จงสรุปให้หน่อยยาคลายกังวสามารถจำแนกออกเป็นหลายกลุ่มได้ดังนี้คือ
ยาคลายกังวล หรือยาคลายความวิตกกังวล หรือยาคลายความกังวล หรือยาคลายเครียด หรือยาสงบประสาท หรือยาระงับประสาท (Anxiolytic หรือ Antipanic หรือ Antianxiety agent) เป็นยาที่ออกฤทธิ์ต่อระบบประสาทส่วนกลาง หรือต่อสมอง นอกจากจะมีฤทธิ์คลายความวิตกกังวลแล้วมักมีฤทธิ์ทำให้นอนหลับอีกด้วย

อาจจำแนกยาคลายกังวลออกเป็นหลายกลุ่มได้ดังนี้

1. บาร์บิทูเรต (Barbiturates): ใช้เป็นยาคลายกังวลช่วยสงบประสาท ใช้รักษาโรคลมชัก มีการออกฤทธิ์ที่ตัวรับ(Receptor) ที่ชื่อ GABA receptors ในสมอง ข้อพึงระวังคือ ยานี้สามารถออกฤทธิ์กดการหายใจ(ทำให้หายใจช้า หายใจตื้น หายใจเบา จนอาจถึงขั้นหยุดหายใจ) เกิดภาวะจิตหลอน/ประสาทหลอน ยานี้ห้ามใช้กับสตรีตั้งครรภ์และสตรีที่อยู่ภาวะให้นมบุตร ยานี้มักจะถูกนำมาใช้ก็ต่อเมื่อการตอบสนองของผู้ป่วยกับยากลุ่ม Benzodiazepines ใช้ไม่ได้ผล ตัวอย่างของยากลุ่มบาร์บิทูเรต เช่นยา Allobarbital, Alphenal, Amobarbital, Aprobarbital, Brallobarbital, Butobarbital, Butalbital, Cyclobarbital, Methylphenobarbital, Methohexital, Pentobarbital, Phenobarbital, Secobarbital, Talbutal, Thiamylal, Thiopental

2. เบนโซไดอะซิปีน (Benzodiazepine): เป็นยาช่วยให้นอนหลับ คลายความวิตกกังวล มีการออกฤทธิ์ต่อสมดุลของสารสื่อประสาทในสมองประเภท GABA ยานี้ทำให้กล้ามเนื้อผ่อนคลาย บำบัดอาการลมชัก อาจแบ่งกลุ่มยาเบนโซไดอะซิปีนโดยใช้เกณฑ์ของการออกฤทธิ์ เช่น ออกฤทธิ์ระยะสั้น ออกฤทธิ์ระยะเวลาปานกลาง และออกฤทธิ์ระยะเวลานาน ตัวอย่างของยากลุ่มเบนโซไดอะซิปีน เช่นยา Triazolam, Midazolam, Lorazepam, Alprazolam, Oxazepam, Temazepam, Estazolam, Flurazepam, Quazepam, Clonazepam, Chlordiazepoxide, Clobazam, Clorazepate, Diazepam, Lorazepam


3. คาร์บาเมท (Carbamates): จัดเป็นกลุ่มยาอีกหนึ่งทางเลือกเพื่อบำบัดอาการวิตกกังวล ตัวอย่างของยากลุ่มนี้ เช่นยา Meprobamate, Carisoprodol, Tybamate, Lorbamate

4. โอปิออยด์ (Opioid): เป็นกลุ่มยาที่มีคุณสมบัติคล้าย ยามอร์ฟีน(Morphine) มีการออกฤทธิ์ที่ประสาทส่วนกลาง รวมถึงระบบประสาทส่วนปลาย ยาในหมวดนี้หลายรายการที่ถูกจัดเป็นยาเสพติดให้โทษ ในวงการแพทย์มักใช้เป็นยาระงับปวด/ยาแก้ปวด (Painkilling properties) ยาบางรายการมีฤทธิ์บรรเทาอาการซึมเศร้า รวมถึงอาการวิตกกังวลอีกด้วย ตัวอย่างยาหมวดนี้ เช่นยา Fentanyl, Alphamethylfentanyl, Alfentanil, Sufentanil, Remifentanil, Carfentanyl, Ohmefentanyl, Pethidine, Ketobemidone, Allylprodine, Prodine, Propoxyphene, Dextropropoxyphene, Dextromoramide, Bezitramide, Piritramide, Methadone, Dipipanone, Levomethadyl acetate, Difenoxin, Diphenoxylate, Loperamide, Dezocine, Pentazocine, Phenazocine, Buprenorphine, Dihydroetorphine, Etorphine, Butorphanol, Nalbuphine, Levorphanol, Levomethorphan


