Yüz il öncəki ispan qripindən Kovid-19-a: Qarşısı alındıqca yeni dalğalar gəlir
Həftəsonu keçiriləcək imtahanlarla bağlı açıqlama
Operativ Qərargah: Vətəndaşlar həftəsonları üçün ərzaqlarını əvvəlcədən ala bilərlər
Həftəsonları ictimai və fərdi nəqliyyatın hərəkəti dayandırılacaq
Rayonlara gediş-gəlişin açılmamasının səbəbi açıqlandı
Həftəsonları dükan və apteklər də bağlana bilər
Sabah Baş Nazir həftəsonu məhdudiyyətlərinin detallarını açıqlayacaq
Azərbaycanda şənbə və bazar günləri evdən çıxmağa qadağa qoyulur
03 Aprel 2020, 19:05
100 il öncə Birinci Dünya Müharibəsi zamanı ortaya çıxan və milyonlarla insanın həyatını itirməsinə səbəb olan İspan qripindən bu gün yaşanan Kovid-19 pandemiyası üçün bir sıra dərslər çıxarılmalıdır.
TİA.AZ BBC-yə istinadən xəbər verir ki, 1918-ci ildə yayılan ispan qripi 2 il boyunca 3 böyük dalğa şəklində davam edib və 50 milyon insana böyük sosial və iqtisadi zərbə vurub.
Bu gün tibb 1 əsr əvvəllə müqayisədə böyük inkişaf yolu keçsə də, ispan qripi epidemiyasından öyrəniləcək şeylər yenə də var.
Aparılan araşdırmalar zamanı məlum olub ki, 1918-ci ilin martında ortaya çıxan ispan qripi ilk 6 ay ciddi qəbul edilmədiyindən dünyanın hər yerinə yayılıb. Buna baxmayaraq, avqust ayından etibarən görülən tədbirlər nəticəsində dekabra qədər virusu nəzarət altına almaq mümkün olub. Lakin tədbirlərin vaxtından tez yumşaldıldığı ölkələrdə virus üçüncü dalğa şəklində yenidən geri qayıdaraq, minlərlə insanın ölümünə səbəb olur və 1920-ci ilə qədər davam edir.
Birinci, ikinci və üçüncü dalğa necə başladı?
Xəstəliyin ispan qripi adlandırılmasına baxmayaraq, ilk yoluxma hadisəsi 1918-ilin 4 martında ABŞ-ın Kanzas ştatında qeydə alınıb. Fyuston düşərgəsində aşpaz Albert Qitçel qızdırma, başağrısı və öskürmə şikayətilə tibb məntəqəsinə yerləşdirilir. Ardınca 3 həftə içərisində 1100 hərbçi də eyni əlamətlərlə xəstəxanaya yerləşdirilir və əlavə minlərlə də insan xəstəliyi ayaqüstə keçirir.
Epidemiya Avropada Birinci Dünya Müharibəsi davam edərkən Fransa, İngiltərə, İtaliya və müharibəyə qoşulmasa da, İspaniyada sürətlə yayılır.
1918-ci ilin yazında Fransa qoşunlarının dörddə üçü, ingilis silahlı qüvvələrinin yarıdan çoxu qripə yoluxur. May ayında infeksiyaya Şimali Afrikada, daha sonra Hindistanın Mumbay şəhərində rast gəlinir, iyunda Çində, iyulda isə Avstraliyada yoluxanların olduğu bildirilir.
Lakin ilk dalğa adlandırılan bu dövrdə virusun simptomları zəif və müddəti qısa olduğu kimi öldürücülük qabiliyyəti də normal mövsümi qripdən fəqli deyildi. Bəlkə də elə bu səbəbdən heç bir ölkədə ciddi tədbirlər görülməmişdi. Amma avqust ayında ispan qripi ikinci dalğa şəklində yenidən şaxələnir, ABŞ, Avropa və Afrika limanları, daha sonra isə Avropa daxilindəki hərbi əməliyyatlar üzərindən yenidən yayılır.
6 həftəyə qədər davam edən ikinci dalğa Şimali, Mərkəzi və Cənubi Amerikaya, sentyabrda Qərbi və Cənubi Afrikaya və Avropanın önəmli bir qisminə yayılır. Buradan Rusiyaya və onun üzərindən Asiyanın şimalına çatan infeksiya noyabrda Çində ikinci dalğanın yayılmasına yol açır. Xəstəlik çox sayda ölümə səbəb olduğundan bir çox ölkələrdə ciddi karantin rejimi tətbiq edilir və 1918-ci ilin dekabrında dünyanın demək olar ki, hər yerində qripin qarşısının alındığı düşünülür. Ta ki Avstraliya 1919-cu ildə cənub yarımkürəsində yay mövsümü ilə əlaqədar karantin rejimini ləğv edənə qədər. Beləliklə, epidemiya yenidən alovlanmağa və yenə dünyaya yayılmağa başlayır.
