Czytałam gdzieś zestawienia najlepszych zdań otwierających powieści i tych wieńczących ich fabułę. Można w nich znaleźć sporo klasyków, rozpoznać wiele znanych tytułów. Dodałabym do tej listy zdanie rozpoczynające „Dom tęsknot” Piotra Adamczyka: „Powinienem przeczuć, że ogień strzeli wysoko – księgi były suche z upału i starości”. Polskie miasta są kłębowiskiem nieopowiedzianych historii. Odwiedzając każde z nich, można poznać tysiąc i jeden odcieni ich przeszłości. W najnowszej powieści autora przeniesiemy się do nieistniejącego już Wrocławia z okresu powojennego i późniejszego, by poznać tajemnice pewnej kamienicy i jej mieszkańców. Ale nie tylko!
Psychoterapia i jej następstwa
Nie każdy wierzy w dar terapii. Wydaje się ciągle pokutować przekonanie, że wizyta u psychologa to równoczesne przejście w mgliście pojmowane rozumienie bycia wariatem. A jednak psychoterapia ma niezwykłą moc, bo wraz z rozmową prowadzi do nieoczywistych dotąd wniosków, choć jakże w swej prostocie banalnych. Przekona się o tym Piotr, gdy po dokonaniu aktu dewastacji zostanie skierowany na terapię i to ona otworzy w nim miejsce do wspomnień.
W ten oto sposób zacznie się ta niezwykła przygoda, osobliwa podróż w przeszłość Piotra, a jej efektem jest historia mieszkańców poniemieckiej kamienicy. Bo wszystko we Wrocławiu było poniemieckie. „Nasza kamienica była poniemiecka – we Wrocławiu prawie wszystko było poniemieckie: mosty parki, kostka brukowa, najpiękniejsze wille, nawet moja matka była poniemiecka”.
Dom tęsknot
Tętniącą życiem kamienicę ze wspomnień Piotra zamieszkują rozbitkowie powojennej rzeczywistości. Są grupą zupełnie przypadkowych ludzki, których połączyła wspólnota jednego dachu nad głową, jednego dziwnego dozorcy zwanego Smokiem i wspólnota tęsknoty, bo w tym domu każdy za czymś lub za kimś tęskni. Jest tęsknota za wojennym narzeczonym, po którym wszelki słuch zaginął, tęsknota za stabilizacją, za utraconą ojczyzną, bo Wrocław już nie jest niemiecki, za językiem, bo zewsząd teraz słychać już język polski. Ta tęsknota działa niczym klątwa, spada na każdego, nie da się przed nią uciec.
„Ściany naszej kamienicy zbudowane były z tęsknot. Ściany najgrubsze, oddzielające dom od ulic i podwórka, tęskniły za dawnym światem. Za turkotem wozów drewnianych, za klaksonami nielicznych limuzyn, za porannym okrzykiem sprzedawcy gazet. Za tamtym duchem czasu, który przez bramę dzisiaj nie przejdzie, chociażby nie wiadomo jak mocno wycierał buty i naciskał klamkę. Miała swoje tęsknoty moja matka, miała panna Julianna, miał pan Teofil, mieli pozostali mieszkańcy. Zrozumiałem, że teraz przyszła kolej na mnie”.
Miasto z rozdwojeniem jaźni
Wrocław z kart powieści Piotra Adamczyka cierpi na swoiste rozdwojenie jaźni. Po latach przerzucania z rąk jednego kraju do rąk kraju drugiego cierpi na podwójność kulturową, językową i architektoniczną. Miasto niby polskie, ale z niemieckimi ulicami, mieszkańcy niby Polacy, ale ciągle mówiący po niemiecku. Ta powolna asymilacja dawnych niemieckich mieszkańców Wrocławia w jego polskie warunki powojenne powoduje szereg nieporozumień i dodatkowych kłopotów, choć głównie masowe emigracje do Niemiec. Dla tych, którzy pozostali Breslau jest tylko chwilowo polskie; ciągle z pietyzmem przechowują rzeczy dawnych niemieckich lokatorów, nie wymieniają opakowań na żywność z niemieckimi opisami, wydaje się, że w mieście Wrocław czas chwilowo zastygł w dziwnej pozycji i czeka, na powrót prawowitego „właściciela”.
Wielowątkowa wielogatunkowość
Atutem tej powieści jest snuta wielowątkowo historia poszczególnych lokatorów kamienicy na tle wewnętrznych konfliktów rodziny głównego bohatera. W Polsce dzieje się wielka historia, odbudowa państwa, ale też coraz większe rozczarowanie rzeczywistością, czego trudno nie komentować, choć to wywrotowe myślenie, bo jakże to u Niemców lepiej, skoro to Niemiec jest tym przegranym? Jednakże to tylko pewien kontekst do wszystkich wydarzeń, bowiem ważniejsza jest historia tajemnicy kielicha Lutra, dla której dochowania, jak się okaże, wielu zaryzykuje nawet życie.
„Dom tęsknot” to unikalna gatunkowo powieść. Wydaje się z pozoru, że mamy do czynienia z powieścią obyczajową, by po chwili zacząć ją podejrzewać o powieść zgoła historyczną, by za moment doszukać się drobin realizmu magicznego ze szczyptą powieści przygodowych. To niespotykana kompilacja i sprawia ona, że trudno oderwać się od zajmującej prozy Piotra Adamczyka. A atutów wraz z lekturą można znaleźć tylko coraz więcej i więcej i żałować, że „Powieść, podobnie jak kobieta, powinna pozostawiać uczucie niedosytu – dobre historie kończą się tam, gdzie chciałbyś je zacząć”.
Źródło okładki: www.agora.pl
„Dom tęsknot” Piotr Adamczyk – recenzja