5. กลุ่มยาต้านเศร้า (Antidepressants): นอกจากมีวัตถุประสงค์ลดภาวะซึมเศร้าแล้ว ยังมีฤทธิ์คลายความวิตกกังวล โดยถูกจัดออกเป็นหมวดหมู่ย่อยอีกดังนี้

5.1 Selective serotonin reuptake inhibitors/SSRIs: ช่วยบรรเทาภาวะซึมเศร้า คลายความวิตกกังวล อีกทั้งยังนำไปใช้ในวัตถุประสงค์อื่นๆอีก เช่น รักษาภาวะการกินอาหารผิดปกติกล่าวคือ กินมากหรือน้อยจนเกินไปอย่างใดอย่างหนึ่ง รักษาอาการย้ำคิดย้ำทำ บรรเทาอาการป่วยจากโรคหลอดเลือดสมอง และรักษาการหลั่งเร็วในบุรุษ เป็นต้น อาจจำแนกรายการยาของกลุ่มนี้ เช่นยา Citalopram, Dapoxetine, Escitalopram, Fluoxetine, Fluvoxamine, Indalpine, Paroxetine, Sertraline, Zimelidine


5.2 Selective norepinephrine reuptake inhibitors/SNRI: เป็นกลุ่มยาที่ใช้ รักษาอาการโรคซึมเศร้า ตัวยาจะทำหน้าที่ยับยั้งการดูดคืนกลับของสารสื่อประสาทชนิด Serotonin และชนิด Norepinephrine ทำให้สมองมีสารสื่อประสาททั้ง 2 ชนิดเป็นปริมาณที่เพียงพอและเหมาะสม ส่งผลให้การควบคุมกระบวนการรับรู้หรือกระบวนการทางความคิด เช่น อารมณ์ ความรู้สึก สิ่งเร้า และความสามารถของการจดจำให้เป็นไปอย่างปกติ อาจจำแนกยากลุ่ม SNRI ได้ดังนี้ เช่นยา Venlafaxine, Desvenlafaxine, Duloxetine, Milnacipran, Levomilnacipran,และ Sibutramine


5.3 Tricyclic and Tetracyclic antidepressants/TCAs: ยาในกลุ่มนี้มีฤทธิ์คลายความซึมเศร้าและบรรเทาอาการวิตกกังวลในเวลาเดียวกัน ตัวอย่างยากลุ่มนี้ เช่นยา Amitriptyline, Clomipramine, Doxepin, Dosulepin, Imipramine, Trimipramine, Desipramine, Nortriptyline, และ Protriptyline, Amoxapine, Maprotiline

5.4 Monoamine oxidase inhibitors/MAOIs: เป็นยารักษาโรคซึมเศร้าและใช้บำบัดโรควิตกกังวลได้ด้วย ตัวอย่างยาในกลุ่มนี้ เช่นยา Isocarboxazid, Nialamide, Phenelzine, Procarbazine, Hydracarbazine , Tranylcypromine, Moclobemide, Pirlindole, Toloxatone, Rasagiline, และ Selegiline


6. ซิมพาโธไลติก (Sympatholytic): เป็นกลุ่มยาที่ออกฤทธิ์ยับยั้งการทำงานของระบบประสาทอัตโนมัติ (Sympathetic nervous system) ซึ่งคอยควบคุมการทำงานของอวัยวะต่างๆในร่างกายที่อยู่นอกเหนือการควบคุมของอำนาจจิตใจ ข้อบ่งใช้และประโยชน์ทางคลินิก มักใช้เป็นยาลดความดันโลหิตสูง แต่ก็มีฤทธิ์คลายความวิตกกังวลได้ด้วย อาจแบ่งยากลุ่มนี้ออกเป็นหมวดย่อยได้ดังนี้

6.1 Beta blockers: ถึงแม้จะมีวัตถุประสงค์หลักคือ ใช้รักษาโรคหัวใจ โรคความดันโลหิตสูง แต่ยากลุ่มนี้ก็มีคุณสมบัติในการรักษาอาการวิตกกังวลอีกด้วย ตัวอย่างยาของกลุ่มนี้ เช่นยา Esmolol, Sotalol, Landiolol, Carvedilol, Metoprolol, Bisoprolol, Nebivolol, Betaxolol, Carteolol, Levobunolol, Metipranolol, Timolol, Atenolol, Metoprolol, Propranolol

