HAKIKANIN LADABI KAN HASKEN MAZHABAR IYALN GIDAN ANNABI - TARBIYYAR IYALI A MAHANGAR ALKUR'ANI DA AHLIL-BAITI
HAKIKANIN LADABI KAN HASKEN MAZHABAR IYALN GIDAN ANNABI
Hakikadan adam ya daukaka da hankalinsa mai riska cikin hikimar aubangiji kan dukkanin sauran halittu, lalle hankali kyautar ubangiji ne ya sanya shi cikin mutum, don ya yi yawo cikin smaniyar falaloli da sasannin ilimai ya daga ya kai ga kaba kausani ya kai kolloluwar kamala da girma ya kasance mazaharin sunayen Allah kyawawa da madaukakan siffofinsa, lalle shi duk sa'ilin da ya kara kamala da kyawuntaka lalle shi zai kasance mazharin ga sunan ubangiji har ya kai ga zuwa narkewa cikin Allah da zama mazharin jalaliya dukkanin sunayen ubangiji su yi tajalli cikinsa.
(( duk wanda ya yiwa manzo da'a hakika ya yiwa Allah da'a ))
Manzon mafi girama (saw) ya kai ga daukaka ta hanyar kamalarsa yay aye duhu da kyawunsa ya kasance mazhari mafi cika ga ubangiji wanda giramans ay girmama , jifan annabi jifan Allah ne kalaminsa kalamin Allah ne mubaya'a ga annabi mubaya'a ga Allah da'a gare shi da'a ga Allah, haka ba komai bane face ludufi daga Allah da kuma kamalar hankalinsa.
Ali (as) : mafi alherin abin da iyaye suka barwa `ya`yansu ladabi shi ne mafi alherin mai taimako mafi falalar abokin zama.
Wannan na nufin mafi alherin wanda zai taimake ka da karfafarka da abokantaka cikin tsanani rayuwa da matsalolinta mafi alherin guzuri cikin rayuwar duniya shi ne ladabi.
Hakika sarkin muminai ali (as) ya ce: mai neman ladabi ya fi tsanantawa daga mai neman zinariya, duk wanda bai kasance mafi falala cikinsa shi ne ladabinsa to halakarsa za ta zama mafi saukaka lalle kai mai daidaita ne da ladabinka ka kyawunta shi da yin hakuri, ya kai mumini shi wannan ilimi da ladabi shi ne jarin zuciyarka ka yi kokari cikin koyonta , duk abin da ya karu cikin iliminka da ladabinka darajarka da kimarka za su karu.
Na'am kimar kowanne mutum shi ne abin da ya ke aikatawa, ladabinsa shi ne jarinsa.
sarkin muminai ali (as) ya ce: ladabi shi ne kamalar da namiji, a wani wajen y ace : hankalinmutum tsarinsa, ladabinsa daidaitonsa, hakika bukatuwar mutane zuwa ga mutum salihi ma'abocin ladabi ta fi bukatuwarsu zuwa zinariya da azurfa, abubuwa uku babu kari kansu kansu: kyawuntar ladabi, kauracewa kokwanto, da kamewa daga haramun.
Yayin da annabi ya aika mu'azu dan jabal kasar yaman ya ce masa: ya mu'azu ka koyar da su littafin Allah ka kyawunta ladubbansu kan nagartattun halaye.
Ta yiwu mutum ya kasance mai daraja cikin matsayinsa amma saboda munanar ladabinsa sai ya fadi daga daga idanuwan mutane, sau da yawa zaka kaskantacce cikin danginsa sai dai cewa ya na daukaka ya shuagabanci mutane sakamakon kyawuntar ladabinsa.
