การป้องกันภาวะซีด/ โรคซีด /เลือดจาง ที่สำคัญ มีอะไรบ้าง
โลหิตจาง เลือดจาง ซีด Anemia ภาวะซีดคืออะไร ภาวะซีดเกิดจากอะไร ภาวะซีดมีอาการอย่างไร แพทย์วินิจฉัยภาวะซีดได้อย่างไร แพทย์รักษาภาวะซีดได้อย่างไร ภาวะซีดมีผลข้างเคียงไหม ภาวะซีดรุนแรงไหม ควรดูแลตนเองอย่างไร ควรพบแพทย์เมื่อไรควรพบแพทย์ก่อนนัดเมื่อไหร่ ป้องกันภาวะซีดได้อย่างไร โรคเลือด Blood Diseases โรคธาลัสซีเมีย Thalassemia พยาธิปากขอ Hookworm infection มะเร็งลำไส้ใหญ่ มะเร็ง Cancer โลหิตจางจากขาดธาตุเหล็ก Iron deficiency anemia ภาวะขาดธาตุเหล็ก Iron deficiency ยาบำรุงเลือด Antianemia Drugs ริดสีดวงทวาร Hemorrhoids or piles การตั้งครรภ์ Pregnancy ประจำเดือนผิดปกติ Menstrual disorder ภาวะซีดคืออะไร โรคซีด หรือ ภาวะซีด หรือ โลหิตจาง หรือ เลือดจางAnemia คือ ภาวะ โรคที่ร่างกายหรือเลือดมีเม็ดเลือดแดงต่ำกว่าปกติ จึงส่งผลให้ทุกเซลล์เนื้อเยื่ออวัยวะในร่างกายขาดเลือดขาดออกซิเจนที่ได้จากเม็ดเลือดแดงเพื่อใช้ก่อพลังงานในการทำงานของร่างกายให้เป็นปกติ ทุกๆเซลล์เนื้อเยื่ออวัยวะจึงขาดพลังงาน ส่งผลให้ ร่างกายอ่อนแอ อ่อนเพลีย เหนื่อง่าย ติดเชื้อต่างๆได้ง่าย ซึ่งถ้าเป็นเด็กจะส่งผลให้เด็กเจริญเติบโตช้ากว่าเกณฑ์อีกด้วย อนึ่ง เม็ดเลือดแดงRed blood cell ย่อว่า rbc คือ เม็ดเลือดชนิดหนึ่งสร้างจาก ไขกระดูก เม็ดเลือดแดงประกอบด้วยสารสำคัญมีสีแดงที่เรียกว่า ฮีโมโกลบิน Hemoglobin ย่อว่า Hb ซึ่งประกอบด้วยธาตุเหล็กและโปรตีน มีหน้าที่สำคัญในการนำออกซิเจนจากปอดหล่อเลี้ยงเซลล์เนื้อเยื่ออวัยวะต่างๆทั่วร่างกาย เพื่อให้เซลล์นำออกซิเจนเผาผลาญพลังงาน เพื่อการทำงานต่างๆของเซลล์ และนำคาร์บอนไดออกไซด์ที่เกิดจากการใช้พลังงานของเซลล์กลับสู่ปอด เพื่อกำจัดออกนอกร่างกายทางการหายใจ ทั้งนี้ โรคซีด ภาวะซีด โลหิตจาง หรือ เลือดจาง เป็น ภาวะ โรค หรืออาการที่พบได้ในทุกอายุ ตั้งแต่เด็กแรกเกิดจนถึงผู้สูงอายุ และพบเกิดได้ใกล้เคียงกันทั้งในเพศหญิงและเพศชาย โดยเป็นภาวะที่พบได้บ่อยพอควร ทั้งนี้ขึ้นกับในแต่ละประเทศที่มีปัจจัยเกิดภาวะนี้ที่แตกต่างกัน เช่น เป็นถิ่นของพยาธิปากขอ หรือโรคธาลัสซีเมีย ที่เป็นปัจจัยก่อให้เกิดภาวะซีดโรคซีด เป็นต้น ภาวะซีดเกิดจากอะไร โรคซีด ภาวะซีด เลือดจาง เกิดได้จาก 3 สาเหตุหลัก ได้แก่ จากการเสียเลือด ซึ่งเป็นสาเหตุพบบ่อยที่สุด จากไขกระดูกลดการสร้างเม็ดเลือด