ในกรณีที่โจทก์ฟ้องคดีต่อศาลแล้ว ต่อมาศาลมีคำสั่งยกฟ้องคดีเพราะโจทก์ไม่มีอำนาจฟ้อง จำเลยจะมีสิทธิ์ฟ้องแย้งต่อศาลเพื่อเรียกร้องค่าเสียหายจากโจทก์ได้หรือไม่?
ฟ้องแย้ง ตามมาตรา 177 วรรค 3 ประกอบมาตรา 179 วรรคท้าย ฟ้องแย้ง ตามมาตรา 177 วรรค 3 ประกอบมาตรา 179 วรรคท้าย  ฟ้องแย้ง ตามมาตรา 177 วรรค 3 ประกอบมาตรา 179 วรรคท้าย ********* ********* ********* 1) คดีที่ไม่มีข้อพิพาทหากมีผู้คัดค้าน ผู้คัดค้านย่อมมีฐานะเป็นจำเลย จึงมีสิทธิฟ้องแย้งผู้ร้องได้ (ฎีกาที่ 385 / 2544)
2) จำเลยอาจฟ้องแย้งมาในคำให้การหรือในคำร้องขอแก้ไขเพิ่มเติมคำให้การก็ได้ (ฎีกาที่ 629 / 2524)
3) คดีที่มีการฟ้องแย้งต่อมาฟ้องเดิมตกไป คดีในส่วนฟ้องแย้งจะสามารถดำเนินกระบวนพิจารณาต่อไปได้หรือไม่ แยกพิจารณาได้ดังนี้
3.1) กรณีที่โจทก์ไม่สามารถเสนอคำฟ้องต่อศาลได้เพราะโจทก์ไม่มีอำนาจฟ้อง เช่น ฟ้องโจทก์เป็นฟ้องซ้อนหรือฟ้องซ้ำหรือดำเนินกระบวนพิจารณาซ้ำ หรือโจทก์ไม่มีอำนาจฟ้องเพราะฟ้องโจทก์เป็นคดีอุทลุม เป็นกรณีที่โจทก์ไม่มีสิทธิ์ยื่นฟ้องคดีต่อศาล ศาลจะต้องพิพากษายกฟ้อง กรณีเช่นนี้ฟ้องแย้งย่อมตกไปด้วย เพราะเมื่อฟ้องโจทก์เป็นฟ้องต้องห้าม โจทก์ย่อมไม่อาจเสนอคำฟ้องต่อศาลได้ จึงไม่มีตัวโจทก์ที่จะเป็นจำเลยในส่วนฟ้องแย้ง ดังนั้นฟ้องแย้งจึงตกไป (ฎีกาที่ 10635 / 2556,ฎีกาที่ 2152 / 2557)
3.2) กรณีที่โจทก์สามารถเสนอคำฟ้องต่อศาลได้โดยชอบ ต่อมาภายหลังศาลมีคำสั่งจำหน่ายคดีสำหรับฟ้องเดิมจากสารบบความหรือพิพากษายกฟ้อง เช่น โจทก์ถอนฟ้อง โจทก์ทิ้งฟ้อง โจทก์ขาดนัดพิจารณา หรือโจทก์ไม่ได้ยื่นคำขอในกรณีที่จำเลยขาดนัดยื่นคำให้การตามมาตรา 198 หรือศาลยกฟ้องเพราะฟ้องโจทก์เคลือบคลุม กรณีนี้ทำให้เฉพาะคำฟ้องเดิมเสร็จไปจากการพิจารณาของศาล แต่ยังคงมีตัวโจทก์ที่จะเป็นจำเลยในส่วนฟ้องแย้งอยู่ต่อไป จึงถือว่า มีคู่ความครบถ้วนที่ศาลจะดำเนินกระบวนพิจารณาในส่วนของฟ้องแย้ง ดังนั้น ฟ้องแย้งจึงไม่ตกไปตามฟ้องเดิม
