Arsak - Vikipediya
(Arsax səhifəsindən istiqamətləndirilmişdir)
Arsak və ya Arsax – Azərbaycan ərazisində türk tayfalarına məxsus qədim toponimdir. “Arsax” sözü qədim türk tayfası olan sakların adı ilə bağlıdır və “igid sak”, “ər sak”, “sak kişisi” mənalarını verir. M.ö. II yüzildən etibarən indiki Qarabağ ərazisi və ondan cənubda olan (Cənubi Azərbaycan) bəzi ərazilər Arsak adlanırdı. Sonradan Qarabağ toponiminin işlədilməsi Arsak sözünü sıxışdırmışdır. Lakin, hələ də Qarabağ sözü ilə paralel olaraq işlədilməkdədir. Alban dövlətinin süqutundan sonra patriarxlığın mərkəzi Arsaxa keçir. Mənbələrdə Arsax "möhkəmləndirilmiş vilayət", "möhkəm ölkə" adlanırdı. İlk orta yazilliklərdə erməni (hay) tarixçilərinin əsərlərində bu söz Artsax kimi verilib. Türkcə izah olunduğu halda, bu söz nə qədim, nə də müasir erməni dilində heç bir məna vermir.[1]
Arsax (antik mənbələrdə Orxistana) vilayəti sağ sahil Albaniyasının (Hazırda Qarabağın dağlıq hissəsi və Mil düzü) əyalətlərindən biri idi. "Erməni coğrafiyası"na görə bu əyalət öz növbəsində 12 kiçik inzibati vahidə bölünürdü. Arsax əhalisini albanlar, qarqarlar, hunlar, xəzərlər, barsillər təşkil edirdi.[2]
1 "Arsak" sözünün etimologiyası
"Arsak" sözünün etimologiyası[redaktə | əsas redaktə]
Beləliklə, "Arsak" əski türkcədə ər saklarin vətəni anlamındadır. Hazırda erməni tarixçiləri qədim yunan dili vasitəsi ilə toponimi izah etməyə çalışsalar da, burada tarix boyu yunan mənşəli tayfaların yaşamadığı məlumdur və onların irəli sürdüyü fikir tamamilə yanlışdır.[3][4]
Qarabağın ilkin adları və ermənilərin tarixi saxtalaşdırma cəhdləri
↑ Qarabağ: etimologiyasi, ərazisi və sərhədləri
↑ Azərbaycan tarixi, Bakı, Elm, 2007, cild II
↑ Arsak” sözünün etimologiyası
↑ Arsak — İndiki Qarabağın qədim adı Arsakdır. Arsak sözü bugünkü dilimizdə işlənmir və lüğət tərkibimizin hazırkı materialı ilə onu şərh etmək mümkün deyil. Etimoloji təhlil aşkar edir ki, bu yer adı (toponim), iki sözdən - hissədən ibarətdir: ar və sak. Sak qədim türk tayfalarının birinin adıdır. Ar isə ər sözünün fonetik cəhətdən dəyişməsinin, ahəng qanunun tələbi ilə sak sözünə uyğunlaşmasının nəticəsidir. Ər sözü qədim dilimizdə igid, cəngavər, qonaq mənalarında olub. Beləliklə, həmin ərazidə yerləşmiş sak tayfası öz cəngavərliyi ilə səciyyələndiyi üçün bu yer Ərsak-Arsak adlanmışdır. Maraqlıdır ki, yerin bugünkü adı Qarabağ da iki qədim sözdən ibarətdir: yenə bağ qədim türk tayfasıdır, qara isə dilimizin keçmişində “böyük” mənasında işlənib. Deməli, baqlar əəmiyyətcə çox və nüfuzca böyük olduğundan qara baqlar adlanmışlar. Görünür, bu ərazidə ərsaklarla qarabaqlar birləşmiş, qarabaqlar üstünlük təşkil etdiyi üçün yer onların adı ilə adlanmağa başlamışdır. Yəqin, burada o cəhətin də rolu olub ki, arsak sözü arxaikləşmiş, insanlar qarabaq sözünü bugünkü anlayışda mənalandırmış (qara - rəng və baq - bağ) və toponimi bildikləri məna ilə yaşatmışlar.
İsaq Əmənullayev. "Qarabağın ilkin adları və ermənilərin tarixi saxtalaşdırma cəhdləri" (azərb.). xalqqazeti.com. 2007-08-11 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-08-04.
Qasım Hacıyev. "Erməni iddialarının əsassızlığına dair" (azərb.). anl.az. 2017-08-06 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-08-06.
""ARSAK VƏ YA ARSAX" TOPONİMİ" (azərb.). karabakhinfo.com. 2012-05-09. 2017-08-06 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-08-06.
Arsak sözünün etimologiyası
Mənbə — "https://az.wikipedia.org/w/index.php?title=Arsak&oldid=4919695"
Bu səhifə sonuncu dəfə 2 noyabr 2019 tarixində, saat 11:52-də redaktə edilib.