Znaleźć przyczynę niechęci do szkoły
Aby skutecznie zareagować i pomóc dziecku, trzeba najpierw znaleźć przyczynę jego niechęci do szkoły. Podstawowym narzędziem jest rozmowa (nie mylić z przesłuchiwaniem). Czasami takich rozmów w przyjaznej atmosferze potrzeba więcej, zanim mały uczeń przedstawi rodzicom rzeczywiste przyczyny swej niechęci. A te zazwyczaj należą do którejś z trzech grup:
Problemy z rówieśnikami – nawiązywanie kontaktów społecznych i funkcjonowanie w grupie nie każdemu przychodzi łatwo. Czasami trudno się odnaleźć, szczególnie w nowej klasie. Być może dziecko stało się obiektem drwin.
Problemy z nauczycielem – dziecko może interpretować niektóre zachowania nauczyciela związane ze stawianiem wymagań jako nękanie. Bywa jednak, że pedagog nie zapanuje nad swoją niechęcią wobec ucznia, który odbiega od standardów wychowania, jakie wyznaczył w klasie. Młody człowiek może też poczuć się niesprawiedliwie oceniany, a tego nikt nie lubi. Zatem nielubiany nauczyciel powodujący dyskomfort na lekcji może być kolejną przyczyną niechęci do szkoły.
Trudności w nauce – gdy dziecko wstydzi się powiedzieć, że nie radzi sobie z jakimś materiałem, a następna partia wiedzy zakłada opanowanie wcześniejszej, może to doprowadzić do nawarstwiania trudności w nauce. Czasami w subiektywnej ocenie dziecka są one tak duże, że przerastają jego możliwości, co może demotywować, a nawet budzić przerażenie i chęć ucieczki od problemu.
Jak pomóc młodszym dzieciom (klasy 1–3) pokonać lęk przed szkołą?
Przygotowanie przyszłego ucznia do pierwszego dnia w szkole to temat obszerny i warto mu poświecić osobny artykuł. Skupmy się na sytuacji, gdy w trakcie roku szkolnego maluch stwierdza, że on już więcej do szkoły nie pójdzie. Powyższe grupy problemów są na tyle uniwersalne, że mogą dotyczyć dziecka w każdym wieku – również tego, którego obejmuje tzw. nauczanie zintegrowane.
To, co dziecko przeraża, dorosłym może wydawać się błahostką. Ale najgorsze, co rodzic może zrobić, to machnąć ręką i powiedzieć: „nie przejmuj się, to minie”. Czasami może pomóc przepracowanie lęku w formie zabawy. W tym celu warto kupić tablicę, kredę i zorganizować zabawę w szkołę. Dziecko może wtedy powiedzieć, co tak naprawdę leży mu na sercu, a rodzic przez włączenie się do zabawy pokaże, jak można zachować się w danej sytuacji.
W oswojeniu lęków (gdy znamy już ich przyczynę) mogą pomóc bajki terapeutyczne opisujące problemy, które trapią malucha i pokazujące ich rozwiązanie. Na koniec można wspólnie z dzieckiem wybrać i kupić czarodziejski przedmiot, który po wykonaniu określonego gestu będzie „zabierał” lęki dziecka. Może to być np. nowy piórnik z ulubionym bohaterem z bajki.
Jak pomóc, gdy dziecko jest starsze (klasy 4–6)
Koniec nauczania zintegrowanego przynosi poważne zmiany – nowe przedmioty, więcej lekcji i materiału do opanowania, a także dalszy rozwój umiejętności funkcjonowania w grupie. Dodatkowo w szóstej klasie może pojawić się stres przed egzaminem kończącym szkołę i perspektywą pójścia do gimnazjum. W przypadku gdy problemy wiążą się z grupą rówieśniczą, można spróbować przełamać bariery w kontaktach, zachęcając dziecko, by zapraszało kolegów z klasy do siebie lub znaleźć pretekst do tego, organizując przyjęcie, niekoniecznie urodzinowe czy imieninowe. Bywa, że młody człowiek ma niską samoocenę i dlatego w klasie czuje się niepewnie.
Dlatego każdy rodzic powinien pamiętać, że budowanie poczucia własnej wartości u dziecka to zadanie ważne i długofalowe.
W przypadku problemów związanych z nauczycielem najlepiej wysłuchać obu stron i nie przyjmować bezkrytycznie relacji dziecka. Nie ma to nic wspólnego z brakiem zaufania, po prostu trzeba pamiętać, że młody człowiek pewne zachowania może interpretować opacznie. Uczniowie niejednokrotnie – bardziej lub mniej świadomie – zrzucają winę na nauczyciela za swoje błędy, niedociągnięcia czy lenistwo. A podważanie autorytetu uczących i negatywne wyrażanie się o nich przy dziecku nie tylko nie pomoże, ale wręcz nasili niechęć do szkoły. W wyjaśnieniu sytuacji może pomóc rozmowa z wychowawcą i pedagogiem szkolnym.
Problemy w nauce na poziomie szkoły podstawowej zazwyczaj łatwo jest rozwiązać, jeśli rodzic chce i może poświęcić czas na wspólne przerabianie materiału, którego dziecko nie rozumie. Niekoniecznie trzeba sięgać po jakże modne dzisiaj i kosztowne korepetycje. Czasem wystarczy samemu przypomnieć sobie pewne rzeczy ze szkoły podstawowej i znaleźć sposób na ich jasne wytłumaczenie. Indywidualna praca z uczniem w szkole najczęściej jest niemożliwa, dlatego czasami trzeba, by rodzice wspomogli edukację szkolną.
Kilka rad na koniec
Ramy tego krótkiego poradnika nie pozwalają na rozwinięcie wszystkich wątków. Warto jednak, by każdy rodzic pamiętał o kilku zasadach:
Rozmawiaj z dzieckiem o problemach, nie bagatelizuj ich.
Nie zrzucaj winy za wszystkie problemy dziecka na szkołę i nauczycieli.
Rozmawiaj o swoim dziecku z nauczycielami, wychowawcą i pedagogiem szkolnym.
Nie krytykuj przy dziecku jego nauczycieli.
Buduj na co dzień poczucie własnej wartości u dziecka.
Szkoła to miejsce wielorakich doświadczeń zarówno pozytywnych, jak i negatywne. Jeśli te drugie zaczną przeważać, dziecko może zacząć okazywać niechęć pójścia czy przebywania w placówce edukacyjnej. Podstawowa zasada działania w takiej sytuacji brzmi: nie lekceważ lęków i obaw swojego dziecka.