ช่วยสรุปบทความ อำนาจตุลาการกลางสายน้ำแห่งความเปลี่ยนแปลง : นิติศาสตร์สนทนากับ สุทธิชัย งามชื่นสุวรรณ
จุดหักเหทางการเมืองไทยที่ผ่านมาหลายครั้งเกิดจากคำวินิจฉัยของศาลรัฐธรรมนูญ ปฏิเสธไม่ได้ว่าเมื่ออำนาจตุลาการล่วงล้ำเข้ามาในพื้นที่การเมืองแล้วสร้างความเปลี่ยนแปลงสำคัญ ภายใต้อำนาจที่ไม่ยึดโยงกับประชาชน ทำให้เกิดคำถาม เสียงวิจารณ์ ความอึดอัดคับข้อง และยิ่งต่อเติมภาพความขัดแย้งให้ซับซ้อนขึ้น

ท้ายที่สุดจึงนำไปสู่ความเชื่อมั่นในกระบวนการยุติธรรมที่ลดน้อยถอยลง

ช่วงปลายปี 2564 ศาลรัฐธรรมนูญมีการตัดสินสองคดีที่สำคัญอันเกี่ยวพันโดยตรงกับประเด็นสิทธิเสรีภาพของประชาชน คือคดีล้มล้างการปกครองและคดีสมรสเท่าเทียม

คำวินิจฉัยในสองคดีดังกล่าวเป็นสัญญาณสำคัญถึงพื้นที่เสรีภาพที่หดแคบ เป็นอีกครั้งที่ประชาชนได้เห็นการขยายตัวของอำนาจตุลาการในสังคมไทย ภายใต้บรรยากาศที่การผลักดันร่างแก้ไขรัฐธรรมนูญฉบับประชาชนถูกตีตกครั้งแล้วครั้งเล่า

101 จึงชวนสนทนากับ ผศ.สุทธิชัย งามชื่นสุวรรณ คณบดีคณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ ผู้สอนกฎหมายมหาชนและกฎหมายรัฐธรรมนูญ ถึงผลกระทบจากคำวินิจฉัยของศาลรัฐธรรมนูญในสองคดีดังกล่าว การทำหน้าที่ของศาลรัฐธรรมนูญที่ส่งผลต่อวงการนิติศาสตร์ และการเรียกคืนความเชื่อมั่นศรัทธาต่อความยุติธรรมในแวดวงนิติศาสตร์ไทย

ปรากฏการณ์ที่เกิดขึ้นชวนให้สังคมต้องกลับมาคิดถึงเรื่องการออกแบบบทบาทและอำนาจหน้าที่ของศาลรัฐธรรมนูญใหม่ การจัดวางตำแหน่งแห่งที่ของสถาบันตุลาการในสังคมไทย และการเรียนการสอนนิติศาสตร์ที่จะสร้างนักกฎหมายที่คำนึงถึงความยุติธรรมและความเป็นธรรมในสังคม

มองว่าอะไรคือผลกระทบใหญ่ที่สุดจากที่ศาลรัฐธรรมนูญตัดสินคดีล้มล้างการปกครอง
คำวินิจฉัยศาลรัฐธรรมนูญอาจเป็นฐานสำคัญที่หน่วยงานของรัฐจะอ้างว่าเป็นการกระทำความผิดทางอาญาต่อไป ซึ่งเป็นเรื่องที่หลายคนกังวล นอกจากนี้ในคำวินิจฉัยพูดถึงการห้ามการกระทำของเครือข่ายด้วย ซึ่งเกิดปัญหาว่าหมายถึงใคร กลายเป็นว่ารัฐตีขลุมไปเลยว่าทุกคนห้ามพูดเรื่องนี้หรือเปล่า

ในมุมมองของผม เรื่องที่อันตรายกว่าน่าจะมีสองประเด็นหลัก 1. หากในอนาคตฝ่ายนิติบัญญัติเห็นว่าน่าจะต้องปรับเปลี่ยนเนื้อหารัฐธรรมนูญบางมาตราที่เกี่ยวกับพระราชอำนาจของสถาบันพระมหากษัตริย์ โดยที่ทุกฝ่ายเห็นตรงกัน แต่จะเข้าล็อกคำวินิจฉัยนี้ของศาลรัฐธรมนูญหรือไม่ว่าเป็นการล้มล้าง เท่ากับเราล็อกว่าไม่สามารถขยับทางการเมืองเพื่อปรับเปลี่ยนรัฐธรรมนูญในเรื่องนี้ได้เลยหรือเปล่า ซึ่งโดยหลักนิติวิธีไม่ควรมีผลแบบนี้

