โรคติดเชื้อไวรัสเอชไอวีสามารถถ่ายทอดติดต่อกันได้ ๓ ทางหลักได้แก่อะไรบ้าง
กลัวเอดส์ ถาม อั้มพะเยา ดิฉันขอถามปัญหาเกี่ยวกับเอชไอวี ดังนี้ 1 เชื้อเอดส์สามารถรักษาได้หรือไม่ 2 การออกกำลังกาย กินอาหาร ช่วยให้หายจากเอดส์ได้หรือไม่ 3 เชื้อเข้าสู่ร่างกายแสดงอาการเมื่อใด ขณะนี้ลิ้นเป็นฝ้า ไปพบแพทย์ที่โรงพยาบาล ได้ยาเม็ดสีฟ้ากับยาเม็ดสีชมพู กินก็หายพักเดียว ขณะนี้เป็นอีก ยาหมด อยากรู้ว่ายาอะไร ไปหาหมอโรคผิวหนังมา ถามหมอก็เหมือนหมอจะกลัว เหมือนรังเกียจ ไม่ยอมเข้าใกล้เลย ถามอะไรหมอก็บอกปัด ถามหมอว่ารักษาได้มั้ย หมอก็ไม่มีคำตอบอะไรให้ ทำให้เครียดมาก ไม่คิดว่าตัวเองจะติดเชื้อ เพราะไม่ได้ใช้ชีวิตเสี่ยง เพราะเป็นคนรักษาสุขภาพ ออกกำลังกายสม่ำเสมอ เลือกกินอาหารที่เป็นประโยชน์ ตอนนี้รู้สึกเครียดมาก เพราะอดีตแฟนเคยเปลี่ยนคู่นอนบ่อย ดิฉันควรปฏิบัติตัวอย่างไรให้สุขภาพแข็งแรง จำเป็นต้องกินยาอะไรบ้าง ตอบ พญนันทิสา โชติรสนิรมิต และ นพสุวัฒน์ จริยาเลิศศักดิ์ ขอตอบเป็นภาพรวมเกี่ยวกับโรคเอดส์ โดยไม่แยกตอบเป็นข้อๆ เพื่อให้เข้าใจได้ง่ายขึ้น ดังนี้ โรคเอดส์หรือโรคติดเชื้อไวรัสเอชไอวีสามารถถ่ายทอดติดต่อกันได้ ๓ ทางหลักๆ ด้วยกัน คือ 1 การมีเพศสัมพันธ์กับผู้ที่มีเชื้อ 2 ผ่านทางเข็มฉีดยาเสพติดที่สัมผัสกับเลือดที่มีเชื้อไวรัสอยู่ 3 การถ่ายทอดผ่านจากแม่ที่ติดเชื้อไปสู่ทารกในครรภ์ เมื่อเชื้อเอชไอวีผ่านเข้าสู่ร่างกายในระยะแรกๆ อาจทำให้เกิดอาการในระยะเฉียบพลันคือ ไข้ เจ็บคอ ถ่ายเหลว มีผื่นขึ้น ต่อมน้ำเหลืองโต แต่บางคนอาจจะไม่สังเกตเห็นอาการผิดปกติใดๆ เลยก็ได้ หลังจากนั้นเชื้อไวรัสที่เข้าสู่ร่างกายจะค่อยๆ เพิ่มจำนวนมากขึ้นเรื่อยๆ โดยในระยะนี้ เราอาจไม่มีอาการเจ็บป่วยใดๆ ให้สังเกตเห็นได้อย่างชัดเจนนานกว่า ๕-๗ ปี บางรายอาจไม่มีอาการผิดปกตินานเกินกว่า ๑๐ ปีก็มีเหมือนกัน เนื่องจากเชื้อไวรัสเอชไอวีจะไปทำลายเม็ดเลือดขาวบางชนิดในร่างกายที่เรียกว่า เม็ดเลือดขาว CD4 จึงทำให้ผู้ติดเชื้อเริ่มมีภูมิต้านทานต่อโรคทั่วๆ ไปลดลง และเริ่มมีอาการเจ็บป่วยด้วยโรคติดเชื้อฉวยโอกาสแปลกๆ ให้เห็นบ่อยขึ้น เช่น ลิ้นเป็นฝ้าขาวจากเชื้อรา