อยากรู้เรื่อง สัญญากรณีซื้อขายเป็นโมฆะ
สรุปละเมิด เนติบัณฑิต รวมฎีกาคำบรรยายเนติสมัยที่ ๑/๖๗ บรรยายครั้งที่ ๒ 
โดย อ.เพ็ง เพ็งนิติ วันที่ ๒ มิถุนายน ๒๕๕๗ สรุปละเมิด เนติบัณฑิต รวมฎีกาคำบรรย ายเนติสมัยที่ ๑/๖๗ บรรยายครั้งที่ ๒  โดย อ.เพ็ง เพ็งนิติ วันที่ ๒ มิถุนายน ๒๕๕๗ ข้อมูลชุดสรุปคำบรรยาย แบ่งปัน เผยแพร่ เพื่อประโยชน์สำหรับการศึกษา โดยคุณ Kty ning
--------------------------------- ข้อมูลชุดสรุปคำบรรยาย แบ่งปัน เผยแพร่ เพื่อประโยชน์สำหรับการศึกษา โดยคุณ Kty ning
--------------------------------- ทำต่อผู้มิได้เป็นเจ้าของ.... (ต่อจากคราวที่แล้ว) ทำต่อผู้มิได้เป็นเจ้าของ.... (ต่อจากคราวที่แล้ว) ทำต่อผู้มิได้เป็นเจ้าของ.... กรณีซื้อขายเป็นโมฆะ การทำสัญญาซื้อขายหากสัญญาเป็นโมฆะมันก็สูญเปล่าไม่มีผลบังคับ กรรมสิทธิ์ในทรัพย์สินที่ซื้อขายนั้นก็ไม่โอนไป หากสัญญาซื้อขายที่เป็นโมฆะเนื่องจากขัดต่อกฎหมาย ขัดต่อความสงบเรียบร้อยหรือศีลธรรมอันดีของประชาชน ผู้ใดจะกล่าวอ้างสัญญานั้นไม่ได้ สำหรับเจ้าของทรัพย์สินที่ถูกทำละเมิดทำให้เสียหายในฐานะผู้ทรงกรรมสิทธิ์ต้องถือว่าเป็นผู้ถูกทำละเมิดเป็นผู้ได้รับความเสียหายซึ่งไม่มีปัญหา ที่มีปัญหาก็คือผู้ครอบครองทรัพย์สินนั้นถือว่าเป็นผู้ถูกทำละเมิดหรือไม่ เห็นได้ว่าแม้สัญญาซื้อขายจะเป็นโมฆะเพราะผิดรูปแบบตามที่กฎหมายกำหนด แต่ผู้ขายก็ได้ส่งมอบการครอบครองให้แก่ผู้ซื้อแล้ว ผู้ซื้อมีสิทธิใช้สอยหรือได้ประโยชน์จากทรัพย์สินนั้นแม้ว่ากรรมสิทธิ์ในทรัพย์นั้นจะยังไม่โอนมายังผู้ซื้อก็ตาม คำพิพากษาฎีกาที่ ๑๓๙๔/๒๕๒๙
“กรณีรถประจำตำแหน่งถือว่าผู้ครองตำแหน่งเป็นผู้ได้ประโยชน์จากการใช้สอยทรัพย์สินและต้องดูแลรักษาทรัพย์สินนั้น เมื่อมีผู้ทำละเมิดจึงถือว่าเป็นการละเมิดต่อผู้ครองตำแหน่ง ผู้ครองตำแหน่งมีอำนาจฟ้องผู้ทำละเมิดได้ คำพิพากษาฎีกาที่ ๒๙๔๒/๒๕๒๖”
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2942/2526
