ในกรณีที่บิดามารดาหย่ากันโดยความยินยอม บิดามารดาสามารถทำหนังสือยินยอมให้บุคคลอื่นที่ไม่ใช่บิดามารดาเป็นผู้ใช้อำนาจปกครองบุตรได้หรือไม่?
หนังสือยินยอมให้ปกครองบุตร ทำได้ในกรณีใดบ้าง?                 บุตรผู้เยาว์ที่ยังไม่บรรลุนิติภาวะยังไม่สามารถทำอะไรเองได้ ไม่สามารถหาเลี้ยงดูตัวเองได้ กฎหมายจึงเข้ามาช่วยโดยการกำหนดให้พ่อแม่มีหน้าที่ในการอุปการะเลี้ยงดูผู้เยาว์ และในการอุปการะเลี้ยงดูนั้นก็ต้องมีอำนาจในการควบคุมดูแลผู้เยาว์ด้วย นั่นก็คือ อำนาจปกครองบุตร แต่อำนาจปกครองบุตรนี้เราสามารถโอนให้คนอื่นเป็นผู้ใช้อำนาจปกครองโดยการทำเป็นหนังสือยินยอมให้ปกครองบุตรได้หรือไม่? เราไปดูพร้อม ๆ กันเลยครับ อำนาจปกครองบุตร                  ในเรื่องอำนาจปกครองบุตร กฎหมายกำหนดไว้ในประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1566 บุตรที่ยังไม่บรรลุนิติภาวะต้องอยู่ภายใต้อำนาจปกครองของบิดามารดา จะเห็นได้ว่ากฎหมายกำหนดเอาไว้เลยว่าบุตรต้องอยู่ภายใต้อำนาจปกครองของบิดามารดา ซึ่งกฎหมายนี้เป็นกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับความสงบเรียบร้อยหรือศีลธรรมอันดีของประชาชน เท่ากับว่า จะตกลงให้แตกต่างจากกฎหมายนี้ไม่ได้เลยครับ สิทธิของผู้ใช้อำนาจปกครอง 1.กำหนดที่อยู่ของบุตร 2.ทำโทษบุตรตามสมควรเพื่อว่ากล่าวสั่งสอน 3.ให้บุตรทำการงานตามสมควรแก่ความสามารถและฐานานุรูป 4.เรียกบุตรคืนจากบุคคลอื่นซึ่งกักบุตรไว้โดยไม่ชอบด้วยกฎหมาย การตกลงให้บิดาหรือมารดาเป็นผู้ใช้อำนาจปกครองบุตรเพียงฝ่ายเดียวหรือตกลงให้คนอื่นที่ไม่ใช่บิดามารดาเป็นผู้ใช้อำนาจปกครองบุตรไม่ได้               อย่างที่บอกว่าในเรื่องอำนาจปกครองจะตกลงเป็นอย่างอื่นนอกจากที่กฎหมายกำหนดไม่ได้ เพราะฉะนั้นบิดามารดาจะทำข้อตกลงเกี่ยวกับการใช้อำนาจปกครองบุตรให้แตกต่างจากกฎหมายไม่ได้ เช่น ตกลงกันเองว่าในระหว่างสมรสให้บิดาเป็นผู้ใช้อำนาจปกครองบุตรแต่เพียงผู้เดียว หรือให้บิดากับลุงเป็นผู้ใช้อำนาจปกครองโดยทำเป็นหนังสือยินยอมให้ปกครองบุตร แบบนี้ตกลงกันไม่ได้ครับ ข้อตกลงให้ใช้อำนาจปกครองบุตร             การจะตกลงเรื่องอำนาจปกครองบุตรจะตกลงกันได้ก็เฉพาะที่กฎหมายกำหนดให้ตกลงกันได้เท่านั้น โดยกฎหมายกำหนดอนุญาตให้บิดามารดาสามารถตกลงกันได้ว่าจะให้ใครเป็นผู้ใช้อำนาจปกครองบุตรเฉพาะกรณีที่การสมรสสิ้นสุดลงเท่านั้น โดยสามารถตกลงกันได้ 2 กรณีครับ
1.การหย่าโดยความยินยอม
ตามมาตรา 1520 ได้มีการกำหนดว่า กรณีหย่าโดยความยินยอม ให้สามีภริยาทำความตกลงเป็นหนังสือว่าจะให้ฝ่ายใดเป็นผู้ใช้อำนาจปกครองบุตรคนใด…
2.การฟ้องให้ศาลพิพากษาว่าการสมรสเป็นโมฆะ
ตามมาตรา 1499/1 ได้มีการกำหนว่า กรณีที่การสมรสเป็นโมฆะ (เหตุที่ทำให้การสมรสเป็นโมฆะอยู่ในมาตรา 1495) ข้อตกลงระหว่างคู่สมรสว่าฝ่ายใดจะเป็นผู้ใช้อำนาจปกครองบุตรคนใด ให้ทำเป็นหนังสือ… หนังสือยินยอมให้ปกครองบุตร           การจะตกลงเรื่องอำนาจปกครองบุตรได้ก็จะต้องเป็นกรณีตาม 1.การหย่าโดยความยินยอมและ 2.การฟ้องให้ศาลพิพากษาว่าการสมรสเป็นโมฆะ เท่านั้น ซึ่งกฎหมายให้ทำเป็นหนังสือ เราก็จะต้องทำหนังสือยิมยอมให้ปกครองบุตรขึ้นมาตกลงกันว่าจะให้ใครปกครอง รวมถึงตกลงกันเรื่องสิทธิหน้าที่อื่น ๆ ด้วยครับ
หนังสือยินยอมให้ปกครองบุตร ก็จะตกลงกันว่าให้อำนาจปกครองอยู่บุตรคนใดอยู่กับใคร คือกำหนดแยกสำหรับบุตรแต่ละคนได้เลยครับ เช่น มีบุตร 2 คน ก็สามารถตกลงได้เลยว่า บุตรคนแรกให้พ่อมีอำนาจปกครอง ส่วนบุตรคนที่สองให้แม่มีอำนาจปกครอง หรืออาจจะตกลงให้พ่อหรือแม่ฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งเป็นผู้มีอำนาจปกครองบุตรแต่เพียงฝ่ายเดียวเลยก็ได้ครับ
            นอกจากจะตกลงกันเรื่องให้อำนาจปกครองอยู่กับใครแล้ว ยังสามารถกำหนดเรื่องสิทธิ
หน้าที่อื่นได้อีกด้วย เช่น สิทธิในการได้พบบุตร หรือกำหนดว่าวันใดเวลาใดที่จะให้ไปอยู่กับอีกฝ่ายที่ไม่ได้เป็นผู้ใช้อำนาจปกครองบุตร หรือเรื่องอื่น ๆ ตามที่ตกลงกัน เพราะไม่ว่ายังไงอีกฝ่ายก็มีสถานะเป็นพ่อหรือแม่ของลูกอยู่ดีครับ เพราะฉะนั้นก็ควรตกลงกันให้เป็นประโยชน์กับบุตรจะดีที่สุดครับ กรณีตกลงกันไม่ได้ว่าจะให้ใครปกครองบุตร                 กรณีที่ไม่สามารถทำหนังสือยินยอมให้ปกครองบุตรได้หรือก็คือไม่สามารถตกลงกันได้ โดยทั้งสองกรณีคือ การหย่าโดยความยินยอมหรือการฟ้องให้พิพากษาว่าการสมรสเป็นโมฆะ กฎหมายก็กำหนดให้ศาลเป็นผู้ชี้ขาดครับ
ไม่สามารถทำได้

