ภาวะคอเลสเตอรอลอุดตันเส้นเลือด Cholesterol Embolism Syndrome คืออ่ะไร
ภาวะกลุ่มอาการคอเลสเตอรอลอุดตันหลอดเลือดCholesterol Embolism Syndrome เกิดจากคอ เลสเตอรอลที่เกาะเป็นคราบตามผนังของหลอดเลือดเกิดการแตกออก ทำให้เกิดส่วนของผลึกหรือก้อนของคอ เลสเตอรอลหลุดเข้าในกระแสเลือด ผลึกหรือส่วนที่แตกออกมานี้จึงอาจนำไปสู่การอุดตันอุดกั้นของเส้นเลือดขนาดเล็กๆ หรือตามเส้นเลือดฝอยหลอดเลือดฝอยที่ผลึกไขมันฯไม่สามารถผ่านไปได้ ทำให้เกิดอาการผิดปกติต่างๆ ซึ่งอาการจะขึ้นกับอวัยวะที่ได้รับผลกระทบจากการอุดตันของหลอดเลือด อาการทั่วไปที่พบได้ จะเกิดจากปฏิกิริยาตอบสนองต่อการอักเสบของร่างกาย เช่น มีไข้ หากตรวจเลือดทางห้องปฏิบัติการ จะพบว่ามีค่าเม็ดเลือดขาวชนิดอีโอซิโนฟิลEosinophilสูง Hypereosinophilia ส่วนภาวะที่มีความจำเพาะกับแต่ละอวัยะ เช่น อาการที่สังเกตได้จากผิวหนัง เช่น เกิดภาวะเนื้อเน่าตาย หรือนิ้วเท้าเปลี่ยนเป็นสีน้ำเงิน-ม่วง Blue Toe Syndrome หรือ อาการจากไตทำงานผิดปกติ เช่น เกิดภาวะไตวายเฉียบพลันและไตวายเรื้อรังตามมา เป็นต้น แม้ว่ากลุ่มอาการนี้ จะได้รับการอธิบายและการศึกษามาตั้งแต่ปี ค.ศ. 1862พ.ศ. 2405 แต่ยังไม่มีแนวทางปฏิบัติในการรักษาโรคนี้โดยเฉพาะ ในปัจจุบัน มีการใช้ยาลดคอเรสเตอรอลในกลุ่มสแตติน Statins ร่วมกับการรักษาประคับประคองตามอาการในส่วนของอวัยวะที่ได้รับผลกระทบจากการอุดตันของหลอดเลือด ภาวะคลอเรสเตอรอลอุดตันในเส้นเลือดมีสาเหตุจากอะไร โดยทั่วไปแล้ว ภาวะคอเลสเตอรอลอุดตันในเส้นเลือดไม่ได้เป็นภาวะที่พบได้บ่อย หนึ่งในสี่14ของผู้ป่วยที่เกิดภาวะนี้ เกิดจากการมีคราบคอเลสเตอรอลเกาะตามผนังของเส้นเลือดแดงขนาดใหญ่อย่างรุนแรง ในขณะที่ผู้ป่วยส่วนใหญ่หรือสามในสี่34 เกิดจากการมีปัจจัยกระตุ้น เช่น การได้รับการผ่าตัดหลอดเลือด การตรวจเอกซ์เรย์ภาพหลอดเลือดแดงด้วยการฉีดสารทึบแสงAngiography การสวนหลอดเลือดหัวใจCoronary Catheterizationในการตรวจรักษาโรคหลอดเลือดหัวใจ การผ่าตัดหัวใจ Cardiac Surgery หรือการได้รับยาบางชนิด เช่น ยาต้านการแข็งตัวของเลือด Anticoagulants หรือยาละลายลิ่มเลือด Thrombolytic ซึ่งเชื่อว่ายาเหล่านี้จะกำจัดเลือดที่แข็งตัวที่ปกคลุมคราบคอเลสเตอคอลบนผนังหลอดเลือด ทำให้คราบคอสเลสเตอรอลมีโอกาสแตกออกเข้าสู่กระแสเลือดได้มากขึ้น อะไรเป็นปัจจัยเสี่ยงต่อการเกิดภาวะคลอเรสเตอรอลอุดตันในเส้นเลือด ผู้ป่วยโรคหลอดเลือดแดงแข็ง Atherosclerotic disease