Будзьма беларусамі! » Іван Кірчук: “З часам даўнія песні прабіраюць усё болей”
25.10.2013 | Музыка
Іван Кірчук: “З часам даўнія песні прабіраюць усё болей”
Напярэдадні прэм’еры сваёй новай сольнай праграмы “Дарожка мая” Іван Кірчук даў інтэрв’ю Budzma.org, у якім расказаў, як варта абыходзіцца з магіяй і чарамі, як трапіць у стан трансу, ды патлумачыў, якую шкоду нанесла беларусам праграма “Запрашаем на вячоркі”.
— Іван Іванавіч, вы і раней выходзілі на сцэну з сольнымі праграмамі. Чым “Дарожка мая” адрозніваецца ад вашага “Святога вечара” ці “Варажбіта”?
— Хачу адразу заўважыць, што калі я прадстаўляю сольную праграму, гэта не значыць, што з “Троіцай” нешта не так. “Троіца” існуе, можаце зайсці на сайт, пабачыць наш графік. А першы свой сольны канцэрт я даў у 1999 годзе ў Босніі і Герцагавіне. З таго часу і пачаліся пошукі: як прадставіць народную песню і тыя інструменты, якія ёсць у маёй калекцыі. Праграма “Святы вечар”, пра якую вы згадалі, рыхтавалася ў 2002 годзе з Таццянай Песнякевіч з Беларускага радыё. У ёй былі паказаныя песні, прымеркаваныя да Калядаў, з тлумачэннямі. Яна была невялічкая — на 25 хвілін недзе. “Варажбіт” паказваўся ў 2003 годзе, гэта монаспектакль, які моцна захапіў мяне матэрыялам. Я начытаўся літаратуры і наглядзеўся відэа пра розныя славянскія сістэмы аздараўлення, магіі і чараў на паганскіх сайтах і зразумеў, што такое можа існаваць і ў Беларусі. Мэта была паказаць беларускі дух, які валодае ўсёй гэтай інфармацыяй. Праграма доўжылася 45 хвілін. За гэты час я праходзіў вялікае кола, браў удзел у розных абрадах і святах, і там гучала таксама шмат музычных інструментаў. Гукі, звязаныя з перкусіяй і шумамі, мне дапамагаў рабіць з-за сцэны Юры Паўлоўскі, а мая студэнтка Яніна Рудніцкая чытала фрагменты старадаўніх замоваў.
За 10 гадоў шмат чаго змянілася, у тым ліку і мой погляд на некаторыя рэчы. У новай праграме “Дарожка мая” я ўжо не ўвасабляюся ў Духа, а проста бяруся паказаць шлях чалавека ад яго нараджэння да смерці і далей. Гэта рытуальны тэатр. Я падзяліў усю праграму ўмоўна на 12 частак — “Анёл”, “Залатыя ключы”, “Розгары”, “Царыца-вадзіца”, “Чары”, “Вогненная рака”, “Рай”, “Божы дар”, “Пан усяго свету”, “Зямля-маці”, “Ігрышчайка” і “Продкі”. У кожнай з частак будзе адбывацца пэўная дзея і будуць гучаць інструменты, якія я падабраў. Было б добра яшчэ на кожнай частцы пераапранацца, але час не дазволіць, таму буду выкарыстоўваць на сцэне розныя маскі і галаўныя ўборы. 70 хвілін будзе доўжыцца дзея.
— Вам нехта будзе дапамагаць?
— Не, вырашыў працаваць адзін. Арганізатар канцэрта Павал Кашырын прапанаваў зрабіць праграму юбілейнай, да майго 55-годдзя — з музыкамі, гасцямі, каб падыходзілі, віншавалі і спявалі песні. І я яму адказаў: ведаеш, там настолькі цэльна ўсё, што я больш нікога на сцэне не бачу. Я год рыхтаваў сцэнар да яе. Ён нараджаўся падчас вандровак з “Троіцай”.
— Вашы ранейшыя сольныя праграмы не былі выдадзены на CD ці DVD. Вам не крыўдна, што ўсё гэта знікла? І ці збіраецеся запісваць “Дарожку маю”?
