หญิงตั้งครรภ์ที่มีภาวะเบาหวานชนิดที่ 2  จำเป็นต้องตรวจคัดกรองหาโรคเบาหวานขณะตั้งครรภ์ด้วยวิธี GCT หรือไม่?
เบาหวานในหญิงตั้งครรภ์ อันตรายต่อแม่และลูกน้อย

สำหรับคุณแม่ที่เป็นโรคเบาหวาน เมื่อตั้งครรภ์ อาจกังวลว่าจะมีผลกระทบต่อลูกในท้องหรือไม่ ต้องดูแลตัวเองอย่างไรบ้าง ทำให้เกิดความไม่สบายใจหลายอย่างตามมา หรือแม้แต่คุณแม่ที่กำลังตั้งครรภ์อยู่ แต่จู่ ๆ ก็ตรวจพบว่าเป็นโรคเบาหวานซะอย่างนั้น คงเกิดอาการวิตกกังวลไม่น้อย ดังนั้นเราจึงมีข้อมูลเกี่ยวกับโรคเบาหวานในหญิงตั้งครรภ์มาฝาก หากคุณแม่ที่กำลังเจอปัญหาเหล่านี้อยู่ อาจช่วยคลายข้อกังวลและข้อสงสัยหลายๆ อย่างได้ "โรคเบาหวาน" ที่พบร่วมกับการตั้งครรภ์แบ่งออกเป็น 2 ชนิดใหญ่ คือ
โรคเบาหวานที่พบก่อนการตั้งครรภ์ (Pregnancy Diabetes)
โรคเบาหวานที่พบครั้งแรกขณะตั้งครรภ์ (Gestational diabetes)
ซึ่งในประเทศไทยเรามักพบโรคเบาหวานชนิดที่ 2 ได้มากกว่า

การตั้งครรภ์ส่งผลต่อโรคเบาหวานอย่างไรบ้าง?
ควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดยากขึ้น
การตั้งครรภ์อาจจะทำให้ภาวะแทรกซ้อนทางตา (Diabetic retinopathy)
โปรตีนออกมาในปัสสาวะเพิ่มขึ้นในช่วงตั้งครรภ์
ความดันเลือดสูง ซึ่งจะพบร่วมได้บ่อยถึงร้อยละ 70 ของการตั้งครรภ์

โรคเบาหวานขณะตั้งครรภ์ อันตรายอย่างไร?
หากพูดถึงผลเสียหรืออันตรายของโรคเบาหวานในขณะตั้งครรภ์แล้ว ไม่เพียงแค่อันตรายต่อตัวคุณแม่เท่านั้น แต่ยังส่งผลต่อทารกในครรภ์อีกด้วย
อันตรายต่อคุณแม่ตั้งครรภ์ มีอัตราเสี่ยงของภาวะดังต่อไปนี้เพิ่มขึ้น ได้แก่
ภาวะครรภ์เป็นพิษ (toxemia of pregnancy)
ภาวะติดเชื้อของกรวยไต (pyelonephritis)
ภาวะครรภ์แฝดน้ำ
มารดาเพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดความดันโลหิตสูง
การติดเชื้อ และการผ่าตัดคลอด มีอุบัติการณ์สูงขึ้น

อันตรายต่อทารกในครรภ์ มีอัตราเสี่ยงของภาวะต่อไปนี้เพิ่มขึ้น ได้แก่
อัตราการเสียชีวิตเพิ่มขึ้น โดยเฉพาะในกรณีที่ได้รับการดูแลรักษาไม่เหมาะสม
การควบคุมเบาหวานไม่ดีในระยะแรกของการตั้งครรภ์จะเพิ่มความเสี่ยงต่อการแท้งบุตร
ความพิการตั้งแต่กำเนิด พบได้มากกว่าการตั้งครรภ์ปกติประมาณ 2-3 เท่า
เด็กมีขนาดตัวโตกว่าปกติ สามารถพบได้บ่อยที่สุดในจำนวนความผิดปกติทั้งหมด เนื่องจาก การที่น้ำตาลกลูโคส และกรดอะมิโนจากมารดาผ่านมาสู่ทารกมากเกินไป
หญิงตั้งครรภ์ที่เป็นโรคเบาหวานมานาน และมีโรคแทรกซ้อนทางหลอดเลือด (microangiopathy) จะทำให้ทารกในครรภ์เจริญเติบโตช้าและตัวเล็กได้
ทารกเสียชีวิตในครรภ์
กลุ่มอาการหายใจลำบาก
ภาวะน้ำตาลในเลือดต่ำ
ภาวะแคลเซียมและแมกนีเซียมในเลือดต่ำ
เลือดมีความหนืดเพิ่มขึ้น
ภาวะตัวเหลืองหลังคลอด
หัวใจโต ในบางรายอาจเป็นผลทำให้หัวใจล้มเหลว