4) ฟ้องแย้งต้องเกี่ยวข้องกับฟ้องเดิมพอที่จะรวมพิจารณาชี้ขาดตัดสินไปด้วยกันได้ ฟ้องแย้งที่ไม่เกี่ยวกับฟ้องเดิม มีดังนี้
4.1) ฟ้องแย้งที่มีเงื่อนไข ถือว่าเป็นฟ้องแย้งที่ไม่เกี่ยวกับฟ้องเดิม (ฎีกาที่ 64 / 2555)
4.2) ฟ้องแย้งที่อาศัยเหตุแห่งการฟ้องของโจทก์มาเป็นข้ออ้างในฟ้องแย้ง ถือว่าไม่เกี่ยวกับฟ้องเดิม เช่น ตามคำฟ้องของโจทก์ฟ้องให้จำเลยรับผิดชดใช้ค่าเสียหายจากการละเมิด ส่วนฟ้องแย้งจำเลยอ้างว่าโจทก์ฟ้องคดีโดยไม่สุจริต (ฎีกาที่ 466 / 2557)
4.3) ฟ้องแย้งของจำเลยที่เรียกค่าเสียหายอันเกิดจากการที่ศาลชั้นต้นมีคำสั่งอายัดชั่วคราวก่อนพิพากษา ไม่เกี่ยวกับฟ้องเดิมเพราะมูลหนี้ตามฟ้องแย้งเกิดจากกระบวนพิจารณาของศาลชั้นต้นที่ใช้วิธีการชั่วคราวก่อนพิพากษาซึ่งแยกออกต่างหากจากคำฟ้องเดิม (ฎีกาที่ 6249 / 2538)
4.4) ฟ้องแย้งบุคคลภายนอก ไม่เกี่ยวกับฟ้องเดิม (ฎีกาที่ 3160 / 2557)
5) ปัญหาว่าฟ้องแย้งเกี่ยวข้องกับฟ้องเดิมหรือไม่ ถือเป็นปัญหาข้อกฎหมายอันเกี่ยวด้วยความสงบเรียบร้อย แม้คู่ความไม่ได้ยกขึ้นกล่าวอ้าง ศาลมีอำนาจหยิบยกขึ้นวินิจฉัยเองได้ตามมาตรา 142 (5) 1) คดีที่ไม่มีข้อพิพาทหากมีผู้คัดค้าน ผู้คัดค้านย่อมมีฐานะเป็นจำเลย จึงมีสิทธิฟ้องแย้งผู้ร้องได้ (ฎีกาที่ 385 / 2544)
2) จำเลยอาจฟ้องแย้งมาในคำให้การหรือในคำร้องขอแก้ไขเพิ่มเติมคำให้การก็ได้ (ฎีกาที่ 629 / 2524)
3) คดีที่มีการฟ้องแย้งต่อมาฟ้องเดิมตกไป คดีในส่วนฟ้องแย้งจะสามารถดำเนินกระบวนพิจารณาต่อไปได้หรือไม่ แยกพิจารณาได้ดังนี้
3.1) กรณีที่โจทก์ไม่สามารถเสนอคำฟ้องต่อศาลได้เพราะโจทก์ไม่มีอำนาจฟ้อง เช่น ฟ้องโจทก์เป็นฟ้องซ้อนหรือฟ้องซ้ำหรือดำเนินกระบวนพิจารณาซ้ำ หรือโจทก์ไม่มีอำนาจฟ้องเพราะฟ้องโจทก์เป็นคดีอุทลุม เป็นกรณีที่โจทก์ไม่มีสิทธิ์ยื่นฟ้องคดีต่อศาล ศาลจะต้องพิพากษายกฟ้อง กรณีเช่นนี้ฟ้องแย้งย่อมตกไปด้วย เพราะเมื่อฟ้องโจทก์เป็นฟ้องต้องห้าม โจทก์ย่อมไม่อาจเสนอคำฟ้องต่อศาลได้ จึงไม่มีตัวโจทก์ที่จะเป็นจำเลยในส่วนฟ้องแย้ง ดังนั้นฟ้องแย้งจึงตกไป (ฎีกาที่ 10635 / 2556,ฎีกาที่ 2152 / 2557)
