ในกรณีที่เจ้าหน้าที่ตำรวจตั้งด่านตรวจและสงสัยว่าผู้ขับขี่รถยนต์มีอาการมึนเมาสุราหรือสารเสพติด  เจ้าหน้าที่ตำรวจมีอำนาจสั่งให้ผู้โดยสารในรถตรวจปัสสาวะด้วยหรือไม่?
อำนาจในการสั่งให้ทำการตรวจปัสสาวะของเจ้าหน้าที่ตำรวจ อำนาจในการสั่งให้ทำการตรวจปัสสาวะของเจ้าหน้าที่ตำรวจ เนื่องจากผู้เขียนต้องเดินทางไกลไปว่าความที่ศาลต่างจังหวัดบ่อยๆ และมักเห็นว่าเจ้าหน้าที่ตำรวจที่ตั้งด่านตรวจฯ มักจะเรียกให้ผู้ขับขี่รถยนต์และบุคคลอื่นๆที่โดยสารมาในรถยนต์ทำการตรวจปัสสาวะเพื่อหาสารเสพติดอยู่เสมอๆ จึงขอนำเอาข้อกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับเรื่องมาลงเผยแพร่เพื่อประโยชน์แก่บุคคลทั่วไป ตามธรรมดาแล้วเจ้าหน้าที่ตำรวจย่อมไม่มีอำนาจในการสั่งให้บุคคลใดทำการตรวจปัสสาวะโดยผู้นั้นไม่ให้ความยินยอม เนื่องการเป็นการกระทบต่อสิทธิเสรีภาพของบุคคลอันรัฐธรรมนูญบัญญัติรองรับไว้ เว้นแต่เมื่อมีคดีอาญาเกิดขึ้น เจ้าหน้าที่ตำรวจ(พนักงานสอบสวน) จะมีอำนาจสั่งให้ผู้ที่ตกอยู่ในฐานะเป็นผู้ต้องหา หรือผู้เสียหายในคดีอาญา ทำการตรวจพิสูจน์ทางวิทยาศาสตร์ด้วยวิธีการต่างๆได้ ซึ่งรวมถึงการตรวจปัสสาวะด้วย และหากผู้เสียหายหรือผู้ต้องหาไม่ทำการตรวจพิสูจน์ ก็ไม่มีความผิดแต่อย่างใด เพียงแต่กฎหมายจะกำหนดว่า ข้อเท็จจริงจะเป็นไปตามผลการตรวจพิสูจน์ในทางที่เป็นผลร้ายกับผู้เสียหายหรือผู้ต้องหานั้น (ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญามาตรา 131/1) แต่เนื่องจากการขับขี่รถยนต์ในขณะมึนเมาสุราหรือสารเสพติดอื่นๆ เป็นเรื่องที่เกี่ยวข้องกับความสงบเรียบร้อยของสังคมส่วนรวม ดังนั้น กฎหมายจึงกำหนดอำนาจพิเศษให้เจ้าหน้าที่ตำรวจสามารถทำการบังคับตรวจปัสสาวะแก่ผู้ขับขี่รถยนต์ได้ แม้ยังไม่มีคดีอาญาเกิดขึ้น กล่าวคือกฎหมายให้อำนาจเจ้าหน้าที่ตำรวจสั่งให้ผู้ขับขี่รถยนต์ที่มีลักษณะอาจจะเป็นอันตรายแก่ผู้อื่น กล่าวคือ ขับขี่รถยนต์ในลักษณะที่หย่อนความสามารถในการขับ หรือขับขี่รถยนต์ในขณะที่มึนเมาสุราหรือของเมาอย่างอื่น ทำการตรวจปัสสาวะได้ แม้ผู้นั้นไม่ยินยอมให้ตรวจ โดยหากผู้ขับขี่รถยนต์ไม่ยอมตรวจ กฎหมายให้อำนาจเจ้าพนักงานตำรวจมิอำนาจกักตัวได้ไว้ได้จนกว่าจะยอมทำการตรวจ (พ.ร.บ. จราจรทางบก พ.