Bezpieczeństwo – to jeden z najważniejszych czynników, jakie klienci biorą pod uwagę, kupując samochód rodzinny. Współczesne auta rodzinne, nawet dziesięcioletnie, są masowo wyposażane w aktywne systemy bezpieczeństwa. I w tym artykule się im przyjrzymy. W 2017 roku doszło na polskich drogach do 32760 wypadków (dane Policji), a także do niezliczonej liczby kolizji. Dlaczego niezliczonej? Bo większości zdarzeń się nie zgłasza, albowiem kierowcy samodzielnie dochodzą do porozumienia. Prawie 33 tys. wypadków – czy to dużo, czy mało? W 2017 roku w Polsce było zarejestrowanych ponad 22 mln aut osobowych i ponad 3 mln ciężarówek oraz ok. 1 mln motocykli. Do tego granicę Polski przekroczyło w 2017 roku 11 mln aut osobowych i ok. 2 mln ciężarówek. Ryzyko wypadku wydaje się niewielkie. Czy tak jest naprawdę? W 2017 roku w wypadkach drogowych śmierć poniosło 2831 osób, a 39446 osób zostało rannych. Ponad 11 tys. osób ciężko, wiele z nich zostało kalekami na całe życie.
Dlatego tak ważne jest stosowanie się do przepisów ruchu drogowego, jak również poruszanie się bezpiecznym samochodem. Potrzebny jest też refleks i umiejętność przewidywania niebezpiecznych sytuacji. Bo zagrożenie może stworzyć ktoś inny.
Na szczęście, pomimo zwiększania się liczby aut na polskich drogach, liczba wypadków z roku na rok maleje. Jest to spowodowane przede wszystkim większą świadomością kierowców, większym poszanowaniem dla przepisów bezpieczeństwa, znacznie lepszymi drogami (w tym szeregiem obwodnic), a także lepszym stanem technicznym samochodów. Pomimo tego, że Polacy kupują przede wszystkim używane auta, park samochodowy cały czas się odmładza.
Nowoczesne samochody mają na pokładzie coraz więcej aktywnych systemów bezpieczeństwa, które wspierają, a w nielicznych sytuacjach wyręczają kierowcę w niebezpiecznych sytuacjach.
Trzeba jednak pamiętać o tym, że mają one wiele ograniczeń. I tak zawsze najważniejszy jest człowiek – i to on oraz podejmowane przez niego decyzje są najważniejsze dla bezpieczeństwa. Nawet najbardziej zaawansowane systemy nie będą w stanie uratować kogoś, kto traktuje drogi jako miejsce do wyścigów albo lekceważy kwestie bezpieczeństwa.
Druga sprawa – systemy nie zadziałają wcale albo nie zadziałają w odpowiedni sposób, jeśli samochód nie będzie w odpowiednim stanie technicznym. Dla większości systemów ogromne znaczenie ma sprawność podstawowych elementów wyposażenia samochodu, na przykład: 
* odpowiednia wysokość bieżnika opon i zastosowanie kół o rozmiarach zalecanych przez producenta auta;
* odpowiednia grubość tarcz hamulcowych oraz klocków hamulcowych;
* świeży, niezawodniony płyn hamulcowy;
* sprawny układ kierowniczy;
* odpowiednio ustawiona geometria zawieszenia;
* sprawne zawieszenie, w tym w szczególności amortyzatory.
Duża część systemów działa na podstawie czujników innych. Przykładem może być czujnik prędkości obrotowej koła, montowany na każdym kole samochodów z systemami ABS. Jeśli choć jeden czujnik ulegnie uszkodzeniu (albo, co się często zdarza, zabrudzeniu), nie będzie działać ABS, ESP, TPMS, a w lepiej wyposażonych autach jeszcze inne systemy.
Dlatego pamiętajmy: jeśli chcemy, aby nasze auto było bezpieczne, a do tego – aby działały wszystkie aktywne systemy bezpieczeństwa, samochód musi mieć:
* odpowiednio dobrane opony samochodowe z wysokim bieżnikiem;
* odpowiedni poziom płynu hamulcowego, który nie może być zawodniony (trzeba go wymieniać maksymalnie co 2 lata);
* klocki hamulcowe, w których okładziny muszą mieć wystarczającą grubość;
* tarcze hamulcowe o właściwej grubości;
* sprawne amortyzatory i sprężyny zawieszenia;
* sprawne, niepowybijane wahacze;
* iewybite drążki kierownicze;
* ustawioną geometrię zawieszenia.
