กรณีผู้ให้กู้เรียกดอกเบี้ยเงินกู้เกินอัตราที่กฎหมายกำหนด ลูกหนี้จะมีผลอย่างไร?
หัวข้อ สัญญาเงินกู้เจ้าหนี้ต้องทำลูกหนี้ต้องรู้

​

   การกู้ยืมเงิน
การกู้ยืมเงินไม่ใช่แค่การกู้กับธนาคารเท่านั้น แต่ยังหมายถึงการกู้ยืมเงินจากบุคคลอื่น ๆ เช่น บุคคลทั่วไป คนใกล้ชิด หรือเพื่อน หากมีจำนวนเงินมากกว่า 2,000 บาท ขึ้นไป และมีอัตราดอกเบี้ยอยู่ภายใต้กฎหมายกำหนดจำเป็นจะต้องทำ “สัญญาเงินกู้”
สัญญาเงินกู้
เป็นหลักฐานหนึ่งที่ใช้ประกอบการกู้ ซึ่งเกิดจาก “ผู้กู้” และ “ผู้ให้กู้” เป็นเอกสารที่สามารถยืนยันได้ว่า คน ๆ หนึ่งได้ทำสัญญาว่า “กู้ยืมเงินกัน” มาเป็นจำนวนเท่าไหร่ มีอัตราดอกเบี้ยอย่างไร และผู้กู้จะใช้คืนภายในเวลาใด หากมีฝ่ายใดกระทำผิด อีกฝ่ายมีสิทธิ์ดำเนินการตามกฎหมายได้
การกู้ยืมจะมีผลต่อเมื่อ “มีการส่งมอบเงิน” ให้แก่ผู้ยืมและสัญญาจะมีผลบังคับใช้ได้ทันที เมื่อทั้ง 2 ฝ่าย ตกลงลงนามยินยอมในสัญญา
สัญญาเงินกู้ = สัญญายืมใช้สิ้นเปลือง
• ผู้ให้กู้โอนกรรมสิทธิ์ในเงินนั้นให้แก่ผู้ยืม
• ผู้ยืมต้องคืนเงินจำนวนเท่ากันให้แทนเงินที่ยืมไป
• สัญญายืมเงินสมบูรณ์เมื่อส่งมอบเงินที่ยืม
สัญญากู้ที่ไม่มีกำหนดเวลาชำระ
ผู้ให้กู้เรียกให้ผู้กู้ชำระเงินได้ทันที ตามมาตรา 203
สัญญากู้มีกำหนดระยะเวลา
ผู้ให้กู้จะเรียกให้ผู้กู้ชำระหนี้ก่อนถึงกำหนดไม่ได้ ยกเว้นกรณีที่ผู้กู้ถึงแก่ความตาย เจ้าหนี้มีสิทธิฟ้องทายาทของผู้กู้ได้ทันทีภายในกำหนด 1 ปี นับแต่วันที่รู้ถึงความตายของลูกหนี้ ตามมาตรา 1754
ข้อกำหนดในการทำสัญญาเงินกู้
• ระบุจำนวนเงินต้นที่กู้ยืมให้ชัดเจน
ต้องมีความชัดเจน ไม่กำกวม ทั้งในรูปแบบตัวเลขและตัวอักษร
• ระบุอัตราดอกเบี้ย
ระบุอัตราดอกเบี้ยให้ชัดเจน เพื่อความเป็นธรรมต่อทั้ง 2 ฝ่าย
• ระยะเวลาในการชำระหนี้
ผู้ชำระหนี้ต้องชำระภายในวันใด เป็นสิ่งที่สำคัญที่ต้องระบุไว้ในสัญญาเพราะเป็นหลักฐานสำคัญในการฟ้องร้องเอาความได้
• วันที่ทำสัญญา
เป็นส่วนที่กำหนดว่า ระยะเวลาใดคือวันที่เริ่มต้นกู้ยืมเงิน
• พยานในการกู้ยืมเงิน
ข้อกำหนดหรือรายละเอียดในการกู้ยืมเงิน ต้องมีพยานจากทั้ง 2 ฝ่ายเพื่อยืนยันว่าสัญญาที่ทำขึ้นมีความเป็นธรรมต่อทั้ง 2 ฝ่าย
