Cukrzyca to choroba, której leczenie wymaga dużego zaangażowania ze strony opiekuna. Jednak prawidłowo ułożony cykl dnia, ustawiona dieta i monitoring poziomu glukozy we krwi mogą zapewnić zwierzęciu wiele lat życia w komforcie. Cukrzyca to przewlekła choroba metaboliczna wywołana przez niedobór insuliny w organizmie. Powstaje on na skutek upośledzenia produkcji tego hormonu (odbywa się ona w trzustce) czy też nieprawidłowej reakcji organizmu na insulinę (oporność narządów, do których hormon powinien trafić). Insulina jest odpowiedzialna za pobieranie przez komórki glukozy z krwi – czyli zapewnianie organizmowi energii. Hormon pomaga zamienić glukozę na glikogen, który zostaje przyswojony przez organizm. W przypadku zaburzeń wydzielania insuliny glukoza nie może być prawidłowo wykorzystana, jej poziom we krwi rośnie i jest wydalana wraz z moczem (cukromocz). Organizm zużywa wówczas zgromadzone zapasy energetyczne (tłuszcze, białka), co z kolei prowadzi do jego słabnięcia i wyniszczania się. We krwi pozostają ponadto uboczne produkty przemiany glukozy – ciała ketonowe – które mają działanie toksyczne.
Kot chory na cukrzycę potrzebuje opieki lekarskiej oraz zwiększonego zaangażowania samego właściciela. Może to wymagać pewnych zmian w trybie życia – naszym i kota – ale wysiłek ten opłaci się. U otoczonych dobrą opieką kotów występują nawet przypadki remisji choroby. Pamiętajmy jednak, że kot mimo to pozostanie chory do końca życia. Właściwa opieka i pielęgnacja czynią to życie komfortowym i dłuższym. 
Diagnozowanie cukrzycy u kota
Cukrzyca może wystąpić u kotów w każdym wieku, choć częściej spotyka się ją u zwierząt starszych (powyżej 10 roku życia) i częściej u kocurów niż u kotek. Czynnikiem zwiększającym ryzyko zachorowania na cukrzycę jest otyłość.
Do pierwszych sygnałów alarmowych należy zaliczyć zwiększone pragnienie oraz zwiększone wydalanie moczu. Zwierzę może mieć większy apetyt – a mimo to chudnąć. Kot jest apatyczny, ma zauważalnie mniej energii, niewiele się rusza, mniejszą wagę przykłada do codziennej toalety. Futerko staje się matowe, mogą występować także różne choroby skóry. Organizm stopniowo odwadnia się. Nerki i wątroba mogą być powiększone. W bardziej zaawansowanym stadium pojawia się neuropatia cukrzycowa – kot chodzi wówczas, stawiając na podłożu całą stopę, a nie tylko palce, a jego chód przypomina chód królika. Pojawiają się również trudności w skakaniu, chowaniu pazurów.
Wyróżniamy trzy typy cukrzycy:
* typ 1. – forma insulinozależna – występuje częściej u psów, rzadziej u kotów, a jej przyczynami mogą być uszkodzenie komórek wytwarzających insulinę, wywołane reakcją autoimmunologiczną, a także działania uboczne niektórych leków (np. streptozocyny) lub uwarunkowania genetyczne;
* typ 2. – forma insulinoniezależna – najczęstszy u kotów typ cukrzycy, wywołany upośledzonym wydzielaniem insuliny i opornością narządów docelowych na ten hormon; jej przyczynami mogą być uwarunkowania genetyczne, otyłość oraz odkładanie się w trzustce amyliny;
* cukrzyca wtórna – pojawiająca się na skutek innej choroby, takiej jak zapalenie trzustki, nadczynność tarczycy, nadczynność kory nadnerczy, nowotwory trzustki, akromegalia, a także na skutek długotrwałej terapii lekami steroidowymi i hormonalnymi (antykoncepcja).
Zwierzę wykazujące niepokojące objawy należy niezwłocznie zanieść do weterynarza celem przeprowadzenia odpowiednich badań. Podwyższony cukier we krwi i w moczu z dużym prawdopodobieństwem świadczy o cukrzycy. Ponadto w moczu badanie wykaże obecność białka, czasem ketony, podwyższony też będzie jego ciężar właściwy. Po wykluczeniu innych chorób metabolicznych lekarz przedstawia plan leczenia cukrzycy.
