โจทก์ซื้อที่ดินจากจำเลยโดยไม่มีการทำสัญญาเป็นลายลักษณ์อักษร  ต่อมาโจทก์ทราบว่าที่ดินที่ซื้อมานั้นเป็นที่สาธารณสมบัติของแผ่นดิน  โจทก์สามารถฟ้องเรียกร้องเงินค่าที่ดินคืนจากจำเลยได้หรือไม่?
Facebook Facebook  Twitter Twitter  Line Line  “ที่สาธารณประโยชน์” หมายถึงที่ดินที่ทางราชการได้จัดให้หรือสงวนไว้เพื่อให้ประชาชนได้ใช้ประโยชน์ร่วมกันตามสภาพแห่งพื้นที่นั้น หรือที่ดินที่ประชาชนได้ใช้หรือเคยใช้ประโยชน์ร่วมกันมาก่อนไม่ว่าปัจจุบันจะยังใช้อยู่หรือเลิกใช้แล้วก็ตาม เช่น ที่ทำเลเลี้ยงสัตว์ ป่าช้าฝังและเผาศพ ห้วย หนอง ที่ชายตลิ่ง ทางหลวง ทะเลสาบเป็นต้น ตามกฎหมายถือว่าเป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินสำหรับพลเมืองใช้ร่วมกัน ผู้ใดจะเข้ายึดถือครอบครองเพื่อประโยชน์แต่เฉพาะตนนั้นไม่ได้เว้นแต่จะได้รับอนุญาตจากพนักงานเจ้าหน้าที่ ตามที่ระเบียบและกฎหมายกำหนดไว้ หากฝ่าฝืนจะมีความผิดและได้รับโทษตามประมวลกฎหมายที่ดินหรือกฎหมายอื่นที่กำหนดไว้โดยเฉพาะ “ที่สาธารณประโยชน์” พนักงานเจ้าหน้าที่จะอนุญาตให้บุคคลได้ใช้ประโยชน์ในที่สาธารณะเพื่อประโยชน์แห่งตนได้ ก็เฉพาะกรณีที่มีระเบียบและกฎหมายกำหนดไว้โดยเฉพาะเท่านั้นเช่น การอนุญาตขุดดินลูกรังหรือการอนุญาตดูดทราย เป็นต้น การตกลงทำสัญญาซื้อขายที่ดินมือเปล่าเพราะผู้ขายอ้างว่าตนมีสิทธิครอบครองโดยชอบด้วยกฎหมาย แต่ปรากฎว่าพอจะไปขอออกโฉนด ที่ดินที่ผู้ขาย ขายให้เป็นสาธารณะสมบัติของพลเมืองใช้ร่วมกัน ไม่อาจครอบครองได้ กรณีเช่นนี้ ผู้ซื้อสามารถฟ้องเรียกเงินคืนราคาที่ได้ชำระไปคืนจากผู้ขายได้ ดังคำพิพากษาศาลฎีกาที่ได้พิพากษาไว้ดังนี้  คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1986/2562 โจทก์ตกลงซื้อที่ดินมือเปล่าที่จำเลยอ้างว่าเป็นผู้มีสิทธิครอบครองโดยชอบด้วยกฎหมายจำนวนเนื้อที่ 25 ไร่ ราคา 10,000,000 บาท โจทก์ชำระราคาที่ดินให้แก่จำเลยครบถ้วน และจำเลยส่งมอบการครอบครองที่ดินให้โจทก์แล้ว ต่อมาโจทก์ได้ยื่นเรื่องขอออกโฉนดที่ดินต่อสำนักงานที่ดินจึงทราบว่าที่ดินที่จำเลยขายแก่โจทก์ตั้งอยู่ในเขตที่สวนเลี้ยงสัตว์บ้านท่าแดงซึ่งเป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินประเภททรัพย์สินสำหรับพลเมืองใช้ร่วมกัน จึงเป็นการที่โจทก์กับจำเลยทำสัญญาซื้อขายทรัพย์สินซึ่งเป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินสำหรับพลเมืองใช้ร่วมกัน ตาม ป.พ.