Bakkeli Siine
Discussion: Bakkeli Siine
15/08/2011, 03h57 #1
BAKKELI GEMU XANNEN DIGAAMU
N maarenmun sooninko do sooninkan xanne xanani , n wa a su kuuñini ti sooninkaaxu kuuñinde. N faayi a mulla na Bakkeli kafundo ke gemu xannen kitaaben digaamu dantanto ya yilla sooninkan xanne. N wa yanpayu muurunu a su maxa selli in ga na noqu toxo walla in ga ma a yilla ti i moxo , na tuguti inke baane haqile ke ra nta sikki ti tuwaano xooro beeni su ga ri tewe kun bito beeni ga sababu sooninkan xannen safanden gemunde , sakkati na xanne yillandi katta xanne tana a ma nowo.Sere su ga ra wa in tinmandini , a na a dabari kuudo ma golle ke wa siroono.
A ñaŋi Bakkeli deben noxo , dingira ke be toxon ga ni « Centre d’Echanges et de Formation Pratique , a yinmankaaxun ga ñi Xaranmoxo Aliwu Kisima TANJA kittu.
Golle ke dabari na a wutu Nowanburu 27 katta Nowaburu 30 , 1995 ; jamaanu ku naxati soron su tewe ( Senegaali , Mali , Morotaani do Ganbi ). Xo in ga da ko moxo be in digan fono noxo, tuwaano xooro yan ri tewe golle ke, i tuwaaxun ga taŋana katta sooninkan xanne walla katta fatanbin xannu tanani , i yogoni feti sooninko , xa i golli sooninkan xanne ke kanma moxo siri.
Bito naxati , i ga i haqilun faraaxunu sowoye do jamu kanma , i lagari taxandini sorobani sikki , i yinmankon ga ñi Jaaman BACCILI , Ujaari Maxa DANSOXO do Manmadu JALLO , digan saagandindaanon ñi Ana Mari Jaañi , Laasana Jallo ken do Amadu Jallo.
A koŋi nan ti : ganni selli o ga ñi « m « ya roono « m , p , b « kaane , misaale : tammu , kambe , kompe ; ken safe moxo xenu na a saxu , o ga na xottu ku kutu , na xotte tana kafu i ya ,o ra ntaxa “ m “ kitta o na “ n “ ya kitta . Misaale : tammu , a na ña tanmu kuudo , o ga na ñi a mulla nan ti : tankarage = tanmuni karagi walla kamme , o na a safa kanme kuudo o ga na ñi a mulla nan ti : kandoroke = kanmen doroke ; Kanŋe : kanŋen doroke ========== kandoroke . Hari a ga na ñi xottikoyindani beeni ga xo : temu ------ tenme , kumu-----kunmu , ko-------konŋo , gemu --------- genme , xiñi --------- xinñi.
A koŋi nan ti : Sooninkan xottu beeni ga safeene ti sigiru filli : te , ta , ka , ma , be , me , jo . O ga na ñi i goboyen safana , o sigire lagarinte ke fuutu kuudo a nan maxa sikkan rondi kaane, misaale : ka------ka(a)nu = kaanu walla kaani , te------te(e)nu = teenu walla teeni.
Ken falle o ga ma sigire ke fuutu a wa sikkan ritini ke moxo : a kanu ( il a peur ) , a kanu ( ses maisons) , ken kuna o na sigire ke filla kuudo na gaboyen koyi ( a kaanu ) ses maisons.
A koŋi nan ti : o nan maxa ku xottu filli kari xottikoyindan ŋa , i ga ni « du « do « me « . Misaale : Muusa da du joogi , o na waase « du « ke do « joogi « su safana xotte baane , lemunun da me xiri katta yigande , o na waase « me « do « xiri « safana xotte baane. « me « do « du « nta karini xotte su o ga na ñi i safana .
A koŋi nan ti : o na haqilun toxo ku sigiru filli , i ga ni « r « do « l « na a saxu dingiron ga nta baana sefe moxo. Sooninkan dingiro yogoni wa tini : « renme « , noqu yogni xa wa tini « lenme « , misaale: renme nta Xunba maxa, lenme nta Xunba maxa xa ken do « ro « do « lo « nta kille. Misaale: Sanba “ro” Xunba konpe , yere “ro” ni golle danginte walla golle ñamante , xa o ga na ti : “lo” konpe katta an faaba bicca daga , yere “lo” ni ñaamarindi golle ya. A na xo “ ri “ do “ li “ , i nta baana wure digantan noxo.