ถือว่ามีความเสี่ยงในการเกิดภาวะคอเลสเตอรอลอุดตันในเส้นเลือด รวมไปถึงผู้ป่วยที่จะเข้ารับการผ่าตัดทำทางเบี่ยงหลอดเลือดหัวใจหรือการทำบายพาส Coronary artery bypass surgery CABG จะมีความเสี่ยงในการเกิดภาวะนี้หากผู้ป่วย มีอายุตั้งแต่ 60 ปี ขึ้นไป มีประวัติโรคความดันโลหิตสูง มีประวัติโรคหลอดเลือดสมอง Cerebrovascular disease Aortoiliac disease โรคที่เกี่ยวกับเส้นเลือดแดงเอออตาร์Aortaกับเส้นเลือด Common iliac arteryหลอดเลือดแดงในช่องท้อง เช่นโรค Aortoiliac occlusive disease ที่เกิดการตันของเส้นเลือดเอออร์ตา เป็นต้น Mitral annular calcification คือ โรคที่เกิดจากมีแคลเซียมเกาะที่บริเวณลิ้นหัวใจที่ชิ่อMitral Valveลิ้นหัวใจระหว่างหัวใจห้องบนซ้ายกับหัวใจห้องล่างซ้าย ผู้ป่วยภาวะคลอเรสเตอรอลอุดตันในเส้นเลือดมีอาการอย่างไร ผู้ป่วยภาวะคอเลสเตอรอลอุดตันในเส้นเลือด อาจมีอาการแสดงที่แตกต่างกัน ขึ้นอยู่กับอวัยวะที่ได้รับผลกระทบจากการอุดตันของหลอดเลือดจากคอเลสเตอรอล อาการโดยทั่วไปที่พบได้ในผู้ป่วยกลุ่มนี้คือ อาการที่เกิดจากการตอบสนองการอักเสบของร่างกาย ได้แก่ มีไข้ รู้สึกไม่สบายเนื้อตัว ปวดเมื่อยกล้ามเนื้อ น้ำหนักตัวลด ส่วนการอุดตันของคลอเรสเตอรอลที่บริเวณขาทำให้นิ้วเท้าเปลี่ยนเป็นสีน้ำเงินจึงมีอีกชื่อเรียกหนึ่งว่า Blue Toe Syndrome หรือ ภาวะกลุ่มอาการนิ้วเท้าน้ำเงิน รวมไปถึงการเกิดการเน่าตายของเซลล์บางส่วน Gangrene ซึ่งเซลล์ผิวหนังหรือกล้ามเนื้อส่วนที่ตายจะกลายเป็นสีดำ ที่ผู้ป่วยจะมีอาการเจ็บปวดมาก ในผู้ป่วยบางรายจะพบว่า เกิดการอุดตันของคอเลสเตอรอลที่ไต ทำให้เกิดไตวายเฉียบพลัน ส่งผลให้มีอาการคลื่นไส้ ความอยากอาหารลดลง ความดันโลหิตสูงขึ้น รวมไปถึงการเกิดความผิดปกติของอิเล็กโทรไลต์Electrolyte นำไปสู่การเกิดภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะ ในบางครั้งพบว่ามีเลือดในปัสสาวะ ปัสสาวะเป็นเลือด และหรือมีโปรตีนในปัสสาวะ หากผลึกของคอเลสเตอรอลไปอุดตันที่หลอดเลือดระบบทางเดินอาหาร จะทำให้ผู้ป่วยมีความอยากอาหารลดลง อาจเกิดอาการคลื่นไส้ อาเจียน ปวดท้อง มีเลือดออกในทางเดินอาหาร เช่น สำลักเป็นเลือดอาเจียนเป็นเลือด มีเลือดปนออกมากับอุจจาระอุจจาระเป็นเลือด หรือเกิดอาการตับอ่อนอักเสบเฉียบพลัน Acute Pancreatitis ระบบประสาทส่วนกลาง และหรือเส้นประสาทส่วนปลาย เป็นอีกระบบหนึ่งที่อาจได้รับผลกระทบหากเกิดการอุกตันของหลอดเลือดจากคอเลสเตอรอล