Virusun inkubasiya dövrü nə qədər davam edir?
İnkubasiya dövrü – yoluxmadan əvvəl xəstəliyin kliniki əlamətlərinin yaranmasına qədər olan dövrdür. Bir çox hesablamalara görə COVID‑19 virusunun inkubasiya dövrü 1-14 gün arası davam edir və ən çox hallarda bu dövr təxminən 5 gün təşkil edir.
Xəstəliyə yoluxmuş insanın nəcisindən COVID-19 xəstəliyinə tutulma riski aşağı hesab olunur. İlkin tədqiqatlara əsasən bir sıra hallarda virus nəcisdə aşkarlana bilər lakin hazırda xəstəliyin yayılmasında bu faktor əsas rol oynamır. Bu riski tamamilə sıfıra endirmək də olmaz, bu bir daha onu təsdiq edir ki, ayaqyolundan istifadə etdikdən sonra və qida qəbul etməzdən əvvəl əllərin müntəzəm olaraq yuyulması vacibdir. ÜST COVID-19-un yayılması ilə bağlı davam edən tədqiqatların nəticələrini öyrənir və məlumatlar yeniləndikcə ictimaiyyətlə açıqlama verəcək.
Risk dərəcəsi yaşadığınız bölgəyə və yaxın zamanlarda səfər etdiyiniz yerlərin coğrafiyasına əsasən müəyyən edilir. COVID-19 virusunun çoxlu sayda yayıldığı bölgədə yoluxma riski daha yüksəkdir. Hazırda virusa yoluxmanın 95%-i Çinin, əsasən Hubey əyalətinin payına düşür. Digər regionların əksəriyyətində COVID-19-a yoluxma riski az olaraq qalır. Lakin yaşadığınız bölgədəki mövcud vəziyyəti və infeksiyaya qarşı hazırlıq tədbirlərini diqqətlə izləmək vacibdir. ÜST Çinin və digər ölkələrin səhiyyə orqanları və digər ölkələrdəki həmkarları ilə vəziyyəti birgə izləməyə davam edir və COVID‑19 virusunun yaranması ilə bağlı cavab tədbirləri görür.
Bölgənizdə COVID‑19 virusu yayılmayıbsa, xəstəliyin qeydə alındığı ölkələrdən hər hansı birinə səfər etməmisinizsə və xəstəliyin əlamətləri olan insanla təmasda olmamısınızsa yoluxma riski aşağıdır. Bununla belə başa düşülən səbəblərdən bu sizdə narahatlıq hissi yarada bilər. Faktları bilmək riskləri daha yaxşı qiymətləndirməyə və səmərəli tədbirlər görməyə imkan verir. COVID‑19 virusunun və xəstəliyin yaşadığınız ərazidə yayılması haqqında dəqiq məlumatlar sizə xidmət göstərən tibb müəssisəsində, ölkənizin səhiyyə orqanlarında ola bilər. Bölgənizdəki vəziyyətin dinamikası haqqında məlumatlı olmaq və müvafiq fərdi qorunma tədbirləri görmək vacibdir. Əgər COVID‑19 virusunun yayıldığı bölgədəsinizsə, virusa yoluxma ehtimalına çox ciddi yanaşın. Mərkəzi və yerli səhiyyə orqanlarının göstərişlərinə əməl edin. Əksər hallarda COVID-19 yüngül keçir, lakin bəzi insanlar xəstəliyi olduqca ağır keçirirlər. Nadir hallarda xəstəlik ölümcül ola bilər. Risk qrupuna yaşlı insanlar həmçinin somatik xəstəlikləri olan şəxslər (məsələn, arterial hipertenziya, ürək xəstəliyi və ya diabet) aiddir.
COVID-19 xəstəliyinin profilaktikası və müalicəsi üçün antibiotiklər effektiv sayılırmı?
COVID-19 xəstəliyinə qarşı peyvənd, preparat və ya müalicə üsulu mövcuddur?
