Czym jest nasze postrzeganie? Czy faktycznie obserwujemy świat wszystkimi zmysłami, czy jesteśmy ograniczeni przez chemię mózgu? Na ile możemy ufać temu, co widzimy? Wreszcie, co jest prawdziwym światem, a co jest tylko jakimś złudzeniem, któremu ulegają nasz wzrok, słuch i węch? W psychologii społecznej mówi się, że jedno wydarzenie może być zupełnie inaczej zinterpretowane przez kilka osób, które je obserwowało, co wynika zarówno z różnic indywidualnych, jak i osobistych doświadczeń i percepcji. Na ile zatem rzeczywistość jest tylko formą naszej interpretacji, na ile chemią mózgu, na ile zaś… rzeczywistością per se? I na ile ktoś może narzucić nam swoją wersję prawdziwości?
Ósmy Światowy Kongres Futurologiczny
„Kongres futurologiczny” to historia złożona, opowiedziana na kilku poziomach, a jej bohaterem jest Ijon Tichy, którego właśnie zaproszono na tytułowy kongres. Nic nie zapowiadało tego, żeby Ósmy Światowy Kongres Futurologiczny, którego tematem wiodącym miała być problematyka związana z przeludnieniem, miał się nie udać. Wszyscy uczestnicy zostali zakwaterowani w pięknie wyposażonym hotelu Hilton na Costaricanie, co zapewniało im możliwości maksymalnego wykorzystania całego czasu, jaki poświęcono w związku z przyjazdem na kongres. Każdy otrzymał niezbędne materiały do udziału w tym przedsięwzięciu, ponieważ przy takiej liczbie prelegentów oraz tematów należało zapoznać się z referatami przed spotkaniem. Borykające się z własnymi problemami wewnętrznymi Nounas dość szybko okazuje się być trefnym miejscem na zorganizowanie konferencji. Wybuchają zamieszki, na ulice wychodzi kordon policyjny, który próbuje zneutralizować działania ludzi Bombami Miłości Bliźniego, w skrócie bembami, których uboczne, halucynogenne działanie ma wpływ także na Ijona Tichego. Tak oto rozpoczyna się dla niego nieoczywista podróż w przyszłość. Kolejne etapy jego wędrówki są naznaczone brakiem wiary, że to, co się dzieje, jest prawdziwe, ponieważ nie opuszcza go przekonanie, że ulega kolejnym halucynacjom.
Ijon Tichy i niepokoje o przyszłość
Kolejne fazy oddziaływania chemicznej mieszanki, która odbija się na percepcji Ijona, stają się dla niego ogromną męczarnią. Nie rozróżniając już jawy od fikcji, pomimo hospitalizacji i zapewnień wielu autorytetów, że już nie jest pod wypływem działania bemb, zostaje wreszcie zamrożony i odmrożony w przyszłości, w której już dużo łatwiej poradzić sobie z jego problemem. Tak oto Ijon trafia do odległej o kilkadziesiąt lat od jego czasów przyszłości. I nagle okazuje się, że jest to niesamowicie piękna rzeczywistość, w której nie ma żadnej ostateczności, a wszystko da się rozwiązać za sprawą środków farmakologicznych. Tutaj każdy może otrzymać Nagrodę Nobla, życie jest doskonale łatwe dzięki temu, że nawet wiedzę można osiągnąć za sprawą tabletek. Wystarczy je łyknąć i już cała encyklopedia jest transmitowana bezpośrednio do mózgu. Wszelkie problemy zdrowotne nie są już żadnymi tragediami, ponieważ istnieje doskonałe rozwiązanie, za pomocą którego każdą wadliwą część można wymienić. Nic nie stoi na przeszkodzie, by zmienić swój wygląd, dopasować się do obowiązujących kanonów i… być nieśmiertelnym. Jednakże, jak szybko Ijon odkrywa, nawet ta rewelacyjna rzeczywistość jest sterowana kolejnymi chemikaliami i okazuje się być jednym wielkim oszustwem. Tylko, co tak naprawdę jest realne?
Filozof Lem
„Kongres futurologiczny”, mimo że jego pierwsza publikacja była w 1970 roku, wydaje się być nieodmiennie aktualny. Podobnie jak „Ubik” Philipa K. Dicka ukazuje przede wszystkim niedoskonałość ludzkiego postrzegania, jak również ogromną podatność na bycie manipulowanym. Jakkolwiek w dzisiejszych czasach nie potrzeba w tym celu stosować chemii, a wystarczy odpowiednio manipulować informacjami, żeby wpłynąć na percepcję wielu zjawisk w pożądany sposób. Nie zmienia to faktu, że Lem, choć przedstawiał futurologów humorystycznie i raczej kpił z tej dziedziny nauki, był swoistym futurologiem i jednocześnie filozofem, sam w sobie, i jego wizja przyszłości, którą przedstawia w „Kongresie futurologicznym”, pozostawia po sobie niepokojące wrażenie realności. Dzięki zdolnościom obserwacyjnym Ijona Tichego mamy okazję doświadczyć tej wizji przyszłości w oryginalny sposób. Na poły żartobliwie, na poły histerycznie, Ijon Tichy jest mimowolnym przewodnikiem po nowym wspaniałym świecie. Jak zwykle jeśli chodzi o Lema, polecam z całego serca, do wielokrotnej lektury i wspaniałych dyskusji po niej.
Zobacz także inne książki Stanisława Lema.
Źródło okładki: www.wydawnictwoliterackie.pl
„Kongres futurologiczny” Stanisław Lem – recenzja