ใครบ้างที่เสี่ยงเป็นเบาหวานขณะตั้งครรภ์?
อายุมากกว่า 30 ปี
มีน้ำหนักเกินก่อนตั้งครรภ์ดัชนีมวลกายมากกว่า 25 กก. / ม2 ( BMI > 25 Kg. / m2 )
มีประวัติญาติสายตรงของสตรีตั้งครรภ์เป็นโรคเบาหวาน
เคยเป็นเบาหวานขณะตั้งครรภ์มาก่อน
ตรวจพบน้ำตาลในปัสสาวะ
เคยคลอดเด็กที่มีน้ำหนักมากกว่าหรือเท่ากับ 4000 กรัม
เคยคลอดเด็กที่เสียชีวิตในครรภ์

วิธีการตรวจคัดกรองภาวะเบาหวานขณะตั้งครรภ์
การตรวจคัดกรองภาวะเบาหวานขณะตั้งครรภ์วิธีการตรวจ GCT
ทำได้โดยให้สตรีตั้งครรภ์ดื่มสารละลายที่มีกลูโคส 50 กรัม แล้ว หลังจากนั้น 1 ชั่วโมงให้เจาะเลือดตรวจระดับกลูโคส โดยที่สตรีตั้งครรภ์ไม่จำเป็นต้องงดอาหารก่อนตรวจ
ในกรณีที่ระดับกลูโคสในเลือดมีค่าน้อยกว่า 140 มก./ดล. แปลผลว่า ผลการตรวจอยู่ในเกณฑ์ปกติ แนวทางปฏิบัติคือ ให้ฝากครรภ์ต่อไปตามปกติ และควรได้รับการตรวจคัดกรองเบาหวานซ้ำเมื่ออายุครรภ์ 24-28 สัปดาห์
ในกรณีที่ระดับกลูโคสในเลือดมีค่ามากกว่าหรือเท่ากับ 140 มก./ดล. แปลผลว่า ผลการตรวจผิดปกติ แนวทางปฏิบัติ คือ ให้ทำการนัดตรวจเพื่อยืนยันการวินิจฉัยภาวะเบาหวานต่อไป โดยการใช้น้ำตาลกลูโคส 100 กรัม

การตรวจ OGTT ในการตรวจ 100-g OGTT สามารถทำเป็นขั้นตอนดังนี้
งดอาหารก่อนวันตรวจเป็นเวลาอย่างน้อย 8 ชั่วโมง แต่ไม่เกิน 14 ชั่วโมง
เจาะเลือดตรวจระดับกลูโคสหลังงดอาหารข้ามคืน เทียบเป็นเวลาชั่วโมงที่ 0 หลังจากนั้นดื่มสารละลายกลูโคสปริมาณ 100 กรัม เจาะเลือดเพื่อตรวจวัดระดับกลูโคสภายหลังดื่มที่ 1, 2, 3 ชั่วโมงตามลำดับ

การดูแลรักษาเบาหวานขณะตั้งครรภ์ (Management of Gestational Diabetes Mellitus)
ควบคุมอาหาร
การควบคุมอาหารที่ปฏิบัติได้ง่ายๆ คือ ต้องไม่รับประทานขนมที่ทำมาจากแป้งและน้ำตาล เช่น คุกกี้ ขนมหวานต่างๆ ควรรับประทานผลไม้สดมากกว่าขนม ผลไม้ที่รับประทานได้ควรเป็นผลไม้ที่ไม่มีรสหวานมาก ส่วนผักสามารถรับประทานผักได้โดยไม่จำกัด สำหรับข้าวสามารถรับประทานได้ทั้ง 3 มื้อ ในปริมาณที่ไม่มากเกินไป ใน 1 วันไม่ควรเกิน 8 ทัพพี สำหรับเนื้อสัตว์ สามารถรับประทานได้ โดยเลือกเนื้อที่มีไขมันน้อย เช่น ปลา หมู ไก่ ดื่มนมสดได้วันละ 2 แก้วแต่ควรเป็นนมที่มีไขมันน้อย