6.2 Alpha blocker: อย่าง เช่นยา Prazosin

6.3 Alpha adrenergic agonist: เช่นยา Clonidine และ Guanfacine

7. ยาในกลุ่มอื่น: เช่น Mebicar, Fabomotizole, Selank, Bromantane, Emoxypine, Azapirone,s Hydroxyzine, Pregabalin, Methyl isovalerate, Propofol, Racetams


8. สารสกัดจากพืชบางชนิดที่มีฤทธิ์ช่วยคลายความวิตกกังวล: เช่น Garcinia indica, Scutellaria baicalensis, Scutellaria galericulata, Scutellaria lateriflora, Coriandrum sativum, Salvia elegans, Cannabidiol

9. กลุ่มอาหารเสริม และยาสามัญประจำบ้านบางรายการที่มีขายตามร้านขายยาทั่วไป: เช่น Picamilon, Chlorpheniramine, Melatonin, และ Inositol

อาการวิตกกังวล อาจต้องใช้เวลาในการรักษาระยะหนึ่ง ผู้ป่วยต้องให้ความร่วมมือไม่ว่าจะเป็นเรื่องการปฏิบัติตัว การรับประทานยา มาพบแพทย์/มาโรงพยาบาลตามนัดหมายเพื่อแพทย์ประเมินอาการ นอกจากนั้น ที่สำคัญอีกประการการเลือกใช้ยากลุ่มนี้ตัวใดที่เหมาะสมและปลอดภัยต่อผู้ป่วย ควรต้องเป็นไปตามดุลยพินิจและคำสั่งของแพทย์แต่เพียงผู้เดียว

ยาคลายกังวลมีสรรพคุณ(คุณสมบัติ)อย่างไร?
ยาคลายกังวล
ยาคลายกังวลมีสรรพคุณ/ข้อบ่งใช้เพื่อ ช่วยบรรเทาอาการวิตกกังวล และอาจจะมีฤทธิ์หรือสรรพคุณอื่นร่วมด้วย เช่น ช่วยให้นอนหลับ ลดภาวะซึมเศร้า ลดความดันโลหิต บรรเทาอาการปวด เป็นต้น

ยาคลายกังวลมีกลไกการออกฤทธิ์อย่างไร?
ด้วยยาคลายความวิตกกังวลมีหลายกลุ่ม ยาบางกลุ่มสามารถอธิบายกลไกการออกฤทธิ์ได้ บางกลุ่มก็ยังหาคำอธิบายไม่ได้ การออกฤทธิ์จึงขึ้นอยู่กับประเภทของยาแต่ละกลุ่ม/แต่ละตัวยา ซึ่งมีกลไกที่คล้ายหรือแตกต่างกันออกไป อาจอธิบายในเชิงสรุปได้ว่า ยากลุ่มนี้มีอิทธิพลต่อสารสื่อประสาทในสมอง เช่น สารSerotonin สารGABA และสาร Norepinephrine ทำให้เกิดความสมดุลอย่างเหมาะสมของสารสื่อประสาทเหล่านั้น จนเป็นเหตุให้เกิดฤทธิ์ลดภาวะวิตกกังวลได้ตามสรรพคุณ

ยาคลายกังวลมีรูปแบบการจัดจำหน่ายอย่างไร?
ยาคลายความกังวล มีรูปแบบจำหน่ายเป็น

ยาชนิดรับประทาน
ยาฉีด
ยาเหน็บทวาร
อาจจำแนกยาคลายกังวลออกเป็นหลายกลุ่มได้ดังนี้

1. บาร์บิทูเรต (Barbiturates): ใช้เป็นยาคลายกังวลช่วยสงบประสาท ใช้รักษาโรคลมชัก มีการออกฤทธิ์ที่ตัวรับ(Receptor) ที่ชื่อ GABA receptors ในสมอง ข้อพึงระวังคือ ยานี้สามารถออกฤทธิ์กดการหายใจ(ทำให้หายใจช้า หายใจตื้น หายใจเบา จนอาจถึงขั้นหยุดหายใจ) เกิดภาวะจิตหลอน/ประสาทหลอน ยานี้ห้ามใช้กับสตรีตั้งครรภ์และสตรีที่อยู่ภาวะให้นมบุตร ยานี้มักจะถูกนำมาใช้ก็ต่อเมื่อการตอบสนองของผู้ป่วยกับยากลุ่ม Benzodiazepines ใช้ไม่ได้ผล ตัวอย่างของยากลุ่มบาร์บิทูเรต เช่นยา Allobarbital, Alphenal, Amobarbital, Aprobarbital, Brallobarbital, Butobarbital, Butalbital, Cyclobarbital, Methylphenobarbital, Methohexital, Pentobarbital, Phenobarbital, Secobarbital, Talbutal, Thiamylal, Thiopental