Hazırda xeyr. Bu günə qədər COVID‑2019-un profilaktikası və müalicəsi üçün hələ xüsusi peyvənd və ya antivirus preparatı işlənib hazırlanmayıb. Bununla belə xəstələnmiş insanların simptomlarını yüngülləşdirmək üçün yardıma ehtiyacları var. Xəstəliyi ağır keçirən insanlar xəstəxanaya yerləşdirilməlidirlər. Həyati vacib funksiyaları dəstəkləməyə yönəlmiş terapevtik tədbirlər sayəsində xəstələrin əksəriyyəti sağalır. Hazırda xüsusi təsiri olan peyvənd və dərman preparatlarının tapılması istiqamətində tədbirlər görülür. Onlar klinik sınaqlar vasitəsilə tədqiq edilir. COVID‑19-un profilaktikası və müalicəsi üçün peyvənd və dərman vasitələrinin işlənib hazırlanması səylərini ÜST əlaqələndirir. Əllərin tez-tez yuyulması, öskürərkən burnu və ağızı dirsək bükümlə və ya salfetlə örtmək, asqıran və öskürən insanlarla 2 metrdən artıq məsafə saxlamaq özünüzün və ətrafda olan insanların sağlamlığını qorumaq üçün ən effektiv tədbirlər sırasındadır.
COVID-19 atipik pnevmoniya Şiddətli Kəskin Respirator Sindromu ilə eynidir?
Özümü qorumaq üçün maska taxmayılam?
Öskürək kimi respirator xəstəlik əlamətləri olmayan insanların tibbi maskalar taxmasına ehtiyac yoxdur. ÜST COVID‑19 simptomları olan şəxslərlə yanaşı öskürək və yüksək hərarət kimi simptomları olan şəxslərə qulluq edən insanlara maska taxmağı tövsiyə edir. Tibb işçilərinin və pasiyentlərə qulluq edən (evdə və ya tibb müəssisəsində) şəxslərin maskalardan istifadəsi mütləqdir. ÜST qiymətli resursların tükənməsinə və maskaların düzgün istifadə edilməməsinə yol verməmək üçün tibbi maskaların səmərəli istifadəsinin tərəfdarıdır. Maskalardan yalnız respirator xəstəlik əlamətləri (öskürək və ya burun tutulması) olduqda, silinmiş simptomlar fonunda COVID-19 infeksiyasına şübhə yarandıqda və ya COVID-19 infeksiyasına yoluxmaqda şübhəli bilinən xəstələrə qulluq etdikdə istifadə edilməlidir. Xəstə virusun qeydə alındığı bölgələrə səfər edibsə və ya həmin bölgələrdən gələn və respirator xəstəlik əlamətləri olan şəxslə sıx təmasda olubsa COVID‑19 virusuna yoluxma şübhəsi əsaslıdır. Özünüzün və başqalarının sağlamlığını qorumaq üçün ən effektiv tədbirlər sırasına əllərin tez-tez yuyulması, öskürərkən burun və ağzın dirsək bükümünüzlə və ya salfetlə örtülməsi, öskürən və ya asqıran insanlarla 1 metrdən artıq məsafənin saxlanılması daxildir.
Maskanı üzünüzə taxın.
Metal simi və ya sıxacı burun formasına uyğun əyin.
Ağzın və çənənin örtülməsi üçün maskanın aşağı kənarından dartın. İstifadə etdikdən sonra maskanı çıxardın.
Maskanın elastik iplərindən tutun.
Onu üzünüzə və ya geyiminizə toxundurmayın, çünki istifadə edilmiş maska mikroorqanizmlərlə çirklənə bilər.
İnsanın heyvandan COVID-19 virusuna yoluxması mümkündür?
Koronaviruslar geniş virus ailəsini təşkil edir və heyvanlar arasında geniş yayılıb. İnsanların bu viruslara yoluxduqdan sonra digər insanları yoluxdurması nadir hallarda baş verir. Məsələn, insanların sivetlərdən SARS-KoV və birhürgüclü dəvələrdən Yaxın Şərq Tənəffüs Sindromuna (MERS) yoluxma faktı müəyyən olunub. Heyvanlar arasında COVID-19 virusunun potensial mənbəsinin olması hələ müəyyən olunmayıb. Fərdi qorunma tədbirləri kimi heyvanların satıldığı bazara gedərkən heyvanlarla birbaşa təmasdan çəkinmək, həmçinin onların toxunduğu səthlərə əl vurmamaq lazımdır. Qida məhsullarının təhlükəsizliyinin təmin olunması ilə bağlı qaydalara ciddi riayət etmək lazımdır. Çiy ət, süd və heyvanın orqanlarından istifadə edərkən termik emal edilməmiş digər məhsulların çirklənməməsi üçün ehtiyatlı olmaq, həmçinin, çiy və ya yarım çiy heyvan mənşəli məhsulların istifadə edilməsindən çəkinmək lazımdır.