ศ. 2522 มาตรา 43 อนุมาตรา 1,2 ประกอบมาตรา 142 ) ซึ่งจะเห็นได้ว่าอำนาจในการบังคับตรวจปัสสาวะดังกล่าว มีเฉพาะแต่กับตัวผู้ขับขี่รถยนต์เท่านั้น ซึ่งผู้ที่ขับขี่รถยนต์ที่จะถูกบังคับให้ตรวจตามกฎหมายมาตรานี้จะต้องปรากฏว่ามีลักษณะการขับขี่รถยนต์โดยมีเหตุอันควรสงสัยว่าผู้ขับขี่รถยนต์โดยหย่อนความสามารถในการขับ หรือขับขี่ในขณะที่มึนเมาสุราหรือของเมาอย่างอื่น เช่น มีกลิ่นสุราจากลมหายใจหรือเสื้อผ้า ขับรถไม่ตรงทาง พูดจาอ้อแอ้ หรือฝ่าฝืนสัญญาจราจร ฯลฯ หากไม่มีอาการน่าสงสัยอันใด ผู้เขียนเห็นว่าเจ้าหน้าที่ตำรวจก็ไม่มีอำนาจบังคับตรวจปัสสาวะได้ และอำนาจในการบังคับตรวจปัสสาวะนี้ไม่ครอบคลุมไปถึงผู้ที่นั่งโดยสารมาในรถยนต์ด้วย ดังนั้นเจ้าหน้าที่ตำรวจจึงไม่สามารถบังคับให้ผู้ที่นั่งโดยสารมาในรถยนต์ตรวจปัสสาวะโดยผู้นั้นมิให้ความยินยอม Express your opinion about this article 1 comments 1
ไม่ เจ้าหน้าที่ตำรวจไม่มีอำนาจสั่งให้ผู้โดยสารในรถตรวจปัสสาวะ

เหตุผล:
กฎหมายให้อำนาจเจ้าหน้าที่ตำรวจในการบังคับตรวจปัสสาวะเฉพาะผู้ขับขี่รถยนต์เท่านั้น  ดังที่บัญญัติไว้ใน พ.ร.บ. จราจรทางบก พ.ศ. 2522 มาตรา 43 (1) ประกอบมาตรา 142   ซึ่งระบุว่า "เจ้าพนักงานจราจรมีอำนาจสั่งให้ผู้ขับขี่รถซึ่งมีลักษณะอาจจะเป็นอันตรายแก่ผู้อื่น
ทำการตรวจปัสสาวะเพื่อหาสารเสพติดในร่างกาย  แม้ผู้นั้นไม่ยินยอมให้ตรวจ  และหากผู้ขับขี่รถไม่ยอมตรวจ
เจ้าพนักงานจราจรมีอำนาจกักตัวไว้ได้จนกว่าจะยอมทำการตรวจ"
กฎหมายไม่ได้ให้อำนาจเจ้าหน้าที่ตำรวจในการบังคับตรวจปัสสาวะบุคคลอื่นที่ไม่ได้ขับขี่รถยนต์  แม้ว่าบุคคลนั้นจะโดยสารมาในรถยนต์คันเดียวกับผู้ขับขี่ที่ถูกสงสัยว่ามึนเมาสุราหรือสารเสพติดก็ตาม
การที่เจ้าหน้าที่ตำรวจจะบังคับตรวจปัสสาวะบุคคลใดๆ  ต้องมีมูลเหตุอันสมควรตามกฎหมาย  กล่าวคือ  เจ้าหน้าที่ตำรวจต้องมีเหตุอันควรสงสัยว่าบุคคลนั้นมีสารเสพติดในร่างกาย
การบังคับตรวจปัสสาวะบุคคลโดยไม่มีมูลเหตุอันสมควร  ถือเป็นการละเมิดสิทธิเสรีภาพของบุคคล  ซึ่งขัดต่อรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พ.ศ. 2560 มาตรา 30 ที่บัญญัติไว้ว่า "บุคคลทุกคนมีสิทธิและเสรีภาพส่วนบุคคล  เสรีภาพในการดำรงชีวิต  เสรีภาพในการประกอบอาชีพ  เสรีภาพในการแสดงความคิดเห็น  เสรีภาพในการรวมกัน  เสรีภาพในการเสนอความคิดเห็นต่อหน่วยงานของรัฐ  เสรีภาพในการเข้าถึงข้อมูลข่าวสาร  เสรีาพในการรักษาความเป็นส่วนตัว  เสรีภาพในการศึกษา  เสรีภาพในการนับถือและประกอบพิธีกรรมทางศาสนา  เสรีภาพในการพัฒนาตนเอง  เสรีภาพในการได้รับความเป็นธรรม  และเสรีภาพอื่นๆ ตามที่รัฐธรรมนูญบัญญัติไว้"

สรุป
เจ้าหน้าที่ตำรวจมีอำนาจสั่งให้ผู้ขับขี่รถยนต์ที่มีลักษณะอาจจะเป็นอันตรายแก่ผู้อื่น
ทำการตรวจปัสสาวะเพื่อหาสารเสพติดในร่างกาย แม้ผู้นั้นไม่ยินยอมให้ตรวจ
เจ้าหน้าที่ตำรวจไม่มีอำนาจสั่งให้ผู้โดยสารในรถตรวจปัสสาวะ
การที่เจ้าหน้าที่ตำรวจจะบังคับตรวจปัสสาวะบุคคลใดๆ ต้องมีมูลเหตุอันสมควรตามกฎหมาย
กฎหมายจราจร และขนส่งทางบก