Zdecydowanie warto wracać – przynajmniej do niektórych – książek i odkrywać je na nowo. Do jednych ze względu na ich znaczenie i wpływ na literaturę, a do innych choćby dlatego, że wciąż mogą zaciekawiać, bawić i zapewniać długie wieczory z wciągającą lekturą. Oto subiektywna lista dziesięciu wartych polecenia tytułów z lat 30. XX wieku. Z różnych gatunków, więc każdy powinien znaleźć coś dla siebie. „Dziesięciu Murzynków” – Agatha Christie
Współcześnie znana lepiej jako „I nie było już nikogo”. Chyba najsłynniejszy kryminał tej autorki, więc aż żal nie spróbować samemu rozwikłać nakreślonej przez nią zagadki. Wyspa odcięta od świata, 10 osób zebranych przez tajemniczego gospodarza i kolejne wersy dziecięcej wyliczanki, które goście odnajdują w swoich pokojach. Do tego śmierć, która czai się w każdym kącie. Zafascynowani współczesnymi kryminałami, może zmęczeni trochę tym jak wiele pomysłów już w nich się powtarza, sięgnijmy po mistrzów gatunku, którzy tworzyli podwaliny popularności tego gatunku jak Christie, czy piszący w podobnym okresie Hammett, Simenon, czy Chandler.
„Ja, Klaudiusz” – Robert Graves
To fascynująca powieść historyczna napisana w formie pseudo autobiografii cesarza rzymskiego Klaudiusza. To nie tylko barwna opowieść o starożytnym Rzymie za czasów cesarzy: Augusta, Tyberiusza i Kaliguli, ale również wciąż aktualny obraz sprawowania władzy, szaleństwa, pychy, intryg i rozgrywek. I chyba właśnie to sprawia, że książka przyciąga kolejne pokolenia. „Ja, Klaudiusz” znana jest między innymi dzięki ekranizacji, ale to pozycja, która wymienia się wśród 100 najlepszych powieści wszechczasów. To obowiązkowa lektura dla wszystkich, aby mogli przekonać się, że książki historyczne nie muszą być nudne.
„Nowy wspaniały świat” – Aldous Huxley
Lektura dziś chyba trochę zepchnięta jest w cień przez słynny Rok 1984 Orwella. Antyutopii powstało potem jeszcze sporo, ale to właśnie te pierwsze są najbardziej interesujące i wymagały chyba najwięcej odwagi i wyobraźni, by pod płaszczem przyszłości, przekazać współczesnym czytelnikom własne wizje i ostrzeżenia. Wspólność, identyczność, stabilność – jak zwykle piękne założenia i hasła obiecujące raj na ziemi, wyglądają pięknie tylko w teorii. Klonowanie ludzi, konsumpcjonizm, technicyzacja wtedy budziły zdziwienie, a czy dziś taka wizja nadal może być zaskakująca lub wzbudzać kontrowersje? Niezależnie od odpowiedzi, po „Nowy wspaniały świat” warto sięgnąć, choćby po to by samemu stwierdzić, na ile słuszne mogły być oskarżenia o plagiat, stawiane przez polskiego autora Mieczysława Smolarskiego. On nie miał tyle szczęścia by dostać się do kanonu literatury XX wieku. To lektura nie tylko dla fanów Sci-Fi.
Zobacz także inne książki Aldousa Huxleya.
„Lenin” – Ferdynand Ossendowski
Jeżeli dotknęliśmy już utopii to pamiętajmy o tej, która w latach 30. XX wieku już umocniła się na wschodzie Europy i w Azji. Miała na długie lata pogrążyć dużą część świata w mroku. Pisał o tej rzeczywistości m.in. odkrywany ostatnio w Polsce na nowo Ferdynand Ossendowski. I właśnie jego książki powinny również znaleźć się w takim zestawieniu. Pasjonat, podróżnik, trochę awanturnik, a jednocześnie uważny obserwator i świetny pisarz napisał m.in. bardzo demaskującą biografię przywódcy rewolucji, za co potem przez wiele lat był na indeksie twórców zakazanych. To obowiązkowa lektura szczególnie dla zainteresowanych historią i Rosją.
