Świat Półsnu
Główny bohater, profesor etnologii, nauczyciel akademicki na poł etatu, jest na pozór zwykłym, szarym człowiekiem; lekkim odludkiem z zaleczonymi problemami psychicznymi. Jednak, jak wielu, skrywa on swoją mroczną tajemnicę. Od dziecka widzi rożnego rodzaju duchy, demony oraz inne zjawy, niedostrzegalne dla innych ludzi. Z czasem uczy się, jak przechodzić i powracać z alternatywnego świata, z którego pochodzą. Ze świata Pomiędzy – brudnego, szarego miejsca, zawieszonego gdzieś między niebem a piekłem, czegoś na kształt czyśćca, przestrzeni pełnej cierpienia, mroku, zawiedzionych nadziei oraz popiołu i kurzu. Nabierając praktyki w tych niezwykłych podróżach, zaczyna pomagać zbłąkanym duszom, niepotrafiącym stamtąd odejść. Niczym mitologiczny Charon, za symbolicznego obola, prowadzi je „w stronę światła”, na wieczny spoczynek.
Gdy okazuje się, że jego przyjaciel, jezuita, brat Michał, umiera w dziwnych okolicznościach, które bractwo chce za wszelką cenę zatuszować, protagonista postanawia zbadać co się naprawdę stało. Przyjaciel zostawia mu tajemnicze wskazówki. Tropy prowadzą do starożytnego zakonu drogi cierniowej i pism pustelnika z III wieku naszej ery. Wydaje się, że rozwiązanie kryje się w alternatywnej rzeczywistości. Sytuacja komplikuje się z każdą chwilą, a nawiedzające bohatera senne koszmary stają się coraz bardziej męczące. W międzyczasie w jego życiu pojawia się czarująco piękna wiedźma, a w świecie Pomiędzy ktoś ewidentnie na niego poluje. Znaki zapytania wciąż się mnożą. Jednak można być pewnym, że śmierć Michała nie była nieszczęśliwym wypadkiem.
W hollywoodzkim stylu
„Popiół i kurz” to mocna opowieść fantasy w klimacie mrocznego horroru. Nie zabraknie tu żadnego elementu charakteryzującego dobrą, rozrywkową prozę tego typu. Przemierzamy tajemniczy świat, pełen potworów, zjaw i niezbadanych, nawiedzonych miejsc. Mamy do czynienia z iście hollywoodzką kreacją głównego bohatera, który na motorze, w skórzanym płaszczu i z obrzynem u boku rozprawia się z kolejnymi przeciwnikami, starając się rozwiązać zagadkę i po prostu przetrwać. Na kartach książki uraczeni zostaniemy także opisem płomiennego romansu, który dodaje fabule nieco kolorytu i wprowadza ciekawą postać kobiecą. Wszystko dzieje się tu szybko, dynamika i efektowane sceny walk nadają powieści filmowy, wręcz komiksowy charakter, z którym dobrze współgra prosty i sugestywny język. Świat przedstawiony spowija aura niepokoju i zagrożenia. Główny motyw nawiązuje trochę do książek Dona Browna; jest starożytny zakon, tajemne rytuały i niewyjaśniona śmierć, i choć tematyka religijna nie wydaje się najważniejsza, to czasem przebija się na pierwszy plan. Jak widać, na pozornie prostą fabułę składa się wiele wątków – czytelnik z pewnością nie będzie narzekał na nudę. Grzędowicz połączył różne konwencje w jedną całość. Wyszło naprawdę nieźle.
Dla fanów
Zarówno miłośnicy twórczości autora, jak i fantastyki w ogóle nie będą zawiedzeni, lektura jest łatwa i przyjemna. Wciągająca, prosta fabuła nie pozwala się od niej oderwać. Nie ma tu za dużo refleksji nad życiem czy długich, nudnawych opisów, to zdecydowanie książka dla czytelników preferujących szybką akcję. Oczywiście znajdziemy kilka wad. Do tych zdecydowanie należy zakończenie, wydaje się, że powieść się urywa, brakuje jej spektakularnego finału – fani „Pana Lodowego Ogrodu” mogą być rozczarowani. Dla niektórych fabuła może sprawiać wrażenie nieco sztampowej, jak wspomniałem, za bardzo hollywoodzkiej, jednak jej konstrukcja zupełnie nie przeszkadza w czerpaniu przyjemności z lektury. O klasie dzieła niech świadczy fakt, że w 2006 roku (rok pierwszego wydania) zostało ono wyróżnione prestiżową nagrodą im. Janusza A. Zajdla – jedną z ważniejszych na polskim rynku fantastyki. Jeżeli ktoś nadal nie jest przekonany, zachęcam zajrzeć do antologii „Demony” i przeczytać opowiadanie „Obol dla Lilith”, które w książce pełni funkcję prologu. Po jego lekturze będzie można poczuć przedsmak tego, co czeka nas, gdy sięgniemy po „Popiół i kurz”.
Zobacz także inne książki Jarosława Grzędowicza.
źródło okładki: fabrykaslow.com.pl
Jarosław Grzędowicz nie pisze zbyt wiele, lecz gdy już się za coś zabierze, z reguły wychodzi mu świetnie. Miłośnicy polskiego fantasy powinni kojarzyć go przede wszystkim z epickiej, czterotomowej sagi „Pan Lodowego Ogrodu”, która swego czasu była niezwykle popularna wśród fanów gatunku. Nie należy jednak zapominać, że autor może pochwalić się także paroma innymi, równie udanymi utworami, które są nieco mniej znane. Jednym z nich jest „Popiół i kurz. Opowieść ze świata Pomiędzy”.