ช่วยสรุปเรื่อง "อำนาจตุลาการช่วงก่อนและหลัง 2475" ให้หน่อยค่ะ
อำนาจตุลาการช่วงก่อนและหลัง 2475 ธงทองเริ่มต้นด้วยประวัติศาสตร์กฎหมายไทยว่า ระบบที่เกิดขึ้นมาช้านานในแต่ละสังคมคือการมี ‘อำนาจอธิปไตย’ เป็นระบบที่เข้ามาจัดการสังคมให้มีกฎกติกา แก้ปัญหา พัฒนาสังคมให้ก้าวหน้า รวมทั้งระงับความขัดแย้งที่เกิดขึ้น โดยจะต้องมีผู้ที่ทำหน้าที่ออกกฎกติกา มีผู้นำที่จะแก้ปัญหาต่างๆ ขับเคลื่อนการพัฒนา รวมทั้งวินิจฉัยข้อขัดแย้งที่เกิดขึ้น ในยุคสุโขทัยพระเจ้าแผ่นดินจะเป็นผู้ทำหน้าที่ดังกล่าว รวมถึงการตัดสินคดี ขณะที่บ้านเมืองมีขนาดเล็ก พระเจ้าแผ่นดินจะรับหน้าที่ตัดสินคดีด้วยพระองค์เอง แต่พอมีผู้คนมากขึ้น ปริมาณคดีความก็เพิ่มขึ้นจนเกินกว่าที่พระเจ้าแผ่นดินจะสามารถตัดสินด้วยพระองค์เอง จึงต้องมีผู้ช่วยทำหน้าที่นี้ นำมาสู่เรื่องบทบาทของตุลาการ อย่างไรก็ดี ในระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์ เจ้าของอำนาจอธิปไตยคือพระเจ้าแผ่นดิน ดังนั้น แม้จะมีผู้ช่วยทำหน้าที่ตัดสินข้อขัดแย้ง แต่อำนาจแท้จริงยังคงอยู่ที่พระเจ้าแผ่นดิน แนวโน้มที่น่าสนใจคือ เมื่อเวลาผ่านไปก็มีคนที่เข้ามามีส่วนร่วมในเรื่องนี้มากขึ้น ธงทองยกตัวอย่างช่วงรัชกาลที่ 4 ผู้ที่ทำหน้าที่ช่วยตัดสินคดีคือ ‘พระมหาราชครู’ ในเวลานั้นตำแหน่งว่างลง จึงมีประกาศพระบรมราชโองการให้คนทั้งหลายสามารถเสนอชื่อคนที่ควรจะเป็นพระมหาราชครูคนใหม่ได้ “เวลานั้นอำนาจตุลาการยังไม่ได้แยกออกมาอย่างเบ็ดเสร็จเด็ดขาดจากอำนาจบริหาร ถ้าในวิชาประวัติศาสตร์กฎหมายจะบอกว่าฝากรวมไว้กับกระทรวง ทบวง กรมทั้งหลาย ยกตัวอย่างกรมนาหรือกระทรวงเกษตรในปัจจุบันอาจจะดูแลการพิพาทในเรื่องที่ดินด้วยก็เป็นได้” ต่อมาในรัชกาลที่ 5 เกิดการปฏิรูปบ้านเมืองหลายประการ มีการแยกอำนาจบริหารกับตุลาการออกจากกัน มีระบบการศึกษากฎหมายแบบใหม่ มีโรงเรียนกฎหมาย มีกระทรวงยุติธรรมทำหน้าที่เป็นฝ่ายธุรการของศาล คล้ายสำนักงานศาลยุติธรรมในปัจจุบัน “แม้จะเริ่มมีการก่อตัวชัดขึ้นของระบบอำนาจตุลาการ แต่ยังถือว่าสงวนอำนาจในส่วนนี้ไว้เป็นอำนาจของพระเจ้าแผ่นดินอยู่ ยกตัวอย่างว่าคำพิพากษาสุดท้ายบางเรื่องของกรรมการศาลฎีกา (คือตำแหน่งผู้พิพากษาศาลฎีกาในปัจจุบัน) ต้องนำความขึ้นกราบบังคมทูลขอพระราชทานพระบรมราชวินิจฉัยเป็นชั้นที่สุด” ธงทองยกตัวอย่างคดีความช่วง พ.ศ. 2466-2467 มีอธิบดีศาลอุทธรณ์กรุงเทพฯ เป็นโจทก์ฟ้องหม่อมเจ้าองค์หนึ่งเป็นคดีอาญา ขณะนั้นคือช่วงปลายรัชกาลที่ 6 ซึ่งมีธรรมเนียมว่า ศาลทั้งหลายมีอำนาจตุลาการ แต่หากเป็นคดีสำคัญต้องทูลขอพระราชทานพระบรมราชวินิจฉัยจากพระเจ้าอยู่หัว เมื่อคู่ความเป็นอธิบดีศาล หม่อมเจ้าซึ่งเป็นจำเลยย่อมเกิดความกังวลเรื่องการลำเอียงเข้าข้างผู้พิพากษาด้วยกัน รัชกาลที่ 6 จึงทรงตั้งศาลรับสั่งพิเศษขึ้นมา ประกอบด้วยผู้พิพากษาศาลยุติธรรม 4-5 คน และในรายงานสุดท้ายที่ตัดสินคดีระบุว่า “ฝ่ายจำเลยคงเข้าใจผิดว่า ความยุติธรรมในสยามประเทศมิผ่อนผันเอนเอียงตามฐานะของคู่กรณีที่พิพาทนั้นฤๅ ถ้าจำเลยยังมีความพะวงสงสัยประการใดในข้อนี้ ข้าพระพุทธเจ้าขอพระราชทานสนองว่าจำเลยเข้าใจผิดถนัด ตุลาการศาลนี้ย่อมรักษาความศักดิ์สิทธิ์ของกฎหมายไม่น้อยกว่าตุลาการที่มีอยู่ทั้งหลาย มิยอมเลยให้ผู้ใดมาบั่นความยุติธรรมเล่นได้ แม้จำจะต้องฝ่าอุปสรรคใดๆ ข้าพระพุทธเจ้าก็จะสนองพระเดชพระคุณให้เต็มความสามารถตามหน้าที่อันดีในลักษณะอินทภาษนั้น” รัชกาลที่ 6 อ่านข้อความนี้แล้วก็เห็นว่า “ผู้พิพากษาได้ใช้วิจารณญาณสอดส่องในคดีอันซับซ้อนยุ่งยากนี้โดยละเอียดลออดีมาก ความเห็นที่แสดงนั้นก็ปราศจากฉันทา โทสา ภยาและโมหาคติ เป็นการถูกต้องด้วยตัวบทกฎหมายและแบบอย่างแห่งดุลยวินิจฉัยไว้ทุกประการแล้ว เราจึงเห็นชอบด้วยตามคำพิพากษาของศาลรับสั่งให้บังคับคดีไปตามคำพิพากษานั้นเถิด” สุดท้ายเรื่องนี้ก็ปล่อยจำเลย คดีนี้สะท้อนลักษณะของระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์ที่มีระบบกฎหมายแบบใหม่ แต่คดีสำคัญยังอยู่ในพระบรมราชวินิจฉัย เมื่อเกิดการเปลี่ยนแปลงการปกครอง ปี 2475 ก็ส่งผลต่ออำนาจตุลาการ ศาลแต่ละประเภทมีกฎหมายรองรับสถานะและบทบาทหน้าที่ในการทำหน้าที่พิพากษาคดี “ตั้งแต่ปี 2475 จนถึงปัจจุบัน มีคีย์เวิร์ดที่เราต้องสร้างความเข้าใจคือ ศาลทั้งปวงที่มีอยู่ในขณะนี้‘พิพากษาอรรถคดีในพระปรมาภิไธยพระมหากษัตริย์’ คำนี้มิได้หมายความว่าพระมหากษัตริย์จะมีพระบรมราชวินิจฉัยสุดท้ายเหมือนตัวอย่างคดีในรัชกาลที่ 6 ที่ยกมาข้างต้น แต่หมายความว่าผู้พิพากษาทั้งหลายมีหน้าที่ต้องพิพากษาอรรถคดีไปตามบทกฎหมาย ไปตามที่เห็นว่าเป็นความยุติธรรม” เรื่องนี้อยู่ในรัฐธรรมนูญฉบับ 2560 มาตรา 188 ที่ระบุว่า การพิจารณาพิพากษาอรรถคดีเป็นอํานาจของศาล ซึ่งต้องดําเนินการให้เป็นไปตามกฎหมาย และในพระปรมาภิไธยพระมหากษัตริย์ และ ผู้พิพากษาและตุลาการย่อมมีอิสระในการพิจารณาพิพากษาอรรถคดีตามรัฐธรรมนูญและกฎหมาย ให้เป็นไปโดยรวดเร็ว เป็นธรรม และปราศจากอคติทั้งปวง ธงทองชี้ชวนให้สังเกตคำว่า ‘อคติ’ ซึ่งนอกจากจะมีเขียนไว้ในรัฐธรรมนูญแล้ว ก็เป็นคำที่ผู้พิพากษาผู้ใหญ่ในอดีตมักย้ำเตือนกันว่าผู้พิพากษาต้องปราศจากอคติ
ระบบที่เกิดขึ้นมาช้านานคือการมีอำนาจอธิปไตย เป็นระบบที่เข้ามาจัดการสังคมให้มีกฎกติกา แก้ปัญหา พัฒนาสังคมให้ก้าวหน้า ระงับความขัดแย้ง โดยจะต้องมีผู้ทำหน้าที่ออกกฎกติกา มีผู้นำแก้ปัญหาต่างๆ วินิจฉัยข้อขัดแย้งที่เกิดขึ้น
ในยุคสุโขทัย พระเจ้าแผ่นดินทำหน้าที่ดังกล่าว รวมถึงตัดสินคดี ในระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์ เจ้าของอำนาจอธิปไตยคือพระเจ้าแผ่นดิน แม้จะมีผู้ช่วยตัดสินข้อขัดแย้ง แต่อำนาจแท้จริงยังคงอยู่ที่พระเจ้าแผ่นดิน เมื่อเวลาผ่านไปก็มีคนที่เข้ามามีส่วนร่วมมากขึ้น
ในรัชกาลที่ 5 เกิดการปฏิรูปบ้านเมือง แยกอำนาจบริหารกับตุลาการออกจากกัน มีระบบการศึกษากฎหมายแบบใหม่ มีโรงเรียนกฎหมาย มีกระทรวงยุติธรรมเป็นฝ่ายธุรการของศาล เมื่อเกิดการเปลี่ยนแปลงการปกครอง ปี 2475 ก็ส่งผลต่ออำนาจตุลาการ ศาลมีกฎหมายรองรับสถานะและบทบาทหน้าที่ในการพิพากษาคดี
ข่าวสารทั่วไป สถิติต่างๆ