Przez zabawę w kosmetycznego detektywa i analizę składów można dojść do ciekawych wniosków. Wiele produktów jest podobnych do siebie, ale istnieje też sporo takich, których składy nie pokrywają się z deklarowanym na opakowaniu działaniem. Aby to sprawdzić, wystarczy wiedza o składnikach kosmetycznych i dostęp do Internetu.
Lista składników – gdzie jej szukać?
Zwykle producenci chwalą się aktywnymi składnikami produktów, umieszczając ich spis w widocznym miejscu na opakowaniu. Lista składników to jednak coś innego – to kompletny opis wszystkich substancji, które znalazły się w kremie czy żelu, nie tylko tych aktywnych. Szczegółowy opis składu kosmetyku musi być na opakowaniu. Jeśli to tuba lub butelka bez dodatkowego opakowania kartonowego – to na niej, a jeśli jest kartonik – całkiem możliwe, że właśnie tam ją umieszczono. Lista przygotowywana jest zgodnie z wykazem INCI (International Nomenclature of Cosmetic Ingredients), czyli nazewnictwem ujednoliconym dla wszystkich substancji dostępnych w kosmetykach. Wszystkie nazwy związków chemicznych zapisuje się po angielsku, a wyciągi roślinne oznacza się, używając ich nazw łacińskich. Nazwy składników umieszczone są zawsze w kolejności zgodnej z wielkością ich proporcji – od tego, którego w kosmetyku jest najwięcej, do tego, którego jest najmniej. Zapisy precyzują także, w którym miejscu powinna być lista – zawsze na opakowaniu, o ile tylko jest na tyle duże, by się zmieściła. Jeśli nie, należy dołączyć ulotkę. W praktyce producenci umieszczają listę składników na tylnej ściance opakowania (czy to właściwego, czy zewnętrznego kartonika), a czasami także na ulotce, o ile jest dołączona.
Królowa jest tylko jedna
Większość kosmetyków do mycia i pielęgnacji składa się głównie z wody. Czasem jest to woda niezwykła: mineralna (kosmetyki MAC), aloesowa (z sokiem aloesowym, ma działanie nawilżające), woda z lodowca Aubrey. Istotne jest to, co znajduje się na kilku pierwszych pozycjach za wodą.
Na tropie SLES
Jeśli tuż za wodą są detergenty, ważne, by nie był to drażniący, wysuszający skórę SLS czy SLES (laurylosiarczan sodu, etoksylowany laurylosiarczan sodu). Dlaczego więc tak powszechnie się ich używa? Po pierwsze – dobrze zmywają brud. Po drugie – pienią się, a konsumenci to uwielbiają. Po trzecie – są tanie i przebadane, a ich stosowanie nie jest zakazane. Znajdziemy je w kosmetykach do mycia ciała, rąk, włosów, twarzy oraz... w płynach do naczyń czy do podłóg (tam oczywiście w większym stężeniu).
Nie ma jednoznacznej odpowiedzi na pytanie, czy używanie kosmetyków z SLES faktycznie nam szkodzi (nie ma co do tego wątpliwości w przypadku alergików). Wiadomo jednak, że wysuszają one skórę. Okazuje się więc, że nawet nawilżające czy odżywcze płyny i szampony wysuszają skórę, a dodatkowe substancje odżywcze tylko niwelują ten problem. Lek jest więc zarazem przyczyną. Jeśli zatem zależy nam na odżywieniu i nawilżeniu, są dwie drogi: kosmetyki naturalne (mydła i szampony, gdzie bazą myjącą są olejki znane z właściwości oczyszczających, np. laurowy) albo kosmetyki z mniej drażniącymi detergentami, np. Betaina (Betaine), Decyl Glucoside, Disodium Laureth Sulfosuccinate.
Alkohol w kosmetykach – przyjaciel czy wróg?
Kolejnym składnikiem bardzo powszechnie występującym w produktach kosmetycznych jest alkohol. Jeśli zajmuje w składzie jedno z pierwszych miejsc, zawsze warto sprawdzić, dlaczego. W perfumach jest nieodzowny. To od niego zależy stabilność i moc zapachowej mieszanki. A czy zastanawialiście się kiedyś, dlaczego marki kosmetyczne produkują specjalne mgiełki do włosów, skoro dla uzyskania zapachu można je zwyczajnie spryskać perfumami? Czyżby czysty marketing i dublowanie produktów dla zwiększenia sprzedaży? Bynajmniej. Alkohol ma działanie mocno wysuszające. Może podrażniać skórę i niszczyć włosy. Dlatego perfumy są dobre, ale na ciało (w niewielkiej ilości) lub na odzież, gdy nie mamy alergii. Na włosy natomiast obowiązkowo nakładamy kosmetyki bezalkoholowe. Używamy ich także wtedy, gdy chcemy spryskać ciało zapachem dla odświeżenia (to dlatego letnie edycje wód toaletowych to spraye zapachowe bez alkoholu).
Włosy nie lubią alkoholu, dlatego powinno się go unikać w kosmetykach do ich pielęgnacji. Nieco inaczej wygląda natomiast sytuacja w przypadku kosmetyków do pielęgnacji skóry głowy. Popularne wcierki i toniki zawierają alkohol, bo działa ściągająco i ułatwia penetrację wyciągów roślinnych i witamin w głąb skóry. Jeśli zatem na wcierce widzimy składnik alkoholopodobny, nie ma się czym martwić.