การอุดตันในบริเวณสมองอาจทำให้เกิดอาการคล้ายกับการเกิด Stroke ปวดศีรษะ สูญเสียการมองเห็นของตาข้างหนึ่ง และการอุดตันของหลอดเลือดในไขสันหลังอาจทำให้เกิดอัมพาตได้ ควรพบแพทย์เมื่อไร ผู้ป่วยภาวะคอเลสเตอรอลอุดตันในเส้นเลือดที่เข้าพบแพทย์มาโรงพยาบาลส่วนใหญ่ จะมาด้วยลักษณะและอาการของอวัยวะส่วนปลายเช่น แขน ขาอวัยวะหนึ่งหรือมากกว่า ได้รับผลกระทบจากภาวะหลอดเลือดอุดตัน ร่วมกับการเกิดอาการที่ร่างกายตอบสนองต่อกระบวนการอักเสบ ผู้ป่วยจะมีอาการโดยทั่วไปคือ มีไข้ น้ำหนักตัวลด เบื่ออาหาร อาการปวดกล้ามเนื้อ ส่วนอวัยวะส่วนปลายที่ได้รับผลกระทบจากภาวะหลอดเลือดอุดตัน อาจเกิดอาการใดอาการหนึ่งตามที่ได้กล่าวไปแล้วข้างต้นในหัวข้ออาการฯ ทั้งนี้ ผู้ป่วยที่มีประวัติโรคหลอดเลือดแดงแข็ง และพบว่าตัวเองมีอาการดังที่กล่าวมาแล้วในหัวข้ออาการฯ ควรรีบเข้าพบแพทย์มาโรงพยาบาลโดยเร็วที่สุด โดยเฉพาะผู้ป่วยที่ได้รับการผ่าตัดหลอดเลือด ผ่าตัดหัวใจ ทำการสวนหลอดเลือดหัวใจ หรือผู้ป่วยที่มีประวัติการใช้ยาต้านแข็งตัวของเลือด และหรือยาละลายลิ่มเลือด แพทย์วินิจฉัยภาวะคลอเรสเตอรอลอุดตันในเส้นเลือดได้อย่างไร ในเบื้องต้น แพทย์สามารถวินิจฉัยภาวะคอเลสเตอรอลอุดตันในเส้นเลือดโดยการวิเคราะห์จากประวัติอาการของผู้ป่วย โรคประจำตัว ปัจจัยเสี่ยงที่ผู้ป่วยมีโอกาสเกิดภาวะนี้ ประวัติการเข้ารับการผ่าตัด และประวัติการใช้ยาต่างๆของผู้ป่วย ร่วมกับอาการแสดง ณ เวลาที่ผู้ป่วยเข้าพบแพทย์ เช่น มีไข้ น้ำหนักตัวลด อยู่ในภาสะไฮเพอร์เมตาบอลิก Hypermetabolic State ภาวะมีMetabolismในร่างกายสูงเกินปกติ เช่น อ่อนเพลีย นอนไม่หลับ กล้ามเนื้ออ่อนแรง หัวใจเต้นเร็ว หัวใจเต้นผิดจังหวะ ปวดเมื่อยกล้ามเนื้อ ส่วนอาการเฉพาะของอวัยวะต่างๆ เช่น 1. อาการทางหัวใจ เช่น หัวใจเต้นเร็ว ความดันโลหิตสูงมากจนควบคุมไม่ได้ ผู้ป่วยอาจเกิดภาวะหัวใจล้มเหลว หรือภาวะหลอดเลือดหัวใจอุดตันโรคหลอดเลือดหัวใจ 2. อาการทางระบบประสาท เช่น สับสน Confusion คุ้มคลั่งDelirium หรือเกิดอัมพาตส่วนขา Paraplegia โรคสมองขาดเลือดIschaemic Stroke อาจมีปัญหาด้านการมองเห็น 3. ไต เช่น ปัสสาวะออกน้อย หรือมีอาการของโรคไตวายเฉียบพลัน 4. ผิวหนัง เช่น การเกิดเนื้อตายเน่าGangrene มีแผลผื่นลายรูปแห Livedo reticularis ภาวะนิ้วเท้าสีน้ำเงิน Blue Toe Syndrome เป็นต้น 5. ระบบทางเดินอาหาร เช่น เกิดเลือดออกในทางเดินอาหาร ปวดท้อง ตับอ่อนอักเสบ เป็นต้น อนึ่ง เพื่อการวินิจฉัยแยกโรค