อะไรคือภาวะแทรกซ้อนที่สำคัญที่สุดของนิ่วในท่อน้ำดี และทำไมภาวะแทรกซ้อนนี้จึงมีความเสี่ยงสูง?
ปวดท้องต้องรู้ทัน อาการโรคนิ่วท่อน้ำดี

น้ำดี (bile or gall) เป็นของเหลวสีเหลือง หรือเขียว มีรสขม สร้างมาจากเซลล์ตับ (hepatocyte) ไหลลำเลียงผ่านทางท่อน้ำดี ซึ่งเป็นท่อขนาดเล็กที่มีขนาดเส้นผ่านศูนย์กลาง 6 มิลลิเมตร ไปยังจุดพักรอที่ ถุงน้ำดี ก่อนส่งระบายออกไปยังลำไส้เล็กส่วนต้น เพื่อทำหน้าที่ย่อยอาหาร เมื่อใดก็ตามที่ระบบการไหลเวียนของน้ำดีมีปัญหา เช่น อายุมากขึ้น อ้วน น้ำหนักลดลงอย่างรวดเร็ว อาจทำให้เกิดการตกตะกอนของน้ำดีจนกลายเป็น “นิ่ว” ในที่สุด

นิ่ว...มาจากไหน ?
นิ่วในถุงน้ำดี เป็นนิ่วที่พบบ่อย โดยเฉพาะในช่วงอายุประมาณ 40-50 ปี นิ่วชนิดนี้เกิดจากการตกตะกอนของเกลือในถุงน้ำดีที่มีความเข้มข้นมากกว่าปกติ มักพบในผู้หญิงมากกว่าผู้ชาย แต่ก็เพียงเล็กน้อย

การตรวจหานิ่ว พบได้ด้วยการอัลตร้าซาวด์ช่องท้อง
นิ่วสามารถตรวจพบได้ผ่านการอัลตร้าซาวด์ช่องท้อง โดยมีอาการบ่งชี้ที่สามารถสังเกตได้ คือ  อาการปวดท้องตื้อ รุนแรง บริเวณใต้ชายโครงขวานานเป็นชั่วโมง คลื่นไส้อาเจียน แต่เมื่อเวลาผ่านไปอาการปวดนั้นจะทุเลาหายไปได้เอง และการปวดมักกลับมาเป็นซ้ำอีกเมื่อเวลาผ่านไป หากปล่อยให้มีอาการเหล่านี้นานวันโดยไม่ตรวจหาสาเหตุ อาจเกิดอาการแทรกซ้อนตามมา เช่น ถุงน้ำดีอักเสบ นิ่วในท่อน้ำดี และมะเร็งถุงน้ำดี

นิ่วในท่อน้ำดี  คือ อาการแทรกซ้อนที่สำคัญของนิ่วในถุงน้ำดี เกิดจากนิ่วที่หล่นมาจากถุงน้ำดี หรือเกิดขึ้นได้เองภายในท่อน้ำดี จากสาเหตุการติดเชื้อแบคทีเรียซ้ำๆ ภายในท่อน้ำดี โดยในปัจจุบันพบว่า การเกิดนิ่วในท่อน้ำดีมีมากราว 5-20% ของผู้ป่วยที่เป็นนิ่วถุงน้ำดี และพบความเสี่ยงการเกิดมากขึ้นในผู้สูงอายุ

สังเกตอาการ ระวังเสี่ยงเป็น...โรคนิ่วท่อน้ำดี
นิ่วในท่อน้ำดี มักจะมีอาการที่เด่นชัดกว่า นิ่วถุงน้ำดี คือ
- ปวดท้องบริเวณลิ้นปี่
- ปวดท้องบริเวณใต้ชายโครงขวา
- ปวดท้องนานต่อเนื่อง 2 ชั่วโมง ขึ้นไป
- คลื่นไส้อาเจียน

เป็นนิ่วท่อน้ำดี...เสี่ยงโรคแทรกซ้อน
อาการปวดท้องเนื่องจากการเกิดนิ่ว  สามารถหายได้เองหากว่านิ่วนั้นมีการหลุดออกไปจากท่อน้ำดี แต่ถึงอย่างไรก็จำเป็นต้องได้รับการตรวจวินิจฉัยและทำการรักษาอย่างเหมาะสม เพราะอาการดังกล่าว มีโอกาสกลับมาเป็นซ้ำได้ และยังมีความเสี่ยงสูงต่อการเกิดโรคแทรกซ้อนตามมา คือ

1. ตับอ่อนอักเสบ
ตับอ่อน จะทำหน้าที่สำคัญในการผลิตเอนไซม์ไว้ย่อยอาหาร ซึ่งท่อตับอ่อนและท่อน้ำดี จะมารวมเจอกันที่บริเวณปลายลำไส้ เพื่อส่งน้ำย่อยมาย่อยอาหารในลำไส้ หากมีการอุดกั้นของนิ่วท่อน้ำดีขึ้น ก็จะส่งผลให้มีการอุดกั้นของท่อตับอ่อนด้วย จึงเป็นสาเหตุทำให้ตับอ่อนอักเสบในที่สุด ซึ่งถือเป็นอาการแทรกซ้อนที่รุนแรงของ โรคนิ่วในท่อน้ำดี
2. การติดเชื้อในท่อน้ำดี
- ไข้สูง
- หนาวสั่น
- ปัสสาวะสีเข้ม
- ตัวเหลือง ตาเหลือง
3. ติดเชื้อในกระแสเลือด
4. ตับแข็ง
5. มะเร็งท่อน้ำดี
6. มะเร็งตับ

