ช่วยสรุปบทความ ให้ตำรวจ ‘ติดกล้อง’ ดีไหม?
ตำรวจติดกล้องในการจับกุมหรือการค้นตามกฎหมาย
 

ประชาชนผู้บริสุทธิ์ส่วนหนึ่งคงรู้สึกกังวลเวลาเจ้าหน้าที่ตั้งด่านตรวจว่าอาจจะมีการยัดของผิดกฎหมาย ยัดข้อหา หรือกระทำมิชอบรูปแบบอื่นๆ กับประชาชน ประชาชนอีกส่วนหนึ่งที่ทำผิดกฎหมายก็อยากจะติดสินบนเจ้าหน้าที่เพื่อแลกความสะดวกสบาย ฝ่ายเจ้าหน้าที่ที่ปฏิบัติหน้าที่โดยชอบก็กังวลว่าอาจจะมีประชาชนบางคนไปร้องเรียนเท็จ ทำให้ต้องถูกดำเนินคดีวินัยหรืออาญา การติดกล้องให้กับตำรวจที่ทำการจับกุมและค้นตัวบุคคลหรือค้นสถานที่น่าจะช่วยคลายกังวลกับเหตุการณ์ทั้งสามได้ ภาพและเสียงที่ถูกบันทึกไว้โดยไม่มีการแก้ไขดัดแปลงจะเป็นหลักฐานที่เป็นกลางที่น่าเชื่อถือในการพิสูจน์การกระทำของทั้งฝ่ายเจ้าหน้าที่และฝ่ายประชาชน

การจับและการค้นในปัจจุบันดำเนินการตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา ซึ่งเริ่มบังคับใช้เมื่อ พ.ศ. 2477 โดยมาตราที่เกี่ยวข้องกับวิธีการจับและการค้นในหลายมาตราไม่มีการแก้ไขเปลี่ยนแปลงเลยตั้งแต่เริ่มใช้ประมวล

ในมาตรา 93[4] เมื่อมีเหตุสงสัยว่ามีสิ่งของผิดกฎหมาย ตำรวจสามารถขอค้นตัวบุคคลในที่สาธารณะได้ (เราตีความขยายมาตรานี้ไปถึงการค้นรถยนต์ในที่สาธารณะด้วย) โดยการตั้งด่านหรือการตรวจค้นในกฎหมายปัจจุบันไม่มีการกำหนดให้มีการบันทึกภาพและเสียงการค้นไว้  เป็นที่เข้าใจได้ว่าในปี พ.ศ. 2477 ทั้งประเทศคงมีกล้องแบบนับชิ้นได้ แต่ในปี พ.ศ. 2563 แทบทุกคนมีกล้องติดมือถือ ถึงเวลาที่ควรจะแก้ไขมาตรานี้ให้มีการบันทึกภาพและเสียงขณะทำการค้นได้แล้ว

ในมาตรา 85[5]  เมื่อตำรวจจับผู้ต้องหาได้แล้ว  ตำรวจมีอำนาจค้นตัวผู้ต้องหาเพื่อหาพยานหลักฐาน กฎหมายปี พ.ศ. 2477 บอกขั้นตอนเพียงว่าให้ทำโดยสุภาพ และให้ผู้หญิงค้นผู้หญิงเท่านั้น เช่นเดียวกัน ปี พ.ศ. 2563 เราคงอยากเห็นการแก้ไขกฎหมายให้การค้นตัวผู้ถูกจับต้องมีการบันทึกภาพและเสียงเพื่อความโปร่งใส

ในมาตรา 102[6] การค้นบ้าน กฎหมายปี พ.ศ. 2477 แค่บอกว่าให้ตำรวจแสดงความบริสุทธิ์ก่อนค้น และค้นต่อหน้าเจ้าของบ้านหรือผู้ครอบครองบ้าน หรือค้นต่อหน้าพยานสองคน และสิ่งของที่ยึดได้ให้แสดงกับเจ้าของบ้านหรือพยานเพื่อให้รับรอง ซึ่งจะรับรองหรือไม่ก็ได้ หากมีการบันทึกภาพและเสียงขณะทำการค้นที่แสดงความบริสุทธิ์ของเจ้าหน้าที่ตำรวจและแสดงภาพสิ่งของที่ยึดได้จากการค้น คงมีน้ำหนักน่ารับฟังเป็นพยานหลักฐานเพื่อดำเนินคดีมากขึ้นกว่าตัวอักษรในกระดาษลอยๆ ที่ใครอาจเขียนขึ้นมาอย่างไรก็ได้

ในปี พ.ศ. 2547 มีการแก้ไขประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญามาตรา 84 วรรคท้าย[7] ด้วยความไม่ไว้ใจตำรวจผู้จับกุม โดยกำหนดให้คำรับสารภาพของผู้ถูกจับกุมที่พูดกับตำรวจที่จับกุมไม่อาจรับฟังเป็นพยานหลักฐานในชั้นศาลได้เลย แม้ว่าตำรวจที่จับกุมจะสุภาพอ่อนโยนขนาดไหน ได้แจ้งสิทธิให้ผู้ถูกจับทราบตามกฎหมายครบถ้วน และผู้ถูกจับได้สารภาพโดยสมัครใจก็ตาม ดูเหมือนการแก้ไขกฎหมายในครั้งนั้นทำให้เกิดผลแปลกประหลาดไปอีกทางหนึ่ง คือ ศาลไม่สามารถรับฟังคำรับสารภาพของผู้ถูกจับที่พูดไว้กับตำรวจผู้จับกุมได้เลย ซึ่งเป็นเรื่องน่าเสียดายว่าคำรับสารภาพโดยสมัครใจที่ไม่มีใครบังคับและผ่านการรับรู้ถึงสิทธิที่จะไม่พูดและสิทธิต่างๆ แล้ว น่าจะมีคุณค่าในการพิสูจน์ความผิดของผู้ถูกจับได้ เพราะเป็นคำรับสารภาพที่ใกล้ชิดเวลาเกิดเหตุและไม่ได้มีเวลานึกคิดปรุงแต่ง หากมีการแก้ไขมาตรา 84 วรรคท้ายใหม่ ด้วยการคำนึงถึงเทคโนโลยีในปัจจุบัน โดยกำหนดให้คำรับสารภาพโดยสมัครใจของผู้ถูกจับที่ตำรวจบันทึกภาพและเสียงไว้โดยไม่มีการตัดต่อให้รับฟังเป็นพยานหลักฐานได้[8] น่าจะเป็นทางออกที่เหมาะสมกว่า