Ev heyvanından virusa yoluxa bilərəm?
Müxtəlif səthlərə düşən virus nə qədər yaşayır?
2019‑nCoV xəstəliyi səthə düşdükdə nə qədər yaşaması hələ dəqiq müəyyən olunmayıb. Lakin ehtimal olunur ki, bu xüsusiyyətinə görə 2019‑nCoV, koronavirus ailəsinin digər üzvləri ilə oxşardır. Tədqiqatlar (o cümlədən COVID-19 haqqında ilkin tədqiqatlar) göstərir ki, virus səth üzərində bir neçə saatdan bir neçə günə qədər sağ qala bilir. Virusun konkret yaşama müddəti bir sıra amillərdən (məsələn, səthin növü, havanın temperaturu və nəmişliyi) asılıdır. Əgər hər hansı səthdə virusun olması sizdə şübhə doğurursa mikroorqanizmləri məhv etmək, özünüzü və başqalarını qorumaq üçün səthi dezinfeksiyaedici vasitə ilə təmizləyin. Spirt tərkibli təmizləyicidən istifadə etməyi və ya əllərinizi sabunla yumağı unutmayın. Göz, ağız və ya burnunuza toxunmayın.
COVID-19 virusuna yoluxma hallarının qeyd alındığı bölgədən bağlama almaq təhlükəsizdir?
Bəli. Sifariş edilən mal vasitəsilə, habelə daşınma vaxtı müxtəlif hava və temperatur şəraitinə məruz qalan bağlamadan COVID-19 virusuna yoluxma ehtimalı aşağıdır.
Aşağıda sadalananlar COVID‑19-la mübarizə aparmağa KÖMƏK ETMİR və sizə zərər yetirə bilər: Siqarət çəkmək; Bitki əsaslı xalq təbabəti vasitələrini qəbul etmək; Bir neçə maskanı üst-üstə taxmaq; Özünü müalicə etmək, xüsusi ilə antibiotiklərlə. Sizdə yüksək hərarət, öskürək və ya tənəffüs çatışmazlığı varsa, ən qısa müddətdə tibbi yardım üçün müraciət edin və son vaxtlar səfər etdiyiniz bölgələr haqqında tibb işçisinə məlumat verin.
Soyuq hava və qar yeni koronavirusu məhv edir?
Soyuq havanın yeni koronavirus və ya başqa xəstəlikləri məhv etməsinə dair heç bir əsas yoxdur. İnsan bədəninin normal temperaturu xarici hərarət və havadan asılı olmayaraq 36,5 °C – 37 °C arası qalır. Yeni koronavirusdan qorunmağın ən yaxşı yolu mütəmadi olaraq əllərinizi sabun və su ilə yumaq, yaxud 60-70 %-li spirt tərkibli məhlullarla təmizləməkdir.
Yeni koronavirus ağcaqanadın sancması ilə yayıla bilər?
ÜST bəyan edir ki, yeni koronavirusun ağcaqanad vasitəsilə yayıla bilməsi barədə indiyədək nə məlumat, nə də dəlil var. Yeni koronavirus, əsasən, yoluxmuş şəxsin öskürək və asqırağı və ya tüpürcək ya da burun axıntısı nəticəsində əmələ gələn damcılar ilə yayılan virusdur. Özünüzü qorumağın ən yaxşı yolu mütəmadi olaraq əllərinizi sabun və su ilə yumaq, yaxud 70 %-li spirt tərkibli məhlullarla təmizləməkdir. Bundan başqa, digər insanlarla ən azı 2 metr məsafə saxlayın.
ÜST bəyan edir ki, yeni koronavirusun profilaktikası və ya müalicəsi üçün hələlik xüsusi dərman yoxdur. Bununla belə, virus daşıyıcıları simptomların yüngülləşməsi və müalicəsi üçün müvafiq yardımlar almalıdırlar. Ağır xəstəliyə malik insanlar isə optimallaşdırılmış dəstəkləyici terapiya almalıdırlar. Xəstəliyin müalicə metodları hələlik araşdırılır və klinik təcrübə əsasında sınanacaqlar.
İsti vanna qəbul etmək yeni koronavirus xəstəliyinin qarşısını alır?