Typowe wyposażenie współczesnych aut rodzinnych
W polskich warunkach definicja auta rodzinnego jest dość płynna. Dla jednych rodzin takim autem jest 20-letni Mercedes, dla innych 4-letnia Dacia z autosegmentu B, a dla jeszcze innych nowoczesna limuzyna klasy średniej wyższej, za minimum 80 tys. złotych.
Auto rodzinne powinno być przestronne, a także posiadać sporych rozmiarów bagażnik. Taka jest przynajmniej teoria.
Współczesne limuzyny klasy średniej wyższej, jak np. Ford Mondeo, Hyundai i40, Kia Optima, Mazda 6, Opel Insignia, Renault Talisman i Skoda Superb, posiadają na liście wyposażenia takie systemy jak: ESP, asystent pasa ruchu, asystent martwego pola, asystent znaków i koncentracji, aktywny tempomat, asystent parkowania oraz systemy zapobiegające wpadnięciu w poślizg. W niektórych autach stosowany jest też układ zapobiegający zsunięciu się podczas ruszania pod górę, jak również system zapobiegający zasypaniu. W najnowszych autach coraz częściej pojawiają się systemy telemetryczne, umożliwiające samodzielne albo automatyczne wezwanie pomocy w razie wypadku, a także systemy zapobiegające zderzeniu.
Wyposażenie kilkunastoletniej limuzyny z rynku wtórnego jest uboższe pod względem systemów aktywnych i obejmuje najczęściej ABS, układ kontroli trakcji i czujniki parkowania. W autach reprezentujących klasę średnią wyższą i z jeszcze wyższych segmentów można znaleźć również ESP.
Spójrzmy teraz na najpopularniejsze systemy i sprawdźmy, w jakim celu się je montuje oraz jak działają. 
Oto sterownik systemu ABS.
Aktywne systemy bezpieczeństwa w samochodach rodzinnych
ABS – układ zapobiegający blokowaniu się kół podczas hamowania.
W trakcie hamowania koła na śliskiej nawierzchni mogą ulec zablokowaniu. To może spowodować wpadnięcie w poślizg i w konsekwencji – doprowadzić do wypadku. Zadaniem systemu ABS jest uniknięcie zablokowania jednego lub więcej kół w trakcie hamowania.
System ABS działa we współpracy z czujnikami prędkości obrotowej, zamontowanymi na każdym kole. W przypadku wykrycia, że podczas hamowania jedno z kół (lub więcej) ma mniejszą prędkość obrotową od pozostałych, system modyfikuje działanie układu hamulcowego. Najczęściej zmniejszane jest ciśnienie płynu hamulcowego, kierowanego do zacisku hamulcowego przy kole, które zaczyna się blokować. Modyfikacje ciśnienia płynu hamulcowego działają w czasie rzeczywistym i są zmieniane nawet kilkadziesiąt razy w ciągu sekundy. Działanie ABS wyczuwa sam kierowca, czując pulsowanie pod pedałem hamulca. Dokładnie tak, jakby ktoś umieścił tam silniczek elektryczny.
ASR – układ zapobiegający poślizgowi kół napędzanych.
Gwałtowne wciśnięcie gazu na mokrej albo śliskiej nawierzchni (np. zmrożonej) może spowodować poślizg kół napędzanych. Taka sama sytuacja może mieć miejsce podczas pokonywania stromego podjazdu. Przed takimi sytuacjami chroni układ ASR. Jeśli jest na wyposażeniu auta, posiada wspólny sterownik z systemem ABS. Do wykrycia poślizgu kół napędzanych używa on tych samych czujników prędkości obrotowej, z których korzysta ABS.
W przypadku wykrycia poślizgu jednego z kół napędzanych układ ASR może je przyhamować (sterując pracą jednego zacisku hamulcowego). Poza tym może również odłączyć wtrysk i zapłon lub odpowiednio sterować przepustnicą, niezależnie od naciskania pedału gazu przez kierowcę.
ESP – układ chroniący przed poślizgiem podsterownym i nadsterownym.
ESP to najbardziej zaawansowany układ aktywnego bezpieczeństwa chroniący auto przed wpadnięciem w poślizg. Jeśli jest na liście wyposażenia, steruje pracą układów ASR i ESP. ESP również wykorzystuje wskazania z czujników prędkości obrotowej ABS. Jednak poza tym zbiera dane z szeregu innych, między innymi czujnika żyroskopowego, czujnika kąta obrotu kierownicy, prędkości, przełożenia biegu w skrzyni biegów, przyspieszenia poprzecznego itd. Układ posiada również rozbudowany sterownik, dokonujący tysięcy obliczeń na sekundę.
