Kulisty pokrój roślin łagodzi ostre bryły nowoczesnych domów, dlatego rośliny łatwe do formowania są stale popularne w aranżacji ogrodów. Do formowania nadają się krzewy i drzewa liściaste oraz iglaste. Rośliny o kulistym pokroju kojarzą się przeważnie z parkami i zielenią miejską, ale coraz częściej trafiają też do przydomowych ogródków. Dawniej można było je spotkać w parkach przypałacowych i dworskich. Do formowania najlepsze są rośliny wolno rosnące, które długo zachowują nadany kształt.
Tuje i bioty - odmiany o kulistym kształcie
Rośliny z rodziny cyprysowatych są łatwe w formowaniu. Tuje, czyli żywotniki, to najpopularniejsze w Polsce cyprysy na żywopłot, sadzi się je też na rabatach. Według najnowszej klasyfikacji rozróżnia się tuje od biotów, czyli żywotniki zachodnie od żywotników wschodnich, i traktuje je jako odrębne rodzaje.
Polecane do formowania odmiany żywotników to:
Tuja Danica - wymaga minimalnego wysiłku, by uzyskała kulisty kształt - tuja tej odmiany naturalnie ma kształt okrągły, świetnie nadaje się na obwódki i jako dekoracja na trawniku,
Golden Globe, czyli Globosa Aurea - ma zielonozłote igły, naturalnie ma kształt kuli,
Rheingold - ma żółte i złociste igły, dorasta do 100 cm,
Hoseri - o ciemnozielonym kolorze, osiąga maksymalnie 100 cm, naturalnie ma kulisty kształt,
Meldensis - naturalnie kulista biota o ciemnozielonych igłach, dorasta do 100 cm.
W większości tuje i bioty są mrozoodporne. Żywotniki najlepiej sadzić na stanowiskach słonecznych lub półcienistych. Dobrze rosną w żyznej i przepuszczalnej glebie, lubią umiarkowaną wilgotność. Bioty są mało wymagające, rosną nawet w glebach wapiennych i nie wymagają zakwaszania podłoża.
Żywotniki przycina się co roku, niektóre odmiany nawet 2-3 razy w sezonie. Tuje i bioty w żywopłotach zwykle wymagają więcej uwagi niż osobniki rosnące na rabatach czy trawnikach. Przycinanie powinno polegać na usunięciu uszkodzonych i chorych gałązek oraz - jeśli chce się uzyskać konkretny kształt - na formowaniu bryły żywotnika. Tuje i bioty można przycinać od wiosny do sierpnia.
Żywotniki mają wiotkie i gęste gałązki, które łatwo usunąć przy użyciu sekatora ręcznego lub ewentualnie nożyc elektrycznych lub akumulatorowych.
Lawenda - pachnące i kolorowe kule w ogrodzie
Najpopularniejsza w Polsce lawenda wąskolistna daje się formować, jeśli ma zapewnione odpowiednie warunki do wzrostu. Lawenda lubi stanowiska nasłonecznione i ciepłe, które są osłonięte od wiatru. Najlepiej sadzić ją na podłożach piaszczystych lub wapiennych, przepuszczalnych.
Kulisty przekrój lawendzie można nadawać już w kolejnym roku po posadzeniu, zanim roślina się rozkrzewi. Przycinanie lawendy powinno być dwuetapowe:
* wiosną, na przełomie marca i kwietnia, należy pozbyć się chorych, uszkodzonych lub zbyt wybujałych gałązek, w pierwszym roku wzrostu lawendę należy skrócić o połowę,
* po przekwitnięciu, zwykle na przełomie października i listopada, należy usunąć zeschłe kwiatostany oraz część ich pędów (od około 5 do 8 cm).
Formowanie kulistego kształtu lawendy nie wymaga specjalnych narzędzi, przyda się do tego sekator.
