Zdrowy styl życia staje się z roku na rok coraz bardziej modny i popularny. „Wypada” dbać o swoją kondycję, uprawiać sport i stosować właściwą dietę. Ale wielu to już nie wystarcza. Zaczynamy szukać czegoś więcej: pożywienia, które cechuje się wysoką wartością odżywczą i właściwościami prozdrowotnymi. W odpowiedzi pojawiła się żywność funkcjonalna, która może wspomagać odporność, poprawiać trawienie i obniżać stężenie cholesterolu we krwi. Żywność jak lek?
Żywność funkcjonalna powinna dostarczać odpowiednich składników odżywczych, ale to niejedyna rola jaką pełni. Produkty mogą poprawiać stan naszego zdrowia i samopoczucie lub w pewnym stopniu chronić przed różnymi chorobami (obniżać ryzyko ich rozwoju). Co ciekawe, koncepcję żywności funkcjonalnej zapożyczono z tradycji Wschodu, gdzie zacierają się granice między pokarmem a lekiem. To zatem pożywienie wyróżniające się pewną wartością dodaną, która wywiera dobroczynny wpływ na organizm.
Żywność funkcjonalna zbliża się do żywności konwencjonalnej – nie powinna przybierać formy tabletek czy drażetek. Opiera się na składnikach naturalnych, ale może zostać wzbogacona lub zmodyfikowana. Według definicji, ujętej w raporcie FUFOSE (Nauka o Żywności Funkcjonalnej w Europie) z 1999 r., jej korzystne działanie (na jedną lub więcej funkcji organizmu) należy potwierdzić badaniami klinicznymi, przeprowadzonymi przez niezależne ośrodki naukowe. Dlatego, decydując się na zakup artykułu reklamowanego jako żywność funkcjonalna, warto zwracać uwagę, czy posiada właściwe certyfikaty albo oświadczenia.
Dobroczynne probiotyki, omega-3 i stanole roślinne
Do żywności funkcjonalnej zalicza się m.in. produkty probiotyczne, które zawierają minimum 1 milion bakterii probiotycznych na 1 gram produktu. Udowodniono, że żywe kultury „dobrych” bakterii wspomagają funkcjonowanie układu pokarmowego, poprawiają procesy trawienne, biorą udział w syntezie niektórych witamin i metabolizmie. Mają zdolność wiązania cholesterolu, obniżając w ten sposób jego stężenie we krwi. Zapobiegają też dolegliwościom jelitowym lub skracają czas ich trwania (zwłaszcza biegunek). Co więcej, podnoszą odporność. Największa liczba limfocytów (komórek układu immunologicznego) znajduje się właśnie w przewodzie pokarmowym, gdzie tworzą tkankę limfatyczną, tzw. GALT. Bakterie probiotyczne pomagają zachować równowagę flory jelitowej i pobudzają organizm do produkcji przeciwciał, w rezultacie chronią nas przed drobnoustrojami chorobotwórczymi. Do żywności probiotycznej należą fermentowane produkty mleczne, np. wybrane jogurty, kefiry i mleka acidofilne.
Żywność funkcjonalna to również produkty bogate w kwasy omega-3. Te wielonienasycone kwasy tłuszczowe chronią przed osteoporozą i zapaleniem stawów, stosuje się je w profilaktyce miażdżycy oraz chorób serca i układu krążenia. Korzystnie wpływają na koncentrację i funkcjonowanie mózgu, zapobiegają depresji, a nawet rozwojowi nowotworów. Wspomagają przyswajanie wapnia, zmniejszają stężenie trójglicerydów i „złego” cholesterolu we krwi. Kwasy omega-3 (i omega-6) występują w tłustych rybach morskich i olejach roślinnych (szczególnie w lnianym, rzepakowym i sojowym), wzbogaca się nimi niektóre margaryny i mleko. Stanole roślinne stanowią składnik budulcowy ścian komórek roślinnych. Ze względu na szczególną budowę chemiczną, przypominającą cholesterol, wpływają na obniżenie poziomu jego „złych” frakcji LDL. Dlatego zapobiegają miażdżycy i chorobom niedokrwiennym serca. Sterole dodaje się do wybranych artykułów spożywczych, najczęściej wzbogaca się nimi margaryny do smarowania pieczywa, czasem też jogurty i serki.
Więcej przeciwutleniaczy i błonnika, mniej cholesterolu
Do obniżenia poziomu cholesterolu we krwi przyczynia się również błonnik pokarmowy. Jego naturalnym źródłem są warzywa i owoce. Składnik przyspiesza oczyszczanie organizmu z toksyn, zapobiega miażdżycy i chorobom układu krążenia oraz nowotworowi jelita grubego. Do funkcjonalnej żywności bogatobłonnikowej zalicza się produkty pełnoziarniste, np. ciemne pieczywo z dodatkiem otrąb, śliwek i przetwory mleczne (jogurty) z ziarnami zbóż. 
Pożywienie o obniżonej zawartości cholesterolu to kolejny przykład żywności funkcjonalnej. W produktach tego rodzaju miejsce cholesterolu zajmują zamienniki – np. do majonezów nie dodaje się żółtek, ale inne emulgatory. W artykułach do smarowania pieczywa natomiast pewien procent masła zamienia się na tłuszcze pochodzenia roślinnego, jak oleje, oliwa z oliwek. Istnieje też żywność funkcjonalna wzbogacona o naturalne przeciwutleniacze, najczęściej o witaminy A, E i C. Zalicza się tu soki warzywne, owocowe, płatki śniadaniowe itp. Działanie antyoksydantów polega na niwelowaniu szkodliwego wpływu wolnych rodników. Przeciwutleniacze obniżają ryzyko rozwoju chorób układu sercowo-naczyniowego, a także spowalniają procesy starzenia komórek – pozwalają dłużej cieszyć się młodością.
Warto nadmienić, że dietetycy zalecają stosować zróżnicowaną, zbilansowaną dietę. Nie należy liczyć, że błędy żywieniowe naprawimy, sięgając po żywność funkcjonalną. Produkty z pewną „wartością naddaną” to sensowne rozwiązanie dla osób z upośledzonym wchłanianiem niektórych substancji lub które przejawiają wyższe zapotrzebowanie na pewne składniki, np. sportowcy czy przyszłe mamy. Jeśli odżywiamy się prawidłowo, nie stosujemy restrykcyjnych diet odchudzających i nie chorujemy, nie ma potrzeby pożywienia konwencjonalnego zastępować funkcjonalnym. Wystarczy właściwie skomponować menu i pamiętać o odpowiednich porcjach warzyw, owoców, ryb i produktów pełnoziarnistych oraz o codziennej „dawce” ruchu.
Żywność funkcjonalna – kiedy warto po nią sięgać?