Peweks w dzisiejszym rozumieniu tego słowa to rodzaj wspomnienia, nostalgii, a może nawet swoistego skansenu, w którym można dostać pamiątki z „dawno minionych czasów”. Kiedyś jednak było to miejsce magiczne, nie dla każdego dostępne – okno na inny, lepszy świat… (Nie) tęskniąc za komuną
Być może na samym początku czytelnik powinien sam odpowiedzieć sobie na pytanie: Czym jest dla niego PRL? Czy tylko reliktem przeszłości, o którym czytał w książkach, czy może jednak fragmentem prywatnej historii, a jeśli tak, to jak dużym fragmentem? Bo w grę wchodzi przecież kilkadziesiąt lat „błędów i wypaczeń”… Czy możliwe jest obiektywne podejście do tego konkretnego tematu?
Czasy, o których mowa w książce, są powszechnie uznawane za „słusznie minione”. Wydaje się, że nikt, ale to absolutnie nikt nie chciałby do nich wracać. A jednak czasem zdarza się usłyszeć jakieś dobre słowo na temat tego okresu – najczęściej coś w charakterze „wtedy nie było nic, a przecież niczego nam nie brakowało”. Aleksandra Boćkowska rozszerza tę myśl. „Księżyc z peweksu” to książka nie tylko o ludziach, którym naprawdę niczego w życiu nie brakowało. Autorka mierzy się z względnością pojęcia „luksus” – zależną każdorazowo od sytuacji materialnej (i społecznej, ale o tym za chwilę) osoby, którą o to zapytano. Dla jednych luksusem będą nowe nylony i futro w szafie, a dla innych możliwość zjedzenia sytego posiłku. Byli tacy, którzy kupowali w Peweksie, i tacy, którzy peweks oglądali tylko z drugiej strony ulicy. 
Polak Polakowi wilkiem…
I tu pojawia się jeszcze inny aspekt „luksusu w PRL”. O ile ludzie wydawali się przyzwyczajeni do swojej sytuacji i nauczyli się cieszyć z tego, co mają, o tyle dobrobyt innych wydawał się zawsze kłuć w oczy. Aleksandra Boćkowska podzieliła swoje (i nie tylko swoje – autorka odnosi się również do wyników badań i wniosków wcześniej publikowanych) obserwacje na kilka rozdziałów, a w nich przybliża czytelnikowi różne grupy społeczne, które z racji swojego uprzywilejowania korzystają z odpowiednich stopni luksusu. Są tu więc marynarze, którzy mieli swobodę podróżowania, są górnicy czy dygnitarze… Ci ostatni są, cóż, przede wszystkim dygnitarzami i mają dostęp do władzy i jej łask. 
Choć nie można autorce zarzucić stronniczości, to nie da się nie zauważyć, że w trosce o zachowanie obiektywizmu niejednokrotnie udało jej się (być może mimowolnie) wbić szpilę opisywanym grupom. Zazwyczaj zdarzało się tak, gdy Boćkowska przedstawiała szerszy kontekst i to, jak owe „elity” były postrzegane przez zwykłych, szarych Polaków. 
Smutny wniosek jest taki: panowało przekonanie, że jeśli ktoś miał lepiej, to na pewno było to wynikiem kombinacji i nie zawsze uczciwych praktyk i nie da się ukryć, że wiele z tego myślenia przetrwało do dziś. 
Sama książka za jest niezwykle barwnym przedstawieniem okresu uznawanego za szary i ponury. I choć na pierwszy rzut oka wnioski z tej lektury nie wydają się ciekawe, to warto zwrócić uwagę, że jednak Polacy potrafili sobie poradzić niemal w każdej sytuacji. I może na tym warto się skupić. 
Gdybyście chcieli się sami przekonać, to na Allegro tę książkę dostaniecie już za ok. 29 złotych.
Źródło okładki: czarne.com.pl
„Księżyc z peweksu. O luksusie w PRL” Aleksandra Boćkowska – recenzja