Specjalistka od niełatwych tematów. Napisanie biografii księdza, który zdawałby się człowiekiem na wskroś nudnym i przewidywalnym, czy portretu ojca i syna w niełatwej relacji i zaszłościach zdają się być dla niej zupełnie naturalne. Drążenie pozornie wyczerpanego już tematu także. Magdalena Grzebałkowska, bo o niej mowa, podjęła się kolejnego zadania zgoła niemożliwego do realizacji. Jak bowiem napisać biografię kogoś, kto niewiele mówił, zostawił po sobie niewielki ślad, jeśli chodzi o zapiski czy listy, a nawet w wypowiedziach publicznych był mało wylewny? Jak się okazuje, nie ma dla autorki misji niewykonalnych.
Tyrmand i „dupa”
Jest tyle do opowiedzenia, drogi czytelniku! Zacznijmy od podstaw. Oczywiście Krzysztof Trzciński „Komeda” nie był twórcą jazzu w Polsce, a pierwszy powojenny festiwal jazzowy nie otwierał nikomu bram do raju. Jednakże jeśli w sprawę był zamieszany Leopold Tyrmand, jest więcej niż pewne, że będzie się działo!
A zatem początki. Krzysztof Komeda pojawił się na festiwalu w Sopocie wraz ze swoim Sekstetem Komedy. Sam był wówczas studentem medycyny, jego ekipa zawodowo parała się różnymi dziedzinami, zaś Tyrmand chętnie wziął udział w organizacji festiwalu. Świat prawie stanął na głowie, jednakże władze PRL szybko dopatrzyły się obrazy w uczestnikach z transparentami z pojedynczymi literami D, P, U i A. Litery przestawiano w dowolnej kolejności. Jest rok 1956. Czasy siermiężnej Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, kiedy artyści mieli wyznaczone trendy w sztuce i wszelkie wykraczanie poza ustalone standardy było traktowane z należytą surowością.
Upór i charyzma
Może właśnie dlatego tak wszystko pięknie wówczas rozkwitło? Na opór, na przekór, pomimo? Dla młodego studenta medycyny to nie mogło być łatwe. Wychowanie w rodzinie z tradycjami wpoiło mu konieczność podjęcia się zawodu lekarza. Wewnętrzne pragnienia pchały go już we wczesnej młodości do muzyki i tworzenia własnego stylu. Dodatkowo niełatwe czasy, w których przyszło mu dorastać i planować swoją przyszłość, komplikowały całość.
Krzysztof Komeda, człowiek przez wszystkich jego bliskich odbierany jako spokojny, nigdy nie podnoszący głosu, nie krytykujący, miał w sobie niezwykłą charyzmę. Bez unoszenia się gniewem czy krzykiem potrafił ustawić cały zespół zgodnie ze swoją myślą przewodnią. Spokojnym tonem oznajmiał swoją wolę i słowo stawało się ciałem. Tak powstał jego sekstet. Tak opanował grę na kolejnych instrumentach. Tak podejmował kolejne decyzje, niejednokrotnie niełatwe i zmuszające go do życia w biedzie, jak wtedy, gdy porzucił zawód lekarza.
Do bólu drobiazgowe
Magdalena Grzebałkowska wykonała tytaniczną pracę. Dotarła do wielu dokumentów (umowy na koncerty, oświadczenia, zaświadczenia itp.), do wielu osób dotąd nieznanych w historii Komedy (jak chociażby tajemnicza Maria), a nawet tych nielicznych dowodów pisemnych: pocztówek do rodziny czy listu do żony. Oddała wspaniale ducha epoki: nawet najmniej zorientowany czytelnik łatwo odnajdzie się w zawiłościach życia w Polsce w okresie PRL-u czy zrozumie trudne tło gospodarczo-polityczne, jakie wówczas panowało w kraju.
Jednakże chwilami miałam wrażenie, że ta drobiazgowość idzie w złym kierunku. Szczegóły sięgające daleko wstecz, związane z wyglądem jakichś mało istotnych osób, wreszcie nękanie – bo już tak to odebrałam – wspomnianej wyżej Marii nie tylko nie były dla całej sprawy istotne, ale zwyczajnie były przesadą. Poczucie, że autorka silnie chce udowodnić, że przyłożyła się do swojej pracy, czasami odrzucało od jej efektu. A przecież to historia naprawdę warta opowiedzenia i co najważniejsze – przeczytania! Ponieważ Grzebałkowska dokonała rzeczy niesamowitej. Sprawiła, że mimo tych oczywistych wad nie mogłam się oderwać od opowieści o Komedzie.
Jam session do rana
Nie znoszę Dżemum, a jednak przez całą książkę „Komeda. Osobiste życie jazzu” przewijał mi się przez głowę tekst „Wehikułu czasu”. Miałam nieodparte wrażenie, że fraza „jam session do rana, tam królował blues” jest wypisz wymaluj o historii Komedy. Czytelnik zostaje przeniesiony wehikułem czasu do tamtych nocy i tamtych dni. Do zakrapianych alkoholem sesji muzycznych. Do zadymionej sali i delirycznej nuty. Sięga po filmy Polańskiego, teksty Osieckiej, szuka Tyrmanda. Sprawdza bilety na Jazz Jamboree i zastanawia się, skąd to dziwne, nostalgiczne uczucie po lekturze, jakby świat nagle stracił naprawdę na wartości, gdy skończyło się czytać.
A przecież ja nawet nie lubię jazzu.
Źródło okładki: www.wydawnictwoznak.pl
„Komeda. Osobiste życie jazzu” Magdalena Grzebałkowska – recenzja