W Szwecji, gdzie ochrona środowiska jest sportem narodowym, kompostowniki kuchenne są czymś powszechnym i oczywistym. Popularność zyskują również w innych krajach, a w Polsce ciągle traktowane są bardziej jako nowinka. I to raczej dla ekologicznych freaków. A może warto się do niego przekonać, tak, żeby znalazł się w każdej kuchni?
Kompost – coś z niczego
Nie da się ukryć, że w Polsce z odpadami mamy raczej kłopot. Wszystkimi. Zwykle kojarzą się nam nieprzyjemne, z czymś, co jest niehigieniczne i, co tu dużo mówić, nieładnie pachnie. W innych krajach podchodzi się do tego bardziej normalnie, jako coś, co można zagospodarować i czerpać z tego dodatkowe korzyści. 
Dość wspomnieć, że według dostępnych źródeł internetowych, Szwecja jest najbardziej rozwiniętym krajem świata pod tym względem, a na wysypiska trafia tam zaledwie 3 proc. odpadów. W Polsce 90 proc. W tym skandynawskim kraju za śmieci oddane do spalarni płaci się specjalny podatek, zaś za wrzucenie odpadku do niewłaściwego pojemnika można… odpowiadać przez sądem.
Tam produkcja kompostu, również z odpadków kuchennych, jest czymś oczywistym. Czym on jest? Efektem rozpadu odpadów organicznych, który uzyskuje się za pomocą naturalnych procesów fermentacji. Już samo to brzmi mało zachęcająco… 
Rzecz jednak w tym, że może nam to przynieść wymierne korzyści: po pierwsze w ten sposób zagospodarowujemy odpadki i nie musimy płacić za ich wywóz, po drugie pozwala nam je tak przetworzyć, że ich pozostałości mają znacznie mniejszą objętość. Po trzecie w końcu, minimalnymi nakładami uzyskujemy cenną substancję, zwaną różnie: kompostem, nawozem naturalnym czy humusem (nie mylić z popularna potrawą z ciecierzycy). Istotne jest to, że zarówno w postaci płynnej, jak i stałej, to substancja bardzo bogata w składniki odżywcze. 
Kompost idealnie nadaje się do nawożenia roślin: domowych czy balkonowych, a jeśli mamy choćby kawałek ogródka – do nawożenia tego, co uprawiamy na działce. W USA przetworzone w ten sposób odpadki wywozi się z miasta na okoliczne farmy. 
Dlaczego więc tego w Polsce nie robimy, albo robią to bardzo nieliczni? Wynika to najprawdopodobniej stąd, że nie mamy takiej tradycji i dlatego nikt nas tego nie nauczył. Najgorsza jest jednak świadomość czy przypuszczenie, że będziemy mieli w kuchni coś obrzydliwego i śmierdzącego. Tymczasem okazuje się, że nic bardziej mylnego i jakoś cały świat od dawna sobie z tym doskonale radzi.
Kompostowniki proste i tanie…
Tak naprawdę taki domowy, kuchenny kompostownik to nic innego, jak zwykły pojemnik, do którego wrzucamy odpadki organiczne. Na dobrą sprawę możemy go zrobić ze zwykłego wiadra z przykrywką. Oczywiście taki wykonany chałupniczym sposobem kompostownik będzie wyglądał… tak sobie, a mamy olbrzymi wybór takich urządzeń w sklepach. Tanich, estetycznych, a niektóre są wręcz designerskie, tak, że fajnie wyglądają w kuchni i można się nimi pochwalić znajomym. Najtańsze kompostowniki kupimy za mniej niż 100 złotych (o poj. 3 l., zupełnie wystarczającej dla przeciętnej rodziny), górna cena jest nieograniczona.
Wielkość kompostownika zależy oczywiście od naszych potrzeb, może być niewielki, o rozmiarach puszki farby, lub większy, np. wielkości kosza na śmieci – i większość rzeczywiście tak wygląda. Oczywiście są zamykane i zazwyczaj wyposażone w filtr węglowy (jeden lub kilka), co z jednej strony chroni nas przed brzydkim zapachem, a z drugiej zapewnia stały dostęp powietrza do środka, niezbędnego do fermentacji zawartości. 
Na czym polega kompostowanie? Do kupionego czy zrobionego kompostownika wrzucamy odpadki organiczne z naszej kuchni: skórki po owocach i warzywach, ich resztki (np. ogryzki), skorupki po jajkach, fusy po kawie czy zużytą herbatę. Niestety z takim kompostowaniem jest kilka problemów. 
Po pierwsze nie możemy tam wrzucać wszystkiego. Nie zaleca się umieszczania tam skórek po cytrusach, pieczywa, tłuszczu czy mięsa. Oczywiście wykluczone są wszelkie przedmioty sztuczne, np. opakowania czy kubeczki po jogurtach. Z relacji użytkowników kompostowników wynika też, że nie powinno się tam wrzucać całych warzyw czy owoców, które raczej zgniją niż powstanie z nich kompost. Problem może być także z roślinami, które wcześniej zostały potraktowane jakąkolwiek chemią, np. nawozami sztucznymi. 