Sarkin muminai ali (as) ya na cewa: ladabi daya daga cikin matsayi biyu ne, ma fi girman darajar matsayi kyawuntar ladabi , mafi karamcin matsayi kyawun ladabi, kyawuntar ladabi shi ne mafi falala nasaba da daukakar sababi, neman ladabi shi ne kyawuntar matsayi, na hore ku da ladabi lalle shi adon matsayi ne , mai karanci ladabi ya fi alheri kan mai yawan dangi , kyawuntar ladabi na maye gurbin matsayi , babu wani matsayi da ya fi amfani daga kadabi, duk wani matsayi mai karewa ne face hankali da ladabi, kyawun ladabina suturce munanar nasaba , matsayi idan babu ladabi ya na gurbata. ladabi kan saruta ne da ke gadar da girma da shugabanci
sarkin muminai ali (as) babu girma tare da munanar ladabi , duk wanda ladabinsa ya karanta miyagun ayyukansa zasu yawaita, duk wanda munanar ladabinsa ta kaskantar da shi girmansa da matsayinsa ba u iya daukaka shi , Allah wadarn nasaba tare da munanar ladabi, babu ladabi ga mai mummunan kalami.
ya zamo dole a zage dantse wajen neman ladabi lalle ya zo cikin hadisi daga iyalan annabi (as) cewa an halicci rai kan munana ladabi, bawa kuma an umarce shi da lazaimtar kyawuntar ladabi, iata rain a sukuwa fagen sabo, shi kuma bawa na dagewa ya gay a dawo da ita daga barin sabo duk sanda bawa ya sakar mata ragama to shi ma ya yi tarayya cikin barnarta, duk wanda ya taimakawa son arnasa hakika ya yi tarayya cikin halaka kansa.
hakika sarkin muminai ali (as) na cewa: madalla da ladabi abokin cudanyar hankali, gyaruwar hankali ladabi , kowanne abu na bukatuwa da hankali amma shi hankali ya na bukatuwa da ladabi , hankali ba zai amfanar ba idan babuu hankali , ladabi shi ne ciyar da kwakwale shi ne ribar hankula, lalleshi ladabi shi ne surar hankali lalle shi cikin mutum kamar bishiya ne hankali tushenta, kyawuntar hankali ado, babu ladabi ga wanda bai da hankali, lalle ladabi da addini ribar hankali ne, mafi falalar hankali ladabi , ladaubban malamai na yawaitar hankalinsu, lalle ma'abota hankula na da bukata zuwa ladabi kamar yadda shuka ke bukatar ruwan sama, duk wanda ladabinsa ya fifici hankalinsa shi kamar makiyayi ne tsakanin dabbobi masu tarin yawa.
na hudu: ilimi, hakika muslunci ya himmatu da da shi matukar himmatuwa , ta fuskanin zamani ya zama tilas ka ne mi ilimi tsaahon rayuwa daga ranar farko zuwa karshne numfashinka (( ku nemi ilimi tun daga zanin haihuwa zuwa kabari )) ta fuskanin wuri ka nemi a kowanne bigire cikin kasa kai hatta mafi nisa daga jazirar larabawa (( ku nemi ilimi ko kuwa a kasar sin (cana ) lalle shi ilimi farilla ne kan dukkanin musulmi da musulma.
shi ma'abocin hankali bai gajiya da kosawa cikin neman ilimi, mahandama biyu basa koshi mai neman ilimi da mai neman duniya, dole a nemi ilimi dare da rana, lalle shi Allah masani ne mai tarin sani ya na son ilimi da malamai nagargaru masu neman ilimi, lalle su mahari ne daga mazharorin iliminsa na azal madawwami, shi ilimi na taimakon mutum cikin samun ladabi da kyawawan dabi'u.
sarkin muminai ali (as) na cewa: idan ilimin mutum ya karu ladabinsa zai karu, tsoran allansa zai ninka.
imam sadik (as) ya ce : lalle mafi alherin abin da iyaye suka barwa 'ya'yansu shi ne ladabi ba dukiya ba, lalle ita dukiya na kareawa ladabi kuwa ya na wanzuwa.
sarkin muminai ali (as) ya na cewa: da ladabi a ke wasa basira, ka kara basirarka da kaifin kwakwalwarka don ka samu taimako da ita wajen neman ilimi da aiki da ladabi.
