Sigida 25 Gafe in kɔnɔ fura kofɔlenw tacogo
Fura tata hakɛ walima a tacogo
Furaw tɔgɔ
Kunnafoniw furaw kan
Banakisɛ­fagalanw bɛ banakisɛw kɛlɛ
Penisilini, Pénicilline: banakisɛ­fagalan ɲumanbaw
Anpisilini ni amɔkisisilini (Ampicilline et amoxicilline): banakisɛ­fagalan minnu bɛ banakisɛ caman faga
Eritoromisini: min bɛ penisilini nɔnabila
Kuloranfenikɔli, Chloramphénicol: bana gɛlɛn dɔw kɛlɛlan
Silifonamidi, Sulfamides: fura da nɔgɔn don, min bɛ an senkɔrɔbana caman furakɛ
Banakisɛ­fagalan suguya wɛrɛw
Damajalan ni npɔrɔn furaw
Sɔgɔsɔgɔninjɛ furaw
Banaba (bagi, kuna) furaw
Ni kɔnɔnatumuniw (tɔgɔtɔgɔninbanakisɛ ni nugulabanakisɛ) don
Wololabanaw ni bugu wɛrɛw la
Maɲa ni ɲimi furaw: fɛnɲɛnamafagalanw
Dogoyɔrɔlakuruw furaw
Kababilen ni ɲɛnakaba furaw
Tumufuraw
Marafura
Ɲɛ furakɛli
Dimimadalanw
Farigan ni dimi furaw
Kɔnɔdimifuraw
Kumujiyɛlɛn, nsɔnkunan ani furudimi na
Kumukɛlɛlanw (Antacides)
Furulabanaw fura farinmanw (ɲumanw)
Kɔnɔboli ni farilajidɛsɛ juguman furaw
Kɔnɔbolifura (Kɔnɔboli gansan)
Kɔnɔ­magayalan (kɔnɔjafura)
Nu gerennen dayɛlɛli la
Sisan furakɛli la
Faritanabanaw ni fɔɔnɔ: fariŋɛɲɛfuraw
Ni baga sera mɔgɔ kɔnɔ
Kirinni (jali) fura
Fura minnu bɛ kɛ ka basibɔn juguman kɛlɛ jiginni kɔfɛ
Kuruw (koko)
Balodɛsɛ ni jolidɛsɛ
Sidabanafura
Dusukundimi fura
Sigida 25: Gafe in kɔnɔ fura kofɔlenw tacogo
Furaw tacogo
furakisɛ 1 = furakisɛ kelen
furakisɛ ½ = furakisɛ tilancɛ
furakisɛ 1 ½ = furakisɛ kelen ni tila
furakisɛ ¼ = furakisɛkelen tilannen sigiyɔrɔma naani walima furakisɛ tilancɛ tilannen fila ye
furakisɛ 1/8 = furakisɛ kelen tilannen sigiyɔrɔma segin ye (aw bɛ o walo kelen ta)
Ni aw bɛ mɔgɔ girinya dɔn, o tigi ka fura tata hakɛ dɔncogo
Gafe ɲɛ ninnu kɔnɔ, fura tata hakɛ caman ɲɛfɔlen don ka da mɔgɔ si hakɛ kan, o la denmisɛnniw ka fura tata hakɛ ka dɔgɔn ka tɛmɛ baliku ka tata hakɛ kan. Nka o n’a ta o ta, a ka fisa ka mɔgɔ girinya dɔn sani i ka a ka fura tata hakɛ latigɛ. Nin kunnafoni kunkuruni suguya dɔw bɛ sɛbɛn nin taamasiɲɛw kɔnɔ ( ), kɛnɛya­baarakɛlaw kama, peselikɛlan bɛ olu minnu bolo. Ni aw bɛ kunnafoni kalan furaw kan, aw bɛ a ye ko:
(Miligaramu 100/kilogaramu/don) (100 mg/kg/jour)
O kɔrɔ ye ko kilogaramu kelen o kilogaramu kelen, miligaramu 100 ye o tigi ka fura tata hakɛ ye tile kɔnɔ. Fɔcogo wɛrɛ la, lɛri 24 kɔnɔ, a tigi girinya kilogaramu kelen o kilogaramu kelen, aw bɛfura in miligaramu 100 di a ma.
Misali la, ni aw b’a fɛ ka asipirini (aspirine) di den dɔ ma barisa murafarigan bɛ a la, wa o den girinya ye kilogaramu 30 ye. A ka asipirini tata hakɛ kofɔlen murafarigan na, o ye miligaramu 100 ye kilogaramu kelen o kilogaramu kelen, don o don. O la aw bɛ a jate ni sigiyɔrɔmali ye:
Miligaramu 100 × 30 = miligaramu 3.600
O la aw ka kan ka asipirini miligaramu 3.600 di den ma tile kɔnɔ. Ni asipirini kisɛ kelen hakɛ ye miligaramu 300 ye, a miligaramu 3.600 bɛ bɛn kisɛ 12 ma. O bɛ a jira ko aw ka kan ka furakisɛ den 2 di den ma siɲɛ 6 tile kɔnɔ (walima lɛri 4 o lɛri 4, aw bɛ kisɛ 2 di a ma).
Ni aw tɛ a tigi girinya dɔn
Aw bɛ gafe ɲɛ Ni fura wɛrɛ tɛ i bolo balikuw dɔrɔn ka tata kɔ, i bɛ o suma cogo di ka o bɛn den ka tata hakɛ ma? lajɛ si hakɛ kan (o ka a sɔrɔ den girinya ni a si hakɛ bɛ ɲini ka taa ɲɔgɔn na).
Nin ye kunnafoni ye ka ɲɛsin karamɔgɔw, kɛnɛya­baarakɛlaw ani gafe in dibagaw ma.
Ni a kɛra ko dugumisɛnw ka kɛnɛya­baarakɛlaw ka kan ka lakalan gafe in kɔnɔkow la, walima ko sigida kɛnɛyacakɛda dɔ bɛna gafe in kɔnɔkow lase, a ka fisa ka sigida ka tɔgɔ ani furasɔngɔw kunnafoniw fara gafe in kan.
Gafe in dibagaw ka kan ka kunnafonisɛbɛn dɔ dilan ka a caya walasa gafe in kunnafoni dibaga ka se ka o lacaya ka bila a bolokɔrɔ ka kunnafoniw di tuma bɛɛ sigidafuraw ni baarakɛminɛnw sɔrɔcogo ani u sɔngɔ nɔgɔn kan (Aw ye furamaracogo yɔrɔ lajɛ gafe ɲɛ Furaw sancogo).
Aw bɛ fura ta ni aw dalen don a la ka a ɲɛci bɛ ani ni aw bɛ a tacogo dɔn.
Kunnafoni nafama: kɔlɔlɔ bɛ fura dɔw tali la ɲɔgɔnfɛ siɲɛ kelen.
Aw y’aw janto nin na: Fura dɔw bɛ mɔgɔ bana ni aw ye u ta ɲɔgɔnfɛ. Sani aw ka furaw fara ɲɔgɔn kan ka u ta, a ka ɲi ka kɛnɛya baarakɛla dɔ ɲininka. Ani fana, a ka fisa aw ka furaw tacogo kalan fura forogo kan sani aw ka a ta.