โรค Bell's Palsy เกิดจากอะไร?
โรคใบหน้าเบี้ยวครึ่งซีก Bell’s Palsy เกิดจากอะไร และเป็นมาอย่างไร โรคใบหน้าเบี้ยวครึ่งซีกแบบ Bell หรือภาษาอังกฤษเรียกว่า Bell’s Palsy เป็นโรคที่มีการอักเสบของเส้นประสาทสมองคู่ที่ 7 โดยภาวะปกติ เส้นประสาทสมองคู่ที่ 7 จะมาเลี้ยงกล้ามเนื้อของใบหน้าทั้งด้านบนและด้านล่าง เพราะฉะนั้น เมื่อเวลามีความผิดปกติของเส้นประสาทสมองเส้นนี้ มันจะทำให้กล้ามเนื้อใบหน้าอ่อนแรงไป อย่างเช่นกรณีของคุณโอ อนุชิต หลับตาไม่สนิทข้างหนึ่ง ยักคิ้วไม่ได้ มุมปากตก เวลาดื่มน้ำแล้วน้ำไหลออกจากมุมปากด้านหนึ่ง เส้นประสาทเส้นนี้มันเกี่ยวข้องกับการรับรสด้วย เพราะฉะนั้นคนไข้อาจจะมีการสูญเสียการรับรสของลิ้นด้านเดียวกับของใบหน้าที่อ่อนแรงไป อีกอันหนึ่งก็คือ คนไข้อาจจะได้ยินเสียงดังกว่าปกติจากหูข้างนั้น เนื่องจากเส้นประสาทสมองคู่ที่ 7 มันไปเลี้ยงกล้ามเนื้อที่ช่วยลดความดังของเสียงที่จะเข้ามาในหูข้างนั้นด้วย ความผิดปกติของเส้นประสาทสมองคู่ที่ 7 มันเกิดได้จากหลายสาเหตุ ไม่ทราบสาเหตุที่ชัดเจน บางทีอาจจะเป็นจากอุบัติเหตุหรือจากเนื้องอก หรือจากสาเหตุอื่น ๆ สิ่งที่เรารู้แน่ก็คือ มีการอักเสบของตัวเส้นประสาทสมองคู่ที่ 7 และมีการบวมของเส้นประสาท สมมุติฐานที่เป็นที่น่าเชื่อถือมากที่สุดในปัจจุบันคือ คิดว่าเกิดจากการติดเชื้อไวรัส จากการศึกษาก็มีไวรัสหลายตัว เช่น ไวรัสตัวเดียวกับที่ทำให้เกิดโรคเริม ไวรัสตัวเดียวกับที่ทำให้เกิดโรคอีสุกอีใส แล้วก็มีไวรัสตัวอื่น ๆ อีก เจอกันบ่อย ๆ ไหมไวรัสพวกนี้ แล้วปัจจัยอะไรที่ทำให้กลายเป็นโรค ในกรณีที่เป็นการติดเชื้อไวรัส ยังไม่มีข้อมูลที่ชัดเจนว่าใน 100 คนมีการติดเชื้อไวรัสสรุปทั้งหมดกี่คน ถ้าเราคิดว่าเกิดจากเชื้อไวรัส ยกตัวอย่างเช่น ไวรัสตัวเดียวกับที่ทำให้เกิดโรคอีสุกอีใส ตัวนี้หลังจากการติดเชื้อครั้งแรก มันก็จะเข้าไปซ่อนที่ปมประสาท ซึ่งเส้นประสาทสมองคู่ที่ 7 มันก็มีปมประสาทอยู่ด้วยเหมือนกัน มันก็ไปซ่อนอยู่ แล้ววันดีคืนร้ายถ้าเกิดร่างกายเราอ่อนแอ ภูมิต้านทานลดลง มันก็ออกมาแผลงฤทธิ์ได้ อาจจะเรียกได้ว่าเป็นคนไข้ส่วนใหญ่ที่มาหาแพทย์ก็ภูมิต้านทานแข็งแรงดี ไม่ได้มีปัญหาอะไร ไม่มีติดเชื้อไวรัส เราถึงบอกยาก คือปัจจุบันนี้เราก็ยังไม่ทราบสาเหตุที่สรุปได้ชัดเจน 100% เชื้อไวรัสตัวนี้มันไม่ได้แค่มีผลกระทบต่อเส้นประสาทสมองคู่ที่ 7 เท่านั้น มันก็เป็นที่เส้นประสาทเส้นอื่น ๆ ได้ อาจจะเป็นที่เส้นประสาทไขสันหลังก็ได้ ถ้าเป็นแบบนั้นก็เป็นโรคอย่างที่เราเรียกว่าเป็นโรคงูสวัด คนไข้ก็จะมาด้วยตุ่มน้ำใส อาจจะมีผื่นที่ผิวหนังตามแนวของผิวหนังที่เลี้ยงโดยเส้นประสาทเส้นนั้น ๆ มันแยกจากอัมพฤกษ์อย่างไร คนไข้ส่วนใหญ่ที่มาหาคือเขามีใบหน้าที่อ่อนแรงครึ่งซีกอย่างฉับพลัน คำถามแรกที่ทุกคนกลัวคือ จะเป็นอัมพฤกษ์ อัมพาตหรือเปล่า เป็นโรคหลอดเลือดสมองหรือเปล่า ก่อนอื่นต้องพูดให้ชัดเจนว่า ในโรค Bell นี้ ความผิดปกติมันอยู่ที่ตัวเส้นประสาทเอง ไม่ได้อยู่ในเนื้อสมอง ในขณะที่ถ้าเราพูดถึงโรคหลอดเลือดสมอง พวกนั้นจะเป็นความผิดปกติภายในเนื้อสมองเอง แล้วก็คนไข้ที่เป็นโรคหลอดเลือดสมอง มักจะมีอาการอื่น ๆ ร่วมด้วย นอกจากใบหน้าอ่อนแรงแล้ว อาจจะมีแขนขาอ่อนแรง มีอาการชาที่แขนขา มีอาการพูดไม่ชัด อาการอื่น ๆ ร่วมด้วย ทีนี้ถ้าคนไข้มาพบแพทย์ แล้วแพทย์ตรวจร่างกายทางระบบประสาทโดยละเอียดแล้ว เราก็จะมีวิธีที่สามารถแยกได้ว่าคนไข้เป็นโรค Bell หรือว่าโรคหลอดเลือดสมอง การไปฝังเข็มช่วยทำให้ดีขึ้นหรือไม่ ก็เคยมีคนพูดถึงว่าอาจจะช่วยได้ในคนไข้บางราย แต่ว่าถ้าเราพิจารณาตามหลักฐานโดยรวมทางการแพทย์แล้วก็ยังไม่ได้มีข้อสนับสนุนชัดเจนว่าจะมีประโยชน์หรือว่าไม่มีประโยชน์กันแน่ เรื่องกายภาพบำบัด คนที่เป็นแล้วต้องทำอะไรบ้างที่จะช่วยให้มันกลับมาคืนไม่เบี้ยวเหมือนเดิม ในแง่ของกายภาพบำบัดก็จะมีการออกกำลังกล้ามเนื้อที่ใบหน้า บางคนก็อาจจะใช้ไฟฟ้ากระตุ้น ใช้ความร้อน โรคนี้เป็นกันเยอะไหม เรามีวิธีการป้องกัน ดูแลสุขภาพตัวเองอย่างไรบ้าง โรคนี้เป็นกันเยอะ ตามข้อมูลที่เราทราบกันก็คือ ประมาณ 1 ใน 5,000 คนต่อปี ส่วนการป้องกัน ถ้าเราเชื่อว่าไวรัสมันจะออกมาตอนที่ร่างกายอ่อนแอ ถ้าเราเชื่อตามนั้น เราก็ต้องสร้างภูมิต้านทานที่แข็งแรง ข้อมูลโดย อ. นพ.พิเชษ เติมสารทรัพย์ สาขาวิชาประสาทวิทยา ภาควิชาอายุรศาสตร์ คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดล คลิกชมคลิปรายการ “โรคใบหน้าเบี้ยวครึ่งซีก Bell’s Palsy หายได้แต่ควรป้องกัน : พบหมอรามาฯ” ได้ที่นี่ YouTube:
สาเหตุ ของการอักเสบยังไม่แน่ชัด แต่สันนิษฐานว่า อาจเกิดจาก
- การติดเชื้อไวรัส: เช่น ไวรัสเริม ไวรัสอีสุกอีใส
- ปัจจัยอื่นๆ: ภูมิคุ้มกันอ่อนแอ ความเครียด พักผ่อนไม่เพียงพอ

