วัตถุประสงค์ของการศึกษาเรื่อง ประสิทธิผลการสร้างเสริมสุขภาพชุมชน (ปปส.) หลังตรวจสุขภาพประจำปี คืออะไร
ประสิทธิผลการสร้างเสริมสุขภาพชุมชน (ปปส.) หลังตรวจสุขภาพประจำปี

วัตถุประสงค์ของการศึกษาครั้งนี้ เพื่อศึกษา
ผลของการใช้โปรแกรมการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมที่มีผลต่อสมรรถภาพทางกาย ค่าดัชนีมวลกาย และ
รอบเอวของบุคลากรป้องกันและปราบปรามยาเสพติดภาค 5 การศึกษาครั้งนี้เป็นการวิจัยกึ่งทดลอง
แบบกลุ่มเดียวทดสอบก่อน -หลังจำนวน 52 คน
โดยใช้โปรแกรมการออกกำลังกาย วัดสมรรถภาพ
ทางกาย ดัชนีมวลกาย รอบเอว ก่อนและหลังเข้า
โครงการ ระยะเวลาการศึกษา 18 สัปดาห์
ผลการศึกษาพบว่า
ของกล้ามเนื้อหน้าท้อง ความอดทนของกล้ามเนื้อ
หน้าอกและต้นแขน มีความแตกต่างจากก่อนเข้า
โปรแกรมการออกกำลังกายอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ 0.01
เข้าโปรแกรมอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ 0.05
ไหลเวียนโลหิต ความแข็งแรงของกล้ามเนื้อ รอบ
เอว ไม่มีความแตกต่างกันทางสถิติ
Abstract
The objectives of this study was effective
of using Program behavior change to physical
activity, body mass index and waist of Narcotics
Control Office Region 5 This stud y used semi
experiment method in one group of pre physical activity test and post physical activity test, 52
sample groups by exercise program to measure
physical activity, body mass index and waist
before and after project in 18 weeks.
The findings reveal that.
abdominal musc les, endurance of chest muscles
and endurance of arm muscles had level of
statistic significant in 0.01
significant in 0.05
muscles, waist had not level of statistic
significant
บทนำ
การสร้างเสริมสุขภาพสุขภาพ หมายความ
ว่า การใด ๆ ที่มุ่งกระทำเพื่อสร้างเสริมให้บุคคลมี
สุขภาวะทางกาย จิต และสังคม โดยสนับสนุน
พฤติกรรมของบุคคล สภาพสังคม และสิ่งแวดล้อม
ที่จะนำไปสู่การมีร่างกายที่แข็ง แรง สภาพจิตที่
สมบูรณ์ อายุยืนยา ว และคุณภาพชีวิตที่ดี
การตรวจสุขภาพประจำปีจึงเป็นการสร้างความ
ตระหนักต่อการดูแลและรับผิดชอบสุขภาพของ
ตนเอง ตลอดจนบุคลากรในหน่วยงาน เพื่อให้
พนักงานเจ็บป๋วยชำที่สุด ไม่ควรเจ็บป๋วยก่อนวัย
อันควร เห็นคุณค่าของตนเองในการที่จะดำรง
ภาวะสุขภาพที่ดี เป็นกำลังในการพัฒนาองค์กร ซึ่ง
แนวโน้มความชุกของภาวะน้ำหนักเกินและอ้วน