ท้องเสียเรื้อรัง น้ำหนักตัวลดลง อาจเป็นโรคงูสวัดแบบรุนแรง เป็นโรคเชื้อราขึ้นสมอง หรือ โรควัณโรค เป็นต้น ปัจจุบันมีการพัฒนายาต้านไวรัสเอดส์หลายชนิดออกมาใช้รักษาอย่างได้ผล แพทย์จะพิจารณาเริ่มให้กินยาต้านเมื่อระดับภูมิต้านทานลดลงไปพอควร โดยดูจากระดับเม็ดเลือดขาว CD4 หากลดลงต่ำกว่า ๒๕๐ ตัวต่อลูกบาศก์มิลลิเมตร ก็ควรจะเริ่มกินยาต้านไวรัสได้ ไม่มีการรักษาโรคเอดส์ด้วยวิธีผ่าตัดหรือถ่ายเลือด แม้ว่ายาต้านไวรัสจะไม่สามารถทำลายเชื้อเอดส์ให้หมดไปจากร่างกายได้ แต่ก็ช่วยลดจำนวนเชื้อไวรัสในเลือดลงไปได้อย่างมาก ทำให้เรามีเม็ดเลือดขาว CD4 เพิ่มสูงขึ้น และภูมิต้านทานโรคดีขึ้นตามไปด้วย แต่ที่สำคัญที่ต้องจดจำไว้และปฏิบัติอย่างเคร่งครัด ก็คือต้องกินยาต้านไวรัสให้ถูกต้อง กินทุกวัน ห้ามขาดยา เพราะอาจมีผลทำให้เชื้อไวรัสดื้อต่อยารักษาได้ หากเราขาดยาหรือลืมกินยาบ่อยๆ สำหรับการใช้สิทธิรักษาพยาบาล โชคดีของประเทศไทยที่รัฐบาลกำหนดให้ใช้สิทธิหลักประกันสุขภาพที่มีในการรักษาโรคเอดส์ได้ ไม่ว่าจะเป็นสิทธิประกันสังคม บัตรฟรีรักษาทุกโรค และสวัสดิการของราชการ ฉะนั้น หากคุณติดเชื้อเอดส์จริง ย่อมใช้สิทธิที่มีอยู่ เข้าไปขอรับการรักษาฟรีได้จากโรงพยาบาลที่ดูแลคุณอยู่ คุณมีอาการลิ้นเป็นฝ้า ซึ่งปกติอาการลิ้นเป็นฝ้าอาจจะเกิดจากสาเหตุต่างๆ ได้มากมาย ไม่จำเป็นต้องเป็นผู้ติดเชื้อเอดส์เสมอไป คุณบอกว่าไม่เคยมีพฤติกรรมเสี่ยง แต่แฟนของคุณอาจจะเคยมีพฤติกรรมเสี่ยงมาก่อน จึงมีความเป็นไปได้ที่คุณอาจจะติดจากเขา มากกว่าที่เขาจะติดเชื้อจากคุณ ฉะนั้น ขอแนะนำให้ไปโรงพยาบาลใกล้บ้านที่คุณใช้สิทธิประกันสังคมได้ เพื่อขอรับคำปรึกษาและขอตรวจเลือดดูก่อน เพื่อดูว่าคุณมีผลเลือดเป็นบวกจากการมีเชื้อไวรัสเอดส์อยู่จริงไหม มีโอกาสที่ผลเลือดอาจเป็นปกติ ก็แปลว่าคุณไม่ได้ติดเชื้อ จะได้รักษาโรคตามต้นเหตุที่เป็น เคยเจอเหมือนกันที่คนไข้กลัวเป็นโรคเอดส์มาก กลัวจนเครียด เลยทำให้ลิ้นเป็นฝ้าขาวมากขึ้นก็มี เพราะนอนไม่หลับ คิดมาก กินอาหารไม่อร่อย ร่างกายเลยทรุดโทรมลง แต่พอไปตรวจเลือดแล้ว ผลออกมาเป็นลบ ลิ้นที่เป็นฝ้าหายไปเลย และอยู่อย่างสุขสบายมาจนถึงปัจจุบัน