A koŋi nan ti : o na o haqilun toxo “ n “ ya , ti “ nda “ do barantan xottulenmu beeni ga ni “ nta “ do “ ntaxa “. O na waase “ da “ do “ nda “ katta me , kuudo na xuraye riti ken kaara , o ga na katta “ n “ ke faraaxunu ti “ ga na “ , o na a tu ti “ nda “ yan safeene , o ga ma ken moxo kitta su , o na “ da “ ya safana.
Misaale :a) lemine nda ri , an na a xiri = lemine ( ga na ) ri , an na a xiri. b) leminen da a xiri = leminen da samba xiri. “ nta “ do “ ntaxa “ ku nta yillene , o na i safana ke moxo ya.
A koŋi nan ti : digantan joppaadin ŋa , walla gorobe ma tonbe , i ga tuumaye koyini , o na “ n “ baane ya safana walla “ nke “, selli digantan noxo ga na ñi , o na “ in “ ya safana walla “ inke “. ( n , nke ) et ( in , inke ). Misaale : n daga Dakkaaru yeru , nke daga Dakkaaru yeru ; Muusa ti i nta saqa ma in ga na ri walla Muusa ti i nta saqa ma inke ga na ri.
A koŋi nan ti : O na xotten tinmanten ya safa kuudo sooninkara dingira su na du wari a noxo , dingira su do i sefe moxo , xa safande ke na ña baane noqun su , a wa muurunden nowondini xottimuuri kitaabun noxo , o na waase kanmudun gorobe roono xottu filli naxa xo faransen xannen moxo. Misaale : Sanba da a katu. O na diganta ke fatanfansi : Sanba = xottikoyidan kamane , a yaani golle ke dabarini, da = ni xottikoyinda xottilenme a ga xottikoyindan deemana digantan noxo , a = ni xottilenme , a ga sigi fo birante ma fo muumunte batte ( samba da ( denba ) katu walla samba da ( xuben ) katu; katu = golle be samba ga da a dabari , o na ti xottikoyinda , maana xotte ke be ga koyini ke be ga ña. Selli oku kaara , i ga tini , digaamen konŋe : Sanba da katu , a ma fatanta safana kundu na saxu , xotte toxo biten ŋa , ken ga ni : golle ke ga ña sere be walla fo be kanma. Sanba da manne dabari : a katundi ya , a da ko katu ? a da denba walla xuben ya katu , ken dinma o wa a tu sere be ga da golle ke dabari , o nan xawa a tuunu gollen ga dabari sere be walla fo be kanma baawoni Sanba ma du katu , a da fo ya katu.
A koŋi nan ti : o ga na ñi xotoyen muurunu ti ke sigire “ x ” da , o na waase a fillana “ xx ” , o na a xotondi ti ke sigire “ q “. Misaale : raqe , fanqe , loqe , muqu , janqa ,joqo , saqa , feqe , yaqe…
A koŋi nan ti : o na o haqilun toxo “ wa “ do “ ŋa “. Dinma su o ga ra wa “ nta “ roono “ wa “ batten ŋa , o na “ wa “ ya safana , noqu su o ga r anta “ nta “ roono “ wa “ batte , o na “ ŋa “ ya safana. Misaale : Denba wa soxono teeni , o ra wa tini : Denba nta soxono teeni. Ken kuna. Yere o da “ nta “ ro “ wa “ batte , a da diganta ke ñanmoxon ya yilla , xa digaame ke daganten ni. Misaale tana xa faayin: Denban wa xenqene ( a ra wa ñaana “ denba “ renyugu sikkandi walla yeliŋe. Konŋen kaara , dingiro yogoni wa tini : “ denban ŋa xenqene “ ke ni koŋi digaamen ya , xa safe digaame fe , na saxu “ ŋa” nan gaba “ noxo “ ya koyini. Misaale : denba wa deben ŋa , xunba daga saxan ŋa. Sooninkara dingiro yogoni wa “ di “ roono “ ŋa “ ke batten ŋa . Misaale : Muusa wa deben di , Xunba daga saxan di. N wa sere gabe walla i ga “ raawa “ walla “ ranta “ safana xotte baane , ken ni juumaye ya na a saxu , xottu filli yaani i ga ma fatanta safeene xotte baane . “ ra “ ni xottikoyindan ya a ga gollen koyini , “ wa “ xa ni xottilenme a ga xottinkoyinda ke deemana diganta ke noxo , xo “ nta , ga , na , da , du , ya , di , me … “
A koŋi nan ti : o na o haqilun toxo ku digantaanu filli : 1) – sugo yinmen faayi do 2) – sugu yinmen faayi. Na a saxu : “ o “ ke do “ u “ beeni ga da xotte ke safe moxon do a koni moxon yilla.