และจากเม็ดเลือดแดงมีอายุสั้นกว่าปกติ ปกติทั่วไป ‘เม็ดเลือดแดงมีอายุประมาณ 100-120 วัน ก. สาเหตุจากการเสียเลือด อาจเกิดเฉียบพลัน เช่น เลือดออกจากแผลจากอุบัติเหตุต่างๆ หรือมีประจำเดือนผิดปกติ และจากเลือดออกเรื้อรัง เช่น มีแผลเรื้อรังในร่างกาย เช่น แผลในกระเพาะอาหาร แผลมะเร็งลำไส้ใหญ่ มีประจำเดือนผิดปกติ เป็นได้ทั้งสาเหตุซีดเฉียบพลัน และซีดเรื้อรัง เมื่อไม่ได้รับการรักษา ริดสีดวงทวาร ข. สาเหตุจากไขกระดูกลดการสร้างเม็ดเลือดแดง เช่น จากโรคเรื้อรังต่างๆ เช่น โรคมะเร็ง โดยเฉพาะโรคมะเร็งเม็ดเลือดขาว โรคติดเชื้อเรื้อรัง เช่น วัณโรค โรคติดเชื้อเอชไอวี HIVAIDS และโรคไตเรื้อรัง จากภาวะขาดอาหาร โดยเฉพาะ โปรตีน ธาตุเหล็ก วิตามินบี6 วิตามินบี9 กรดโฟลิกFolic acid โฟเลทFolate และวิตามินบี12 ซึ่งใช้ในการสร้างเม็ดเลือดแดง จากยาบางชนิด เช่น ยาเคมีบำบัดที่ใช้รักษาโรคมะเร็ง จากร่างกายขาดฮอร์โมนบางชนิดที่ช่วยการสร้างเม็ดเลือดแดง เช่น ฮอร์โมนเพศ และฮอร์โมนจากไต ในหญิงตั้งครรภ์ ซึ่งต้องการใช้เลือดมากขึ้นจากการเลี้ยงดูทารกในครรภ์ จึงทำให้ดูเหมือนไขกระดูกสร้างเม็ดเลือดไม่พอ เหมือนสร้างได้ลดลง จากโรคเลือดบางชนิดที่ไขกระดูกสร้างเม็ดเลือดแดงได้น้อยกว่าปกติ ทั้งนี้ อาจจากพันธุกรรม เช่น โรคธาลัสซีเมีย ค. สาเหตุจากเม็ดเลือดแดงมีอายุสั้นกว่าปกติ เช่น โรคเลือดบางชนิดที่พบบ่อย คือ โรคธาลัสซีเมีย โรคภูมิแพ้ตนเอง ภูมิต้านตนเอง โรคออโตอิมมูน การแพ้ยาบางชนิด เช่นยา ลีโวฟลอกซาซิน ควินิดีน การแพ้สารในเลือดจากการให้เลือด หรือ การติดเชื้อรุนแรงบางชนิด เช่น ภาวะติดเชื้อในกระแสเลือด ภาวะพิษเหตุติดเชื้อ ภาวะซีดมีอาการอย่างไร อาการจาก โรคซีด ภาวะซีด เลือดจาง ที่พบบ่อย คือ ถ้าซีดไม่มาก มักไม่มีอาการ แต่อาจรู้สึกอ่อนเพลียง่ายกว่าคนปกติ มือเท้าเย็นง่าย แต่เมื่อซีดมากขึ้น อาการที่อาจพบได้ เช่น ริมฝีปาก ผิวหนัง ใบหน้า เยื่อตา มือ เท้า เล็บ ซีด เหนื่อยง่าย ใจสั่น จากหัวใจเต้นเร็ว เพื่อทำงานมากขึ้น เพื่อให้ร่างกายได้ออกซิเจนจากเลือดมากขึ้น บวมตามร่างกาย วิงเวียน เป็นลมง่าย เมื่อซีดรุนแรง มักมี ภาวะหัวใจล้มเหลวร่วมด้วย หัวใจเต้นเร็ว เหนื่อย หอบเมื่อออกแรง หัวใจโต บวมใบหน้า มือ และเท้า ติดเชื้อต่างๆง่าย เพราะภูมิคุ้มกันต้านทานโรคลดลง เมื่อซีดมากและเรื้อรัง อาจมีปัญหาทางสมองได้ เช่น ปวดศีรษะเรื้อรัง สติปัญญาด้อยกว่าเกณฑ์ ขาดสมาธิง่าย ความจำลดลง