รัฐธรรมนูญ โดยรัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2560 มาตรา 161 บัญญัติว่า “ก่อนเข้ารับหน้าที่ รัฐมนตรีต้องถวายสัตย์ปฏิญาณต่อพระมหากษัตริย์ใช่หรือไม่
ใช่ 
รัฐธรรมนูญ โดยรัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2560 มาตรา 161 บัญญัติว่า “ก่อนเข้ารับหน้าที่ รัฐมนตรีต้องถวายสัตย์ปฏิญาณต่อพระมหากษัตริย์ด้วยถ้อยคำดังต่อไปนี้
“ข้าพระพุทธเจ้า (ชื่อผู้ปฏิญาณ) ขอถวายสัตย์ปฏิญาณว่า ข้าพระพุทธเจ้าจะจงรักภักดีต่อพระมหากษัตริย์ และจะปฏิบัติหน้าที่ด้วยความซื่อสัตย์สุจริต เพื่อประโยชน์ของประเทศและประชาชน ทั้งจะรักษาไว้และปฏิบัติตามซึ่งรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทยทุกประการ” 
กรณีดังกล่าวนับเป็นปมประเด็นครั้งแรกในการเข้าดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรีของไทย อันทำให้เกิดความเห็นต่อปัญหานี้อย่างมาก 

จึงนับเป็นโอกาสอันดีอีกครั้งที่ข้าพเจ้าจะได้ ‘สมมติเสวนา’ กับศาสตราจารย์ไพโรจน์ ชัยนาม (พ.ศ. 2454 – 2537) โดยท่านเป็นผู้บรรยายลักษณะวิชากฎหมายรัฐธรรมนูญ (ทั้งปริญญาตรีและปริญญาโท) ที่มหาวิทยาลัยวิชาธรรมศาสตร์และการเมือง สืบเนื่องต่อมากระทั่งเปลี่ยนชื่อเป็นมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ในภายหลัง และมีผลงานทางวิชาการที่เกี่ยวข้องกับรัฐธรรมนูญเป็นจำนวนมากจนเป็นที่ยอมรับกันอย่างกว้างขวางว่าเป็นปรมาจารย์ทางด้านกฎหมายรัฐธรรมนูญ 

การเสวนาคราวนี้มิได้บังเกิดขึ้นจริง เนื่องจากศาสตราจารย์ไพโรจน์ ได้ถึงแก่กรรมไปตั้งแต่ พ.ศ. 2537 :
-  ความเห็นและเหตุผลที่นำมาอ้างอิง ณ ที่นี้จะมาจากหนังสือ คำอธิบายกฎหมายรัฐธรรมนูญเปรียบเทียบ (โดยสังเขป) เล่ม 1: ข้อความเบื้องต้นและหลักทั่วไปของกฎหมายรัฐธรรมนูญ โดยไพโรจน์ ชัยนาม พิมพ์โดยมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ เมื่อ พ.ศ. 2497 
-  โดยประเด็นสำคัญจะปรากฏอยู่ตั้งแต่หน้า 424 – 429 
นักเรียนกฎหมาย : อยากให้อาจารย์ไพโรจน์ ช่วยอธิบายว่าการปฏิญาณตนต่อรัฐธรรมนูญในการเข้าดำรงตำแหน่งสำคัญๆ ในทางการเมืองมีความหมายและความสำคัญอย่างไร 
ไพโรจน์ : ถ้าเราได้พิจารณาดูรัฐธรรมนูญของประเทศต่างๆ ทั่วไปและนำมาเปรียบเทียบกันแล้ว จะเห็นได้ว่าผู้ให้กำเนิดรัฐธรรมนูญได้พยายามบัญญัติวิธีการขึ้นหลายอย่างเพื่อช่วยให้รัฐธรรมนูญอันเป็นผลแห่งการงานของตนนั้นถาวรอยู่ได้ บทบัญญัติต่างๆ ซึ่งมีขึ้นเพื่อจะช่วยให้รัฐธรรมนูญเป็นสิ่งมั่นคงถาวร ก็คือ การปฏิญาณว่าจะซื่อสัตย์ต่อรัฐธรรมนูญ, การประกาศว่าจะเปลี่ยนแปลงการปกครองรูปแบบใดรูปแบบหนึ่งไม่ได้, การห้ามมิให้แก้ไขรัฐธรรมนูญภายในกำหนดเวลาหนึ่ง [1] 

นักเรียนกฎหมาย : สามารถกล่าวได้หรือไม่ว่าการปฏิญาณตนนั้นคือกระบวนการหนึ่งของระบอบรัฐธรรมนูญนิยมซึ่งมุ่งหมายให้รัฐธรรมนูญเป็นกฎหมายสูงสุด ดังจะเห็นได้ว่าบุคคลที่ดำรงตำแหน่งในองค์กรตามรัฐธรรมนูญทุกองค์กรล้วนแต่ต้องปฏิญาณตนทั้งสิ้น 
ไพโรจน์ : การปฏิญาณว่าจะซื่อสัตย์ต่อรัฐธรรมนูญในรัฐธรรมนูญของนานาประเทศ เป็นอันมากบัญญัติให้ผู้มีหน้าที่เกี่ยวกับรัฐธรรมนูญ เช่น พลเมืองผู้มีสิทธิลงคะแนนเลือกตั้ง สมาชิกรัฐสภา รัฐมนตรี ตลอดจนพระมหากษัตริย์ ปฏิญาณตนก่อนที่จะเข้าปฏิบัติหน้าที่ว่า จะต้องซื่อสัตย์ต่อรัฐธรรมนูญ จะไม่ฝ่าฝืน ละเมิดบทบัญญัติแห่งรัฐธรรมนูญ ฯลฯ [2] ตามรัฐธรรมนูญฝรั่งเศสลงวันที่ 3 กันยายน ค.ศ. 1791 บัญญัติให้พลเมืองผู้มีสิทธิเลือกตั้งปฏิญาณตัวว่า “ข้าพเจ้าขอปฏิญาณว่าจะซื่อสัตย์ต่อชาติ ต่อกฎหมาย ต่อพระมหากษัตริย์และจะพยายามรักษาไว้ซึ่งรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรที่สมัชชาแห่งชาติได้บัญญัติขึ้น” สมาชิกของสมัชชาแห่งชาติและพระมหากษัตริย์จะต้องปฏิญาณตนเช่นเดียวกันว่าจะต้องพยายามรักษาไว้ซึ่งรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรนี้ [3] (ข้อสังเกตประการหนึ่งก็คือว่านอกจากสมาชิกของสมัชชาแห่งชาติที่ต้องปฏิญาณตนแล้ว ประชาชนและพระมหากษัตริย์ก็ต้องปฏิญาณตนด้วย เพื่อแสดงถึงการยอมรับความสูงสุดของรัฐธรรมนูญ – ผู้สัมภาษณ์) 