Leki przeciwcukrzycowe
Doustna terapia farmakologiczna w przypadku cukrzycy u kotów obejmuje przede wszystkim podawanie leków stymulujących wydzielanie insuliny przez trzustkę. Dodatkowo podaje się preparaty zawierające argininę i chrom. Niestety często leczenie doustne nie wystarcza i kot musi otrzymywać regularne zastrzyki z insuliny. Lekarz może przepisać 1 lub 2 zastrzyki dziennie (najczęściej są to 2 zastrzyki). Najpierw przepisze kotu dawkę początkową i w ciągu 3-5 dni wykonuje kontrolę poziomu glukozy we krwi. Zaleca także wykonanie krzywej cukrowej na podstawie dobowych pomiarów poziomu glukozy co 2-3 godziny, przez 12-24 godziny, zaczynając od pomiaru wykonanego tuż przed podaniem insuliny. Po przekazaniu lekarzowi takiego diagramu będzie on mógł dokładniej dobrać dawkę odpowiednią dla kota. Dawka i rodzaj insuliny ustalane są zawsze indywidualnie. Od tej pory będziemy musieli codziennie monitorować poziom glukozy we krwi zwierzęcia oraz podawać mu zastrzyki z insuliny. Weterynarz nauczy nas, jak należy to robić. Pamiętajmy, że insulina działa wyłącznie wtedy, gdy jest właściwie przechowywana (w odpowiedniej temperaturze), nie jest przeterminowana oraz gdy jest podawana we właściwy sposób. U około 20% kocich pacjentów po kilku tygodniach lub kilku miesiącach od rozpoczęcia terapii insulinowej następuje remisja choroby. Wówczas przestajemy podawać insulinę (wyłącznie po konsultacji z lekarzem!) lub zmniejszamy jej dawkę. Bez zmian monitorujemy poziom glukozy we krwi i stosujemy odpowiednią dietę.
Dieta – podstawa leczenia
Cukrzyca jest chorobą nieuleczalną. Terapia polega więc przede wszystkim na utrzymywaniu prawidłowego poziomu cukru we krwi oraz zapewnianiu zwierzęciu możliwie najwyższego komfortu życia. Właściwa dieta jest kluczowym elementem leczenia i niekiedy może doprowadzić nawet do remisji choroby, a przynajmniej do zmniejszenia ilości podawanych kotu leków. Dietę należy ustalić z lekarzem weterynarii. Warto, aby był to lekarz specjalizujący się w dietetyce.
Ponieważ jedną z przyczyn cukrzycy jest otyłość, bardzo ważne dla przebiegu terapii jest przywrócenie prawidłowej masy ciała kota. Otyłe zwierzę może nawet nie reagować na insulinę. Koty z nadwagą powinny otrzymywać więc pożywienie o obniżonej kaloryczności, koty chude jednak – karmę wysokokaloryczną, jako że sama choroba powoduje szybsze chudnięcie zwierzęcia. Odchudzanie kota powinno odbywać się stopniowo, nie gwałtownie. Gwałtowny spadek masy ciała może skutkować stłuszczeniem wątroby. Nie można też dopuścić do okresu głodu u kota, gdyż sprzyja to wystąpieniu kwasicy ketonowej.
Pokarm dla kota-cukrzyka powinien być wysokobiałkowy (30-45% białka), ale zawierać niewiele węglowodanów (maksymalnie 10%) oraz dość niski poziom tłuszczów. Karma powinna być bogata we włókno – zarówno nierozpuszczalne (np. celuloza), jak i mieszane (np. pulpa buraczana, guma guar). Włókno i produkty jego fermentacji zmieniają wrażliwość tkanek na insulinę. Warto, by karma zawierała także substancje śluzotwórcze (ich źródłem jest np. psyllium), które spowalniają proces trawienia pokarmu i wchłanianie węglowodanów. Zadbajmy też, aby dieta kota była bogata w kwasy tłuszczowe omega-3 i -6 (ok. 5%), które wzmocnią serce, wspomogą pracę układu nerwowego, polepszą jakość sierści oraz wspomogą regulowanie stężenia glukozy we krwi. Źródłem kwasów tłuszczowych jest przede wszystkim olej z ryb. Zwracajmy ponadto uwagę na zawartość L-karnityny w karmie (w razie potrzeby powinna być suplementowana), ponieważ wspomaga ona spalanie tłuszczów.