— Ну, фотаздымкі захаваліся на ўспамін… Я разумею, што такі шлях музыкі. Я з цягам часу разумеў, што трэба рабіць, каб зацікавіць людзей, трымаць іх увагу. Напрыклад, той сольны канцэрт у Босніі быў у рок-клубе, і пасля першай кампазіцыі гледачы пайшлі піць піва. Падчас паказу працягу “Варажбіта” ў Заслаўі ўжо было па-іншаму, калі працавалі маскі, рэчы, звязаныя з элементамі магіі і якія можна паказаць. А тое, што гэта не запісана і не выдадзена, — не бяда. Я думаў зрабіць фільм пра Варажбіта, які б здымаўся цягам года, каб у ім паказаць гэтага Дзеда, які валодае ўсёй інфармацыяй ад продкаў і можа перадаць веды дзецям, але гэта ж вымагае сродкаў. Мы на альбом “Троіцы” з такой цяжкасцю збіраем грошы… І калі запісваць, то запісваць як “Зімачку”, а не з нейкага мікрафона ў лесе.
— Вы выкарыстоўваеце спевы, якія самі запісалі ў этнічных экспедыцыях. А можаце прыгадаць самую першую паездку?
— Так, я ёй вельмі даражу. Гэта было ў 1983 годзе. Мяне туды ніхто не заганяў, проста было цікава. Мы паехалі ў Любанскі раён, мне сказалі, што там бабуля спявае — Пелагея Міхайлаўна Шмялёва. Я да яе прыйшоў з магнітафонам, пытаю: ці ведаеце песні? І яна ў дзесяць раніцы пачала і ў гадзіну ночы скончыла. Гэта былі песні яе маці. Я запісаў тады больш за 100 песень толькі ад яе. Уразіўся, як чалавек можа запомніць столькі матэрыялу. Творы гэтыя былі выкарыстаныя і маімі студэнтамі, і “Троіцай”. Таму што ў іх найпрыгажэйшыя мелодыі і выдатныя тэксты. А ў апошнюю па часе экспедыцыю мы ездзілі ўжо з “Троіцай” — у вёску Міхалкавічы, Лагойскі раён. Там жыла бабулька 92 гадоў. Яна гадзіну пяяла песні, а яшчэ гадзіну казала вершы і малітвы.
— Ці ёсць сэнс цяпер выпраўляцца ў этнічныя экспедыцыі?
— Студэнты ездзяць і цяпер і прывозяць багата матэрыялу. Самае складанае тут — адабраць тое, што павінна гучаць. Таму што як я трапіў аспірантам у Акадэмію навук, там было 20 шафаў, у якіх стаялі шэрагамі магнітныя стужкі. У мяне і свой архіў ёсць, пад 100 бабін. І выбраць з гэтага ўсяго тое, што ляжа на аранжыроўку, вельмі няпроста. Я працягваю шукаць песні, хоць мог бы выкарыстоўваць ранейшыя, як тое робіць “Альтанка” і “Фольк-машына” (праекты ўдзельнікаў першага складу “Троіцы” — заўвага С.Б.), якія выконваюць тыя ж песні, якія былі ў “Троіцы” ў 1995 годзе. Матэрыялу хапае, калі вы самі не можаце паехаць у экспедыцыю, то можна звярнуцца на рэспубліканскае радыё ці да 40-томнага выдання “Беларускай народнай творчасці” з музычнымі прыкладамі.
— Як вы самі адбіраеце з гэтага масіву тое, што вам трэба?
— У мяне неяк быў адпачынак зімовы на месяц, і я вырашыў за гэты час праслухаць усе свае бабіны. І ведаеце, трапіў у такі стан трансу. Бо ўключыў рана, есці — не еў, хоць сястра нешта прыносіла. Апынуўся ў шахце часу. Песня гучыць — і я адзначаю: тут добры тэкст, тут мелодыя, гэта столькі метраў на бабіне…Месяц сядзеў, каб усё адслухаць і пазначыць.
— Вы ўздымаеце старадаўнія пласты, каранёвы беларускі фальклор. Але цяпер у вёсках могуць не ведаць тых даўніх песень і наспяваць нешта ўжо з сучаснага фальклору, які ўжо зусім іншы. Як вы ставіцеся да гэтых прыкладаў — песень пра брыгадзіраў ды старшыняў, пераробак расійскіх шлягераў на свой манер і падобнага?