• ลายมือชื่อผู้กู้และผู้ให้กู้
เพื่อยืนยันว่าบุคคลนั้น ๆ ทำการกู้และให้กู้ด้วยตนเอง
โครงสร้างของสัญญาเงินกู้  แบ่งเป็น 3 ส่วน ดังนี้
1.ส่วนนำ ประกอบด้วย
• ชื่อสัญญา
• สถานที่ทำสัญญา
• วันที่ทำสัญญา
• ชื่อและที่อยู่ของคู่สัญญา
2.ส่วนเนื้อหาประกอบด้วย
• วัตถุประสงค์ในสัญญา
• ดอกเบี้ย
• กำหนดการชำระหนี้
• ผลของการผิดนัดชำระหนี้
3.ส่วนลงท้าย ประกอบด้วย
• ข้อความส่วนท้ายของสัญญาดอกเบี้ย
• ลายมือชื่อของคู่สัญญา
• พยานในการทำสัญญา
อัตราดอกเบี้ย
ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 654
ได้กำหนดอัตราดอกเบี้ยขั้นสูงสุดที่ผู้ให้กู้สามารถเรียกได้ คือ ไม่เกินร้อยละ 15 ต่อปี คิดเป็นร้อยละ 1.25 ต่อเดือน หากเกินที่กฎหมายกำหนด ดอกเบี้ยจะเป็นโมฆะ แต่เงินต้นยังคงสมบูรณ์
กรณีกำหนดดอกเบี้ยไว้เกินอัตราที่กฎหมายกำหนด มีผลดังนี้
• เป็นความผิดอาญาฐานเรียกดอกเบี้ยเกินอัตรา
ต้องระวางโทษจำคุกไม่เกิน 2 ปี หรือปรับไม่เกิน 200,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ
• ดอกเบี้ยเงินกู้ยืมนั้นตกเป็นโมฆะทั้งหมด
ฟ้องบังคับคดีไม่ได้ (เงินต้นยังคงสมบูรณ์)
• ดอกเบี้ยที่ผู้กู้ยืมชำระไปแล้ว
ไม่สามารถเรียกคืนไม่ได้
• ดอกเบี้ยผิดนัด ผู้ให้กู้ยืมยังคงบังคับได้
แม้ดอกเบี้ยเงินกู้ยืมจะตกเป็นโมฆะ
      การกู้ยืมเงิน
การกู้ยืมเงินไม่ใช่แค่การกู้กับธนาคารเท่านั้น แต่ยังหมายถึงการกู้ยืมเงินจากบุคคลอื่น ๆ เช่น บุคคลทั่วไป คนใกล้ชิด หรือเพื่อน หากมีจำนวนเงินมากกว่า 2,000 บาท ขึ้นไป และมีอัตราดอกเบี้ยอยู่ภายใต้กฎหมายกำหนดจำเป็นจะต้องทำ “สัญญาเงินกู้”
สัญญาเงินกู้
เป็นหลักฐานหนึ่งที่ใช้ประกอบการกู้ ซึ่งเกิดจาก “ผู้กู้” และ “ผู้ให้กู้” เป็นเอกสารที่สามารถยืนยันได้ว่า คน ๆ หนึ่งได้ทำสัญญาว่า “กู้ยืมเงินกัน” มาเป็นจำนวนเท่าไหร่ มีอัตราดอกเบี้ยอย่างไร และผู้กู้จะใช้คืนภายในเวลาใด หากมีฝ่ายใดกระทำผิด อีกฝ่ายมีสิทธิ์ดำเนินการตามกฎหมายได้
การกู้ยืมจะมีผลต่อเมื่อ “มีการส่งมอบเงิน” ให้แก่ผู้ยืมและสัญญาจะมีผลบังคับใช้ได้ทันที เมื่อทั้ง 2 ฝ่าย ตกลงลงนามยินยอมในสัญญา
สัญญาเงินกู้ = สัญญายืมใช้สิ้นเปลือง
