Najważniejszą rzeczą, którą musimy wiedzieć o oleju przekładniowym w skrzyni biegów, jest to, że - wbrew plotkom – zużywa się i trzeba go wymieniać. Warto dokładnie przeczytać instrukcję obsługi pojazdu i poznać zalecenia jego producenta. Wskazówki dotyczące wymiany oleju w skrzyni biegów są czasem trudne do znalezienia. Pewną regułą jest to, że po raz pierwszy powinna nastąpić po przebiegu od 60 000 do 100 000 km. Kolejne należy wykonywać już po 30 000–40 000 km.
Czym grozi brak wymiany oleju
Po prostu awarią. Zaczyna się bardzo delikatnie. Czasem trudno wrzucić jakiś bieg, lewarek stawia lekki opór, skrzynia chodzi ciężko i hałasuje. Te objawy nasilają się zimą, każdy olej ma bowiem określoną lepkość. Spada ona w niskich temperaturach i objawia się na początku problemami z wrzucaniem biegów. Jest to oznaka faktu, że olej po prostu zaczyna tracić swoje właściwości. Pracuje wtedy gorzej w niskich temperaturach, ale i w wyższych (jest za rzadki). Trzeba też wiedzieć, że rozgrzewa się do stu kilkudziesięciu stopni Celsjusza. Elementy skrzyni biegów pracują pod sporym obciążeniem i jeśli nie są właściwie smarowane, zużywają się w przyśpieszonym tempie. Olej przekładniowynie tylko smaruje skrzynię, zawiera również mnóstwo dodatków: antykorozyjnych, zapobiegających spienianiu się, przeciwutleniających i wiążących wodę.
Źle smarowane elementy szybko pogarszają stan skrzyni biegów – zaczynają w niej krążyć opiłki metalu, szybciej wyrabiające mechanizmy. W większości przypadków wymianę oleju w skrzyni lepiej zostawić mechanikowi – ma odpowiedni sprzęt, będzie wiedział, jak to wykonać szybko i skutecznie, oraz co zrobić z przepracowanym olejem.
Jaki olej wybrać
Z reguły w ręcznych skrzyniach biegów stosuje się oleje klas API GL-4 oraz GL-5. W automatycznych – oleje typu ATF. Nie warto wybierać olejów mineralnych, lejmy syntetyczne, bo od dawna przewyższają mineralne odpowiedniki pod każdym względem. Klasyfikacja API jest uzupełniana przez normę J306. Określa lepkość oleju w zależności od temperatury. Jest ona oznaczana literami SAE oraz liczbami – od 70 do 250. Uwaga: olej w skrzyni biegów wymieniamy zawsze na taki, jaki zaleca producent pojazdu lub samej skrzyni. Musi on spełniać określone zadania i mieć określone parametry. I powiedzmy sobie uczciwie: temperatury zewnętrzne nie mają tu wielkiego znaczenia. Nawet bardzo ostra zima nie powinna skłaniać do wybierania oleju o podwyższonej lepkości przy niskich temperaturach. Olej musi pracować w każdych warunkach, będzie przecież krążył w skrzyni biegów również wiosną i latem. Jeśli chcemy mieć pewność, że ten element nie sprawi nam problemów w okresie mrozów, po prostu zlećmy wymianę oleju przed zimą. To w zupełności wystarczy.
Pamiętajmy, że w zasadzie każdy koncern motoryzacyjny ma własne wymagania co do oleju w skrzyni biegów, więc trzeba dobrze odczytać wszystkie parametry przed jego kupnem, by mieć pewność, że bierzemy to, co trzeba. Ma to znaczenie również w przypadku automatycznych skrzyń biegów. Określa się je zbiorczo skrótem ATF (Automatic Transmission Fluid), ale skrzynie dzielą się na tradycyjne, hydrokinetyczne (AT), sekwencyjne (AMT i DCT) oraz bezstopniowe (CVT), a do każdej lejemy inny olej. Jeśli nie mamy pewności, czy do naszego auta będzie pasowało dane smarowidło, skorzystajmy z wyszukiwarek na stronach producentów oleju.
Jeśli nie wymienisz oleju w skrzyni biegów, to wymienisz… skrzynię biegów – brzmi stara prawda. Okres przed zimą to dobry czas na zmianę tego smarowidła. A co robić, jeśli zapowiadane są bardzo niskie temperatury?