O kontroli płynu do spryskiwaczy i chłodzącego, oraz o okresowej wymianie oleju z reguły pamiętamy. Co, jeśli zapomnimy o płynie hamulcowym? Otóż problem pojawi się przy próbie zatrzymania pojazdu! Dlatego tak istotna jest terminowa wymiana tego płynu. Czym jest płyn hamulcowy?
Na początku warto wspomnieć, czym właściwie jest płyn znajdujący się w układzie hamulcowym. Jest to nieściśliwa ciecz o temperaturze wrzenia dochodzącej nawet do 260°C. Takie jego właściwości są niezbędne, ponieważ podczas hamowania zaciśnięcie okładzin ciernych na tarczy generuje ogromne ilości ciepła. Konieczna jest wobec tego odporność płynu hamulcowego na zagotowanie. Gdyby to nastąpiło, skuteczność układu drastycznie by się pogorszyła, a w skrajnych przypadkach wręcz przestałby on działać. Kolejną własnością tego typu płynów jest higroskopijność. Świadczy ona o skłonności cieczy do pochłaniania wilgoci z otoczenia. Nawet najmniejsza jej ilość znacznie obniża temperaturę wrzenia płynu hamulcowego.
Najczęściej spotykanym wariantem płynu o wspomnianej temperaturze wrzenia jest DOT4. Czasem możemy spotkać się z jego starszą odmianą DOT3 (230°C) lub odchodzącym w zapomnienie R-3. Ten ostatni obecnie stosuje się coraz rzadziej, ze względu na najniższą temperaturę wrzenia. Najbardziej zaawansowany technologicznie jest wariant DOT5. Dzięki dominującej zawartości silikonu i oleju mineralnego w składzie, ma znacznie mniejszą zdolność do absorbowania wilgoci z powietrza, co czyni go efektywniejszym i bardziej długowiecznym. Niestety nie znajdzie on zastosowania w większości kilku- lub kilkunastoletnich aut, ze względu na gumowe przewody hamulcowe. DOT5 jest przeznaczony jedynie do nowych bądź modernizowanych pojazdów, wyposażonych w przewody stalowe.
Istotną kwestią, o której należy pamiętać przy wymianie płynów hamulcowych jest to, że można ich ze sobą mieszać. Wyjątek stanowią popularne warianty uniwersalne DOT3/4, które możemy zastosować do obydwu rodzajów. W tym przypadku nie ma przeciwwskazań do ich mieszania.
Jeśli chodzi o cenę, to zależy ona głównie od producenta płynu, na jaki się zdecydujemy. Najtańsze półlitrowe opakowanie najczęściej stosowanego DOT4 to wydatek około 20 złotych. Jeżeli jednak wybierzemy renomowany produkt z najwyższej półki, cena wzrośnie do 50-60 zł. Są to jednak płyny głównie przeznaczone do aut sportowych, które podczas dynamicznej jazdy nieustannie pracują pod dużym obciążeniem, a układ hamulcowy jest wykorzystywany do granic możliwości.
Kiedy wymienić?
Układ hamulcowy jest o tyle „niewdzięczny”, że ocena stanu znajdującego się w nim płynu jest praktycznie niemożliwa. Możemy zaopatrzyć się w specjalne urządzenie pomiarowe, które bada zawartość wody w płynie hamulcowym. Koszt takiego testera waha się od 60 do 300 złotych. Mimo wszystko, aby uniknąć późniejszych kłopotów, dobrze jest wymieniać płyn w całym układzie co około 2 lata lub co 40-50 tysięcy przejechanych kilometrów. Minusem, który de facto skraca żywotność płynu (oraz może podważać wiarygodność wspomnianych testerów) jest fakt, że układ hamulcowy nie jest układem zamkniętym. W przeciwieństwie na przykład do cieczy chłodzącej, płyn hamulcowy nie jest w ciągłym obiegu, co umożliwiałoby jego mieszanie, ale stoi w miejscu. To z kolei oznacza, że płyn znajdujący się w przewodzie blisko zacisku hamulcowego jest w znacznie gorszej kondycji od tego przy pompie (gdzie dokonujemy pomiaru ilości wody w jego składzie). Jest to skutkiem ciągłych skrajnych zmian temperatur, oraz siłą rzeczy większego absorbowania wilgoci. Choć układ hamulcowy jest szczelny, drobinki pary wodnej przedostają się do wnętrza przewodów.
