยุดยาบางชนิด: แพทย์อาจแนะนำให้หยุดยาบางชนิดก่อนการฉีด เช่น ยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs ยาละลายลิ่มเลือด วิตามินอี น้ำมันปลา ใบแปะก๊วย
-  หลีกเลี่ยงการดื่มแอลกอฮอล์และสูบบุหรี่: ควรหลีกเลี่ยงการดื่มแอลกอฮอล์และสูบบุหรี่อย่างน้อย 1 สัปดาห์ก่อนการฉีด
-  งดแต่งหน้า: ในวันฉีด ควรงดแต่งหน้ามาคลินิก

2.  หลังการฉีดโบท็อกซ์และฟิลเลอร์:
-  ประคบเย็น: ประคบเย็นบริเวณที่ฉีดประมาณ 15-20 นาที เพื่อลดอาการบวมและรอยช้ำ
-  หลีกเลี่ยงการสัมผัสใบหน้า: หลีกเลี่ยงการสัมผัสใบหน้า แคะ แกะ เกาบริเวณที่ฉีด
-  นอนหงาย: นอนหงาย 2-3 คืนแรกหลังการฉีด
-  หลีกเลี่ยงกิจกรรมที่ต้องออกแรง: หลีกเลี่ยงกิจกรรมที่ต้องออกแรงหนักๆ หรือสัมผัสความร้อน
-  สังเกตอาการ: สังเกตอาการข้างเคียง เช่น รอยแดง บวม ช้ำ ปวดศีรษะ คลื่นไส้ อาเจียน หากพบอาการผิดปกติควรปรึกษาแพทย์
-  มาพบแพทย์ตามนัด: มาพบแพทย์ตามนัดเพื่อติดตามผลการรักษา

ข้อควรระวัง:
1.  เลือกสถานพยาบาลที่ได้มาตรฐานและแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ
2.  เลือกใช้สารโบท็อกซ์และฟิลเลอร์ที่มีคุณภาพและได้รับการรับรองจากองค์การอาหารและยา (อย.)
3.  แจ้งแพทย์เกี่ยวกับโรคประจำตัว ยาที่ทาน และประวัติการแพ้ยา
4.  ปฏิบัติตามคำแนะนำของแพทย์อย่างเคร่งครัด
5.  สังเกตอาการข้างเคียง และปรึกษาแพทย์หากพบอาการผิดปกติ
ผิวหนัง Dermatology