โคโลนีสติมิวเลตทิงแฟกเตอร์มีรูปแบบการจัดจำหน่ายอย่างไร
โคโลนีสติมิวเลตทิงแฟกเตอร์ Colony Stimulating Factor ยาโคโลนีสติมิวเลตทิงแฟกเตอร์มีกี่ประเภทและมีข้อบ่งใช้อย่างไร โคโลนีสติมิวเลตทิงแฟกเตอร์มีกลไกการออกฤทธิ์อย่างไร โคโลนีสติมิวเลตทิงแฟกเตอร์มีรูปแบบการจัดจำหน่ายอย่างไร โคโลนีสติมิวเลตทิงแฟกเตอร์มีขนาดการใช้ยาและวิธีใช้ยาอย่างไร เมื่อมีการสั่งยาควรแจ้งแพทย์พยาบาลและเภสัชกรอย่างไร หากลืมเข้ารับการบริหารยาควรทำอย่างไร โคโลนีสติมิวเลตทิงแฟกเตอร์มีผลไม่พึงประสงค์อย่างไร มีข้อควรระวังการใช้โคโลนีสติมิวเลตทิงแฟกเตอร์อย่างไร โคโลนีสติมิวเลตทิงแฟกเตอร์มีปฏิกิริยาระหว่างยากับยาตัวอื่นอย่างไร ควรเก็บรักษาโคโลนีสติมิวเลตทิงแฟกเตอร์อย่างไร โคโลนีสติมิวเลตทิงแฟกเตอร์มีชื่ออื่นอีกไหม ผลิตจากบริษัทอะไรบ้าง ยารักษาโรค Pharmaceutical drug ข้อปฏิบัติพื้นฐานในการใช้ยาทุกชนิด มะเร็ง Cancer รังสีรักษา ฉายรังสี ใส่แร่ Radiation therapy ยาเคมีบำบัด Cancer chemotherapy ยาลิเทียม Lithium มะเร็งเม็ดเลือดขาว Leukemia การปลูกถ่ายสเต็มเซลล์จากเลือด การปลูกถ่ายไขกระดูกในโรคมะเร็ง Peripheral blood stem cell and bone marrow transplantation in cancer ผู้ป่วยที่ได้รับการฉายรังสีรักษาหรือการรักษามะเร็งด้วยยาเคมีบำบัดนั้นพบว่า ในผู้ป่วยบางรายจะมีระดับเม็ดเลือดขาวลดลง ซึ่งเม็ดเลือดขาวถือเป็นเม็ดเลือดที่สำคัญที่ทำหน้าที่ในการต่อสู้กับเชื้อโรคและเป็นภูมิคุ้มกันต้านทานโรคภูมิคุ้มกันฯให้แก่ร่างกาย ดังนั้นผู้ป่วยที่มีระดับเม็ดเลือดขาวต่ำจะมีความเสี่ยงในการภาวะติดเชื้อมากกว่าคนทั่วไป เซลล์เม็ดเลือดขาว White Blood Cell WBC หรือ Leucocytes นั้นเจริญมาจากสเต็มเซลล์ Stem cell ในไขกระดูกที่ชื่อว่า ฮีมาโทโพอิทิกสเต็มเซลล์ Hematopoetic Stem Cell แบ่งออกได้เป็น แกรนูโลไซต์ Granulocyte เจริญเป็นเม็ดเลือดขาว และโมโนไซต์ Mono cyte เจริญต่อไปเป็นเซลล์แมโครฟาจ Macrophageเซลล์ที่จับกินสิ่งแปลกปลอมในร่างกาย ซึ่งเซลล์แต่ละชนิดก็มีบทบาทในการป้องกันและต่อสู้กับเชื้อโรคหรือสารอื่นๆแตกต่างกันออกไป โคโลนีสติมิวเลตทิงแฟกเตอร์ Colony Stimulating Factor ย่อว่า ซีเอสเอฟCSF คือสารจำพวกไกลโคโปรตีน Glycoprotein ที่มีคุณสมบัติช่วยในการเพิ่มจำนวนของเซลล์เม็ดเลือดขาวในร่างกาย โดยปกติร่างกายจะมีการหลั่งโคโลนีสติมิวเลตทิงแฟกเตอร์เมื่อมีความต้องการเพิ่มจำนวนเซลล์เม็ดเลือดขาวเช่น