İsti vanna qəbul etməklə COVID-19-a yoluxmaqdan qaçmaq mümkün deyil. Çünki insan bədəninin normal temperaturu vanna və duşun temperaturundan asılı olmayaraq 36,5 °C – 37 °C arası qalır. Əslində, olduqca qaynar suda isti vanna qəbul etmək zərərli ola bilər, çünki nəticədə yanıq xəsarəti ala bilərsiniz. ÜST burada bir daha bəyan edir ki, koronavirusdan qorunmağın ən yaxşı yolu tez-tez əlləri təmizləməkdir. Siz bunu edərək əllərinizdə ola biləcək virusu yox edir və göz, ağız və buruna toxunuşdan əmələ gələ biləcək infeksiyanın qarşısını almış olursunuz.
Hamilə qadının koronavirusa yoluxma riski nə qədərdir? Hamilə qadınlar bu xəstəliyə daha asan yoluxur? Yoluxduqları təqdirdə digərlərindən daha ağır keçirir?
Hazırda hamilə qadınların digərləri ilə müqayisədə COVID-19-a yoluxma şanslarının daha yüksək olub-olmadığı və ya daha ağır keçirib-keçirmədikləri məlum deyil. Hamilə qadınların yaşadıqları fizioloji dəyişikliklər onların bəzi infeksiyalara yoluxma risklərini artıra bilər. COVID-19 tipli eyni növdən olan viruslara və ya qrip kimi digər tənəffüs yoluxucu infeksiyalara yoluxmuş qadınlarda xəstəliyin ağırlaşma riski daha yüksəkdir. Buna görə də hamilə qadınların həmişə özlərini xəstəliklərdən qorumaları şərtdir.
Hamilə qadınlar koronavirusdan necə qoruna bilərlər?
Hamilə qadınlar da infeksiyadan qorunmaq üçün bütün digər insanların etdiklərini etməlidirlər. Aşağıdakı tədbirləri görməklə COVID-19-un yayılmasının qarşısını almağa kömək edə bilərsiniz.
COVID-19 hamiləlik üçün problemlərə yol aça bilər?
Hazırda COVID-19-un hamiləlik müddətində və ya doğuşdan sonra uşağın səhhətində problemlərə səbəb olub-olmaması haqqında məlumat yoxdur.
COVID-19 hamilə qadından dölə və ya yenidoğulmuş körpəyə keçə bilər?
Koronavirusa yoluxmuş hamilə qadının hamiləlik və ya doğuş zamanı virusu dölə və yenidoğulmuşa keçirib keçirmədiyi haqda məlumat yoxdur. Koronavirusa yoluxmuş hamilələrin dünyaya gətirdikləri körpələrdə COVID-19 aşkarlanmayıb. Çox az sayda olan belə hallarda, amniotik maye və ya ana südündən götürülmüş nümunələrdə virus aşkar edilməyib.
Qadın hamiləlik müddətində koronavirusa yoluxarsa, körpəyə zərəri olar?
Hazırda bu virusa yoluxmuş hamilə qadının körpəsinə hər hansı risk olub-olmadığı məlum deyil. Hamiləlik müddətində COVID-19-a yoluxmuş qadınların hamiləliyində və ya (məsələn vaxtından əvvəl doğuş zamanı) dünyaya gətirdikləri körpələrdə çox az sayda problem aşkarlanıb. Bununla belə bu halların anada olan infeksiya ilə əlaqəli olub-olmadığı bəlli deyil.
Ana südü ilə COVID-19 - a yoluxma mümkündür?
COVID-19-un nə cür yayıldığı barədə məlumat çox azdır. Xəstəliyin insandan insana ötürülməsi, xəstəliyə yoluxmuş şəxsin tənəffüs damcıları ilə birbaşa təmas yolu ilə ötürüldüyü zaman baş verir. Eynilə qrip və digər tənəffüs patogenlərinin yayıldığı kimi. COVID-19 və başqa koronavirus infeksiyası, Ağır Kəskin Respirator Sindromu (Severe acute respiratory syndrome SARS-CoV) diaqnozu qoyulan qadınlar üzərində aparılan məhdud tədqiqatlar zamanı virusun ana südündə aşkarlanması hallarına rast gəlinməyib. Ancaq COVID-19 diaqnozlu anaların, virusu ana südü ilə ötürə biləcəyi bilinmir.
Ana südü bir çox xəstəliklərdən qoruyur. Ana südü və ya sağılmış ana südü ilə qidalanmanın tövsiyə edilmədiyi nadir istisnalar var.