โจทก์ไม่ใช่เจ้าของกรรมสิทธิ์รถพิพาท แต่มีสิทธิใช้และมีหน้าที่บำรุงรักษาตามที่กรมตำรวจมอบหมาย เมื่อจำเลยกระทำละเมิดเป็นเหตุให้รถเสียหายใช้การไม่ได้ ในขณะที่โจทก์ครอบครองใช้สอยอยู่ ย่อมถือได้ว่ามีข้อโต้แย้งเกี่ยวกับสิทธิและหน้าที่ของโจทก์เกิดขึ้นแล้ว โจทก์ย่อมมีอำนาจฟ้องจำเลยได้
“กรณีเช่าทรัพย์ตามสัญญาเช่าทรัพย์นั้น ผู้เช่ายอมมีสิทธิ์ได้ใช้หรือได้ประโยชน์ในทรัพย์สินที่เช่าทั้งนี้ตามมาตรา ๕๓๗ ทั้งหากสัญญาเช่าเลิกกัน ผู้เช่าต้องส่งคืนทรัพย์สินที่เช่าในสภาพซ่อมแซมดี เพราะฉะนั้นหากมีผู้ทำละเมิดทำให้ทรัพย์สินที่เช่านั้นเสียหายในขณะที่อยู่ในความครอบครองของผู้เช่าย่อมถือว่าทำให้ผู้เช่าได้รับความเสียหาย ถือว่าเป็นการทำละเมิดต่อผู้เช่าเหมือนกัน คำพิพากษาฎีกาที่ ๒๖๘๕/๒๕๓๔”
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2685/2534
โจทก์ฟ้องว่า คนขับรถยนต์บรรทุกของจำเลยชื่อนาย สมศักดิ์ไม่ทราบนามสกุล ตามที่จำเลยให้การไว้ต่อพนักงานสอบสวน จึงเป็นการบรรยายฟ้องถึงตัวบุคคลตามที่จำเลยให้การถึง ซึ่งการที่บุคคลนั้นจะเป็นนายสมศักดิ์หรือนายคำรณและชื่อดังกล่าวจะเป็นชื่อจริงหรือไม่ก็คงหมายถึงบุคคลคนเดียวกันที่เป็นลูกจ้างขับรถให้จำเลยในทางการที่จ้างนั่นเอง ที่จำเลยอ้างว่าคนขับรถยนต์บรรทุกชื่อนายคำรณมิใช่นายสมศักดิ์ตามที่โจทก์บรรยายฟ้อง จำเลยจึงไม่ต้องรับผิดชอบนั้นฟังไม่ขึ้น โจทก์เช่ารถยนต์โดยสารที่ถูกรถยนต์บรรทุกของจำเลยชนจากบริษัท ธ. โจทก์ได้ทำการซ่อมแซมรถยนต์โดยสารตามสัญญาเช่าระหว่างโจทก์กับบริษัท ธ. เจ้าของรถยนต์โดยสารแล้ว โจทก์จึงเสียหายและฟ้องเรียกค่าเสียหายในส่วนนี้กับค่าขาดรายได้ในระหว่างซ่อมแซมได้ แม้โจทก์จะไม่ใช่เจ้าของรถยนต์โดยสารก็ตาม ส่วนค่าเช่ารถยนต์โดยสารที่โจทก์ต้องจ่ายแก่บริษัท ธ. นั้นเป็นเงินลงทุนของโจทก์ที่จะทำให้เกิดรายได้ขึ้นซึ่งไม่ว่าจะมีเหตุละเมิดเกิดขึ้นหรือไม่ โจทก์ก็ต้องจ่ายอยู่แล้ว ค่าเช่ารถยนต์โดยสารจึงไม่ใช่ความเสียหายที่เกิดจากการกระทำละเมิดของลูกจ้างจำเลย โจทก์ไม่มีสิทธิเรียกให้จำเลยชดใช้ค่าเช่ารถยนต์โดยสารในระหว่างการซ่อมแซมแก่โจทก์.