จากสมองขาดออกซิเจนเรื้อรัง แพทย์วินิจฉัยภาวะซีดได้อย่างไร แพทย์วินิจฉัย โรคซีด ภาวะซีด เลือดจาง ได้จาก การซักถามประวัติทางการแพทย์ของผู้ป่วย ที่สำคัญ เช่น ประวัติอาการ ประวัติเจ็บป่วยทั้งในอดีตและปัจจุบัน ประวัติใช้ยาต่างๆ การตรวจร่างกาย และการตรวจเลือด ซีบีซี ดูค่า เม็ดเลือดแดง ค่าฮีโมโกลบิน ค่าฮีมาโทคริต นอกจากนั้น อาจมีการตรวจอื่นๆเพื่อการสืบค้นเพิ่มเติมเพื่อหาสาเหตุ ทั้งนี้ขึ้นกับดุลพินิจของแพทย์ เช่น การเจาะตรวจไขกระดูกเพื่อการตรวจทางเซลล์วิทยา และหรือ การตรวจทางพยาธิวิทยา แพทย์รักษาภาวะซีดได้อย่างไร แนวทางการรักษา โรคซีด ภาวะซีด เลือดจาง คือ การรักษาสาเหตุ การรักษาผลข้างเคียงจากภาวะซีด และการรักษาประคับประคองตามอาการ การรักษาตามอาการ ก. การรักษาสาเหตุ เช่น รักษาโรคต่างๆที่เป็นสาเหตุ แนะนำอ่านรายละเอียดของโรคต่างๆแต่ละโรคที่เป็นสาเหตุที่รวมถึงวิธีรักษาได้ในเว็บ haamor.com เช่น โรคธาลัสซีเมีย โรคแผลในกระเพาะอาหาร โรคมะเร็งลำไส้ใหญ่ โรคลำไส้อักเสบ โรคลำไส้ใหญ่อักเสบ URLลำไส้ใหญ่อักเสบ1 ริดสีดวงทวาร การให้ยากลุ่มธาตุเหล็กเสริมอาหารกรณีขาดธาตุเหล็กจากบริโภคอาหารขาดธาตุเหล็ก ซึ่งอาจเป็นยากิน หรือยาฉีด ตามความรุนแรงของโรค และดุลพินิจของแพทย์ แนะนำอ่านรายละเอียดเพิ่มเติมในเว็บ haamor.com บทความเรื่อง จากโลหิตจางจากขาดธาตุเหล็ก โลหิตจาง เรื่อง ภาวะขาดธาตุเหล็ก และเรื่อง ยาบำรุงเลือด ข. การรักษาผลข้างเคียงจากโรคซีด เลือดจาง เช่น รักษาโรคหัวใจ เมื่อเกิดมีโรคหัวใจร่วมด้วย ค. การรักษาตามอาการ เช่น ให้เลือดในกรณีซีดมาก เพิ่มการกินอาหารที่มีธาตุเหล็กสูงเช่น เนื้อแดง ผักใบเขียวเข็ม นม หรือ อาหารเช้าที่เสริมธาตุเหล็ก ให้วิตามิน และเกลือแร่เสริมอาหารเพื่อช่วย การสร้างเม็ดเลือดแดง เช่น วิตามินบีรวม วิตามินบี6 วิตามินบี9 กรดโฟลิก เกลือแร่ธาตุเหล็ก ฯลฯ อย่าซื้อกินเอง เพราะอาจเกิดอันตรายจากกินเกินขนาดได้ ภาวะซีดมีผลข้างเคียงไหม ผลข้างเคียงที่อาจพบได้จาก ภาวะซีดโรคซีด เลือดจาง โดยเฉพาะการซีดเรื้อรัง เช่น คุณภาพชีวิตด้อยลง เช่น เหนื่อยง่าย สติปัญญาลดลง คุณภาพงานและการเรียนด้อยลง ติดเชื้อต่างๆได้ง่าย จากมีภูมิคุ้มกันต้านทานโรคที่ต่ำลง โรคหัวใจ ที่อาจรุนแรงจนถึงขั้นหัวใจวายภาวะหัวใจล้มเหลว ภาวะซีดรุนแรงไหม ความรุนแรงของ ภาวะซีด โรคซีด เลือดจาง ขึ้นกับ สาเหตุ เช่น ไม่รุนแรงเมื่อเกิดจากขาดอาหาร แต่ความรุนแรงสูงเมื่อเกิดจากโรคมะเร็ง