Impresjoniści są gwiazdami wśród malarzy. Na ich wystawy ustawiają się kolejki niezależnie od tego, gdzie są organizowane. Mimo tak dużej popularności tego kierunku malarskiego okazuje się, że większość z nas zna go powierzchownie. Migoczące od słońca pejzaże i codzienne sceny z życia zwykłych ludzi – takie scenki najczęściej uwieczniali na płótnach impresjoniści. Są one zwyczajne, że jak się nad tym głębiej zastanowić, aż trudno uwierzyć, że zyskały olbrzymią popularność. W czym tkwi tajemnica ich sukcesu?
Sztuka w XIX wieku
Zacznijmy od kilku faktów. Impresjonizm jako kierunek w malarstwie narodził się w II poł. XIX wieku. Był to okres po Wiośnie Ludów, serii zrywów rewolucyjnych w całej Europie. Choć ten burzliwy czas minął, to na Starym Kontynencie potrzeba zmian była wciąż wielka – trwała rewolucja przemysłowa, rozluźniały się obyczaje, miasta przeżywały dynamiczny rozwój. Tylko w sztuce panował zastój. Akademie sztuki kształcące malarzy narzucały sztywne ramy zarówno pod względem stylu, jak i podejmowanych tematów. Uznawali niemal wyłącznie obrazy historyczne, mitologiczne, religijne lub portrety. Tymczasem młodzi artyści nie chcieli iść tropem starych mistrzów. Pragnęli, żeby ich twórczość odpowiadała na potrzeby pędzącego świata, by go odzwierciedlała. Zimny realizm promowany przez akademików nie dawał takich możliwości. W tej atmosferze miał się narodzić ruch, który nie tylko wstrząsnął zastanym porządkiem w sztuce, ale także utorował drogę dla wielu nowoczesnych nurtów w malarstwie – od ekspresjonizmu po abstrakcjonizm.
Młodzi rewolucjoniści
Wszystko zaczęło się w Paryżu, który był niekwestionowaną stolicą artystycznego świata. Tam doszło do pierwszego spotkania przyszłych impresjonistów, czyli Cloude’a Moneta, Eduarda Maneta, Auguste’a Renoira, Edgara Degas’a, Camille’a Pissarra i innych. Malarze szybko się zaprzyjaźnili, połączyła ich młodość, miłość do sztuki i niechęć do Akademii – prawie żaden z nich nie miał formalnego wykształcenia. Razem przesiadywali w kawiarniach i wyruszali na wspólne plenery. Wierzyli, że aby malarstwo miało siłę oddziaływania, musi pokazywać otaczającą rzeczywistość. Chcieli zatem realizmu, ale innego niż ten akademicki. Pragnęli tak wiernie, jak to tylko możliwe, oddawać wrażenia z tego, co widzą i co się dzieje dookoła. Oznaczało to, że muszą malować szybko, krótkimi pociągnięciami pędzla, bez żmudnych podmalówek i długotrwałego mieszania farb. Nakładali więc często czyste kolory bądź jedynie rozbielone. Zamiast w nieskończoność dopracowywać szczegóły, przechodzili do kolejnych obrazów. To sprawiało, że w oczach współczesnych miały szkicowy charakter. Tak w dużym skrócie ukształtował się styl dziś znany jako impresjonizm.
Narodziny impresjonizmu
Młodzi malarze zadebiutowali w 1863 r. na tak zwanym Salonie Odrzuconych. W XIX wieku najważniejszym miejscem, gdzie artyści mogli prezentować swoją twórczość, był Salon, czyli dwie doroczne wystawy. W 1863 r. jury odrzuciło 2783 obrazy z 5000 zgłoszonych. Surowość ocen została uznana za przesadną nawet przez cesarza Francji, Napoleona III, który polecił zorganizować Salon Odrzuconych dla tych, którzy nie mogli się zaprezentować na oficjalnym Salonie. Tam świat po raz pierwszy mógł zobaczyć m.in. „Śniadanie na trawie”, które przyjęło się uważać za początek malarstwa nowoczesnego. Prasa w niezbyt pochlebny sposób zaczęła się rozpisywać o niepokornych malarzach. Krytyków drażniły przypadkowe, ich zdaniem, ujęcia i niechlujny styl malowania. Dopiero ok. roku 1872 po debiucie obrazu Moneta „Impresja. Wschód słońca” ochrzcili nowy nurt impresjonizmem.
Choć dziś impresjonizm jest uznawany za jeden z klasycznych stylów w sztuce, powstał w akcie buntu przeciwko zastanym normom. Jego dynamizm, barwność i pokazywanie otaczającego świata na początku było uznawane za wadę, a wręcz skandal. Okazało się jednak, że publika potrzebowała tego, a nie wymuskanych obrazów absolwentów akademii sztuki. Na tym polega fenomen impresjonizmu, który nie traci na popularności do dziś.
Impresjonizm: fenomen najpopularniejszego kierunku malarskiego na świecie