กลไก ที่เป็นไปได้คือ ไวรัสแฝงตัวอยู่ในปมประสาท  เมื่อร่างกายอ่อนแอ  ภูมิต้านทานลดลง  ไวรัสจะออกมาแสดงฤทธิ์  ทำให้เส้นประสาทอักเสบ  บวม  ส่งผลต่อการควบคุมกล้ามเนื้อใบหน้า อย่างไรก็ตาม  ยังไม่มีข้อมูลที่ชัดเจนว่า  ไวรัสมีบทบาทมากน้อยแค่ไหน  และปัจจัยใดที่ทำให้ไวรัสแสดงฤทธิ์

การแยกโรค Bell's Palsy ออกจากโรคหลอดเลือดสมอง
- โรค Bell's Palsy: เกิดจากการอักเสบของเส้นประสาท ไม่มีความผิดปกติในเนื้อสมอง อาการหลักคือ ใบหน้าอ่อนแรงครึ่งซีก
- โรคหลอดเลือดสมอง: เกิดจากความผิดปกติในเนื้อสมอง อาจมีอาการอื่นๆ ร่วมด้วย เช่น แขนขาอ่อนแรง ชา พูดไม่ชัด

การวินิจฉัย แพทย์จะตรวจร่างกายทางระบบประสาทโดยละเอียด

การรักษา
- ยา: ยาต้านการอักเสบ ยาแก้อาการปวด ยาหยอดตา
- กายภาพบำบัด: ฝึกออกกำลังกล้ามเนื้อใบหน้า ใช้ไฟฟ้ากระตุ้น ใช้ความร้อน

การป้องกัน
- เสริมสร้างภูมิคุ้มกัน ทานอาหารครบ 5 หมู่ พักผ่อนให้เพียงพอ ออกกำลังกายสม่ำเสมอ
- ลดความเครียด

สรุป
โรค Bell's Palsy เกิดจากการอักเสบของเส้นประสาทสมองคู่ที่ 7  สาเหตุยังไม่แน่ชัด  แต่สันนิษฐานว่าอาจเกิดจากการติดเชื้อไวรัส  การรักษาหลักคือ ยาและกายภาพบำบัด  การป้องกันที่ดีที่สุดคือ เสริมสร้างภูมิคุ้มกันและลดความเครียด
อายุรศาสตร์ (อายุรศาสตร์) - Internal Medicine