Katalizator, czyli – fachowo mówiąc – konwerter katalityczny jest elementem układu wydechowego. Dość trwałym, a więc często lekceważonym. Ulega jednak awariom i zużywa się, obniżając sprawność samochodu i przepuszczając szkodliwe substancje. Jak działa katalizator?
Katalizator jest swoistym oczyszczaczem spalin w silnikach benzynowych, od kilku lat stosuje się go również w dieslach. Jego zadaniem jest zmniejszenie emisji szkodliwych substancji. Kiedy się rozgrzeje do swojej optymalnej temperatury – nawet 700–800 stopni Celsjusza – potrafi wychwycić aż 98 procent tlenku węgla, węglowodorów i tlenków azotu. Już od lat jego montowania wymaga prawo i światowe normy czystości spalin. I słusznie, bo chyba nikt nie chce wdychać rakotwórczych i trujących substancji. Oprócz tego katalizator – we współpracy z sondą lambda – reguluje pracę silnika i proces spalania benzyny czy oleju napędowego.
Zobacz też: Wszystko o sondzie lambda 
Jeśli chodzi o budowę, to katalizator jest puszką w układzie wydechowym, przypominającą zminiaturyzowany tłumik. W środku znajdują się kanaliki. Spaliny przepływają przez strukturę o budowie plastra miodu, a na ich drodze czekają szlachetne metale. Srebro, złoto? Gdzie tam, pierwiastki dużo droższe: platyna, rod, pallad. W ten sposób w małej i często przyrdzewiałej puszce umieszczonej w najbrudniejszym układzie samochodu mamy jedne z najdroższych metali. A to niestety wpływa na cenę tego urządzenia. W przeszłości zdarzały się kradzieże katalizatorów, dziś są one solidniej montowane.
Wyróżniamy dwa typy katalizatorów – ceramicznei metalowe. Różnią się materiałem, z którego zbudowany jest ich blok. Metalowe szybciej się rozgrzewają, czyli szybciej zaczynają działać.
Co się może popsuć w katalizatorze?
Po jakimś czasie to urządzenie się po prostu zapycha. Może też ulec mechanicznemu uszkodzeniu, np. pęknąć, gdy rozgrzane zostanie potraktowane dużą ilością zimnej wody. Przyczyną uszkodzenia katalizatora może też być... zapchany katalizator. Powoduje to niewłaściwe spalanie paliwa, co z kolei jeszcze bardziej pogarsza jego stan.
W starszych autach katalizator umiejscowiony jest na rurze wydechowej, można go więc uszkodzić na jakimś kamieniu czy dziurze. W nowszych samochodach montuje się go bliżej kolektora wylotowego, dlatego szybciej się nagrzewa. Poza tym w nowych autach montuje się po kilka katalizatorów – przed i za sondą lambda.
Objawy awarii katalizatora
Są one często mylone z bardziej poważnymi usterkami. Czasami zapala się kontrolka check engine, wskazująca na błąd silnika, kiedy indziej po podpięciu do komputera wina jest zrzucana bezpośrednio na sondę. To potrafi zmylić mniej doświadczonych mechaników.
Kierowca zaś powinien zwrócić uwagę na bardziej przyziemne objawy. Po pierwsze, silnik zaczyna nierówno pracować na biegu jałowym, krztusi się. Nic dziwnego, bo przytyka się własnymi spalinami. Po drugie, spada moc, auto ma gorsze osiągi. I na ogół dość mocno rośnie zużycie paliwa, nieraz nawet o połowę.
Żywotność katalizatora – jak już wspomniano – jest spora. Teoretycznie powinna dochodzić do 200 tys. km, w praktyce bywa to 150 czy nawet 100 tys. km. Co wtedy? Najlepszym wyjściem jest kupno nowego katalizatora i jego montaż, w czym niezbędna będzie pomoc mechanika. Nieco gorszym, ale o połowę tańszym wyjściem jest regeneracja katalizatora. Najgorszym – jego kompletny demontaż. Wiąże się to również z koniecznością oszukania sondy lambda, co często okazuje się niemożliwe. Jest też nielegalne, bo powoduje, że do atmosfery dostają się szkodliwe substancje. Katalizatory do popularnych aut kosztują poniżej tysiąca złotych, do nowszych i nowocześniejszych – do dwóch tysięcy. Do tego trzeba doliczyć montaż.
Katalizator – niepokojące objawy