Wymiana – sposób standardowy
Sam proces wymiany płynu hamulcowego nie należy do skomplikowanych, jeżeli tylko posiadamy kilka niezbędnych przedmiotów i pomocnika. Będziemy potrzebowali odpowiedniego klucza do odkręcania odpowietrzników, gumowej przezroczystej rurki, kubka lub pustej butelki do zlewania starej cieczy oraz odpowiednią ilość nowej. Nie zaleca się stosowania wcześniej otwartych opakowań (np. pozostałych z poprzedniej wymiany), ponieważ do ich zawartości na pewno zdążyła dostać się woda. Jeżeli planujemy wymianę całej cieczy w układzie hamulcowym, powinniśmy przygotować 1-1,5 litra nowego płynu. Należy bezwzględnie unikać jego kontaktu ze skórą oraz lakierem samochodowym. Ze względu na silnie żrące właściwości, może on doprowadzić do poważnego podrażnienia lub reakcji uczuleniowej. Jeżeli natomiast zachlapiemy nim powierzchnię karoserii, zadziała on niczym kwas i jedyne, co nas w tej sytuacji uratuje, to lakierowanie zachlapanego elementu.
Sam proces rozpoczynamy od podniesienia auta i osadzenia go na wspornikach (popularnie zwanych kobyłkami) lub podnośniku, oraz odkręcenia kół. Niektóre felgi aluminiowe mają taki kształt, że możliwy jest dostęp do zacisków bez ich zdejmowania, co z pewnością znacznie ułatwia pracę. Wymianę płynu hamulcowego z reguły zaczynamy od zacisku znajdującego się najdalej od pompy, czyli najczęściej prawego tylnego. Następnie kolejno: lewy tył, prawy przód i na końcu lewy przód.
Gdy przygotujemy sobie cały potrzebny do wymiany sprzęt i usadzimy pomocnika za kierownicą auta, możemy zacząć działać. Nakładamy gumową rurkę na odpowietrznik w zacisku, a jej drugi koniec umieszczamy w butelce lub pojemniku. Ważne jest, aby na jego dnie znajdowała się niewielka ilość płynu. Zanurzenie drugiego końca rurki zapobiegnie dodatkowemu zapowietrzeniu układu. Pomocnik kilkakrotnie naciska pedał hamulca i na znak osoby wykonującej czynność serwisową przytrzymuje go w pozycji maksymalnego wciśnięcia. Wówczas odkręcamy odpowietrznik, a w rurce pojawia się z reguły niezbyt czysty płyn obfity w bąbelki powietrza. Zakręcamy odpowietrznik i prosimy pomocnika o kilkakrotne naciśnięcie pedału hamulca i ponowne przytrzymanie. Czynność tę powtarzamy do momentu, w którym płyn pojawiający się w rurce będzie czysty i pozbawiony pęcherzyków powietrza. Następnie wszystkie te czynności powtarzamy przy pozostałych kołach.
Podczas takiej wymiany trzeba zwrócić uwagę na dwie bardzo istotne sprawy. Pierwsza to zgranie pomocnika i osoby pracującej przy zacisku. Zbyt wczesne odkręcenie odpowietrznika lub puszczenie pedału hamulca zaowocuje zapowietrzeniem układu bądź zassaniem starego, zużytego płynu z pojemnika. Druga kwestia to regularna kontrola ilości płynu w zbiorniczku wyrównawczym, znajdującym się przy pompie hamulcowej. Jeżeli ciecz sięgnie dna, układ zassie powietrze. Wówczas cała nasza praca pójdzie na marne, ponieważ ponownie konieczne będzie przepompowanie całego układu, aby pozbyć się powstałego bąbla powietrza.