ออกกำลังกายเบา ๆ อย่างสม่ำเสมอวันละ 15-20 นาที
เช่น การเดินแกว่งแขน ภายหลังมื้ออาหาร เป็นต้น การควบคุมอาหาร และการออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอจะช่วยให้สามารถควบคุมน้ำตาลได้ดี การควบคุมน้ำตาลได้ จะลดภาวะแทรกซ้อนหรืออันตรายต่างๆ ที่จะเกิดกับหญิงตั้งครรภ์และลูกในครรภ์ได้อย่างมาก ถ้าหญิงตั้งครรภ์ท่านใดมีน้ำตาลในเลือดสูงมากเกินกว่าที่จะควบคุมโดยการรับประทานอาหารและการออกกำลังกาย จะต้องได้รับการฉีดอินซูลิน หญิงตั้งครรภ์ที่เป็นเบาหวานทุกคนจะต้องมารับการตรวจครรภ์อย่างต่อเนื่องตามแผนการดูแล
หญิงตั้งครรภ์ที่มีภาวะเบาหวานชนิดที่ 2 จำเป็นต้อง ตรวจคัดกรองหาโรคเบาหวานขณะตั้งครรภ์ด้วยวิธี GCT เพิ่มเติม  แม้จะมีการวินิจฉัยว่าเป็นเบาหวานชนิดที่ 2 อยู่แล้วก็ตาม  เนื่องด้วยเหตุผลดังต่อไปนี้
1.ระดับความรุนแรงของโรคเบาหวานอาจเปลี่ยนแปลงได้ระหว่างตั้งครรภ์:  
ฮอร์โมนที่หลั่งออกมาระหว่างตั้งครรภ์ ส่งผลต่อระดับน้ำตาลในเลือด ซึ่งอาจทำให้ควบคุมระดับน้ำตาลได้ยากขึ้น   แม้แต่ในผู้หญิงที่เคยได้รับการวินิจฉัยว่าเป็นเบาหวานชนิดที่ 2

2.ความเสี่ยงของภาวะแทรกซ้อน:   
หญิงตั้งครรภ์ที่มีภาวะเบาหวานชนิดที่ 2 มีความเสี่ยงสูงต่อภาวะแทรกซ้อนต่างๆ  เช่น  ภาวะครรภ์เป็นพิษ  การคลอดก่อนกำหนด ทารกตัวโต ภาวะน้ำตาลในเลือดต่ำในทารกแรกคลอด

3.การควบคุมระดับน้ำตาลที่ดี:   
การตรวจคัดกรองหาโรคเบาหวานขณะตั้งครรภ์ด้วยวิธี GCT ช่วยให้แพทย์สามารถประเมินระดับการควบคุมน้ำตาลในเลือด และวางแผนการรักษาที่เหมาะสม เพื่อลดความเสี่ยงของภาวะแทรกซ้อนทั้งต่อแม่และทารก

แนวทางการตรวจคัดกรอง:
-หญิงตั้งครรภ์ที่มีภาวะเบาหวานชนิดที่ 2 ควรได้รับการตรวจคัดกรองหาโรคเบาหวานขณะตั้งครรภ์ด้วยวิธี GCT ในช่วงอายุครรภ์ 24-28 สัปดาห์
-หากผลการตรวจ GCT ปกติ ควรได้รับการตรวจซ้ำอีกครั้งในช่วงอายุครรภ์ 32-36 สัปดาห์
-หากผลการตรวจ GCT ไม่ปกติ แพทย์จะนัดตรวจเพิ่มเติมเพื่อยืนยันการวินิจฉัย ด้วยวิธี OGTT

การดูแลรักษา:
-หญิงตั้งครรภ์ที่มีภาวะเบาหวานชนิดที่ 2 จำเป็นต้องได้รับการดูแลรักษาอย่างใกล้ชิดจากแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ
-แผนการรักษาจะขึ้นอยู่กับระดับความรุนแรงของโรค ภาวะแทรกซ้อน และสุขภาพโดยรวมของหญิงตั้งครรภ์
-แผนการรักษาอาจรวมถึงการควบคุมอาหาร การออกกำลังกาย การใช้ยา หรือการฉีดอินซูลิน
สูติศาสตร์ (สูติศาสตร์) - Obstetrics,อายุรศาสตร์ (อายุรศาสตร์) - Internal Medicine