na biyar : tsoro , daga cikin ribar ilimi mai amafani shine tsoron Allah matsarkaki , lalle shi malami kowanne hali ya na tsakanin tsoro da fata , ya na tsorata aga zunubansa ya na fatan ubangijinsa , duk sanda ya karu cikin ilimi mai amfani sai kaga ya kru da tsoro ( kadan masu tsoron Allah daga bayinsa sune malamai ). ilimi na haifar da tsoro.
hakika Allah ya cewa isa (as) : ka ladabtar da zuciyarka da tsoro .
wannan na nuni da cewa kowacce gaba jikin mutumna da ke bantattu ladubba, ladubban idanu kame su daga kallon haramun, harshe kama daga yin karya da alfasha da gulma da kafirci da dai misalinsu, ladabin kunne kamewa daga jin haramun, ladabin hannu da kafafu kayi tattaki da su cikin da'ar Allah, mutum bisa halayyarsa yana da ladubba kebantattu, ladubbansa tare da ubangijinsa sun saba da ladubbansa da mutane, ya kamace ya kiyaye ladubban iayali da karamar al'umma zuwa babba, kamar ladabinsa cikin mahalllin iliminsa kamar makaranta da wurin aiki da dai makamantansu , majalisi n agama gari na da ladubbansa kebatattu, haka kebantacce majalisi shi ya na da nasa ladubban da ya kebanta da su, kowacce al'umma na da ladubbanta da sunnoninta da wayewarta kebance, duk wanda ke son ya zauna da wata kungiya to ya zama tilas ya kiyaye ladubbansu, kowanne abu bisa yadda ya ke, amma ladabin zuciya wadda it ace sarauniya kan jiki, idan ta gyaru ragowar gabobi zasu gyaru idan ta lalace za su lalace, idan malami ya lalace duniya sai ta lalace shi ne ma'anar fadin : iadan zuciya ta lalace duniya za ta lalace, gyaranta da ladabinta shi ne tsoron Allah matsrakaki, saboda haka ka ladabtar da zuciyarka da tsoron Allah.
na shida : zma da malamai, lalle muslunci ya umarce mu da mu zauna da malamai hatta mu cadanye su cikin neman ilimi, ka matsi malamai da gwiwowinka fadin lukmanu ga dansa, lalle zama da malamai na kawo tsira da azurta cikin gida biyu, wajen neman ilimi sarkin muminai ali (as) na cewa: ka zauna wajen malamai iliminka zai karu ladabinka zai kyawunta, abin nufi da malami anan shi ne wanda kallo zuwa gare shi ya kasance ibada shi ne wanda aikinsa ke gasgata fadinsa, idan ya umarce mutane daalheri to za a ganshi kai da farko lalle shi zai far aik da shi kafin umartar mutane, idan yayi hani da barin mummuna za a fara samunsa ya kwabu daga barinsa kafin ya umarci wasu, shi malamin da furucinsa ke kara maka ilimi ya kwadaitar da kai lahira kallonsa ya tunatar da kai Allah, shi ne wanda aka umarce mu da neman ilimi daga gare shi, idan bai da wadannan siffofi to ina.
imam bakir (as) ya na cewa: ma'ana ilimnsa daga wanda zai karbe shi
na bakwai : fahimta , da yawa ita fahimta ta fi kebanta daga ilimi ya zma tilsa mutum ya fahimci rayuwa ya riski sirrikanta don ya san kimarsa , da abin da ake nema daga gare shi da kan abin da ka halicce shi da manufar halittarsa ? ya zama tilas mu ladabtar da kawukanmu da fahimta
mu nemi taimakon ubangiji kan haka mu roke shi kamar yaddda iama zainul abiding (as) ka cewa Allah mu na rokonka ka sanya m daga cikin wadanda suka yi riko da igiyar ilimi suka ladabtar da kawukansu da fahimta.