ช่วยสรุป เกี่ยวกับยา โซลิโดรนิก แอซิด Zoledronic acid ให้ที
ยาโซลิโดรนิก แอซิด Zoledronic acid เป็นยาในกลุ่มบิสฟอสโฟเนต Bisphosphonate ออกฤทธิ์ยับยั้งการสลายตัวของกระดูก Osteoclastic bone resorpion ยานี้มีจำหน่ายในประเทศ ไทยในรูปแบบยาฉีดเข้าหลอดเลือดดำ Injection for intravenous ในระยะแรกได้รับการรับรองสำหรับการรักษาภาวะแคลเซียมในเลือดสูงอันเนื่องมาจากเซลล์มะเร็ง Hypercalcemia of malig nancy ใช้รักษามะเร็งระยะแพร่กระจายไปที่กระดูก Bone metastasis และก่อให้เกิดภาวะสลายตัวของกระดูกอันมีสาเหตุจากมะเร็ง Osteolytic bone metastasis อีกทั้งใช้ในการรักษามะเร็งไขกระดูกชนิดมัลติเพิลมัยอืโลมา Multiple myeloma และโรค Pagets disease of bone ซึ่งเป็นโรคเกี่ยวข้องกับการพรุนของกระดูกเชิงกราน สันหลัง กระดูกต้นขา และกะโหลกศีรษะ ปัจจุบันได้รับการรับรองให้ใช้ในการรักษาโรคกระดูกพรุน Osteoporosis ในหญิงวัยหมดประจำเดือนและในผู้ชาย รวมทั้งใช้ป้องกันและรักษาโรคกระดูกพรุนจากยาสเตียรอยด์ Steroid induced osteoporosis ชนิดกลูโคคอร์ติคอยด์ Glucocorticoid อีกด้วย ยาโซลิโดรนิก แอซิดมีสรรพคุณ คุณสมบัติ อย่างไร ยาโซลิโดรนิก แอซิดมีข้อบ่งใช้สรรพคุณสำหรับการรักษา ภาวะแคลเซียมในเลือดสูงอันเนื่องมาจากเซลล์มะเร็ง มะเร็งระยะแพร่กระจายไปที่กระดูกที่ก่อให้เกิดภาวะสลายตัวของกระดูกอันมีสาเหตุจากมะเร็ง มะเร็งไขกระดูกชนิดมัลติเพิลมัยอืโลมา Multiple myeloma โรค Pagets disease of bone ซึ่งเกี่ยวข้องกับการพรุนของกระดูกเชิงกราน สันหลัง กระดูก ต้นขา และกะโหลกศีรษะ โรคกระดูกพรุนในหญิงวัยหมดประจำเดือนและในผู้ชาย ป้องกันและรักษาโรคกระดูกพรุนจากยาสเตรียรอยด์ชนิดกลูโคคอร์ติคอยด์ Glucocorticoid ยาโซลิโดรนิก แอซิดมีกลไกการออกฤทธิ์อย่างไร ยาโซลิโดรนิก แอซิดเป็นยาในกลุ่มบิสฟอสโฟเนต Bisphosphonate และมีโครงสร้างคล้ายกับสารไพโรฟอสเฟต pyrophosphate ที่ได้จากธรรมชาติซึ่งมีหน้าที่ยับยั้งการสลายกระดูก โดยยาในกลุ่มบิสฟอสโฟเนตนี้จะเข้าจับกับเนื้อเยื่อกระดูกได้เป็นอย่างดีและจะออกฤทธิ์ยับยั้งการสลายตัวของกระดูก Osteoclastic bone resorpion ซึ่งเป็นกลไกสำคัญของยา โดยเชื่อว่า ยาโซลิโดรนิก แอซิดจะกดการทำงานของออสติโอคลาส Osteoclast เซลล์ที่ทำหน้าที่ในการสลายกระดูก ซึ่งมีผลดีต่อการรักษาโรคกระดูกพรุนทั้งในหญิงวัยหมดประจำเดือนและในผู้ชาย และป้องกันและรักษาโรคกระดูกพรุนจากสเตียรอยด์กลุ่มกลูโคคอร์ติคอยด์ Glucocorticoid นอกจากนี้ยังพบว่ายาโซลิโดรนิก แอซิดมีผลยับยั้งการปลดปล่อยแคลเซียมที่ถูกกระตุ้นได้จากเซลล์มะเร็ง