Koty jako mięsożercy najlepiej przyswajają białko pochodzenia zwierzęcego. Dlatego pokarm dla cukrzyka powinien być wysokogatunkową karmą wysokomięsną, zawierającą niewiele białka pochodzenia roślinnego. Zwracajmy koniecznie uwagę na niską zawartość węglowodanów, o niskim indeksie glikemicznym, oraz niską zawartość tłuszczy (kot-cukrzyk ma zaburzoną gospodarkę lipidową). Do węglowodanów o niskim indeksie glikemicznym należą np. jęczmień, ryż brązowy, słodkie ziemniaki. Jeśli chcemy karmić kota pożywieniem przygotowywanym w domu, musimy dokładnie opracować dietę i jej składniki w konsultacji z lekarzem – ułożenie takiej diety nie jest łatwe! Z pewnością w jej skład powinien wchodzić chudy drób, wskazana jest też jagnięcina, oraz oczywiście odpowiednia suplementacja. Możemy też zdecydować się na karmy gotowe. Tu mamy do wyboru karmy bytowe wysokiej jakości oraz karmy weterynaryjne, które powinniśmy traktować podobnie jak leki i podawać je wyłącznie po konsultacji z lekarzem.
Nie ma zgody co do tego, czy lepiej karmić kota-cukrzyka pokarmem suchym, czy mokrym. Sucha karma zawiera zwykle więcej węglowodanów niż mokra, z kolei mokry pokarm może nasilać prędkość wzrostu poziomu glukozy we krwi zaraz po posiłku. Pamiętajmy jednak przede wszystkim, że kot chory na cukrzycę jest wrażliwy na każdorazową zmianę diety (przy każdej zmianie należy skontrolować poziom glukozy we krwi, gdyż może być potrzebna zmiana dawkowania insuliny). Dieta kota-cukrzyka wymaga również regularności i zsynchronizowania z porami podawania zastrzyków z insuliną. Jeżeli insulina jest podawana raz dziennie, kot powinien być karmiony dwa razy w ciągu dnia. Pierwszy posiłek podawany jest wówczas tuż po zastrzyku, drugi natomiast 8-12 godzin później. Jeżeli kot otrzymuje dwa zastrzyki dziennie, posiłek podawany jest po każdym zastrzyku.
Wśród karm gotowych, które warto polecić cukrzykom, znajdziemy wiele karm typu „light” wspomagających walkę z otyłością u kota. Nie powinny jej jednak otrzymywać koty zbyt chude. 
Zawsze należy bacznie zwracać uwagę na skład jedzenia: zawartość białka pochodzenia zwierzęcego, ilość i rodzaj węglowodanów, ilość tłuszczu oraz obecność włókna i innych potrzebnych choremu kotu składników. Dobry skład ma m.in. karma Power of Nature. Zarówno wersja sucha, jak i mokra to pokarmy bezzbożowe, oparte na wysokoprzyswajalnym białku zwierzęcym. Karma sucha zawiera 80% mięsa, karma mokra 95% mięsa i 4% warzyw. Węglowodany w suchej karmie to maksymalnie 5%, tłuszcz – 21%, surowy błonnik – 2,5%. Karma zawiera olej z łososia – źródło kwasów omega-3 i -6. 
box:offerCarousel
Warto zwrócić uwagę także na karmy GranataPet. Wersja mokra składa się z ponad 70% mięsa, a oprócz tego bulionu, pestek granatu, oleju z łososia oraz minerałów. Karmy suche zawierają mięso i rybę jako podstawowe źródła białka, niewielką ilość węglowodanów o niskim indeksie glikemicznym (np. słodkie ziemniaki), a także olej z łososia i dużą ilość włókna: lignocelulozę oraz pulpę buraczaną. Wersje przeznaczone dla kotów sterylizowanych mają także znacznie obniżoną zawartość tłuszczu – nawet do 12%. 
Kotom o wrażliwym przewodzie pokarmowym oraz kocim diabetykom swoje produkty dedykuje także Petite Cuisine. To wysokogatunkowa karma w puszkach, bezzbożowa, bez GMO, antybiotyków czy hormonów, bogata w wysoko przyswajalne białko, z niewielką zawartością tłuszczu. 
Do innych wysokogatunkowych karm o składzie odpowiednim dla cukrzyków należą chociażby Grau, ZiwiPeak, Catz Finefood, Fish4Cats, Pronature, Fitmin Purity, O’Canis czy Moonlight Dinner.
Lekarz może też zalecić kotom podawanie karmy leczniczej dla kocich cukrzyków – weterynaryjnej, do której należy m.in. Royal Canin Diabetic Feline. Karma charakteryzuje się niskim indeksem glikemicznym, wysokim poziomem białka, obniżoną zawartością skrobi oraz obniżoną kalorycznością. Pokarm suchy zawiera suszone mięso drobiowe, jęczmień, białko zwierzęce hydrolizowane (najbardziej przyswajalna postać), dużą ilość włókna, nasiona psyllium, olej rybi. Karma występuje także w wersji mokrej, w saszetkach. Dobrane w niej składniki zmniejszają poposiłkową hiperglikemię oraz obniżają ryzyko rozwoju schorzeń stawów. 
