Легенды, тайны и факты Великого Мха. По берегам озера Ельня » Афіцыйны сайт раённай газеты "Міёрскія навіны"
Легенды, таямніцы і факты Вялікага Моху. Па берагах возера Ельня
Пр 1 965
Заказніку “Ельня” — 50!
Госці, турысты, журналісты і не толькі заўсёды найперш цікавяцца ўсім нязведаным, таямнічым, незразумелым. Напрыклад, адкуль пайшла назва і што яна азначае, як яе тлумачаць легенды? Калі звяртацца да нашага заказніка, то тут фантазія і рэальнасць ва ўспрыняцці асаблівасцей помніка прыроды цесна перапляліся. Сустрэчы са старажыламі, вывучэнне даўніны прыносяць усё больш нечаканага і цікавага.
Так, многія мясцовыя тапонімы і гідронімы (назвы мясцін, населеных пунктаў і водных аб’ектаў) балцкага паходжання. Калісьці тут жылі ўсходнія балты, якіх асімілявалі прышлыя венеды-славяне. Ранейшыя назвы паселішч засталіся, сярод іх Міёры, Браслаў, Іказнь і многія іншыя. Тое ж з вадаёмамі — Набіста, Ельня, якая не мае ніякіх адносін да елак, Бярэжа, Смоўж, Вянужа, Яжгіня…
Пройдземся па берагах возера Ельня, спачатку па заходнім, потым — усходнім.
Рог Харчанкава затока — ранейшыя рыбалоўныя ўгоддзі мясцовага ўладальніка лесу Харчанкі. Карчовая затока Вянужа — месца, адкуль выцякае аднайменны ручай. Водмель Высокі бераг Хацішча — памяць пра сядзібу, гаспадар якой загінуў у гады вайны. Пляж — сведчанне пра пясчаны бераг. Валеркава загуба — завадзь, дзе загінуў чалавек. Назвы іншых сведчаць пра мелкаводдзе — Першыя і Другія броды. Далей размешчаны Чорнаалешнік, гэта значыць — сухі бераг.
Памяць яшчэ аднаго мясцовага жыхара — Шыпілава прыстань. На возеры Чорным таксама ёсць прыстань — камень Банішча. Мо там і сапраўды калісь стаяла лазня?
Цяпер пра мясцовасці. Шокелевымі лугамі называюць чысцякі на поўнач ад возера Вялікага. Міронавымі — на поўнач ад Белага. Кісялёўкай значылася ўзвышша, якое ў гады вайны дало прытулак уцалелым ад расстрэлу, таму стала Яўрэйскімі будкамі.
На паўночна-ўсходняй частцы балота нямала невялікіх зарастаючых вадаёмаў, гэта Сакольскія і Мацюкоўскія (па бліжэйшых вёсках?) азяраўкі. Дарэчы, наша экалагічная сцежка заканчваецца на азяраўцы Бярозка. І сапраўды, яна за бярэзнікам.
Добра вядомы на балоце Дульскі канал, уручную пракапаны у 19-м стагоддзі ў бок аднайменнай вёскі сцёк даўжынёй каля чатырох кіламетраў. Пасярэдзіне яго мясціна з назвай Крывая бяроза. Назва Крэсла — пра сасну, падобную на гэтую мэблю, а таксама сведчанне пра даўні калодзеж, цяпер паўзасыпаны.
Астравамі на балоце называюць узвышшы з цвёрдай глебай, дзе калісь жылі і вялі гаспадарку людзі, дзе растуць вялікія дрэвы. Іх назвы канкрэтна-маляўнічыя — Капец, Вялікі Яльнянскі, Сасновы, Яловы, Кавалеўскі, Альшанскага, Матрунін.
Востраў Матруны — самы таямнічы. Легенда сведчыць, што некалькі стагоддзяў таму тут жыла чараўніца, пра якую расказваюць неверагоднае. І зараз там адбываюцца не зусім вытлумачальныя рэчы…
Азёры. Незвычайна прыгожы прыродны вадаём Яжгіня. Па легендзе, гэтую назву паўтара стагоддзя таму даў мясцовы пан Мацяс у гонар сваёй каханай, надта прывабнай маладой дзяўчыны.
На балоце 118 азёр, у большасці вада карычневатая ад торфу. Але на трох яна абсалютна празрыстая, у іх ліку вялікае Бліжняе, а таксама меншае Лапухі ці Лапушыстае — самае старажытнае і, напэўна, глыбокае — да дзевяці метраў.
Мала хто чуў пра возера Мядзведжае вушко, а яно можа стаць знакамітым. Па адной з версій, вадаём утварыўся ў выніку падзення метэарыта.
Здымак прадастаўлены адміністрацыяй заказніка “Ельня”.
Іван БАРОК.