จึงทำให้ระดับแคลเซียมและระดับฟอสฟอรัสในเลือดลดลง จึงมีผลในการรักษาภาวะแคลเซียมในเลือดสูงอันเนื่องมาจากเซลล์มะเร็ง ยาโซลิโดรนิก แอซิดมีรูปแบบการจัดจำหน่ายอย่างไร รูปแบบที่มีจำหน่ายของยาโซลิโดรนิก แอซิดในประเทศไทยมีรูปแบบทางเภสัชภัณฑ์คือ รูปแบบสารละลายยาปราศจากเชื้อบรรจุในขวดพลาสติกแก้ว Vial สำหรับฉีดเข้าหลอดเลือดดำมีความแรงของยาโซลิโดรนิก แอซิด 4 มิลลิกรัมต่อ 5 มิลลิลิตร และ 5 มิลลิกรัมต่อ 5 มิลลิลิตร วิธีการเตรียมยาโซลิโดรนิก แอซิดก่อนบริหารยาใช้ยากับผู้ป่วยคือ ให้เจือจางสารละลายยานี้ด้วยน้ำเกลือสำหรับฉีดเข้าหลอดเลือดดำ 0.9 Normal Saline Solution หรือ D5W 5 Dextrose in water ปริมาณ 100 มิลลิลิตร บริหารยาให้แก่ผู้ป่วยทางหลอดเลือดดำโดยใช้เวลาในการให้ยานี้อย่างน้อย 15 นาทีเพื่อลดอาการไม่พึงประสงค์ ผลข้างเคียง จากยานี้เช่น อาการคล้ายเป็นไข้ Flu-like symptom ปวดข้อ Arthralgia ปวดกล้ามเนื้อ Myalgia และเพื่อป้องกันการเกิดอาการดังกล่าวสามารถให้ยาพาราเซตามอล Paracetamol ยาลดไข้ ยาแก้ปวด หรือ ให้สารน้ำ Hydration ก่อนบริหารยาโซลิดโรดนิก แอซิดได้ ยาโซลิโดรนิก แอซิดมีขนาดหรือวิธีใช้ยาอย่างไร ขนาดยาและการปรับขนาดยาโซลิโดรนิก แอซิดเพื่อรักษาภาวะแคลเซียมในเลือดสูงอันเนื่องมาจากเนื้องอกมะเร็ง เพื่อรักษามะเร็งระยะแพร่กระจายไปที่กระดูกและก่อให้เกิดภาวะสลายตัวของกระดูกอันมีสาเหตุจากมะเร็ง การรักษามะเร็งไขกระดูกชนิดมัลติเพิลมัยอืโลมา multiple myeloma ควรอยู่ภายใต้ดุลยพินิจของแพทย์ผู้รักษาเป็นผู้ประเมินและสั่งใช้ยานี้เท่านั้น โดยแพทย์จะปรับขนาดยานี้ตามค่าการทำงานของไต การบริหารยานี้โดยฉีดยานี้เข้าหลอดเลือดดำช้าๆอย่างน้อย 15 นาที โดยควรเจือจางยาโซลิโดรนิก แอซิดด้วยน้ำเกลือสำหรับฉีดเข้าหลอดเลือดดำ 0.9 Normal Saline Solution หรือ D5W 5 Dextrose in water ปริมาณ 100 มิลลิลิตรก่อนบริหารยาให้แก่ผู้ป่วย ห้ามผสมยาในสารละลายที่มีส่วนประกอบของแคลเซียมหรือสารละลาย Lactate Ringer และควรบริหารยาผ่านสายหยดยาเข้าหลอดเลือดดำที่แยกกับยาชนิดอื่นๆเพื่อป้องกันการเกิดความไม่เข้ากันของยาการตกตะกอน เมื่อมีการสั่งยาควรแจ้งแพทย์พยาบาลและเภสัชกรอย่างไร เมื่อมีการสั่งยาทุกชนิดรวมถึงยาโซลิโดรนิก แอซิด ผู้ป่วยควรแจ้งแพทย์พยาบาลและเภสัชกรดังนี้ ประวัติแพ้ยาแพ้อาหารแพ้สารเคมีทุกชนิด มีโรคประจำตัวต่างๆรวมทั้งกำลังกินยาอะไรอยู่ เพราะยาโซลิโดรนิก แอซิดอาจส่งผลให้อาการของโรคเหล่านั้นรุนแรงขึ้น หรือเกิดปฏิกิริยาระหว่างยากับยาอื่นๆที่กินอยู่ก่อนแล้ว สุภาพสตรีควรแจ้งว่าอยู่ในภาวะตั้งครรภ์หรือกำลังให้นมบุตร