Po drugie nie jest tak, że po prostu wrzucamy tam odpadki i o tym zapominamy, gdyż jednak o taki kompostownik trzeba trochę zadbać. Ważne jest, żeby cała jego zawartość miała dostęp powietrza, co oznacza, że raz na jakiś czas trzeba to wszystko przemieszać. Trzeba też dbać o odpowiednią wilgotność produktów tam się znajdujących, gdyż jeśli produkty są zbyt wilgotne, czy nawet mokre, kiedy je tam wrzucamy, mogą mieć tendencję do gnicia, a tego nie chcemy. Temperatura również nie może być zbyt niska, więc jeśli trzymamy kompostownik zimą na dworze (np. na balkonie), trzeba ocieplić pojemnik (np. styropianem). 
Są też specjalne preparaty, zawierające zestaw pożytecznych bakterii czy grzybów, które inicjują i przyśpieszają proces fermentacji. W praktyce wygląda to tak, że po umieszczeniu w pojemniku odpadków należy je jeszcze spryskać takim preparatem. Ich ceny mieszczą się w przedziale od kilku do kilkudziesięciu złotych. 
Są wreszcie tacy, którzy zalecają umieścić w takim kompostowniku… robaki (np. dżdżownice kalifornijskie, do kupienia np. w sklepach wędkarskich), co znakomicie ma przyśpieszać proces powstania kompostu i podnieść jego jakość. 
W efekcie, po tych wszystkich zabiegach, po pewnym czasie (ok. 3–4 tygodniach), dostaniemy pełnowartościowy nawóz w postaci substancji z wyglądu przypominającej ziemię. Można ją spożytkować go podsypania roślin doniczkowych w domu lub na działce. Oczywiście nie zapomnijmy też o korzyści polegającej na tym, że w miarę bezproblemowo i ekologicznie pozbyliśmy się odpadów, za których wywiezienia normalnie musielibyśmy zapłacić. 
…albo skomplikowane i kosztowne
Zasadniczo można powiedzieć, że są dwa rodzaje kompostowników elektrycznych: takie, które działają w tradycyjny sposób, trudno dostępne na rynku polskim, i prostsze urządzania, które są czymś w rodzaju utylizatorów odpadków organicznych, które w zasadzie tylko rozdrabniają nasze odpadki.
Te pierwsze działają podobnie do tradycyjnych kompostowników, tylko robią wszystko za nas. Są one na stałe podłączone do prądu, a nasza rola ogranicza się do wsypania do nich pozostałości organicznych. Urządzenie podgrzewa je, miesza i dba o odpowiednią wilgotność. Wszystko to powoduje, że ich przerobienie na kompost trwa krócej, około 2 tygodni. Ale urządzania takie są, jak powiedzieliśmy, bardzo kosztowane i trudno dostępne w Polsce, dużo łatwiej kupić je za granicą. 
Są też w sprzedaży dużo prostsze i tańsze kompostowniki elektryczne, za które musimy zapłacić od kilkuset złotych, ale raczej bliżej tysiąca lub nawet ponad ten pułap. Rzecz w tym, że takie urządzania są bardziej utylizatorami odpadów organicznych, niż prawdziwymi kompostownikami, ale można je wykorzystać również do tego właśnie celu. Jak działają? Bardzo prosto: otwieramy, wrzucamy resztki, zamykamy, włączamy i… zapominamy o tym, a po kilku godzinach pracy urządzenia mamy coś w rodzaju kompostu. 
W szczegółach jest to trochę bardziej skomplikowane. Taki utylizator wygląda jak normalne urządzenie kuchenne, np. jak przenośna lodówka. Producent jednego z takich urządzeń (zresztą polski) zapewnia, że w ten sposób możemy utylizować zarówno mięso, jak i nawet niewielkie kości. Urządzenie rozdrabnia resztki (jednorazowo do jednego z modeli urządzenia można ich włożyć ok. 1,5 kg) suszy, chłodzi, i już po kilku godzinach mamy gotowy kompost. 
Według deklaracji producenta objętość odpadków zmiesza się o ok. 90 proc. Znajdujący się w środku pojemnik można normalnie wyciągnąć i umyć np. w zmywarce. Również w tym wypadku przed nieprzyjemnym zapachem chronią nas filtry węglowe. 
Wady obu tych urządzeń są oczywiste. Zużywają energię eklektyczną, co generuje dodatkowe koszty (i hałas, może niezbyt uciążliwy, ale zawsze), ale nie są one jakoś horrendalnie wysokie, więc można na to przymknąć oko. Gorzej, że używanie energii kłóci się z taką czystą postawą ekologiczną, która dla sporej grupy osób jest podstawą i główną motywacją do założenia kuchennego kompostownika. 
W drugim przypadku tak naprawdę w ogóle nie wiadomo, czy mamy do czynienia z kompostownikiem i kompostem. Na dobrą sprawę są to po prostu zmielone odpadki, które z naturalną fermentacją nie mają wiele wspólnego. Ale też pozwala nam to osiągnąć cel, jakim jest zmniejszenie objętości odpadków, a także uzyskanie z nich substancji, która i jest bogata w substancje odżywcze, i świetnie nadaje się do nawożenia roślin. 
Podsumowując, wydaje się, że najważniejsze to zacząć kompostowanie. Na rynku znajduje się wiele urządzeń służących do tego celu, Internet również jest kopalnią opisów i porad, więc jest skąd czerpać informacje. Z biegiem czasu, na podstawie własnych prób i błędów, sami dojdziecie do najlepszych metod w kompostowaniu, dostosowanych do waszych potrzeb. Może się wtedy okazać, że wcale nie było to takie trudne i naprawdę warto było spróbować.
Kompostownik kuchenny – w Szwecji jest w każdym domu. Dlaczego warto?