• ผู้ให้กู้โอนกรรมสิทธิ์ในเงินนั้นให้แก่ผู้ยืม
• ผู้ยืมต้องคืนเงินจำนวนเท่ากันให้แทนเงินที่ยืมไป
• สัญญายืมเงินสมบูรณ์เมื่อส่งมอบเงินที่ยืม
สัญญากู้ที่ไม่มีกำหนดเวลาชำระ
ผู้ให้กู้เรียกให้ผู้กู้ชำระเงินได้ทันที ตามมาตรา 203
สัญญากู้มีกำหนดระยะเวลา
ผู้ให้กู้จะเรียกให้ผู้กู้ชำระหนี้ก่อนถึงกำหนดไม่ได้ ยกเว้นกรณีที่ผู้กู้ถึงแก่ความตาย เจ้าหนี้มีสิทธิฟ้องทายาทของผู้กู้ได้ทันทีภายในกำหนด 1 ปี นับแต่วันที่รู้ถึงความตายของลูกหนี้ ตามมาตรา 1754
ข้อกำหนดในการทำสัญญาเงินกู้
• ระบุจำนวนเงินต้นที่กู้ยืมให้ชัดเจน
ต้องมีความชัดเจน ไม่กำกวม ทั้งในรูปแบบตัวเลขและตัวอักษร
• ระบุอัตราดอกเบี้ย
ระบุอัตราดอกเบี้ยให้ชัดเจน เพื่อความเป็นธรรมต่อทั้ง 2 ฝ่าย
• ระยะเวลาในการชำระหนี้
ผู้ชำระหนี้ต้องชำระภายในวันใด เป็นสิ่งที่สำคัญที่ต้องระบุไว้ในสัญญาเพราะเป็นหลักฐานสำคัญในการฟ้องร้องเอาความได้
• วันที่ทำสัญญา
เป็นส่วนที่กำหนดว่า ระยะเวลาใดคือวันที่เริ่มต้นกู้ยืมเงิน
• พยานในการกู้ยืมเงิน
ข้อกำหนดหรือรายละเอียดในการกู้ยืมเงิน ต้องมีพยานจากทั้ง 2 ฝ่ายเพื่อยืนยันว่าสัญญาที่ทำขึ้นมีความเป็นธรรมต่อทั้ง 2 ฝ่าย
• ลายมือชื่อผู้กู้และผู้ให้กู้
เพื่อยืนยันว่าบุคคลนั้น ๆ ทำการกู้และให้กู้ด้วยตนเอง
โครงสร้างของสัญญาเงินกู้  แบ่งเป็น 3 ส่วน ดังนี้
1.ส่วนนำ ประกอบด้วย
• ชื่อสัญญา
• สถานที่ทำสัญญา
• วันที่ทำสัญญา
• ชื่อและที่อยู่ของคู่สัญญา
2.ส่วนเนื้อหาประกอบด้วย
• วัตถุประสงค์ในสัญญา
• ดอกเบี้ย
• กำหนดการชำระหนี้
• ผลของการผิดนัดชำระหนี้
3.ส่วนลงท้าย ประกอบด้วย
• ข้อความส่วนท้ายของสัญญาดอกเบี้ย
• ลายมือชื่อของคู่สัญญา
• พยานในการทำสัญญา
อัตราดอกเบี้ย
ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 654
ได้กำหนดอัตราดอกเบี้ยขั้นสูงสุดที่ผู้ให้กู้สามารถเรียกได้ คือ ไม่เกินร้อยละ 15 ต่อปี คิดเป็นร้อยละ 1.25 ต่อเดือน หากเกินที่กฎหมายกำหนด ดอกเบี้ยจะเป็นโมฆะ แต่เงินต้นยังคงสมบูรณ์
กรณีกำหนดดอกเบี้ยไว้เกินอัตราที่กฎหมายกำหนด มีผลดังนี้
• เป็นความผิดอาญาฐานเรียกดอกเบี้ยเกินอัตรา