เนื่องจากยาโซลิโดรนิก แอซิด เป็นยาที่มีความเสี่ยงต่อสตรีมีครรภ์ที่อาจส่งผลให้เกิดการกร่อนของกระดูก Bone resorption และมีผลเสียต่อทารกในครรภ์ได้ อีกทั้งหากอยู่ในช่วงให้นมบุตรเพราะยังไม่ทราบข้อมูลการขับออกทางน้ำนมของยานี้ที่แน่ชัด ยานี้จึงอาจก่อให้เกิดอาการไม่พึงประสงค์รุนแรงแก่ทารกได้จึงควรหลีกเลี่ยงการให้นมบุตรในช่วงการใช้ยานี้ หากลืมบริหารยาให้แก่ผู้ป่วยควรทำอย่างไร ความถี่ในการบริหารยาโซลิโดรนิก แอซิดแก่ผู้ป่วยแตกต่างกันตามข้อบ่งใช้เช่น การบริหารยา 1 ครั้งต่อสัปดาห์ ทุก 3 - 4 สัปดาห์ 1 ครั้งต่อปี และ 1 ครั้งต่อ 2 ปี กรณีพยาบาลลืมบริหารยาให้แก่ผู้ป่วยตามคำสั่งของแพทย์ ควรปรึกษาแพทย์ผู้รักษาทันทีที่นึกได้ ยาโซลิโดรนิก แอซิดมีผลไม่พึงประสงค์อย่างไร ผลอาการไม่พึงประสงค์ ผลข้างเคียง ของยาโซลิโดรนิก แอซิดที่พบได้บ่อยไม่รุนแรงและเกิดขึ้นเพียงชั่วคราวคือ อาการคล้ายมีไข้ หนาวสั่น หน้าแดง ปวดกระดูกและหรือปวดข้อ ปวดกล้ามเนื้อ ซึ่งเกิดขึ้นในช่วงการให้ยานี้ทางหลอดเลือดดำและอาการอาจคงอยู่ไปได้อีก 3 - 14 วันหลังได้รับยานี้ สามารถป้องกันอาการไม่พึงประสงค์ดังกล่าวได้โดยการเจือจางยานี้ด้วยสารละลายที่แนะนำในหัวข้อ ‘รูปแบบการจัดจำหน่าย และหัวข้อ การใช้ยาการบริหารยา และระยะเวลาในการบริหารยาควรใช้เวลาอย่างน้อย 15 นาที และหรือให้ยาพาราเซตามอล Paracetamol ยาแก้ปวด ยาลดไข้ ก่อนการบริหารยาโซลิโดรนิก แอซิด และสามารถให้ยาพาราเซตามอลต่อไปได้อีก 72 ชั่วโมงหลังผู้ป่วยได้รับยานี้ อาการไม่พึงประสงค์อื่นๆเช่น อาการของระบบทางเดินอาหารเช่น อาการท้องเดินท้องเสีย รวมถึงอาการคลื่นไส้ เบื่ออาหาร ซึ่งมักมีอาการไม่รุนแรง ทั้งนี้ปฏิกิริยาเฉพาะที่ที่ผิวหนังบริเวณที่ให้ยาเช่น อาการแดงหรือบวม ซึ่งจะหายไปได้เองในเวลาประมาณ 24 - 48 ชั่วโมง อาการไม่พึงประสงค์อื่นๆเช่น ผื่น คัน เจ็บหน้าอกหลังได้รับยานี้ การเกิดเยื่อตาอักเสบ Conjunctivitis ภาวะแมกนีเซียมในเลือดต่ำ Hypomagnesemia และระดับแคลเซียมในเลือดต่ำโดยไม่มีอาการแสดง ตรวจพบจากการตรวจเลือด ระดับฮอร์โมนจากต่อมพาราธัยรอยด์ในเลือดสูง ขึ้นร่วมกับระดับแคลเซียมในเลือดลดลง ระดับเอนไซม์ทรานอะมิเนส Transaminase เอนไซม์การทำงานของตับตรวจพบจากการตรวจเลือด สูงขึ้นเกินกว่าสองเท่าของปกติโดยไม่มีความผิดปกติของตับร่วมด้วย มีข้อควรระวังการใช้ยาโซลิโดรนิก แอซิดอย่างไร มีข้อควรระวังการใช้ยาโซลิโดรนิก แอซิดเช่น ห้ามใช้กับผู้ป่วยที่แพ้ยานี้หรือแพ้ส่วนประกอบของยานี้้ ไม่มีข้อมูลความปลอดภัยของยานี้ในผู้ป่วยเด็กและผู้ป่วยเด็กที่มีการทำงานของไตบกพร่อง