Jeśli auto wpada w poślizg podsterowny (zacieśnianie zakrętu), ESP steruje ciśnieniem płynu hamulcowego tak, aby przyhamować przednie koło poruszające się po zewnętrznym łuku zakrętu.
Jeśli auto wpada w poślizg nadsterowny (poszerzanie zakrętu), ESP steruje ciśnieniem płynu hamulcowego tak, aby przyhamować tylne koło poruszające się po wewnętrznym łuku zakrętu. Następnie ESP zmniejsza prędkość tylnego koła poruszającego się po zewnętrznym łuku zakrętu.
EBD – układ zapobiegający poślizgowi wzdłużnemu.
EBD to elektroniczny rozdzielacz siły hamowania. EBD również działa we współpracy z czujnikami prędkości obrotowej systemu ABS. System zapobiega poślizgowi wzdłużnemu, a dokładnie ma za zadanie skrócenie siły hamowania. System porównuje dane zebrane przez czujniki prędkości obrotowej z kół napędzanych i toczonych. W razie hamowania modyfikuje ciśnienie płynu hamulcowego kierowanego do zacisków. Większe ciśnienie jest kierowane na koła tej osi, która w danej chwili ma lepszą przyczepność.
Aktywny tempomat.
Aktywny tempomat to urządzenie, które z jednej strony oferuje funkcje typowego tempomatu. Czyli kierowca ustawia (np. za pomocą przycisków na kierownicy) wymaganą prędkość, a auto ją utrzymuje. W razie zauważenia jakiegokolwiek zagrożenia kierowca naciska pedał hamulca i tempomat od razu się dezaktywuje. Aktywny tempomat ma tę funkcję, że w razie zagrożenia potrafi samodzielnie zwolnić albo zahamować.
Trzeba pamiętać o tym, że auto z aktywnym tempomatem nie jest samochodem autonomicznym. Nadal nad całością ma panować kierowca, a tempomat jedynie ułatwia mu jazdę po autostradzie albo nawet po mieście, przy jeździe z bardzo małą prędkością. Jeśli kierowca nie zareaguje sam w razie zagrożenia, tempomat najczęściej jedynie zmniejszy skutki wypadku, a nie mu zapobiegnie.
Tempomat wykorzystuje kamery oraz głowice radarowe, umieszczone za atrapą chłodnicy. Jedna monitoruje bliską odległość, a druga – dalszą. Aktywny tempomat może być montowany tylko w autach wyposażonych w automatyczną skrzynię biegów.
System wspomagający parkowanie.
Manewrowanie autem w ciasnych, miejskich miejscach parkingowych jest bardzo skomplikowane. Dlatego nowoczesne auta rodzinne wyposaża się w systemy wspomagające parkowanie. W najprostszej wersji posiadają one na pokładzie czujniki parkowania z tyłu albo z przodu i z tyłu. Jeśli zderzak samochodu będzie zbliżał się do przeszkody, czujniki będą wydawać z siebie sygnały dźwiękowe. Poza tym na specjalnym ekraniku będą wyświetlane informacje o tym, jak daleko jeszcze do przeszkody.
Jeszcze lepszym rozwiązaniem, albo dodatkiem do czujników, jest tylna kamera cofania. Obraz z niej jest wyświetlany na ekranie znajdującym się w kabinie kierowcy. Stosuje się również bardziej zaawansowane rozwiązania – kamerę 360 stopni albo układ autonomicznego parkowania, w którym komputer samodzielnie ustawia auto na wybranym miejscu, manewrując układem kierowniczym oraz silnikiem.
Asystent pasa ruchu.
Asystent pasa ruchu to urządzenie, które ostrzega przed niezamierzoną zmianą pasa ruchu przez kierowcę. Kamera, zamontowana za przednią szybą, monitoruje układ pasów na drodze. Jeśli kierowca nie poruszył kierownicą, a auto zaczyna zbliżać się do pasa albo przekraczać go, system ostrzega kierowcę.
System rozpoznający znaki drogowe.