ถ้าหากผลการตรวจเลือดเป็นบวกจากโรคเอดส์อย่างที่คุณวิตกกังวลอยู่จริง ก็แสดงว่าคุณน่าจะติดมาจากสามีหรือจากพฤติกรรมเสี่ยงบางอย่างที่อาจจะลืมไปแล้ว ปัจจุบัน โรคเอดส์ไม่ได้เป็นโรคน่ากลัวหรือน่ารังเกียจเหมือนสมัย ๑๐ กว่าปีก่อนแล้ว เพราะทั่วโลกมีคนติดเชื้อเอดส์ที่มีชีวิตอยู่มากกว่า ๓๐ ล้านคน ป้ายคำ ถามตอบปัญหาสุขภาพ คุยสุขภาพ ถามตอบปัญหาสุขภาพ นพสุวัฒน์ จริยาเลิศศักดิ์ พญนันทิสา โชติรสนิรมิต   ภัยพิบัติ 17 10 ภัยพิบัติจากกระสุนปืน การบาดเจ็บจากกระสุนปืนเกือบทั้งหมดเป็นแผลทะลุ penetrating wound ซึ่งถ้าถูกอวัยวะสำคัญหรือทำให้เลือดออกมาก ผู้บาดเจ็บก็จะเสียชีวิต ยกเว้นกระสุนยางที่ยิงจากระยะไกลจะทำให้เกิดแผลฟกช้ำเป็นสำคัญ แต่ในระยะใกล้จะเกิดแผลทะลุและทำให้เสียชีวิตได้ ลูกกระสุนที่วิ่งผ่านเนื้อเยื่อจะทำให้เนื้อเยื่อถูกอัด tissue crush เป็นรูหรือโพรงถาวร permanent cavity ตามทางที่กระสุนผ่าน และเนื้อเยื่อถูกเบียด tissue stretch ทำให้เกิดโพรงชั่วคราว temporary cavity รอบๆ ทางผ่านที่อาจจะหายไปถ้าเนื้อเยื่อของอวัยวะนั้นยืดหยุ่นได้มาก เช่น ผิวหนัง กล้ามเนื้อปอด ทำให้เกิดการบาดเจ็บน้อยลง แต่อวัยวะที่ยืดหยุ่นน้อย เช่น ตับ สมอง โพรงชั่วคราวจะใหญ่และไม่หายไป ทำให้การบาดเจ็บรุนแรงขึ้น โดยเฉพาะในสมองที่อยู่ในกะโหลกศีรษะ ซึ่งแรงดันในสมองจะเพิ่มขึ้นมาก ขนาดของโพรงชั่วคราวจะขึ้นกับความเร็วของลูกกระสุนขณะวิ่งผ่านเนื้อเยื่อนั้น ปืนสงครามและปืนที่ใช้ในการซุ่มยิง sni-per attack จะให้ความเร็วกระสุนปืนสูงกว่าปืนทั่วไป ขณะเกิดเหตุ นอกจากการตั้งรับผู้บาดเจ็บที่โรงพยาบาลแล้ว การส่งผู้ชำนาญการคัดแยกผู้บาดเจ็บและชำนาญการกู้ชีพไปตั้ง หน่วยรักษาพยาบาลฉุกเฉิน ในจุดที่ปลอดภัยใกล้จุดเกิดเหตุ โดยประสานกับตำรวจทหารในจุดเกิดเหตุก่อน จะช่วยรักษาชีวิตของผู้บาดเจ็บได้มากขึ้น และช่วยให้การส่งผู้บาดเจ็บกระจายไปยังโรงพยาบาลต่างๆได้ถูกต้องและเป็นระเบียบมากขึ้น แพทย์และพยาบาลไม่ควรเข้าไปในจุดเกิดเหตุ ที่ยังมีการยิงกันอยู่ ควรให้ฝ่ายตำรวจทหาร หรือหน่วยหา-กู้-นำออก หน่วยกู้ภัย ที่ชำนาญในเรื่องนี้นำผู้บาดเจ็บมาส่งที่ หน่วยรักษาพยาบาลฉุกเฉิน และทำการคัดแยกและกู้ชีพที่หน่วยก่อนส่งต่อไปยังโรงพยาบาล ที่โรงพยาบาลควรประเมินขั้นแรก primary survey แล้วกู้ชีพก่อนตามด้วยการประเมินขั้นสอง secondary survey หารูกระสุนเข้าและออก ควรถอดเสื้อผ้าออก และตรวจหนังศีรษะ ใต้ผม ด้านหลัง รักแร้ ก้น และส่วนที่ชอบลืมตรวจอื่นๆ ผู้ป่วยที่ลูกกระสุนทะลุทรวงอกและอาการไม่ดี ควรรีบใส่ท่อระบายช่องอกด้านที่ผิดปกติหรือทั้ง 2 ด้าน ผู้ป่วยที่ลูกกระสุนทะลุเข้าช่องท้อง ควรผ่าเปิดช่องท้อง exploratory laparotomy ผู้ป่วยที่กระดูกหักจากลูกปืน ให้รักษาแบบกระดูกหักทะลุ open fracture เป็นต้น ผู้ป่วยเหล่านี้เป็นผู้ป่วยคดี ต้องเก็บหลักฐานต่างๆ เช่น ภาพรูกระสุนเข้าและออก เขม่าดินปืน หัวกระสุน ที่ผ่าตัดออกได้ รูปใบหน้าและรอยสักตำหนิต่างๆ ลายนิ้วมือและเอกซเรย์ฟันในผู้ป่วยที่เสียชีวิต เป็นต้น หลังเกิดเหตุ ควรดำเนินการตามแผนฟื้นฟูสำหรับโรงพยาบาลและชุมชนด้วย 11 ภัยพิบัติจากระเบิด การระเบิด explosion เกิดเมื่อของแข็งหรือของเหลวเปลี่ยนสภาพเป็นก๊าซอย่างรวดเร็วทำให้เกิดพลังงาน แรงอัดดัน และความร้อน ขึ้นอย่างมหาศาล แรงดันอาจสูงถึง 150000-4000000 ปอนด์ต่อตารางนิ้ว และอุณหภูมิ 2000-4000๐ซ วัตถุระเบิด explosives คือสารเคมีที่เป็นสารประกอบหรือสารผสม ที่เมื่อถูกกระตุ้นด้วยความร้อน แรงกระแทกเสียดสีสั่นสะเทือน จะเกิดปฏิกิริยาเปลี่ยนสภาพเป็นก๊าซได้อย่างรวดเร็ว วัตถุระเบิดแรงต่ำ low-order explosive LOE จะมีปฏิกิริยาช้า มีความเร็วน้อยกว่าความเร็วเสียง จึงมีลักษณะแบบการเผาไหม้อย่างรวดเร็ว deflagration เช่นพลุ ดอกไม้ไฟ บั้งไฟ วัตถุระเบิดแรงสูง high-order explosive HOE บางชนิดจะมีปฏิกิริยาเร็วกว่าความเร็วของแสง จึงระเบิดรุนแรง detonation เช่น trinitrotoluene TNT diatomite nitroglycerine Dynamite nitroglycerine nitrocellulose Blasting Gelatin ammonium nitrate fuel oil ANFO ammonium nitrate สารอินทรีย์ น้ำ Water gel ซึ่งหากนำมาทำให้ไวต่อการจุดระเบิดด้วยเชื้อปะทุ หรือด้วยวัตถุระเบิดแรงสูง ก็จะกลายเป็นวัตถุระเบิดชนิดเหลวหนืด slurry explosive ที่มีชื่อการค้าเช่น Powergel