HORASAN Ai??LAi??ESAi?? |
Horasan daha Ai??nce Pasinlerai??i??e (Hasankale) baAYlAi?? iken (4.12.1953 tarih 6191 sayAi??lAi?? Kanunla) 14 Ocak 1954 tarihinde Ai??lAi??e olmuAY ve Erzurumai??i??a baAYlanmAi??AYtAi??r. FarsAi??a olan ai???Horasanai??? kelimesinin manasAi?? ai???GA?neAY veya GA?neAYin doAYduAYu yAi??nai??? anlamAi??na gelmektedir.
Erzurumai??i??a uzaklAi??AYAi?? 80 km dir. Horasan Aras Nehri kenarAi??nda kurulmuAY olup Kars, IAYdAi??r ve AAYrAi?? karayollarAi??nAi??n kavAYaAYAi??nda yer alAi??r. Erzurum- Kars demiryolu da Horasanai??i??dan geAi??er. Ai??lAi??e merkezinin rakAi??mAi?? 1550 metredir. YA?zAi??lAi??A?mA? 1662 km2 olan Horsan ilAi??esi kuzey ve doAYuda Kars, gA?neydoAYuda AAYrAi?? illeri, gA?neyde KarayazAi??, batAi??da KAi??prA?kAi??y, kuzeybatAi??da Narman ilAi??eleriyle Ai??evrilidir. Horasan ilAi??esinin kuzeyini Erzurum-Kars platosu, gA?neyini KarayazAi??-Aras daAYlarAi?? engebelendirir. Ai??lAi??enin orta kesimi Pasinler-IAYdAi??r Ai??Ai??kA?ntA? alanAi?? A?zerindedir.
Aras nehri Horasanai??i??Ai??n en Ai??nemli akarsuyudur ve Zars Ai??ayAi?? ile SerkA?llA? Ai??ayAi??nAi?? alarak ilAi??e arazisini boydan boya geAi??er. Ai??lAi??ede temel ekonomik etkinlik tarAi??m ve hayvancAi??lAi??ktAi??r. Horasan Ai??lAi??esi AliAi??eyrek kAi??yA?nde dA?AYA?k kalorili linyit yataklarAi?? vardAi??r.
Horasan Belediye BaAYkanlAi??AYAi?? 1952 yAi??lAi??nda kurulmuAYtur. 1963-1968, 1968- 1973, 1973-1977, 1977-1984 dAi??nemlerinde Nusret Atilla, 1984-1989 dAi??nemi Cemil Ai??olak, 1989 ai??i?? 1994 dAi??nemi Dursun Azen, 1994-1999 ve 1999-2004 dAi??nemleri Nurettin AydAi??n, 2004 ai??i?? 2009 ve 2009- dAi??nemi Abdul Hatem Bastem Belediye BaAYkanlAi??AYAi??na seAi??ilmiAYlerdir.
Horasan ilAi??esine baAYlAi?? YazAi??lAi??taAY KAi??yA?ai??i??nde bulunan Urartu yazAi??tlarAi??, yAi??renin yerleAYim tarihinin M.Ai??. 4. yA?zyAi??la uzandAi??AYAi??nAi?? gAi??stermektedir. Milattan Ai??nce Asurlular, Urartular, Medler, Persler ve RomalAi??larAi??n hakim olduAYu yAi??re, milattan sonra Sasani, Arap, Bizans arasAi??nda sA?rekli el deAYiAYtirmiAYtir.
BA?yA?k SeleAi??uklu Devleti zamanAi??nda Semerkant Horasanai??i??Ai??ndan bu bAi??lgeye gelen Seyyit Ai??smail Kemaleddin (Horasan Baba) ve 6 kardeAYinden (Hasan Dede, Veli Baba, GA?reAYken Baba, Postlu Baba, GAi??zlA? Baba, YaAYan Baba) meydana gelen kabile, o zamana kadar USKUHAT ismini taAYAi??yan kAi??ye Horasan ismini vermiAY ve buraya yerleAYmiAYlerdir. Horasan yAi??resi Malazgirt savaAYAi??ndan sonra SelAi??uklu hakimiyetine girdi. 1237ai??i??den sonra bAi??lgeyi sA?rekli yoklayan MoAYollar 1242 yAi??lAi??nda Baycu Noyan kumandasAi??ndaki ordu ile buradan geAi??erek Erzurumai??i??u istila etti. 1256 yAi??lAi??nda MoAYollarAi??n yerini Ai??lhanlAi??lar almAi??AYtAi??r.