ต้องระวางโทษจำคุกไม่เกิน 2 ปี หรือปรับไม่เกิน 200,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ
• ดอกเบี้ยเงินกู้ยืมนั้นตกเป็นโมฆะทั้งหมด
ฟ้องบังคับคดีไม่ได้ (เงินต้นยังคงสมบูรณ์)
• ดอกเบี้ยที่ผู้กู้ยืมชำระไปแล้ว
ไม่สามารถเรียกคืนไม่ได้
• ดอกเบี้ยผิดนัด ผู้ให้กู้ยืมยังคงบังคับได้
แม้ดอกเบี้ยเงินกู้ยืมจะตกเป็นโมฆะ
       การกู้ยืมเงิน การกู้ยืมเงินไม่ใช่แค่การกู้กับธนาคารเท่านั้น แต่ยังหมายถึงการกู้ยืมเงินจากบุคคลอื่น ๆ เช่น บุคคลทั่วไป คนใกล้ชิด หรือเพื่อน หากมีจำนวนเงินมากกว่า 2,000 บาท ขึ้นไป และมีอัตราดอกเบี้ยอยู่ภายใต้กฎหมายกำหนดจำเป็นจะต้องทำ “สัญญาเงินกู้” สัญญาเงินกู้ เป็นหลักฐานหนึ่งที่ใช้ประกอบการกู้ ซึ่งเกิดจาก “ผู้กู้” และ “ผู้ให้กู้” เป็นเอกสารที่สามารถยืนยันได้ว่า คน ๆ หนึ่งได้ทำสัญญาว่า “กู้ยืมเงินกัน” มาเป็นจำนวนเท่าไหร่ มีอัตราดอกเบี้ยอย่างไร และผู้กู้จะใช้คืนภายในเวลาใด หากมีฝ่ายใดกระทำผิด อีกฝ่ายมีสิทธิ์ดำเนินการตามกฎหมายได้ การกู้ยืมจะมีผลต่อเมื่อ “มีการส่งมอบเงิน” ให้แก่ผู้ยืมและสัญญาจะมีผลบังคับใช้ได้ทันที เมื่อทั้ง 2 ฝ่าย ตกลงลงนามยินยอมในสัญญา สัญญาเงินกู้ = สัญญายืมใช้สิ้นเปลือง • ผู้ให้กู้โอนกรรมสิทธิ์ในเงินนั้นให้แก่ผู้ยืม • ผู้ยืมต้องคืนเงินจำนวนเท่ากันให้แทนเงินที่ยืมไป • สัญญายืมเงินสมบูรณ์เมื่อส่งมอบเงินที่ยืม สัญญากู้ที่ไม่มีกำหนดเวลาชำระ ผู้ให้กู้เรียกให้ผู้กู้ชำระเงินได้ทันที ตามมาตรา 203 สัญญากู้มีกำหนดระยะเวลา ผู้ให้กู้จะเรียกให้ผู้กู้ชำระหนี้ก่อนถึงกำหนดไม่ได้ ยกเว้นกรณีที่ผู้กู้ถึงแก่ความตาย เจ้าหนี้มีสิทธิฟ้องทายาทของผู้กู้ได้ทันทีภายในกำหนด 1 ปี นับแต่วันที่รู้ถึงความตายของลูกหนี้ ตามมาตรา 1754 ข้อกำหนดในการทำสัญญาเงินกู้ • ระบุจำนวนเงินต้นที่กู้ยืมให้ชัดเจน ต้องมีความชัดเจน ไม่กำกวม ทั้งในรูปแบบตัวเลขและตัวอักษร • ระบุอัตราดอกเบี้ย ระบุอัตราดอกเบี้ยให้ชัดเจน เพื่อความเป็นธรรมต่อทั้ง 2 ฝ่าย • ระยะเวลาในการชำระหนี้ ผู้ชำระหนี้ต้องชำระภายในวันใด เป็นสิ่งที่สำคัญที่ต้องระบุไว้ในสัญญาเพราะเป็นหลักฐานสำคัญในการฟ้องร้องเอาความได้ • วันที่ทำสัญญา เป็นส่วนที่กำหนดว่า