Yanvarın sonunda müharibədən sonra danışıqların davam etdirildiyi Nyu York və Parisdə yenidən epidemiya ilə boğuşma başlayır. Bu son dalğada çox az sayda insan xəstələnsə də, infeksiyanın eyni dərəcədə öldürücü olduğu müşahidə edilir.
1919-cu ilin mayında pandemiyanın tam sona çatdığı elan edilərkən, tədbirlərin azaldılması ilə birlikdə ispan qripi bu dəfə Yaponiyada yenidən başlayır və 1920-ci ilə qədər davam edir.
İspan qripi də koronavirus kimi müxtəlif yaş qruplarına müxtəlif şəkildə təsir göstərirdi. Amma ölümcül təsirləri əsasən uşaqlar və yaşlılar üzərində görülürdü. Müharibə dövründə bir çox hökumətlər ölüm və yoluxma sayını açıqlamağı rədd etdiklərindən xəstəliyin yayılma və öldürücülük miqyası tam şəkildə aydın olmayıb. İspan qripinə bir virusun səbəb olduğu belə 1930-cu ildə aydınlaşdırıla bildi və ilk virusun laboratoriyada tədqiq edilməsi 1933-cü ildə mümkün oldu.
Xəstəliyin adının İspan qripi olaraq qalması belə yanlış məlumata görədir. Belə ki, İspaniya Birinci Dünya Müharibəsində tərəfsiz qaldığı üçün pandemiya ilə əlaqədar xəbərləri mətbuatda azad şəkildə səsləndirə bilən tək-tük ölkədən biri idi. Qəzetlərin birinci səhifələrində epidemiya səbəbindən ölənlərin adları siyahı şəklində verilirdi. Bu səbəbdən dünyanın bir çox ölkəsində xəstəliyin İspaniyada ortaya çıxdığı düşünülüb.
Peyvənd olmadığı halda görülməli olan tədbirlər:
Koronavirus epidemiyasında olduğu kimi İspan Qripi pandemiyasında da peyvənd və müalicə metodunun olmadığı bir vəziyyətdə xəstəliyin qarşısını almaq üçün ən yaxşı yol müvafiq tədbirlərin alınması, karantin rejiminin tətbiqi idi. Pandemiyaya qarşı ilk rəsmi tədbirlər xəstəliyin ortaya çıxdığı andan 6 ay sonra 1918-ci ilin avqustunda tətbiq olunmağa başlanılıb. Bir çox Avropa ölkəsində şübhəli əlamətlər barədə məlumat verilməsi məcburiyyəti qoyulub, məktəblər, internatlar və baraklar nəzarətə götürülüb. Oktyabr ayına qədər bir çox Avropa ölkəsi bu tədbirləri daha da ciddiləşdirmişdi. İnsanların kütləvi toplaşdığı məkanlar bağlanır, ictimai tədbirlər qadağan edilirdi. Bir çox ölkələrdə kilsələrdəki bazar ayinləri ləğv edilir və ya müddəti azaldılırdı.
Bu gün olduğu kimi ictimai-mədəni obyektlərin, toplu nəqliyyat vasitələrinin dezinfeksiya edilməsinə başlanılırdı. Səhiyy işçiləri iqtisadi vəziyyəti aşağı olan şəxslərə pulsuz sabun və təmiz su paylayır, zibillərin təmizlənməsi məsələsində ciddi addımlar atılır, qida məhsullarının yoxlanışına daha ciddi yanaşılırdı.
Bu tədbirlərin nə qədərinin təsirli olduğunu ölçmək çətindir, amma şübhəli hadisələrin müəyyən edilərək izlənməsinin önəmli olduğu düşünülür. İki ilə yaxın davam edərək dünyanın dörd bir yanına yayılan və milyonlarla insanın ölümünə səbəb olan o virusun bu gün üçün böyük dərs buraxdığı danılmazdır. Lakin qeyd olunduğu kimi, bu tədbirlərin vaxtından əvvəl yumşaldılması və karantin rejimlərinin pozulması ağır nəticələrə gətirib çıxarıb.
Bizi teleqramda izləyin!