— У гэтым вельмі “дапамагло” тэлебачанне ў свой час. Напрыклад, былі такія праграмы “Запрашаем на вячоркі” і “Спявай, душа”, у якіх зусім не тое паказвалася, што трэба, што насамрэч было ў вёсцы. Бабулькі і калектывы гэта ўсё бачылі і думалі: а навошта старая песня? Мы на Століншчыну прыехалі, прашу нешта паспяваць, а мне — “Цячэ вада ў ярок”. Кажуць, ну гэта ж па тэлебачанні цяпер. Прашу згадаць, што маці спявала. Трэба аддаць час, і можна выцягнуць старыя рэчы. Я калі аспірантам паехаў, мне сказалі знайсці казку пра цмока, а я знайшоў песню і быў яшчэ болей задаволены. Гэты спеў увайшоў у дыск “Спадчына загінуўшых вёсак”. Галоўнае ведаць сваю мэту, і тады знойдзеш.
— Як вы самі прымаеце прыклады “новага фальклору”?
— Тут нічога не зменіш. Я такога не выкарыстоўваю нават са студэнтамі, бо яны і без мяне такое пачуюць. Калі не было тэлебачання і радыё, песня была як дыямент, яе ніхто не чапаў. А цяпер бачна, што шмат якія калектывы маюць адзін і той жа твар, чаго раней не было. Цяпер у кожным калектыве ёсць цымбалы, гармонік, дудка, барабан ды яшчэ харэаграфічная група можа быць. І можа быць так — адзін куплет спяваюць, два куплеты танчаць. Так і не распазнаеш, з Гарадзеншчыны гэта калектыў ці з Віцебшчыны. Можа, нехта і захаваў свой твар, але такім вельмі складана. Яны выйдуць і пачнуць спяваць сваё, а рэжысёр ім скажа: гэта нудна, давайце што-небудзь павесялей. І ўсё — пойдзе праграма аднолькавых песень. Мы доўга шукаем матэрыял, які можна вынесці на сцэну. І ведаеце, з гадамі такія песні яшчэ больш прабіраюць людзей.
Прэм’ера сольнай праграмы Івана Кірчука “Дарожка мая” адбудзецца 1 лістапада ў Палацы прафсаюзаў у 19.00. Цана квіткоў: 90 000 — 150 000. Даведкі: 8-029-6715865, 8-029-2544909.
Размаўляў Сяргей Будкін
«Ілюзіяў не было». Беларуска пра шлях ад петрыкаўскай школы да намесьніцы дырэктара Globsec
Алена Кудзько — намесьніца дырэктара славацкага Інстытуту палітыкі Globsec, адказная за дасьледаваньні. Яна займаецца пытаньнямі эўрапейскай бясьпекі, міграцыі і рэгіёнам Усходняй Эўропы. Сярод іншага, арганізацыя Globsec...
Крысціна Бандурына:Традыцыя гвалту
Крысціна Бандурына піша на budzma.by пра традыцыі хатняга гвалту ў межах праекту "Маё права". «Ты всегда должен помнить, что любой путь — это всего один путь, один из тысячи. Если чувствуешь, что не можешь...
Усяслаў Чарадзей засьпявае па-ангельску для гасьцей Эўрагульняў
У рамках культурнай праграмы ІІ Эўрапейскіх гульняў адбудзецца адмысловы англа-беларускамоўны паказ рок-фольк-опэры «Чарадзей» («The King Magician»). Паказ пройдзе 28 чэрвеня ў менскім Моладзевым...
У Вялікабрытаніі забаранілі выкарыстоўваць у рэкламе гендарныя стэрэатыпы
У Вялікабрытаніі забаранілі выкарыстоўваць у рэкламе шкодныя гендарныя стэрэатыпы, паведамляе ВВС. Забарона распаўсюджваецца на такія сюжэты, дзе, напрыклад, дзяўчына не можа правільна прыпаркавацца, ці мужчына сядзіць,...
20.06Пушкінскі пасёлак. Велаэкскурсія па ўскраіне міжваеннага Менска
22.06IV міжнародны купальскі фестываль «СВЯТА СОНЦА» FOLK&FIRE
22.06Банкер фест 2019
22.06Dee Tree в Корпусе
Віктар Марціновіч: Каму ў Беларусі жыць хораша