ยาเพน วี เหมาะกับการรักษาโรคติดเชื้อชนิดใดบ้าง
ยาเพนิซิลลิน ยาเพนิซิลลิน เมื่อ 26-27 ปีที่แล้วมา ได้มีการค้นพบยาปฏิชีวนะตัวแรกของโลกคือยา เพนิซิลลิน โดยท่านเซอร์อเล็กซานเดอร์ เฟลมมิ่ง นับจากนั้นเป็นต้นมาโฉมหน้าของการรักษาโรคติดเชื้อก็ได้เปลี่ยนไปอย่างมาก ความสำเร็จในการรักษาโรคติดเชื้อเพิ่มขึ้นทันตาเห็น จนใครต่อใครในสมัย 10 ปีแรกที่เริ่มมีเพนิซิลลินใช้ ต่างคิดว่าต่อไปนี้มนุษย์เราคงพิชิตโรคติดเชื้อได้แล้ว แต่เมื่อเวลาผ่านไปความจริงก็ปรากฏว่า โรคติดเชื้อยังคงอยู่ เชื้อที่เคยถูกทำลายด้วยยาเพนิซิลลินกลับดื้อต่อยาเพนิซิลลินมากขึ้นเรื่อยๆ จนกระทั่งปัจจุบันนี้ได้มีเชื้อโรคแบคทีเรียจำนวนมากที่ดื้อต่อยาเพนิซิลลิน และเหตุการณ์เช่นที่เกิดกับยาเพนิซิลลินก็เกิดกับยาชนิดอื่นๆด้วยสาเหตุที่สำคัญอันหนึ่งที่ทำให้เชื้อดื้อยาก็คือ การใช้ยาปฏิชีวนะโดยพร่ำเพรื่อ และขาดหลักวิชาที่ถูกต้อง ผลเสียที่ตามมาจากการที่เชื้อดื้อยาก็คือ ผู้ป่วยอาจเสียชีวิตเพราะไม่มียารักษา หรือเสียค่าใช้จ่ายในการรักษาเพิ่มขึ้นเพราะต้องใช้ยาใหม่ซึ่งส่วนใหญ่ราคาแพง และยาบางชนิดอาจมีพิษมากขึ้นด้วย ในฉบับนี้ผมใคร่ขอนำท่านผู้อ่านมารู้จักกับยา เพนิซิลลิน วี หรือเรียกสั้นๆว่า ยาเพน วี ยาตัวนี้เป็นเพนิซิลลินชนิดที่ทนกรด สามารถกินเข้าทางปากแล้วถูกดูดซึมจากระบบทางเดินอาหารภายในร่างกายได้ ลักษณะของยา ตัวนี้มี 2 แบบคือ 1 ยาเม็ด ขนาด 125 มก หรือ 2 แสนหน่วย และขนาด 250 มก หรือขนาด 4 แสนหน่วย 2 ยาผงละลายน้ำบรรจุขวด ขนาด 625 มกต่อช้อนชา5 ซีซี หรือ 1 แสนหน่วยต่อช้อนชา และ 125 มก หรือ 2 แสนหน่วยต่อช้อนชา 5 ซีซี ราคาโดยประมาณ ยาเม็ด ขนาด 125 มก ราคาเม็ดละ 25-50 สตางค์ ขนาด 250 มก ราคาเม็ดละ 50-75 สตางค์ ยาผงละลายน้ำบรรจุขวด ขนาด 625 มก ปริมาตร 2 ออนซ์ ขวดละ 8-10 บาท ขนาด125 มก ปริมาตร 2 ออนซ์ ขวดละ 12-15 บาท ยาผงละลายน้ำ เมื่อผสมน้ำแล้ว ควรใช้น้ำต้มสุกที่เย็นแล้ว จะเก็บไว้นอกตู้เย็นได้ประมาณ 1 สัปดาห์ ถ้าแช่ตู้เย็นจะเก็บไว้ได้ 2 สัปดาห์ ข้อบ่งชี้ในการใช้ยาเพนวี 1 โรคติดเชื้อที่ผิวหนังบางชนิดได้แก่ ตุ่มหนอง ฝี ตามแขนขาหรือลำตัว พวกนี้กินยาเพน วี นาน 5-7 วัน 2 โรคติดเชื้อที่คอและหรือต่อมทอนซิล จากเชื้อแบคทีเรียกลุ่มสเตรปโตค็อกคัส อาการได้แก่ มีไข้ มักสูงเกิน 38 องศาเซลเซียส เจ็บคอมาก คอแดงจัดและหรือมีตุ่มหนองหรือคราบหนอง มีก้อนใต้คางกดเจ็บ การรักษา ให้ยาเพน วี นาน 7-10 วัน 3 โรคติดเชื้อของโพรงจมูก จากแบคทีเรียกลุ่มสเตรปโตค็อกคัส ซึ่งมักมีน้ำมูกสีเหลืองหรือเขียวและมีไข้สูง การรักษา ให้ยาเพน วี นาน 5-10 วัน 4 ป้องกันโรคไข้รูห์มาติก คนที่เคยเป็นโรคไข้รูห์มาติก หากเกิดโรคติดเชื้อของคอจากเชื้อสเตรปโตค็อกคัสอีก โอกาสที่จะเป็นไข้รูห์มาติกซ้ำมีมากกว่าคนที่ไม่เคยเป็นประมาณ 50 เท่า เพราะฉะนั้นคนที่เคยเป็นไข้รูห์มาติกมาแล้ว จึงต้องกินยาเพน วีทุกวันไปอีกนานหรือฉีดยาเบนซาทีน เพนิซิลลิน เดือนละ 1 เข็ม ทุกเดือน ถ้ากินยาเพน วี ต้องกินดังนี้ - เด็กเล็ก น้ำหนักตัวน้อยกว่า 25 กิโลกรัม ให้กินยาเพน วี ขนาด 250 มก วันละ 1 เม็ด ก่อนอาหาร 1 ชั่วโมง - เด็กโต น้ำหนักตั้งแต่ 25 กิโลกรัม หรือผู้ใหญ่ ให้กินยาเพน วี ขนาด 250 มก วันละ 2 เม็ด ก่อนอาหาร 1 ชั่วโมง เช้า 1 เม็ด เย็น 1 เม็ด ขนาดยาที่ขอแนะนำให้ใช้ ในกรณีเพื่อรักษาโรคตามข้อ 1-3 ข้างต้น เป็นดังนี้ ผู้ใหญ่ ให้ยาเพน วี เม็ดขนาด 250 มก 1-2 เม็ดทุก 4-6 ชั่วโมง ถ้าเจ็บคอมากอาจบดแล้วละลายน้ำกินก็ได้ แต่ขมหน่อย เด็ก ให้ยาชนิดเม็ดหรือน้ำตามสภาพของเด็ก ขนาดยา 5-25 มกกิโลกรัม ทุก 4-6 ชั่วโมง ขึ้นอยู่กับว่า อาการเป็นหนักหรือเบาเพียงใด ตัวอย่างการให้ยาในเด็ก สมมติว่าเด็กเล็กอายุ 2 ขวบ หนัก 12 กก เป็นไข้ น้ำมูกเขียว ไอ เจ็บคอ แต่ไม่หอบ ถ้าไม่เขียว ยังกินน้ำกินข้าวได้บ้าง แบบนี้ถือว่าอาการปานกลาง ก็ประมาณการให้ยา 15 มกกิโลกรัม เด็กหนัก 12 กก ดังนั้นแต่ละครั้งต้องให้ยา 15x12 จะได้ 180 มกหรือประมาณ 1 ½ ช้อนชาของยาน้ำที่มีตัวยา 125 มกต่อช้อนชา เป็นต้น ยาเพน วีเป็นยาที่ปลอดภัยมาก การแพ้ยาพบได้น้อย โดยเฉพาะในเด็ก ยิ่งพบน้อยกว่าผู้ใหญ่ อย่างไรก็ตาม ถ้ามีประวัติว่าเคยแพ้ยาเพนิซิลลิน ไม่ว่าจะเป็นชนิดใดก็ไม่ควรใช้ยาเพน วี หรือยากลุ่มที่คล้ายกันอีก เช่น แอมพิซิลลิน อะมอกซิซิลลิน AMOXYCILLIN คลอกซาซิลลิน CLOXACILLIN เป็นต้น ลักษณะการแพ้ยาเพนิซิลลิน หรือยาที่คล้ายคลึงกับยาเพนิซิลลิน ได้แก่ อาการผื่นลมพิษ บวม หายใจไม่ออก หมดสติภายหลังได้รับยา 20 นาที – 48 ชั่วโมง บางคนอาจเกิดอาการทันทีหลังจากได้รับยา มักเป็นยาฉีด ข้อเตือนใจ 1 ควรกินยาให้ถูกขนาดและนานเพียงพอตามที่แนะนำ 2 ควรกินยาเพน วี ก่อนอาหาร 1 ชั่วโมง 3 ถ้าเคยแพ้ยาเพนิซิลลิน แอมพิซิลลิน คลอกซาซิลลิน อะมอกซิซิลลิน ห้ามใช้ยาตัวใดตัวหนึ่งในกลุ่มนี้อีก และต้องบอกแพทย์ทุกครั้งเมื่อไปพบแพทย์
ยาเพน วี เหมาะกับการรักษาโรคติดเชื้อแบคทีเรียหลายชนิด ดังนี้

