ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ว่าด้วย หุ้นส่วนและบริษัท มาตราใด เกี่ยวข้องกับความเกี่ยวพันระหว่างผู้เป็นหุ้นส่วนกับบุคคลภายนอก ในเรื่องกิจการซึ่งไม่ปรากฏชื่อของตน
ความเกี่ยวพันระหว่างผู้เป็นหุ้นส่วนกับบุคคลภายนอก ในเรื่องกิจการซึ่งไม่ปรากฏชื่อของตน มีประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ว่าด้วย หุ้นส่วนและบริษัท ที่เกี่ยวข้อง คือ มาตรา 1049 ผู้เป็นหุ้นส่วนจะถือเอาสิทธิใดๆ แก่บุคคลภายนอกในกิจการค้าขาย ซึ่งไม่ปรากฏชื่อของตนนั้นหาได้ไม่

(1) มาตรา 1049 เป็นเรื่องของห้างหุ้นส่วนสามัญไม่จดทะเบียน หากมีการจดทะเบียนห้างหุ้นส่วน (ไม่ว่าจะจดทะเบียนเป็นห้างหุ้นส่วนสามัญจดทะเบียนหรือห้างหุ้นส่วนจำกัด) ผลจะเป็นตรงกันข้าม คือเป็นไปตามมาตรา 1065 ที่บัญญัติว่า “ผู้เป็นหุ้นส่วนอาจถือเอาประโยชน์แก่บุคคลภายนอกในบรรดาสิทธิอันห้างหุ้นส่วนจดทะเบียนนั้นได้มา แม้ในกิจการซึ่งไม่ปรากฏชื่อของตน”

(2) มาตรา 1049 แตกต่างกับมาตรา 1048 กล่าวคือมาตรา 1048 นั้นใช้กับความเกี่ยวพันระหว่างผู้เป็นหุ้นส่วนด้วยกัน แต่มาตรา 1049 เป็นเรื่องความเกี่ยวพันระหว่างผู้เป็นหุ้นส่วนกับบุคคลภายนอก

(3) เมื่อเป็นห้างหุ้นส่วนสามัญที่ไม่ได้จดทะเบียน จึงไม่ได้รับประโยชน์จากข้อสันนิษฐานตามมาตรา 1022 และไม่มีทะเบียนที่จะให้บุคคลภายนอกตรวจดูได้ว่าใครเป็นหุ้นส่วนบ้าง มาตรา 1049 จึงห้ามผู้เป็นหุ้นส่วนที่ไม่ได้มีชื่อปรากฏในกิจการค้าขายของห้างเรียกร้องสิทธิของห้างเอาจากบุคคลภายนอก ตัวอย่างเช่น

คำพิพากษาฎีกาที่ 6848/2540 โจทก์ที่ 2 ที่ 3 ที่ 6 ที่ 7 และที่ 8 ไม่ได้เป็นคู่สัญญาใด ๆ กับจำเลย จึงไม่มีนิติสัมพันธ์ต่อกัน และแม้ว่าจะเป็นหุ้นส่วนกับโจทก์ที่ 1 ที่ 4 และที่ 5 ดังที่อ้างแต่ตาม ป.พ.พ. มาตรา 1049 ผู้เป็นหุ้นส่วนจะถือเอาสิทธิใดแก่บุคคลภายนอกในกิจการค้าขายซึ่งไม่ปรากฏชื่อของตนนั้นหาได้ไม่ ดังนั้นเมื่อไม่ปรากฏชื่อของโจทก์ที่ 2 ที่ 3 ที่ 6 ที่ 7 และที่ 8 ในกิจการค้าขาย โจทก์ดังกล่าวจึงไม่มีอำนาจ

คำพิพากษาฎีกาที่ 1566/2518 โจทก์ที่ 1 ออกเงินให้จำเลยนำไปใช้ก่อสร้างสถานีวิทยุกระจายเสียงโดยจำเลยสัญญาจะให้สิทธิโจทก์ที่ 1 ในการโฆษณาสินค้าทางวิทยุนั้น ต่อมาจำเลยผิดสัญญา โจทก์ที่ 1 และโจทก์ที่ 2 ซึ่งเป็นหุ้นส่วนกันจึงฟ้องจำเลย ศาลฎีกาวินิจฉัยเกี่ยวกับอำนาจฟ้องของโจทก์ที่ 2 ว่า “โจทก์ที่ 2 มิได้เป็นคู่สัญญากับจำเลยจึงไม่มีนิติสัมพันธ์ต่อกัน และตามกฎหมายผู้เป็นหุ้นส่วนจะถือเอาสิทธิใดแก่บุคคลภายนอกในกิจการค้าขายซึ่งไม่ปรากฏชื่อของตนหาได้ไม่ ตาม ป.พ.พ. มาตรา 1049 ฉะนั้น โจทก์ที่ 2 จึงไม่มีอำนาจฟ้องคดีนี้”

คำพิพากษาฎีกาที่ 5897/2531 โจทก์และ ส. กับพวกนำเงินไปเปิดบัญชีไว้ที่ธนาคารเพื่อดำเนินกิจการร่วมกันโดยไม่ได้จดทะเบียนห้างหุ้นส่วน ส. เอาเงินของห้างหุ้นส่วนจ่ายให้จำเลยเพื่อแลกเช็คพิพาทจากจำเลย แล้วธนาคารปฏิเสธการจ่ายเงินตามเช็ค ดังนี้ แม้การรับแลกเช็คนั้นจะเป็นกิจการของห้างหุ้นส่วน แต่เมื่อไม่ปรากฏชื่อของโจทก์ในกิจการนี้ โจทก์จึงไม่มีอำนาจฟ้องเรียกเงินตามเช็คจากจำเลย

(4) การที่หุ้นส่วนคนใดคนหนึ่งไปทำสัญญากับบุคคลภายนอกในกิจการของห้างหุ้นส่วน หุ้นส่วนผู้เป็นคู่สัญญากับบุคคลภายนอกสามารถฟ้องบุคคลภายนอกได้โดยลำพัง ตัวอย่างเช่น

คำพิพากษาฎีกาที่ 149/2584 โจทก์ได้ลงชื่อทำหนังสือสัญญาเช่าโรงสีจากจำเลยแต่ผู้เดียว แม้ภายหลังจะมีบุคคลอื่นมาเข้าเป็นหุ้นส่วนในการสีข้าวกับโจทก์ด้วย โจทก์มีอำนาจฟ้องร้องจำเลยเรียกค่าเสียหายเกี่ยวกับสัญญาเช่าได้ คดีหาได้ต้องด้วยมาตรา 1049 แห่ง ป.พ.พ. ไม่
ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์