Nie byłabym sobą, gdybym nie akcentowała na każdym kroku, jak ważna jest dla mnie literatura polska. Tworzenie nowego rodzaju stereotypu, mówiącego o tym, że polska literatura jest zła, a jej autorzy to grafomani, budzi mój największy protest. Jak w każdej dziedzinie są tu lepsi i gorsi twórcy, dlatego tak ważne jest, by pamiętać o tych naprawdę nie tylko piszących najlepiej, ale też tych, którzy mieli to, co lubi się określać jako iskra boża. Okres bezpośrednio po wojnie to jeden z trudniejszych momentów w literaturze, która zaczęła dawać świadectwo wojennym dramatom, okrucieństwom i stratom. To czas, gdy pojawiają się opowiadania obozowe Tadeusza Borowskiego, słynne „Medaliony” Zofii Nałkowskiej oraz cała trudna i pełna głównie obozowych okrucieństw proza. Jednakże mimo ważności tych tematów chciałabym przypomnieć autorów nieco lżejszych pozycji, a nie mniej znaczących dla całego dorobku literatury polskiej.
Tadeusz Konwicki
Gdy myślę o literaturze powojennej, pierwsze ważne nazwisko, które mi się nasuwa, to nazwisko Tadeusza Konwickiego. Człowiek orkiestra, pisarz, scenarzysta, reżyser. Tworzył niezwykłą prozę, choć nie najłatwiejszą dla współczesnego czytelnika, być może dlatego tak dziś niedocenianą. A niesłusznie. Konwicki pisał nie tylko powieści dla dorosłych i dla młodzieży, był nie tylko filmowcem, ale próbował swoich sił także w różnorodnych wywiadach-rzekach, których zapis pokazuje nam pięknego i interesującego człowieka. W tych łże-historiach, jak sam je nazywał, pokazuje siebie takim, jakim był do końca życia. Samotnikiem, lubiącym spacery, ale też wielbicielem długich rozmów o wszystkim. Na tym tle szczególnie wyjątkowa jest pozycja „Pamiętam, że było gorąco”, w której Konwicki daje się namówić na bogate wspominki kinowe i raczy swoich rozmówców niesamowitymi anegdotkami ze świata filmu. Niezwykłe poczucie humoru i umiejętność opowiadania zachęcą nawet najbardziej opornych czytelników.
Jerzy Andrzejewski
Wbrew pozorom film Wajdy nie przysłużył się za mocno Jerzemu Andrzejewskiemu, a przynajmniej nie na tyle, by dzisiejszy czytelnik z chęcią sięgał po najsłynniejszą powieść pisarza, czyli „Popiół i diament”. Nie ułatwia sprawy umieszczenie powieści na liście lektur, co jak powszechnie wiadomo, najskuteczniej zniechęca zarówno do czytania, jak i do autora. A to trochę nie w porządku wobec niezwykłego dorobku Andrzejewskiego, w którym można znaleźć niezwykłe powieści – jedno zdanie o dziecięcej krucjacie, czyli „Bramy raju”, czy bogactwo narracji w powieści-dzienniku-scenariuszu filmowym, jakim była jego słynna „Miazga”, zresztą owoc konfliktu z Andrzejem Wajdą. Samo życie Andrzejewskiego naznaczone orientacją seksualną, w tamtych latach postrzeganą dużo mniej tolerancyjnie niż dzisiaj, oraz wewnętrznymi konfliktami pisarza, o których można poczytać w jego dziennikach, to także materiał na interesującą powieść.
Witold Gombrowicz
Trudno nie wspomnieć o emigrantach tamtych lat. Witold Gombrowicz, jedna z najbardziej niezwykłych postaci tego okresu, pisał, bawiąc się formą i językiem. Jedyna słuszna teza, że zachwyca, choć nie zachwyca, przeszła na stałe do współczesnego języka, nawet gdy nie każdy potrafi ją połączyć ze źródłem, czyli słynną „Ferdydurke”. Trudno powiedzieć, by Gombrowicz, choć ceniony, był dziś popularnym pisarzem. Przypomnienie zatem o jego niezwykłej zabawie z językiem, której dał upust w „Trans-Atlantyku”, gdy swoją współczesność mieszał z barokowym językiem i odzywkami, czy dramaty z drugim dnem, jak choćby „Iwona, księżniczka Burgunda”, z niesamowicie aktualnym wydźwiękiem, może być dobrym sposobem na zachęcenie do jego twórczości. Dodatkowego smaczku dodają kaprysy pisarza, związek z dużo młodszą Ritą czy do dziś niewyjaśniona relacja ze Sławomirem Mrożkiem.
Sławomir Mrożek
A skoro o niej mowa, trzeba wspomnieć i o wyżej wymienionym. Sławomir Mrożek, młody powojenny pisarz, dość szybko stał się znanym satyrykiem, ośmieszającym cudaczną rzeczywistość początków komunizmu w Polsce. Do dziś mawia się o absurdach jak z Mrożka, a jego „Tango” jest najczęściej omawianym i wystawianym na deskach teatrów dramatem. Ale to zaledwie cząstka jego twórczości. Oprócz rysunków komentujących rzeczywistość i dramatów Mrożek pisał również niezwykły „Dziennik”, którego treść zgodził się wyjawić dopiero niedawno, ale który tworzył od lat młodości. To dzięki tej pozycji mamy szansę poznać bliżej tego oryginała. Znany jako mruk i milczek, Mrożek okazuje się człowiekiem pełnym wewnętrznych konfliktów, rozmyślań godnych niejednego filozofa, wbrew oschłości w obyciu, kochającym mężem i intrygującym komentatorem rzeczywistości. Podczas lektury jego zwierzeń powstaje ciekawość także wobec jego twórczości, która ławo prowadzi do opowiadań, sztuk i powieści. Powojenna literatura to tak naprawdę bogactwo gatunków, form i długa lista nazwisk. Twórczość części pisarzy jest już dla nas obca, trudno dziś czytać ich książki, ich proza trąci myszką, niełatwo się odnaleźć w opisywanej przez nich rzeczywistości. Nadal jednak pozostaje wielu jeszcze, których twórczość wymyka się w jakiś sposób czasowi, stając się uniwersalną nawet teraz. Polecam samodzielnie ich odkrywanie, poszukiwanie swoich ulubieńców, by stwierdzić, że nie ma nic bardziej fałszywego niż stwierdzenie, że polska literatura jest zła.
Najlepsi i niedoceniani – polscy pisarze powojenni