3.2) กรณีที่โจทก์สามารถเสนอคำฟ้องต่อศาลได้โดยชอบ ต่อมาภายหลังศาลมีคำสั่งจำหน่ายคดีสำหรับฟ้องเดิมจากสารบบความหรือพิพากษายกฟ้อง เช่น โจทก์ถอนฟ้อง โจทก์ทิ้งฟ้อง โจทก์ขาดนัดพิจารณา หรือโจทก์ไม่ได้ยื่นคำขอในกรณีที่จำเลยขาดนัดยื่นคำให้การตามมาตรา 198 หรือศาลยกฟ้องเพราะฟ้องโจทก์เคลือบคลุม กรณีนี้ทำให้เฉพาะคำฟ้องเดิมเสร็จไปจากการพิจารณาของศาล แต่ยังคงมีตัวโจทก์ที่จะเป็นจำเลยในส่วนฟ้องแย้งอยู่ต่อไป จึงถือว่า มีคู่ความครบถ้วนที่ศาลจะดำเนินกระบวนพิจารณาในส่วนของฟ้องแย้ง ดังนั้น ฟ้องแย้งจึงไม่ตกไปตามฟ้องเดิม
4) ฟ้องแย้งต้องเกี่ยวข้องกับฟ้องเดิมพอที่จะรวมพิจารณาชี้ขาดตัดสินไปด้วยกันได้ ฟ้องแย้งที่ไม่เกี่ยวกับฟ้องเดิม มีดังนี้
4.1) ฟ้องแย้งที่มีเงื่อนไข ถือว่าเป็นฟ้องแย้งที่ไม่เกี่ยวกับฟ้องเดิม (ฎีกาที่ 64 / 2555)
4.2) ฟ้องแย้งที่อาศัยเหตุแห่งการฟ้องของโจทก์มาเป็นข้ออ้างในฟ้องแย้ง ถือว่าไม่เกี่ยวกับฟ้องเดิม เช่น ตามคำฟ้องของโจทก์ฟ้องให้จำเลยรับผิดชดใช้ค่าเสียหายจากการละเมิด ส่วนฟ้องแย้งจำเลยอ้างว่าโจทก์ฟ้องคดีโดยไม่สุจริต (ฎีกาที่ 466 / 2557)
4.3) ฟ้องแย้งของจำเลยที่เรียกค่าเสียหายอันเกิดจากการที่ศาลชั้นต้นมีคำสั่งอายัดชั่วคราวก่อนพิพากษา ไม่เกี่ยวกับฟ้องเดิมเพราะมูลหนี้ตามฟ้องแย้งเกิดจากกระบวนพิจารณาของศาลชั้นต้นที่ใช้วิธีการชั่วคราวก่อนพิพากษาซึ่งแยกออกต่างหากจากคำฟ้องเดิม (ฎีกาที่ 6249 / 2538)
4.4) ฟ้องแย้งบุคคลภายนอก ไม่เกี่ยวกับฟ้องเดิม (ฎีกาที่ 3160 / 2557)
5) ปัญหาว่าฟ้องแย้งเกี่ยวข้องกับฟ้องเดิมหรือไม่ ถือเป็นปัญหาข้อกฎหมายอันเกี่ยวด้วยความสงบเรียบร้อย แม้คู่ความไม่ได้ยกขึ้นกล่าวอ้าง ศาลมีอำนาจหยิบยกขึ้นวินิจฉัยเองได้ตามมาตรา 142 (5)  อ้างอิง : ติวเตอร์ใหม่ อ้างอิง : ติวเตอร์ใหม่
ไม่สามารถฟ้องแย้งได้ จากบทความที่ให้มานั้น อธิบายถึงหลักกฎหมายเกี่ยวกับฟ้องแย้งไว้ ดังนี้