ของคนไทยเพิ่มขึ้นกว่าร้อยละ 20 ในช่วง 6 ปีที่
ผ่านมา ในปี 2551- 2551 พบในเด็ก 1.6 ล้านคน
ผู้ใหญ่ 17.6 ล้านคน และมีอ้วนลงพุง 16.2
ล้านคน โดยมีการใช้ยาลดความอ้วนเพิ่มขึ้น 5.5
เท่า เสี่ยงต่อการเกิดโรควิถีชีวิต โดยรอบเอวที่
เพิ่มขึ้นทุกๆ 5 เซนติเมตร จะเพิ่มโอกาสเกิด
โรคเบาหวาน 3-5 เท่า โรคเบาหวานในผู้หญิงอ้วน
มีมากกว่าคนปกติ 8-10 เท่าและชาย 2 เท่า คนที่
มีน้ำหนักเกินตั้งแต่ 13 กิโลกรัมขึ้นไป มีถึงร้อยละ
อัมพาต อัมพฤกษ์และโรคหัวใจได้มากกว่าคนปกติ
ของน้ำหนักตัว จะสามารถลดความเสี่ยงที่เป็น
โรคต่างๆ ได้ถึงร้อยละ 20 ลดอัตราการเสียชีวิตได้
ถึงร้อยละ 44 ซึ่งการปรับพฤติกรรมการ
รับประทานอาหาร มีการออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอและใช้พลังงานในชีวิตประจำวันให้มากขึ้นจะสามารถป้องกันและลดความเสี่ยงจาก
โรคอ้วน โรคเรื้อรังต่างๆ ได้
 ซึ่งมีหลักฐาน
งานวิจัยที่จัดกิจกรรมในกลุ่มที่มีความเสี่ยง เช่นน้ำหนักเกิน โดยเน้นเรื่องการปรับเปลี่ยน
พฤติกรรมการกินและเคลื่อนไหวออกกำลังกายแล้วพบว่าสามารถลดน้ำหนักและรอบเอวได้
[4,5]
จากผลการตรวจสุขภาพประจำปีที่ผ่านมา
พบว่าภาวะสุขภาพของบุคลากรในหน่วยงานป้องกันและปราบปรามยาเสพติดภาค 5 เชียงใหม่
ในปี 2555 และ 2556 ที่ผ่านมา พบว่าบุคลากรทั้ง
หญิงและชายมีแนวโน้มเป็นโรคอ้วนลงพุงเพิ่ม
มากขึ้น จากร้อยละ 40 เพิ่มเป็นร้อยละ 42
ซึ่งภาวะเสี่ยงนี้เหล่านี้ เกิดจากมีพฤติกรรมการ
บริโภคอาหารที่มากเกินความจำเป็นของร่างกาย
และขาดการออกกำลังกาย การใช้แรงกายที่ไม่เหมาะสม ทำให้เกิดการสะสมไขมัน ส่วนต่างๆ
ของร่างกาย โดยเฉพาะพุง และก่อให้เกิดโรคแทรกซ้อนตามมาในที่สุด
คลินิกส่งเสริมสุขภาพ โรงพยาบาล
ส่งเสริมสุขภาพ ศูนย์อนามัยที่ 10 เชียงใหม่จึงได้
ร่วมมือกับ ป้องกันและปราบปรามยาเสพติดภาค 5 เชียงใหม่จัดทำโครงการปรับเปลี่ยนพฤติกรรม
เพื่อให้บุคลากรป้องกันและปราบปรามยาเสพติดภาค 5 มีพฤติกรรมการส่งเสริมสุขภาพที่เหมาะสม
ตระหนักถึงป้ญหาและความเสี่ยงต่าง ๆ ที่อาจ
เกิดขึ้นในการที่มีรอบเอวเกิน มีความรู้ความเข้าใจ
ในเรื่องการบริโภคและการออกกำลังกายที่ถูกวิธี
อันจะส่งผลให้มีพฤติกรรมที่พึงประสงค์และเป็นไป
อย่างยั่งยืน
วัตถุประสงค์
เพื่อศึกษาผลของการใช้โปรแกรมการ
ปรับเปลี่ยนพฤติกรรมที่มีผลต่อสมรรถภาพทาง
กาย ค่าดัชนีมวลกาย และรอบเอวของบุคลากร
ป้องกันและปราบปรามยาเสพติดภาค 5
วิธีการศึกษา เป็นการวิจัยกึ่งทดลอง
ขอบเขตการศึกษา
ประชากรที่ใช้ในการศึกษา บุคลากร
