Aldaǵy 30 mamyr kúni dúnıejúzi Halyqaralyq shashyrańqy sklerozben (ShS) kúres kúnin atap ótedi. Osy derttiń aldyn alý máselelerine oraı, búgin Almatydaǵy Interfaks-Qazaqstan baspasóz ortalyǵynda BAQ ókilderimen onlaın brıfıng ótti.
Shashyrańqy skleroz – bul óz ımmýndyq jasýshalaryń júıke talshyqtarynyń qabyqshasyna shabýyl jasaıtyn júıke júıesiniń sozylmaly aýrýy. Aýrýdyń ataýy «skleroz», ıaǵnı «tyrtyq» jáne «shashyrańqy», ıaǵnı «kópshe», ekinshi sózben aıtqanda, bas mıy men julynnyń aq zaty buzylǵan jerlerdegi kóptegen tyrtyqtardy bildiredi.
Aýrýdyń naqty paıda bolý sebepteri belgisiz. Ǵalymdar ShS genetıkalyq beıimdilikpen qatar vırýstyq ınfeksııanyń, qorshaǵan ortanyń, shylym shegýdiń, kúızelistiń, sonymen qatar qandaǵy D dárýmeniniń tapshylyǵy áserinen bolýy múmkin deıdi. Bul aýrý 20-50 jas aralyǵyndaǵylarǵa, ásirese, áıelder úshin qaýipti. Sonymen qatar, aýrý ekvator aýmaǵynan qashyqta ornalasqan soltústik óńirlerde kóbirek taraǵany baıqalǵan.
Qazaqstanda ShS shaldyqqan adamdardyń sany kún sanap ósip keledi, dıagnostıkanyń arqasynda olardyń sany 2 myń adamnan asty, al ótken jyly dıspanserlik esepte 1500 naýqas bolǵan. Dúnıe júzinde shashyrańqy sklerozdan 2,5 mıllıon adam zardap shegedi.
Búkil álemdegi arnaıy mamandandyrylǵan ShS ortalyqtary ınsýltke shaldyqqan naýqastarǵa kómek kórsetetin bólimshelerdiń analogııasy boıynsha salynady. 2019 jyldyń qyrkúıek aıynda ShS shaldyqqan 100-den astam naýqasy bar Nur-Sultan qalasynda nozologııa spektrin jáne qyzmettik mindetterin keńeıte túsý arqyly ShJQ «№1 kópsalaly qalalyq aýrýhana» MKK tusynan Shashyrańqy skleroz jáne ortalyq júıke júıesiniń aýtoımmýndyq aýrýlary ortalyǵy quryldy.
Shashyrańqy skleroz jáne ortalyq júıke júıesiniń aýtoımmýndyq aýrýlary ortalyǵynyń basshysy Baǵyjan Syzdyqova «shashyrańqy skleroz» dıagnozyn arnaıy mamandandyrylǵan qyzmettiń dáriger-nevrology ǵana qoıý kerek deıdi. Sebebi belgileri ShS belgilerine uqsaıtyn aýrý túrleri óte kóp, tipti magnıttik-rezonanstyq tomografııa da (MRT) uqsas kórinis berýi múmkin, sondyqtan mundaı jaǵdaıdy egjeı-tegjeı qarastyrý óte mańyzdy:
«Bul keselge «emdeledi» termıni qoldanylmaıdy, degenmen ýaqytynda jasalǵan dıagnostıka, durys taǵaıyndalǵan em jáne aýrýdy keshendi basqarý naýqastardyń tolyqqandy ómir súrýine kómektesedi. Durys taǵaıyndalǵan em júrgizbese, ShS kezindegi boljam jaqsy bolmaıdy. Aýrýy bastalǵan soń 10 jyldan keıin naýqastardyń 30-37% bireýdiń kómeginsiz júrýden qalady, 50% kásibı mindetterin oryndaýda qıynshylyqtarǵa kezigedi. 15 jyldan keıin naýqastardyń 50% ǵana jumys isteýge, óz-ózine qyzmet kórsetýge jáne bireýdiń kómeginsiz júrýge qabiletin saqtap qalady», – deıdi Nur-Sultan qalasy Qoǵamdyq densaýlyq saqtaý basqarmasynyń bas nevrology, Shashyrańqy skleroz jáne ortalyq júıke júıesiniń aýtoımmýndyq aýrýlary ortalyǵynyń basshysy, joǵary sanattaǵy dáriger, medısınalyq ǵylymdar kandıdaty Baǵyjan Syzdyqova.