ระยะเวลาใดคือวันที่เริ่มต้นกู้ยืมเงิน • พยานในการกู้ยืมเงิน ข้อกำหนดหรือรายละเอียดในการกู้ยืมเงิน ต้องมีพยานจากทั้ง 2 ฝ่ายเพื่อยืนยันว่าสัญญาที่ทำขึ้นมีความเป็นธรรมต่อทั้ง 2 ฝ่าย • ลายมือชื่อผู้กู้และผู้ให้กู้ เพื่อยืนยันว่าบุคคลนั้น ๆ ทำการกู้และให้กู้ด้วยตนเอง โครงสร้างของสัญญาเงินกู้  แบ่งเป็น 3 ส่วน ดังนี้ 1.ส่วนนำ ประกอบด้วย • ชื่อสัญญา • สถานที่ทำสัญญา • วันที่ทำสัญญา • ชื่อและที่อยู่ของคู่สัญญา 2.ส่วนเนื้อหาประกอบด้วย • วัตถุประสงค์ในสัญญา • ดอกเบี้ย • กำหนดการชำระหนี้ • ผลของการผิดนัดชำระหนี้ 3.ส่วนลงท้าย ประกอบด้วย • ข้อความส่วนท้ายของสัญญาดอกเบี้ย • ลายมือชื่อของคู่สัญญา • พยานในการทำสัญญา อัตราดอกเบี้ย ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 654 ได้กำหนดอัตราดอกเบี้ยขั้นสูงสุดที่ผู้ให้กู้สามารถเรียกได้ คือ ไม่เกินร้อยละ 15 ต่อปี คิดเป็นร้อยละ 1.25 ต่อเดือน หากเกินที่กฎหมายกำหนด ดอกเบี้ยจะเป็นโมฆะ แต่เงินต้นยังคงสมบูรณ์ กรณีกำหนดดอกเบี้ยไว้เกินอัตราที่กฎหมายกำหนด มีผลดังนี้ • เป็นความผิดอาญาฐานเรียกดอกเบี้ยเกินอัตรา ต้องระวางโทษจำคุกไม่เกิน 2 ปี หรือปรับไม่เกิน 200,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ • ดอกเบี้ยเงินกู้ยืมนั้นตกเป็นโมฆะทั้งหมด ฟ้องบังคับคดีไม่ได้ (เงินต้นยังคงสมบูรณ์) • ดอกเบี้ยที่ผู้กู้ยืมชำระไปแล้ว ไม่สามารถเรียกคืนไม่ได้ • ดอกเบี้ยผิดนัด ผู้ให้กู้ยืมยังคงบังคับได้ แม้ดอกเบี้ยเงินกู้ยืมจะตกเป็นโมฆะ     TAG ลูกหนี้ สัญญา สัญญาเงินกู้ เงินกู้ เจ้าหนี้
กรณีผู้ให้กู้เรียกดอกเบี้ยเงินกู้เกินอัตราที่กฎหมายกำหนด ลูกหนี้จะมีผลดังต่อไปนี้

1. ดอกเบี้ยเงินกู้ยืมนั้นตกเป็นโมฆะทั้งหมด
ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 654 กำหนดให้ผู้ให้กู้เรียกดอกเบี้ยเงินกู้ยืมได้ไม่เกินร้อยละ 15 ต่อปี คิดเป็นร้อยละ 1.25 ต่อเดือน กรณีผู้ให้กู้เรียกดอกเบี้ยเกินอัตราที่กฎหมายกำหนด ผลของการกระทำดังกล่าวคือ ดอกเบี้ยเงินกู้ยืมนั้นตกเป็นโมฆะทั้งหมด หมายความว่า ลูกหนี้ไม่ต้องชำระดอกเบี้ยให้แก่ผู้ให้กู้แม้แต่บาทเดียว