หน่วยงานป้องกันและปราบปรามยาเสพติดภาค 5
เชียงใหม่จำนวน 52 คน
เครื่องมือที่ใช้ในการศึกษา
โดยทดสอบก่อน หลังเข้าโครงการ ประกอบด้วย
- การวัดสมรรถภาพหรือความ
อดทนของระบบหายใจและไหลเวียนโลหิต
โดยวิธีวิ่ง 200 เมตร
- การวัดความจุปอด
- การวัดสมรรถภาพกล้ามเนื้อ
(การทดสอบแรงบีบมือ)
- การวัดความอ่อนตัว
- การทดสอบความอดทนของ
กล้ามเนื้อ (การทดสอบการวิดพื้น การซิทอัพ)
วิเคราะห์ข้อมูล ใช้สถิติค่าเฉลี่ย ส่วน
เบี่ยงเบนมาตรฐาน
สรุปผลการศึกษา
เปรียบเทียบข้อมูลก่อนและหลังการเข้า
โครงการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมต่อสมรรถภาพทาง
กาย ดัชนีมวลกายและรอบเอวของบุคลากร
หน่วยงานป้องกันและปราบปรามยาเสพติดภาค 5
เชียงใหม่พบว่า
หน่วยงานป้องกันและปราบปรามยาเสพติดภาค 5
เชียงใหม่ก่อนการออกกำลังกายเพื่อสุขภาพ 18
สัปดาห์ค่าเฉลี่ยเท่ากับ 2746 มิลลิลิตรและหลัง
การออกกำลังกาย 18 สัปดาห์ค่าเฉลี่ยเท่ากับ
จุปอด ก่อนและหลังการออกกำลังกาย มีความแตกต่างอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ 0.01
หน่วยงานป้องกันและปราบปรามยาเสพติดภาค 5
เชียงใหม่ก่อนการออกกำลังกายเพื่อสุขภาพ 18
สัปดาห์ค่าเฉลี่ยเท่ากับ 8.15 เซนติเมตรและหลัง
การออกกำลังกาย 18 สัปดาห์ค่าเฉลี่ยเท่ากับ 9.11 เซนติเมตรเมื่อเปรียบเทียบกัน พบว่าความ
อ่อนตัว ก่อนและหลังการ ออกกำลังกาย มีความ
แตกต่างอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ 0.01
และไหลเวียนโลหิตโดยการวิ่งระยะ 200 เมตรของ
บุคลากรหน่วยงานป้องกันและปราบปรามยา
เสพติดภาค 5 เชียงใหม่ก่อนการออกกำลังกายเพื่อ
สุขภาพ 18 สัปดาห์ค่าเฉลี่ยเท่ากับ 15.46
มิลลิลิตรต่อกิโลกรัมต่อน้ำหนักตัวและหลังการ
ออกกำลังกาย 18 สัปดาห์ค่าเฉลี่ยเท่ากับ 15.73
มิลลิลิตรต่อกิโลกรัมต่อน้ำหนักตัวเมื่อเปรียบเทียบกัน พบว่าความอดทนของระบบหายใจและ
ไหลเวียนโลหิต ก่อนและหลังการออกกำลังกาย ไม่
มีความแตกต่างกันทางสถิติ
การทดสอบแรงบีบมือ ของบุคลากรหน่วยงาน
ป้องกันและปราบปรามยาเสพติดภาค 5 เชียงใหม่
ก่อนการออกกำลังกายเพื่อสุขภาพ 18 สัปดาห์
ค่าเฉลี่ยเท่ากับ 33.92 กิโลกรัมต่อน้ำหนักตัว และ
หลังการออกกำลังกาย 18 สัปดาห์ค่าเฉลี่ยเท่ากับ
พบว่าความแข็งแรงของกล้ามเนื้อ ก่อนและหลังการออกกำลังกาย ไม่มีความแตกต่างกันทางสถิติ
ท้องโดยการซิทอัพของบุคลากรหน่วยงานป้องกันและปราบปรามยาเสพติดภาค 5 เชียงใหม่ก่อน
การออกกำลังกายเพื่อสุขภาพ 18 สัปดาห์ค่าเฉลี่ย
เท่ากับ 43.10 ครั้ง และหลังการออกกำลังกาย 18
