การตีความกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา อาจารย์ตั้งวัตถุประสงค์ไว้ว่า เมื่อท่านได้ฟังแล้ว ท่านจะสามารถระบุความหมาย ภารกิจที่มาและหลักการตีความกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาได้อย่างถูกต้อง ประเด็นการบรรยายในครั้งที่ ๑ ในเรื่อง  ความหมายของกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา กฎหมายวิธีพิจารณา ความอาญาเป็นกฎหมายที่กำหนดหลักเกณฑ์การบังคับใช้กฎหมายอาญา กฎหมายอาญาจริงๆใช่หรือไม่
ใช่ การตีความกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา อาจารย์ตั้งวัตถุประสงค์ไว้ว่า เมื่อท่านได้ฟังแล้ว ท่านจะสามารถระบุความหมาย ภารกิจที่มาและหลักการตีความกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาได้อย่างถูกต้อง

ประเด็นการบรรยายในครั้งที่ ๑ ในเรื่อง  ความหมายของกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา กฎหมายวิธีพิจารณา ความอาญาเป็นกฎหมายที่กำหนดหลักเกณฑ์การบังคับใช้กฎหมายอาญา กฎหมายอาญาจริงๆ แล้วไม่มีพิษสงอะไรเลย ถ้าไม่มีกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาเข้ามาช่วย ไม่เหมือนกฎหมายแพ่ง ป.วิ.แพ่ง เขาไม่จำเป็นต้องใช้ เว้นแต่จะมีเรื่องกัน แต่วิธีพิจารณาความอาญาพอมีการกระทำผิด กฎหมายวิธีพิจารณาความจะเข้ามาเกี่ยวข้องทันที 

บางประเทศบอกว่ากฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาเป็นเงาของรัฐธรรมนูญ เพราะเกี่ยวข้องกับสิทธิเสรีภาพของบุคคล ต้องไปคุ้มครองสิทธิ ความหมายของกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา ไม่เหมือนกฎหมายแพ่ง ป.วิ.แพ่ง เขาไม่จำเป็นต้องใช้ เว้นแต่จะมีเรื่องกัน กฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาก็เป็นกฎหมายมหาชนประเภทหนึ่ง และเป็นกฎหมายวิธีสบัญญัติ 

กฎหมายอาญามีความหมาย ๒ ความหมาย คือ ความหมายอย่างแคบและความหมายอย่างกว้าง ความหมายอย่างแคบก็คือ กฎหมายอาญาที่เราได้เรียนมาแล้ว แต่ในความหมายอย่างกว้าง 

กฎหมายอาญาจะประกอบด้วยกฎหมาย ๓ ส่วน คือ กฎหมายอาญาสาระบัญญัติ กฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา และ กฎหมายว่าด้วยการบังคับโทษ (กฎหมายราชทัณฑ์) กฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาก็เป็นกฎหมายมหาชนประเภทหนึ่ง กฎหมายราชทัณฑ์เป็นกฎหมายที่สำคัญ เมื่อมีการกระทำผิด จะมีการ จัดการกับผู้กระทำผิด เมื่อดำเนินคดีจนศาลพิพากษาลงโทษจำคุกแล้ว ผู้กระทำผิดจะมีสิทธิอะไรบ้าง เป็นเรื่องของกฎหมายราชทัณฑ์ เราจะไม่มีความรู้เลย เพียงแต่รู้ว่าผู้กระทำผิดต้องไปติดคุกเท่านั้น แต่ในระดับสหประชาชาติเขาสนใจวิชานี้มาก ตอนนี้จะมีตำรากฎหมายของ อ.ดร.ธานี วรพิฒน์ เพราะกฎหมายบังคับโทษเกี่ยวข้องกับเยาวชนด้วย 

