„Genialna przyjaciółka” to pierwsza część czterotomowego cyklu pod tym samym tytułem, który stworzyła Elena Ferrante. Choć książki same w sobie są świetne – fabuła porywa i budzi emocje – to w sukcesie serii z pewnością pomógł fakt, że o jej autorce właściwie niczego nie wiemy.
Autor nieznany
Kim jest Elena Ferrante? Tego nie wie prawie nikt. Pisarka (albo pisarz, choć większość fanów i dziennikarzy skłania się ku tej pierwszej opcji) tak dobrze ukrywa swoją prawdziwą tożsamość, że jeszcze nikomu nie udało się odkryć jej tajemnicy. Im większe sukcesy odnosiły jej książki, tym większym zainteresowaniem cieszyła się postać ich autorki. Niektórzy podejrzewali nawet, że za „Genialną przyjaciółką” kryje się… J.K. Rowling, autorka słynnej sagi o Harrym Potterze! Ta teza szybko jednak upadła, bo ilość szczegółów na temat życia i atmosfery neapolitańskich ulic sprzed lat, jakie znajdziemy w książkach Ferrante, sugeruje, że napisała je osoba, która prawdopodobnie pochodzi z tych okolic. Trzeba jednak przyznać, że mimo ogromnego sukcesu, jaki książki ukrywającej się pod nazwiskiem Eleny Ferrante autorki odniosły od początku lat 90. w całej Europie, zachowanie przez nią anonimowości to sukces w sam sobie, który z pewnością nie zaszkodził zainteresowaniu wokół jej kolejnych dzieł.
Dwie kobiety i Neapol
„Genialna przyjaciółka”, po raz pierwszy wydana w Polsce w 2014 roku, to chyba najbardziej znana z powieści Ferrante. Choć książka podzielona jest na cztery sporej objętości tomy (dotychczas w Polsce ukazały się trzy: tytułowy, „Historia nowego nazwiska” i wydana w tym roku „Historia ucieczki”), to tak naprawdę jeden duży tekst dość luźno podzielony na kolejne części.
Pierwszy tom sagi, od którego wzięła ona swoją nazwę, to historia dwóch kobiet, Eleny i Lili, które znają się od dzieciństwa. Bohaterki łączy specyficzna więź: są jednocześnie najbliższymi przyjaciółkami, ale też nienawidzą się. Więź Eleny i Lili stanowi kręgosłup tej monumentalnej opowieści wypełnionej tłumem postaci (jest ich tak wiele, że na początku każdego tomu zawarto nawet spis wszystkich bohaterów). Ta pierwsza – narratorka wszystkich tomów – zdołała uciec, wyrwała się z neapolitańskiej biedy dzięki wykształceniu i ciężkiej pracy, a może i odrobinie szczęścia. W przeciwieństwie do Lili, przypominającej nieco słynną Lisbeth Salander z kultowej sagi „Millennium” Stiega Larssona, Elena jest jednak uległą konformistką. Jej przyjaciółka jak nikt potrafi zaś nią manipulować i wykorzystywać, jak zresztą innymi, co czyni z niej definicję socjopatki. Lila ma też wielki sekret – jak dowiadujemy się na początku książki, już jako dojrzała kobieta nagle zniknęła, rozpływając się w powietrzu. To dla Eleny ostateczny cios i kobieta zaczyna robić wszystko, co w swojej mocy, aby wyrwać się ze szponów tej niszczącej ją przyjaźni.
Poza dwiema głównymi bohaterkami i szeregiem pobocznych postaci w „Genialnej przyjaciółce” jest jeszcze ktoś, kto ma ogromny wpływ na kształt tej powieści. Mowa oczywiście o Neapolu, w mistrzowski sposób opisanym przez Ferrante. Autorka mówi o mieście, które żyje, oddycha i wciąga, a wyrwanie się z niego jest nie lada wyzwaniem. Elena Ferrante pisze o Neapolu z epickim rozmachem, jednak nie ma w tym nawet grama ciepłej nostalgii, opisy są surowe, niemal dokumentalne, co sprawia wrażenie, jakbyśmy mieli do czynienia z powieścią autobiograficzną (zresztą o przemycenie tu wielu wątków z własnej biografii podejrzewa pisarkę większość krytyków). Ferrante jest też bardzo szczodra w opisie neapolitańskich rodzin – akcja „Genialnej przyjaciółki” i kolejnych tomów sagi toczy się od lat 40. aż po koniec XX wieku, dzięki czemu na kartach powieści przewija się prawdziwa galeria osobliwości.
Elena Ferrante w „Genialnej przyjaciółce” stworzyła monumentalną opowieść o wielkiej sile przyjaźni, dorastaniu i uczeniu się życia bez osób, które miały zawsze przy nas być. To również fantastyczny zapis życia w Neapolu z lat 50., pełnym biedy i przemocy, ale jednocześnie niepozbawionym uroku i specyficznej atmosfery. Siłą tej książki jest też z pewnością jej język – Ferranti pisze w sposób prosty i przystępny, jednocześnie z lekkością władając piórem i zaskakując swoimi celnymi spostrzeżeniami. Tomy powieści proponuję przeczytać jako całość – to będzie obfita uczta, ale, jak to we Włoszech, będzie pysznie!
Źródło okładki: www.soniadraga.pl
Pierwsza część monumentalnej sagi najbardziej znanej współczesnej włoskiej pisarki, o której nie wiemy… prawie nic. „Genialna przyjaciółka” to pierwsza część czterotomowego cyklu pod tym samym tytułem, który stworzyła Elena Ferrante. Choć książki same w sobie są świetne – fabuła porywa i budzi emocje – to w sukcesie serii z pewnością pomógł fakt, że o jej autorce właściwie niczego nie wiemy.