แพทย์อาจพิจารณาจากค่าการตรวจเลือดทางห้องปฏิบัติการต่างๆ เช่น การตรวจความสมบูรณ์ของเม็ดเลือด Complete blood count การตรวจยูเรียไนโตรเจนในเลือด BUN ระดับครีทีนีน Creatinine การตรวจปัสสาวะ การตรวจหาค่าปฏิบัติการเกี่ยวกับการอักเสบ ร่วมกับการถ่ายภาพอวัยวะที่เกิดอาการ เช่น การตรวจเอกซ์เรย์หัวใจ การตรวจหัวใจด้วยคลื่นความถี่สูง Echocardiography หรือที่นิยมเรียกกันว่าเอคโค การตรวจเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ซีทีแสกน CT Scan และหรือเอมอาร์ไอ MRI และการตัดชิ้นเนื้อBiopsyเพื่อการตรวจทางพยาธิวิทยาอวัยวะที่เกิดอาการ รักษาภาวะคลอเรสเตอรอลอุดตันในเส้นเลือดได้อย่างไร การรักษาภาวะคอเลสเตอรอลอุดตันในเส้นเลือด เป็นการรักษาในลักษณะการรักษาประคับประคองตามอาการตามอาการแสดงของผู้ป่วย และเพื่อป้องกันการเกิดภาวะแทรกซ้อนผลข้างเคียง หรือป้องกันภาวะนี้ที่อาจจะรุนแรงมากขึ้น เช่น การใช้เครื่องช่วยหายใจหากผู้ป่วยมีปัญหาด้านการหายใจ หรือการล้างไตหากการทำงานของไตลดลง อย่างไรก็ดี ปัจจัยเสี่ยงที่ทำให้เกิดการอุดตันของหลอดเลือดจากคอเลสเตอรอลต้องถูกจำกัด อาทิ การเลิกสูบบุหรี่ การควบคุมความดันโลหิต และการควบคุมระดับคอเลสเตอรอลในกระแสเลือดให้เป็นปกติ นอกจากนั้น แพทย์อาจพิจารณาใช้ยากลุ่มลดระดับคอเลสเตอรอลในกลุ่มสแตติน Statins หรือ ใช้การผ่าตัดเพื่อเปิดหลอดเลือดที่อุดตัน การพยากรณ์โรคในภาวะคลอเรสเตอรอลอุดตันในเส้นเลือดเป็นอย่างไร ผู้ป่วยที่เกิดภาวะคอเลสเตอรอลอุดตันในเส้นเลือดที่ทำให้การทำงานของอวัยวะต่างๆล้มเหลว มีการพยากรณ์โรคที่ไม่ดีนัก อัตราการเสียชีวิตอยู่ที่ร้อยละ 58-9050-90ในผู้ป่วยที่เกิดภาวะนี้ขั้นรุนแรง โดยอัตราการเสียชีวิตสูงถึงร้อยละ 9090 ในช่วง 3 เดือนแรกของการรักษา ส่วนผู้ที่เป็นไม่มาก ไม่รุนแรง อัตราการเสียชีวิตอยู่ที่ประมาณร้อยละ 1616 มีผลข้างเคียงจากภาวะคลอเรสเตอรอลอุดตันในเส้นเลือดไหม ดังที่กล่าวมาแล้วว่า กลุ่มอาการภาวะคอเลสเตอรอลอุดตันในเส้นเลือด อาจทำให้เกิดความเสียหายต่ออวัยวะต่างๆ ซึ่งหากไม่ได้รับการรักษาที่ทันท่วงทีหรือการรักษาที่เหมาะสม อาจเป็นอันตรายถึงแก่ชีวิตได้ ในขณะที่อวัยวะที่ได้รับผลกระทบหรือเกิดการทำงานล้มเหลว หากไม่ได้รับการรักษาอาจมีอาการลักษณะเรื้อรัง เช่น ไตวายเรื้อรัง หรือเนื้อและผิวหนังโดยเฉพาะส่วนขาและเท้า หากหลอดเลือดมีการอุดตันมาก อาจทำให้กล้ามเนื้อตาย ซึ่งต้องผ่าตัดออก หรือผลกระทบต่อระบบทางเดินอาหารที่จะก่อให้เกิดเลือดออกในระบบทางเดินอาหาร