นอกจากนี้กฎหมายราชทัณฑ์ยังเกี่ยวกับเยาวชนด้วย เยาวชนบางคนก็อาจจะถูกจำคุกได้ เราควรมีความรู้ไว้ด้วย นอกจากนี้มีกฎหมายอาญาระหว่างประเทศ (International criminal law) มีตำราของ อ. ปกป้อง ศรสนิท กฎหมายราชทัณฑ์เป็นกฎหมายที่สำคัญ กฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาเป็นกฎหมายมหาชน กฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาเป็นกฎหมายที่รักษาความสงบเรียบร้อย และเป็นกฎหมายที่คุ้มครองสิทธิและเสรีภาพของบุคคลด้วย เวลาเราเรียนกฎหมายเราจะคิดว่ากฎหมายวิธีพิจารณาความ อาญาเป็นกฎหมายที่ให้อำนาจ แต่ความจริงไม่ใช่ กฎหมายจะเขียนว่าห้ามมิให้ เว้นแต่ เช่น ห้ามไม่ให้จับเว้นแต่จะมีหมายหรือคำสั่งของศาล 

กฎหมายอาญาเป็นกฎหมายที่คุ้มครองสิทธิเสรีภาพของบุคคลด้วย กฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาเป็นกฎหมายมหาชน  กฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาที่ดีต้องเป็นกฎหมายที่คุ้มครองสิทธิ ต้อง มีความเป็นเสรีนิยม และต้องมีความเป็นประชาธิปไตย เช่น การพิจารณาคดีต้องกระทำโดยต่อหน้าจำเลย เว้นแต่บัญญัติไว้เป็นอย่างอื่น แต่ทางปฏิบัติเรายังปฏิบัติไม่ถูกทำให้เป็นการคุกคามสิทธิ เช่น การขอปล่อยชั่วคราว 

ถ้ากำหนดหลักประกันสูงมาก ประชาชน ไม่สามารถหาหลักประกันมาวางได้ หรือต้องไปหากู้เงินนอกระบบมาทำให้ประชาชน เดือดร้อน กฎหมายวิธีพิจารณาความของเราดี มีความเป็นเสรีนิยม แต่วิธีปฏิบัติ ไม่ถูกต้อง เราไม่ค่อยเข้าใจจิตวิญญาณของกฎหมาย แล้วกฎหมายต้องมีความเป็น ประชาธิปไตย การพิจารณาต้องกระทำต่อหน้า และต้องประกันสิทธิของบุคคลด้วย ถ้าเราปฏิบัติกับเขาอย่างมีความเป็นมนุษย์ คนก็เข้าสู่สังคมได้ดี กฎหมายวิธีพิจารณาความอาญามีอยู่ที่ใดบ้าง เราเป็นประเทศที่ใช้ประมวล กฎหมาย (civil law) 

กฎหมายอาญาจะมีหลักในมาตรา ๒ บอกว่า บุคคลจักต้องรับโทษในทางอาญาต่อเมื่อได้กระทำการอันกฎหมายที่ใช้ในขณะกระทำนั้นบัญญัติเป็นความผิดและกำหนดโทษไว้ และโทษที่จะลงแก่ผู้กระทำความผิดนั้น ต้องเป็นโทษที่บัญญัติไว้ในกฎหมาย กฎหมายอาญาจะใช้กฎหมายจารีตประเพณีไม่ได้นำกฎหมาย ใกล้เคียงอย่างยิ่งมาใช้ไม่ได้ ต้องมีกฎหมายบัญญัติไว้อย่างชัดเจนแน่นอน 

หลักมาตรา ๒ ผมเคยไปออกเป็นข้อสอบเข้าเรียนชั้นปริญญาโทที่มหาวิทยาลัยธุรกิจบัณฑิต ถามว่า เราจะนำกฎหมายใกล้เคียงอย่างยิ่งมาใช้ในกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาใช้ได้หรือไม่ ในกฎหมายอาญาจะเอามาใช้ไม่ได้ หลักมาตรา ๒ ที่มาของกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา ของเราก็มีประมวลกฎหมายวิธี พิจารณาความอาญาเมื่อปี ๒๔๗๘ 

