ในกรณีฉุกเฉิน หากพบผู้ป่วย Heatstroke ควรปฐมพยาบาลอย่างไร และทำไมจึงไม่ควรใช้น้ำเย็นจัดราดตัวผู้ป่วย?
“HEATSTROKE” โรคอันตรายในหน้าร้อน

“Heatstroke” โรคอันตรายในหน้าร้อน
ในช่วงหน้าร้อน ประเทศไทยนับเป็นหนึ่งในประเทศที่ต้องเผชิญกับแสงแดดและความร้อนสูงมาก ยิ่งคนที่ต้องทำกิจกรรมหรือทำงานกลางแจ้งก็มักจะต้องอยู่กับสภาพอากาศร้อนกันเต็มๆ จึงต้องยิ่งระวัง เพราะจะมีโรคหนึ่งที่เกิดขึ้นได้ง่าย และมีอันตรายถึงชีวิต นั่นก็คือโรค Heatstroke หรือ โรคลมแดด เราจึงควรรู้จักวิธีสังเกตอาการและการหลีกเลี่ยง ซึ่งหมายรวมถึงสามารถช่วยปฐมพยาบาลผู้ป่วยได้ในกรณีฉุกเฉินด้วย
 ทำความรู้จักกับ “Heatstroke”
Heatstroke หรือ “โรคลมแดด” เป็นภาวะที่ร่างกายมีความร้อนสูงจนร่างไม่สามารถควบคุมอุณหภูมิให้ลดลงด้วยการระบายออกทางเหงื่อหรือทางอื่นๆ ได้ พบบ่อยในช่วงหน้าร้อน มักเกิดขึ้นเมื่อร่างกายมีการใช้แรงหรือออกกำลังกายอย่างหนักในสภาพแวดล้อมที่มีอุณหภูมิสูง ทำให้เกิดภาวะร่างกายมีอุณหภูมิสูงกว่าปกติและไม่สามารถระบายความร้อนได้ทันเนื่องจากรูขุมขนปิด จากนั้นภายใน 10 ถึง 15 นาที หากไม่ได้รับการปฐมพยาบาลหรือรับการรักษาอย่างทันท่วงที อาจทำให้เกิดภาวะแทรกซ้อนที่อันตราย จนทำให้พิการหรือเสียชีวิตได้

อาการนำของ Heatstroke
ตัวร้อนมากและร้อนขึ้นเรื่อยๆ จนอุณหภูมิร่างกายสูงถึง 40 องศาเซลเซียส
ผิวแดง ร้อน และแห้ง แต่ไม่มีเหงื่อออก
วิงเวียนปวดศีรษะ หน้ามืด ความดันโลหิตต่ำ
หายใจถี่ หัวใจเต้นเร็ว ใจสั่น หรือชีพจรเต้นแรง
อ่อนเพลีย คลื่นไส้ อาเจียน
กระหายน้ำ
รู้สึกสับสน และตอบสนองช้า
หากปล่อยไว้โดยไม่ได้รับการรักษาอย่างทันท่วงที อาจถึงขั้นชักกระตุก เกร็ง หมดสติ และทำให้เสียชีวิตได้
 การปฐมพยาบาลผู้ป่วย Heatstroke
หากพบผู้เป็นโรคลมแดด หรือผู้ที่มีสัญญาณของโรค ควรทำตามข้อปฏิบัติดังนี้
นำผู้ที่มีอาการไปยังพื้นที่ร่ม อากาศถ่ายเทได้สะดวก หรือห้องแอร์ กันไม่ให้คนมุง
ให้ผู้ป่วยนอนราบ ยกเท้าสูงทั้งสองข้างกว่าระดับหัวใจ
คลายเสื้อผ้าให้หลวม หรือถอดเสื้อผ้าชั้นนอกออก
ใช้ผ้าชุบน้ำเย็น หรือน้ำแข็งประคบตามซอกศีรษะ คอ ตัว รักแร้ ข้อพับต่างๆ ร่วมกับการใช้พัดลมช่วยพัดระบายความร้อน แต่ไม่ควรใช้น้ำเย็นจัดราดตัวเพราะอาจทำให้ช็อกได้
หากผู้ป่วยยังไม่หมดสติ ให้ดื่มน้ำเปล่ามากๆ โดยค่อยๆ จิบไปเรื่อยๆ และรีบนำตัวส่งโรงพยาบาลโดยเร็วที่สุด