“กรณีการเช่าที่ไม่มีหนังสือสัญญาเช่าเป็นเรื่องบังคับระหว่างคู่สัญญาว่า ถ้าไม่มีหลักฐานเป็นหนังสือแล้วฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งจะอาศัยประโยชน์จากสัญญานั้นมาฟ้องร้องบังคับคดีอีกฝ่ายหนึ่งไม่ได้เท่านั้น ไม่ได้แปลว่าจะใช้ยันกับบุคคลภายนอกไม่ได้ ทั้งไม่ได้แปลว่าจะใช้ยันกับผู้ทำละเมิดไม่ได้เพราะผู้เช่ายังมีสิทธิครอบครองใช้สอยทรัพย์สินที่เช่าอยู่และต้องถือว่าผู้ให้เช่ามอบการครอบครองทรัพย์สินที่เช่านั้นให้แก่ผู้เช่าแล้ว ดังนั้นหากมีผู้ทำละเมิดผู้เช่าย่อมฟ้องเรียกค่าเสียหายได้แม้จะไม่มีสัญญาเช่าหรือหลักฐานเป็นหนังสือก็ตาม”
“แต่หากเป็นกรณีผู้เช่ายังไม่ได้ครอบครองทรัพย์สินที่เช่า ต้องถือว่าสัญญาเช่าเป็นเพียงบุคคลสิทธิใช้ยันกันได้ระหว่างคู่สัญญาเท่านั้น ดังนั้นหากมีผู้ทำละเมิดต้องถือว่าผู้ให้เช่าซึ่งเป็นผู้ทรงกรรมสิทธิ์เป็นผู้เสียหาย เมื่อผู้เช่ายังไม่ได้ครอบครองทรัพย์สินที่เช่าจึงเป็นเพียงบุคคลสิทธิไม่อาจใช้ยันบุคคลภายนอกได้ ผู้เช่าไม่อาจฟ้องผู้ทำละเมิดได้ คำพิพากษาฎีกาที่ ๒๖๑๐/๒๕๑๒, คำพิพากษาฎีกาที่ ๑๑๙๐/๒๕๑๘”
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1190/2518
เดิมเจ้าของที่ดินตกลงให้ ท.เช่าที่ดินเพื่อปรับปรุงก่อสร้างอาคารพาณิชย์โดยให้กรรมสิทธิ์ในสิ่งก่อสร้างตกเป็นของเจ้าของที่ดินนับแต่วันสร้างเสร็จ และให้ ท.มีสิทธิเก็บผลประโยชน์ได้เป็นเวลา 12 ปีนับแต่วันครบกำหนดก่อสร้าง ต่อมา ท. ได้โอนสิทธิตามสัญญาเช่าให้โจทก์ตามที่มีข้อตกลงอนุญาตไว้ เจ้าของที่ดินได้แจ้งให้จำเลยออกไปจากที่ดิน จำเลยไม่ยอมขนย้ายออกไปทำให้โจทก์เข้าก่อสร้างในที่ดินที่เช่าไม่ได้ โจทก์จึงฟ้องขับไล่และเรียกค่าเสียหายจากจำเลยโดยเรียกเจ้าของที่ดินเข้ามาเป็นโจทก์ร่วม พร้อมกับยื่นคำฟ้อง ดังนี้เมื่อปรากฏว่าจำเลยเข้าอยู่ในที่เช่าโดยไม่ได้รับอนุญาตจากโจทก์ร่วม อันเป็นการละเมิดต่อโจทก์ร่วม โจทก์และโจทก์ร่วมจึงมีอำนาจฟ้องขับไล่จำเลยซึ่งอยู่ในที่เช่าโดยละเมิดได้ โดยไม่จำต้องบอกกล่าวให้จำเลยออกไปจากที่เช่าก่อน และแม้โจทก์จะไม่มีอำนาจฟ้องจำเลยโดยลำพัง โจทก์ก็ชอบที่จะขอให้ศาลเรียกโจทก์ร่วมเข้ามาในคดีเพื่อศาลจะได้วินิจฉัยชี้ขาดข้อพิพาทระหว่างผู้เป็นคู่กรณีทั้งหลายรวมไปเป็นคดีเดียวกันตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 477 และ 549 ทำให้อำนาจฟ้องของโจทก์บริบูรณ์ขึ้นได้ (อ้างคำพิพากษาฎีกาที่1053/2509)