Od kilku lat dermatolodzy radzą uważać z produktami do cery młodej, szczególnie tonikami, które w składzie bardzo często zawierają właśnie alkohol (a są to naprawdę znane linie produktowe, od drogeryjnego Clean&Clear po selektywny płyn złuszczający Clinique). Pierwsze wrażenie przyjemnego odświeżenia i ściągnięcia ustępuje niestety powierzchownemu wysuszeniu skóry twarzy, co prowadzi do pobudzenia aktywności gruczołów łojowych – efekt błędnego koła murowany. Skóra tłusta robi się jeszcze bardziej tłusta.
Konserwanty na cenzurowanym
W ostatnich latach w kosmetyce zapanowała moda na naturalność. Jej ofiarą padły m.in. konserwanty. Coraz większa rzesza producentów stara się je eliminować ze swoich produktów albo... ukrywać ich istnienie. Zanim jednak przejdziemy do listy „za i przeciw”, trzeba sobie jasno powiedzieć: konserwanty nie są dodawane bezpodstawnie do kremów czy maseczek. Głównym składnikiem większości kosmetyków jest bowiem woda. A ta, mimo wielu wspaniałych właściwości, ma też poważną wadę: rozwijają się w niej bakterie i inne szkodliwe dla nas mikroorganizmy. Konserwanty niwelują ten problem, a ponadto mają wpływ na utrzymanie konsystencji, zapachu i koloru preparatu. Dlatego też całkowite zrezygnowanie z nich jest w przypadku niektórych kosmetyków niemożliwe. Można jednak świadomie dokonywać wyborów, kierując się zdrowym rozsądkiem i znajomością składników kosmetycznych. INCI przydaje się m.in. do tego, by ocenić, ile i w jakich stężeniach (mniej więcej) konserwantów znajdziemy w danym produkcie. Im dalej na liście – tym bezpieczniej dla skóry, tym mniejsze prawdopodobieństwo wystąpienia alergii i podrażnień. Których konserwantów najlepiej unikać? Badania wskazują na największą szkodliwość parabenów, formaldehydu, thiomersalu. To trio w składzie powinno być lampką ostrzegawczą dla osób o wrażliwej skórze, rodziców kupujących kosmetyki dla swoich dzieci i dla każdego świadomego konsumenta. Po co płacić za coś, co potencjalnie szkodzi?
Droższy znaczy lepszy?
Praktyczna analiza składu kosmetyków prowadzi do wniosku, że nie ma zależności między jakością a ceną kosmetyku. A raczej – nie musi być. Oczywiście są kosmetyki drogie ze względu na trudne do pozyskania, czyste składniki lub wyjątkowy sposób ich mieszania, jednak większość marek – czy drogich, czy tanich – nie unika tanich składników (jako przebadanych i sprawdzonych). Czy kupimy szampon za 5 zł, czy za 75 zł – w składzie możemy znaleźć dużo SLES. W kremach za 10 zł jest podobna ilość oleju mineralnego (pochodny ropy naftowej, może zapychać i podrażniać skórę) jak w serum odmładzającym za 300 zł. Nie ma więc żadnej gwarancji, że kupując bardzo drogi produkt, nie spotkamy na liście INCI żadnego nielubianego składnika. Tylko skrupulatna analiza składów podczas zakupów może dać pojęcie o rzeczywistej zawartości produktu.
Dobre, bo polskie!
Na szczęście w Polsce jest wiele produktów bezpiecznych i dobrej jakości (dużo więcej niż np. na rynku brytyjskim), a trendy ekokosmetyki przyjęły się bardzo dobrze. Dzięki temu powstało kilka marek produkujących preparaty naturalne i zdrowe dla skóry, a i wśród wcześniej istniejących producentów widać reakcję na trendy w postaci produkcji ekologicznych linii pielęgnacyjnych czy kąpielowych. Wśród najlepszych warto wymienić np. Pat&Rub Kingi Rusin (tylko ekokosmetyki, wyłącznie naturalne składniki), Organique (kosmetyki kąpielowe o naturalnym składzie), Biały Jeleń(marka popularnych mydeł doczekała się pełnej linii kąpielowej, także w wersji dla panów), Orientana (kosmetyki do kąpieli i pielęgnacji produkowane według starych, wschodnich receptur) czy ekologiczna linia Bielendy (naturalne masła i peelingi do ciała z prawdziwymi olejami z roślin i kryształkami cukru).
Warto czytać etykiety, aby rozpoznać kosmetyki naprawdę godne zaufania, pełne dobroczynnych wyciągów roślinnych, olejów i łagodnych środków myjących.
Balsam do ciała nawilża, krem do twarzy przeciwdziała zmarszczkom, a szampon do włosów myje je i zapewnia im puszystość. Wiemy dokładnie, jakie działanie deklarują producenci na opakowaniach kosmetyków, ale skąd wiadomo, czy wspomniany szampon lub balsam naprawdę działają? I dlaczego producenci coraz częściej, zamiast pisać o tym, co zawierają kosmetyki, mówią, czego w nich nie ma? „Zero parabenów, silikonów, SLES” – co to właściwie znaczy?