สัปดาห์ค่าเฉลี่ยเท่ากับ 46.46 ครั้งเมื่อเปรียบเทียบ
กัน พบว่าความอดทนของกล้ามเนื้อหน้าท้อง ก่อน
และหลังการออกกำลังกาย มีความแตกต่างอย่างมี
นัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ 0.01
หน้าอกและต้นแขนโดยการวิดพื้นของบุคลากรหน่วยงานป้องกันและปราบปรามยาเสพติดภาค 5
เชียงใหม่ก่อนการออกกำลังกายเพื่อสุขภาพ 18
สัปดาห์ค่าเฉลี่ยเท่ากับ 27.88 ครั้ง และหลังการ
ออกกำลังกาย 18 สัปดาห์ค่าเฉลี่ยเท่ากับ 34.17
ครั้ง เมื่อเปรียบเทียบกัน พบว่าความอดทนของ
กล้ามเน้อหน้าอกและต้นแขนก่อนและหลังการ
ออกกำลังกาย มีความแตกต่างอย่างมีนัยสำคัญ
ทางสถิติที่ระดับ 0.01
หน่วยงานป้องกันและปราบปรามยาเสพติดภาค 5
เชียงใหม่ก่อนการออกกำลังกายเพื่อสุขภาพ 18
สัปดาห์ค่าเฉลี่ยเท่ากับ 22.92 กิโลกรัมต่อตาราง
เมตรและหลังการออกกำลังกาย 18 สัปดาห์
ค่าเฉลี่ยเท่ากับ 23.17 กิโลกรัมต่อตารางเมตรเมื่อ
เปรียบเทียบกัน พบว่าดัชนีมวลกายก่อนและหลังการออกกำลังกาย มีความแตกต่างอย่างมี
นัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ 0.05
ป้องกันและปราบปรามยาเสพติดภาค 5 เชียงใหม่
ก่อนการออกกำลังกายเพื่อสุขภาพ 18 สัปดาห์
ค่าเฉลี่ยเท่ากับ 78.46 เซนติเมตร และหลังการ
ออกกำลังกาย 18 สัปดาห์ค่าเฉลี่ยเท่ากับ 79.08
เซนติเมตร เมื่อเปรียบเทียบกัน พบว่ารอบเอวก่อน
และหลังการออกกำลังกาย ไม่มีความแตกต่างกัน
ทางสถิติ
อภิปรายผล
ของกลุ่มตัวอย่างมีค่าเฉลี่ยเพิ่มขึ้น เมื่อ
เปรียบเทียบกันพบว่า ระดับความจุปอดของกลุ่ม
ตัวอย่างก่อนและหลังการเข้าโครงการออกกำลัง
กายเพื่อสุขภาพแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติอธิบายได้ว่าขณะออกกำลังกายตามโปรแกรม
นั้นจะมีการสอนการหายใจที่ถูกวิธีเพื่อให้การออก
กำลังได้ผลดีซึ่งในการออกกำลังกายนั้น การหายใจ
จะถี่ขึ้นและปริมาตรอากาศแต่ละครั้งจะมากขึ้น
การเพิ่มของการหายใจเป็นปฏิภาคโดยตรงกับ
ความหนักของการออกกำลังกาย แสดงว่าระบบหายใจมีการปรับตัวเพื่อให้ร่างกายได้รับออกซิเจน
เข้าไปให้เพียงพอกับความต้องการและการขับถ่าย
คาร์บอนไดออกไซด์ออกมา จึงส่งผลให้ปอดมีความ
จุเพิ่มขึ้น
 สอดคล้องกับการศึกษาของ ทัดมนู
โพธิสารัตน์ ที่ศึกษาการจัดโปรแกรมการออกกำลังกายเพื่อสุขภาพที่มีผลสมรรถภาพทางกายของ
นศ.มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลล้านนา
เชียงรายพบว่าหลังการออกกำลังกายสัปดาห์ที่
ระดับความจุปอดของนักศึกษาก่อนและหลังการ
