ในสถานการณ์ปัจจุบัน องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (อปท.) มีอิสระในการใช้อำนาจหน้าที่ตามกฎหมายจัดตั้งหรือไม่?
ไม่ เหตุผล:

กฎหมายกำหนดให้อำนาจของ อปท. ถูกจำกัดอยู่ภายใต้หน่วยงานของรัฐส่วนกลาง เช่น จังหวัด อำเภอ และหน่วยงานของรัฐจากส่วนกลางที่เข้ามาตั้งส่วนราชการในระดับภูมิภาค รวมถึงโครงสร้างของส่วนราชการที่แม้จะเป็นการเลือกจากคนในพื้นที่ แต่ก็เป็นตัวแทนของราชการส่วนกลางอย่างกำนันและผู้ใหญ่บ้าน

กฎหมายกำหนดให้อำนาจแก่รัฐส่วนกลางเข้ามากำกับดูแลการทำงานของ อปท. อย่างใกล้ชิด ตัวอย่างเช่น เทศบาลต้องส่งร่างเทศบัญญัติให้กับนายอำเภอเพื่อส่งไปให้ผู้ว่าราชการจังหวัดพิจารณา ผู้ว่าราชการจังหวัดมีอำนาจที่จะพิจารณาให้ความเห็นชอบเทศบัญญัติดังกล่าว
อปท. มีข้อจำกัดทางงบประมาณ รายได้ (รายรับ) ของ อปท. ถูกกำหนดไว้ มีข้อจำกัดในการกู้เงิน
รัฐบาลมีนโยบายรวมศูนย์อำนาจ ตัวอย่างเช่น การจัดตั้งเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออกและให้มีสำนักงานคณะกรรมการนโยบายเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออกที่เข้ามามีบทบาทในการจัดการอนุญาตหรือดำเนินการใดๆ เหนือพื้นที่เขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก

ตัวอย่าง:
กรณี อปท. ต้องการจัดทำโครงการพัฒนาพื้นที่ แต่โครงการดังกล่าวนั้นขัดกับนโยบายของรัฐบาล อปท. อาจจะไม่สามารถดำเนินการโครงการดังกล่าวได้
กรณี อปท. ต้องการจัดทำงบประมาณเพื่อดำเนินการโครงการ แต่ติดข้อจำกัดทางงบประมาณ อปท. อาจจะต้องปรับลดขนาดโครงการหรือระงับโครงการไป

ข้อสรุป:
ในสถานการณ์ปัจจุบัน อปท. ยังไม่มีอิสระในการใช้อำนาจหน้าที่ตามกฎหมายจัดตั้งอย่างเต็มที่ ยังมีการจำกัดโดยกฎหมายและนโยบายของรัฐส่วนกลาง

หมายเหตุ:
ประเด็นนี้เป็นประเด็นที่มีการถกเถียงกันในหมู่นักวิชาการและนักกฎหมาย
มีแนวคิดที่จะกระจายอำนาจให้กับ อปท. มากขึ้น แต่ยังมีอุปสรรคหลายประการ
ข่าวสารทั่วไป สถิติต่างๆ