Nie jest wielkim odkryciem fakt, że dzisiejsza kultura opierająca się głównie na mediach elektronicznych, szybkości przekazu, skrótowości w podawaniu treści, nie sprzyja spędzaniu wolnego czasu młodzieży przy lekturze. Internet i gry video zawsze na pierwszy rzut oka wydają się atrakcyjniejsze, gdyż w znacznie mniejszy stopniu wymagają wysiłku intelektualnego i użycia wyobraźni. Tym samym, chcąc zadbać o właściwy rozwój naszego dziecka, dobrze jest podsuwać mu propozycje lekturowe, które zachęcą go do obcowania z książką, pobudzając wyobraźnię, samodzielne myślenie, skupienie się na szczególe, a przy okazji dostarczą pewnych wartości pedagogicznych. Oferta współczesnych powieści dla młodzieży jest spora, warto jednak również zaproponować naszym dzieciom, te dzieła, na których sami się wychowaliśmy, zwłaszcza że wiele z nich przetrwało próbę czasu i ciągle niesie ze sobą sporą dawkę wspaniałej rozrywki.
Adam Bahdaj
Powieści tego jednego z najpopularniejszych w Polsce twórców literatury dla dzieci w XX wieku, stale są wydawane i czytane. Co istotne, mogą zainteresować zarówno dziewczynki, jak i chłopaków – chociaż trzeba przyznać, że bohaterami są w większości postacie płci męskiej. Atutem twórczości Bahdaja jest przede wszystkim bogata i różnorodna tematyka połączona ze świetnym stylem. Intrygi w powieściach budowane są niezwykle zręcznie, akcja jest szybka i błyskotliwa, a przy tym sama narracja odznacza się naprawdę sporą dawką humoru, który śmieszyć może nie tylko dzieci, ale i dorosłych. W samej fabule dostrzegalna jest dbałość o realia zdarzeń, które zostają opisane, o logikę i prawdopodobieństwo. Co więc przede wszystkim warto polecić dzieciom? Bahdaj stworzył pewien rodzaj pogodnej powieści detektywistycznej dla młodzieży i chyba od tego warto zacząć lekturę, a więc Wakacje z duchami, Uwaga! Czarny parasol czy *Kapelusz za sto tysięcy. Niezwykłe wydarzenia, zagadki, które muszą rozwiązywać bohaterowie będący zazwyczaj rówieśnikami młodzieżowych czytelników tych książek, to wszystko sprawia, że nie tylko chce się o tym czytać, ale również przeżyć przygodę, wyruszyć sprzed komputera, poświęcić swój czas zabawy na aktywność fizyczną i atrakcje przeżywane wspólnie z przyjaciółmi. Dla wielu młodych kibiców piłki nożnej niezapomnianą lekturą może być Do przerwy 0:1, jedna z najlepszych powieści Bahdaja opowiadająca o przygodach młodych chłopców, którzy na gruzach odbudowywanej po wojnie Warszawy, pragną wygrać piłkarski turniej dzikich drużyn – z pewnością książka ta może być inspiracją do walki z przeciwnościami losu nie mniejszą niż biografie współczesnych sportowców. Z kolei, jeśli chcemy, aby nasze dziecko poznało w powieściowej szacie pewne problemy życiowe, mogące spotkać każdego, warto przeczytać powieść Telemach w dżinsach*, obyczajową opowieść dla młodzieży mówiącą o trudach nastolatka w dążeniu do odnalezienia swojego ojca. Przy okazji autor pokazuje tu typowe problemy nastolatków jak pierwsze zauroczenie, poszukiwanie własnego miejsca na ziemi, zdobywanie doświadczeń życiowych i przyjaciół.
