Wojna domowa tocząca się w latach 90. ubiegłego wieku na terenach dawnej Jugosławii pochłonęła tysiące ofiar i – co próbuje udowodnić Ed Vulliamy w książce „Wojna umarła, niech żyje wojna. Bośniackie rozrachunki” – pozostaje konfliktem nierozliczonym. Zabrakło konfrontacji z tym, co wydarzyło się dwie dekady temu. Sprawcy i ofiary znów są sąsiadami, z tym że ci pierwsi nie mają zamiaru do przeszłości wracać, a drudzy nadal czekają na przeprosiny. Zwycięzca pisze historię
Do dzisiaj w niektórych częściach Bośni znaczki pocztowe kupione w stolicy są nieważne z powodu znajdującego się na nich napisu: „Poczta Bośni i Hercegowiny” (zamiast „Poczta Republiki Serbskiej”). Vulliamy pisze o tym, że jest to siła etnicznej psychozy, która trwa tutaj od wojny. Strony konfliktu prowadziły politykę „czystek etnicznych”, co oznacza, że dopuszczano się masowych mordów na członkach innych grup etnicznych lub ich wysiedlano. Powszechnie uważa się, że wszystkie strony mają na swoim koncie podobne zbrodnie, podczas gdy zgodnie z danymi liczba tych popełnionych na Bośniakach jest dużo większa niż w przypadku pozostałych grup (na podstawie raportu CIA można stwierdzić, że Serbowie ponoszą odpowiedzialność za 90% zbrodni wojennych z tamtego okresu). Do dzisiaj wszystko pozostaje w zawieszeniu. Brakuje rozrachunku, a zamiast niego jest kwestia zrównania – ciągłego powtarzania, że wszyscy byli tak samo źli.
Przegranemu pozostaje czekać
„Wszystko, co wydarzyło się podczas wojny, ma swój ciąg dalszy po wojnie” – stwierdza Edin, jeden z bohaterów książki Eda Vulliamy’ego. Pomiędzy narodami tego regionu nadal stoją mury. Zaprzeczanie temu, że działa się tutaj potworna krzywda, pozostaje czymś naturalnym. Pojednanie, o ile w ogóle można o nim mówić, dokonało się jedynie pozornie. Omarska i inne miejsca nie doczekały się pomników upamiętniających ludzi, których tam pomordowano. „Wojna umarła, niech żyje wojna. Bośniackie rozrachunki” to echo tego, co wydarzyło się w latach dziewięćdziesiątych. Przypominane są w niej wydarzenia sprzed dwudziestu lat, ale dzieje się to w celu podkreślenia, że były to tragedie, których nie można tak po prostu usunąć ze zbiorowej pamięci. Ta podróż w czasie z ludźmi ciągle czekającymi na przeprosiny jest ważną lekcją tego, że nie można pozwalać, by historię pisali wyłącznie zwycięzcy.
Ed Vulliamy porusza jeszcze dwa ważne tematy. Wyrzuca światu, że konflikt na terenach byłej Jugosławii został przez niego zlekceważony. Odwracano wzrok od cierpienia ofiar, chociaż doniesienia o nich docierały do elit politycznych europejskich krajów. Dziennikarz zastanawia się też nad kwestią bezstronności w jego zawodzie. Czy fakt, że powinien obiektywnie oceniać opisywane przez siebie wydarzenia, wiąże się automatycznie z tym, że nie wolno mu stanąć w obronie jednej ze stron, gdy widzi krzywdę? Pretekstem do przemyśleń na ten temat stały się dla niego słowa kolegi po fachu, który stwierdził, że Vulliamy zrzekł się prawa do nazywania siebie reporterem w momencie, gdy zgodził się złożyć zeznania obciążające zbrodniarzy wojennych.Książkę „Wojna umarła, niech żyje wojna. Bośniackie porachunki” znajdziecie również na Allegro w wersji elektronicznej, w formatach ePUB i MOBI.
Źródło okładki: www.czarne.com.pl
„Wojna umarła, niech żyje wojna. Bośniackie rozrachunki” Ed Vulliamy – recenzja