Doğuşdan dərhal sonra qripi olan anaya virusu körpəsinə ötürməmək üçün müvafiq tədbirlər görməklə yanaşı, körpəsini ana südü və ya sağılmış ana südü ilə qidalandırması tövsiyə edilir. Ana südü ilə qidalandırmağa başlamaq və ya davam etdirmək tibb işçiləri ilə məsləhətləşmədən sonra olmalıdır. COVID-19 aşkarlanan və ya xəstəlik simptomları olan bir ana, körpəsinə virusun ötürülməməsi üçün mümkün olan bütün tədbirləri görməlidir. Körpəyə toxunmadan əvvəl əllərini yumalı və əmizdirərkən qoruyucu maska geyməlidir. Südün əllə və ya elektrik vasitə ilə sağılması zamanı ana öncədən əllərini yumalı və hər istifadədən sonra elektrik nasosun düzgün təmizlənməsi qaydalarına əməl etməlidir. Mümkünsə körpəyə sağılmış ana südü verə biləcək birini yardıma çağırın.
COVID19 səbəbilə karantində olan biri xəstəliyi başqalarına yaya bilərmi?
Karantin, yoluxucu xəstəliyə məruz qalmış, lakin xəstəliyi (simptomları) inkişaf etməmiş insanın və ya bir qrup şəxsin bu xəstəliyin mümkün qədər yayılmasının qarşısını almaq məqsədilə digərlərindən ayrılması deməkdir. Karantin, ümumiyyətlə yoluxucu xəstəliyin inkubasiya dövrü üçün təyin olunur, bu dövr xəstəliyin törədicilərinə məruz qaldıqdan sonra xəstəliyin inkişaf etməsinə qədər olan dövrü əhatə edir.
COVID-19 üçün karantin müddəti son məruz qalma tarixindən sonrakı 14 gündür, çünki 14 gün bənzər koronaviruslar üçün görülən ən uzun inkubasiya dövrüdür. COVID-19 karantinindən azad edilmiş hər hansı şəxs, inkubasiya dövründə xəstəliyin inkişaf etməməsi səbəbilə başqaları üçün virusu yaymasında risk hesab edilmir.
COVID19 -a səbəb olan virus, soyudulmuş və ya dondurulmuş qidalar da daxil olmaqla digər qidalar vasitəsilə yayıla bilərmi?
Koronavirusların ümumiyyətlə insandan insana tənəffüs damlaları vasitəsilə yayıldığı hesab edilir. Hal-hazırda COVID-19- un qida vasitəsilə ötürülməsini dəstəkləyən hər hansı dəlil yoxdur. Yemək hazırlamadan və ya yemədən əvvəl, ümumi qida təhlükəsizliyi üçün əllərinizi sabun və su ilə 20 saniyə müddətində yumaq vacibdir. Gün boyu fınxırdıqdan, öskürdükdən, asqırdıqdan və yaxud sanitar qovşağına getdikdən sonra əllərinizi sabunla yuyun.
Bir insan üzərində virus olan səthə və ya cisimə toxunduqdan sonra ağızına, burnuna və ya gözlərinə toxunarsa, COVID-19-a yoluxması mümkündür, ancaq bunun virusun əsas yayılma yolu olmadığı hesab edilir.
Ümumiyyətlə, koronavirusların səthlərdə zəif yaşaya bilmə qabiliyyəti səbəbindən, virusun gün və ya həftələr ərzində normal, soyudulmuş və ya dondurulmuş temperaturda daşınan qida məhsulları və ya qablaşdırma vasitəsilə yayılma riski çox azdır.
COVID19 səbəb olan virus hansı temperaturda məhv olur?
Ümumiyyətlə, koronaviruslar soyuq və quru mühitlə müqayisədə yüksək temperatur və yüksək nəmlik şəraitində daha qısa müddət ərzində sağ qalır. Lakin, bizim nə sırf bu virusla bağlı, nə də virusun aktivliyini itirdiyi temperaturun dərəcəsi ilə bağlı hələ ki dəqiq məlumatımız yoxdur. Lazımi temperatur, həmçinin səthin materialından, ətraf mühitdən və s. asılı olur. Temperaturun səviyyəsindən asılı olmayaraq təmizlik və dezinfeksiya tövsiyələrinə əməl etməyiniz xahiş olunur.
Uşaqlar maska taxmalıdırmı?