1. โรคติดเชื้อที่ผิวหนัง เช่น ตุ่มหนอง ฝี บนแขนขาหรือลำตัว โดยทั่วไปแพทย์จะสั่งให้รับประทานยาเพน วี นาน 5-7 วัน

2. โรคติดเชื้อที่คอและต่อมทอนซิล จากเชื้อแบคทีเรียกลุ่มสเตรปโตค็อกคัส อาการของโรคนี้คือ มีไข้ มักสูงเกิน 38 องศาเซลเซียส เจ็บคอมาก คอแดงจัดและหรือมีตุ่มหนองหรือคราบหนอง มีก้อนใต้คางกดเจ็บ การรักษาจะใช้ยาเพน วี นาน 7-10 วัน

3. โรคติดเชื้อของโพรงจมูก จากแบคทีเรียกลุ่มสเตรปโตค็อกคัส มักมีน้ำมูกสีเหลืองหรือเขียวและมีไข้สูง การรักษาจะใช้ยาเพน วี นาน 5-10 วัน

4. โรคไข้รูห์มาติก ในผู้ที่มีประวัติเป็นโรคไข้รูห์มาติกมาก่อน หากเกิดโรคติดเชื้อของคอจากเชื้อสเตรปโตค็อกคัสอีกครั้ง จะมีความเสี่ยงสูงที่จะเป็นไข้รูห์มาติกซ้ำมากกว่าคนที่ไม่เคยเป็นประมาณ 50 เท่า แพทย์จึงอาจสั่งให้รับประทานยาเพน วี ทุกวัน หรือฉีดยาเบนซาทีน เพนิซิลลิน เดือนละ 1 เข็ม ทุกเดือน เพื่อป้องกันการเกิดโรคไข้รูห์มาติกซ้ำ

ข้อควรระวัง:
ยาเพน วี ไม่ได้ผลกับโรคติดเชื้อไวรัส เช่น หวัด ไข้หวัดใหญ่ ผู้ที่มีประวัติแพ้ยาเพนิซิลลิน แอมพิซิลลิน คลอกซาซิลลิน อะมอกซิซิลลิน หรือยาในกลุ่มเดียวกัน ห้ามใช้ยาเพน วี และควรแจ้งแพทย์หรือเภสัชกรทราบล่วงหน้า ควรรับประทานยาเพน วี ตามขนาดและระยะเวลาที่แพทย์สั่งอย่างเคร่งครัด ไม่ควรรับประทานยาเกินขนาด หรือน้อยกว่าขนาดที่กำหนด ควรรับประทานยาเพน วี ก่อนอาหาร 1 ชั่วโมง หากเกิดอาการแพ้ยา เช่น ผื่นลมพิษ บวม หายใจลำบาก หมดสติ ภายใน 20 นาที – 48 ชั่วโมงหลังรับประทานยา ควรหยุดยาและรีบไปพบแพทย์ทันที

หมายเหตุ:
ข้อมูลในบทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปสำหรับประชาชนเท่านั้น ไม่ได้เป็นการแทนที่คำแนะนำทางการแพทย์จากแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ โปรดปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนรับประทานยาเพน วี หรือยาอื่นๆ ทุกชนิด
17.เภสัชวิทยา Pharmacology