Szympansy często miewają konflikty i są agresywne, zaś bonobo wręcz przeciwnie, nie dość, że są empatyczne, to zamiast bójek preferują bogate i wyuzdane życie seksualne. Oba te gatunki to bliscy krewni człowieka. Wnikliwe wieloletnie obserwacje życia naszych krewniaków doprowadziły holenderskiego biologa Fransa de Waala do fascynujących wniosków.
Małpa małpie nierówna
„Małpa z dżungli wyjdzie, ale dżungla z małpy nigdy” – tym zagadkowym stwierdzeniem autor zaczyna się opowieść o świecie naczelnych, a dalej napięcie rośnie jeszcze bardziej.
Nie tylko ludzie zdolni są do odczuwania empatii. Samica bonobo uratowała poturbowanego szpaka, gorylica pomogła kilkuletniemu chłopcu, który wpadł do wybiegu dla małp w zoo. Okazuje się, że to nie są wyjątkowe przypadki, ale zachowania typowe dla małp człekokształtnych. Brutalna agresja w świecie szympansów ma natomiast wiele wspólnego z ludzką walką o władzę. Podważa to teorię, że empatia jest wytworem rozwoju kultury człowieka. Wręcz przeciwnie – Frans de Waal w zachowaniu wspólnym człowiekowi i małpom dopatruje się biologicznych podstaw ludzkiej kultury.
Biologiczne podstawy ma nie tylko empatia, ale także zdolność do przebaczenia oraz jedność kobiet w obliczu nieszczęścia. Książka obnaża mechanizmy wielu zachowań ludzkich, a przy tym pokazuje, ile możemy czerpać z istniejącego dziedzictwa naczelnych. Lektura nie daje prostych odpowiedzi, ale stanowi próbę odkrycia prawdziwej natury człowieka i pokazuje, że jakkolwiek mamy wiele wspólnego zarówno z agresywnymi szympansami, jak i z pogodnymi oraz rozrywkowymi bonobo, to mamy też cechy odróżniające nas od małp człekokształtnych.
Świat małp a polityka
Obserwacje szympansów i bonobo doprowadzają autora do wniosków odnoście życia politycznego człowieka, gdyż wiele podobieństw nasuwa się samoistnie. Zabójstwa polityczne w świecie człowieka do złudzenia przypominają boje szympansów o dominację, a ludzkie sojusze wiele mają wspólnego z koalicjami zawieranymi przez małpy.
Demokracja, oligarchia, jedynowładztwo – różne formy rządów nie są właściwe tylko dla społeczeństw ludzkich. Tak jak u nas większość wygrywa wybory, tak w świecie szympansów grupa potrafi obalić samca, który jest na szczycie. Mężczyznami walczącymi o pozycję w grupie rządzą podobne mechanizmy co szympansami zabiegającymi o przywództwo w stadzie. De Waal zauważa, że ewolucyjna przeszłość przystosowała ludzi do władzy i stąd są oni wyczuleni na jej dynamikę.
„Małpa w każdym z nas” wprowadza nas w tematykę ewolucji. Ciekawie i przystępnie napisana książka oparta jest na badaniach nad małpami człekokształtnymi, zarówno na wolności, w naturalnym środowisku tych zwierząt, jak i w ogrodach zoologicznych. To znakomita lektura nie tylko dla biologów, ale dla wszystkich osób zainteresowanych bogatym światem naczelnych.
Książka dostępna jest także jako e-book (formaty EPUB i MOBI) za ok. 45 zł.
Źródło okładki: www.ccpress.pl
Czy można z zachowania szympansów wyciągnąć wnioski co do natury ludzkiej? Znany prymatolog pokazuje, że człowiek ma więcej wspólnego z małpami człekokształtnymi, niż by tego chciał.