Uşağınız sağlamdırsa, evdə və ya ailə üzvləri ilə olduqda üz maskası taxmağına ehtiyac yoxdur. Yalnız xəstəlik əlamətləri olan və ya xəstə olanlara qayğı göstərən insanlar maska taxmalıdır. Həmçinin, vacib səbəblə (və karantin rejiminin qaydalarına uyğun) uşaqla birgə evdən çıxırsınızsa, uşağın üz maskası taxması və digər gigiyenik qaydalara riayət etməsi vacibdir.
COVID-19 analizlərinin cavabı eyni şəxsdə əvvəl mənfi, daha sonra isə müsbət çıxa bilərmi?
Hökümət tərəfindən təmin edilən laborator diaqnostik testdən keçərək mənfi nəticə əldə etmək o deməkdir ki, şəxsdən götürülmüş nümunədə COVID-19-a səbəb olan koronavirus tapılmamışdır. İnfeksiyanın erkən mərhələlərində virusun aşkarlanmaması mümkündür.
COVID-19 üçün xrakterik simptomlar olduğu zaman bir insandan əldə edilmiş nümunənin mənfi test nəticəsi, həmin virusun cari dövrdə həmin insanda təsadüf edilən xəstəliyin səbəbi olmadığını göstərir.
COVID-19 -a yoluxmuş birinə öldükdən sonra toxunmaq məni risk altına salırmı?
COVID-19 yeni bir xəstəlikdir və onun yayılma yolları hələ də öyrənilir. COVID-19-a səbəb olan virusun, əsasən COVID-19-a yoluxmuş insanla yaxın təmasdan (yəni 1 metrdən az məsafədə) yayıldığı düşünülür. Virusun, yoluxmuş bir insanın qrip və digər tənəffüs yolu infeksiyalarında olduğu kimi öskürdüyü və ya asqırdığı zaman yaranan tənəffüs damcıları vasitəsilə yayıldığı artıq məlumdur. Bu damcılar yaxınlıqdakı insanların ağızına və ya burnuna düşə bilər və ya nəfəsalma zamanı ağciyərlərə düşə bilər. Bu yayılma növünün xəstə öldükdən sonra baş verməsi mümkün deyildir.
İnsanın üzərində virus olan səthə və ya cisimə toxunduqdan sonra ağızına, burnuna və ya gözlərinə toxunmasilə COVID-19-a yoluxa bilməsi mümkündür, ancaq bunun virusun əsas yoluxma yolu olmadığı hesab edilir.
İnsanlar COVID-19-dan ölən şəxsin cəsədinə toxunmamağa çalışmalıdır. Yaşlı insanlarda və ağır yanaşı xəstəliyi olan hər yaşda insanlarda ciddi COVİD-19 xəstəliyinin inkişaf riski yüksəkdir. Virusun toxunuşun bəzi növlərindən sonra yayılması ehtimalı az ola bilər, məsələn, ölmüş insanın əlini tutmaq və ya cəsədi baxışa hazırladıqdan sonra qucaqlamaq. Meyidin hazırlanmasından əvvəl, həmin vaxt və sonra onu öpmək, yumaq və kəfən geyindirmək kimi digər fəaliyyətlərdən, mümkündürsə çəkinin.
Bədənin yuyulması və ya kəfənlənməsi vacib dini və ya mədəni mərasimlərdir. Ailələr icmanın mədəni və dini rəhbərləri və cənazə evlərinin (məscidlərin) əməkdaşları ilə birlikdə məruz qalmanı mümkün qədər azaltmaq mövzusunda müzakirə aparmaları tövsiyə olunur. Ən azı, bu işləri həyata keçirən insanlar birdəfəlik istifadə üçün nəzərdə tutulmuş əlcək və maska geyinməlidir. Maye sıçraması gözlənilirsə, əlavə fərdi qoruyucu vasitələr (FQV) tələb oluna bilər (məsələn, birdəfəlik istifadə üçün nəzərdə tutulmuş xalat, üz maskası və ya gözlüklər).
Təmizləmə bütün təmizlik və dezinfeksiya məhsullarının (məsələn, konsentrasiyası, tətbiqetmə üsulu və əlaqə vaxtı və s.) istehsalçılarının təlimatlarına uyğun aparılmalıdır.
FQV çıxarıldıqdan sonra əlləri ən az 20 saniyə ərzində sabun və su ilə yuyun, bu mümkün olmadıqda tərkibində ən az 60%-lı spirt olan əl dezinfeksiyaedicilərdən istifadə edin. Əllərin çirkli olması gözlə görünürsə, sabun və su istifadə edilməlidir.