จนทำให้เลือดในร่างกายลดลงร่างกายขาดเลือด ผู้ป่วยอาจมีความเสี่ยงถึงเสียชีวิตได้ สามารถดูแลตนเองและป้องกันภาวะคลอเรสเตอรอลอุดตันในเส้นเลือดได้อย่างไร โรคหลอดเลือดแดงแข็ง เป็นปัจจัยเสี่ยงสำคัญในการเกิด ภาวะคอเลสเตอรอลอุดตันในเส้นเลือด ดังนั้น การควบคุมระดับคอเลสเตอรอลและไขมันในเลือดจึงมีความจำเป็น เริ่มต้นจากการเลือกรับประทานอาหาร หลีกเลี่ยงอาหารที่มีไขมันสูง จำกัดปริมาณไขมันในแต่ละมื้ออาหาร หมั่นออกกำลังกายตามควรกับสุขภาพ และตรวจร่างกายประจำปี หากได้รับการผ่าตัดและหัตถการใดๆทางการแพทย์ หรือการใช้ยาละลายลิ่มเลือด หรือยาต้านการแข็งตัวของเลือด ควรรับฟังข้อมูลจาก แพทย์ พยาบาลและเภสัชกรในส่วนของผลข้างเคียงที่อาจตามมาจากกระบวนการผ่าตัดหรือการใช้ยาดังกล่าว หากสงสัยว่า มีอาการจากภาวะนี้ โดยเฉพาะในผู้มีความเสี่ยงเกิดภาวะนี้ คือ มี โรคหลอดเลือดแดงแข็ง หรือมีการใช้ยาต่างๆดังกล่าว ควรต้องรีบเข้าพบแพทย์มาโรงพยาบาลโดยเร็ว
คอเลสเตอรอลCholesterolเป็นสารประเภทไขมันชนิดหนึ่งที่มีความสำคัญต่อร่างกายในฐานะเป็นสารตั้งต้นในการผลิตฮอร์โมนบางชนิดเพื่อควมคุมการทำงานของร่างกาย อย่างไรก็ดี การที่ร่างกายได้รับปริมาณคอเลสเตอรอลที่มากเกินไป จะเกิดภาวะโรคไขมันในเลือดสูง ส่งผลทำให้คอเลสเตอรอลเกิดการสะสมตัวตามผนังเส้นเลือดหลอดเลือด จนเกิดเป็นคราบบนผนังหลอดเลือดArtheromatous Plaque ส่วนมากพบในเส้นเลือดเอออร์ตาท่อเลือดแดง Aorta หรือหลอดเลือดแดงขนาดใหญ่ Large Artery ซึ่งก่อให้เกิดความเสี่ยงในการเกิดโรคต่างๆได้ รวมไปถึงภาวะคอเลสเตอรอลอุดตันในเส้นเลือด ภาวะกลุ่มอาการคอเลสเตอรอลอุดตันเส้นเลือด หรือ ภาวะกลุ่มอาการคอเลสเตอรอลอุดตันหลอดเลือดCholesterol Embolism Syndrome เกิดจากคอ เลสเตอรอลที่เกาะเป็นคราบตามผนังของหลอดเลือดเกิดการแตกออก ทำให้เกิดส่วนของผลึกหรือก้อนของคอ เลสเตอรอลหลุดเข้าในกระแสเลือด ผลึกหรือส่วนที่แตกออกมานี้จึงอาจนำไปสู่การอุดตันอุดกั้นของเส้นเลือดขนาดเล็กๆ หรือตามเส้นเลือดฝอยหลอดเลือดฝอยที่ผลึกไขมันฯไม่สามารถผ่านไปได้ ทำให้เกิดอาการผิดปกติต่างๆดังนั้น การควบคุมระดับคอเลสเตอรอลและไขมันในเลือดจึงมีความจำเป็น เริ่มต้นจากการเลือกรับประทานอาหาร หลีกเลี่ยงอาหารที่มีไขมันสูง จำกัดปริมาณไขมันในแต่ละมื้ออาหาร หมั่นออกกำลังกายตามควรกับสุขภาพ และตรวจร่างกายประจำปี
ศัลยศาสตร์ (ศัลยศาสตร์) - Surgery,อายุรศาสตร์ (อายุรศาสตร์) - Internal Medicine