Nasi południowi sąsiedzi nad wielkie narracje stawiają ciepłe, kameralne historie. Chyba w tym tkwi źródło popularności, jaką czeska literatura cieszy się w naszym kraju. Reportażysta i znawca czeskiej kultury Mariusz Szczygieł napisał kiedyś, że po przekroczeniu granicy nabiera innego wymiaru. Stwierdził, że w przeciwieństwie do Polski, w Czechach ma prawo do wolności i nazwał ten kraj swoim azylem. Choć opinie polskich czechofilów bywają trochę przesadzone, w twórczości pisarzy z południa rzeczywiście można znaleźć cechy, które te zachwyty potwierdzają.
Szczygieł przywołuje często pojawiające się na polskich okładkach czeskich książek słowa, według których ich autorzy we wszystkim potrafią znaleźć piękno. W dziełach pisarzy z tego kraju można więc szukać remedium na zgiełk świata, a nieobca im czuła ironia i niezwykła wrażliwość dadzą siłę nawet w najbardziej krytycznych sytuacjach. Od czego zacząć przygodę z literaturą zza południowej granicy? Oto cztery tytuły, które najlepiej oddają jej ducha.
Święto przebiśniegu – Bohumil Hrabal
Kersko i jego mieszkańcy niczym się nie wyróżniają. Zwyczajna miejscowość i zwyczajni ludzie, w opowiadaniach z tomu Święto przebiśniegu, zostali jednak przez Hrabala sportretowani zupełnie niezwyczajnie. Każdy z bohaterów opowiadań ma swoje wady lub dziwactwa i to właśnie im pisarz poświęca najwięcej uwagi. Szczęśliwie nie ma tu miejsca na złośliwości – co najwyżej pojawia się delikatna, podszyta czułością ironia.
Hrabal wie, że pisarz musi tworzyć przede wszystkim dla ludzi. A żeby ci zechcieli sięgnąć po jego książki, muszą one dotyczyć ich samych. Zresztą, po co szukać natchnienia gdzieś daleko, skoro proste życie i najbliższe otoczenie dostarcza najlepszych inspiracji?
Śmierć pięknych saren – Ota Pavel
Znając biografię Oty Pavla, trudno uwierzyć, że to on stworzył Śmierć pięknych saren. Książka została napisana w ramach terapii, którą autor przechodził w szpitalu psychiatrycznym. Choroba afektywna dwubiegunowa, którą rozpoznano u Pavla była następstwem przeżyć z okresu hitlerowskiej okupacji. Traumatyczne wspomnienia odżyły na zimowej olimpiadzie w Innsbrucku, gdzie pisarz wyjechał jako reporter radiowy. By koszmar zaczął się na nowo, wystarczyły głosy niemieckich kibiców i sportowców.
A sama książka? Ulgę w chorobie przyniósł powrót do dzieciństwa. Do czasu, który Pavel spędził nad rzekami, łowiąc ryby z ojcem i braćmi. Wszystkie opisane tu zdarzenia przefiltrowane są przez niecodzienną wyobraźnię autora. Gawędziarski ton i nietypowy humor sprawiają zaś, że brzegi rzek oraz czeskie wsie i miasta jawią jako miejsca iście magiczne.
Butelki zwrotne – Zdeněk Svěrák
Książka jest literacką wersją scenariusza do filmu pod tym samym tytułem. Pełna absurdalnego humoru komedia została ciepło przyjęta także w całej Europie i odniosła sukcesy na filmowych festiwalach. I film, i książka opowiadają historię zbliżającego się do emerytury nauczyciela, który z dnia na dzień postanawia rzucić pracę.
Zatrudnia się jako kurier rowerowy, ale szybko kończy się to wypadkiem. Ostatecznie sens życia znajduje w punkcie skupu butelek w osiedlowym supermarkecie. Butelki zwrotne czyta się bardzo szybko, a dystans, z jakim główny bohater podchodzi do siebie i swojego życia czynią z tej książki idealną w trudnych chwilach lekturę. W pakiecie z filmem lub bez.
Przygody dobrego wojaka Szwejka – Jaroslav Hašek
Na koniec absolutna klasyka czeskiej literatury. Kto nie zna kultowych już żartów Szwejka i jego sylwetki stworzonej przez ilustratora Josefa Ladę? Przygody dobrego wojaka Szwejka podczas wojny światowej są znane w niemal sześćdziesięciu krajach, a ich tytułowy bohater zdobył sympatię wszędzie tam, gdzie ukazał się przekład powieści Haška.
Przyczyn jej popularności nie trzeba szukać długo. Fenomen Szwejka zrozumie każdy, kto przeczyta opowiadające o jego pokręconych losach książki. Książki – nie książkę, bo Hašek poświęcił mu aż trzy tomy.
Po przeczytaniu tych pozycji niemal na pewno pojawi się ochota na więcej. Na szczęście literatura z Czech jest w naszym kraju często tłumaczona, a żaden czechofil nie będzie miał żadnych problemów ze znalezieniem nowych pozycji. Warto więc na własną rękę poszukać swoich ulubionych pisarzy zza południowej granicy.
Zestaw początkującego czechofila – czeskie książki, które trzeba znać