Вострая брама Чырвоны дзень календара. 22 сакавік 1998, 15:00
Чырвоны, гэта значыць сьвяточны, лiсток календара заварожвае. Напрыклад, сёньняшнi дзень 22 сакавiка ў адкрыўным календары "Родны край" чырвоны. Раптам зьбiвае з панталыку памятная дата: 55 гадоў назад гiтлераўцы зьнiшчылi беларускую вёску Хатынь. Але наступны запiс амаль загалагоджвае парадокс. Сёньня Саракi, праваслаўны дзень сарака пакутнiкаў. Праўда, чырвоны лiсток не таму, а таму, што сёньня нядзеля. 25 сакавiка ў "Родным краi" - дзень звычайны, будзённы, чорны. Нягледзячы на тое, што спаўняецца, як напiсана, 80 гадоў з дня абвяшчэньня Беларускай Народнай Рэспублiкi.
Урэшце, пачынаеш разумець, што кожны каляндар - адбiтак свайго часу з усiмi ягонымi парадоксамi i недарэчнасьцямi. Спаленая разам зь людзямi Хатынь - на сьвяточнай старонцы, а стварэньне першай у гiсторыi беларускай дзяржавы - на старонцы будняў, разам, дарэчы, з каталiцкiм Дабравешчаньнем.
Сяргею Харэўскаму кiнулася ў вочы тое, што сёньня менская публiка абмяркоўвае новы амэрыканскi фiльм "Тытанiк" - тэма размоваў тая самая, што i 80 гадоў таму. Зьмiцер Бартосiк
таксама не стрымаўся i паглядзеў шырока разрэклямаваную стужку. I ў ягонай сьвядомасьцi ўгодкi БНР сплялiся з тэмай "Тытанiка". Чаго тут болей - каляндарнага супадзеньня цi
(Зьмiцер Бартосiк: ) "Сыйшоўшы ўвечары 7 сакавiка на станцыю мэтро "Акадэмiя навук", я быў уражаны карцiнаю, што адкрылася мне пад зямлёю. Карцiнаю, што вельмi ж нагадвала провады на фронт. А дзе яшчэ я мог бачыць столькi заплаканых дзявочых вачэй i падкрэсьлена суворых твараў iх кавалераў. Дзяўчынкам яўна падабаўся працэс сьлёзапралiваньня. Як i iхныя хлопчыкi атрымлiвалi неапiсальнае задавальненьне ад нагоды задэманстраваць мужнасьць. Скiвiцы пацяжэлi, вочы пастальнелi, рукi на дрыготкiх дзявочых плячах налiлiся цеплынёй. Вось-вось падыйдзе цягнiк, i яны разьвiтаюцца навякi. Цягнiк падыйшоў. Усе селi i паехалi. I едучы сярод гэтых сьлёзаў, эмоцыяў i жарсьцяў я так i ня мог уцямiць - што зь iмi з усiмi такое адбылося. Пакуль нечы голас не прамовiў: "Очань трогацельнае кiно. Пачцi как "Белы Бiм Чорнае уха". Да мяне нарэшце дайшло. У кiнатэатры "Октябрь" адбылася доўгачаканая прэм'ера "Тытанiка".
"Непрыгожая машына нiколi ня ўздымецца ў паветра", - казаў авiяканструктар Рабэрта Барцiнi. 25 сакавiка - занадта прыгожая лiчба, каб зацерцiся ў самай няцьвёрдай памяцi. "25".
У дзень, пазначаны такой запамiнальнаю лiчбаю, добра падводзiць рахункi й ставiць кропкi над i. Зрэшты, яны ў 18-м годзе былi расстаўленыя. I кроў пралiвалася сапраўдная. I не вiна тых, хто паставiў на гэтую лiчбу сваё жыцьцё, што нехта не заўважыў велiчыню стаўкi. Гульня працягваецца. Можа, нават, толькi пачынаецца. 80 - лiчба небясьпечная для людзей. Для
ненароджаных мiтаў - гэта пытальнiк усiм тым, хто ўздыме кiлiшак з воклiчам "Жыве!"