ออกกำลังกาย เพื่อสุขภาพมีความแตกต่างอย่างมี
นัยสำคัญที่ระดับ 0.01
ออกกำลังกายตามโปรแกรมการออกกำลังกาย
เพื่อสุขภาพนั้นจะมีการฝกความอ่อนตัว ด้วยการ
ยึดกล้ามเนื้อทุกครั้ง ในช่วงการอบอุ่น ร่างกาย
ก่อนและหลังการออกกำลังกาย จึงส่งผลให้กลุ่ม
ตัวอย่างมีความอ่อนตัวมากขึ้น ซึ่งความอ่อนตัว
หมายถึงความสามารถในการเคลื่อนไหวข้อต่อได้เต็มศักยภาพหรือช่วงกว้างของการเคลื่อนไหว
ความอ่อนตัวมีความสำคัญต่อการป้องกันและลดอาการปอดเมื่อย ปวดกล้ามเนื้อ และทำให้
เคลื่อนไหวได้ดี
 ดังนั้นการฝกความอ่อนตัวควรจะ
ทำทุกครั้งในช่วงการอบอุ่นร่างกาย ก่อนการฝก
ซ้อนหรือแข่งขัน และในช่วงหลังการฝกซ้อม
และไหลเวียนโลหิต โดยการวิ่งระยะทาง 200
เมตร ไม่มีความแตกต่างกันทางสถิติอธิบายได้ว่า
โปรแกรมการออกกำลังกายของกลุ่มตัวอย่างมี
การออกกำลังกายหลากหลายสัปดาห์ละหนึ่งค รั้ง
และมีความหนักเบาแตกต่างกัน ทำให้ไม่มีผลต่อ
ความอดทนของระบบหายใจและไหลเวียนโลหิต
ซึ่งการออกกำลังกายเพื่อเพิ่มความทนทานของระบบหายใจและระบบไหลเวียนโลหิตต้องเป็นการ
ออกกำลังกายแบบแอโรบิคที่มีความหนักระดับ
ปานกลางถึงหนัก ไม่น้อยกว่า 30 นาทีอย่างน้อย 3
ครั้งต่อสัปดาห์
ได้ว่าหลังเข้าโปรแกรมออกกำลังกายเพื่อสุขภาพ
กลุ่มตัวอย่างมีสมรรถภาพทางกายที่เกี่ยวข้องกับ
ความอดทนของกล้ามเนื้อดีขึ้น ทั้งนี้เพราะ
โปรแกรมการออกกำลังกายประกอบด้วย ยางยืด
ดัมเบล สวิสบอล แอโรบิค ถือว่าเป็นการฝกความ
แข็งแรงและความอดทนของกล้ามเนื้อ และการ
ออกกำลังกายหลายชนิดนั้นนอกจากจะเป็นการ
ป้องกัน ไม่ให้เบื่อหน่าย ยังเป็นการเสริมสร้าง
สมรรถภาพทางกายได้ครบองค์ประกอบด้วย สอดคล้องกับการศึกษาของวาสนา ตาลพรรณ์
เรื่องผลของโปรแกรมการออกกำลังกายแบบผสมผสาน ที่มีผลต่อสมรรถภาพทางกาย พบว่า
หลังการทดลอง บุคลากรห้องผ่าตัดมีสมรรถภาพ
ทางกายที่เกี่ยวข้องกับสุขภาพดีขึ้นว่าก่อนการ
ทดลองอย่างมีนัยสำคัญ ทางสถิติที่ระดับ 0.05
การทดสอบแรงบีบมือไม่มีความแตกต่างกันทางสถิติอธิบายได้ว่าในการวัดความแข็งแรงของ
กล้ามเนื้อทำได้หลายวิธี ได้แก่การทดลองแรง
บีบมือ การทดสอบแรงเหยียดแขน การทดสอบ
แรงเหยียดขา เป็นต้น ซึ่งในการเข้าโปรแกรม
การออกกำลังกายเพื่อสุขภาพครั้งนี้ ไม่ได้เน้นที่
กล้ามเนื้อแขน แต่เป็นการออกกำลังกายด้วย
กล้ามเนื้อที่หลากหลาย ดังนั้นการทดลอบด้วยแรง
บีบมือจึงไม่มีความแตกต่างทั้งก่อนและหลังการเข้าโปรแกรม ทั้งนี้เพราะ ความแข็งแรงของ
กล้ามเนื้อ หมายถึง แรงสูงสุด ที่เกิดขึ้นจา กการหด
ตัวหรือเกร็งของกล้ามเนื้อ หรือกล้ามเนื้อเฉพาะ