„Mistrz i Małgorzata” – Michaił Bułhakow
Co prawda wydane zostało dopiero w latach 60., ale przecież tworzone było 30 lat wcześniej i właśnie tego okresu dotyczy. To powieść, którą bardzo trudno jest zaszufladkować i to jest właśnie w niej najbardziej cudowne. Szaleństwo i siły paranormalne wkraczają w szarą codzienność Moskwy i sprawiają, że nic już nie będzie wyglądać tak samo. Równolegle prowadzone opowieść o Jeszui, synu cieśli sprawia, że książka otwiera nas też na pytania filozoficzne, metafizyczne. To lektura dla wszystkich – ilu czytelników, tyle interpretacji i to właśnie sprawia, że książka „Mistrz i Małgorzata” zasługuje na miano wielkiej.
„Grona gniewu” – John Steinbeck
„Grona gniewu” to powieść, która przyniosła autorowi największą sławę i wiele nagród. Dramatyczna historia o prostych ludziach, których Wielki Kryzys w Stanach Zjednoczonych pozbawia wszystkiego. Wtedy miała wymiar publicystyczno-dokumentalny, ale i dziś może poruszać serca i zwracać uwagę na los tych, którzy są bezbronni wobec różnych wydarzeń globalnych i wielkiej polityki (np. krachu na giełdzie).
„Przeminęło z wiatrem” – Margaret Mitchell
Każde pokolenie i każda dekada musi mieć też takie historie – pełne wzruszeń, porywów serca, mniej lub bardziej szczęśliwie lokowanych uczuć. Bohaterka – piękna i pewna siebie Scarlett O’Hara aż trzy raz wychodziła za mąż, ale ile razy z prawdziwej miłości? Dziś modne są komedie romantyczne i romanse z happy endem, ale może warto sięgnąć po prawdziwy melodramat, przy którym wylano tyle łez?
„Kochanek Wielkiej Niedźwiedzicy” – Sergiusz Piasecki
Pewnie gdyby napisana została dziś, wzbudziła by podobne emocje, bo tu przecież nie chodzi o samą treść – pełną przygód, akcji, napięcia, ucieczek i zagrożenia. Najciekawsze jest to, że wszystkie te wydarzenia były udziałem autora, który swoim życiorysem fascynuje do dziś. Przemytnik, szpieg i awanturnik spędził w więzieniu ładnych parę lat i jednym z czynników przyspieszających jego ułaskawienie były właśnie próby literackie oraz wstawiennictwo m.in. Wańkowicza. Żeby było jeszcze ciekawiej – języka polskiego Piasecki nauczył się dopiero w więzieniu (był Białorusinem). „Kochanek Wielkiej Niedźwiedzicy” nie jest powieścią biograficzną (przynajmniej nie dosłownie), ale autor zawarł tam wiele z własnych doświadczeń życia „na pograniczu” i w wiecznym napięciu. Lektura dla tych, którzy lubią dreszczyk emocji i przyglądanie się życiu półświatka.
„Ferdydurke” – Witold Gombrowicz
Mimo, że czasem trudno przekonać się do powrotu do książek, do których czytania byliśmy zmuszani w szkołach, to są przecież pisarze, których aż wstyd nie znać. Obok Witkacego i Schultza to właśnie Gombrowicz zasługuje na to by znaleźć się w kanonie książek z lat 30. Groteska, słynne robienie gęby, upupianie i obalanie naszych „narodowych świętości” – można się oburzać, ale znać trzeba. To lektura dla tych, którzy lubią wyzwania.
„Kariera Nikodema Dyzmy” – Tadeusz Dołęga-Mostowicz
Ileż to razu już bawiliśmy się przy tym schemacie? Wystarczy trochę tupetu, bezczelności i byle prostak może wdrapać się na sam szczyt władzy. Autor napisał swą powieść z zemsty na władze sanacyjne, ale przecież takie układy, znajomości, naiwne uważanie, że jak ktoś ma stanowisko, to jest mądrym fachowcem, są aktualne w każdej epoce i przy prawie każdym rządzie.
10 książek wydanych w latach 30. XX wieku, jakie musisz przeczytać