เหตุผล:
-ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1566 บุตรที่ยังไม่บรรลุนิติภาวะต้องอยู่ภายใต้อำนาจปกครองของบิดามารดา ซึ่งกฎหมายนี้เป็นกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับความสงบเรียบร้อยหรือศีลธรรมอันดีของประชาชน เท่ากับว่า จะตกลงให้แตกต่างจากกฎหมายนี้ไม่ได้เลย
-การตกลงให้บิดาหรือมารดาเป็นผู้ใช้อำนาจปกครองบุตรเพียงฝ่ายเดียว หรือตกลงให้คนอื่นที่ไม่ใช่บิดามารดาเป็นผู้ใช้อำนาจปกครองบุตรไม่ได้ (ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1568)
แม้ว่าบิดามารดาจะหย่ากันโดยความยินยอม แต่กฎหมายก็ยังกำหนดให้บิดามารดาทั้งสองฝ่ายยังคงมีอำนาจปกครองบุตรร่วมกันอยู่ (ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1521)
-กรณีที่บิดามารดาหย่ากันโดยความยินยอม บิดามารดาสามารถตกลงกันเป็นหนังสือว่าจะให้ใครเป็นผู้ใช้อำนาจปกครองบุตรคนใดได้ แต่จะต้องเป็นการตกลงกันระหว่างบิดามารดาเท่านั้น ไม่สามารถตกลงให้บุคคลอื่นที่ไม่ใช่บิดามารดาเป็นผู้ใช้อำนาจปกครองบุตรได้

ตัวอย่าง:
นาย A และนาง B สามีภริยาจดทะเบียนสมรสกัน มีบุตรด้วยกัน 1 คน คือ ด.ช. C
นาย A และนาง B หย่ากันโดยความยินยอม
นาย A และนาง B ตกลงกันเป็นหนังสือว่า นาง B จะเป็นผู้ใช้อำนาจปกครอง ด.ช. C

กรณีนี้ นาย A และนาง B สามารถทำหนังสือยินยอมให้ปกครองบุตรได้ เพราะว่าเป็นการตกลงกันระหว่างบิดามารดาเท่านั้น
นาย A และนาง B ไม่สามารถตกลงให้ นาง D พี่สาวของนาง B เป็นผู้ใช้อำนาจปกครอง ด.ช. C แทนนาง B ได้ เพราะว่า นาง D ไม่ใช่บิดามารดาของ ด.ช. C

สรุป:
ในกรณีที่บิดามารดาหย่ากันโดยความยินยอม บิดามารดาสามารถตกลงกันเป็นหนังสือว่าจะให้ใครเป็นผู้ใช้อำนาจปกครองบุตรคนใดได้ แต่จะต้องเป็นการตกลงกันระหว่างบิดามารดาเท่านั้น ไม่สามารถตกลงให้บุคคลอื่นที่ไม่ใช่บิดามารดาเป็นผู้ใช้อำนาจปกครองบุตรได้
3.ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์,4.ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งฯ(วิแพ่ง),9.กฎหมายเยาวชนและครอบครัว พรบ.คุ้มครองผู้ถูกกระทำด้วยความรุนแรงในครอบครัว