พ. มาตรา 1304 (2) ซึ่งจะโอนแก่กันมิได้ตามมาตรา 1305 ซึ่งเป็นสัญญาที่มีวัตถุประสงค์เป็นการต้องห้ามชัดแจ้งโดยกฎหมาย เป็นโมฆะตามมาตรา 150 ทั้งเป็นกรณีที่จำเลยรู้อยู่แล้วว่าที่ดินที่นำมาขายแก่โจทก์เป็นที่ดินสาธารณสมบัติของแผ่นดินไม่อาจซื้อขายได้ แต่จำเลยจงใจนิ่งเสียไม่แจ้งความจริงดังกล่าวแก่โจทก์ ซึ่งหากโจทก์รู้ความจริงสัญญาระหว่างโจทก์กับจำเลยเกี่ยวกับที่ดินพิพาทคงจะไม่เกิดขึ้น กรณีจึงถือได้ว่าจำเลยได้รับเงินค่าที่ดินจำนวนดังกล่าวไปจากโจทก์โดยมิชอบด้วยกฎหมาย การที่โจทก์มีคำขอให้บังคับจำเลยคืนเงินจำนวนดังกล่าวเท่ากับราคาที่ดินที่โจทก์ชำระให้แก่จำเลยไปนั้น จึงมีลักษณะเป็นการใช้สิทธิติดตามเอาทรัพย์สินของโจทก์คืนจากจำเลยผู้ที่ไม่มีสิทธิที่จะยึดถือไว้ตาม ป.พ.พ. มาตรา 1336 ซึ่งเป็นกรณีที่ไม่มีกำหนดอายุความ ฟ้องของโจทก์จึงไม่ขาดอายุความ จำเลยจึงต้องรับผิดคืนเงินราคาที่ดินจำนวนดังกล่าวให้แก่โจทก์ มีปัญหากฎหมาย ปรึกษา ทนายโจ ได้ครับ ยินดีให้คำปรึกษา มีปัญหากฎหมาย ปรึกษา ทนายโจ ได้ครับ ยินดีให้คำปรึกษา โทรศัพท์ 089-4979451 โทรศัพท์ 089-4979451 Facebook Facebook  Twitter Twitter  Line Line
1. สัญญาซื้อขายที่ดินเป็นโมฆะ:
ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1343 บัญญัติไว้ว่า "การโอนกรรมสิทธิ์ในอสังหาริมทรัพย์จะต้องทำเป็นหนังสือลงทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่"  การที่โจทก์และจำเลยซื้อขายที่ดินโดยไม่มีการทำสัญญาเป็นลายลักษณ์อักษร  จึงเป็นการโอนกรรมสิทธิ์ที่ไม่สมบูรณ์  สัญญาซื้อขายที่ดินดังกล่าวจึงเป็นโมฆะตามกฎหมาย

2. จำเลยไม่มีสิทธิครอบครองที่ดินโดยชอบด้วยกฎหมาย:
จากข้อเท็จจริงที่ดินพิพาทเป็นที่สาธารณสมบัติของแผ่นดิน  บุคคลธรรมดาไม่มีสิทธิครอบครองโดยชอบด้วยกฎหมาย  ดังนั้น จำเลยจึงไม่มีสิทธิครอบครองที่ดินพิพาท  การที่จำเลยขายที่ดินพิพาทให้โจทก์นั้น  จึงเป็นการขายสิ่งที่ตนไม่มีสิทธิ

3. โจทก์ไม่มีสิทธิเรียกร้องเงินค่าที่ดินคืน:
ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1336 บัญญัติไว้ว่า "บุคคลใดไม่มีสิทธิครอบครองทรัพย์สินของผู้อื่น  แต่ได้เอาไว้โดยไม่มีเหตุอันสมควร  ผู้ทรงสิทธิย่อมใช้สิทธิเรียกร้องเอาทรัพย์สินนั้นคืนได้"
อย่างไรก็ตาม โจทก์ซึ่งเป็นผู้ซื้อที่ดินพิพาทโดยสุจริต  เมื่อทราบภายหลังว่าที่ดินพิพาทเป็นที่สาธารณสมบัติของแผ่นดิน  โจทก์ไม่มีสิทธิเรียกร้องเงินค่าที่ดินคืนจากจำเลยผู้ขายได้
เนื่องจาก สัญญาซื้อขายที่ดินระหว่างโจทก์กับจำเลยเป็นโมฆะ  โจทก์จึงไม่มีสิทธิครอบครองที่ดินพิพาท  การที่โจทก์ชำระเงินค่าที่ดินให้จำเลยนั้น  จึงเป็นการเอาเงินไปให้จำเลยโดยไม่มีเหตุอันสมควร  โจทก์ไม่มีสิทธิเรียกร้องเงินค่าที่ดินคืนจากจำเลย
โดยสรุป โจทก์ไม่สามารถฟ้องเรียกร้องเงินค่าที่ดินคืนจากจำเลยได้  เนื่องจากสัญญาซื้อขายที่ดินเป็นโมฆะ  โจทก์ไม่มีสิทธิครอบครองที่ดินพิพาท  การที่โจทก์ชำระเงินค่าที่ดินให้จำเลยนั้น  จึงเป็นการเอาเงินไปให้จำเลยโดยไม่มีเหตุอันสมควร  โจทก์ไม่มีสิทธิเรียกร้องเงินค่าที่ดินคืนจากจำเลย
กฎหมายทรัพย์สิน-กรรมสิทธิ์-ทรัพย์อิงสิทธิ,ประมวลกฎหมายที่ดิน