Magnum ของใช้ในบ้านก็อาจระเบิดได้ เช่น ถังแก๊ส ถังดับเพลิง ถังออกซิเจนสำหรับผู้ป่วย หม้อน้ำร้อน เป็นต้น การบาดเจ็บจากระเบิด เกิดจาก 1 คลื่นระเบิด blast wave ทำให้เกิดการบาดเจ็บขั้นแรก primary blast injury PBI เกิดจากแรงดันบรรยากาศที่กระแทกเข้าใส่จากการระเบิด ดูภาพที่ 1-2 เป็นการบาดเจ็บแบบแรงกระแทก blunt trauma ภาพที่ 1 การบาดเจ็บขั้นแรกจากระเบิด primary blast injury PBI ภาพที่ 2 ปัจจัยสำคัญ 4 อย่างที่มีอิทธิพลต่อการบาดเจ็บขั้นแรกจากระเบิด PBI 2 สะเก็ดระเบิด shrapnel debris ทำให้เกิดการบาดเจ็บขั้นสอง secondary blast injury จากสะเก็ดระเบิด และสิ่งอื่นที่ปลิวมาปะทะร่างกาย เป็นทั้งการบาดเจ็บทะลุและไม่ทะลุ penetrating blunt trauma 3 ลมระเบิด blast wind ทำให้เกิดการบาดเจ็บขั้นสาม tertiary blast injury คือผู้ป่วยถูกลมระเบิดผลักให้ล้มลง หรือปลิวไปกระแทกกับกำแพงต้นไม้ของแข็งอื่นๆ มีความแรงและความเร็วน้อยกว่าคลื่นระเบิดมาก ภาพที่ 3 4 สิ่งอื่น เช่น ความร้อน ไฟ ควันระเบิด ตึกถล่ม ก๊าซพิษ เช่น CO ทำให้เกิดการบาดเจ็บขั้นสี่ quarternary blast injury การบาดเจ็บขั้นแรก PBI เกิดจากคลื่นระเบิดที่ทำให้เกิดแรงดันสถิตสูงเกิน static overpressure ทำให้เกิดการบาดเจ็บจากแรงดัน barotrauma ที่มีผลต่ออวัยวะที่มีลมอยู่ เช่น หู ดับแตกทะลุ ปอด แตกรั่วช้ำเลือดออกเกิด systemic air embolism กระเพาะลำไส้ เลือดออกทะลุ PBI อาจเกิดเฉียบพลัน acute หรือช้า delayed หลายชั่วโมงหลังระเบิด ภาวะแก้วหูทะลุจะเกิดก่อน PBI ปอดแบบเฉียบพลัน ถ้าแก้วหูไม่ทะลุ มักไม่เกิด PBI ปอดทั้งแบบเฉียบพลันและแบบช้า การใส่เสื้อเกราะไม่ป้องกัน PBI ได้ แต่ป้องกันสะเก็ดระเบิดได้ ระเบิดจะมีอันตรายรุนแรงมากขึ้น ถ้าแรงระเบิดสูงขึ้น อยู่ในตัวกลางที่หนาแน่นกว่า เช่น ในน้ำ รัศมีมรณะ lethal radius จะประมาณ 3 เท่าของในอากาศ อยู่ใกล้ ความแรงระเบิดจะลดลงประมาณ 1ระยะทาง3 อยู่ในที่ปิด เช่น ในห้อง ในรถ ในอุโมงค์ เป็นต้น ก่อนเกิดเหตุ โรงพยาบาลเองมีวัตถุไวไฟ และสิ่งที่อาจระเบิดได้จำนวนมากเช่น ถังเชื้อเพลิง ถังแก๊ส ถังออกซิเจน หม้อไอน้ำอบนึ่งผ้าและเครื่องมือแพทย์ เป็นต้น จึงต้องดูแลและลดความเสี่ยงของสิ่งเหล่านี้ลงให้มากที่สุดเท่าที่จะทำได้ ภาพที่ 3 การบาดเจ็บขั้นสามจากลมระเบิด blast wind แรงดัน pressure วัดเป็นเท่าตัวของ แรงดันบรรยากาศความเร็ว velocity วัดเป็นเมตรวินาที ms ส่วนแผนรับภัยพิบัติจากระเบิดนอกโรงพยาบาล จะคล้ายกับแผนรับภัยพิบัติจากการบาดเจ็บหมู่โดยทั่วไป และการประสานงานกับหน่วยความมั่นคงต่างๆ รวมทั้งการฝึกซ้อมร่วมกันเป็นประจำจะทำให้การเผชิญภัยพิบัติจากระเบิดมีประสิทธิภาพและประสิทธิผลเพิ่มขึ้น ขณะเกิดเหตุ สิ่งสำคัญที่สุดคือ ความปลอดภัยของผู้เข้าทำการช่วยเหลือผู้บาดเจ็บ หน่วยหา-กู้-นำออก หน่วยกู้ภัย ควรเข้าสู่จุดเกิดเหตุ หลังจากทหารตำรวจได้จัดการ เคลียร์ ให้จุดเกิดเหตุปลอดภัยจากระเบิดซ้ำซ้อน และอันตรายจากตึกถล่ม ก๊าซพิษ สารเคมีรั่วไหล หรืออื่นๆ แล้ว และนำผู้บาดเจ็บออกมาล้างพิษในกรณีที่สงสัยว่าอาจเปื้อนสารพิษ แล้วจึงนำผู้บาดเจ็บส่ง หน่วยรักษาพยาบาลฉุกเฉิน ที่โรงพยาบาลส่งไปคัดแยกและตรวจรักษาขั้นต้นแก่ผู้บาดเจ็บในจุดที่ปลอดภัยและใกล้จุดเกิดเหตุ ผู้บาดเจ็บขั้นแรก PBI อาจไม่มีบาดแผล ถ้าไม่ได้รับบาดเจ็บขั้น 2-4 และอาจไม่มีอาการอะไรมากในระยะแรก ดังนั้น ถ้าบุคคลนั้นอยู่ใกล้ระเบิดมากกว่าผู้บาดเจ็บที่มีอาการมากทั้งที่อยู่ไกลระเบิดมากกว่า ให้สงสัยว่าบุคคลนั้นน่าจะเกิด PBI และให้นั่งนอนพัก และคอยเฝ้าอาการอย่างใกล้ชิด การปล่อยให้บุคคลนั้นเดินไปมาหรือเดินออกกำลัง จะเกิดอันตรายรุนแรงขึ้น ผู้ที่เสียชีวิตทันทีหลังระเบิด เกิดจากการบาดเจ็บที่สมอง เลือดออก PBI ของปอดและกระเพาะลำไส้ และการบาดเจ็บที่ทรวงอก แผลทะลุไม่ทะลุ ผู้ที่รอดชีวิต เกิดจากการบาดเจ็บที่ไม่รุนแรง เช่น PBI ของหูและตา แก้วหูทะลุ เลือดออกในหูตา กระดูกหัก แผลทะลุไม่ทะลุของอวัยวะที่ไม่อันตราย เป็นต้น ผู้ที่เสียชีวิตในระยะหลังมักเกิดจากการไม่คิดถึง PBI แบบช้า delayed PBI ของปอดกระเพาะลำไส้ ผู้ป่วยเหล่านี้ในระยะแรกอาจไม่มีอาการ และอาจเข้าไปช่วยแบกหามผู้บาดเจ็บอื่น ทำให้ตนเองเป็นอันตรายร้ายแรงขึ้นในระยะหลัง หลังเกิดเหตุ ควรดำเนินการตามแผนฟื้นฟูสำหรับโรงพยาบาลและชุมชนด้วย สันต์ หัตถีรัตน์ พบ ศาสตราจารย์เกียรติคุณ มหาวิทยาลัยมหิดล
