เงื่อนไขการสมรส กฎหมายกำหนดเงื่อนไขไว้ 8 ประการได้แก่อะไรบ้าง
เงื่อนไขการสมรส
กฎหมายกำหนดเงื่อนไขไว้ 8 ประการ ซึ่งสามารถใช้บังคับในทุกกรณีที่มีการสมรสเกิดขึ้นในประเทศไทย ไม่ว่าจะเป็นการที่คนไทยสมรสกับคนไทยด้วยกันหรือคนต่างประเทศกับคนต่างประเทศหรือคนไทยสมรสกับคนต่างประเทศ
1. ชายและหญิงต้องมีอายุ 17 ปี บริบูรณ์แล้วทั้งสองคน หากชายหญิงฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งฝ่าฝืนเงื่อนไขทำการสมรสกัน การสมรสนั้นเป็นโมฆียะตามมาตรา 1503 ผู้มีส่วนได้เสียคือบิดามารดาและตัวชายหญิงนั้นเองมีสิทธินำคดีขึ้นสู่ศาลขอให้เพิกถอนการสมรสนั้นได้ ตามมาตรา 1504 หากมิได้มีการเพิกถอนการสมรสจนชายและหญิงมีอายุครบ 17ปีบริบูรณ์หรือหญิงมีครรภ์ขึ้นมาก่อนหญิงมีอายุครบ 17 ปีบริบูรณ์ กฎหมายถือว่าการสมรสที่เป็นโมฆียะนั้นสมบูรณ์ตั้งแต่มีการสมรส จะขอให้ศาลพิพากษามิได้ต่อไป
อย่างใดก็ดีมีข้อยกเว้นว่าศาลอาจอนุญาตให้ทำการสมรสก่อนนั้นได้หากมีเหตุอันสมควร ในการยื่นคำร้องขอต่อศาลหญิงหรือชายที่อายุยังไม่ครบต้องเป็นฝ่ายยื่นคำร้องขอเอง ชายหรือหญิงที่จะสมรสด้วยไม่มีสิทธิยื่นคำร้องขอแทน เช่น หญิงอายุ 16 ปี ประสงค์จะทำการสมรสกับชายอายุ 21 ปี หญิงต้องยื่นคำร้องขอต่อศาล เนื่องจากหญิงหรือชายที่จะทำการสมรสยังเป็นผู้เยาว์จึงต้องปฏิบัติตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 56 กล่าวคือให้บิดามารดาซึ่งเป็นผู้แทนโดยชอบธรรมเป็นผู้กระทำการแทนหรือเป็นผู้อนุญาตหรือให้ความยินยอมแก่ผู้เยาว์ยื่นคำร้องต่อศาลเองก็ได้ 
คำพิพากษาฎีกาที่ 2269/2540 ค้นไม่เจอ

2. ชายหรือหญิงต้องไม่เป็นคนวิกลจริต หรือเป็นบุคคลที่ศาลสั่งให้เป็นคนไร้ความสามารถ
ความวิกลจริตเป็นกรรมพันธุ์ที่จะถ่ายทอดไปยังบุคคลที่เกิดมามาตรา 1449 จึงห้ามมิให้คนวิกลจริตทำการสมรส หากฝ่าฝืนทำการสมรสตามมาตรานี้ตกเป็นโมฆะตามมาตรา 1495 ซึ่งผู้มีส่วนได้เสียมีสิทธินำคดีขึ้นสู่ศาลขอให้มีคำพิพากษาว่าการสมรสนั้นเป็นโมฆะได้