2. แนวโน้มในคดีสมรสเท่าเทียมและคดีล้มล้างการปกครองมีสิ่งที่เหมือนกันคือ ศาลทำเกินอำนาจหน้าที่ของตัวเองและมีแนวโน้มว่าเราจะเป็นรัฐที่ปกครองโดยตุลาการ นี่คือความอันตรายอีกแบบหนึ่ง เรื่องการจะปรับเปลี่ยนพระราชอำนาจของสถาบันพระมหากษัตริย์อย่างไรนั้นเป็นเรื่องที่ต้องคุยกันในสภา แต่คำวินิจฉัยของศาลได้ชี้ไปแล้วว่าข้อเรียกร้อง 10 ข้อ เป็นการล้มล้าง เท่ากับว่าศาลกำลังก้าวก่ายอำนาจของรัฐสภาอยู่หรือเปล่า
การเกิดปัญหาทางการเมืองในประเทศไทยมีหลายครั้งเนื่องจากคำวินิจฉัยของศาลรัฐธรรมนูญ อำนาจที่ไม่ได้มีการผูกมัดกับประชาชนเป็นจุดกำเนิดของปัญหา เช่น คำวินิจฉัยเหล่านี้นับเป็นปัจจัยที่ส่งผลให้เกิดการโต้แย้ง วิจารณ์ และความขัดแย้งมากขึ้น

ในปี 2564 ศาลรัฐธรรมนูญตัดสินคดีล้มล้างการปกครองและคดีสมรสเท่าเทียม ซึ่งเป็นการตัดสินที่มีผลต่อสิทธิเสรีภาพของประชาชน อย่างไรก็ตาม คำวินิจฉัยนี้ก็นำมาสู่ความเชื่อมั่นที่ลดลงในกระบวนการยุติธรรมที่เป็นที่นิยมกันในสังคม

ในท้ายที่สุด การตัดสินของศาลรัฐธรรมนูญเป็นสัญญาณที่บ่งชี้ถึงการลดความเชื่อมั่นในเรื่องของเสรีภาพ ทั้งนี้ยังมีการระดมความคิดเห็นเกี่ยวกับการแก้ไขรัฐธรรมนูญฉบับประชาชนที่ได้รับการตีตกอย่างมากในหลายครั้ง

ความสำคัญของคำวินิจฉัยศาลรัฐธรรมนูญในสองคดี ได้ส่งผลกระทบในวงการนิติศาสตร์ไทย ซึ่งต้องพิจารณาการออกแบบบทบาทและอำนาจของศาลรัฐธรรมนูญอีกครั้ง เพื่อสร้างนักกฎหมายที่มีความยุติธรรมและความเป็นธรรมในสังคม เพื่อเสริมสร้างความเชื่อมั่นในระบบยุติธรรมของประชาชนไทย

คำวินิจฉัยศาลรัฐธรรมนูญอาจเป็นฐานสำคัญที่หน่วยงานของรัฐจะอ้างว่าเป็นการกระทำความผิดทางอาญาต่อไป นอกจากนี้ในคำวินิจฉัยพูดถึงการห้ามการกระทำของเครือข่ายด้วย ซึ่งไม่รู้ว่าหมายถึงใคร 
แต่เรื่องที่อันตรายกว่าน่าจะมีสองประเด็นหลัก
1.มีความเกี่ยวข้องกับการปรับเปลี่ยนเนื้อหารัฐธรรมนูญบางมาตราที่เกี่ยวกับพระราชอำนาจของสถาบันพระมหากษัตริย์ โดยฝ่ายนิติบัญญัติเห็นว่าควรปรับเปลี่ยนแต่มีความกังวลว่าคำวินิจฉัยของศาลรัฐธรรมนูญ
2.ทั้งคดีสมรสเท่าเทียมและคดีล้มล้างการปกครองมีแนวโน้มที่ศาลทำเกินอำนาจ และรัฐอาจกลายเป็นระบอบที่ปกครองโดยตุลาการ ทั้งสองเหตุการณ์นี้เป็นอันตรายต่อความเป็นธรรมในการดำเนินการของศาลรัฐธรรมนูญ
21.กฎหมายรัฐธรรมนูญ,77.พระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญ,92.ข่าวสารทั่วไป สถิติต่างๆ,1.ความรู้พื้นฐานกฏหมาย