วิธีง่ายๆ ลดเสี่ยง เลี่ยง Heatstroke
หลีกเลี่ยงการทำกิจกรรมกลางแจ้งหรือสถานที่ที่มีอากาศร้อนจัดและไม่ถ่ายเท
ดื่มน้ำอย่างน้อยวันละ6-8 แก้วแม้จะไม่รู้สึกกระหายน้ำก็ตาม
สวมใส่เสื้อผ้าที่มีสีอ่อนโปร่ง และสามารถระบายความร้อนได้ดีหรือป้องกันแสงแดดได้
ก่อนออกจากบ้านควรทาครีมกันแดดที่มีค่า SPF 15 และไม่ควรทาครีมกันแดดหนาจนเกินไป สวมหมวกหรือใช้ร่มเพื่อป้องกันความร้อนจากแสงแดดโดยตรง
หลีกเลี่ยงการดื่มเครื่องดื่มที่มีแอลกอฮอล์
ที่สำคัญ เราสามารถดูแลและป้องกันตัวเองได้ด้วยการสังเกตให้เป็น หากจำเป็นต้องออกไปทำกิจกรรมกลางแจ้ง ควรเตรียมตัวให้ดี และทำตามคำแนะนำดังกล่าว เพื่อลดความเสี่ยงในการเกิดอาการ Heatstroke
ขั้นตอนปฐมพยาบาลผู้ป่วย Heatstroke:

1. นำผู้ป่วยไปยังพื้นที่ร่ม อากาศถ่ายเทได้สะดวก หรือห้องแอร์:
เพื่อลดอุณหภูมิร่างกายของผู้ป่วยลงโดยเร็วที่สุด
ควรหลีกเลี่ยงการเคลื่อนย้ายผู้ป่วยที่มากเกินไป เพราะอาจทำให้ช็อกได้

2. ให้ผู้ป่วยนอนราบ ยกเท้าสูงทั้งสองข้างกว่าระดับหัวใจ:
ช่วยให้เลือดไหลเวียนกลับสู่หัวใจได้ดีขึ้น
ลดอาการหน้ามืด วิงเวียนศีรษะ

3. คลายเสื้อผ้าให้หลวม หรือถอดเสื้อผ้าชั้นนอกออก:
ช่วยระบายความร้อนออกจากร่างกายได้เร็วขึ้น
ใช้ผ้าชุบน้ำเย็น หรือน้ำแข็งประคบตามซอกศีรษะ คอ ตัว รักแร้ ข้อพับต่างๆ ร่วมกับการใช้พัดลมช่วย

4. พัดระบายความร้อน:
ควรใช้น้ำเย็นหรือน้ำแข็งที่ไม่เย็นจัดจนเกินไป เพราะอาจทำให้หลอดเลือดหดตัว ร่างกายระบายความร้อนได้ยากขึ้น ควรประคบประมาณ 15-20 นาที แล้วหยุดพัก 5 นาที ทำซ้ำจนอุณหภูมิร่างกายของผู้ป่วยลดลง หากผู้ป่วยยังไม่หมดสติ 

5. ให้ดื่มน้ำเปล่ามากๆ โดยค่อยๆ จิบไปเรื่อยๆ:
ช่วยชดเชยน้ำที่สูญเสียไปจากการเหงื่อออก
ป้องกันภาวะขาดน้ำ

6. รีบนำตัวส่งโรงพยาบาลโดยเร็วที่สุด:
แพทย์จะประเมินอาการและให้การรักษาที่เหมาะสม
เช่น การให้น้ำเกลือทางหลอดเลือดดำ ยาแก้ปวด ยาลดไข้

เหตุผลที่ไม่ควรใช้น้ำเย็นจัดราดตัวผู้ป่วย Heatstroke:
-  อาจทำให้หลอดเลือดหดตัว:
ร่างกายจะระบายความร้อนได้ยากขึ้น
อาจทำให้ช็อกได้
-  อาจทำให้กล้ามเนื้อหดเกร็ง:
ผู้ป่วยอาจรู้สึกเจ็บปวดมากขึ้น
อาจทำให้หายใจลำบาก
-  อาจทำให้เกิดภาวะช็อกจากอุณหภูมิ:
เกิดจากการเปลี่ยนแปลงอุณหภูมิร่างกายอย่างรวดเร็ว
อาจทำให้ความดันโลหิตต่ำ หัวใจเต้นช้า หมดสติ

ข้อควรระวังเพิ่มเติม:
- ไม่ควรให้ผู้ป่วยดื่มน้ำที่มีแอลกอฮอล์หรือคาเฟอีน:
อาจทำให้ร่างกายสูญเสียน้ำมากขึ้น
- ไม่ควรให้ผู้ป่วยอาบน้ำเย็นหรือน้ำแข็ง:
อาจทำให้หลอดเลือดหดตัว ร่างกายระบายความร้อนได้ยากขึ้น
- ควรสังเกตอาการของผู้ป่วยอย่างใกล้ชิด:
หากอาการไม่ดีขึ้น หรือมีอาการอื่นๆ เพิ่มเติม เช่น ชัก หมดสติ ควรรีบนำส่งโรงพยาบาลทันที
อายุรศาสตร์ (อายุรศาสตร์) - Internal Medicine,เวชศาสตร์ฉุกเฉิน (emergency)