Podciśnieniowy zestaw do wymiany płynu hamulcowego
Powyższe czynności nie są może wybitnie skomplikowane, ale jednak dość uciążliwe. Wymagają skupienia i poświęcenia dużej ilości czasu. Aby ułatwić sobie życie, możemy zaopatrzyć się w specjalny zestaw do wymiany. Składa się on z pojemnika na zużyty płyn, który podłączamy do kompresora, gumowej rurki oraz butelki, z której nalewamy świeży płyn hamulcowy do zbiorniczka wyrównawczego. Zapobiega ona jego rozlewaniu się, ponieważ stawiamy ją „do góry nogami” na wejściu do zbiorniczka i w momencie konieczności jego uzupełnienia – ściskamy, dolewając płyn. Jest to substancja niezwykle drażniąca i może zaszkodzić wielu elementom znajdującym się pod maską.
W kolejności takiej samej jak w przypadku wymiany manualnej, zakładamy na odpowietrznik gumowy przewód połączony z pojemnikiem, a następnie podłączamy do niego kompresor. Po upewnieniu się, że poziom płynu w zbiorniczku przy pompie hamulcowej jest odpowiedni, odkręcamy odpowietrznik i za pomocą ciśnienia generowanego przez sprężarkę, wysysamy stary, zużyty płyn, co jakiś czas uzupełniając go nowym. Podobnie jak w poprzedniej sytuacji, powtarzamy te czynności do czasu, aż płyn pojawiający się w gumowej rurce będzie czysty i pozbawiony bąbelków powietrza.
Metoda ta jest znacznie szybsza od sposobu standardowego. Zajmuje mniej czasu i nie wymaga angażowania drugiej osoby do pomocy. Ciśnienie wytwarzane przez sprężone powietrze robi wszystko za nas. Jedyne obowiązki ciążące na naszych barkach, to regularne uzupełnianie płynu w zbiorniczku oraz ocena stanu zużytej cieczy wpływającej do gumowej rurki. Koszt takiego urządzenie to około 80-100 złotych, choć znajdziemy również warianty profesjonalne, których cena może osiągnąć kilkaset lub nawet tysiąc złotych. Jest to jednak sprzęt specjalistyczny, który znajdziemy w warsztatach. Do własnego użytku w zupełności wystarczy nam zestaw w rozsądniejszej cenie. Zwłaszcza że raczej nie będziemy go używać tak często jak w serwisach, tylko co około 2 lata. Taki zestaw, potocznie zwany „wysysarką”, na pewno ułatwi życie majsterkowiczom, którzy sami pokuszą się o wymianę płynu hamulcowego w swoim aucie.
Niezależnie od tego, na jaką metodę wymiany płynu hamulcowego się zdecydujemy, konieczna jest jego prawidłowa utylizacja. Ze względu na szkodliwy skład, niemożliwe jest wprowadzenie go do kanalizacji lub, co gorsza, odprowadzenie go do środowiska. W przypadku dokonywania takiej wymiany w serwisie, obowiązek prawidłowej utylizacji odpadów chemicznych należy do warsztatu. Problem pojawia się, jeżeli zdecydujemy się wykonać tę czynność samodzielnie. Można próbować oddać zużyty płyn do pobliskich serwisów, jednak to, czy zostanie on przyjęty, zależy jedynie od uprzejmości pracujących w nich osób. Mimo że jest to odpad niebezpieczny, niestety na chwilę obecną takie placówki nie mają obowiązku przyjmowania zużytego płynu hamulcowego.
Podciśnieniowy zestaw do wymiany płynu hamulcowego – sposób, by ułatwić sobie życie