Uwielbiam książki o podróżach. Niekoniecznie muszą to być lektury o tematyce podróżniczej, które zamiast na człowieku skupiają się na obrazach. To książki o podróżach i poznawaniu nowych ludzi oraz siebie samego mają w sobie jakąś wciągającą siłę... może nawet magię. I nie wstydzę się przyznać, że lubię wracać do autorów, którzy już raz przykuli moją uwagę. Pociąg do czytania
Z Paulem Theroux spotkałem się po raz pierwszy przy okazji pewnego „Starego Ekspresu”. Tamtą książkę napisał ponad 30 lat temu i zawarł w niej kilka rewolucyjnych – jak mi się wtedy wydawało – tez dotyczących książek o podróżowaniu. Mimo swojej wiekowości książka pachniała świeżością i nową nadzieją. Tym chętniej więc sięgnąłem po drugą pozycję autorstwa Theroux – tym razem napisaną zaledwie kilka lat temu, ale za to również z pociągiem w tytule. I tu przyszło zaskoczenie i małe rozczarowanie. Wyszło bowiem na to, że autor zapomniał swoich nauk i popełnił wszystkie błędy, które wcześniej wytykał innym piszącym podróżnikom. I tak od samego początku wchodzimy w pewne malownicze schematy. Ale to nie do końca prawda...„Ostatni pociąg do Zona Verde” to zapis powrotu autora do Afryki. Był tu już kilkanaście lat wcześniej i wtedy również zdał relację z tego, co zobaczył. Książka jest przesycona niepokojem i chyba także smutkiem. Theroux kilkukrotnie wspomina o nieprzyjemnych odczuciach związanych z tym pobytem i drogą, która się przed nim rozpoczynała. Nie bez znaczenia jest choćby fakt, że opuszczając Kapsztad, zakupił bilet tylko w jedną stronę.
To nie jest radosna książka, ale to nie czyni jej też złą
Theroux systematycznie i bezlitośnie punktuje to, jak rozwija i cywilizuje się Afryka. Mając do dyspozycji własne wspomnienia i zapiski, porównuje to, co zmieniło się tam w ostatnich latach. A wydarzyło się sporo i można odnieść wrażenie, że były to całkiem pozytywne zmiany. Nie bez znaczenia były też olbrzymie kwoty, które przewinęły się przez kontynent, a którym towarzyszyło zainteresowanie całego świata. Najlepszym przykładem jest RPA – organizator mistrzostw świata w piłce nożnej. Pierwsza obserwacja wskazuje na to, że wreszcie zniknęła większość slumsów z okolic największych miast tego kraju, a wzajemna tolerancja mieszkańców o różnym kolorze skóry zaczyna przynosić efekty również na płaszczyźnie społecznej.
Theroux dość szybko wyprowadza czytelnika z błędu. Wprawdzie autor kilkukrotnie stara się znaleźć dobre strony obecnego stanu rzeczy, a spomiędzy wierszy przebija odrobina humoru. Jednak narrator jest przede wszystkim rzetelnym reporterem i nie pozwala czytelnikom trwać w złudzeniu. Ciężko było już na początku, ale kiedy Theroux rozpoczął swoją podróż na północ, można było odnieść wrażenie, że jest tylko gorzej. Osobiście wolę książki, które wprawiają mnie w dobry humor i pobudzają moją wyobraźnię w stronę raczej kolorowych obrazów. Jednak w tym wypadku czuję się kompletnie oszołomiony przez bezmiar nonsensu, jaki towarzyszy działaniom człowieka przy jednoczesnym zachowaniu przez niego nadziei. O ile w przypadku pociągu do Patagonii chciałem ruszyć w podobną podróż choćby następnego dnia, o tyle Afryka nie jest już taka pociągająca – za to wciąż dzika. Nie chodzi o to, że Theroux mnie zniechęcił. Nie wiem po prostu, czy miałbym tyle odwagi i sił. Jeśli sami chcielibyście się sprawdzić, to książkę dostaniecie na allegro za ok. 25 złotych.
Źródło okładki: www.czarne.com.pl
„Ostatni pociąg do Zona Verde” Paul Theroux – recenzja