คู่หมั้นที่สัญญาจะแต่งงานกัน แต่ฝ่ายหนึ่งฝ่ายใดไม่ยอมจดทะเบียนสมรส ฝ่ายที่ถูกผิดสัญญาสามารถฟ้องบังคับให้จดทะเบียนสมรสได้หรือไม่?
ไม่ เหตุผล:
กฎหมายไทยไม่ได้บังคับให้คู่หมั้นต้องจดทะเบียนสมรส
ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1448 บัญญัติไว้ว่า "การสมรสจะสมบูรณ์ต่อเมื่อชายและหญิงได้จดทะเบียนสมรส" หมายความว่า การแต่งงานจะสมบูรณ์และเกิดผลทางกฎหมายก็ต่อเมื่อคู่รักได้ไปจดทะเบียนสมรสเท่านั้น

สัญญาจะแต่งงานไม่ใช่สัญญาหมั้น
สัญญาหมั้น หมายถึง สัญญาที่ชายและหญิงตกลงกันจะแต่งงานกัน (ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1438) สัญญาหมั้นมีผลผูกพันคู่หมั้นให้ต้องปฏิบัติตามสัญญา แต่หากฝ่ายใดฝ่ายใดผิดสัญญา ฝ่ายที่ถูกผิดสัญญาสามารถฟ้องร้องเรียกค่าทดแทนได้

แต่ในกรณีนี้ คู่รักไม่ได้ทำสัญญาหมั้น เพียงแต่ตกลงกันจะแต่งงานกันเท่านั้น  สัญญาดังกล่าวย่อมไม่ใช่สัญญาหมั้น

สัญญาจะแต่งงานไม่มีผลผูกพันทางกฎหมาย
ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1439 บัญญัติไว้ว่า "สัญญาจะแต่งงานไม่มีผลผูกพัน" หมายความว่า คู่รักไม่สามารถฟ้องบังคับให้คู่หมั้นมาแต่งงานหรือจดทะเบียนสมรสได้

การแต่งงานต้องเกิดขึ้นจากความสมัครใจ
การแต่งงานเป็นการผูกมัดชีวิตคู่ เป็นการสร้างครอบครัว  กฎหมายจึงต้องการให้การแต่งงานเกิดขึ้นจากความสมัครใจของคู่รักทั้งสองฝ่าย

สรุป:

คู่หมั้นที่สัญญาจะแต่งงานกัน แต่ฝ่ายหนึ่งฝ่ายใดไม่ยอมจดทะเบียนสมรส  ฝ่ายที่ถูกผิดสัญญาไม่สามารถฟ้องบังคับให้จดทะเบียนสมรสได้

หมายเหตุ:

คู่รักสามารถฟ้องร้องเรียกค่าเสียหายจากคู่หมั้นที่ผิดสัญญาได้ แต่ต้องพิสูจน์ได้ว่าคู่หมั้นมีเจตนาร้าย หรือประมาทเลินเล่อ
คู่รักสามารถฟ้องร้องเรียกคืนทรัพย์สินที่มอบให้แก่คู่หมั้น เช่น แหวนหมั้น สินสอด
3.ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์