Jukka też może być kulista - pielęgnacja jukki
Jukka (lub juka) na pniu uprawiana przeważnie w doniczkach kwitnie bardzo rzadko, ale jej “pióropusze” mogą mieć kulisty kształt. Zaletą juki w doniczce jest to, że można wystawić ją na taras lub do ogrodu bez obaw, że roślina zmarznie. Najlepiej rośnie na stanowiskach nasłonecznionych i osłoniętych od wiatru, powinna być regularnie podlewana.
Z kolei częściej spotykana w ogrodach juka karolińska kwitnie na biało (kwiaty mają kształt kielichów). Także lubi duże nasłonecznienie i nie przepada za przeciągami, dobrze rośnie w glebie zasadowej, lekkiej, piaszczysto-próchniczej, nie powinno się jej za mocno podlewać.
Formowanie juki jest zbędne, ponieważ ze względu na swoją budowę roślina i tak osiąga przekrój kulisty.
box:offerCarousel
Bukszpan wiecznie zielony najlepszy do formowania kształtów
Najłatwiejszy do formowania krzew to bukszpan wiecznie zielony. Ma wiele odmian, które mogą różnić się kolorystyką i wyglądem liści, ale większość z nich nadaje się do przycinania na kształt kul lub rzeźb. Najpopularniejszy jest bukszpan Suffruticosa, o zielonych, drobnych listkach i gęstym ugałęzieniu.
Bukszpan należy sadzić na stanowiskach słonecznych i w półcieniu, najlepiej w glebie zasadowej. Bukszpan przycina się i formuje wczesną wiosną i wczesną jesienią.
Gałęzatka kulista - okrągła roślina do oczka wodnego
Gałęzatka kulista to roślina wodna, która wygląda jak niewielkie zielone kulki - dorasta do 20, maksymalnie 30 cm średnicy. Zwykle uprawiana jest w akwariach, ale sprawdzi się też jako roślina do oczka wodnego. Pochłania zanieczyszczenia z wody i ją filtruje.
Gałęzatka kulista nie wymaga formowania, jej kształt jest naturalnie okrągły. Najlepiej rośnie w ciepłej wodzie, w temperaturze powyżej 20 stopni Celsjusza. Zimą należy ją zabrać do domu
Iglaki do formowania - sosna, cis, modrzew, świerk i inne
Kulisty kształt można nadawać również drzewom iglastym, jednak wymaga to cierpliwości, ponieważ to proces długotrwały. Przede wszystkim drzewko powinno być stosunkowo młode, by łatwo dało się przyciąć. Kulisty przekrój można nadawać sośnie, cisowi, modrzewiowi, jałowcowi, świerkowi czy jodle koreańskiej oraz wspomnianym już żywotnikom.
Warto wybierać iglaki wolnorosnące, które długo zachowują nadany kształt. Kuliste mogą być m.in.:
* cis pospolity,
* sosna górska,
* jałowiec wirginijski lub pospolity,
* świerk.
Wśród kulistych iglaków dominują te formowane na pniu (kulista korona wieńczy goły pień). Iglaki przycina się zwykle na wiosnę.
Nadawanie kulistego kształtu roślinom i wybór roślin
Wybierając rośliny do formowania, należy wziąć pod uwagę nie tylko ich wygląd, ale też wymagania. Ważne są stanowisko oraz rodzaj podłoża. Dobór roślin powinien być podyktowany także ich preferencjami co do odczynu gleby.
Rośliny przycina się przeważnie wiosną, choć niektóre wymagają też pielęgnacji jesienią, np. lawenda. Warto przestrzegać zalecanych przez specjalistów terminów przycinania, ale też kierować się zdrowym rozsądkiem, zwłaszcza jeśli chodzi o przycinanie jesienią. Zbyt późno obcięte gałęzie czy pędy mogą nie przetrwać zimy i osłabić całą roślinę.
Zwykle do formowania roślin wystarczy sekator, bardziej wprawieni ogrodnicy mogą używać też narzędzi elektrycznych lub akumulatorowych. Przed rozpoczęciem pracy narzędzia najlepiej nie tylko umyć, ale i odkazić. Zapobiega to przenoszeniu chorób.
Rośliny ogrodowe o kulistych kształtach