Marcin Szczygielski jest pisarzem, który nie waha się sięgać po nowe motywy czy nowe rozwiązania fabularne. Jest znany z dobrze przyjmowanych, zarówno przez młodych, jak i starszych czytelników, powieści dla dzieci i młodzieży, ale również tworzy niezwykłe treści dla czytelników dorosłych. W „Sanato” nie tylko daje popis zabaw z fabułą, ale również sięga po niekonwencjonalne rozwiązania gatunkowe. Wreszcie, jak niewielu pisarzy, potrafi tchnąć w omawianą epokę życie, wciągnąć czytelnika w jej okres bez ostrzeżeń, zadbać o wszystkie detale i przedstawić ją bardzo realnie. Jakby czytelnik znalazł się właśnie tam, w omawianym przez niego roku 1931.
Opowieść oparta na faktach?
„Sanato” jest przykładem na to, jak legenda jakiegoś miejsca może przetrwać przez niemalże cały wiek i rozbudzić ciekawość czytelnika na tyle, że potraktuje historię niczym realne oddanie faktów. Jakkolwiek samo Sanato istniało naprawdę, tak jednak cała warstwa fabularna jest oczywiście fikcją. Co nie zmienia faktu, że opartą na prawdziwych wspomnieniach Stefanii Grodzieńskiej, której historii Szczygielski miał okazję niegdyś wysłuchać i która bardzo go zainspirowała.
Sanato funkcjonowało niegdyś jako sanatorium dla chorych na gruźlicę. Było to raczej miejsce, gdzie się umierało, niż ratowało życie, bowiem w tamtym okresie była to choroba śmiertelna. A jednak, paradoksalnie, w owej „umieralni” tętniło życie. Życie pozbawione już społecznych hamulców, pełne swoistego szaleństwa tej umierającej już młodości. W końcu skoro życie się kończy, zasada, by czerpać z jego resztek pełnymi garściami, wydaje się całkiem uzasadniona.
Oryginalny eksperyment.. społeczny
I tak oto autor wykorzystał wspomnienie i tchnął w nie zupełnie nowy pomysł, choć nie pozbawiony intertekstualności, bowiem szerokim echem w „Sanato” odbija się inna powieść o chorych na gruźlicę, czyli „Czarodziejska góra” Thomasa Manna, jednakże nie na tyle naśladowczym, by odebrać powieści Szczygielskiego oryginalność.
W „Sanato” Marcin Szczygielski potraktuje swoich bohaterów trochę jak uczestników eksperymentu społecznego. Zamknął ich pod jednym dachem, odseparowanym od cywilizacji, poddał strachowi związanemu ze zbliżającą się śmiercią, a do wszystkiego dorzucił eksperymentalną terapię, nazwaną chryzoterapią, czyli leczeniem złotem. Terapia jest nieco ryzykowna, bowiem nie ma jeszcze stuprocentowych dowodów na jej działanie ani nie są znane do końca efekty uboczne. Obserwowanie więc wszystkich tych powieściowych postaci jest równie fascynujące, co obserwowanie reakcji studentów podczas słynnego eksperymentu więziennego Zimbardo.
Piękno jak przekleństwo
Podobnie jak w „Poczcie królowych polskich”, głównymi bohaterkami Szczygielski ustanawia same kobiety. Postacią wiodącą jest Nina Ostromęcka, młoda mężatka, chorująca na gruźlicę i przebywająca w sanatorium wraz z mężem i to z jej relacji poznamy przebieg wydarzeń. Oprócz niej ważnymi postaciami będzie młodziutka Doris i zabójczo piękna Ira, zaburzająca swoim przybyciem stagnację i marazm panujące od dłuższego czasu w Sanato.
W Sanato leczyli się głównie ludzie z tak zwanych elit, było to miejsce niedostępne ludziom biednym. Zapewniano tu pełną obsługę lekarską, ale też związaną z typową codziennością pensjonatu – sprzątaniem, wyżywieniem i praniem. Codzienność jest podzielona na pory posiłków, które dla gruźlików muszą być regularne i częste. Oprócz tego obowiązkowa dzienna drzemka i przyjmowanie lekarstw. Zatem gdy do tej codzienności wkroczy nieziemsko piękna i piekielnie inteligenta Ira, Sanato szybko utraci swoją nudę i rutynę, a zyska nową, niekoniecznie dobrą energię, którą najbardziej będzie podsycała sama Ira wraz ze swoimi intrygami. Jej piękno wkrótce okaże się swoistym przekleństwem dla mieszkańców Sanato, a zwieńczenie fabuły istnym matem wobec czytelnika.
Powieść warta grzechu
„Sanato” Marcina Szczygielskiego to przede wszystkim świetna rozrywka czytelnicza. Warto zostawić sobie na jej lekturę odpowiednią dawkę wolnego czasu i najlepiej jakiegoś miejsca, w którym można się czuć bezpiecznie. Bo Szczygielski na pewno podważy to samopoczucie, dlatego warto o tym wcześniej pomyśleć. To jest książka, o której niełatwo zapomnieć, która nie rozczaruje, nawet jeśli nie jest się specjalnie fanem powieści grozy.
Zobacz także inne książki Marcina Szczygielskiego.
Źródło okładki: www.latarnik.com.pl
Eksperymentowanie z gatunkami jest o tyle ryzykowne, że nie zawsze musi trafić w preferencje czytelnika. Tym razem jednak mowa o przykładzie dobrego eksperymentu, nie tylko gatunkowego, ale również związanego z samą fabułą. Od leniwego popołudnia w sanatorium, do scen rodem z powieści Stephena Kinga. Śmiało można spekulować, że mamy nowego mistrza grozy.