ก่อนจะไปคิดถึงว่าควรมีกฎหมายฉบับใดๆ ออกมา ควรต้องถามคำถามใดก่อน
1. กฎหมายมีส่วนเกี่ยวข้องในการรักษาประโยชน์ของแต่ละคนได้อย่างไร
2. โครงสร้างอำนาจเกี่ยวข้องอย่างไร
3. อะไรเป็นรากของปัญหา
4. พื้นที่ใดเป็นแหล่งผลิตกฎเกณฑ์ที่เป็นหลักของโลก
คำตอบที่ถูกต้องคือ 3.  เพราะว่า เพราะก่อนจะไปคิดถึงว่าควรมีกฎหมายฉบับใดๆ ออกมา ควรต้องถามก่อนว่า อะไรเป็นรากของปัญหา อะไรทำให้ปัญหาต่าง ๆ มันเติบโตมาได้ถึงระดับนี้ ใครมีส่วนเกี่ยวข้องในปัญหาที่กำลังเผชิญอยู่บ้าง และใครได้ประโยชน์จากการคงอยู่ของปัญหานี้ กฎหมายอยู่ตรงไหนในปัญหาเหล่านี้ กฎหมายเป็นตัวยึดโยงโครงสร้างที่อยุติธรรมจนเกิดเป็นปัญหาใช่หรือไม่

หากถามคำถามเหล่านี้ ก็มีโอกาสไปถึงกฎเกณฑ์พื้นฐาน และสุดท้ายจึงจะสามารถปรับกฎเกณฑ์พื้นฐานที่เป็นตัวพยุงโครงสร้างเหล่านั้น เพื่อนำมาซึ่งความเป็นธรรมมากกว่าที่เป็นอยู่ มากกว่าที่จะถามหากฎหมายฉบับใหม่ที่ออกมาโดยผู้มีอำนาจ ซึ่งอาจไม่ถูกตราขึ้นเสียที หรือไม่สามารถบังคับให้เป็นไปได้ในความเป็นจริง

นี่คือสิ่งที่พยายามส่งเสริมให้ผู้นำรุ่นใหม่ที่มาอบรมในหลักสูตร TIJ-IGLP Workshops on the Rule of Law and Policy ได้ฝึกคิดและตั้งคำถามเหล่านี้ ให้เขาได้เข้าใจว่าทุกวันนี้กฎหมายมีบทบาทสำคัญในปัญหาเหล่านี้อย่างไร ที่กฎหมายเป็นแบบนี้อาจเพราะกลุ่มผลประโยชน์บางอย่างต้องการให้กฎหมายเป็นเช่นนี้ แต่กฎหมายไม่จำเป็นต้องเป็นเช่นนี้ก็ได้ กฎหมายอาจเขียนอีกแบบที่ให้ประโยชน์กับคนชนบท กับแรงงาน หรือกับผู้บริโภคมากกว่าที่เป็นอยู่ก็ได้

หากมองในแง่นี้ จะเห็นว่ากฎหมายที่เป็นอยู่คือเครื่องมือในการสร้างความเปลี่ยนแปลง ไม่จำเป็นต้องหาเครื่องมือที่ว่านี้จากที่ที่ไม่รู้จัก ไม่ต้องคิดแต่จะหาหรือออกกฎหมายใหม่ มีทางเลือกมากมายที่อาจไม่ได้คิดตอนออกกฎหมายเดิมครั้งแรก เป็นไปได้ไหมที่อาจหวนกลับมาทบทวนทางเลือกเหล่านั้น ต้องตั้งคำถามกับรัฐบาลถึงเหตุผลที่เลือกทางหนึ่ง แต่ไม่เลือกอีกทางหนึ่ง และต้องคิดถึงความเป็นไปได้ที่จะผลักดันให้เกิดการเปลี่ยนแปลงในการเลือกทางใหม่ที่ตอบโจทย์ของสังคมมากขึ้น
ความรู้พื้นฐานกฏหมาย