ช่วยสรุปบทความ ผู้สูงอายุนอนไม่หลับ ตื่นกลางดึก ไม่ใช่เรื่องปกติ
ผู้สูงอายุนอนไม่หลับ ตื่นกลางดึก ไม่ใช่เรื่องปกติ

ครอบครัวไหนมีผู้สูงอายุ คงจะสังเกตเห็นได้ว่าเมื่อมีอายุที่มากขึ้นพฤติกรรมการนอนหลับของคุณปู่ ย่า ตา ยาย หรือ พ่อแม่ของคุณมีความเปลี่ยนแปลงไป เช่น การเข้านอนช้าแต่กลับตื่นเร็ว ใช้เวลาก่อนนอนกว่าจะหลับเป็นเวลานาน ตื่นมากลางดึกแล้วนอนไม่หลับจนเช้า นอนกลางวันตื่นตอนกลางคืน หรือบางครั้งผู้สูงอายุนอนไม่หลับเกิน 24 ชั่วโมง ซึ่งหากมีพฤติกรรมเหล่านี้ หรืออย่างใดอย่างหนึ่ง คำถามที่สำคัญ คือ พฤติกรรมเหล่านี้เป็นเรื่องปกติของผู้สูงอายุหรือไม่?
ด้วยข้อเท็จจริงแล้วไม่ว่าจะอยู่วัยไหน หรืออายุเท่าไหร่โดยปกติเวลาการนอนหลับที่ร่างกายต้องการ คือประมาณวันละ 8 ชั่วโมงต่อวัน นั่นหมายความว่า ผู้สูงอายุคนไหนที่มีพฤติกรรมการนอนไม่หลับ ก็ไม่ใช่เรื่องปกติที่จะมองข้ามอีกต่อไป แม้วัยผู้สูงอายุ จะมีความเปลี่ยนแปลงทางร่างกายหลายอย่างเริ่มเสื่อมถอย เช่น มีปัญหาในการมองเห็น การได้ยิน การรับรสอาหารแย่ลงก็ตาม หากผู้สูงอายุนอนไม่เพียงพอ ก็จะทำให้มีอาการอ่อนเพลีย ไม่มีพลังในการทำกิจกรรมต่างๆ ความสามารถในการจำสิ่งต่างๆ ลดลง คิดอะไรไม่ค่อยออก หรือคิดได้ช้าลง และก่อให้เกิดความรู้สึกวิตกกังวลได้

สาเหตุการนอนไม่หลับในผู้สูงอายุ
ความเปลี่ยนแปลงทางร่างกายที่เกิดจากความชรา โดยปกติเมื่อเราอายุเพิ่มขึ้น สมองก็จะมีการเปลี่ยนแปลงไปในทางเสื่อม เช่นเดียวกับอวัยวะอื่นๆ ในร่างกาย ส่งผลกับการนอนของผู้สูงอายุ แม้จะบอกว่าร่างกายต้องการการนอนวันละ 8 ชั่วโมง แต่ด้วยการเปลี่ยนแปลงของร่างกาย อาจจะทำให้ลักษณะการนอนของผู้สูงอายุ เปลี่ยนไป ได้แก่ ความต้องการการนอนหลับตอนกลางคืนลดลง เข้านอนเร็วตื่นขึ้นมาตอนกลางดึก ใช้เวลานานขึ้นหลังจากการเข้านอนกว่าจะนอนหลับ หลับๆ ตื่นๆ นอนหลับไม่สนิท และตื่นขึ้นบ่อยๆ กลางดึก หากมีพฤติกรรมเหล่านี้เกิดขึ้น ให้สังเกตว่าในตอนกลางวัน ผู้สูงอายุมีอาการง่วงนอน อ่อนเพลียหรือไม่ ถ้าไม่มีแสดงว่า ผู้สูงอายุหลับได้เพียงพอกับความต้องการของร่ายกาย