นอกจากการทำหน้าที่ของตำรวจแล้ว ประเทศไทยยังมีเจ้าหน้าที่บังคับใช้กฎหมาย (law enforcement officer) ที่มีอำนาจจับกุม ตรวจค้น ตามกฎหมายเฉพาะอีกหลายตำแหน่ง ที่กฎหมายเรียกรวมว่า ‘พนักงานฝ่ายปกครองหรือตำรวจ’[9] เช่น เจ้าพนักงานศุลกากร เจ้าพนักงานป่าไม้ เจ้าพนักงานสรรพสามิต เจ้าพนักงานขนส่ง หากมีการติดกล้องให้กับเจ้าหน้าที่บังคับใช้กฎหมายเหล่านี้ขณะปฏิบัติหน้าที่น่าจะเป็นการสร้างความโปร่งใสในการบังคับใช้กฎหมายอย่างครบถ้วนทั้งระบบ และช่วยแก้ไขสถานการณ์ที่ชอบพูดกันว่า “ประเทศไทยมีกฎหมายที่ดี  แต่การบังคับใช้กฎหมายแย่” ได้บ้าง ไม่มากก็น้อย
ตำรวจติดกล้องในการจับกุมหรือการค้นตความกังวลของประชาชนและเจ้าหน้าที่ตำรวจในเรื่องของการจับกุมและการค้นหาที่อาจมีการกระทำผิดกฎหมายหรือการทุจริต บางครั้งเจ้าหน้าที่ต้องหาทางเพื่อป้องกันตนเองจากการถูกข้อหาเท็จ การใช้กล้องวีดีโอเพื่อบันทึกภาพและเสียงในขณะจับกุมและค้นหาถือเป็นวิธีที่สามารถสร้างหลักฐานที่เชื่อถือได้ามกฎหมาย
ดำเนินการตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา เริ่มใช้เมื่อ พ.ศ. 2477 โดยม่มีการแก้ไขเปลี่ยนแปลงเลยตั้งแต่เริ่มใช้ประมวล


มาตรา 93[4] ให้ตำรวจค้นตัวบุคคลในที่สาธารณะเมื่อมีสิ่งของผิดกฎหมายโดยไม่ระบุการบันทึกภาพและเสียง ควรแก้ไขให้มีการบันทึกภาพและเสียงขณะค้นได้

มาตรา 85[5] ให้ตำรวจค้นตัวผู้ต้องหาเพื่อหาพยานหลักฐานโดยสุภาพ ควรแก้ไขให้มีการบันทึกภาพและเสียงเพื่อความโปร่งใส

มาตรา 102[6] ให้ตำรวจค้นบ้านโดยแสดงความบริสุทธิ์ก่อนค้น ควรแก้ไขให้มีการบันทึกภาพและเสียงขณะทำการค้นเพื่อเป็นหลักฐานที่น่าเชื่อถือในการดำเนินคดี

ในปี พ.ศ. 2547 มีการแก้ไขมาตรา 84 วรรคท้ายในประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา[7] เพื่อไม่ให้คำรับสารภาพของผู้ถูกจับกุมที่พูดกับตำรวจที่จับกุมเป็นพยานหลักฐานในศาล โดยไม่ว่าตำรวจจะสุภาพหรือผู้ถูกจับจะได้รับสารภาพโดยสมัครใจหรือไม่ก็ตาม น่าเสียดายที่มีผลทำให้ศาลไม่สามารถพิจารณาคำรับสารภาพของผู้ถูกจับที่พูดกับตำรวจได้เลย การแก้ไขมาตรานี้ควรพิจารณาเทคโนโลยีปัจจุบัน โดยกำหนดให้คำรับสารภาพโดยสมัครใจจะถูกบันทึกภาพและเสียงโดยไม่ตัดต่อ เพื่อเป็นหลักฐานที่น่าเชื่อถือในการพิจารณาคดีอาญาในปัจจุบัน[8] น่าจะเป็นทางออกที่เหมาะสมกว่าเดิม

ประเทศไทยมีเจ้าหน้าที่บังคับใช้กฎหมายที่มีอำนาจจับกุมและตรวจค้นตามกฎหมาย เช่น เจ้าพนักงานศุลกากร เจ้าพนักงานป่าไม้ เจ้าพนักงานสรรพสามิต เจ้าพนักงานขนส่ง การติดกล้องวงจรปิดให้กับเจ้าหน้าที่เหล่านี้ที่กำลังปฏิบัติหน้าที่อาจช่วยเสริมสร้างความโปร่งใสในการบังคับใช้กฎหมาย
ประมวลกฎหมายวิธีพิจาณาความอาญา(วิอาญา),ความรู้พื้นฐานกฏหมาย