ไข้รากสาดใหญ่ Typhus คือ กลุ่มโรคติดเชื้อแบคทีเรียในกลุ่ม ริกเก็ตเซีย Rickettsia โดยมีแมลงต่างๆ เช่น เหา หมัด ไร เป็นพาหะโรคใช่หรือไม่
ใช่ 

ไข้รากสาดใหญ่ Typhus คือ ชื่อเรียกโดยรวมของกลุ่มโรคติดเชื้อแบคทีเรียในกลุ่ม ริกเก็ตเซีย Rickettsia โดยมีแมลงต่างๆ เช่น เหา หมัด ไร เป็นพาหะโรค ซึ่งโรคในกลุ่มนี้ได้แก่ โรคไข้รากสาดใหญ่ชนิดระบาด Epidemic typhus โรคไข้รากสาดใหญ่ประจำถิ่น หรือโรคไข้รากสาดใหญ่จากหนู Endemic typhus หรือ Murine typhus และโรคไข้รากสาดใหญ่จากป่าละเมาะ หรือโรคไข้รากสาดพุ่มไม้โรคสครับไทฟัส Scrub typhus อนึ่ง คำว่า ไทฟัส Typhus มาจากรากศัพท์ภาษากรีก คือ typhos ซึ่งแปลว่า หมอก มัว 

เนื่องจากใช้บรรยายลักษณะอาการของผู้ป่วยที่จะมี ไข้ มึนงง ซึม โดยอาการของไข้รากสาดใหญ่แต่ละชนิดจะคล้ายๆกัน และมียาสำหรับรักษาให้หายได้ ซึ่งโรคไข้รากสาดใหญ่แต่ละชนิดประเภทจะพบในพื้นที่ที่แตกต่างกัน ก. ไข้รากสาดใหญ่ชนิดระบาด Epidemic typhus พบทุกทวีปทั่วโลก โดยเคยเกิดการระบาดใหญ่ในช่วงสงครามโลกครั้งที่ 1 และครั้งที่ 2 ทำให้มีทหารเสียชีวิตไปเป็นจำนวนมาก และในปี พ.ศ. 2540 เกิดการระบาดในค่ายผู้ลี้ภัยที่ประเทศ บูรันดี Burundi ทำให้มีผู้เสียชีวิตไปประมาณ 100000 ราย 

นอกจากนี้มีรายงานการระบาดในประเทศรัสเซีย แอลจีเรีย และเปรู ส่วนในประเทศอื่นๆมีการรายงานการเกิดโรคประปราย สำหรับประเทศไทยไม่มีสถิติข้อมูลที่ชัดเจน ข. ไข้รากสาดใหญ่จากหนู Murine typhus พบทั่วโลกเช่นกัน โดยโรคจะเกิดขึ้นได้ตลอดทั้งปี หากเป็นประเทศในเขตที่มีอากาศหนาวจะพบมากในช่วงฤดูร้อน สำหรับประเทศไทยไม่มีสถิติข้อมูลที่ชัดเจนแต่พบเจอได้ทั่วทุกภาคของประเทศไทย 

โรคไข้รากสาดใหญ่มีสาเหตุปัจจัยเสี่ยงจากอะไร ไข้รากสาดใหญ่ เกิดจากการติดเชื้อแบคทีเรียในกลุ่ม ‘ริคเคทเซียRickettsia ที่มีรูปร่างหลายแบบ อาจเป็นแท่งสั้นๆ หรือ เป็นรูปทรงกลมกึ่งแท่ง เชื้อกลุ่มนี้อาศัยอยู่ในสัตว์ขาปล้อง หรือแมลงที่เป็นปรสิตต่างๆ เช่น เหา ไร เห็บ หมัด ซึ่งเป็นพาหะนำเชื้อโรคนี้มาสู่คนได้หลายโรคที่รวมถึงไข้รากสาดใหญ่ เชื้อ Rickettsia ที่ก่อโรคไข้รากสาดใหญ่มีหลายชนิดประเภทย่อย ได้แก่ ไข้รากสาดใหญ่ชนิดระบาด มีสาเหตุจากเชื้อชนิด Rickettsia prowazekii มีเหาLouse เป็นพาหะนำเชื้อโรค จึงมีชื่อเรียกอีกชื่อว่า ‘Louse-borne typhus โดยเหาจะรับเชื้อมาจากคนที่เป็นโรคนี้โดยการดูดเลือด หลังจากนั้นเชื้อโรคก็จะเข้าไปอาศัยอยู่ในทางเดินอาหารของตัวเหา เหาที่มีเชื้อโรคนี้เมื่อติดไปยังคนอื่นและได้ดูดเลือดกินก็จะถ่ายขี้ที่มีเชื้อโรคนี้ปนออกมา เมื่อคนเกาจนเป็นแผลถลอก เชื้อโรคนี้ก็จะเข้าสู่ร่างกายทางผิวหนังที่มีแผลและทำให้เกิดโรคได้ในที่สุด สำหรับตัวเหาที่มีเชื้อโรคนี้อยู่ในตัวในที่สุดก็จะป่วยตายไปภายใน 2 - 3 สัปดาห์ 

ผู้ที่มีความเสี่ยงต่อการติดเชื้อนี้ก็คือ ผู้ที่เป็นเหาโดยเฉพาะเหาลำตัว เช่น คนที่ไม่ได้อาบน้ำ ไม่ได้เปลี่ยนเสื้อผ้าหรือซักเสื้อผ้า ผู้ที่อยู่ในค่ายกักกัน ค่ายผู้อพยพ ในคุก หรือพบในคนเร่ร่อนไม่มีที่อยู่อาศัย ไข้รากสาดใหญ่จากหนู มีสาเหตุจากเชื้อชนิด Rickettsia typhi เชื้อนี้อาศัยอยู่ในทางเดินอาหารของหมัดหนูและหมัดแมวและทำให้สัตว์เหล่านี้ติดเชื้อโรคแต่สัตว์จะไม่แสดงอาการใดๆ หมัดเหล่านี้บางครั้งบังเอิญติดมาสู่คนและกัดดูดเลือดคนเป็นอาหารเรียกคนว่าเป็น Accidental host และเชื้อโรคจากขี้ของหมัดก็จะเข้าสู่ร่างกายคนและทำให้เกิดโรคนี้ได้ 

นอกจากนี้แล้วการติดเชื้อนี้อาจเกิดโดยการหายใจเอาฝุ่นขี้ของหมัดที่มีเชื้อนี้เข้าสู่ร่างกายได้ด้วย สำหรับหมัดที่เชื้อโรคนี้อยู่ในตัวจะไม่ตายและตัวเมียสามารถถ่ายทอดเชื้อโรคไปสู่ลูกในท้องของมันได้ด้วย ผู้ที่มีความเสี่ยงต่อการเกิดโรคนี้ ได้แก่ ผู้ที่อยู่ใกล้ชิดกับหนูหรือแมวที่มีหมัด ไข้รากสาดใหญ่จากป่าละเมาะหรือไข้รากสาดพุ่มไม้ หรือ สครับไทฟัส มีตัวไรอ่อนเป็นพาหะจึงเรียกได้อีกชื่อว่า ไข้รากสาดไรอ่อน Chigger-borne typhus
อายุรศาสตร์ (อายุรศาสตร์) - Internal Medicine