เด็กทารกควรได้รับสารอาหารอะไรบ้างเพื่อพัฒนาการสมองที่ดี?
กุมารแพทย์โรคระบบประสาท
การพัฒนาของระบบประสาทและสมองเกิดขึ้นช่วงไหนบ้าง?

ระบบประสาทเริ่มพัฒนาตั้งแต่ทารกอยู่ในครรภ์มารดาประมาณ 22 วัน หลังตั้งครรภ์ จนทารกเกิด สมองก็ยังไม่หยุดพัฒนาจนกระทั่งเป็นวัยรุ่น และยังมีการพัฒนาและซ่อมแซมในวัยผู้ใหญ่ พัฒนาการส่วนต่าง ๆ ในสมอง มีระยะเวลาที่ต่างกัน เช่น สมองส่วน Hippocampus ที่ทำหน้าที่หลักในการเก็บความจำระยะสั้น พัฒนามากในช่วงมารดาตั้งครรภ์ได้ 32 สัปดาห์ จนถึงทารกอายุ 18 เดือน ในขณะที่เนื้อสมองส่วนกลีบหน้าผากส่วนหน้า (Prefrontal Cortex) ซึ่งมีบทบาทในการคิดวิเคราะห์ขั้นสูง หรือ Executive Function จะเจริญมากสุดในช่วง 6 เดือนแรก และบางส่วนจะมีการพัฒนาไปจนถึงช่วงผู้ใหญ่ตอนต้น หรือสมองที่มีหน้าที่เกี่ยวกับระบบรางวัล (Reward System) และอารมณ์ จะพัฒนามากในช่วง 3 ปีแรก เป็นต้น ดังนั้นช่วงตั้งแต่มารดาตั้งครรภ์ถึง อายุ 3 ปีแรก จึงเป็นช่วงที่สำคัญมากที่จะทำให้เด็กมีพัฒนาการทางสมองที่ดี
ปัจจัยอะไรบ้างที่มีผลต่อการพัฒนาสมอง?

ปัจจัยหลักๆ ได้แก่ การได้สารอาหารและพลังงานที่เพียงพอ ร่วมกับได้รับความรักความอบอุ่น ความ เอาใจใส่ และประสบการณ์ที่ดี ส่งผลต่อความฉลาดหรือ IQ ความฉลาดทางอารมณ์ หรือ EQ การเรียนรู้ และ พฤติกรรม
บทบาทของนมแม่ต่อการพัฒนาสมองของเด็ก?

นมแม่มีสารอาหารต่าง ๆ รวมทั้ง DHA และ โคลีน (Choline) ซึ่งมีส่วนสำคัญในการพัฒนาระบบ ประสาทและสมอง ร่วมทั้งเป็นการสร้างปฏิสัมพันธ์ที่ดีมารดาและทารก ซึ่งทั้งหมดนี้ทำให้เกิดการพัฒนาของ การเรียนรู้ และพฤติกรรม อารมณ์ที่ดี นอกจากนี้ยังเป็นการลดภาวะซึมเศร้าในมารดาแรกคลอด หรือ Maternal blue ได้ดี
สารอาหารที่มีประโยชน์ต่อพัฒนาการทางสมองที่สำคัญ มีอะไรบ้าง?

มีการศึกษาว่าสารอาหารบางอย่างจำเป็นต่อการพัฒนาของระบบประสาทและสมอง ถ้าขาดสาร อาหารเหล่านี้ จะมีผลต่อการเรียนรู้ และพฤติกรรมได้ ได้แก่ การได้รับโปรตีนและพลังงานที่เพียงพอ กรดไขมัน จำเป็น โดยเฉพาะ DHA ธาตุเหล็ก (Iron) ไอโอดีน สังกะสี (Zinc) โคลีน (Choline) วิตามินบี เป็นต้น
สารอาหารดังกล่าวมีผลต่อพัฒนาการทางสมองอย่างไร และพบได้ในอาหารประเภทใดบ้าง?

