กฎหมายไทยมีบทลงโทษสำหรับบุคคลที่ช่วยเหลือหรือยุยงบุคคลอื่นให้ฆ่าตัวตายอย่างไร?
ฆ่าตัวตาย ผิดกฎหมายหรือไม่ เนื่องจากในช่วงหลายปีที่ผ่านมาในสถานการณ์ COVID-19 นี้นอกจากจะทำให้เกิดปัญหาในทางเศรษฐกิจแล้ว ยังอาจก่อให้เกิดผลทางสุขภาพจิตของประชาชนโดยรวมด้วย ทั้งด้วยอาการของโรคก็ดี การต้องกักตัวเป็นระยะเวลานานก็ดี การไม่ได้ปฏิสัมพันธ์กับเพื่อนมนุษย์ด้วยกันก็ดี หรือด้วยปัญหาสภาพทางการเงินก็ดี สิ่งเหล่านี้นำไปสู่สถิติการฆ่าตัวตายที่มากขึ้นในช่วงที่ผ่านมา วันนี้ทางผู้เขียนจึงนำเกร็ดความรู้ที่เกี่ยวข้องกับการฆ่าตัวตายในมุมทางกฎหมายมาตีแผ่เพื่อให้เกิดความเข้าใจที่ถูกต้อง คำถามที่นักกฎหมายหลายท่านเคยเจอกับตนเองแต่ไม่รู้จะตอบอย่างไรก็คือ การฆ่าตัวตายผิดกฎหมายหรือไม่? ซึ่งในทางกฎหมายนักกฎหมายคงตอบกันได้ไม่ยาก แต่จะติดก็ตรงเรื่องความละเอียดอ่อน คุณธรรม และประเด็นทางศีลธรรมหรือศาสนามากกว่า การฆ่าตัวตายนี้บางประเทศ เช่น อังกฤษเคยถือเป็นความผิดทางอาญาอยู่ จนกระทั่งต่อมามีการยกเลิกฐานความผิดดังกล่าว การกำหนดฐานความผิดเกี่ยวกับการฆ่าตัวตายนั้นอาจเกิดขึ้นได้จากหลายสาเหตุ เช่น ในบางศาสนาถือเอาหลักความเป็นสูงสุดของชีวิตซึ่งได้มาจากพระเจ้าเป็นที่ตั้ง ทำให้มนุษย์ไม่มีสิทธิพรากชีวิตตนเอง หรือในมุมด้านความมั่นคง การดำรงอยู่ของประชากรย่อมเป็นหลักประกันความมั่นคงของรัฐประการหนึ่ง เป็นต้น แต่ตามกฎหมายไทยนั้น การฆ่าตัวตายไม่เป็นความผิดทางอาญาแต่อย่างใด การฆ่าตัวตายผิดกฎหมายหรือไม่? การฆ่าตัวตายไม่เป็นความผิดทางอาญาแต่อย่างใด เนื่องจากตามประมวลกฎหมายอาญาบัญญัติความผิดเกี่ยวกับชีวิตในมาตรา 288 ไว้ว่า “ผู้ใดฆ่าผู้อื่น ต้องระวางโทษ…” จึงเห็นได้ชัดเจนว่ากฎหมายมุ่งคุ้มครองการกระทำต่อชีวิตของบุคคลอื่นเป็นสำคัญ ซึ่งเรื่องดังกล่าวก็มีฎีกาที่น่าสนใจคือ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 64/2465 พิพากษาให้การที่ยอมรับประทานอาหารซึ่งตนเองเป็นผู้ปนยาพิษลงไปเท่ากับการกระทำตนเอง จะเอาผิดผู้ใดในฐานะฆ่าคนไม่ได้ ดังนั้น เมื่อการฆ่าตัวตายไม่เป็นความผิด จึงย่อมไม่อาจมีผู้ใช้ หรือผู้สนับสนุนในความผิดดังกล่าวได้เช่นเดียวกัน ผู้อื่น อย่างไรก็ตาม เมื่อมีการยกร่างกฎหมายอาญาใน พ.ศ. 2500 ได้มีการกำหนดความผิดในการเป็นผู้ช่วยเหลือหรือยุยงการฆ่าตัวตายไว้เพิ่มเติมในมาตรา 293 การช่วยเหลือหรือยุยงบุคคลบางประเภทให้ฆ่าตัวตายเป็นความผิด ในประมวลกฎหมายอาญามาตรา 293 กำหนดให้ บุคคลที่ช่วยเหลือหรือยุยงบุคคลดังต่อไปนี้ให้ฆ่าตัวตายถือเป็นความผิด