นอกจากนี้ก็ยังมีพระราชบัญญัติพนักงานองค์กรอัยการและพนักงานอัยการ เป็นส่วนหนึ่งของ วิ.อาญา พระราชบัญญัติจัดตั้งศาลแขวงก็เป็น วิ.อาญา เหมือนกันพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลเยาวชนและครอบครัว พระธรรมนูญศาลยุติธรรมก็เป็นวิธีพิจารณาความอาญา กฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งก็เป็นวิอาญา ประการหนึ่งเหมือนกัน ป.วิ.อาญา มาตรา ๑๕ บอกว่า ในกรณีที่ ป.วิ.อาญา ไม่มีบทบัญญัติไว้โดยตรง ก็ให้เอา ป.วิ.แพ่ง มาใช้โดยอนุโลม ป.วิ.อาญา มาตรา ๑๕ บอกว่า ในกรณีที่ ป.วิ.อาญา ไม่มีบทบัญญัติไว้โดยตรง ก็ให้เอา ป.วิ.แพ่ง มาใช้โดยอนุโลม ป.วิ.แพ่ง กับ ป.วิ.อาญา มีแนวคิดที่ต่างกัน 

กฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา ใช้หลักการตรวจสอบ ที่เขาเรียกว่า examination principle เขาต้องตรวจสอบความจริง แท้ของเรื่อง แต่ถ้าในคดีแพ่งใช้หลักความตกลง ที่เรียกว่า negotiation สิ่งไหนที่เป็น เรื่องของ negotiation ใน ป.วิ.แพ่ง จะนำมาใช้ใน ป.วิ.อาญา ไม่ได้ ป.วิ.แพ่ง กับ ป.วิ.อาญา มีแนวคิดที่ต่างกัน  พระราชบัญญัติส่งผู้ร้ายข้ามแดนก็เกี่ยวข้องกับกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาเหมือนกัน พระราชบัญญัติรื้อฟื้นคดีอาญาขึ้นพิจารณาใหม่ พระราชบัญญัติสอบสวนคดีพิเศษ และอื่นๆ ก็เกี่ยวข้องกับกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา เราก็ต้องเรียนรู้ทั้งหมด ตัวอย่างแนวทางการพิจารณาหากฎหมาย 

ตอนที่ผมกลับจากเมืองนอกใหม่ ๆ มีสำนวนคดีความผิดตามพระราชบัญญัติป่าไม้ เจ้าพนักงานป่าไม้ยึดไม้กระยาเลยซึ่งเป็นไม้เนื้ออ่อนไว้เป็นของกลางในคดี ตามทางปฏิบัติของราชการในสมัยนั้น เมื่อคดีถึงที่สุด แล้วก็จะขายให้องค์กรอุตสาหกรรมป่าไม้เพื่อนำไปแปรรูปใช้ประโยชน์ต่อไป แต่เนื่องจากการดำเนินคดีอาญาของเราใช้เวลานาน กว่าคดีจะถึงที่สุดไม้ของกลางก็ผุหมดแล้ว ใช้ประโยชน์ไม่ได้ 

เขาก็มีข้อหารือมาที่กรมอัยการว่าเจ้าพนักงานป่าไม้จะขายของกลางที่ยึดไว้โดยไม่รอให้คดีถึงที่สุดได้หรือไม่ เราจะตอบอย่างไร สิ่งแรกเราต้องดูว่า ป.วิ.อาญา บอกว่าวิอาญาจะขายของกลางระหว่างคดีได้หรือไม่ ถ้าได้เรียบร้อยเลย ถ้าไม่มีเราก็ดูว่า กฎหมายเฉพาะมีหรือไม่ หากไม่มีก็ไปดู ป.วิ.แพ่ง ว่าไว้อย่างไร เพราะ ป.วิ.อาญา มาตรา ๑๕ ให้นำ ป.วิ.แพ่ง มาใช้โดยอนุโลม บทบัญญัติใน ป.วิ.อาญา มีมาตรา ๘๕ วรรคสาม บอกว่า สิ่งของใดที่ยึดไว้ เจ้าพนักงานมีอำนาจยึดไว้จนกว่าคดีถึงที่สุด เมื่อเสร็จคดีแล้วให้คืนแก่ผู้ต้องหาหรือผู้อื่น ชึ่งมีสิทธิเรียกร้องคืนของกลางนั้น เว้นแต่ศาลจะได้สั่งเป็นอย่างอื่น สั่งเป็นอย่างอื่นก็คือ ริบ อันนี้ไม่ใช่ระหว่างคดีแล้ว
ความรู้พื้นฐานกฏหมาย,ประมวลกฎหมายอาญา,ประมวลกฎหมายวิธีพิจาณาความอาญา(วิอาญา)