Do innych mokrych karm dla kotów-cukrzyków należą puszki Kattovit Diabetes oraz tacki Animonda Integra Protect – Diabetes, wśród pokarmów suchych znajdziemy natomiast Vet Life Diabetic firmy Farmina.
Życie codzienne kota-cukrzyka
Do kontroli poziomu glukozy we krwi potrzebny nam będzie glukometr. W sprzedaży dostępne są glukometry weterynaryjne, np. BG Check firmy VetExpert. Nowoczesny osprzęt potrzebuje niewielkiej ilości krwi do pomiaru, pokazuje natychmiastowo wynik, a kolejne dane można przesyłać z urządzenia na smartfona. Domowe pomiary poziomu glukozy we krwi dokonywane są z krwi pobranej z ucha zwierzęcia. Zastrzyki podaje się natomiast do fałdu skórnego między łopatkami kota bądź w okolicy fałdu uda.
W przebiegu choroby może się zdarzyć, że kot będzie miał zbyt dużo bądź zbyt mało glukozy we krwi. Ta druga sytuacja, czyli hipoglikemia, pojawia się na pierwszym etapie leczenia, kiedy odpowiednia dawka insuliny jest jeszcze ustalana, ale także gdy ilość pokarmu spożywanego przez kota jest zbyt mała w stosunku do podawanej insuliny (kot może na przykład zwymiotować przed podaniem insuliny, a jeśli opiekun tego nie zauważy, poda standardową dawkę, podczas gdy kot de facto nie zjadł). Zapoznanie się z objawami hipoglikemii jest bardzo ważne, gdyż jest to stan zagrożenia życia wymagający natychmiastowej interwencji. Objawy to: niski poziom stężenia glukozy we krwi (wynik poniżej 100 mg/dl wymaga kontroli lekarza, a wynik poniżej 70 mg/dl powinien być alarmujący), zaniepokojenie kota (głośne miauczenie), otępienie, brak orientacji, chwiejny krok, szklane oczy, rozszerzone źrenice, odchylanie głowy w bok, zwiększony apetyt, wymioty, ślinotok, drgawki, możliwa agresywność, w końcu utrata przytomności, śpiączka. Zwierzę szybko reaguje na podanie glukozy – pierwszą pomocą może być więc podanie prosto na błony śluzowe lub dziąsła rozpuszczonego cukru bądź czystego miodu. Po 5 minutach ponownie mierzymy poziom glukozy we krwi. Jeśli nie podwyższy się – musimy natychmiast zanieść kota do lekarza.
Nie pomylmy hipoglikemii z hiperglikemią, czyli śpiączką cukrzycową, występującą przy zbyt wysokim poziomie glukozy. Objawy hiperglikemii nasilają się stopniowo i obejmują obniżenie temperatury ciała, suche błony śluzowe, zapach acetonu z jamy ustnej (świadczy o kwasicy), tzw. pływackie ruchy. Źrenice są prawidłowe.
box:offerCarousel
Na co dzień, oprócz monitorowania wagi kota (co ok. 2 tygodnie), warto zachęcić go do ruchu. Pamiętajmy, aby wprowadzać ruch stopniowo, przyzwyczajając zwierzę na nowo do zabawy. Ruch wpływa dobrze na apetyt, przemianę materii i ogólną kondycję kota. Możemy zachęcić pupila do zabawy przy pomocy atrakcyjnych wędek. Mogą to być wędki z piórkami i skórzanymi sznureczkami czy pluszowym ogonem. Zaawansowane wersje wędek działają na baterie – do podstawy przytwierdzony zostaje elastyczny drucik, na którego końcu znajduje się zabawka. Niektóre z nich obracają się wokół podstawy i drgają, inne wykonują nieregularne ruchy. Taka zabawka interaktywna może zachęcać kota do skupienia uwagi na poruszającym się obiekcie i zabawy w polowanie. Rozruszać kota pomogą nam także wskaźniki laserowe, grzechoczące myszy albo skaczące piłeczki.
Uważajmy z podawaniem kotu przysmaków – nie kupujmy takich, które mogą zawierać dużą ilość węglowodanów, tłuszczów czy białka pochodzenia roślinnego. Najlepsze będą przysmaki w 100% mięsne lub rybne, np. Planet Pet, Dokas, Cosma, Trixie Filet Bites czy Applaws Natural Cat (suszona polędwica z tuńczyka).
Pamiętajmy, że kot-diabetyk ma szansę na wiele lat życia – ważne jest nasze zaangażowanie w leczenie i opiekę oraz regularne monitorowanie stanu zdrowia naszego pupila.
Opieka nad kotem-cukrzykiem