Ka kɔn Sukarodunbana ma
Sigida 10 Furakɛli kunfɔlɔ
Aw bɛ aw hakili sigi ani ka aw yɛrɛ minɛ
Ninakili
Dusukun tantanbaliya
Basibɔn
Kirinni
Jogindaw
Jolilabana
Tetanɔsi (Jaŋɔyin / nɛgɛtigɛbana)
Kɔkolo ni kan joginw
Kungolo joginni
Disijogin ni galakajogin
Kɔnɔbara joginni
Dimi gɛlɛn juguman kɔnɔna na
Dusukundimi
Kolo karilen, a wurukutulen walima a mugulen
Binkanni
Jeninidaw
Kuran kasaaraw
Tubabu bagamafɛnw ka jeninidaw
Polosi ka maramafɛnw
Bagaji selen mɔgɔ kɔnɔ
Hakililabana minnu ka kan ka furakɛ joona
Kirinni, jali
Fɛnɲɛnama kindaw
Farikolo tanabanaw: a hakɛlama walima a juguman
Funteninatɔɔrɔ balalenw
Tilejenida
Sukarodunbana ye bana ye min bɛ farikolo fanga dɔgɔya ka a dɛsɛ ka dumuniw sukaro bɔ mɔgɔ fari la. Sukarodunbana bɛ mɔgɔ min na, o tigi bɛ se ka bala ka bana ni a ka dumuni dunta sukaro cayara walima ni a dɔgɔyara. Sukaro dunbana ka ca mɔgɔ farikolotigiw de la, nka a bɛ se ka mɔgɔ bɛɛ minɛ. Ni aw bɛ a fɛ ka fɛn caman wɛrɛ dɔn jabɛti kan, aw ye sɛbɛn ɲɛ Sukarodunbana (jabɛtibana) lajɛ.
Ni aw bɛ mɔgɔ dɔ dɔn min ka bana sababu ye sukakarodunbana ye nka aw dalen tɛ a la ni a sɔrɔ la jolila sukaro caya walima a dɔgɔya fɛ, aw bɛ a furakɛ i n’a fɔ sukaro dɔgɔya don ani ka taa ni a tigi ye dɔgɔtɔrɔso la.
Sukaro hakɛ dɔgɔyali joli la
Mɔgɔ dɔ jolila sukaro hakɛ bɛ se ka dɔgɔya ni o ye a sɔrɔ a bɛka fura ta min tɔgɔ ɛnsulini (insuline) walima sukarodunbana fura wɛrɛ, ani ni a ka fura tata hakɛ ka ca, a tɛ dumuni kɛ ka ɲɛ, a bɛ fangalabaara baaraw kɛ kojugu, ni a bɛ mɛn ka a sɔrɔ a ma dumuni kɛ walima ni a bɛ dɔlɔ min.
Sukaro hakɛ ka dɔgɔn mɔgɔ min joli la, kirinni, hakiliɲagami, jatigɛ walima ninakilidegun bɛ se ka o tigi minɛ. A bɛ se ka wɔsi walima ka yɛrɛyɛrɛ. Ni o kɛra, a tigi ka kan ka dumuni kɛ. Ni a ma dumuni kɛ, bana bɛ juguya, ani a bɛ taamasiɲɛ gɛlɛn wɛrɛw jira:
Sukaro hakɛ ka dɔgɔn mɔgɔ min joli la, o tigi bɛ kɛ i n’a fɔ a sulen don, o bɛ se ka jateminɛ ka kɛ fɛn ye min ka kan ka furakɛ fɔlɔ.
Gɛlɛya taamasiɲɛw
Ɲɛnamini ka aw to taama na, fanga ban
Fɛnw tɛ basigi ɲɛ kɔrɔ
Hakiliɲagami walima a bɛ waleyaw kɛ minnu tɛ faamu (aw bɛ se ka fili ka a fɔ ko a sulen don)
Ɲɛnamini
A furakɛcogo
Ni a tigi tɛ a yɛrɛ kalama, aw bɛ sukaro di a ma joona i n’a fɔ jiridennɔnɔ, buwasɔn, bɔnbɔn walima aw bɛ sukaro caman kɛ ji la, ka o di a ma, olu bɛɛ bɛ a dɛmɛ. A ka kan ka dumuni caman dun fana waati kunkuruni o kɔfɛ. Ni a ma ɲɛmatigɛ, ka nɔgɔya don bana na, miniti 15 sukaromafɛnw minnen kɔfɛ, aw bɛ dɛmɛ ɲini.
Ni a tɛ a yɛrɛ kalama, aw bɛ sukaro walima di dɔɔni kɛ a nɛn kɔrɔ. Aw bɛ tɛmɛ ni sukaromafɛn dɔɔni dili ye a ma. Farikolo bɛ waati kɛ sani sukaro ka don joli la. Ni banabagatɔ ɲɛmatigɛra, aw bɛ se ka sukaromafɛn caman di a ma.
Sukaro hakɛ cayalen joli la
Sukarodunbana bɛ mɔgɔ min na, a jolilasukaro bɛ se ka caya ni a bɛ dumuniba kɛ, ni a tigi tɛ a fari bɔ ɲɔgɔn na ka tɛmɛ a cogo kɔrɔ kan, walima ni bana gɛlɛn wɛrɛ ye a minɛ, ni a tɛka fura ta walima ni a farilaji dɔgɔyara. Nin bɛ se ka kɛ mɔgɔ la hali ka a sɔrɔ a tɛ a dɔn fɔlɔ ko sukarodunbana bɛ a la. Aw ka kan ka fura ɲini nin taamasiɲɛ kofɔlenw na.
Ji minnɔgɔ tuma bɛɛ ani ji caman min
Tuma bɛɛ sugunɛkɛ
Dibi donni ɲɛ kɔrɔ
Fanga dɔgɔyali
Dusuɲugun ni fɔɔnɔ
Kɔnɔdimi
Sukaro mana caya joli la, ni a ma furakɛ, o kasaara ka bon kosɛbɛ barisa a bɛ se ka laban kirinni kuntaalajan ma walima saya yɛrɛ. Aw bɛ se ka a tigi ni kisi ni nin taamasiɲɛ jugu ninnu kɛlɛli ye.
Taamasiɲɛ juguw
Dusukun tantanni teliya
Jiriden kasa ninakili la
Wolo jali
Tansiyɔn jiginni
Ninakili teliyali kojugu
Aw bɛ taa ni banabagatɔ ye dɔgɔtɔrɔso la joona. Ni a kirinnen tɛ, aw bɛ ji caman di a ma dɔɔni dɔɔni.
Ni aw dalen don a la ko sukaro de ka ca a joli la, ani fana ni aw bɛ a ka ɛnsulini (insuline) tata hakɛ dɔn, aw bɛ o dɔɔni di a ma. Nka ni sukaro ka dɔgɔn, ɛnsulini bɛ se ka a tigi faga.