W tym przypadku system pobiera informacje z dwóch źródeł. Pierwsze to kamera obserwująca pobocze drogi. Drugie to nawigacja samochodowa, a dokładnie jej mapy. Są na nich zapisane ograniczenia prędkości i inne informacje oraz ostrzeżenia. Układ ostrzega kierowcę np. po przekroczeniu dopuszczalnej prędkości.
Asystent martwego pola w lusterkach.
Lusterka samochodowe są niezbędne do zachowania bezpieczeństwa na przykład przy zmianie pasa. Każde z nich ma jednak tak zwane martwe pole. Nawet lusterka sferyczne. Istnieje pewien wycinek, którego nie są w stanie objąć. A to może oznaczać, że w przypadku nagłego pojawienia się auta na pasie obok kierowca może go nie zauważyć. Najczęściej w martwym polu znajdują się auta, których przedni zderzak zrównał się z tylnym zderzakiem naszego samochodu.
Asystent martwego pola w lusterkach wykorzystuje radary albo kamery monitorujące tzw. martwe pole. Jeśli system wykryje, że kierowca chce zmienić pas ruchu (na skutek odebrania sygnału o zmianie kąta skrętu kierownicy), i równocześnie namierzy auto znajdujące się w martwej strefie, ostrzeże kierowcę sygnałem dźwiękowym i wizualnym.
System przeciwzderzeniowy.
System przeciwzderzeniowy przy jeździe z małą prędkością (do 35 km/h) samodzielnie zatrzymuje auto w razie wykrycia zagrożenia. Jest to przydatne w czasie jazdy w korku, aby nie najechać na poprzedzające auto w chwili nieuwagi.
Przy jeździe z dużą prędkością system przeciwzderzeniowy zazwyczaj jedynie łagodzi skutki wypadku. W nielicznych przypadkach może im zapobiec. Najważniejsze jest zawsze działanie ze strony kierowcy.
System przeciwzderzeniowy wykorzystuje dwie głowice radarowe. Jedna monitoruje bliższe, a druga dalsze otoczenie auta. Głowice są zamontowane za atrapą chłodnicy. System może też wykorzystywać dodatkowo kamery.
Z tych samych elementów korzysta również aktywny tempomat, stąd zazwyczaj obydwa systemy występują jednocześnie w jednym modelu auta.
W pierwszej fazie działania system ostrzega kierowcę przed możliwością zderzenia – wizualnie, dźwiękowo, a czasami także nagłym, jednorazowym przyhamowaniem auta. Od razu też zwiększane jest ciśnienie płynu hamulcowego, dzięki czemu hamowanie może być bardziej efektywne. Jeśli kierowca nie zareaguje, komputer hamuje sam.
System zapobiegający staczaniu się przy ruszaniu pod górę.
Ten system również działa we współpracy z układem ABS. Kiedy kierowca rusza pod górę, układ jeszcze przez 1 albo maksymalnie 3 sekundy (w zależności od pochyłości) utrzymuje wysokie ciśnienie w układzie hamulcowym. Dzięki temu kierowca nie musi zaciągać hamulca ręcznego, a auto się nie stacza. Kiedy kierowca wciska pedał sprzęgła, ciśnienie spada, a klocki hamulcowe odsuwają się od tarcz.
TPMS – system monitorujący ciśnienie w oponach samochodu.
Jazda na oponach, w których jest niskie ciśnienie powietrza, jest bardzo niebezpieczna. Auto może stracić sterowność, a opona, z której uleci bardzo dużo powietrza, może zostać pocięta przez felgę. Można doprowadzić do wypadku.
Nawet niewielkie ubytki powietrza powodują zwiększone spalanie, przyspieszone zużycie opon, a także mniejszą skuteczność działania hamulców i systemów bezpieczeństwa.
TPMS może działać na podstawie danych z czujników układu ABS. Dzieje się tak w tzw. systemie pośrednim. Kiedy w kole jest mniej powietrza, obraca się ono z mniejszą prędkością niż inne. Wtedy system to wykrywa.
Drugi, bardziej doskonały (ale droższy w serwisowaniu) system to układ bezpośredni. Wykorzystuje on czujniki z nadajnikami, zamontowane na wentylach. Mierzą one ciśnienie przez cały czas, a dane przekazują za pomocą fal radiowych do centralki.
Zaawansowane systemy bezpieczeństwa mają za zadanie wesprzeć kierowcę, ale nie wyręczyć go w przestrzeganiu przepisów oraz przewidywaniu niebezpiecznych sytuacji.
Aktywne bezpieczeństwo w autach rodzinnych