ควรดูแลตนเองอย่างไร ควรพบแพทย์เมื่อไรควรพบแพทย์ก่นนัดเมื่อไหร่ เมื่อมี ภาวะซีด โรคซีด เลือดจาง คือ เมื่อมีอาการดังกล่าวใน หัวข้อ อาการฯ หรือสงสัย หรือกังวลว่า มีโรคซีด ควรรีบพบแพทย์มาโรงพยาบาล พบได้ทั้งแพทย์ทั่วไป หรือ แพทย์เฉพาะทางโรคเลือด เพื่อตรวจวินิจฉัยหาสาเหตุ เพื่อได้รับการรักษาที่เหมาะสม ส่วนการดูแลตนเองเมื่อแพทย์วินิจฉัยแล้วว่ามีโรคซีด เลือดจาง ที่สำคัญ คือ ปฏิบัติตาม แพทย์พยาบาล แนะนำ กินยาให้ถูกต้องตามแพทย์สั่ง ไม่หยุดยาเองโดยไม่ปรึกษาแพทย์ก่อน รักษา สุขอนามัยพื้นฐาน สุขบัญญัติแห่งชาติ เพื่อลดโอกาสติดเชื้อ กินอาหารมีประโยชน์ห้าหมู่ ให้ครบในทุกวัน เพื่อได้สารอาหารช่วยสร้างไขกระดูกครบ ถ้วน และให้ร่างกายแข็งแรง พบแพทย์มาโรงพยาบาลตามแพทย์นัดเสมอ และ รีบพบแพทย์มาโรงพยาบาลก่อนนัด เมื่อ อาการต่างๆเลวลง เช่น เหนื่อยมากขึ้น บวมตามร่างกายมากขึ้น เป็นลมบ่อยขึ้น หรือ มีอาการผิดปกติไปจากเดิม เช่น บวมตามร่างกายทั้งๆที่ไม่เคยมีอาการมาก่อน มีผลข้างเคียงจากยาที่แพทย์สั่งจนกระทบต่อการใช้ชีวิตประจำวัน เช่น ท้องผูกหรือท้องเสียเรื้อรัง หรือ เมื่อกังวลในอาการ ป้องกันภาวะซีดได้อย่างไร การป้องกัน ภาวะซีด โรคซีด เลือดจาง ที่สำคัญ เช่น กินอาหารมีประโยชน์ห้าหมู่ครบทุกมื้ออาหารและในทุกๆวัน เพื่อป้องกันภาวะซีดจากขาดอาหาร ตรวจสุขภาพประจำปี เริ่มได้ตั้งแต่ อายุ 18 ปี ปรึกษาแพทย์ก่อนการตั้งครรภ์ เพื่อดูความเสี่ยงของโรคเลือดต่างๆทางพันธุกรรมที่อาจเกิดกับลูก เช่น โรคธาลัสซีเมีย เมื่อมีเลือดออกเรื้อรัง ควรพบแพทย์เพื่อหาสาเหตุ เช่น ประจำเดือนมามากผิดปกติบ่อยๆ หรืออุจจาระเป็นเลือดเรื้อรัง หรืออุจจาระเป็นเลือดในปริมาณมาก เช่นจากโรคริดสีดวงทวาร ดูแล รักษา ควบคุมโรคต่างๆที่เป็นสาเหตุโรคซีด
การป้องกันภาวะซีด/ โรคซีด /เลือดจาง ที่สำคัญ เช่น

- กินอาหารมีประโยชน์ห้าหมู่ครบทุกมื้ออาหารและในทุกๆ วัน เพื่อป้องกันภาวะซีดจากขาดอาหาร

- ตรวจสุขภาพประจำปี เริ่มได้ตั้งแต่ อายุ 18 ปี

- ปรึกษาแพทย์ก่อนการตั้งครรภ์ เพื่อดูความเสี่ยงของโรคเลือดต่างๆ ทางพันธุกรรมที่อาจเกิดกับลูก เช่น โรคธาลัสซีเมีย

- เมื่อมีเลือดออกเรื้อรัง ควรพบแพทย์เพื่อหาสาเหตุ เช่น ประจำเดือนมามากผิดปกติบ่อยๆ หรืออุจจาระเป็นเลือดเรื้อรัง หรืออุจจาระเป็นเลือดในปริมาณมาก เช่น จากโรคริดสีดวงทวาร
ดูแล รักษา ควบคุมโรคต่างๆ ที่เป็นสาเหตุโรคซีด
25.โภชนวิทยา