Zbigniew Nienacki
Wychowawca kolejnych pokoleń czytelników, który dzięki swojej twórczości skierowanej głównie dla młodzieży potrafił zaszczepić miłość do książek. Znany jest przede wszystkim jako autor powieści o Panu Samochodziku, których kolejne tomy powstawały przez dziesięciolecia, a i po śmierci autora cykl nie zanikł, gdyż inni twórcy ciągle kontynuują dzieło rozpoczęte przez Nienackiego jeszcze pod koniec lat 50. XX wieku. Czym zatem może skusić jego twórczość młodego czytelnika? Przede wszystkim już samą odmianą gatunkową, jaką wylansował Nienacki – „kryminałem dla młodzieży”. Połączony został w tu schemat powieści detektywistycznej ze sporą dawką dydaktyzmu, który jest podany z niezwykle dowcipny sposób. A bez wątpienia humor jest niezwykle istotnym składnikiem literatury, który może przyciągnąć młodych czytelników. Tytułowy Pan Samochodzik jest historykiem, którego praca polega na rozwiązywaniu wszelkich spraw związanych z kradzieżą, czy fałszerstwem dzieł sztuki. W rzeczywistości jest on detektywem, posiadającym rozległą wiedzę w dziedzinie historii, antropologii, historii sztuki, czy ekologii. Tu pojawia się istota popularności powieści Nienackiego – cała ta wiedza przekazywana przez autora poprzez postać głównego bohatera oraz jego umoralniające podejście do życia i obowiązków, podana jest w sposób niezwykle lekki i z humorem. Opowieść nie nuży, nie „udaje” podręcznika, a wręcz przeciwnie, zachęca do lektury, łącząc przygodę z edukacją, tym samym pokazując czytelnikowi, że prawdziwy bohater musi potrafić logicznie myśleć i mieć odpowiednią wiedzę, aby odpowiednio pokierować swoimi poczynaniami.
Zobacz także inne książki Zbigniewa Nienackiego.
Alfred Szklarski
Twórczość Alfreda szklarskiego podobnie jak w przypadku Nienackiego, dla wielu kojarzy się z jednym cyklem – serią książek o Tomku Wilmowskim. Powieści te do dzisiaj cieszą się uznaniem czytelników, którzy znajdą tam młodego bohatera, wraz z przyjaciółmi przemierzającego niemal wszystkie kontynenty (ściśle mówiąc, to wszystkie poza Antarktydą). Fabuła ma charakter sensacyjny, co w połączeniu z egzotyką miejsc, w których toczy się akacja, sprawia, że wielu młodzieńców nie będzie mogło oderwać się od lektury. Warto też dodać, że nie tylko główny bohater, ale i jego dorośli przyjaciele dla wielu stają się prawdziwymi idolami – ze względu na odwagę, ale także chociażby poczucie humoru. O ich postępowaniu decyduje etos rycerski, który determinuje ową dzielność i szlachetność. Dla młodych czytelników interesujące może być również... dorastanie wraz z Tomkiem. Akcja każdej kolejnej części nie jest oderwana od poprzednich, czas idzie do przodu, a więc i Tomek dorasta, z dziecka jakim jest w pierwszym tomie – Tomek w krainie kangurów, staje się dojrzałym mężczyzną, gdy cykl się zamyka w opowieści Tomek w grobowcach faraonów. Z pewnością istotne znaczenie ma tu również obecność elementów patriotycznych, gdyż akcja ma miejsce, gdy Polska ciągle jest pod zaborami, a bohaterowie zmuszeni są żyć na emigracji, zarabiając na chwytaniu dzikich zwierząt dla zoo. Losy Polski najbardziej są wyeksponowane w tomie Tajemnicza wyprawa Tomka, gdzie akcja przenosi się na Syberię. Część ta z pewnością może służyć jako lekcja historii, poruszając kwestię Polaków zesłanych na sybir.
Warto także zwrócić uwagę na trylogię Szklarskiego – napisaną wraz z żoną Krystyną – Złoto Gór Czarnych. Jest to wynik kilkunastu lat studiów autora nad historią i kulturą Indian północnoamerykańskich. W cyklu tym więc przygoda współistnieje z rzetelną wiedzą, pokazując losy kilku pokoleń Indian od XVIII wieku, aż do zamknięcia ich w rezerwatach.
Zobacz również inne książki Alfreda Szklarskiego.
Powieści dla młodzieży mają być przede wszystkim odpowiednią rozrywką, która może poskutkować właściwym rozwojem człowieka. Rozrywka staje się nią wówczas, gdy sprawia przyjemność, nie jest czymś, co młodzieniec potraktuje jako karę czy konieczność. Dlatego warto najpierw zorientować się, co dziecko lubi czytać, na co zwraca uwagę, oglądając telewizję czy nawet obrazki w książkach. Wówczas można zacząć podsuwać różne propozycje lekturowe, pamiętając, aby były one na określonym poziomie. Czasem jedna książka przeczytana za młodu może zdefiniować postrzeganie świata na resztę życia. Rzecz jasna nie chodzi tu o chęć zostania detektywem, czy poskramiaczem dzikich zwierząt, ale chociażby sposób postępowania w określonych sytuacjach, czy stosunek do innych ludzi bądź zdobywanej wiedzy.
Przygoda i historia w powieści dla młodzieży – Nienacki, Szklarski, Bahdaj