Shashyrańqy skleroz máselesine memleket tarabynan kóp kóńil bólinedi. Bul týraly TMKKK aıasynda jáne MÁMS júıesinde dárilik quraldardy satyp alý boıynsha jalǵyz dıstrıbıýtor «SQ-Farmasııa» JShS Basqarma Tóraǵasy Berik Shárip bylaı deıdi: «Mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrý júıesin engizgeli shashyrańqy sklerozǵa shaldyqqan naýqastar tegin qamtamasyz etiletin dári-dármektiń tizimi uzara tústi. Qazirgi ýaqytta shashyrańqy sklerozǵa shaldyqqan naýqastardy emdeý úshin Qazaqstannyń medısınalyq uıymdaryna jalpy somasy 3,2 mlrd. teńgeni quraıtyn jeti túrli dárilik qural satyp alynyp, jetkizilýde».
2018 jyldyń 28 maýsymynda Nur-Sultan qalasynda qurylǵan Shashyrańqy sklerozben aýyratyn múgedekter qoǵamdyq birlestiginiń Tóraǵasy Baıgýanova Sapýra Shamýhanovna bylaı dedi: «Adamdardyń kópshiligi «shashyrańqy skleroz» termınin estigende bul aýrý qart adamdarda ǵana kezdesedi dep qatelesedi. Shyn máninde, shashyrańqy skleroz –jastardyń aýrýy, ol adamdardy eń belsendi ómir súrý kezeńinde, ıaǵnı mansap qýalap, otbasyn quryp, balalar týatyn kezinde aıaǵynan shalady. Bizdiń birlestigimizdiń maqsaty - naýqastar áleýmette jaıly ómir súrý úshin olardyń ómir súrý sapasyn jaqsartý jáne ómir jasyn uzartý úshin jan-jaqty kómek kórsetý jáne demeý berý, sondaı-aq, aýrý týraly meılinshe mol aqparat berý».
Qazaqstanda shashyrańqy sklerozdy emdeıtin ınnovasııalyq dárilik qural tirkelgen, ol osy aýrýǵa shaldyqqan naýqastardyń ómir súrý sapasyn jaqsartýǵa arnalǵan.
«Sanofı kompanııasy shashyrańqy sklerozdy emdeý isinde álemdik kóshbasshylardyń birine aınalǵanyna 5 jyldan astam ýaqyt ótti. Biz naýqastardyń árqaısysyn jeke qarap, jańa sheshimder tabýǵa umtylamyz, zertteýshilermen, dárigerlermen jáne naýqastarmen sóılesemiz, naýqastarǵa demeý kórsetý baǵdarlamalaryn birige otyryp jasaımyz. Birige jumys istegenniń arqasynda biz naýqastardyń tolyqqandy belsendi ómir súrýin uzartýda aıtarlyqtaı jetistikterge qol jetkizdik. Búgingi tańda Sanofı portfelinde ShS emdeýge arnalǵan eki ınnovasııalyq dárilik qural bar. Onyń ústine, birneshe terapııalyq sheshim ázirlený ústinde. Qazaqstanda Sanofıdiń pasıentter úshin qoldanýǵa yńǵaıly pishindegi, tabletka túrindegi dárilik quraly tirkelgen», – deıdi Sanofı Qazaqstan Basqarma Tóraǵasy Vıtalıı Bystrıýkov.