XI.yA?zyAi??lAi??n ikinci yarAi??sAi??ndan XV. YA?zyAi??l son Ai??eyreAYine kadar DoAYu ve GA?neydoAYu Anadoluai??i??ya hakim olan Karakoyunlu TA?rkmenleri 11 KasAi??m 1467ai??i??de Akkoyunluai??i??larla yaptAi??klarAi?? savaAYta yenilmiAY ve Pasin bAi??lgesi Akkoyunlu hA?kA?mdarAi??, OsmanlAi?? kaynaklarAi??nda Hasan-Ai?? DAi??raz diye belirtilen Uzun Hasan (1453-1478) hakimiyetinde kaldAi??. 1501 yAi??lAi??nda Safevi (Ai??ran) hA?kA?mdarAi?? Azah Ai??smail son Akkoyunlu hA?kA?mdarAi?? Elvendai??i??i NahAi??ivan yakAi??nAi??nda maAYlup etti. Akkoyunlular bAi??lgeden gAi??Ai?? ederek OsmanlAi??lara sAi??AYAi??ndAi??lar. Pasin bAi??lgesi tamamen Ai??ssAi??zlaAYtAi?? ve Akkoyunlu Devleti son buldu.
1502- 1514 yAi??llarAi?? arasAi??nda Azah Ai??smail hakimiyetinde olan bAi??lge harap ve Ai??ssAi??z kalmAi??AYtAi??r. OsmanlAi??lar tarafAi??ndan zapt edilen ve sancak olarak teAYkilatlandAi??rAi??lan Pasinler SancaAYAi?? 1535 yAi??lAi??nda kurulmuAY 25 MayAi??s 1535 tarihinde Dulkadirli Azahruh Beyai??i??in oAYlu Ali Bey sancak beyi olarak tayin edilmiAYtir.
1828 ai??i?? 1829 Rus savaAYAi??nda bAi??lge Temmuz 1829 tarihinde ilk Rus iAYgaline uAYramAi??AY 14 EylA?l 1829 Edirne anlaAYmasAi?? sonucu tekrar esaretten kurtulmuAYtur. A?Ai?? aylAi??k Rus iAYgali bAi??lgeye bA?yA?k zararlar vermiAY, nA?fusun azalmasAi??na sebep olmuAYtur.1877 yAi??lAi??na kadar DoAYu Anadolu bAi??lgesinde herhangi bir dAi??AY baskAi?? olmamAi??AYtAi??r.
93 Harbi olarak bilinen (1293)1877-1878ai??i??de meydana gelen OsmanlAi?? Rus SavaAYAi??nda istilaya uAYramAi??AYtAi??r. 13 Temmuz 1878 tarihli Berlin anlaAYmasAi?? ile yeni hudut , Narman, BardAi??z Ai??ayAi??, YenikAi??y, Karaurgan, MAi??cAi??ngerd, KAi??se DaAY hattAi??ndan geAi??irildi. Horasan Ruslar ile hudut oldu.
1.DA?nya savaAYAi??nda 9.Ocak.1916 tarihinde Ruslar tarafAi??ndan iAYgal edilen Horasan ve Ai??evresi 16 Mart 1918ai??i??de dA?AYman iAYgalinden kurtulmuAYtur.
H.Z.KoAYay, Erzurum ve Ai??evresinin Dip Tarihi,
A.Azerif Beygu, Erzurum Tarihi
B.Darkot, Erzurum Ai??.A.
E.KA?rkAi??A?oAYlu, 1998 Erzurum YAi??llAi??AYAi??,
D.AydAi??n, Erzurum BeylerbeyiliAYi ve TeAYkilatAi??
A.Demir, Ai??slamAi??n Anadoluya GeliAYi
O.Turan, DoAYu Anadolu TA?rk Devletleri Tarihi
O.Turan, SelAi??uklular zamanAi??nda TA?rkiye
E.KonukAi??u, SelAi??uklulardan Cumhuriyete Erzurum
S. EAYilmez, Erzurum KuruluAYundan OsmanlAi?? Fethine Kadar
1967 Erzurum Ai??l yAi??llAi??AYAi??
1973 Erzurum Ai??l YAi??llAi??AYAi??