เกิดภาวะติดเชื้อเพื่อเพิ่มจำนวนเม็ดเลือดขาวในการต่อสู้กับเชื้อโรค ผ่านการกระตุ้นการทำงานของเซลล์ต้นกำเนิดหรือสเต็มเซลล์ Stem Cell ที่ในบริเวณไขกระดูกให้มีการสร้างเซลล์เม็ดเลือดขาวเพิ่มขึ้น หลังจากนั้นเซลล์เม็ดเลือดขาวจะถูกส่งเข้าสู่กระแสเลือด การรักษามะเร็งในบางรูปแบบเช่น การให้ยาเคมีบำบัดอาจทำให้ระดับเซลล์เม็ดเลือดขาวของผู้ป่วยลดลง ทำให้ผู้ป่วยมีความเสี่ยงในการเกิดการติดเชื้อมากกว่าคนปกติ จึงมีการนำสารจำพวกโคโลนีสติมิวเลตทิงแฟกเตอร์มาใช้เป็นยาในผู้ป่วยที่อยู่ระหว่างการรักษามะเร็งเพื่อกระตุ้นการสร้างเซลล์เม็ดเลือดขาวหรือกระตุ้นระบบภูมิคุ้มกันฯของร่างกายที่ทำหน้าที่ต่อสู้กับเชื้อโรค ปัจจุบันยาโคโลนีสติมิวเลตทิงแฟกเตอร์ในประเทศไทยเป็นยาชีววัตถุ Biotechnology drug ยาที่ผลิตจากสิ่งมีชีวิต จัดเป็นยาควบคุมพิเศษใช้ได้เฉพาะเมื่อแพทย์เป็นผู้สั่งจ่ายและควรใช้ภายใต้ความดูแลของแพทย์เฉพาะทาง ยาโคโลนีสติมิวเลตทิงแฟกเตอร์มีกี่ประเภทและมีข้อบ่งใช้อย่างไร ยาโคโลนีสติมิวเลตทิงแฟกเตอร์แบ่งออกได้เป็น 4 ประเภทคือ 1. แมโครฟาจ โคโลนีสติมิวเลตทิงแฟกเตอร์ Macrophage Colony-stimulating Factor M-CSF หรือโคโลนีสติมิวเลตทิงแฟกเตอร์ 1 Colony Stimulating Factor 1 CSF1 เป็นสารโกรทแฟกเตอร์ Growth Factor สารกระตุ้นการเจริญเติบโต ที่มีผลต่อการกระตุ้นการแบ่งตัวเม็ดเลือดขาวประเภทแมโครฟาจ Macrophage และโมโนไซต์ Mono cytes นอกจากนี้ยังมีความเกี่ยวเนื่องกับระบบภูมิคุ้มกันฯของร่างกาย ระบบการเผาผลาญพลังงาน Metabolism การเจริญพันธุ์ Fertility และการตั้งครรภ์ Pregnancy ปัจจุบันไม่มีการพัฒนาแมโครฟาจ โคโลนีสติมิวเลตทิงแฟกเตอร์เป็นยาในทางเภสัชกรรม 2. แกรนูโลไซต์ แมโครฟาจ โคโลนีสติมิวเลตทิง Granolocyte Macrophage colony -stimulating factor GM-CSF หรือโคโลนีสติมิวเลตทิงแฟกเตอร์ 2 Colony Stimu lating Factor 2 CSF2 เป็นสารโกรทแฟกเตอร์ Growth Factor ที่มีผลต่อการกระตุ้นเซลล์ต้นกำเนิด Stem Cell ในการแบ่งตัวของเซลล์เม็ดเลือดขาวทั้งประเภทแกรนูโลไซต์ Granuloctyes และโมโนไซต์ Monocytes ปัจจุบัน GM-CSF ที่นำมาใช้เป็นยามีการผลิตใน 2 วิธี วิธีแรกคือการใช้เทคนิคทางพันธุวิศวกรรมการสร้างดีเอ็นเอ DNA สายผสม Recombinant DNA เรียกว่า มอลกราโมสทิม Molgramostim และที่ผลิตจากยีสต์ Yeast เชื้อราชนิดเซลล์เดียว เรียกยานี้ว่า ซากราโมสทิม Sagramostim มีข้อบ่งใช้ในการรักษาการติดเชื้อขั้นรุนแรงถึงชีวิต Fatal Infection