ระมัดระวังการใช้ยานี้ในผู้ป่วยโรคไตวาย และแพทย์จะปรับขนาดยาในผู้ป่วยที่มีการทำงาน ของไตบกพร่อง ห้ามใช้ยานี้ในผู้ป่วยที่มีภาวะขาดน้ำ ดังนั้นผู้ป่วยจำเป็นต้องได้รับการประเมินจากแพทย์ก่อนเริ่มให้ยา โดยพิจารณาให้สารน้ำอย่างเพียงพอแก่ผู้ป่วยและระมัดระวังการให้สารน้ำมากเกิน ไปในผู้ป่วยโรคหัวใจล้มเหลว ห้ามใช้ยากลุ่มบิสฟอสโฟเนต Bisphosphonates ชนิดอื่นๆร่วมในระหว่างที่ผู้ป่วยกำลังได้รับการรักษาด้วยยาโซลิโดรนิก แอซิดอยู่ มีรายงานพบการตายของกระดูกขากรรไกร Osteonecrosis of the jaw ได้ซึ่งโดยทั่วไปมักเกิดจากการถอนฟันและหรือจากการติดเชื้อเฉพาะที่ที่เหงือก รวมถึงภาวะการอักเสบของกระดูก Osteomyelitis ในผู้ป่วยกลุ่มนี้หลายรายที่ได้รับยาเคมีบำบัดและมีการใช้ยาคอร์ติโคสเตียรอยด์ Corticosteroid ร่วมด้วย ดังนั้นในผู้ป่วยที่มีปัจจัยเสี่ยงเช่น โรคมะเร็ง ผู้ป่วยได้รับยาเคมีบำบัด รังสีรักษา รับยาคอร์ติโคสเตียรอยด์ มีปัญหาสุขอนามัยในช่องปาก ควรพิจารณาทำทันตกรรมเพื่อป้องกัน Preventive dentistry ก่อนให้การรักษาด้วยยากลุ่มบิสฟอสฟาเนต และควรหลีกเลี่ยงวิธีการทางทันตกรรมที่รุนแรง Invasive procedure เช่น ถอนฟันขณะได้รับยา กลุ่มบิสฟอสโฟเนต ดังนั้นจึงควรปรึกษาทันตแพทย์ก่อนการใช้ยานี้เพื่อประเมินทางทันตกรรมก่อนเริ่มใช้ยานี้ ห้ามใช้ยาหมดอายุ ห้ามเก็บยาหมดอายุ อนึ่ง ทุกคนต้องตระหนักถึงความปลอดภัยจากการใช้ ยา ที่รวมถึงยาแผนปัจจุบันทุกชนิด รวมยาโซลิโดรนิก แอซิดด้วย ยาแผนโบราณทุกชนิดและสมุนไพรต่างๆเสมอ เพราะยามีทั้งให้คุณและให้โทษ ดังนั้นเมื่อมีการใช้ยาทุกครั้งควรต้องปฏิบัติตามข้อปฏิบัติพื้นฐานในการใช้ยาทุกชนิดเสมอ อ่านเพิ่มเติมได้ในเว็บ haamor.com บทความเรื่อง ข้อปฏิบัติพื้นฐานในการใช้ยาทุกชนิด รวมทั้งควรต้องปรึกษาเภสัชกรประจำร้านขายยาก่อนซื้อยาใช้เองเสมอด้วยเช่นกัน ยาโซลิโดรนิก แอซิดมีปฏิกิริยาระหว่างยากับยาตัวอื่นอย่างไร ยาโซลิโดรนิก แอซิดมีปฏิกิริยาระหว่างยากับยาตัวอื่นเช่น ห้ามใช้ยาโซลิโดรนิก แอซิดร่วมกับยากลุ่มบิสฟอสโฟเนต Bisphosphonate อื่นๆเช่น อะเลนโดนเนต Alendronate ริสซิโดรเนต Risedronate ปาล์มมิโดรเนต Pamidronate เนื่องจากจะเพิ่มอาการไม่พึงประสงค์จากยาในกลุ่มเดียวกันได้ มีรายงานว่าอาจเกิดการทำงานของไตผิดปกติได้กรณีการใช้ยาโซลิโดรนิก แอซิดร่วมกับยาต้านอักเสบที่ไม่ใช่สเตียรอยด์ NSAIDs เนื่องจากยาทั้งสองชนิดถูกขจัดออกจากร่างกายทางไตและมีผลพิษต่อไต ระมัดระวังการใช้ยาโซลิโดรนิก แอซิดร่วมกับการใช้ยาปฏิชีวนะกลุ่มอะมิโนไกลโคไซด์ Aminoglycosides เช่น เจนต้ามัยซิน Gentamicin อะมิไกซิน Amikacin สเต็ปโตมัยซินStreptomycin เนื่องจากเพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดภาวะแคลเซียมในเลือดต่ำและมีผลพิษต่อไต หรือยาปฏิชีวนะชนิดอื่นๆที่ถูกกำจัดออกทางไต