2. เงินต้นยังคงสมบูรณ
แม้ว่าดอกเบี้ยเงินกู้ยืมจะตกเป็นโมฆะ แต่เงินต้นที่ลูกหนี้กู้ยืมมานั้น ยังคงต้องชำระคืนให้แก่ผู้ให้กู้  ลูกหนี้ไม่สามารถยกเหตุผลที่ดอกเบี้ยเป็นโมฆะมาเพื่อไม่ชำระเงินต้นคืนได้

3. ดอกเบี้ยที่ลูกหนี้ชำระไปแล้ว ไม่สามารถเรียกคืนได้
กรณีที่ลูกหนี้ได้ชำระดอกเบี้ยให้แก่ผู้ให้กู้ไปแล้ว แม้ว่าดอกเบี้ยดังกล่าวจะเป็นโมฆะ  ลูกหนี้ไม่สามารถเรียกเงินที่ชำระไปแล้วคืนจากผู้ให้กู้ได้

4. ผู้ให้กู้ยังคงมีสิทธิเรียกดอกเบี้ยผิดนัด
แม้ว่าดอกเบี้ยเงิกู้ยืมจะตกเป็นโมฆะ แต่ ผู้ให้กู้ยังคงมีสิทธิเรียกดอกเบี้ยผิดนัด จากลูกหนี้ได้ กรณีลูกหนี้ผิดนัดชำระเงินต้นตามกำหนดที่ระบุไว้ในสัญญาเงินกู้ อัตราดอกเบี้ยผิดนัดที่ผู้ให้กู้เรียกได้นั้น ต้องไม่เกินอัตราที่กฎหมายกำหนด

5. ผู้ให้กู้มีความผิดอาญาฐานเรียกดอกเบี้ยเกินอัตรา
การที่ผู้ให้กู้เรียกดอกเบี้ยเงินกู้ยืมเกินอัตราที่กฎหมายกำหนดนั้น ถือเป็นความผิดอาญาฐานเรียกดอกเบี้ยเกินอัตรา ตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 305 ผู้กระทำผิดต้องระวางโทษจำคุกไม่เกินสองปี หรือปรับไม่เกินสองแสนบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ
ตัวอย่างกรณี
นาย A กู้ยืมเงินจากนาย B เป็นจำนวน 100,000 บาท โดยตกลงกันว่านาย A จะต้องชำระดอกเบี้ยในอัตราร้อยละ 20 ต่อปี  สัญญาเงินกู้ฉบับนี้เป็นโมฆะตั้งต่แรกเริ่ม เพราะว่าอัตราดอกเบี้ยที่ตกลงกันนั้นเกินกว่าอัตราที่กฎหมายกำหนดไว้ ผลก็คือ นาย A ไม่ต้องชำระดอกเบี้ยให้กับนาย B แม้แต่บาทเดียว แต่นาย A ยังคงต้องชำระเงินต้นจำนวน 100,000 บาทคืนให้กับนาย B
ข้อแนะนำ
ก่อนทำสัญญาเงินกู้ ลูกหนี้ควรศึกษาข้อมูลเกี่ยวกับกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับการกู้ยืมเงินให้ละเอียด เพื่อป้องกันมิให้ถูกเอารัดเอาเปรียบจากผู้ให้กู้
สัญญาเงินกู้ ควรทำเป็นหนังสือและลงลายมือชื่อของคู่สัญญาไว้ให้ครบถ้วน เพื่อเป็นหลักฐานยืนยันในกรณีที่มีข้อพิพาทเกิดขึ้น
กรณีที่ลูกหนี้ถูกผู้ให้กู้เรียกดอกเบี้ยเกินอัตราที่กฎหมายกำหนด ลูกหนี้ควรปรึกษาทนายความ เพื่อรับคำแนะนำและดำเนินการตามกฎหมาย
กฎหมายลักษณะหนี้ พรบ