ความแข็งแรงมีลักษณะเฉพาะสำหรับกล้ามเนื้อ
หรือกลุ่มกล้ามเนื้อนั้น หากกล้ามเนื้อมัดนี้แข็งแรง
ไม่ได้หมายความว่า กล้ามเนื้อมัดอื่นจะแข็งแรง
ด้วย
โปรแกรมการออกกำลังกายเพื่อสุขภาพมีผลต่อสมรรถภาพทางกายที่ดีขึ้นในเรื่องความจุปอด
ความอ่อนตัว ความอดทนของกล้ามเนื้อ แต่ไม่มาก
พอดัชนีมวลกายลด ซึ่งในโปรแกรมการออกกำลัง
กายครั้งนี้ได้มีการทำกิจกรรมอาทิตย์ละ 1 ครั้ง
และเป็นการออกกำลังกายที่หลากหลายและไม่ได้
มีการควบคุมพฤติกรรมการกิน ทำให้น้ำหนักของ
กลุ่มตัวอย่างเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ
ซึ่งการลดน้ำหนักต้องการ 3 ป้จจัยร่วมกัน ได้แก่
ลดการบริโภค เพิ่มการเคลื่อนไหวร่างกาย และการปรับพฤติกรรมซึ่งต้องทำในระยะยาว สอดคล้องกับการศึกษา
Bouchard ได้ทำการศึกษา
ให้มีการออกกำลังกายโดยการควบคุมให้บริโภค
อาหารที่มีพลังงานเท่าเดิมตลอดการศึกษา เป็นเวลา 100 วันศึกษาในผู้ชาย 5 คน โดยให้ออก
กำลังกาย 55% ของความสามารถการใช้ O2
สูงสุด วันละ 2 ครั้ง 6 วัน/สัปดาห์ พบว่า
อาสาสมัครลดน้ำหนัก 8 กิโลกรัม
ข้อเสนอแนะ
การปรับเปลี่ยนพฤติกรรมเพื่อให้
สมรรถภาพทางกาย ดัชนีมวลกาย และรอบเอวดี
ขึ้นต้องมีกิจกรรมการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการ
บริโภคและการออกกำลังกายอย่างน้อย 3 วัน/
สัปดาห์ขึ้นไป จึงจะทำให้ประสบความสำเร็จ
วัตถุประสงค์ของการศึกษาเรื่อง ประสิทธิผลการสร้างเสริมสุขภาพชุมชน (ปปส.) หลังตรวจสุขภาพประจำปี คือ เพื่อศึกษาผลของการใช้โปรแกรมการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมที่มีผลต่อสมรรถภาพทางกาย ค่าดัชนีมวลกาย และรอบเอวของบุคลากรป้องกันและปราบปรามยาเสพติดภาค 5 การศึกษาครั้งนี้เป็นการวิจัยกึ่งทดลอง แบบกลุ่มเดียวทดสอบก่อน-หลังจำนวน 52 คน โดยใช้โปรแกรมการออกกำลังกาย วัดสมรรถภาพทางกาย ดัชนีมวลกาย รอบเอว ก่อนและหลังเข้าโครงการ ระยะเวลาการศึกษา 18 สัปดาห์

ผลการศึกษาพบว่า
   1. ความจุปอด ความอ่อนตัว ความอดทนของกล้ามเนื้อหน้าท้อง ความอดทนของกล้ามเนื้อหน้าอกและต้นแขน มีความแตกต่างจากก่อนเข้าโปรแกรมการออกกำลังกายอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ 0.01
   2. ดัชนีมวลกาย มีความแตกต่างจากก่อนเข้าโปรแกรมอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ 0.05
   3. ความอดทนของระบบหายใจและไหลเวียนโลหิต ความแข็งแรงของกล้ามเนื้อ รอบเอว ไม่มีความแตกต่างกันทางสถิติ
15.ภาควิชาระบาดวิทยา Epidemiology