บุคคลที่จะถือว่าเป็นบุคคลวิกลจริตนั้น หมายถึงบุคคลผู้มีจิตผิดปกติ ซึ่งตามที่เข้าใจทั่วๆไปว่าเป็นคนบ้าทั้งยังหมายความรวมถึงบุคคลที่มีอาการผิดปกติเพราะสติวิปลาสเพราะขาดความรำลึก ขาดความรับผิดชอบชั่วดี ฉะนั้น บุคคลที่เป็นโรคปัญญาอ่อนหรือสมองได้รับอันตรายอย่างร้ายแรง จึงถือว่าเป็นบุคคลวิกลจริต จึงไม่สามารถทำการสมรสได้ ทั้งยังหมายรวมถึง บุคคลที่ป่วยเป็นโรคเนื้องอกในสมองต้องนอนอยู่บนเตียงอยู่ตลอดเวลามีอาการพูดไม่ได้หูอื้อไม่ได้ยิน แต่คนใบ้แม้จะเป็นใบ้มาตั้งแต่กำเนิดก็ไม่ถือว่าเป็นบุคคลวิกลจริตจึงทำการสมรสได้

3.ญาติสนิทสมรสกันไม่ได้ ทั้งนี้เพราะด้วยเหตุผลในทางศีลธรรมและเหตุผลทางการแพทย์ มาตรา 1450 จึงห้ามมิให้ทำการสมรสกัน
ญาติสนิทมี 4 ประเภท
1) ญาติสืบสายโลหิตโดยตรงขึ้นไปคือ บิดามารดา ปู่ ย่า ตา ยาย และทวด
2) ญาติสืบสายโลหิตโดยตรงลงมา คือลูก หลาน เหลน ลื้อ
3) พี่น้องร่วมบิดามารดาเดียวกัน
4) พี่น้องร่วมแต่บิดาหรือมารดา
หากญาติสนิททางสายโลหิตฝ่าฝืนทำการสมรสกันย่อมตกเป็นโมฆะตามมาตรา 1495 ซึ่งผู้มีส่วนได้เสียคือตัวคู่สมรส บิดามารดา ผู้สืบสันดาน ของผู้สมรสย่อมมีสิทธินำคดีมาฟ้องโดยขอให้ศาลพิพากษาว่าการสมรสนั้น เป็นโมฆะได้ 
ทั้งความเป็นญาติสนิทนั้น ต้องถือตามความเป็นจริง เช่น บิดากับบุตรสาวนอกกฎหมาย แม้จะมิใช่ญาติตามกฎหมายแต่ก็ถือว่าเป็นญาติตามความเป็นจริง อย่างไรก็ดี ลุง ป้า น้า อา หลาน เหลน ไม่ใช่ญาติสืบสายโลหิตกันโดยตรงกฎหมายจึงมิได้ห้ามให้ทำการสมรสกัน
4. ผู้รับบุตรบุญธรรมและบุตรบุญธรรมจะทำการสมรสกันมิได้ แต่อย่างไรก็ตามเนื่องจากผู้รับบุตรบุญธรรมและบุตรบุญธรรมไม่มีความสัมพันธ์ในทางญาติสายโลหิตกัน จึงไม่มีเหตุผลในทางการแพทย์ที่ห้ามมิให้ทำการสมรส กฎหมายจึงมิได้บัญญัติให้การสมรสที่ฝ่าฝืนเงื่อนไขข้อนี้เป็นโมฆะหรือโมฆียะหรือเสื่อมเสียแต่ประการใด มีเหตุผลเพียงว่าเป็นเหตุให้การรับบุตรบุญธรรมเป็นอันยกเลิกไปตามมาตรา 1598/32

5. ชายหรือหญิงมิได้เป็นคู่สมรสของบุคคลอื่นนั้น คือห้ามทำการสมรสซ้อนนั่นเอง ทั้งนี้ตามมาตรา 1452 หากฝ่าฝืนการสมรสซ้อนในครั้งหลังย่อมตกเป็นโมฆะตามมาตรา 1495 บุคคลผู้มีส่วนได้เสียอาจจะกล่าวอ้างว่าการสมรสเป็นโมฆะได้หรือจะนำคดีมาฟ้องศาลขอให้มีคำพิพากษาแสดงว่าการสมรสนั้นเป็นการสมรสซ้อนก็ได้
