ช่วยสรุปบทความ   พ.ร.ก. ฉุกเฉิน: ชีวิตคนไทยภายใต้สถานการณ์ฉุกเฉิน รัฐบาลสะดวก-ประชาชนสะดุด
วันนี้ (16 ก.ค.) ของเมื่อ 16 ปีที่แล้ว พระราชกำหนดการบริหารราชการในสถานการณ์ฉุกเฉิน ซึ่งต่อมาคนทั้งประเทศเรียกกันติดปากว่า "พ.ร.ก. ฉุกเฉิน" ประกาศใช้ในราชกิจจานุเบกษา และมีผลบังคับใช้ในวันถัดมาคือ 17 ก.ค. 2548 โดยมีนายทักษิณ ชินวัตร นายกรัฐมนตรีในขณะนั้นเป็นผู้รับสนองพระบรมราชโองการ

พระราชกำหนดซึ่งมีทั้งหมด 19 มาตรานี้เป็นกฎหมายที่ให้อำนาจคณะรัฐมนตรี (ครม.) ประกาศสถานการณ์ฉุกเฉินที่มีความร้ายแรง ให้นายกรัฐมนตรีมีอำนาจสั่งการหน่วยราชการและเจ้าหน้าที่รัฐได้โดยตรง และออกข้อกำหนดให้เจ้าหน้าที่มีอำนาจจำกัดสิทธิเสรีภาพของประชาชนเพื่อแก้ไขสถานการณ์ฉุกเฉิน

การประกาศสถานการณ์ฉุกเฉินโดย ครม. ไม่ต้องผ่านความเห็นชอบของรัฐสภา เพียงแต่แจ้งให้รัฐสภาทราบหลังประกาศแล้ว

16 ปีที่ผ่านมา พ.ร.ก. ฉุกเฉินถูกใช้มากที่สุดในการควบคุมเหตุการณ์ความไม่สงบในจังหวัดชายแดนภาคใต้ แม้การเมืองสะดุด รัฐบาลหลุดจากอำนาจ ขั้วการเมืองเปลี่ยน แต่การ "ต่ออายุ" ประกาศสถานการณ์ฉุกเฉินในพื้นที่ปลายด้านขวานไม่เคยขาดตอน

เด็กชายแดนใต้หลายคนพูดได้เต็มปากว่าพวกเขามีชีวิตอยู่ภายใต้ "สถานการณ์ฉุกเฉิน" มาตั้งแต่เกิดจนเป็นหนุ่มเป็นสาว ยังไม่รวมถึงการเติบโตมาท่ามกลางกฎหมายพิเศษอื่น ๆ อย่าง กฎอัยการศึก และพ.ร.บ. การรักษาความมั่นคงภายในราชอาณาจักร

คนกรุงเทพฯ หรือในจังหวัดอื่น ๆ ได้ลิ้มรสชาติของคำสั่ง ประกาศและข้อบังคับจากการประกาศสถานการณ์ฉุกเฉินบ้างจากเหตุความไม่สงบทางการเมือง เช่น รัฐประหารกันยายน 2549, การชุมนุม "คนเสื้อแดง" ในปี 2552 และ 2553 และการชุมนุมของ กปปส. ปี 2556-2557

แต่เหตุการณ์ที่ทำให้คนทั้งประเทศใน "ทุกเขตท้องที่ทั่วราชอาณาจักร" ได้สัมผัสและรู้ซึ้งถึงอำนาจของ พ.ร.ก.ฉุกเฉินต่อเนื่องยาวนานนับปีก็คือการระบาดของโควิด-19