นักเรียนกฎหมาย : อยากให้อาจารย์ยกตัวอย่างกรณีของประเทศไทยเพื่อแสดงให้เห็นถึงบทบัญญัติที่เกี่ยวกับการปฏิญาณตนมาให้ชัดเจน 
ไพโรจน์ : ในรัฐธรรมนูญฉบับที่ 5 ของเรา (รัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2475 แก้ไข 2495 – ผู้สัมภาษณ์) ก็มีบทบัญญัติเกี่ยวกับการปฏิญาณตัวทำนองเดียวกันคือตามมาตรา 16 มีว่า ก่อนเข้ารับหน้าที่ องคมนตรีต้องปฏิญาณตนต่อหน้าพระพักตร์พระมหากษัตริย์ ด้วยถ้อยคำดังต่อไปนี้ “ข้าพระพุทธเจ้า (ชื่อผู้ปฏิญาณ) ขอถวายสัตย์ปฏิญาณว่า ข้าพระพุทธเจ้าจะซื่อสัตย์สุจริตและจงรักภักดีต่อพระมหากษัตริย์ (พระบรมนามาภิไธย) และจะปฏิบัติหน้าที่เพื่อประโยชน์ของประเทศและประชาชน ทั้งจะรักษาไว้และปฏิบัติตามซึ่งรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทยทุกประการ” และตามมาตรา 22 มีว่าก่อนเข้ารับหน้าที่ ผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ซึ่งได้รับการแต่งตั้งตามความในมาตรา 19 หรือมาตรา 20 ต้องปฏิญาณตนในที่ประชุมรัฐสภา ด้วยถ้อยคำดังต่อไปนี้ “ข้าพเจ้า (ชื่อผู้ปฏิญาณ) ขอปฏิญาณว่า จะซื่อสัตย์สุจริตและจงรักภักดีต่อพระมหากษัตริย์ (พระบรมนามาภิไธย) และจะปฏิบัติหน้าที่เพื่อประโยชน์ของประเทศและประชาชน ทั้งจะรักษาไว้และปฏิบัติตามซึ่งรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทยทุกประการ” 
-  ส่วนสมาชิกรัฐสภา คือ วุฒิสภาและสภาผู้แทนก็ต้องปฏิญาณตนก่อนเข้ารับหน้าที่ในที่ประชุมแห่งสภาที่ตนเป็นสมาชิก ด้วยถ้อยคำดังต่อไปนี้ “ข้าพเจ้า (ชื่อผู้ปฏิญาณ) ขอปฏิญาณว่า จะปฏิบัติหน้าที่ตามความเห็นของข้าพเจ้าโดยบริสุทธิ์ใจเพื่อประโยชน์ส่วนรวมของปวงชนชาวไทย ทั้งจะรักษาไว้และปฏิบัติตามซึ่งรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทยทุกประการ” สำหรับรัฐมนตรี ก่อนเข้ารับหน้าที่ก็ต้องปฏิญาณตนเฉพาะพระพักตร์พระมหากษัตริย์ ด้วยถ้อยคำเช่นเดียวกับองคมนตรี 

นักเรียนกฎหมาย : ดังที่อาจารย์ได้กล่าวว่าการปฏิญาณตนเป็นการสร้างความมั่นคงแก่รัฐธรรมนูญ หรือเป็นความพยายามรักษาความเป็นกฎหมายสูงสุดของรัฐธรรมนูญ อาจารย์คิดว่ากระบวนการนี้จะสามารถมีผลในทางปฏิบัติจริงได้มากน้อยเพียงใด 
ไพโรจน์ : วิธีที่ให้มีการปฏิญาณตนนี้เป็นความพยายามหาทางป้องกันมิให้รัฐธรรมนูญถูกละเมิดโดยผู้ปฏิญาณ แต่ในทางปฏิบัติแล้วจะเห็นได้ว่า การปฏิญาณนั้นไม่สู้จะมีผลเท่าใดนักเพราะไม่สามารถจะป้องกันการปฏิบัติเพื่อเปลี่ยนแปลงรัฐธรรมนูญได้ แต่มีผลดีอยู่บ้างก็คือเป็นการแสดงให้เห็นว่ารัฐธรรมนูญนั้นเป็นของสำคัญสูงสุดที่จะต้องปฏิบัติตาม 
อย่างไรก็ดี การปฏิญาณตนหาได้หมายความว่าผู้ปฏิญาณปฏิเสธจะไม่คิดเปลี่ยนแปลงแก้ไขรัฐธรรม
21.กฎหมายรัฐธรรมนูญ