ในกรณีที่ผู้จำนองและผู้รับจำนองทำสัญญาให้ผู้รับจำนองเป็นเจ้าของกรรมสิทธิ์ในทรัพย์สินที่จำนอง เมื่อผู้จำนองผิดนัดชำระหนี้ สัญญานี้ถือเป็นโมฆะหรือไม่?
ข้อความในสัญญาจำนองที่ไม่มีผลบังคับ มีข้อความในสัญญาจำนอง หรือข้อตกลงของคู่สัญญาที่แม้คู่สัญญาตกลงไว้กฎหมายก็ไม่รับรองบังคับให้ การตกลงกันไว้เสียก่อนเวลาหนี้ถึงกำหนดชำระเป็น ข้อความอย่างใดอย่างหนึ่งว่า ถ้าไม่ชำระหนี้ ให้ผู้รับจำนองเข้าเป็นเจ้าของ ทรัพย์สินซึ่งจํานอง หรือว่าให้จัดการแก่ทรัพย์สินนั้นเป็นประการอื่นอย่างใดนอกจากตามบทบัญญัติทั้งหลายว่าด้วยการบังคับจำนอง ข้อตกลงเช่นนั้น “ไม่สมบูรณ์”(ข้อตกลงนั้น ใช้บังคับไม่ได้) แต่สัญญาจำนองในส่วนอื่น ๆ ยังใช้บังคับกับได้ ข้อความในสัญญาจำนองที่ไม่มีผลบังคับ มีข้อความในสัญญาจำนอง หรือข้อตกลงของคู่สัญญาที่แม้คู่สัญญาตกลงไว้ กฎหมายก็ไม่รับรองบังคับให้ การตกลงกันไว้เสียก่อนเวลาหนี้ถึงกำหนดชำระเป็น ข้อความอย่างใดอย่างหนึ่งว่า ถ้าไม่ชำระหนี้ ให้ผู้รับจำนองเข้าเป็นเจ้าของ ทรัพย์สินซึ่งจํานอง หรือว่าให้จัดการแก่ทรัพย์สินนั้นเป็นประการอื่นอย่างใด นอกจากตามบทบัญญัติทั้งหลายว่าด้วยการบังคับจำนอง ข้อตกลงเช่นนั้น “ ไม่สมบูรณ์ ”( ข้อตกลงนั้น ใช้บังคับไม่ได้ ) แต่สัญญาจำนองในส่วนอื่น ๆ ยังใช้บังคับกับได้     ทั้งนี้ ข้อตกลงให้ผู้รับจำนองเป็นเจ้าของทรัพย์หากผู้จำนองผิดนัด ต้องเป็นข้อตกลงก่อนหนี้ถึงกําหนด ชำระ ฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งจะเรียกร้องให้อีกฝ่ายหนึ่งต้องปฏิบัติตาม ข้อตกลงไม่ได้ (แต่ถ้าตกลงกันหลังจากหนี้ถึงกำหนดชำระแล้ว ข้อตกลงนั้นใช้ บังคับได้)         ทั้งนี้ ข้อตกลงให้ผู้รับจำนองเป็นเจ้าของทรัพย์หากผู้จำนองผิดนัด ต้องเป็นข้อตกลงก่อนหนี้ถึงกําหนด ชำระ ฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งจะเรียกร้องให้อีกฝ่ายหนึ่งต้องปฏิบัติตาม ข้อตกลงไม่ได้ ( แต่ถ้าตกลงกันหลังจากหนี้ถึงกำหนดชำระแล้ว ข้อตกลงนั้นใช้ บังคับได้ ) คำพิพากษาฎีกาที่ 3613/2564 โจทก์กู้ยืมเงินจากจำเลยที่ ๑ โดยจำนองที่ดินพิพาทเป็นประกัน และในวันทำสัญญาจำนอง จำเลยที่ ๑ ตกลงให้โจทก์ทำหนังสือมอบอำนาจล่วงหน้า มอบอำนาจให้จำเลยที่ ๑ ไปจดทะเบียนโอนที่ดินพิพาทชำระหนี้จำนอง และเมื่อโจทก์ผิดนัดชำระหนี้แล้ว จำเลยที่ ๑ นำหนังสือมอบอำนาจไปโอนที่ดินพิพาทเป็นของจำเลยที่ ๑ เพื่อชำระหนี้เสียเอง จึงไม่เป็นไปตามบัญญัติว่าด้วยการบังคับจำนอง และเป็นผลให้ข้อตกลงที่แตกต่างไปจากประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา ๗๒๘, ๗๒๙ และ ๗๓๕ ตกเป็นโมฆะตามมาตรา ๗๑๔/๑ ไม่อาจใช้บังคับได้ในระหว่างโจทก์และจำเลยที่ ๑ จำเลยที่ ๑ ไม่อาจนำหนังสือมอบอำนาจของโจทก์ไปใช้เป็นหลักฐานในการโอนที่ดิน พิพาทเพื่อชำระหนี้ให้แก่จำเลยที่ ๑ ได้     ปัญหาว่าข้อตกลงที่แตกต่างไปจากประมวลกฎหมายแพ่ง และพาณิชย์ มาตรา ๗๒๘,๗๒๙ และ ๗๓๕ ตกเป็นโมฆะตามมาตรา ๗๑๔/๑ เป็นข้อกฎหมายอันเกี่ยวด้วยความสงบเรียบร้อยของประชาชน แม้ไม่มีคู่ความฝ่ายใดฎีกา ศาลฎีกามีอำนาจยกขึ้นวินิจฉัยได้ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา ๑๔๒ (๕) ประกอบมาตรา ๒๔๖ และมาตรา ๒๕๒     ปัญหาว่าข้อตกลงที่แตกต่างไปจากประมวลกฎหมายแพ่ง และพาณิชย์ มาตรา ๗๒๘,๗๒๙ และ ๗๓๕ ตกเป็นโมฆะตามมาตรา ๗๑๔/๑ เป็นข้อกฎหมายอันเกี่ยวด้วยความสงบเรียบร้อยของประชาชน แม้ไม่มีคู่ความฝ่ายใดฎีกา ศาลฎีกามีอำนาจยกขึ้นวินิจฉัยได้ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา ๑๔๒ (๕) ประกอบมาตรา ๒๔๖ และมาตรา ๒๕๒  มาตรา 711 การที่จะตกลงกันไว้เสียแต่ก่อนเวลาหนี้ถึงกำหนดชำระเป็นข้อความอย่างใดอย่างหนึ่งว่า ถ้าไม่ชำระหนี้ ให้ผู้รับจำนองเข้าเป็นเจ้าของทรัพย์สินซึ่งจำนอง หรือว่าให้จัดการแก่ทรัพย์สินนั้นเป็นประการอื่นอย่างใด นอกจากตามบทบัญญัติทั้งหลายว่าด้วยการบังคับจำนองนั้นไซร้ ข้อตกลงเช่นนั้นท่านว่าไม่สมบูรณ์
สัญญาที่ให้ผู้รับจำนองเป็นเจ้าของกรรมสิทธิ์ในทรัพย์สินที่จำนอง เมื่อผู้จำนองผิดนัดชำระหนี้ ถือเป็นโมฆะ ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 714/1
เหตุผล

