Mistrz krótkiej formy
Po Gottlandzie i Zrób sobie raj – dwóch świetnie przyjętych książkach reporterskich – Mariusz Szczygieł zdecydował się sięgnąć po inny gatunek. Zdaje się jednak, że przyświecały mu te same cele, co przy poprzednich publikacjach. Po pierwsze, opowiedzieć Polakom co nieco o Czechach, ich mentalności, osobliwościach i tym, jak przejawiają się one zarówno w powszechnie cenionych, jak i nieco mniej znanych pozycjach czeskiej literatury. Po drugie, przez tych osobliwości podkreślenie uwydatnić polsko-czeskie kontrasty, by w ten sposób powiedzieć coś o swoich rodakach i ich podejściu do świata, tak zadziwiająco odmiennym od punktu widzenia południowych sąsiadów. I wreszcie po trzecie – podzielić się ze światem swoją pasją i fascynacją. Ba – nie tylko ją ujawnić, ale też starać się nią zarazić całe rzesze czytelników.
Laska nebeska to pięknie wydany zbiorek (ze względu na niewielki format ta zdrobniona nazwa pasuje tu jak ulał) felietonów przeplatanych intrygującymi, czarno-białymi zdjęciami Frantiska Dostala, słynnego czeskiego fotografa. Wszystkie teksty, luźno inspirowane dziełami czeskich literatów (a w niektórych przypadkach – jak np. Pociągi pod specjalnym nadzorem – także filmowców) są króciutkie, zaledwie kilkustronicowe, mają charakter anegdotyczny. Przyjemny, lekki styl Szczygła przydaje tym maleńkim formom niepowtarzalnego klimatu. Uznany reporter okazuje się też uzdolnionym felietonistą.
Czeskie kąski
Struktura – zarówno wewnętrzna, jak i zewnętrzna – tej niewielkiej książeczki sprawia, że z powodzeniem mogą po nią sięgać nawet ci, którzy na czytanie mają zaledwie kilka chwil w drodze do pracy czy na uczelnię. Laska nebeska to książeczka niewielka i niezbyt gruba, w sam raz do torebki. Jeśli chodzi o zawartość, felietony, chociaż pogrupowane w rozdziały, nie tworzą właściwie większej, ciągłej całości (jakkolwiek bez wątpienia są spójne i ułożone w sposób przemyślany), mogą być więc traktowane jako drobne literackie kąski czytane w biegu. Ale nie od dziś wiadomo, że każda książka smakuje lepiej, kiedy mamy czas się nią delektować...
A w trakcie lektury Laski nebeskiej zdecydowanie jest w czym się rozsmakować. I to nie tylko dlatego, że jeden z tekstów – O kurczaku a la Havel – zawiera wskazówki, jak przyrządzić drób, by móc skosztować jednego z popisowych dań pierwszego prezydenta Czeskiej Republiki. Mariusz Szczygieł, wychodząc od literackich anegdotek, notatek z lektur i biograficznych ciekawostek, buduje dużo szerszy obraz czeskiego społeczeństwa. Impulsem do napisania felietonu jest dzieło literackie, ale na nim nigdy się nie kończy. Między wierszami całkiem śmiało pojawiają się żywi ludzie i nierzadko wybijają się na pierwszy plan.
Zrób sobie... prezent
Całości dopełniają klimatyczne i nieoczywiste zdjęcia Frantiska Dostala, od którego zresztą wszystko się w tej książce zaczyna – jego odpowiedzi na zadane przez autora pytania pełnią w Lasce nebeskiej rolę artykułu wstępnego. Skąd ta uprzywilejowana pozycja? Zdaniem Szczygła to Dostal, jak nikt inny, potrafi oddać w kilku prostych kadrach specyficzny czeski stan ducha.
Ze względów wspomnianych już wcześniej – eleganckie małe wydanie w twardej oprawie, edytorsko nienaganne – Laska nebeska świetnie nadaje się na prezent. Nawet tym, którzy Czechami raczej się nie interesują, lektura tej małej książeczki powinna sprawić przyjemność. Autor stawia śmiałą tezę, że Czechów właściwie wymyślono po to, żeby wprowadzić Polaków w dobry nastrój – i coś chyba w tym jest, bo podczas samego czytania o nich uśmiech kilka razy samoistnie przemyka po twarzy.
A jeśli spotkanie z Laską nebeską obudzi naszego wewnętrznego czechofila, warto też sięgnąć po czeskie arcydzieła literackie wydawane od jakiegoś czasu przez wydawnictwo Dowody na Istnienie w serii Stehlik. Co oznacza – ni mniej, ni więcej, nie mogło być inaczej – szczygieł.
Źródło okładki: agora.pl
Pogodne, błyskotliwe i pełne humoru refleksje o tym, po co wymyślono Czechów, najbardziej znany polski czechofil – Mariusz Szczygieł – zręcznie wplata między króciutkie, ale niezwykle treściwe teksty o czeskiej literaturze. Lektura obowiązkowa dla początkujących i zaawansowanych wielbicieli Republiki Czeskiej!