(Пасля перасылкі з Іван IV)
18 (28) сакавіка 1584[1][2] (53 гады)
Магчымую памылковасць традыцыйнага англійскага перакладу прыдомку, «Ivan the Terrible», пацверджвае, напрыклад, Дэвід Стоўн[3], прапануючы як лепшыя «Ivan the Dread» (літар. «Пагрозлівы»[4]) or «Ivan the Awe-Inspiring» (літар. «Наводзіць Страх і Пашану»[4]).
На думку І. Марзалюка, звычай іменаваць Івана IV «Жахлівым», што ўкараніўся ў частцы новай беларускай гістарыяграфіі, з'яўляецца прадуктам міфалагізацыі гісторыі, і не існаваў у старабеларускіх крыніцах. Беларуская шляхта ў эпісталярных крыніцах называла цара Івана або «Маскоўскім», або «Тыранам», але нідзе ― «Жахлівым».[5]
Ваенная справа[правіць | правіць зыходнік]
Воляй Івана IV былі праведзеныя дзве выдатныя для 16 ст. ваенныя кампаніі ― супраць Казанскага і Астраханскага ханстваў. Але сам ён не вызначыўся военачальніцкім дарам. У Лівонскай вайне, пасля ўдач першай кампаніі, войска Івана IV амаль пастаянна цярпела няўдачы, асабліва ў пазнейшы час, у кампаніях Стэфана Баторыя; адзіным выняткам стала ўзяцце Полацка ў 1563 годзе, дзе Іван IV камандаваў асабіста.[3] Арганізаванае Іванам IV апрычнае войска, не падобнае да яго арміі 1550-х, выявілася малапрыдатным для вайны, што пацвердзілася, напрыклад, у пагроме Масквы крымскім ханам у 1571.
За час праўлення Івана IV Расійскае царства шматразова павялічыла сваю тэрыторыю і насельніцтва, і ў значнай ступені забяспечыла свае межы на ўсходзе і поўдні. Тэрыторыя Расійскага царства павялічылася з 2,8 млн. Шаблон:Км² да 5,4 млн. Шаблон:Км², а насельніцтва павялічылася на 30-50 % і склала 10-12 млн чалавек[6].
Рашучае абмежаванне ўплыву баярства і ўмацаванне цэнтралізаванай улады былі, сапраўды, дасягнутыя, але метады дасягнення гэтага шмат чым прадвызначылі гаспадарчы ўпадак 1570-х—1580-х гг., увядзенне прыгоннага права ў дзяржаўным маштабе і Смуту пач. 17 ст. Лівонская вайна стала для Маскоўскага царства няўдалаю і безвыніковаю, прынесла спусташэнне не толькі на тэрыторыю, дзе вялися баявыя дзеянни, але и на і на землі самой Рускай дзяржавы, вычарпаўшы амаль усе яе людскія і матэрыяльныя рэсурсы[7] Людскія і матэрыяльныя страты ў Лівонскай вайне спрычынілі палітычны, эканамічны і сацыяльны крызіс у Расіі ў 1580-я-1590-я гг. У той жа час у Паволжы і Сібіры былі зробленыя значныя тэрытарыяльныя заваёвы.
Сярод вынікаў вяршэнства асабістых настрояў Івана IV над дзяржаўнымі інтарэсамі называюць[8], напрыклад, спыненне развіцця кнігадрукавання ў Расіі (бегства Івана Фёдарава ў ВКЛ з-за страты міласці цара) або бегства з дзяржавы такога значнага дзеяча праваслаўнай культуры заходняга кірунку, як князь Курбскі.
І. М. Болцін параўноўваў Івана IV з Людовікам XI, тое ж параўнанне Івана з Людовікам адзначаюць і ў Карамзіна[9].
↑ 1,0 1,1 С. Середонин Иоанн IV Васильевич Грозный // Русский биографический словарь — СПб.: 1897. — Т. 7. — С. 229–271.
↑ 2,0 2,1 Иоанн IV Васильевич Грозный // Военная энциклопедия — СПб.: Иван Дмитриевич Сытин, 1913. — Т. 11. — С. 170–173.
↑ 3,0 3,1 A military history of Russia : from Ivan the Terrible to the war in Chechnya / David R. Stone.
↑ 4,0 4,1 Oxford Student's Dictionary of Current English. 1978,1984.
Літарартура[правіць | правіць зыходнік]
Gran catalana · Брокгауза и Ефрона · Военная Сытина · Еврейская Брокгауза и Ефрона · Малый Брокгауза и Ефрона · Русский биографический · Britannica (анлайн)
Узята з "https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Іван_IV_Грозны&oldid=2907350"
Апошняе змяненне старонкі адбылося 16:17, 4 кастрычніка 2017.