ที่อาจเกิดภายหลังการให้ยาเคมีบำบัดเพื่อรักษามะเร็งเม็ดเลือดขาวเฉียบพลันไมอิลอยด์ Acute Myelogenous Leukemia AML และให้ผู้ป่วยที่ได้รับการปลูกถ่ายเซลล์ไขกระดูก 3. แกรนูโลไซต์ โคโลนีสติมิวเลตทิงแฟกเตอร์ Granulocyte Colony-stimulating Factor G-CSF หรือโคโลนีสติมิวเลตทิงแฟกเตอร์ 3 Colony Stimulating Factor 3 CSF3 เป็นไกลโคโปรตีนที่กระตุ้นการทำงานของไขกระดูกให้เกิดการสร้างเซลล์เม็ดเลือดขาวชนิดแกรนูโลไซต์และชนิดเซลล์ต้นกำเนิด Stem Cell มีการนำมาใช้ในทางการแพทย์ในผู้ป่วยที่มีความเสี่ยงในการติดเชื้อเช่น ผู้ป่วยมะเร็งที่เข้ารับการรักษาด้วยยาเคมีบำบัดที่มีระดับเม็ดเลือดขาวในเลือดต่ำ ให้ในผู้ป่วยโรคมะเร็งเม็ดเลือดขาวเฉียบพลันไมอิลอยด์ Acute Myelogenous Leukemia AML ภายหลังได้รับยาเคมีบำบัด ผู้ป่วยที่ได้รับการปลูกถ่ายเซลล์ไขกระดูก Bone Marrow Transplant ผู้ป่วยที่มีภาวะเม็ดเลือดขาวชนิดนิวโทรฟิล Neutrophil ต่ำที่เรียกว่า นิวโทรพีเนีย Neutropenia G-CSF ที่นำมาใช้เป็นยาผลิตได้จากการใช้เทคนิคทางพันธุวิศวกรรมการสร้างดีเอ็นเอสายผสม Recombinant DNA ได้ยาที่เป็นอะนาล็อก สารที่มีโครงสร้างคล้ายคลึงกับสร้างต้นแบบ กับ G-CSF ได้แก่ ยาฟิลกราสทิม Filgrastim เพกฟิลกราสทิม Pegfilgrastim และลีโนกราสทิม Lenograstim 4. สเต็มเซลล์แฟกเตอร์ Stem Cell Factor SCF เป็นสารจำพวกไซโตไคน์ Cytokines สารเคมีที่มีบทบาทในกระบวนการกระตุ้นการสร้างเม็ดเลือดชนิดต่างๆ Hematopoiesis กระ บวนการสร้างอสุจิ Spermatogenesis และการสร้างเม็ดสีเมลานิน Melanogenesis ปัจจุบันมีการนำ SCF มาพัฒนาเป็นยาแอนเซสทิม Ancestim ยาช่วยเพิ่มฤทธิ์ของยา Filgrastim โดยใช้ร่วมกับยาฟิลกราสทิม Filgrastim ในผู้ป่วยที่ได้รับการปลูกถ่ายไขกระดูกที่ต้องการหรือมีระดับของโพรจินิเทอร์เซลล์ในเลือดต่ำ Peripheral Blood Progenitor Cell PBCP คือเซลล์ที่เมื่อแบ่งตัวแล้วจะได้เป็นเซลล์เม็ดเลือด โคโลนีสติมิวเลตทิงแฟกเตอร์มีกลไกการออกฤทธิ์อย่างไร กลไกการออกฤทธ์ของยาโคโลนีสติมิวเลตทิงแฟกเตอร์คือ ตัวยานี้เป็นโปรตีนที่ทำหน้าที่เป็นไซโตไคน์ Cytokine หรือทำหน้าที่ในการส่งสัญญาณระหว่างเซลล์ซึ่งผลิตได้จากเซลล์ต่างๆในร่างกาย โดยจะทำหน้าที่ในการกระตุ้นเซลล์ต้นกำเนิด Stem Cell ให้มีการผลิตเซลล์เม็ดเลือดขาวชนิดแกรนูโลไซต์ Granulocyte ที่เรียกว่า G-CSF หรือโมโนไซต์ Monocyte ที่เรียกว่า M-CSF หรือให้ผลิตเซลล์ทั้งสองชนิดดังกล่าวที่เรียกว่า GM-CSF