ช่วยสรุปบทความ ทำไมอาจารย์กฎหมายจึง ‘อยู่เป็น’ ภายใต้อำนาจรัฐประหาร
รัฐประหารและหลักวิชาทางกฎหมาย
 

หากพิจารณาจากแง่มุมทางด้านนิติศาสตร์ ปฏิบัติการจากการรัฐประหารครั้งเมื่อ พ.ศ. 2557 ได้ส่งผลกระทบอย่างรุนแรงต่อระบบกฎหมายและกระบวนการยุติธรรมในเชิงภาพรวม

ไม่ว่าจะเป็นการขยายอำนาจของเจ้าหน้าที่ทหารแทรกเข้าไปในกระบวนการยุติธรรม การบัญญัติกฎหมายที่ละเมิดต่อสิทธิเสรีภาพพื้นฐานของประชาชน การตีความกฎหมายที่สร้างความชอบธรรมให้กับการรัฐประหาร กรณีเหล่านี้นับเป็นตัวอย่างอันสำคัญที่ทำให้ระบบกฎหมายภายใต้ยุค คสช. (รวมทั้งที่สืบเนื่องต่อมาจวบจนกระทั่งปัจจุบัน) ต้องเผชิญกับการวิพากษ์วิจารณ์อย่างมาก

การกระทำในลักษณะเช่นนี้ขัดแย้งกับหลักวิชาหรือระบบความรู้ทางด้านกฎหมายเป็นอย่างมาก แนวคิดทางด้านกฎหมายซึ่งเป็นที่รับรู้และถูกพร่ำสอนกันในสถาบันด้านนิติศาสตร์ได้วางหลักการเกี่ยวกับโครงสร้าง กระบวนการ และระบบความรู้ที่พยายามจำกัดอำนาจของรัฐในความสัมพันธ์กับประชาชน ซึ่งจะต้องเป็นไปอย่างสอดคล้องกับหลักการทางกฎหมายในยุคสมัยใหม่ที่มุ่งให้ความคุ้มครองกับสิทธิเสรีภาพของประชาชน ดังนั้น สามารถกล่าวได้ว่าระบบความรู้ทางด้านนิติศาสตร์เป็นส่วนหนึ่งที่ได้รับผลกระทบอย่างสำคัญจากการรัฐประหารในคราวนี้

อย่างไรก็ตาม คำถามที่จะให้ความสนใจในที่นี้ก็คือว่า บรรดาผู้สอนหลักวิชากฎหมายซึ่งมีหน้าที่ถ่ายทอดหลักวิชากฎหมายอันสูงส่งที่ถูกเหยียบย่ำโดยท็อปบูท (ซึ่งควรนับว่าเป็นการเหยียดหยามกันอย่างไม่ไว้หน้า) แต่เพราะเหตุใดบรรดา ‘อาจารย์กฎหมาย’ ในสถาบันการศึกษานิติศาสตร์ในสังคมไทยจึงพากันเงียบงันต่อการรัฐประหารครั้งนี้อย่างพร้อมเพรียง

อะไรเป็นเหตุผลที่ทำให้เกิดปรากฏการณ์อาจารย์กฎหมาย ‘อยู่เป็น’ โดยไม่มีการแสดงออกเพื่อปกป้องหลักการทางกฎหมายที่พร่ำสอนต่อลูกศิษย์ทั้งในห้องเรียน ตำรา หรือแม้กระทั่งในวิชาชีพของตน

ออกไปจากสภาวะอยู่เป็นเชิงโครงสร้าง
 

บทความชิ้นนี้พยายามทำความเข้าใจว่าเพราะเหตุใดอาจารย์กฎหมายจำนวนหนึ่ง (โดยเฉพาะอย่างยิ่งในสถาบันด้านกฎหมายที่จัดตั้งขึ้นใหม่) จึงต้องเลือกหนทางการมีชีวิตแบบ ‘อยู่เป็น’ ทั้งที่การรัฐประหารได้กระทบต่อระบบความรู้และหลักวิชาที่ตนเองพร่ำสอนแก่ลูกศิษย์

