Lubimy klasyfikować powieści. Często patrzymy na książki i wiodąc wzdłuż półki palcem, kolejno przypisujemy metki: psychologiczna, historyczna, sensacyjna, kryminał, fantastyka. Amerykańską sielankę trudno zaszufladkować w ten sposób. Definiowanie gatunku lektury jest jednak tak naturalne, że powieści, które trudno sklasyfikować od razu budzą nasz niepokój. W przypadku książki Philipa Rotha niepokój ten towarzyszyć nam będzie do ostatniej strony.
Narratorem Amerykańskiej sielanki jest urodzony w latach 30. XX wieku w Newark pisarz, Żyd, Nathan Zuckerman, którego możemy postrzegać jako alter ego Philipa Rotha. Snuje on opowieść o swoim szkolnym koledze, Seymourze Levovie, nazywanym przez wszystkich Szwedem. Levov zostaje zapamiętany i opisany przez Nathana wpierw jako wzorowy syn, uczeń, sportowiec, członek lokalnej społeczności i patriota, po prostu chodzący ideał, wzór do naśladowania dla swoich rówieśników. Później Szwed sprawdza się jako doskonały zarządca odziedziczonej po ojcu fortuny oraz przykładny mąż i ojciec. Jest on modelowym przykładem urzeczywistnienia amerykańskiego snu i dość naiwnym człowiekiem o dobrym sercu oraz prostych marzeniach.
Amerykański koszmar
Życie Levova zmienia się jednak z sielanki w koszmar, po tym jak jego córka Merry, niespokojny duch, dziewczyna co rusz angażująca się w nieodpowiednie rzeczy, przeżywa fascynację ideami komunistycznymi. Merry dokonuje zamachu na pocztę, w którym ginie poważany członek społeczności Newark. Znajomość tych faktów nie wpłynie na odbiór powieści, ponieważ nie sam tragiczny wypadek jest w Amerykańskiej sielance najważniejszy. Nathan Zuckerman bardzo wcześnie zdradza nam, co się wydarzy.
Niepokój budzą nie tylko wydarzenia opisane na kartach powieści, potęguje go także struktura dzieła. Opowieść często prowadzona jest z perspektywy czasu, narrator zaburza chronologię, stosuje liczne retrospekcje, często wraca pamięcią do wydarzeń z przeszłości, a w ich obrębie dokonuje kolejnych dygresji. Co ciekawe, czasami fakty dotyczą przeszłości Nathana i wydarzeń, które widział na własne oczy, a czasami opisywane są wydarzenia z życia Szweda Levova, które Zuckerman ma prawo znać jedynie z opowiadań. Mimo to prowadzi opowieść właściwą narratorowi wszystkowiedzącemu, który zna myśli i emocje towarzyszące Szwedowi Levovowi.
Obraz rzeczywistości
Choć nazywanie Amerykańskiej sielanki epopeją o Ameryce XX wieku jest moim zdaniem przesadą, to powieść wnikliwie pokazuje obraz Stanów Zjednoczonych po II wojnie światowej, w czasie wojny w Wietnamie czy w okresie afery Watergate. Czytanie książki Rotha przypomina nieco oglądanie wiadomości telewizyjnych w 1960 roku albo w latach 70. Życie rodziny Levova zostało silnie osadzone w amerykańskiej rzeczywistości i jest egzemplifikacją życia społecznego, politycznego i kulturalnego USA tamtych czasów.
Nathan Zuckerman wydaje się sprawiedliwie oceniać rzeczywistość otaczającą Levova. Dostaje się radykałom po każdej ze stron, komunistom i konsumpcjonistom, demokratom i republikanom. Narrator dekonstruuje obraz tytułowej amerykańskiej sielanki, burzy marzenia o spełnieniu amerykańskiego snu i rewelacyjnie oddaje ducha czasów.
Choć zakłócona chronologia wydarzeń i skomplikowana struktura fabuły w połączeniu z długością powieści, która liczy przeszło 600 stron, mogą z początku odstraszać, to dzieło Philipa Rotha czyta się zaskakująco płynnie. Mimo że autor posługuje się prostym i przystępnym językiem, lektura powieści skłania do głębokiej refleksji, a przy tym jest ciekawą podróżą w przeszłość, która może powiedzieć więcej o realiach życia w Stanach Zjednoczonych niż niejeden podręcznik historii.
Źródło okładki: www.wydawnictwoliterackie.pl
„Amerykańska sielanka” jest niepokojącą podróżą w czasie, która dekonstruuje obraz Stanów Zjednoczonych jako kraju powszechnej szczęśliwości.