การสมรสซ้อนแม้ชายหรือหญิงคู่สมรสจะทำการสมรสโดยสุจริต โดยไม่ทราบว่ามีการสมรสเดิมอยู่แล้วก็ตามก็ไม่มีผลทำให้การสมรสนั้นสมบูรณ์ขึ้นมายังคงเป็นโมฆะอยู่ แต่คู่สมรสผู้ทำการสมรสโดยสุจริตไม่เสื่อเสียสิทธิที่ได้มาเพราะการสมรสนั้นก่อนที่ตนจะรู้เหตุที่ทำให้การสมรสเป็นโมฆะ
ในกรณีที่ชายหญิงเป็นสามีภริยากันก่อนใช้บรรพ 5 แม้จะมิได้จดทะเบียนสมรสกันก็นับว่าเป็นคู่สมรสกันตามกฎหมาย ชายจึงย่อมไม่มีสิทธิที่จะทำการสมรสกับหญิงอื่นได้อีก เพราะต้องห้ามตามมาตรา 1452 ถ้าชายจดทะเบียนสมรสกับหญิงอื่นการสมรสครั้งที่สองนี้ เป็นโมฆะ ภริยาย่อมฟ้องขอให้ศาลมีคำพิพากษาแสดงว่าการสมรสเป็นโมฆะได้
ในกรณีที่ชายหรือหญิงมีคู่สมรสอยู่แล้ว แต่การสมรสเป็นโมฆะหรือเป็นโมฆียะ ชายหรือหญิงเช่นว่านีไม่อาจสมรสใหม่ได้จนกว่าศาลจะมีคำพิพากษาแสดงว่าการสมรสนั้นเป็นโมฆะหรือศาลให้เพิกถอนการสมรสที่เป็นโมฆียะเสียก่อน เพราะแม้การสมรสจะเป็นโมฆะแต่บุคคลจะกล่าวอ้างว่าการสมรสเป็นโมฆะไม่ได้จนกว่าศาลจะพิพากษาว่าเป็นโมฆะหรือผู้มีส่วนได้เสียกล่าวอ้างว่าในกรณีเป็นการสมรสซ้อนเสียก่อน ทั้งนี้ ตามที่บัญญัติไว้ในมาตรา 1497 
การสมรสที่เป็นโมฆียะถือว่าสมบูรณ์จนกว่าศาลจะมีคำพิพากษาให้เพิกถอนตามมาตรา 1502 ดังนั้น ก่อนศาลพิพากษาให้เพิกถอนจึงต้องถือว่าตู่สมรสเป็นมาสีภริยากันตามกฎหมาย เช่น พี่ชายกับน้องสาวสมรสกันถือว่าเป็นโมฆะ แต่หากน้องสาวจะสมรสใหม่ก็ไม่อาจทำได้เพราะนายทะเบียนหรือตัวน้องสาวจะอ้างว่าการสมรสเป็นโมฆะไม่ได้ ต้องถือว่าน้องสาวมีคู่สมรสอยู่แล้วจึงไม่มีสิทธิทำการสมรสใหม่

6. ชายหรือหญิงต้องยินยอมเป็นสามีภริยากัน เนื่องจากการสมรสเป็นเรื่องเฉพาะตัวของชายหรือหญิงโดยสมัครใจจึงจำเป็นต้องได้รับความยินยอมของชายหรือหญิง ไม่ว่าจะเป็นผู้บรรลุนิติภาวะแล้วหรือไม่ ตามาตรา 1458 และจะให้ความยินยอมแทนกันไม่ได้ ฉะนั้น บุคคลอื่นไม่ว่าจะเป็น บิดา มารดา หรือผู้ปกครอง จะตกลงยินยอมเป็นสามีภริยาแทนบุตรไม่ได้ การสมรสที่ชาย หญิง มิได้ยินยอมกันตกเป็นโมฆะตามาตรา 1495

7. หญิงหม้ายจะสมรสใหม่ได้ต่อเมื่อพ้นเวลาไม่น้อยกว่า 310 วัน นับจากวันที่ขาดจากการสมรสเดิมได้ล่วงพ้นไปเสียแล้ว เว้นแต่ 
1) หญิงนั้นได้คลอดบุตรแล้ว
2) สมรสกับสามีคนเดิม
3) มีใบรับรองแพทย์ว่าหญิงนั้นไม่ได้ตั้งครรภ์