03 İyun 2020, 19:11
03 İyun 2020, 19:00
Ölümü ilə ABŞ-ı ayağa qaldıran, Trampı bunkerdə gizlənməyə məcbur edən Corc Floyd
03 İyun 202023:11
Müvəqqəti tətbiq olunacaq növbəti qadağalarla tanış olun – Siyahı
Ramin Bayramlı: “Həftəsonu məhdudiyyətləri mətbuat sahəsinə də şamil ediləcək”
Azərbaycanda koronavirusa yoluxanların sayı 6 000-i ötdü
Prezident icra başçısına İRAD BİLDİRDİ
Anası və özü koronavirusa yoluxan jurnalist: – “İnanmayanlara demək istəyirəm ki…”
Prezident taxıl zəmisində olub – Foto
“Finoko” BOKT BAĞLANMA YOLUNDA – Borcunu qaytara bilmir
Putini qovmağa gedən şamanı dəlixanaya saldılar – Avropa Məhkəməsi işi nəzarətə götürdü
İlham Əliyev Ağdamdakı “N” saylı hərbi hissədə
“Azərbaycan vətəndaşları yayda Türkiyəyə istirahətə gedə biləcəklər” – Səfirlik
Prezident Tərtərə pul vəsaiti ayırdı
Xərçəngə yoluxan Mehman Hüseynovdan ilk – AÇIQLAMA
Kamran Əliyev kürəkənini niyə işdən çıxartdı? – AÇIQLAMA
Nazir Ucar Gənclər Evinə direktor təyin etdi
Bakıda adam oğurluğu edən dəstənin üzvü tutuldu
İlham Əliyev açılışda – Prezident də maska taxdı (FOTO)
“BU YAY İSTİRAHƏT MÜMKÜN OLMAYACAQ!” – “Rayonlara yol açılmayacaq…”
“Son zəng” keçirilməyəcək
“Facebook”da yeni funksiya
Prokurorluqda daha bir tikinti şirkətinin təsisçiləri barədə cinayət işi başlandı
Mehman Hüseynovun vəziyyəti necədir?- QARDAŞI AÇIQLADI
Türkiyə Azərbaycan vətəndaşları üçün viza müddətini 90 günədək uzadıb
Futbol üzrə “Turan kuboku” yaradıla bilər
Məmur 5 il qadının 83 min manat pensiyasını ələ keçirib – MƏHKƏMƏ
DİM-dən imtahanlarla bağlı daha bir xəbərdarlıq-Video
Türkiyədə 1 milyon lirə vəd verilmiş terrorçu zərərsizləşdirilib
Bu gün dollar neçəyədir?
ABŞ-da etirazlar zamanı azı 11 nəfər öldürülüb, yüzlərlə yaralı var
Maska taxılması tələb olunan yerlər – SİYAHI
Bu gündən polis maska taxmayan vətəndaşları inzibati qaydada cərimələyəcək
02 İyun 202020:09
Hər gün yediyimiz bu qidalar damarlarımızı tıxayır – VİDEO
Jurnalistin ailəsində koronavirus aşkarlandı
İcra başçısının oğlu vəzifəsindən azad edildi
Azərbaycanda koronavirusun ikinci dalğası başlayıb? – AÇIQLAMA
28, May - 18:181829
“Reanimasiya şöbəsi tam dolub, bir dənə də yer yoxdur” – VİDEO
01, İyun - 19:581330
190 manat iyunda da veriləcək? – Rəsmi açıqlama
29, May - 19:531216
Azərbaycanda koronavirusa yoluxanların 5 faizi uşaqlardır
29, May - 19:341201
QURULUŞ MƏHƏMMƏD ƏMİN… – Torpağı dövlət edən şəxsiyyətlər… (FOTO)
28, May - 18:131160
Bu tarixədək nişan və toy qadağan edildi – Nazirlər Kabineti yeni məlumat yaydı
16, May - 18:294846
BAĞLANAN BANKLARDAN DAHA BETƏRLƏRİ VAR
16, May - 18:253749
Bu günədək Azərbaycanda 3 982 nəfər koronavirusa yoluxub, onlardan 2 506-sı sağalıb
23, May - 17:502817
DTX daha bir icra başçısını saxladı (SON DƏQİQƏ)
04, May - 16:562793
Akademik Musiqili Teatr “Ər və arvad” tamaşasının 110 yaşını qeyd edir
24, May - 17:132706
› Bütün yazarlar
© 2013-2020, Tia.Az - Tribuna İnformasiya Agentliyi - Bütün hüquqlar qorunur.