2. เบนโซไดอะซิปีน (Benzodiazepine): เป็นยาช่วยให้นอนหลับ คลายความวิตกกังวล มีการออกฤทธิ์ต่อสมดุลของสารสื่อประสาทในสมองประเภท GABA ยานี้ทำให้กล้ามเนื้อผ่อนคลาย บำบัดอาการลมชัก อาจแบ่งกลุ่มยาเบนโซไดอะซิปีนโดยใช้เกณฑ์ของการออกฤทธิ์ เช่น ออกฤทธิ์ระยะสั้น ออกฤทธิ์ระยะเวลาปานกลาง และออกฤทธิ์ระยะเวลานาน ตัวอย่างของยากลุ่มเบนโซไดอะซิปีน เช่นยา Triazolam, Midazolam, Lorazepam, Alprazolam, Oxazepam, Temazepam, Estazolam, Flurazepam, Quazepam, Clonazepam, Chlordiazepoxide, Clobazam, Clorazepate, Diazepam, Lorazepam
 
3. คาร์บาเมท (Carbamates): จัดเป็นกลุ่มยาอีกหนึ่งทางเลือกเพื่อบำบัดอาการวิตกกังวล ตัวอย่างของยากลุ่มนี้ เช่นยา Meprobamate, Carisoprodol, Tybamate, Lorbamate
 
4. โอปิออยด์ (Opioid): เป็นกลุ่มยาที่มีคุณสมบัติคล้าย ยามอร์ฟีน(Morphine) มีการออกฤทธิ์ที่ประสาทส่วนกลาง รวมถึงระบบประสาทส่วนปลาย ยาในหมวดนี้หลายรายการที่ถูกจัดเป็นยาเสพติดให้โทษ ในวงการแพทย์มักใช้เป็นยาระงับปวด/ยาแก้ปวด (Painkilling properties) ยาบางรายการมีฤทธิ์บรรเทาอาการซึมเศร้า รวมถึงอาการวิตกกังวลอีกด้วย ตัวอย่างยาหมวดนี้ เช่นยา Fentanyl, Alphamethylfentanyl, Alfentanil, Sufentanil, Remifentanil, Carfentanyl, Ohmefentanyl, Pethidine, Ketobemidone, Allylprodine, Prodine, Propoxyphene, Dextropropoxyphene, Dextromoramide, Bezitramide, Piritramide, Methadone, Dipipanone, Levomethadyl acetate, Difenoxin, Diphenoxylate, Loperamide, Dezocine, Pentazocine, Phenazocine, Buprenorphine, Dihydroetorphine, Etorphine, Butorphanol, Nalbuphine, Levorphanol, Levomethorphan
 
5. กลุ่มยาต้านเศร้า (Antidepressants): นอกจากมีวัตถุประสงค์ลดภาวะซึมเศร้าแล้ว ยังมีฤทธิ์คลายความวิตกกังวล โดยถูกจัดออกเป็นหมวดหมู่ย่อยอีกดังนี้
 
5.1 Selective serotonin reuptake inhibitors/SSRIs: ช่วยบรรเทาภาวะซึมเศร้า คลายความวิตกกังวล อีกทั้งยังนำไปใช้ในวัตถุประสงค์อื่นๆอีก เช่น รักษาภาวะการกินอาหารผิดปกติกล่าวคือ กินมากหรือน้อยจนเกินไปอย่างใดอย่างหนึ่ง รักษาอาการย้ำคิดย้ำทำ บรรเทาอาการป่วยจากโรคหลอดเลือดสมอง และรักษาการหลั่งเร็วในบุรุษ เป็นต้น อาจจำแนกรายการยาของกลุ่มนี้ เช่นยา Citalopram, Dapoxetine, Escitalopram, Fluoxetine, Fluvoxamine, Indalpine, Paroxetine, Sertraline, Zimelidine
 