4) มีคำสั่งศาลให้หญิงนั้นทำการสมรสได้
อย่างไรก็ตามการสมรสของหญิงหม้ายที่ฝ่าฝืนเงื่อนไขมาตรา 1453 กฎหายมิได้บัญญัติไว้ว่าผลจะเป็นอย่างไร ฉะนั้นจึงต้องถือว่าเป็นการสมรสที่สมบูรณ์ตลอดไป โดยไม่เป็นโมฆะหรือโมฆียะ และบุตรที่เกิดมาภายใน 310 วันนับแต่วันที่ทำการสมรสสิ้นสุดลง มาตรา 1537 ให้สันนิษฐานไว้ก่อนว่าเป็นบุตรโดยชอบด้วยกฎหมายของชายผู้เป็นสามีคนใหม่

8. ผู้เยาว์จะทำการสมรสได้ต่อเมื่อได้รับความยินยอมของบิดา มารดา ผู้ปกครอง หลักเกณฑ์การให้ความยินยอมเป็นเช่นเดียวกับเรื่องของการหมั้น
1. ชายและหญิงต้องมีอายุ 17 ปี บริบูรณ์แล้วทั้งสองคน หากชายหญิงฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งฝ่าฝืนเงื่อนไขทำการสมรสกัน การสมรสนั้นเป็นโมฆียะตามมาตรา 1503 ผู้มีส่วนได้เสียคือบิดามารดาและตัวชายหญิงนั้นเองมีสิทธินำคดีขึ้นสู่ศาลขอให้เพิกถอนการสมรสนั้นได้ ตามมาตรา 1504 หากมิได้มีการเพิกถอนการสมรสจนชายและหญิงมีอายุครบ 17ปีบริบูรณ์หรือหญิงมีครรภ์ขึ้นมาก่อนหญิงมีอายุครบ 17 ปีบริบูรณ์ กฎหมายถือว่าการสมรสที่เป็นโมฆียะนั้นสมบูรณ์ตั้งแต่มีการสมรส จะขอให้ศาลพิพากษามิได้ต่อไป
อย่างใดก็ดีมีข้อยกเว้นว่าศาลอาจอนุญาตให้ทำการสมรสก่อนนั้นได้หากมีเหตุอันสมควร ในการยื่นคำร้องขอต่อศาลหญิงหรือชายที่อายุยังไม่ครบต้องเป็นฝ่ายยื่นคำร้องขอเอง ชายหรือหญิงที่จะสมรสด้วยไม่มีสิทธิยื่นคำร้องขอแทน
2. ชายหรือหญิงต้องไม่เป็นคนวิกลจริต หรือเป็นบุคคลที่ศาลสั่งให้เป็นคนไร้ความสามารถ
ความวิกลจริตเป็นกรรมพันธุ์ที่จะถ่ายทอดไปยังบุคคลที่เกิดมามาตรา 1449 จึงห้ามมิให้คนวิกลจริตทำการสมรส หากฝ่าฝืนทำการสมรสตามมาตรานี้ตกเป็นโมฆะตามมาตรา 1495 ซึ่งผู้มีส่วนได้เสียมีสิทธินำคดีขึ้นสู่ศาลขอให้มีคำพิพากษาว่าการสมรสนั้นเป็นโมฆะได้
บุคคลที่จะถือว่าเป็นบุคคลวิกลจริตนั้น หมายถึงบุคคลผู้มีจิตผิดปกติ ซึ่งตามที่เข้าใจทั่วๆไปว่าเป็นคนบ้าทั้งยังหมายความรวมถึงบุคคลที่มีอาการผิดปกติเพราะสติวิปลาสเพราะขาดความรำลึก ขาดความรับผิดชอบชั่วดี ฉะนั้น บุคคลที่เป็นโรคปัญญาอ่อนหรือสมองได้รับอันตรายอย่างร้ายแรง จึงถือว่าเป็นบุคคลวิกลจริต จึงไม่สามารถทำการสมรสได้ ทั้งยังหมายรวมถึง บุคคลที่ป่วยเป็นโรคเนื้องอกในสมองต้องนอนอยู่บนเตียงอยู่ตลอดเวลามีอาการพูดไม่ได้หูอื้อไม่ได้ยิน แต่คนใบ้แม้จะเป็นใบ้มาตั้งแต่กำเนิดก็ไม่ถือว่าเป็นบุคคลวิกลจริตจึงทำการสมรสได้