รัฐบาล พล.อ. ประยุทธ์ จันทร์โอชา ประกาศสถานการณ์ฉุกเฉินเพื่อควบคุมโรคระบาดตั้งแต่วันที่ 26 มี.ค. 2563 ต่ออายุมาแล้ว 13 ครั้ง ครั้งล่าสุด ครม. มีมติเมื่อวันที่ 13 ก.ค. ขยายสถานการณ์ฉุกเฉินไปจนถึงวันที่ 30 ก.ย. 2564 นั่นหมายถึงว่าการประกาศสถานการณ์ฉุกเฉินเพื่อควบคุมโควิดครั้งนี้ยาวนาน 1 ปี 6 เดือนเป็นอย่างน้อย และจนถึงเดือนกลางเดือน ก.ค. มีข้อกำหนดที่ออกภายใต้ พ.ร.ก.ฉุกเฉินมาแล้วถึง 27 ฉบับ
วันนี้ (16 ก.ค.) เป็นวันที่ 16 ปีที่แล้วที่มีการกำหนดการบริหารราชการในสถานการณ์ฉุกเฉิน หรือที่เรียกว่า "พ.ร.ก. ฉุกเฉิน" ซึ่งได้ถูกประกาศใช้ในราชกิจจานุเบกษา และมีผลบังคับใช้ในวันถัดมาคือ 17 ก.ค. 2548 โดยนายทักษิณ ชินวัตร เป็นผู้รับสนองพระบรมราชโองการ

มีทั้งหมด 19 มาตราในพระราชกำหนดซึ่งให้อำนาจคณะรัฐมนตรี (ครม.) ประกาศสถานการณ์ฉุกเฉินที่มีความร้ายแรง และให้นายกรัฐมนตรีมีอำนาจสั่งการหน่วยราชการและเจ้าหน้าที่รัฐ และมีการจำกัดสิทธิเสรีภาพของประชาชนเพื่อแก้ไขสถานการณ์ฉุกเฉิน โดยไม่ต้องผ่านความเห็นชอบของรัฐสภา แต่จะแจ้งให้รัฐสภาทราบหลังจากประกาศแล้ว

ในช่วง 16 ปีที่ผ่านมา พ.ร.ก. ฉุกเฉินใช้มากที่สุดในการควบคุมสถานการณ์ไม่สงบในจังหวัดชายแดนภาคใต้ แม้การเมืองมีการเปลี่ยนแปลงและรัฐบาลหลุดจากอำนาจ การประกาศฉุกเฉินในพื้นที่ปลายด้านขวานไม่เคยขาดตอน

เด็กชายแดนใต้บางคนบอกว่ามีชีวิตอยู่ใต้ "สถานการณ์ฉุกเฉิน" ตั้งแต่เกิดจนเป็นหนุ่มหรือสาว รวมถึงการเติบโตท่ามกลางกฎหมายพิเศษอื่น ๆ เช่น กฎอัยการศึก และพ.ร.บ. การรักษาความมั่นคงในราชอาณาจักร

คนทั่วประเทศได้สัมผัสคำสั่ง ประกาศ และข้อบังคับจากสถานการณ์ฉุกเฉินบ่อยครั้ง เช่น การประหารครั้งที่ 19, การชุมนุม "คนเสื้อแดง" ในปี 2552-2553 และ การชุมนุมของ กปปส. ในปี 2556-2557 

เหตุการณ์ที่มีผลกระทบที่สำคัญต่อประชาชนทั่วราชอาณาจักรคือการระบาดของโรคโควิด-19 ทำให้รัฐบาลประกาศสถานการณ์ฉุกเฉินเพื่อควบคุมโรคตั้งแต่ 26 มี.ค. 2563 และต่ออายุมาแล้วทั้งหมด 13 ครั้ง ครั้งล่าสุดถึงกันไปถึงวันที่ 30 ก.ย. 2564 ทำให้สถานการณ์ฉุกเฉินนี้ยาวนานถึง 1 ปี 6 เดือน และมีข้อกำหนดที่ออกภายใต้ พ.ร.ก.ฉุกเฉินมาแล้วถึง 27 ฉบับ
กฎหมายสิทธิมนุษยชน,กฎหมายรัฐธรรมนูญ,ข่าวสารทั่วไป สถิติต่างๆ