 กรดไขมันจำเป็น (Essential fatty acid)
มีการศึกษาว่าการได้กรดไขมันจำเป็น omega-3 โดยเฉพาะ DHA เพียงพอ ส่งผลต่อพัฒนาการ และความฉลาดในการเรียนรู้ (IQ) ที่ดี การมองเห็น การได้ยิน รวมไปถึงสมาธิ และการยับยั้งชั่งใจ ตั้งแต่ทารกอยู่ในครรภ์ มารดา โดยเฉพาะในช่วงไตรมาสที่ 3 ของการตั้งครรภ์ ซึ่งเป็นช่วงที่มีการใช้กรดไขมัน ในการสร้างและพัฒนา สมองมาก DHA พบมากใน ปลาทะเล เช่น แซลมอน ทูน่า แมคเคอเรล ซาดีน และยังพบในสาหร่ายทะเล เมล็ดเซีย ถั่วแระ วอลนัท น้ำมันพืช โดยเฉพาะน้ำมันคาโนล่า เป็นต้น
 เหล็ก (Iron)
ผู้ปกครองควรระวังการขาดธาตุเหล็กในทารกอายุตั้งแต่ 6 เดือนขึ้นไป เนื่องจากธาตุเหล็กในทารกที่มาจาก มารดาลดน้อยลง ร่วมกับนมแม่มีธาตุเหล็กไม่เพียงพอต่อความต้องการ ทารกจึงควรได้อาหารที่มีธาตุเหล็ก ได้แก่ เนื้อแดง เครื่องในสัตว์ หอย พืชตระกูลถั่ว เมล็ดฟักทอง บล็อคโคลี เป็นต้น และควรตรวจเช็คภาวะโลหิต จางจากการขาดธาตุเหล็กในทารกที่อายุ 9-12 เดือน มีการศึกษาว่าเด็กอายุน้อยกว่า2 ปี ที่มีภาวะเลือดจางจากการขาดธาตุเหล็ก ส่งผลให้ทั้งพัฒนาการกล้ามเนื้อ การเรียนรู้ IQ พฤติกรรมและสมาธิลดลง เมื่อติดตามไปในอนาคต
 ไอโอดีน (Iodine)
ไอโอดีนมีบทบาทสำคัญในการสร้างฮอร์โมนไทรอยด์ ซึ่งจำเป็นต่อการพัฒนาของระบบประสาท โดยช่วงเวลาที่ สำคัญที่สุดคือช่วงที่ทารกอยู่ในครรภ์มารดา โดยมีการศึกษาว่า การที่มารดาได้รับไอโอดีนไม่เพียงพอในช่วงไตรมาสแรกของการตั้งครรภ์ ส่งผลให้การเรียนรู้ของเด็กลดลงใน 8 ปี ต่อมาได้ นอกจากเกลือไอโอดีน อาหารที่มี ไอโอดีนมาก ได้แก่ อาหารทะเล ผลิตภัณฑ์จากนม เป็นต้น
1. กรดไขมันจำเป็น (Essential fatty acid)
โดยเฉพาะ DHA ส่งผลต่อพัฒนาการและความฉลาดในการเรียนรู้ (IQ) การมองเห็น การได้ยิน สมาธิ
การยับยั้งชั่งใจ
พบใน: ปลาทะเล เช่น แซลมอน ทูน่า แมคเคอเรล ซาดีน สาหร่ายทะเล เมล็ดเซีย ถั่วแระ วอลนัทน้ำมันพืช โดยเฉพาะน้ำมันคาโนล่า

2. เหล็ก (Iron)
ป้องกันภาวะโลหิตจาง ส่งผลต่อพัฒนาการกล้ามเนื้อ การเรียนรู้ IQ พฤติกรรม สมาธิ
พบใน: เนื้อแดง เครื่องในสัตว์ หอย พืชตระกูลถั่ว เมล็ดฟักทอง บล็อคโคลี

3. ไอโอดีน (Iodine)
ส่งผลต่อการสร้างฮอร์โมนไทรอยด์ จำเป็นต่อการพัฒนาของระบบประสาท
พบใน: อาหารทะเล ผลิตภัณฑ์จากนม เกลือไอโอดีน

4. โปรตีนและพลังงาน
จำเป็นต่อการเจริญเติบโตและพัฒนาการของร่างกาย
พบใน: เนื้อสัตว์ ไข่ ถั่ว นม ผลิตภัณฑ์จากนม

5. สังกะสี (Zinc)
ส่งผลต่อการเจริญเติบโต พัฒนาการทางเพศ ระบบภูมิคุ้มกัน
พบใน: เนื้อสัตว์ อาหารทะเล ถั่ว ธัญพืช

6. โคลีน (Choline)
ส่งผลต่อความจำ การเรียนรู้ อารมณ์
พบใน: ไข่แดง เนื้อสัตว์ ปลา ถั่ว ธัญพืช

7. วิตามินบี
มีหลายชนิด แต่ละชนิดมีหน้าที่แตกต่างกัน ส่งผลต่อระบบประสาท การเผาผลาญ การสร้างเม็ดเลือดแดง
พบใน: เนื้อสัตว์ ไข่นม ผลิตภัณฑ์จากนม ผักใบเขียว ผลไม้

ปริมาณ ของสารอาหารที่ทารกต้องการ ขึ้นอยู่กับ วัย และ เพศ ของทารก ผู้ปกครองควรปรึกษาแพทย์หรือโภชนาการเด็ก เพื่อรับคำแนะนำเพิ่มเติม

นอกจาก การได้รับสารอาหารที่เพียงพอแล้ว ปัจจัย อื่นๆ ที่ส่งผลต่อพัฒนาการสมองของเด็ก ได้แก่:
การได้รับความรักความอบอุ่นความเอาใจใส่ ประสบการณ์ที่ดี การกระตุ้นพัฒนาการ สภาพแวดล้อมที่ปลอดภัย
กุมารเวชศาสตร์ (กุมารเวชศาสตร์) - Pediatrics,โภชนวิทยา