ซึ่งเซลล์โมโนไซต์ภายหลังจะเข้าสู่กระแสเลือดและเจริญเป็นเซลล์แมโครฟาจ Macrophage ซึ่งทั้งหมดนี้ จะทำให้ระดับเซลล์เม็ดเลือดขาวในเลือดเพิ่มสูงขึ้น โคโลนีสติมิวเลตทิงแฟกเตอร์มีรูปแบบการจัดจำหน่ายอย่างไร ยาโคโลนีสติมิวเลตทิงแฟกเตอร์มีรูปแบบเภสัชภัณฑ์ที่จัดจำหน่ายในประเทศไทยเป็นประเภทยาแกรนูโลไซต์ โคโลนีสติมิวเลตทิงแฟกเตอร์ Granulocyte Colony-stimulating Factor G-CSF ได้แก่ ก. ฟิลกราสทิม Filgrastim มีรูปแบบเภสัชภัณฑ์เป็นยาชีววัตถุปราศจากเชื้อ Sterile Solution ขนาดความแรง 300 มิลลิกรัม0.5 มิลลิลิตร และ 480 มิลลิกรัม0.8 มิลลิลัตร ข. เพกฟิลกราสทิม Pegfilgrastim มีรูปแบบเภสัชภัณฑ์เป็นยาชีววัตถุปราศจากเชื้อ Sterile Solution ขนาดความแรง 6 มิลลิกรัม0.6 มิลลิลิตร ค. ลีโนกราสทิม Lenograstim มีรูปแบบเภสัชภัณฑ์เป็นยาชีววัตถุปราศจากเชื้อชนิดผงพร้อมผสมเพื่อเป็นยาฉีด Sterile Powder ขนาดความแรง 100 และ 250 มิลลิกรัม โคโลนีสติมิวเลตทิงแฟกเตอร์มีขนาดการใช้ยาและวิธีใช้ยาอย่างไร ยาในกลุ่มโคโลนีสติมิวเลตทิงแฟกเตอร์เป็นยาในรูปแบบยาฉีด โดยทั่วไปมักฉีดเข้าใต้ผิวหนัง Subcutaneous แพทย์ไทยมักเรียกว่า สับคิวSubcu ในบางกรณีอาจยาฉีดหรือหยดยาเข้าเส้นเลือดหลอดเลือดดำ Intravenuously สำหรับขนาดของยาในกลุ่มโคโลนีสติมิวเลตทิงแฟกเตอร์ขึ้นกับข้อบ่งใช้ ภาวะของโรค และสุขภาพตัวผู้ป่วยเอง ซึ่งแพทย์จะเป็นผู้พิจารณากำหนดขนาดยาแก่ผู้ป่วยเป็นรายบุคคลไป ยาในกลุ่มนี้พยาบาลอาจเป็นผู้บริหารยาฉีดยาให้ผู้ป่วย หรือในบางกรณีผู้ป่วยอาจได้รับคำแนะนำให้บริหารยาได้เองที่บ้านโดยวิธีการฉีดเข้าใต้ผิวหนัง ซึ่งยาจะมาในรูปแบบยาที่เตรียมไว้พร้อมฉีด Prefilled syringe หรือยาอยู่ในหลอดฉีดยาพร้อมฉีด หากเป็นการบริหารยาทุกวัน ผู้ป่วยควรฉีดยาในเวลาใกล้เคียงกันของทุกๆวัน ขั้นตอนการปฏิบัติเพื่อฉีดยาเข้าใต้ผิวหนังด้วยตัวเองได้แก่ 1. ล้างมือให้สะอาดและไม่ควรเขย่าหลอดฉีดยาเนื่องจากจะทำให้ยาภายในเกิดฟอง 2. ตรวจสอบชื่อยาและวันหมดอายุของยาจากหลอดฉีดยา 3. โดยทั่วไปบริเวณที่ฉีดยานี้ได้ได้แก่ ต้นแขน หน้าท้อง ต้นขา และบริเวณแก้มก้นรอบนอก ทำความสะอาดบริเวณที่จะฉีดยาด้วยแอลกอฮอล์p 4. บีบผิวหนังบริเวณที่จะฉีดให้สูงขึ้นเล็กน้อย ฉีดยานี้เข้าใต้ผิวหนัง หลอดฉีดยาทำมุม 90 องศากับผิวหนัง ฉีดยาให้ได้ตามขนาดยาที่แพทย์สั่ง 5. กำจัดหลอดฉีดยาที่ใช้แล้วในภาชนะที่รองรับของมีคมได้ ผู้ป่วยไม่ควรนวดบริเวณที่ฉีดยานี้ หากเกิดอาการผิดปกติใดๆเช่น มีอาการบวม ปวดเจ็บ หรือมีเลือดออกบริวณที่ฉีดเกิดขึ้นอย่างต่อเนื่อง ให้แจ้งให้แพทย์ทราบไปโรงพยาบาลทันที