แม้ว่าส่วนหนึ่งอาจเป็นผลมาจากปัจจัยส่วนตัวอย่างไม่อาจปฏิเสธ แต่ปัจจัยสำคัญที่ไม่อาจมองข้ามไปก็คือ ปัจจัยเชิงโครงสร้างทั้งในส่วนที่เป็นทางการและไม่เป็นทางการ ผู้เขียนมีความเชื่อว่าความเงียบงันหรือการยอมจำนนต่ออำนาจรัฐประหารของอาจารย์กฎหมาย (และอาจรวมไปถึงนักวิชาการอีกจำนวนไม่น้อย) มีปัจจัยหลากหลายประการมากกว่าเพียงความชอบหรือความเกลียดชังส่วนตัวเท่านั้น

หากต้องการเห็นการเคลื่อนไหวทางความคิดที่เสรีก็มีความจำเป็นที่จะต้องมองเห็นการครอบงำของปัจจัยโครงสร้างเหนือตัวปัจเจกบุคคลไปด้วยพร้อมกัน การสร้างระบบการจ้างงานที่มีความมั่นคงรวมถึงความพยายามสร้างความเข้มแข็งทางวิชาการของสถาบันการศึกษากฎหมายที่เกิดขึ้นใหม่ล้วนเป็นสิ่งที่มีความจำเป็นอย่างมาก

ต่อให้มีสถาบันการศึกษากฎหมายเกิดขึ้นอีกเป็นร้อยแห่งพันแห่งในสังคมไทย แต่ตราบเท่าที่ยังไม่อาจสลัดหลุดจากระบบการศึกษานิติศาสตร์แบบอาณานิคม ก็ยากที่จะหวังว่าเสียงจากหลักวิชาการทางกฎหมายจะก้องกังวานในสังคมแห่งนี้
รัฐประหารและหลักวิชาทางกฎหมาย
การรัฐประหารในปี พ.ศ. 2557 มีผลกระทบทางด้านกฎหมายและกระบวนการยุติธรรมอย่างรุนแรง โดยมีการขยายอำนาจของทหารและละเมิดสิทธิเสรีภาพของประชาชน กฎหมายที่ละเมิดสร้างความชอบธรรมต่อการรัฐประหาร ทำให้ระบบกฎหมายต้องเผชิญกับวิจารณ์มากมาย ทำให้หลักการทางด้านกฎหมายที่เน้นความคุ้มครองสิทธิเสรีภาพของประชาชนต้องเผชิญกับความแตกต่างในยุคสมัยใหม่ ที่มุ่งหวังให้ความคุ้มครองสิทธิเสรีภาพของประชาชน

'อาจารย์กฎหมาย' ในสถาบันการศึกษานิติศาสตร์ในไทยถึงเป็นอยู่เงียบงันต่อการรัฐประหาร  ไม่มีการแสดงออกเพื่อปกป้องหลักการทางกฎหมายที่ตนพร่ำสอน ทั้งในห้องเรียน ตำรา หรือในวิชาชีพของตน

ออกไปจากสภาวะอยู่เป็นเชิงโครงสร้าง
อาจารย์กฎหมาย ดยเฉพาะในสถาบันที่เป็นทางการที่ถูกสร้างขึ้นใหม่, เลือกที่จะ 'อยู่เป็น' หลังรัฐประหารมีผลกระทบต่อระบบความรู้และหลักวิชาที่พวกเขาสอน การเลือกนี้อาจเป็นผลมาจากปัจจัยส่วนตัวแต่สำคัญที่ส่วนใหญ่คือ ปัจจัยเชิงโครงสร้างทั้งทางการและไม่ทางการ มีมากกว่าการชอบหรือไม่ชอบส่วนตัวเท่านั้น

การเคลื่อนไหวทางความคิดที่เสรีต้องพิจารณาปัจจัยโครงสร้างที่ควบคุมไปพร้อมกับคน การสร้างระบบการจ้างงานที่มั่นคงเพื่อเสริมสร้างความเข้มแข็งทางวิชาการของสถาบันการศึกษากฎหมายใหม่ ต้องเป็นสิ่งจำเป็นในสังคมไทย เพราะถึงแม้จะมีสถาบันการศึกษากฎหมายใหม่ๆ ตัวของระบบการศึกษานิติศาสตร์แบบอาณานิคมยังคงควบคุมไม่ได้ และเสียงจากวงวิชาการทางกฎหมายยากที่จะมีอิทธิพลในสังคม
1.ความรู้พื้นฐานกฏหมาย,92.ข่าวสารทั่วไป สถิติต่างๆ