3.ญาติสนิทสมรสกันไม่ได้ ทั้งนี้เพราะด้วยเหตุผลในทางศีลธรรมและเหตุผลทางการแพทย์ มาตรา 1450 จึงห้ามมิให้ทำการสมรสกัน
ญาติสนิทมี 4 ประเภท
1) ญาติสืบสายโลหิตโดยตรงขึ้นไปคือ บิดามารดา ปู่ ย่า ตา ยาย และทวด
2) ญาติสืบสายโลหิตโดยตรงลงมา คือลูก หลาน เหลน ลื้อ
3) พี่น้องร่วมบิดามารดาเดียวกัน
4) พี่น้องร่วมแต่บิดาหรือมารดา
4. ผู้รับบุตรบุญธรรมและบุตรบุญธรรมจะทำการสมรสกันมิได้ แต่อย่างไรก็ตามเนื่องจากผู้รับบุตรบุญธรรมและบุตรบุญธรรมไม่มีความสัมพันธ์ในทางญาติสายโลหิตกัน จึงไม่มีเหตุผลในทางการแพทย์ที่ห้ามมิให้ทำการสมรส กฎหมายจึงมิได้บัญญัติให้การสมรสที่ฝ่าฝืนเงื่อนไขข้อนี้เป็นโมฆะหรือโมฆียะหรือเสื่อมเสียแต่ประการใด มีเหตุผลเพียงว่าเป็นเหตุให้การรับบุตรบุญธรรมเป็นอันยกเลิกไปตามมาตรา 1598/32
5. ชายหรือหญิงมิได้เป็นคู่สมรสของบุคคลอื่นนั้น คือห้ามทำการสมรสซ้อนนั่นเอง ทั้งนี้ตามมาตรา 1452 หากฝ่าฝืนการสมรสซ้อนในครั้งหลังย่อมตกเป็นโมฆะตามมาตรา 1495 บุคคลผู้มีส่วนได้เสียอาจจะกล่าวอ้างว่าการสมรสเป็นโมฆะได้หรือจะนำคดีมาฟ้องศาลขอให้มีคำพิพากษาแสดงว่าการสมรสนั้นเป็นการสมรสซ้อนก็ได้
การสมรสซ้อนแม้ชายหรือหญิงคู่สมรสจะทำการสมรสโดยสุจริต โดยไม่ทราบว่ามีการสมรสเดิมอยู่แล้วก็ตามก็ไม่มีผลทำให้การสมรสนั้นสมบูรณ์ขึ้นมายังคงเป็นโมฆะอยู่ แต่คู่สมรสผู้ทำการสมรสโดยสุจริตไม่เสื่อเสียสิทธิที่ได้มาเพราะการสมรสนั้นก่อนที่ตนจะรู้เหตุที่ทำให้การสมรสเป็นโมฆะ
ในกรณีที่ชายหญิงเป็นสามีภริยากันก่อนใช้บรรพ 5 แม้จะมิได้จดทะเบียนสมรสกันก็นับว่าเป็นคู่สมรสกันตามกฎหมาย ชายจึงย่อมไม่มีสิทธิที่จะทำการสมรสกับหญิงอื่นได้อีก เพราะต้องห้ามตามมาตรา 1452 ถ้าชายจดทะเบียนสมรสกับหญิงอื่นการสมรสครั้งที่สองนี้ เป็นโมฆะ ภริยาย่อมฟ้องขอให้ศาลมีคำพิพากษาแสดงว่าการสมรสเป็นโมฆะได้
