Reportaż Macieja Czarneckiego „Dzieci Norwegii” jest próbą wyjaśnienia wątpliwości i rozwiania mitów, jakie narosły wokół niesławnej instytucji. Czarnecki dotarł do wielu polskich i polsko-norweskich rodzin, które przeżyły interwencję Barnevernetu i podjął próbę zrelacjonowania ich przeżyć w możliwie obiektywny sposób. W efekcie powstał reportaż wielostronny, pokazujący złożoność norweskiego systemu opieki społecznej.
Historie niejednoznaczne
Co myśleć, kiedy urzędnicy wkraczają znienacka do domu polskich emigrantów od lat mieszkających w Norwegii i zabierają im dzieci, choć rodzice twierdzą, że nigdy nie podnieśli na nie ręki? A co, jeśli te same dzieci w rozmowach z przesłuchującymi je psychologami twierdzą, że mama je biła? Śladów przemocy nie widać, rodzina wydaje się zupełnie zwyczajna, a jednak dziecko uparcie twierdzi, że dostawało klapsy. Tylko czemu mówi to samo matce, której odbiera wtedy mowę i która nie wie, co o tym myśleć? Czy to możliwe, że urzędnicy tak manipulowali najmłodszymi, że te powtarzały to, co zostało im wmówione? Jaki ktoś miałby interes w namawianiu ich do tego, żeby kłamliwie oskarżały rodziców o przemoc?
Tego typu historie pojawiają się w reportażu Czarneckiego, który nie opowiada się za żadną ze stron. Zdaje uczciwą relację, która uwypukla wszystkie niejasności. Barnevernet to instytucja, która reaguje natychmiast, kiedy tylko istnieje cień podejrzeń, że dzieciom dzieje się jakakolwiek krzywda. W teorii system zbudowany jest tak, żeby chronić najmłodszych, ale również gwarantuje rodzicom prawo do obrony własnych racji. Czy jednak zawsze tak to działa?
Czynnik ludzki
Barnevernet to przecież ludzie, którzy w tej instytucji pracują. Bywają omylni, są też niezbyt wrażliwi – może ze względu na to, że w Norwegii stosuje się raczej chłodne podejście do wychowania dzieci albo po prostu przez to, że pracując z krzywdzonymi dziećmi zdążyli się uodpornić i znieczulić. Czarnecki przedstawia racje obu stron, cytując ekspertów, dziennikarzy, próbując docierać do akt poszczególnych spraw i rozmawiać z urzędnikami. Zwraca też uwagę na to, o czym wielokrotnie nie wspomina się w polskich relacjach medialnych, a mianowicie, że Barnevernet równie często interweniuje w rodzinach norweskich, i że w większości przypadków są to interwencje w pełni uzasadnione.
Każdy przypadek jest inny
Niemniej historie, które relacjonuje Czarnecki, bywają szokujące. Czytelnik może czuć się wstrząśnięty brakiem empatii i niekompetencją norweskich urzędników, którzy zabierają dzieci matce i oddają je pod opiekę ojca, który je molestuje seksualnie. Matka jest jednak Polką, a ojciec Norwegiem, czyli w oczach Barnevernet jest osobą bardziej godną zaufania. A może tak nie jest? Może przyczyną takiego rozwoju wydarzeń jest fakt, że matka słabo mówi po norwesku i nie potrafi przedstawić siebie w wystarczająco korzystnym świetle?
Dzieci Norwegii to książka w wielu miejscach wstrząsająca i na pewno ważna. Pokazuje, jak trudno o jednoznaczną ocenę tego, o czym się czyta w mediach, a także dowodzi, że idealnie działające państwo opiekuńcze jest tylko mitem. Czy to znaczy, że jego założenia są złe? Warto przeczytać, żeby wyrobić sobie własną opinię.
Źródło okładki: www.czarne.com.pl
Od czasu do czasu w mediach pojawiają się informacje o Polakach, którym norweska instytucja Barnevernet bez żadnych ostrzeżeń odebrała dzieci. W powszechnej opinii wystarczy niczym niepodparty donos nielubiącego Polaków sąsiada, by dzieci trafiły do rodziny zastępczej. Czy tak jest rzeczywiście?