กรณีชายและหญิงไม่ได้จดทะเบียนสมรส แต่มีลูกด้วยกัน ชายมีสิทธิ์ปกครองบุตรโดยชอบด้วยกฎหมายหรือไม่?
ไม่ เหตุผล:

ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1546 บัญญัติไว้ว่า "บุตรที่เกิดจากหญิงที่ไม่ได้จดทะเบียนสมรสกับชาย ให้ถือว่าเป็นบุตรชอบด้วยกฎหมายของหญิงแต่เพียงฝ่ายเดียว" หมายความว่า บุตรที่เกิดจากหญิงที่ไม่ได้จดทะเบียนสมรส ชายจะไม่มีสิทธิ์ในตัวบุตรโดยชอบด้วยกฎหมาย

ชายจะได้รับสิทธิ์ในตัวบุตร กรณี:
- ชายและหญิงจดทะเบียนสมรสกันภายหลังมีบุตร
- ชายจดทะเบียนรับรองบุตร
- ศาลพิพากษาว่าเด็กเป็นบุตรโดยชอบด้วยกฎหมายของชาย

กรณีชายไม่ได้จดทะเบียนสมรส จดทะเบียนรับรองบุตร หรือ ศาลไม่ได้พิพากษาว่าเด็กเป็นบุตรโดยชอบด้วยกฎหมายของชาย ชายจะไม่มีสิทธิ์ปกครองบุตร เช่น สิทธิ์ในการดูแล อุปการะเลี้ยงดู อำนาจปกครอง ชายสามารถฟ้องร้องต่อศาลเพื่อขอ 
- รับรองบุตร: ชายต้องแสดงหลักฐานว่าตนเป็นพ่อของเด็ก
- อำนาจปกครองร่วม: ชายต้องแสดงหลักฐานว่าตนมีเหตุผลสมควรที่จะขออำนาจปกครองร่วม และ ศาลพิจารณาแล้วเห็นว่าเป็นประโยชน์สูงสุดต่อเด็ก

ตัวอย่างฎีกา
-  ฎีกาที่ 2209/2529 "บุตรที่เกิดจากหญิงที่ไม่ได้จดทะเบียนสมรสกับชาย ให้ถือว่าเป็นบุตรชอบด้วยกฎหมายของหญิงแต่เพียงฝ่ายเดียว ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1546 บิดาจึงไม่มีสิทธิ์ปกครองบุตร"
-  ฎีกาที่ 7439/2534 "การที่บิดาจะฟ้องร้องต่อศาลเพื่อขอรับรองบุตรนั้น บิดาต้องแสดงหลักฐานว่าตนเป็นพ่อของเด็ก"
-  ฎีกาที่ 8457/2540 "การที่บิดาจะฟ้องร้องต่อศาลเพื่อขออำนาจปกครองร่วมนั้น บิดาต้องแสดงหลักฐานว่าตนมีเหตุผลสมควรที่จะขออำนาจปกครองร่วม และ ศาลพิจารณาแล้วเห็นว่าเป็นประโยชน์สูงสุดต่อเด็ก"

สรุป: 
กรณีชายและหญิงไม่ได้จดทะเบียนสมรส ชายจะไม่มีสิทธิ์ปกครองบุตรโดยชอบด้วยกฎหมาย ชายต้องดำเนินการตามกฎหมายเพื่อขอรับรองบุตร หรือ ขออำนาจปกครองร่วม
ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์,กฎหมายเยาวชนและครอบครัว พรบ