Już sam fakt, że przygody księdza detektywa to temat, który chętnie przyjmują miłośnicy zagadek kryminalnych, świadczy o tym, że czytelnicy lubią bohaterów książek w oryginalnych uniformach. Smaczku dodaje to, że osoba sprytnie wykrywająca przestępców nie jest zawodowcem. Taki jest katolicki ksiądz Brown, bohater nowel kryminalnych Gilberta Chestertona. Wydana w Wielkiej Brytanii w 1911 roku Niewinność ojca Browna spotkała się z dużym zainteresowaniem, co zachęciło autora do kontynuowania jego przygód. Ukoronowaniem sukcesu stał się brytyjski serial Ojciec Brown. Nieprzypadkowo ojciec Brown jest księdzem katolickim, gdyż w jego postaci znajduje się element nawiązujący do biografii Gilberta Chestertona. Ten rysownik, ironista, polemista i pisarz przeszedł w swoim życiu różne przemiany światopoglądowe – od agnostycyzmu, przez anglikanizm, do katolicyzmu. W Polsce po raz pierwszy wydano przygody księdza detektywa w 1927 roku i od razu zdobył u nas popularność. Jego nowele wznawiano tuż po II wojnie światowej i może na fali popularności seriali z księdzem detektywem w roli głównej w wydawnictwie Replika ukazały się po raz kolejny jego przygody w tomie zatytułowanym Ojciec Brown. Detektyw w sutannie.
Niepozorny, niekonwencjonalny z intuicją
W angielskim serialu ksiądz Brown nie wygląda na „maluszka”, raczej jest przysadzisty, lecz w książce Chestertona to człowiek niepozorny, dobroduszny, nieco roztargniony, z niebywałą intuicją i wyczuciem psychologicznym. Nosi niechlujnie sutannę i ma dyskretnych przyjaciół, którzy mu pomagają w nieoczekiwanych sytuacjach. Raczej nie stosuje dedukcyjnych metod Sherlocka Holmesa, choć i tego można się w jego metodach dopatrzyć. Nieco podobnie, jak to bywa z panną Marple Agathy Christie, ksiądz Brown na ogół jest gdzieś niby przypadkiem, niby na uboczu, ale najczęściej jako pierwszy pojawia się na miejscu przestępstwa.
Wśród zagadek, które rozwiązuje ojciec Brown, są mniejsze i większe – dotyczące zarówno zniknięcia brylantów, jak i morderstw. Dużą rolę w tych opowieściach pełni narrator, który dosyć precyzyjnie opisuje akcję, choć z lekkim dystansem i nierzadko humorem. Przykładem jest choćby zakończenie pierwszej z opowieści, gdzie znajdujemy również charakterystykę księdza: „Odzyskanie brylantów (niemrawy ojciec Brown znalazł je przypadkowo w ogrodzie) zakończyło wieczór wesoło i hucznie. Rozbawiony i zadowolony z siebie sir Leopold Fischer powiedział nawet niepozornemu duchownemu, że on wyznaje szersze poglądy…”.
Kontynuator i prekursor
Charakterystyczną cechą detektywistycznych opowieści Gilberta Chestertona jest to, że właściwie nie opisuje precyzyjnie scenerii, w której dzieje się akcja. Czytelnik nie bardzo wie, jak wygląda miasteczko lub pobliskie otoczenie. Czasem skupia się nad opisem przyrody lub na niezbędnych detalach pomieszczenia. Najważniejsze są dla niego osoby i dialogi, czasem dosyć długie. Mimo wszechobecnej zbrodni książkę czyta się lekko, jest bowiem lekturą odprężającą.
Przygody księdza Browna z jednej strony wpisują się w nurt detektywistyczny, który został zapoczątkowany przez Edgara Poe (Zabójstwo przy Rue Morgue, Złoty żuk) i Artura Conana Doyle’a (Przygody Sherlocka Holmesa). Z drugiej stały się przyczynkiem do powstania przynajmniej trzech seriali telewizyjnych z księdzem detektywem (włoskiego, brytyjskiego i polskiego). Opowieści Chestertona można również kupić w postaci audiobooka na Allegro.
Źródło okładki: replika.eu
Keith Gilbert Chesterton, Ojciec Brown. Detektyw w sutannie – recenzja