5.2 Selective norepinephrine reuptake inhibitors/SNRI: เป็นกลุ่มยาที่ใช้ รักษาอาการโรคซึมเศร้า ตัวยาจะทำหน้าที่ยับยั้งการดูดคืนกลับของสารสื่อประสาทชนิด Serotonin และชนิด Norepinephrine ทำให้สมองมีสารสื่อประสาททั้ง 2 ชนิดเป็นปริมาณที่เพียงพอและเหมาะสม ส่งผลให้การควบคุมกระบวนการรับรู้หรือกระบวนการทางความคิด เช่น อารมณ์ ความรู้สึก สิ่งเร้า และความสามารถของการจดจำให้เป็นไปอย่างปกติ อาจจำแนกยากลุ่ม SNRI ได้ดังนี้ เช่นยา Venlafaxine, Desvenlafaxine, Duloxetine, Milnacipran, Levomilnacipran,และ Sibutramine
 
5.3 Tricyclic and Tetracyclic antidepressants/TCAs: ยาในกลุ่มนี้มีฤทธิ์คลายความซึมเศร้าและบรรเทาอาการวิตกกังวลในเวลาเดียวกัน ตัวอย่างยากลุ่มนี้ เช่นยา Amitriptyline, Clomipramine, Doxepin, Dosulepin, Imipramine, Trimipramine, Desipramine, Nortriptyline, และ Protriptyline, Amoxapine, Maprotiline
 
5.4 Monoamine oxidase inhibitors/MAOIs: เป็นยารักษาโรคซึมเศร้าและใช้บำบัดโรควิตกกังวลได้ด้วย ตัวอย่างยาในกลุ่มนี้ เช่นยา Isocarboxazid, Nialamide, Phenelzine, Procarbazine, Hydracarbazine , Tranylcypromine, Moclobemide, Pirlindole, Toloxatone, Rasagiline, และ Selegiline
 
6. ซิมพาโธไลติก (Sympatholytic): เป็นกลุ่มยาที่ออกฤทธิ์ยับยั้งการทำงานของระบบประสาทอัตโนมัติ (Sympathetic nervous system) ซึ่งคอยควบคุมการทำงานของอวัยวะต่างๆในร่างกายที่อยู่นอกเหนือการควบคุมของอำนาจจิตใจ ข้อบ่งใช้และประโยชน์ทางคลินิก มักใช้เป็นยาลดความดันโลหิตสูง แต่ก็มีฤทธิ์คลายความวิตกกังวลได้ด้วย อาจแบ่งยากลุ่มนี้ออกเป็นหมวดย่อยได้ดังนี้
 
6.1 Beta blockers: ถึงแม้จะมีวัตถุประสงค์หลักคือ ใช้รักษาโรคหัวใจ โรคความดันโลหิตสูง แต่ยากลุ่มนี้ก็มีคุณสมบัติในการรักษาอาการวิตกกังวลอีกด้วย ตัวอย่างยาของกลุ่มนี้ เช่นยา Esmolol, Sotalol, Landiolol, Carvedilol, Metoprolol, Bisoprolol, Nebivolol, Betaxolol, Carteolol, Levobunolol, Metipranolol, Timolol, Atenolol, Metoprolol, Propranolol
 
6.2 Alpha blocker: อย่าง เช่นยา Prazosin
 
6.3 Alpha adrenergic agonist: เช่นยา Clonidine และ Guanfacine

7. ยาในกลุ่มอื่น: เช่น Mebicar, Fabomotizole, Selank, Bromantane, Emoxypine, Azapirone,s Hydroxyzine, Pregabalin, Methyl isovalerate, Propofol, Racetams

8. สารสกัดจากพืชบางชนิดที่มีฤทธิ์ช่วยคลายความวิตกกังวล: เช่น Garcinia indica, Scutellaria baicalensis, Scutellaria galericulata, Scutellaria lateriflora, Coriandrum sativum, Salvia elegans, Cannabidiol

9. กลุ่มอาหารเสริม และยาสามัญประจำบ้านบางรายการที่มีขายตามร้านขายยาทั่วไป: เช่น Picamilon, Chlorpheniramine, Melatonin, และ Inositol

อาการวิตกกังวล อาจต้องใช้เวลาในการรักษาระยะหนึ่ง ผู้ป่วยต้องให้ความร่วมมือไม่ว่าจะเป็นเรื่องการปฏิบัติตัว การรับประทานยา มาพบแพทย์/มาโรงพยาบาลตามนัดหมายเพื่อแพทย์ประเมินอาการ นอกจากนั้น ที่สำคัญอีกประการการเลือกใช้ยากลุ่มนี้ตัวใดที่เหมาะสมและปลอดภัยต่อผู้ป่วย ควรต้องเป็นไปตามดุลยพินิจและคำสั่งของแพทย์แต่เพียงผู้เดียว
เภสัชวิทยา Pharmacology