การตรวจวินิจฉัยค้นหา...นิ่วในร่างกาย
- เจาะเลือด ตรวจการทำงานของตับ
- การตรวจภาพทางรังสี เช่น การอัลตร้าซาวด์ช่องท้องส่วนบน  
- การตรวจด้วยเครื่องสร้างภาพด้วยสนามแม่เหล็กไฟฟ้า MRI (Magnetic Resonance Imaging)
- ส่องกล้องติดอัลตร้าซาวด์ตรวจทางเดินอาหาร EUS (Endoscopic Ultrasound)

ขั้นตอนการรักษานิ่วท่อน้ำดี
ในปัจจุบันมีวิธีการรักษาโดยการใช้กล้องส่องเข้าไปทางปากซึ่งเป็นวิธีมาตรฐานในการนำนิ่วออกโดยไม่ต้องผ่าตัดนั่นคือการรักษาด้วยวิธี E.R.C.P.(ENDOSCOPICRETROGRADE CHOLANGIOPANCREATOGRAPHY.)

ซึ่งก่อนเข้ารับการรักษาด้วยวิธีนี้จะพบว่า ผู้ป่วยมักมีอาการแทรกซ้อนจากการติดเชื้อในท่อน้ำดีร่วมด้วย จึงจำเป็นต้องได้รับการรักษาด้วยยาปฏิชีวนะทางเส้นเลือด เมื่ออาการคงที่จึงเริ่มการรักษาด้วยวิธี ERCP ซึ่งมีความสำเร็จในการรักษาสูงถึง 95 %

กรณีพบว่านิ่วมีขนาดใหญ่มาก หรือมีข้อจำกัดทางกายวิภาคของท่อน้ำดี ก็อาจจำเป็นต้องได้รับการรักษาด้วยวิธีผ่าตัด ทั้งนี้หลังการรักษาด้วยวิธี E.R.C.P. อาจทำให้ผู้ป่วยมีอาการปวดท้อง คลื่นไส้อาเจียนได้ แต่เมื่อนอนพักฟื้นประมาณ 2 วัน ก็จะหายเป็นปกติ
ภาวะแทรกซ้อนที่สำคัญที่สุดของนิ่วในท่อน้ำดีคือ การติดเชื้อในท่อน้ำดี (Acute cholangitis)  ภาวะนี้มีความเสี่ยงสูงเพราะอาจนำไปสู่ภาวะแทรกซ้อนที่ร้ายแรงถึงชีวิตได้ ดังนี้


1. การติดเชื้อลุกลาม:  การติดเชื้อในท่อน้ำดีอาจลุกลามไปยังอวัยวะข้างเคียง เช่น ตับ ตับอ่อน และปอด


2. ภาวะช็อก:  การติดเชื้อรุนแรงอาจส่งผลให้เกิดภาวะช็อก ซึ่งเป็นภาวะที่ความดันโลหิตต่ำลงอย่างรุนแรง


3. ภาวะตับล้มเหลว:  การติดเชื้อรุนแรงอาจส่งผลให้ตับล้มเหลว


4. ภาวะเสียชีวิต:  ภาวะแทรกซ้อนเหล่านี้อาจนำไปสู่การเสียชีวิตได้

สาเหตุที่ภาวะแทรกซ้อนนี้มีความเสี่ยงสูง:
การอุดกั้นของท่อน้ำดี: นิ่วในท่อน้ำดีจะไปอุดกั้นการไหลของน้ำดี น้ำดีที่ติดขังอยู่ภายในท่อน้ำดีกลายเป็นแหล่งเพาะพันธุ์ของเชื้อแบคทีเรีย
ความเสื่อมโทรมของระบบภูมิคุ้มกัน: ผู้ป่วยที่มีโรคประจำตัวบางชนิด เช่น โรคเบาหวาน มะเร็ง หรือผู้สูงอายุ จะมีระบบภูมิคุ้มกันที่เสื่อมโทรม ซึ่งทำให้ร่างกายต่อสู้กับการติดเชื้อได้ยากขึ้น
การป้องกันภาวะแทรกซ้อน:
การวินิจฉัยและรักษาโรคนิ่วในท่อน้ำดีได้ทันท่วงที: การรักษาด้วยวิธี ERCP สามารถนำนิ่วออกจากท่อน้ำดีได้ ซึ่งจะช่วยป้องกันการติดเชื้อ
การให้ยาปฏิชีวนะ: ผู้ป่วยที่ได้รับการรักษาด้วยวิธี ERCP จะได้รับยาปฏิชีวนะทางหลอดเลือดเพื่อป้องกันการติดเชื้อ
ศัลยศาสตร์ (ศัลยศาสตร์) - Surgery,อายุรศาสตร์ (อายุรศาสตร์) - Internal Medicine