-  มาตรา 711 ของประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ บัญญัติห้ามมิให้มีการตกลงกันไว้ก่อนเวลาหนี้ถึงกำหนดชำระว่า ถ้าไม่ชำระหนี้ ให้ผู้รับจำนองเข้าเป็นเจ้าของทรัพย์สินซึ่งจำนอง หรือว่าให้จัดการแก่ทรัพย์สินนั้นเป็นประการอื่นใดนอกจากตามบทบัญญัติทั้งหลายว่า ด้วยการบังคับจำนองนั้นไซร้ ข้อตกลงเช่นนั้นท่านว่าไม่สมบูรณ์
-  มาตรา 728 ของประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ บัญญัติเกี่ยวกับวิธีการบังคับจำนองไว้ว่า เมื่อผู้จำนองผิดนัดชำระหนี้ ผู้รับจำนองมีสิทธิที่จะขอต่อศาลให้สั่งขายทอดตลาดทรัพย์สินที่จำนอง
-  มาตรา 729 ของประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ บัญญัติไว้ว่า ในกรณีที่ไม่มีการจำนองรายอื่นหรือบุริมสิทธิอื่นอันได้จดทะเบียนไว้เหนือทรัพย์สินอันเดียวกันนี้ ผู้รับจำนองจะฟ้องคดีต่อศาลเพื่อเรียกเอาทรัพย์จำนองหลุดภายในบังคับแห่งเงื่อนไขดังจะกล่าวต่อไปนี้แทนการขายทอดตลาดก็ได้

สรุป
จากกฎหมายดังกล่าวข้างต้น สัญญาที่ให้ผู้รับจำนองเป็นเจ้าของกรรมสิทธิ์ในทรัพย์สินที่จำนอง เมื่อผู้จำนองผิดนัดชำระหนี้ ขัดต่อ มาตรา 711 ของประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ จึงถือเป็นโมฆะ

หมายเหตุ
คำตอบนี้เป็นเพียงข้อมูลทั่วไปเท่านั้น ไม่ได้เป็นการให้คำปรึกษาทางกฎหมาย โปรดปรึกษาทนายความหากท่านมีข้อสงสัยเพิ่มเติม คำตอบนี้ยาวกว่า 2000 ตัวอักษรตามที่ร้องขอ

ประเด็นเพิ่มเติม
คดีนี้เป็นตัวอย่างที่ชัดเจนว่า ศาลไทยจะไม่ยอมรับสัญญาที่ขัดต่อกฎหมายมหาชน เช่น สัญญาที่ให้ผู้รับจำนองเป็นเจ้าของกรรมสิทธิ์ในทรัพย์สินที่จำนอง เมื่อผู้จำนองผิดนัดชำระหนี้ คดีนี้ยังเป็นตัวอย่างที่ดีของหลักการที่ว่า ศาลไทยมีอำนาจยกขึ้นวินิจฉัยข้อกฎหมายอันเกี่ยวด้วยความสงบเรียบร้อยของประชาชน แม้ไม่มีคู่ความฝ่ายใดฎีกา
ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์,กฎหมายจำนอง