โรคประจำตัวที่รบกวนการนอน อาการของโรคบางอย่าง อาจะส่งผลให้ผู้สูงอายุต้องตื่นขึ้นมากลางดึก เช่น ต่อมลูกหมากโต เบาหวาน ที่ต้องตื่นขึ้นมาปัสสาวะกลางดึกหลายๆ ครั้ง ทำให้นอนหลับสนิทได้ยาก หรือบางคนอาจมีอาการปวดข้อ ปวดกระดูก ท้องผูก แน่นท้อง เกิดอาการอาหารไม่ย่อย กรดไหลย้อน ทำให้ต้องตื่นขึ้นมากลางดึก
การรับประทานยาบางชนิด การนอนไม่หลับในผู้สูงอายุ อาจจะเกิดจากยาที่จำเป็นต้องรับประทาน ซึ่งมีผลออกฤทธิ์ในระบบประสาทส่วนกลาง หรือสมอง เช่น ยารักษาโรคพาร์กินสัน ยาไทรอยด์ ยาแก้ชัก ยารักษาโรคซึมเศร้า ยาสเตียรอยด์ ยารักษาภาวะสมองเสื่อม เป็นต้น
ปัญหาทางสุขภาพจิต ผู้สูงอายุบางรายอาจจะมีความเครียด ความกังวล รู้สึกเศร้า และคิดมาก รวมไปถึงภาวะซึมเศร้าก็เป็นสาเหตุของการนอนยากในผู้สูงอายุได้ โดยผู้ป่วยมักจะมีลักษณะที่เข้านอนได้ตามปกติ แต่ตื่นขึ้นกลางดึกเช่น ตี 3-4 แล้วไม่สามารถนอนต่อได้อีก
โรคสมองเสื่อม ผู้สูงอายุที่เริ่มมีสมองเสื่อมในระยะแรกจะมีอาการนอนไม่หลับได้ เพิ่มจากอาการขี้หลงขี้ลืม หรือพฤติกรรมที่เปลี่ยนแปลงไป
พฤติกรรมการใช้ชีวิต ผู้สูงอายุบางรายมักชอบนอนตอนกลางวัน เนื่องจากไม่มีกิจกรรมให้ทำ หรือไม่ต้องออกไปข้างนอกเหมือนเมื่อก่อน รวมไปถึงการดื่มชา กาแฟ ที่อาจเป็นสาเหตุของการนอนไม่หลับได้
พฤติกรรมการนอนหลับของผู้สูงอายุมีความเปลี่ยนแปลง เช่น นอนช้า ตื่นเร็ว, ใช้เวลาก่อนนอน, นอนกลางวัน, หรือมีปัญหาในการนอนหลับ การนอนไม่เพียงพอสามารถส่งผลให้เกิดอาการอ่อนเพลีย, ความไม่มีพลังในการทำกิจกรรม, ลดความสามารถในการจำ, คิด, และเกิดความรู้สึกวิตกกังวล. ถ้าพบพฤติกรรมนอนนี้ ควรพิจารณาว่ามันเป็นส่วนปกติหรือไม่ และอาจต้องดูแลการนอนของผู้สูงอายุให้เหมาะสม
การเปลี่ยนแปลงทางร่างกายของผู้สูงอายุส่งผลต่อลักษณะการนอนหลับ เช่น การนอนตอนกลางคืนลดลง, เข้านอนเร็วแต่ตื่นขึ้นกลางดึก, การนอนหลับนานขึ้นหลังจากการเข้านอน, การหลับๆ ตื่นๆ, นอนไม่สนิท และตื่นขึ้นบ่อยกลางดึก. การสังเกตพฤติกรรมนอนของผู้สูงอายุในตอนกลางวัน หากมีอาการง่วงนอนหรืออ่อนเพลีย อาจแสดงว่าพวกเขาไม่ได้รับการนอนที่เพียงพอ

โรคที่รบกวนการนอนในผู้สูงอายุ เช่น ต่อมลูกหมากโต, เบาหวาน ทำให้ต้องตื่นขึ้นมากลางดึก, อาจมีปวดข้อ, ปวดกระดูก, ท้องผูก, กรดไหลย้อน และยาบางชนิดที่ทำให้นอนหลับยาก เช่น ยารักษาโรคพาร์กินสัน, ไทรอยด์, แก้ชัก, และยารักษาโรคซึมเศร้า, สามารถเป็นสาเหตุที่ต้องตื่นขึ้นมากลางดึกได้

ปัญหาทางสุขภาพจิตในผู้สูงอายุ มีความเครียด กังวล รู้สึกเศร้า และภาวะซึมเศร้าทำให้นอนยาก โรคสมองเสื่อมเพิ่มความยากลำบากในการนอน พฤติกรรมการใช้ชีวิต เช่น การนอนกลางวันและการดื่มชา กาแฟ อาจเป็นสาเหตุของปัญหานอนไม่หลับในผู้สูงอายุ
อายุรศาสตร์ (อายุรศาสตร์) - Internal Medicine