Czytając książki w klimacie, który świetnie kreuje Joanna Szwechłowicz, zastanawiałem się, czy styl literacki można określać jako vintage. Współcześni pisarze literatury kryminalnej doceniają fakt, że nieco starodawna sceneria może świetnie dopełnić ten gatunek o element tajemniczości. Jeśli natomiast po klimat retro sięgają najmłodsi autorzy zagadek kryminalnych, to coś musi być na rzeczy. Joanna Szwechłowicz jest pisarką bardzo młodą. Jej dorobek literacki (a są to trzy powieści) można jednak potraktować jako spory. Dwie inne powieści, między innymi Tajemnica szkoły dla panien, również znalazły niemałe grono czytelników. Autorka jest z wykształcenia polonistką i socjologiem, absolwentką Międzywydziałowych Indywidualnych Studiów Humanistycznych, co może świadczyć o wielości jej zainteresowań. Ciekawym zderzeniem z jej stylem retro może być to, że prowadzi zajęcia między innymi na temat mediów elektronicznych.
Niby pensjonat, a tyle się w nim dzieje
Jeśli socjologia to także psychologia społeczna, ta druga dziedzina wiedzy daje o sobie znać w prozie Joanny Szwechłowicz. Mamy bowiem w jej powieści obraz środowiska z postaciami niejednoznacznymi, czasem zyskującymi dopiero przy dłuższym poznaniu. Pretekstem do rozkręcenia się akcji w Sile wyższej jest zniknięcie poznańskiego proboszcza Wojciecha Kalinowskiego. Jest rok 1939, co wzmacnia klimat niepokoju. Mimo to lokalne władze kościelne nie powiadamiają policji, chcąc uniknąć skandalu. Zakładają, że proboszcz żyje i należy namówić go do powrotu. Zadanie odnalezienia Wojciecha Kalinowskiego otrzymują dwaj benedyktyni.
Celem ich podróży jest Krynica i pensjonat panien Malickich. Udają się tam incognito jako urzędnicy państwowi. Mają różne charaktery i odmienne podejście do zagadki. Ojciec Aleksander Herbst, niczym Wilhelm z Baskerville z Imienia róży Umberto Eco, ma żyłkę detektywistyczną, przy czym jest dyskretny; ojca Floriana Myszkowskiego można określić jako typowego hipokrytę i egoistę, dla którego ważniejsze jest dobro Kościoła niż odkrycie prawdy. W pensjonacie Malickich mamy cały wachlarz postaci, pełnych najczęściej drobnomieszczańskiego fałszu. Obaj benedyktyni też przekraczają chwilami granice mimikry, by nie ujawnić swojej tożsamości.
Co jest siłą wyższą?
Raczej nie był sprawką siły wyższej pływający w sadzawce trup proboszcza Wojciecha Kalinowskiego, który – jak się okazało – został pozbawiony życia ciosem w głowę. Mimo morderstwa pensjonariusze mają w stosunku do ofiary uczucia mieszane. Autorka nie szczędzi ironii w odniesieniu do nich, zwłaszcza do ich fałszywego katolicyzmu. Chociaż między wierszami sugeruje, że żaden z nas nie jest pozbawiony słabości. Co jest zatem tytułową siłą wyższą? Czy jakaś duchowość, czy też podwójna natura człowieka? Czy jego nieraz trudne do opanowania niskie instynkty?
Paradoksalnie mogą to być pytania zarówno z dziedziny psychologii, jak i literatury, ponieważ mając na uwadze niejednoznaczność postaci powieści, ich zręczne opisy i ciekawie ukazane uwarunkowania psychologiczne, przychodzi mi na myśl genialna Agatha Christie. Szukanie podobnych powinowactw w twórczości Joanny Szwechłowicz zdecydowanie jest komplementem. Jak to napisał Apollinaire w odniesieniu do sztuki: „Nigdy nie zdołamy oderwać stóp od ziemi grzebiącej naszych ojców”.
Źródło okładki: proszynski.pl
J. Szwechłowicz, Siła wyższa – recenzja