กฎหมายไทยมีบทลงโทษสำหรับบุคคลที่ช่วยเหลือหรือยุยงบุคคลอื่นให้ฆ่าตัวตายตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 293 ดังนี้
มาตรา 293: ผู้ใดช่วยเหลือหรือยุยงให้บุคคลซึ่งไม่ใช่คนวิกลจริตหรือคนไร้สติให้ฆ่าตัวตาย ต้องระวางโทษจำคุกไม่เกินห้าปี หรือปรับไม่เกินหนึ่งหมื่นบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ
องค์ประกอบความผิด:
ผู้กระทำ: เป็นบุคคลทั่วไป ไม่จำเป็นต้องมีความสัมพันธ์ใดๆ กับผู้ถูกยุยง
ผู้ถูกยุยง: เป็นบุคคลซึ่งไม่ใช่คนวิกลจริตหรือคนไร้สติ หมายความว่า มีสติสัมปชัญญะสมบูรณ์ สามารถเข้าใจผลของการกระทำได้
การช่วยเหลือหรือยุยง:
การช่วยเหลือ: หมายถึง การกระทำที่ช่วยให้ผู้ถูกยุยงสามารถฆ่าตัวตายได้ง่ายขึ้น เช่น การจัดหาอุปกรณ์ การให้คำแนะนำวิธีการฆ่าตัวตาย
การยุยง: หมายถึง การกระทำที่โน้มน้าวหรือชักจูงให้ผู้ถูกยุยงมีเจตนาฆ่าตัวตาย เช่น การพูดจาดูถูก เหยียดหยาม ข่มขู่ หรือปลุกระดม
ตัวอย่าง:
นาย A พูดจาดูถูก เหยียดหยาม นาง B ว่า ไร้ค่า ไร้ประโยชน์ ทำให้ชีวิตนาง B สิ้นหวัง นาง B ตัดสินใจฆ่าตัวตาย นาย A มีความผิดฐานยุยงให้ฆ่าตัวตาย
นาง C จัดหาอุปกรณ์ เช่น ยาพิษ เชือก ให้กับนาย D ซึ่งกำลังมีปัญหาชีวิต นาย D นำอุปกรณ์เหล่านั้นไปฆ่าตัวตาย นาง C มีความผิดฐานช่วยเหลือให้ฆ่าตัวตาย
หมายเหตุ:
บุคคลที่ฆ่าตัวตายเองนั้นไม่มีความผิด
กรณีผู้ถูกยุยงเป็นคนวิกลจริตหรือคนไร้สติ ผู้กระทำอาจมีความผิดฐานทำร้ายร่างกายหรือฆ่าคนโดยประมาท
กฎหมายไทยยังมีบทบัญญัติคุ้มครองผู้ที่มีความเสี่ยงต่อการฆ่าตัวตาย เช่น การบังคับให้เข้ารับการบำบัดรักษา
กรณีศึกษา:
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1424/2558
คดีนี้ จำเลยถูกฟ้องร้องว่า ร่วมกันกับบุคคลอื่น ก่อเหตุทำร้ายร่างกายและยุยงให้ผู้ต้องหาคดีฆาตกรรมฆ่าตัวตาย โดยศาลฎีกาพิพากษาว่า จำเลยมีความผิดฐานทำร้ายร่างกายผู้อื่นเป็นอันตรายสาหัส แต่ไม่มีความผิดฐานยุยงให้ฆ่าตัวตาย เนื่องจากศาลเห็นว่า จำเลยไม่ได้มีเจตนาที่จะยุยงให้ผู้ต้องหาคดีฆาตกรรมฆ่าตัวตาย เพียงแต่พูดจาดูถูก เหยียดหยาม และข่มขู่เท่านั้น
2.ประมวลกฎหมายอาญา,72.คำพิพากษาศาลฎีกา,65.กฎหมายอาญาความผิดเกี่ยวกับชีวิตและร่างกาย