Akwai alaka tsakanin Yayarin Tukur da masarautar Hadeja – Hak
Akwai alaka tsakanin Yayarin Tukur da masarautar Hadeja – Hakimin Yayarin Tukur
By Umar Akilu Majeri | Publish Date: May 4 2018 2:00AMAlhaji Garba Muhammad Hakimin Yayarin Tukur mutun ne da ya yi fice wajen harkokin tallafa wa matasa musamman a fagen neman ilimi na zamani da na addini, sannan kuma fitaccen dan kasuwa ne. Aminiya ta zanta das hi a fadarsa, kuma ga yadda zantawar ta kasance:
Hakimin Yayarin Tukur Alhaji Garba Muhammed
Masu karatu za su so sanin tarihinka a takaice?
Sunana Alhaji Garba Muhammed Yayarin Tukur. Ni ne Hakimin Yayarin Tukur da ke cikin karamar Hukumar Buji a nan Jihar Jigawa. An haife ni ne a garin Kukuma da ke karamar Hukumar Buji, muna tare da ni da mahaifina da kakana saboda kakana ne dagacin Kukuma, sai aka raba kasar aka yi wa mahaifina dagacin Yayarin Tukur a lokacin ina da shekara 12 a duniya. A lokacin ina karatun Firamare ne mahafina ya rasu, kuma saboda lokacin ban isa rike sarauta ba sai aka nada wani mai suna Musa a matsayin sabon sarkin Yayarin.
Musa ya yi sarauta na shekara takwas, lokacin ni kuma ina da shekara 20 a duniya, bayan an cire Sarki Musa daga sarauta shi ne aka nada ni a matsayin sabon sarkin Yayarin Tukur, inda na gaji mahaifina sarki Muhammadu bayan rasuwarsa da shekara takwas.
Yanzu haka ina da shekara 61 a karagar sarauta daga hawa na a matsayin dagacin har zuwa lokacin da na zama hakimin. Na yi shekara 39 a matsayin dagacin Yayarin kuma yanzu haka ina da shekara 22 a matsayin hakimin Yayarin Tukur.
A lokacin da Mai martaba Sarjin Dutse ya nada ni hakimi, na fara yin aikin hakimci ne a kauyan Miga a matsayin hakimin Miga, na yi shekara hudu a can kafin na koma Fagam inda nan ma na yi shekara uku, daga nan kuma aka mayar da ni Buji wato hedkwatar karamar Hukumar Buji, a nan ma na yi shekara takwas. Bayan wadannan shekaru ne na zama hakimin Yayarin Tukur saboda masarautar Dutse ta daga darajar masarautar daga dagaci zuwa hakimi. Shi ne tun daga wancan lokacin da aka yi mata hakimin nake zaune a matsayin hakimin Yayarin Tukur yau shekarata tara ke nan ina sarautar hakimin Yayarin Tukur.
Dagatai nawa kake da su a karkashinka?
Gaba daya fadin kasar masarautata ina da dagatai goma ne, sune kamar haka: Yayarin Tukur da Lelen Kudu da Nasarawa da Gwadayi da Kafin Madaki da Yayarin Chilori da Karanjau da kuma Sagu da Kachauri. Wadannan su ne jerin sunayan garuruwan dagatai da ke karkashin iko na.
Mene ne alakar wannan masarautar da masarautar Hadeja?
Gaskiyane masarautar Yayari wani basarake ne daga cikin jerin ‘ya’yan sarakunan sarkin Hadeja ya kafa Yayarin Tukur. Shi wannan basarake sunansa Tukur, kuma ya baro garin Hadeja ne a lokacin da ya samu matsala a kan sarauta da yake nema, saboda haka ya yi hijira ya koma can Jihar Bauchi. Bai zauna a can ba, sai kuma ya koma Isore, can din ne kuma ya dawo Yayarin Tukur ya zauna, shi ne asalin Yayarin Tukur.