ในกรณีดังกล่าวเมื่อจำเลยทำละเมิด ย่อมต้องมีความเสียหายเกิดขึ้นเพราะผลแห่งการละเมิด และศาลจะบังคับให้จำเลยใช้ค่าสินไหมทดแทนสถานใดเพียงใดนั้น ย่อมแล้วแต่พฤติการณ์และความร้ายแรงแห่งละเมิด และค่าสินไหมทดแทนนั้นรวมทั้งค่าเสียหายอันจะพึงบังคับให้ใช้เพื่อความเสียหายอย่างใดๆ ที่จำเลยได้ก่อขึ้นนั้นด้วย ฉะนั้นการที่จำเลยไม่ยอมออกจากที่เช่า เป็นเหตุให้โจทก์ไม่สามารถปลูกตึกแถวในที่เช่าให้เช่าหาประโยชน์ตามสัญญาที่ผูกพันกันระหว่างโจทก์กับโจทก์ร่วม ซึ่งจำเลยได้รับการบอกกล่าวให้ทราบแล้ว จึงต้องถือว่าเป็นความเสียหายอันเนื่องจากจากการทำละเมิดของจำเลย เมื่อโจทก์ฟ้องเรียกค่าเสียหายจากจำเลยโดยเรียกโจทก์ร่วมเข้ามาในคดี จำเลยจึงต้องใช้ค่าสินไหมทดแทนให้โจทก์
“ในเรื่องการเช่านั้นหากทรัพย์สินที่เช่าเกิดชำรุดบกพร่องหรือถูกรอนสิทธิ ต้องบังคับตามมาตรา ๕๔๙ ประกอบมาตรา ๔๔๗ ในกรณีผู้เช่ายังไม่ได้ครอบครองทรัพย์สินที่เช่า ผู้เช่าจะฟ้องผู้บุกรุกโดยลำพังไม่ได้เพราะไม่มีนิติสัมพันธ์ต่อกันต้องขอให้ศาลเรียกผู้ให้เช่ามาเป็นคู่ความร่วมด้วยจึงจะทำให้ผู้เช่ามีอำนาจฟ้องผู้ทำละเมิดคำพิพากษาฎีกาที่ ๑๑๙๐/๒๕๑๘”
มีข้อหลักๆ ดังนี้

1.หากสัญญาซื้อขายที่เป็นโมฆะเนื่องจากขัดต่อกฎหมาย ขัดต่อความสงบเรียบร้อยหรือศีลธรรมอันดีของประชาชน ผู้ใดจะกล่าวอ้างสัญญานั้นไม่ได้

2.แม้สัญญาซื้อขายจะเป็นโมฆะเพราะผิดรูปแบบตามที่กฎหมายกำหนด แต่ผู้ขายก็ได้ส่งมอบการครอบครองให้แก่ผู้ซื้อแล้ว ผู้ซื้อมีสิทธิใช้สอยหรือได้ประโยชน์จากทรัพย์สินนั้นแม้ว่ากรรมสิทธิ์ในทรัพย์นั้นจะยังไม่โอนมายังผู้ซื้อก็ตาม

3.กรณีการเช่าที่ไม่มีหนังสือสัญญาเช่าเป็นเรื่องบังคับระหว่างคู่สัญญาว่า ถ้าไม่มีหลักฐานเป็นหนังสือแล้วฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งจะอาศัยประโยชน์จากสัญญานั้นมาฟ้องร้องบังคับคดีอีกฝ่ายหนึ่งไม่ได้

4.กรณีเช่าทรัพย์ตามสัญญาเช่าทรัพย์นั้น ผู้เช่ายอมมีสิทธิ์ได้ใช้หรือได้ประโยชน์ในทรัพย์สินที่เช่า

ทั้งนี้ตามมาตรา ๕๓๗ ทั้งหากสัญญาเช่าเลิกกัน ผู้เช่าต้องส่งคืนทรัพย์สินที่เช่าในสภาพซ่อมแซมดี เพราะฉะนั้นหากมีผู้ทำละเมิดทำให้ทรัพย์สินที่เช่านั้นเสียหายในขณะที่อยู่ในความครอบครองของผู้เช่าย่อมถือว่าทำให้ผู้เช่าได้รับความเสียหาย
กฎหมายซื้อขาย,ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์,คำพิพากษาศาลฎีกา