ฟ้องแย้ง หมายถึง คำฟ้องที่จำเลยยื่นต่อศาลเพื่อเรียกร้องสิทธิ์จากโจทก์

มาตรา 177 วรรค 3 ประกอบมาตรา 179 วรรคท้าย ของประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง บัญญัติไว้ว่า จำเลยอาจฟ้องแย้งได้ในคดีที่มีมูลและโจทก์มีอำนาจฟ้อง

คดีที่โจทก์ไม่มีอำนาจฟ้อง หมายถึง คดีที่โจทก์ไม่สามารถยื่นฟ้องต่อศาลได้ตามกฎหมาย เช่น

1. โจทก์เป็นบุคคลไร้ความสามารถ

2. โจทก์ไม่มีมูลหนี้ตามฟ้อง

ดังนั้น ในกรณีที่โจทก์ฟ้องคดีต่อศาลแล้ว ต่อมาศาลมีคำสั่งยกฟ้องคดีเพราะโจทก์ไม่มีอำนาจฟ้อง แสดงว่าโจทก์ไม่มีสิทธิ์ยื่นฟ้องคดีต่อศาลตั้งแต่แรก

ผลที่ตามมาคือ คดีไม่มีมูล โจทก์จึงไม่มีสิทธิ์ฟ้องคดีต่อศาล จำเลยจึงไม่มีสิทธิ์ฟ้องแย้งต่อศาลเพื่อเรียกร้องค่าเสียหายจากโจทก์ได้

อย่างไรก็ตาม จำเลยยังมีสิทธิ์เรียกร้องค่าเสียหายจากโจทก์ได้โดยวิธีอื่น เช่น

1. ยื่นคำร้องขอค่าเสียหายต่อศาล ในคดีอื่น

2. ฟ้องร้องต่อศาล โดยตรง

โดยจำเลยต้องพิสูจน์ให้ศาลเห็นว่า
1. โจทก์ไม่มีอำนาจฟ้อง
2. โจทก์กระทำโดยประมาทเลินเล่อ
3. จำเลยได้รับความเสียหายจากการกระทำของโจทก์

ตัวอย่างกรณี
• ฎีกาที่ 10635/2556 โจทก์ฟ้องคดีต่อศาล โดยอ้างว่าจำเลยเป็นเจ้าของกรรมสิทธิ์ในที่ดินแปลงพิพาท โจทก์จึงมีสิทธิครอบครองที่ดินแปลงดังกล่าว ต่อมาศาลมีคำสั่งยกฟ้องคดีเพราะโจทก์ไม่มีกรรมสิทธิ์ในที่ดินแปลงพิพาท

• ฎีกาที่ 2152/2557 โจทก์ฟ้องคดีต่อศาล โดยอ้างว่าจำเลยละเมิดลิขสิทธิ์ของโจทก์ ต่อมาศาลมีคำสั่งยกฟ้องคดีเพราะโจทก์ไม่มีลิขสิทธิ์ในงานอันเป็นพิพาท

ในทั้งสองกรณีนี้ จำเลยไม่มีสิทธิ์ฟ้องแย้งต่อศาลเพื่อเรียกร้องค่าเสียหายจากโจทก์ได้ เพราะโจทก์ไม่มีอำนาจฟ้อง

สรุป
• ในกรณีที่โจทก์ฟ้องคดีต่อศาลแล้ว ต่อมาศาลมีคำสั่งยกฟ้องคดีเพราะโจทก์ไม่มีอำนาจฟ้อง จำเลยไม่มีสิทธิ์ฟ้องแย้งต่อศาลเพื่อเรียกร้องค่าเสียหายจากโจทก์ได้
ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์,ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งฯ(วิแพ่ง)