ในกรณีที่ชายหรือหญิงมีคู่สมรสอยู่แล้ว แต่การสมรสเป็นโมฆะหรือเป็นโมฆียะ ชายหรือหญิงเช่นว่านีไม่อาจสมรสใหม่ได้จนกว่าศาลจะมีคำพิพากษาแสดงว่าการสมรสนั้นเป็นโมฆะหรือศาลให้เพิกถอนการสมรสที่เป็นโมฆียะเสียก่อน เพราะแม้การสมรสจะเป็นโมฆะแต่บุคคลจะกล่าวอ้างว่าการสมรสเป็นโมฆะไม่ได้จนกว่าศาลจะพิพากษาว่าเป็นโมฆะหรือผู้มีส่วนได้เสียกล่าวอ้างว่าในกรณีเป็นการสมรสซ้อนเสียก่อน ทั้งนี้ ตามที่บัญญัติไว้ในมาตรา 1497 
การสมรสที่เป็นโมฆียะถือว่าสมบูรณ์จนกว่าศาลจะมีคำพิพากษาให้เพิกถอนตามมาตรา 1502 ดังนั้น ก่อนศาลพิพากษาให้เพิกถอนจึงต้องถือว่าตู่สมรสเป็นมาสีภริยากันตามกฎหมาย เช่น พี่ชายกับน้องสาวสมรสกันถือว่าเป็นโมฆะ แต่หากน้องสาวจะสมรสใหม่ก็ไม่อาจทำได้เพราะนายทะเบียนหรือตัวน้องสาวจะอ้างว่าการสมรสเป็นโมฆะไม่ได้ ต้องถือว่าน้องสาวมีคู่สมรสอยู่แล้วจึงไม่มีสิทธิทำการสมรสใหม่
6. ชายหรือหญิงต้องยินยอมเป็นสามีภริยากัน เนื่องจากการสมรสเป็นเรื่องเฉพาะตัวของชายหรือหญิงโดยสมัครใจจึงจำเป็นต้องได้รับความยินยอมของชายหรือหญิง ไม่ว่าจะเป็นผู้บรรลุนิติภาวะแล้วหรือไม่ ตามาตรา 1458 และจะให้ความยินยอมแทนกันไม่ได้ ฉะนั้น บุคคลอื่นไม่ว่าจะเป็น บิดา มารดา หรือผู้ปกครอง จะตกลงยินยอมเป็นสามีภริยาแทนบุตรไม่ได้ การสมรสที่ชาย หญิง มิได้ยินยอมกันตกเป็นโมฆะตามาตรา 1495
7. หญิงหม้ายจะสมรสใหม่ได้ต่อเมื่อพ้นเวลาไม่น้อยกว่า 310 วัน นับจากวันที่ขาดจากการสมรสเดิมได้ล่วงพ้นไปเสียแล้ว เว้นแต่ 
1) หญิงนั้นได้คลอดบุตรแล้ว
2) สมรสกับสามีคนเดิม
3) มีใบรับรองแพทย์ว่าหญิงนั้นไม่ได้ตั้งครรภ์
4) มีคำสั่งศาลให้หญิงนั้นทำการสมรสได้
อย่างไรก็ตามการสมรสของหญิงหม้ายที่ฝ่าฝืนเงื่อนไขมาตรา 1453 กฎหายมิได้บัญญัติไว้ว่าผลจะเป็นอย่างไร ฉะนั้นจึงต้องถือว่าเป็นการสมรสที่สมบูรณ์ตลอดไป โดยไม่เป็นโมฆะหรือโมฆียะ และบุตรที่เกิดมาภายใน 310 วันนับแต่วันที่ทำการสมรสสิ้นสุดลง มาตรา 1537 ให้สันนิษฐานไว้ก่อนว่าเป็นบุตรโดยชอบด้วยกฎหมายของชายผู้เป็นสามีคนใหม่
8. ผู้เยาว์จะทำการสมรสได้ต่อเมื่อได้รับความยินยอมของบิดา มารดา ผู้ปกครอง หลักเกณฑ์การให้ความยินยอมเป็นเช่นเดียวกับเรื่องของการหมั้น
ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์,กฎหมายเยาวชนและครอบครัว,คำพิพากษาศาลฎีกา