1.  การมีเพศสัมพันธ์กับผู้ที่มีเชื้อ 
2.  ผ่านทางเข็มฉีดยาเสพติดที่สัมผัสกับเลือดที่มีเชื้อไวรัสอยู่ 
3.  การถ่ายทอดผ่านจากแม่ที่ติดเชื้อไปสู่ทารกในครรภ์ เมื่อเชื้อเอชไอวีผ่านเข้าสู่ร่างกายในระยะแรกๆ อาจทำให้เกิดอาการในระยะเฉียบพลันคือ ไข้ เจ็บคอ ถ่ายเหลว มีผื่นขึ้น ต่อมน้ำเหลืองโต แต่บางคนอาจจะไม่สังเกตเห็นอาการผิดปกติใดๆ เลยก็ได้ หลังจากนั้นเชื้อไวรัสที่เข้าสู่ร่างกายจะค่อยๆ เพิ่มจำนวนมากขึ้นเรื่อยๆ 
-  โดยในระยะนี้ เราอาจไม่มีอาการเจ็บป่วยใดๆ ให้สังเกตเห็นได้อย่างชัดเจนนานกว่า ๕-๗ ปี บางรายอาจไม่มีอาการผิดปกตินานเกินกว่า ๑๐ ปีก็มีเหมือนกัน  

เนื่องจากเชื้อไวรัสเอชไอวีจะไปทำลายเม็ดเลือดขาวบางชนิดในร่างกายที่เรียกว่า เม็ดเลือดขาว CD4 จึงทำให้ผู้ติดเชื้อเริ่มมีภูมิต้านทานต่อโรคทั่วๆ ไปลดลง และ:
1.  จะเริ่มมีอาการเจ็บป่วยด้วยโรคติดเชื้อฉวยโอกาสแปลกๆ ให้เห็นบ่อยขึ้น เช่น 
-  ลิ้นเป็นฝ้าขาวจากเชื้อรา 
-  ท้องเสียเรื้อรัง 
-  น้ำหนักตัวลดลง 
-  อาจเป็นโรคงูสวัดแบบรุนแรง 
-  เป็นโรคเชื้อราขึ้นสมอง หรือ โรควัณโรค เป็นต้น 
2.  ปัจจุบันมีการพัฒนายาต้านไวรัสเอดส์หลายชนดออกมาใช้รักษาอย่างได้ผล 
-  แพทย์จะพิจารณาเริ่มให้กินยาต้านเมื่อระดับภูมิต้านทานลดลงไปพอควร โดยดูจากระดับเม็ดเลือดขาว CD4 หากลดลงต่ำกว่า ๒๕๐ ตัวต่อลูกบาศก์มิลลิเมตร ก็ควรจะเริ่มกินยาต้านไวรัสได้ 
3.  ไม่มีการรักษาโรคเอดส์ด้วยวิธีผ่าตัดหรือถ่ายเลือด :
-  แม้ว่ายาต้านไวรัสจะไม่สามารถทำลายเชื้อเอดส์ให้หมดไปจากร่างกายได้ แต่ก็ช่วยลดจำนวนเชื้อไวรัสในเลือดลงไปได้อย่างมาก ทำให้เรามีเม็ดเลือดขาว CD4 เพิ่มสูงขึ้น และภูมิต้านทานโรคดีขึ้นตามไปด้วย 
4.  แต่ที่สำคัญที่ต้องจดจำไว้และปฏิบัติอย่างเคร่งครัด ก็คือ:
-  ต้องกินยาต้านไวรัสให้ถูกต้อง กินทุกวัน ห้ามขาดยา 
-  เพราะอาจมีผลทำให้เชื้อไวรัสดื้อต่อยารักษาได้ หากเราขาดยาหรือลืมกินยาบ่อยๆ
1.กุมารเวชศาสตร์ (กุมารเวชศาสตร์) - Pediatrics,9.สูติศาสตร์ (สูติศาสตร์) - Obstetrics,12.อายุรศาสตร์ (อายุรศาสตร์) - Internal Medicine