ยาโซลิโดรนิก แอซิด (Zoledronic acid) เป็นยาในกลุ่มบิสฟอสโฟเนต (Bisphosphonate) โดยยาในกลุ่มบิสฟอสโฟเนตนี้จะเข้าจับกับเนื้อเยื่อกระดูกได้เป็นอย่างดีและจะออกฤทธิ์ยับยั้งการสลายตัวของกระดูก (Osteoclastic bone resorpion) ซึ่งเป็นกลไกสำคัญของยา  ยานี้มีจำหน่ายในประเทศ ไทยในรูปแบบสารละลายยาปราศจากเชื้อบรรจุในขวดพลาสติกแก้ว (Vial) สำหรับฉีดเข้าหลอดเลือดดำ สรรพคุณของยา คือ ตัวยามีผลยับยั้งการปลดปล่อยแคลเซียมที่ถูกกระตุ้นได้จากเซลล์มะเร็ง จึงทำให้ระดับแคลเซียมและระดับฟอสฟอรัสในเลือดลดลง จึงมีผลกับการรักษาภาวะแคลเซียมในเลือดสูงอันเนื่องมาจากเซลล์มะเร็ง มะเร็งระยะแพร่กระจายไปที่กระดูกที่ก่อให้เกิดภาวะสลายตัวของกระดูก มะเร็งไขกระดูกชนิดมัลติเพิลมัยอีโลมา (Multiple myeloma )โรค Pagets disease of bone ซึ่งเกี่ยวข้องกับการพรุนของกระดูกเชิงกราน สันหลัง กระดูก ต้นขาและกะโหลกศีรษะ โรคกระดูกพรุนในหญิงวัยหมดประจำเดือนและในผู้ชาย ป้องกันและรักษาโรคกระดูกพรุนจากยาสเตรียรอยด์ชนิดกลูโคคอร์ติคอยด์ Glucocorticoid ผลข้างเคียง จากยานี้เช่น อาการคล้ายเป็นไข้ (Flu-like symptom) ปวดข้อ (Arthralgia) ปวดกล้ามเนื้อ (Myalgia) ซึ่งเกิดขึ้นในช่วงการให้ยานี้ทางหลอดเลือดดำและอาการอาจคงอยู่ไปได้อีก 3 - 14 วันหลังได้รับยานี้ และเพื่อป้องกันการเกิดอาการดังกล่าวสามารถให้ยาพาราเซตามอล Paracetamol ยาลดไข้ ยาแก้ปวด หรือ ให้สารน้ำ (Hydration) ก่อนบริหารยาโซลิดโรดนิก แอซิดได้ และสามารถให้ยาพาราเซตามอลต่อไปได้อีก 72 ชั่วโมงหลังผู้ป่วยได้รับยานี้ อาการไม่พึงประสงค์อื่นๆ ข้อควรระวังการใช้ยาโซลิโดรนิก แอซิดเช่น ห้ามใช้กับผู้ป่วยที่แพ้ยานี้หรือแพ้ส่วนประกอบของยานี้  ระมัดระวังการใช้ยานี้ในผู้ป่วยโรคไตวาย และแพทย์จะปรับขนาดยาในผู้ป่วยที่มีการทำงาน ของไตบกพร่อง ห้ามใช้ยานี้ในผู้ป่วยที่มีภาวะขาดน้ำ ห้ามใช้ยากลุ่มบิสฟอสโฟเนต Bisphosphonates ชนิดอื่นๆร่วมในระหว่างที่ผู้ป่วยกำลังได้รับการรักษาด้วยยาโซลิโดรนิก แอซิดอยู่ เนื่องจากจะเพิ่มอาการไม่พึงประสงค์จากยาในกลุ่มเดียวกันได้ ระมัดระวังการใช้ยาโซลิโดรนิก แอซิดร่วมกับการใช้ยาปฏิชีวนะกลุ่มอะมิโนไกลโคไซด์ (Aminoglycosides) เนื่องจากเพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดภาวะแคลเซียมในเลือดต่ำและมีผลพิษต่อไต หรือยาปฏิชีวนะชนิดอื่นๆที่ถูกกำจัดออกทางไต
17.เภสัชวิทยา Pharmacology