Skąd to się wzięło?
Zacznijmy od tego, że analogowa fotografia wielkoformatowa jest tym, od czego naprawdę zaczęła się rewolucja obrazu. Miało to miejsce w XIX wieku za sprawą Foxa Talbota, a później Louise’a Jacquesa Daguerre’a, który udoskonalił proces tego pierwszego. Obaj panowie, ze względu na możliwą technikę, operowali aparatami (czy też kamerami) wielkoformatowymi.
Początki tej pięknej sztuki są w fotografowaniu na miedzianych oraz szklanych płytach. Zależnie od ich przetwarzania, powstawały obrazy negatywowe lub pozytywowe. Z czasem fotografia została udoskonalona, a twarde i ciężkie płyty zostały zastąpione ciętymi błonami światłoczułymi, czyli po prostu kliszami. Współcześnie najbliższe są im klisze rentgenowskie (RTG), stosowane powszechnie w medycynie do robienia prześwietleń. Swoją drogą, jest to świetny i tani materiał, na którym dzisiaj również można fotografować.
Po co robić zdjęcia aparatami wielkoformatowymi?
Świetne pytanie – po co w dobie fotografii cyfrowej robić zdjęcia na wielkoformatowych aparatach analogowych. Odpowiedź jest prosta – dla sztuki i dla uzyskania niepowtarzalnych efektów, których nie da najlepsza cyfra.
W aparatach wielkoformatowych wykorzystywane są materiały światłoczułe w rozmiarze 4 x 5” (9 x 12 cm) wzwyż. Kolejnymi standardowymi rozmiarami są klisze 13 x 18 cm oraz 20 x 24 cm. Tutaj wchodzimy w mistyczne słowo świata fotografii – „plastyka”. Wraz ze wzrostem rozmiaru materiału światłoczułego, wydłuża się standardowa ogniskowa obiektywu, równa co najmniej długości przekątnej kliszy. I tak dla formatu 9 x 12 cm standardem jest ogniskowa 150 mm, dla 13 x 18 cm – 250 mm, a dla 20 x 24 cm – 320 mm.
Im dłuższa ogniskowa, tym bardziej płytka będzie głębia ostrości przy zachowaniu tej samej przysłony – oznacza to tyle, że im większy format będzie miał aparat, tym łatwiej będzie nam osiągnąć rozmyte tło i odseparować konkretny fragment obrazu.
Oprócz tego chciałbym nadmienić, że charakterystyka obrazu uzyskiwana technikami analogowymi znacznie przewyższa jakość cyfrową. Klisze mają większą rozpiętość tonalną, dzięki czemu jest więcej detali w jasnych i ciemnych partiach. Nie wspomnę już o rozdzielczości, bo nie ma na świecie takiej matrycy, która dorównywałaby tak dużym kliszom. Współcześnie największa matryca światłoczuła w lustrzance cyfrowej produkowana seryjnie jest w ofercie firmy PhaseOne i ma rozmiar 5,4 x 4,4 cm. Różnica jest znaczna. Och, i tak – cena jest zabójcza.
Jaki aparat?
Jak w przypadku każdej fotografii analogowej, tutaj też jest do wyboru kilka typów aparatów. Pierwszym jest aparat kompaktowy z rozkładanym miechem. Najbardziej popularne (i prawdopodobnie w najlepszym stanie) są aparaty marki Voigtlander, która pracują z kliszami w formacie 4 x 5”. Obiektywy przeważnie mają przysłonę ok. f/7 i standardowy obiektyw w granicach 150 mm oraz są na stałe przymocowane do korpusu.
Następne są tzw. land camery, czyli wielkoformatowe aparaty, które można składać. Wyglądają wtedy jak kawałek metalowej skrzynki. Po rozłożeniu na szynie miecha, jest specjalne mocowanie na płytę z obiektywem. Można je przeważnie dowolnie wymieniać. W większości tych aparatów płócienna migawka znajduje się w korpusie i ma przebieg pionowy, a płyta z matówką jest wyciągana na rzecz zamontowania kasety z kliszą.
Świetnym wyborem, i niedrogim jak na ten typ aparatu, jest marka Mentor. Charakteryzuje się świetną wytrzymałością i przeważnie idzie w parze z obiektywami Carla Zeissa. Aparat umożliwia pokłony w pionie i poziomie, dzięki czemu można kontrolować punkt, w którym znajduje się ostrość i wykorzystywać technikę tilt-shift.
Ostatnim typem popularnych wielkich formatów jest „kompendium”. To jest to, co najbardziej kojarzy się z dawną fotografią. Kompendium nie jest składane – jest przeważnie na stałe zamocowane do dużego ciężkiego statywu, a operowanie takim aparatem odbywa się często za pomocą dużych pokręteł. Oczywiście aparat umożliwia robienie pokłonów. Sprawdzone marki tego typu sprzętu to Globica, Sinnar i Graflex.
Podsumowanie
Technika wielkoformatowa wymaga dużo cierpliwości, ale efekty są warte każdej poświęconej sekundy. Dla fotografa portretowego jest to absolutny must have. Zaufajcie mi – na pewno będziecie zadowoleni z obrazów, które powstaną przy pomocy tych aparatów.
Wielkoformatowa fotografia analogowa jest niesamowitym medium. Obrazy uzyskiwane przez aparaty do tego gatunku sztuki obrazowania świata dają piękne, wręcz malarskie efekty. Żeby zacząć fotografować w ten sposób, dobrze mieć jakiś aparat na początek.