Życie w taborze
Życie w taborze nie należało do najłatwiejszych, a mimo to Papusza, jak inne Cyganki, nie chciała go zmieniać. Poczucie wolności, niezależności i bliskość z naturą były nadrzędnymi wartościami dla Romów. Angelika Kuźniak oddaje w swojej książce głos Papuszy, która przedstawiając swoją historię, zdobywa niemałą sympatię czytelników. Wszystko dzięki łagodności, skromności i szczerości, której na pewno nie można jej odmówić.
Papusza to reportaż spisany na podstawie nagrywanych rozmów. Książka zawiera kilka fotografii przedstawiających Papuszę na różnych etapach jej życia. Znajdziemy w niej kilka wierszy Cyganki w przekładzie Jerzego Ficowskiego, który odkrył Papuszę-poetkę i wraz z Julianem Tuwimem umożliwił jej rozwijanie pisarskiego talentu.
Cygańska poetka
Papusza szybko nauczyła się pisać, ale nie przyniosło jej to dumy wśród ludności romskiej. Wielokrotnie spotykała się z nieprzyjemnymi słowami rzucanymi w jej stronę, a nawet z przemocą. Nie było to, rzecz jasna, nic nadzwyczajnego. Ojciec czy mąż miał prawo uderzyć kobietę, bo takie było romskie niepisane prawo. Cyganie nie czytali i nie pisali, nie było im to do niczego potrzebne. Ona jednak chciała być inna, chciała pisać, czuła potrzebę przelewania słów na papier.
Gdy tak się stało, zamiast braw od najbliższych, została uznana za zdrajczynię i wykluczona z taboru. Nie bez powodu Julia Hartwig nazwała Papuszę „poetką przeklętą”. Jej talent i wiersze, które tworzyła, tak subtelnie opisujące naturę i kobiece życie, nastawiło przeciwko niej cygańską brać. W książce wielokrotnie napotkamy momenty, w których Papusza cierpi z powodu odsunięcia jej od społeczności. Niezrozumienie, osamotnienie, a nawet pogarda towarzyszyły jej każdego dnia.
Książka Angeliki Kuźniak przybliża historię Papuszy opowiedzianą jej własnymi słowami. Jest biografią naszpikowaną emocjami pełnymi żalu za społecznością, która się jej wyparła. Jednak Papusza nie żałowała pisanych słów. Nie mogła wyrzec się tego, co spływało jej przez rękę na papier, choć sama przyznała, że przez swoje wiersze i piosenki straciła cygańską przynależność, stając się nikim, bo asymilacja z ludnością polską była wręcz niemożliwa. Sama jednak nigdy nie wyrzekła się cygańskiego pochodzenia, które cały czas było dla niej dumą.
Wspomnienie o Papuszy
Po śmierci Papuszy jej poezja została nieco zaniedbana. Nie wracano do niej w szkołach, nie inspirowano się nią. W jej ślady nie poszły Cyganki i nie stała się romską bohaterką. Dlatego też książka Angeliki Kuźniak to wspomnienie, na które Bronisława Wajs bez wątpienia zasługuje. Spisane w łagodnym, gawędziarskim tonie, z licznymi retrospekcjami, które pokazują, jak trudne życie wiodła Papusza. Autorka w subtelny sposób pokazuje piękno bohaterki, a wraz z nim – jej tragizm. Jest to lektura, którą chłonie się szybko, ale pozostaje w pamięci na długo.
Źródło okładki: https://czarne.com.pl/
O Bronisławie Wajs wiemy niewiele, ale o Papuszy większość z nas słyszała. Wiemy, że była romską poetką, która wręcz upominała się o nazywanie jej „Cyganką”. Pochodzenie było dla niej dumą, a pisarski talent krzyżem, który musiała nieść do końca swych dni. Na niespełna dwustu stronach książki Angelika Kuźniak przedstawia nam sylwetkę Bronisławy Wajs, czyli tytułowej Papuszy, oraz wiele dotyczących niej, poruszających historii.