Kowa ya san masarautar Hadejaa babbar masarauta ce, zuwansa Yayari sai ya mike kafa ya fara mulki irin na sarakuna ba irin na dagatai ko hakimai ba, domin a zamaninsa idan mutun ya yi laifin kisa, sarki Tukur yana zartar da hukunci a kan duk wanda ya aikata laifin.
Wannan shi ne alakar masarautar Yayarin Tukur da masarautar Hadeja, kuma har yanzu akwai zuriyar sarki Tukur suna zaune a kauyan Gantsa da ke nan karamar Hukumar Buji suna aiki. wani ma daga ciki ya taba zama kansila yayin da wasu daga cikinsu sun koma gida suna Hadejia da zama.
Dagatai nawa aka yi a Yayarin tun daga sarki Tukur zuwa yanzu?
Akwai sarki Yayari Yaya sai sarki Doki Dagashi said sarki Amadu Dagashi sai sarki Abubakar Dagashi said sarki Muhammadu mahaifin mahaifina sai kuma mahaifina wato sarki Muhammadu sai sarki Musa Dagashi sai kuma ni da na karbi sarautar. Da kuma na zama hakimin sai aka nada dana Abubakar. Yanzu haka sarakuna biyu ne a Yayari saboda akwai Nasarawa ita ma dana ne dagacin.
Mece ce babbar al’adarku?
Ba mu da wata al’ada da ta wuce karatun Alkur ani da noma da kiwo saboda mafiya yawan mutenn Yayari manoma ne da Fulani makiyaya. Ba mu da wata al’ada da ta wuce neman ilimi. Ba ma yin farauta ko wasu kade kade na all’ada kamar yadda wasu yankuna ke yi.
Idan ka kasa malaman makaranta gida goma da sauran ma’aikatan karamar Hukumar Buji, kashi hudu daga masarautar Yayarin Tukur suka fito.
Wane cibaga kuka samu?
An samu cigaba matuka. An fara samun daukaka ne tun zamanin mulkin Abubakar Rimi a lokacin muna hade da tsohuwar Jihar Kano kimanin shekara 39. Rimi ne ya bamu wutar lantarki ya yi mana fanfo a garin Yayari.
A lokacin da kaina nake bi loko loko ina naman yara domin shiga karatun boko bayan an yi sheka a gari, amma yanzu gashi iyayen ne da kansu suke nema. Allah ken an.
A wace shekara aka ba ku wutar lantarki da ruwa?
An bamu ruwa da wuta a zamanin mulkin Abubakar Rimi. Kimanin shekara 39 ke nan yanzu, amma ba zan iya tuna shekarar ba.
Wane irin kasuwanci ka yi a baya?
Na yi kasuwanci amma fa ba irin yadda ake tunani ba. Na yi harkar saye da sayarwa kuma na yi kwangila ga gwamnatin Kano domin a da ba na yini a Yayari kuma bana kwana a Kano. Da safe nake tafiya Kano, da yamma na dawo. Haka na ta yi kafin a kirkiri Jihar Jigawa. Da aka samar da Jihar Jigawa shi ne na tattara na dawo gida domin in bada tawa gudumawar wajen raya ta mu jihar.
Har yanzu ina yin kiwo domin yanzu haka ina da garkunan shanu da ake min kiwo a gida.
Yaya batun jangali da haraji a masarautarka?
Mu a nan ba mu sha wata wahala ba tsakaninmu da talakawa wajen amsar haraji da jangali. Talakawanmu mutane ne masu biyayya da ganin mutuncin fada.
Yaya batun zakka fa?
Duk shekara muke yin na daya wajae bada zakka a masarautar Dutse, musamman wajen zakkar amfanin gona.
A bana mun raba dami 4449 a matsayin zakkar amfanin gona, mun sami shanu 46 da kudu Naira dubu dari hudu da za a raba nan gaba ga wadanda ya dace a matsayin zakka.