(Сяргей Дубавец: ) Зьмiцер Бартосiк вярнуўся з прагляду новага кiнафiльма "Тытанiк" нiбы зь неразьбярыхi Першай сусьветнай вайны, з тагачаснага Менску, у якiм толькi што заявiла пра сваё нараджэньне новая краiна - БНР.
матэрыялiзуецца, перамагае. Псыхалягiчнае адчуваньне павiнна нагадваць стан парадзiхi. Хочацца крычаць, бо ўсё на сьвеце перапаўняе цябе, боль i радасьць уперамешку. Яны даюць жыцьцё таму, чаго нiколi яшчэ не было. Яны так вырашылi, i раптам усе зразумелi, што Беларусь - гэта дзяржава i што iнакш яно i ня мусiла быць. Цуд нараджэньня нагадвае казку. Тата Карла стругаў бервяно i раптам яно загаварыла. Нездарма дзень стварэньня ў кожнай краiне - самае дарагое сьвята.
Аднак вось дзiця нарадзiлася i яго ўжо можна забраць у маткi, "апрыходаваць" у камуну - будзённа i бяз стрэсаў, бяз болю i радасьцi перайменаваць. З гэтага моманту яно - БССР. Яшчэ адна савецкая рэспублiка, якая, зразумела, нiколi б не нарадзiлася ў штабах Кнорына i Мсьнiкяна, дзе ўсяляк змагалiся з iдэяй самастойнасьцi Беларусi.
Падобнае да парадзiшiнага хваляваньне назiралася i ў 1991-м, калi Вярхоўны Савет абвяшчаў сувэрэнiтэт. Таксама ж для большасьцi было стрэсам - якая там Беларусь - краiна. I таксама, нарадзiлi, амаль што ад страху, а гадаваць узялiся iншыя. Бяз болю i радасьцi. I таксама стваральнiкi апынулiся хто ў апале, а хто ў эмiграцыi. Чамусьцi не шанцуе ў нас парадзiхам. Магчыма, наступнае пакаленьне ўжо ня будзе так неабачлiва нараджаць. Ды i iдэя незалежнасьцi павiнна выклiкАць меней стрэсу ў народзе. Як-нiяк грамадзяне Рэспублiкi Беларусь. I пашпарты маем сапраўдныя.
Прызнацца, я ня моцна веру тым, хто сёньня кажа пра дыктатуру ў Беларусi - або заклiкае яе, або ад яе папярэджвае, што ў вынiку адно й тое. Я разумею спакутаванасьць i тых i тых па
Адзiнае, што мне карцiць прыгадаць - гэта звычайную вiленскую краму, дзе заўсёды ёсьць пяць вiдаў клiнковага сыру зь пяцi камбiнатаў, раскiданых па ўсёй Лiтве. I людзi ўжо пасьпелi
Яшчэ адно гiстарычнае параўнаньне БНР i БССР. Якая зь iх - большая рэальнасьць. Першая не праiснавала i году, другая - 70 гадоў. Другая памерла, першая працягвае хваляваць уяўленьне ўсё новых генэрацыяў беларусаў. Але вось крытэрый - якая зь iх якую нарадзiла культуру. Першая, калi й займалася агiтпропам, дык толькi павернутым да ўласных каштоўнасьцяў. Вершыкi пра Сакавiк беларускiя дзеткi будуць чытаць заўсёды. А вось пра дзядулю Ленiна i партбiлет давядзецца забыць. Беларуская савецкая культура за 70 гадоў вычарпала сябе дарэшты. Яе сьмерць - гэта яе дысквалiфiкацыя. Таму што сапраўдная культура не памiрае нiколi.
Той - у Кастрычнiк, гэты - ў Май.
Яе ад вас я не хачу -
Дзень Дабравешчаньня - мне сьвята,
Народ расьпяты - мой Хрыстос!