ในกรณีที่ลูกหนี้ชำระหนี้ไม่ต้องตามความประสงค์แห่งมูลหนี้  สิทธิของเจ้าหนี้จะเกิดขึ้นอย่างไร?
คำว่า "การชำระหนี้ไม่ต้องตามความประสงค์แห่งมูลหนี้" นั้น  หมายถึง การชำระหนี้ที่ลูกหนี้ออกแบบวิธีการชำระหนี้ที่แตกต่างจากที่เจ้าหนี้คาดหวังไว้
กรณีดังกล่าว ศาลฎีกาเคยมีคำพิพากษาไว้หลายคดี  โดยสรุปหลักเกณฑ์ที่ศาลพิจารณาว่า

สิทธิของเจ้าหนี้จะเกิดขึ้นอย่างไร  ดังนี้
เจ้าหนี้มีสิทธิได้รับชำระหนี้เต็มจำนวน:
หลักการทั่วไป  เจ้าหนี้มีสิทธิได้รับชำระหนี้เต็มจำนวน  เว้นแต่จะมีกฎหมาย หรือสัญญาที่กำหนดไว้เป็นอย่างอื่น

เจ้าหนี้มีสิทธิเลือกวิธีการชำระหนี้:
เจ้าหนี้มีสิทธิเลือกวิธีการชำระหนี้ที่ตนสะดวก  เว้นแต่จะมีกฎหมาย หรือสัญญาที่กำหนดไว้เป็นอย่างอื่น

เจ้าหนี้มีสิทธิปฏิเสธการชำระหนี้ที่ไม่ตรงตามเงื่อนไข:
เจ้าหนี้มีสิทธิปฏิเสธการชำระหนี้ที่ไม่ตรงตามเงื่อนไขที่ตกลงไว้

เจ้าหนี้มีสิทธิเรียกร้องค่าเสียหาย:
หากการชำระหนี้ไม่ตรงตามเงื่อนไข  เจ้าหนี้มีสิทธิเรียกร้องค่าเสียหายจากลูกหนี้ได้

ตัวอย่าง:
กรณีลูกหนี้ชำระหนี้เป็นเงินสด แทนที่จะชำระด้วยเช็คตามที่ตกลงไว้:
ในกรณีนี้  เจ้าหนี้มีสิทธิปฏิเสธการชำระหนี้   และสามารถเรียกร้องให้ลูกหนี้ชำระหนี้ด้วยเช็คตามที่ตกลงไว้
กรณีลูกหนี้ชำระหนี้บางส่วน แทนที่จะชำระหนี้เต็มจำนวน:
ในกรณีนี้  เจ้าหนี้มีสิทธิปฏิเสธการชำระหนี้บางส่วน   และสามารถเรียกร้องให้ลูกหนี้ชำระหนี้เต็มจำนวน

กรณีลูกหนี้ชำระหนี้โดยหักค่าใช้จ่ายบางส่วน โดยไม่ได้รับความยินยอมจากเจ้าหนี้:
ในกรณีนี้  เจ้าหนี้มีสิทธิปฏิเสธการหักค่าใช้จ่าย   และสามารถเรียกร้องให้ลูกหนี้ชำระหนี้เต็มจำนวน
อย่างไรก็ตาม  หลักเกณฑ์ดังกล่าวนั้นเป็นเพียงหลักเกณฑ์ทั่วไป   ศาลจะพิจารณาตัดสินแต่ละกรณีตามข้อเท็จจริงและพฤติการณ์ของคดี
ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์,กฎหมายลักษณะหนี้ พรบ