ยาโคโลนีสติมิวเลตทิงแฟกเตอร์มีรูปแบบเภสัชภัณฑ์ที่จัดจำหน่ายในประเทศไทยเป็นประเภทยาแกรนูโลไซต์ โคโลนีสติมิวเลตทิงแฟกเตอร์ Granulocyte Colony-stimulating Factor G-CSF ได้แก่ 
ก. ฟิลกราสทิม Filgrastim มีรูปแบบเภสัชภัณฑ์เป็นยาชีววัตถุปราศจากเชื้อ Sterile Solution ขนาดความแรง 300 มิลลิกรัม0.5 มิลลิลิตร และ 480 มิลลิกรัม0.8 มิลลิลัตร 
ข. เพกฟิลกราสทิม Pegfilgrastim มีรูปแบบเภสัชภัณฑ์เป็นยาชีววัตถุปราศจากเชื้อ Sterile Solution ขนาดความแรง 6 มิลลิกรัม0.6 มิลลิลิตร 
ค. ลีโนกราสทิม Lenograstim มีรูปแบบเภสัชภัณฑ์เป็นยาชีววัตถุปราศจากเชื้อชนิดผงพร้อมผสมเพื่อเป็นยาฉีด Sterile Powder ขนาดความแรง 100 และ 250 มิลลิกรัม 

ยาในกลุ่มโคโลนีสติมิวเลตทิงแฟกเตอร์เป็นยาในรูปแบบยาฉีด โดยทั่วไปมักฉีดเข้าใต้ผิวหนัง Subcutaneous แพทย์ไทยมักเรียกว่า สับคิวSubcu ในบางกรณีอาจยาฉีดหรือหยดยาเข้าเส้นเลือดหลอดเลือดดำ Intravenuously สำหรับขนาดของยาในกลุ่มโคโลนีสติมิวเลตทิงแฟกเตอร์ขึ้นกับข้อบ่งใช้ ภาวะของโรค และสุขภาพตัวผู้ป่วยเอง ซึ่งแพทย์จะเป็นผู้พิจารณากำหนดขนาดยาแก่ผู้ป่วยเป็นรายบุคคลไป ยาในกลุ่มนี้พยาบาลอาจเป็นผู้บริหารยาฉีดยาให้ผู้ป่วย หรือในบางกรณีผู้ป่วยอาจได้รับคำแนะนำให้บริหารยาได้เองที่บ้านโดยวิธีการฉีดเข้าใต้ผิวหนัง ซึ่งยาจะมาในรูปแบบยาที่เตรียมไว้พร้อมฉีด Prefilled syringe หรือยาอยู่ในหลอดฉีดยาพร้อมฉีด หากเป็นการบริหารยาทุกวัน ผู้ป่วยควรฉีดยาในเวลาใกล้เคียงกันของทุกๆวัน 

ขั้นตอนการปฏิบัติเพื่อฉีดยาเข้าใต้ผิวหนังด้วยตัวเองได้แก่ 
1. ล้างมือให้สะอาดและไม่ควรเขย่าหลอดฉีดยาเนื่องจากจะทำให้ยาภายในเกิดฟอง 
2. ตรวจสอบชื่อยาและวันหมดอายุของยาจากหลอดฉีดยา 
3. โดยทั่วไปบริเวณที่ฉีดยานี้ได้ได้แก่ ต้นแขน หน้าท้อง ต้นขา และบริเวณแก้มก้นรอบนอก ทำความสะอาดบริเวณที่จะฉีดยาด้วยแอลกอฮอล์p 
4. บีบผิวหนังบริเวณที่จะฉีดให้สูงขึ้นเล็กน้อย ฉีดยานี้เข้าใต้ผิวหนัง หลอดฉีดยาทำมุม 90 องศากับผิวหนัง ฉีดยาให้ได้ตามขนาดยาที่แพทย์สั่ง 
5. กำจัดหลอดฉีดยาที่ใช้แล้วในภาชนะที่รองรับของมีคมได้ ผู้ป่วยไม่ควรนวดบริเวณที่ฉีดยานี้ หากเกิดอาการผิดปกติใดๆเช่น มีอาการบวม ปวดเจ็บ หรือมีเลือดออกบริวณที่ฉีดเกิดขึ้นอย่างต่อเนื่อง ให้แจ้งให้แพทย์ทราบไปโรงพยาบาลทันที
12.อายุรศาสตร์ (อายุรศาสตร์) - Internal Medicine,17.เภสัชวิทยา Pharmacology