A koŋi nan ti : kuudo na xanne ke xaranŋunden tallan nowondi xaralenmon da , o na feere ya dabarini sigire su ga ñumiini ti xanne baane , ken yan sigi foofo ga ni “ ny “ a ga ñi xareene ti “ ñ “ do “ nw “ a ga ñi xareene ti “ ŋ “ , i raqen nan saxu , na a tuguti sigire baane ra wa kiteene, a ga ñumiini ti “ ny “ , sigire baane ra wa kiteene , a ga ra wa ñumiini ti “ ŋ “ ; i gar a wa kiteene ti “ordinateur “. Fo be ga taŋana katta “ ñ “ be ga safeene ti Mali jamaane kaara baane , i da a muuru i maxa , nan ti i ga na joofe i banŋe , i na a koyi fankan ŋa , i na i wara i xa na sukke do sooninkara kutten ŋa ti “ ñ “. N kiilun wa ayi nan ti ku digaamu koŋi a waxatin ŋa. O ntaxa do “ ny “ do “ nw “ kun xibaaru.
15/08/2011, 06h11 #2
Golle ke gemunten ya ni.Xa a su ma ri.O gemu 20 tonbu ya kanma.An ga na kitaabe ke wutu na tonbu ku su fatanfansi , ku beenu ga ma teye i na tuwaaxu kita.
Ken dangiyen falle an rawa APS genmen xa roono a falle,a na ña golliñanyokke baane.
Maama an do golle.
15/08/2011, 09h27 #3
Posté par Silamaxa
Salam , nawaari Silamaxa
N da golle ke joppa ya , ma in ga da joofa xenpa ta tana ; n na APS xa xalle ke dabarini.
15/08/2011, 17h32 #4
Gaccen ma an wari.Na an toxo sooninkaaxun da.
15/08/2011, 18h33 #5
xaranmoxo na waari gacce ma a wari . O na ke ya muurunu , gamuxannen nan ya o yinmenu xannen ŋa . O xanne na waase ňa na mukke ya , gamuxannen noxon ŋa ! a na ňi gamuxanne dabari ti ; a ya yi .
sooninke renme an xannen safa in maarenme an xannen safa tuwanbalaaxu komon kacce na kuti bakkan an xannen sooninke renme an xannen safa an da ke danbi sire nan maxa sanku !!!
15/08/2011, 19h55 #6
Nawaari xaramoxo. Ke golle gemu moxo siri.
An tugaaden ni Kemene kallanŋunte ke baane ya maxa.
O ku su ra nta an tugana.
Nawaari, Njaay!
15/08/2011, 20h00 #7
Nawaari an gollen gemu. Allah ganna an tuga a baraaje.
16/08/2011, 05h48 #8
Il est temps que je mette au Soninké parce que là, je suis largué.
Merci de penser à nous FSS, Blédards dépaysés et autres Mamadou...
18/08/2011, 00h40 #9
Salam, voilà la suite et la fin de la rencontre de BAKEL.
N'hésitez surtout pas à me cooriger ou compléter.
A koŋi nan ti : o na o haqilen toxo yere ya , a fatanfansinden ga ma nowo ti safande baane , na a toxo dingira liixinte yaani , ken ga ni xottu filli ga fi baane koyini , a ña toxonu filli ya ba , walla toxo do xottikoyinda , walla xotte ke xenu moxo.
Misaale: yitten renme = yitti renme walla kitaaben konpe = kitaabin konpe -------- i ti o na xottu ku filli bogu me ( yitti renme walla kitaabin kande ) kuudo o nan maxa xotti gille kita , a ga fi baane koyini : yere o ga ke be koroosini ken ni : yitte ni toxon ya , renme xa ni toxon ya xo kitaabe ga ni toxo , konpe xa ga ni toxo. Toxonu filli i ga fi baane koyini na a ñi xotte fana ke sigire lagarinte ke wa faraaxini ( yitte --- yitti ) walla sigire lagare ke na xenu , a na yille “ n “ nuxunkoŋinte kappa du ya (kitaabe ---- kitaabin) , a ga xerexerentaaxu koyini. Misaale: jaxan biire , maarun teeni , yitti korome , doorin xube .
A koŋi nan ti : xottu filli ga fi baane ya koyini , i ga ni toxonu. Ganta xotte fana ke xanne fillandi ke ga xenne su , o na xottu ku safana xottu filli ya. Misaale : kanmen doroke = kan doroke , danŋen solle = dan solle , kanŋen xaliibe = kan xaliibe.
A koŋi nan ti : xottu filli ga fi baane koyini , i ga ni toxonu , i safe moxon ga ma faraaxi moxo su. Misaale : barama do keba . Ku xottu filli kafumanten na fi baane ya koyini , a ga ni fo ke be ga ginen raqen teqe. Ken dinma , o na noonen ya roono xottu ku filli naxa , o na a safa : barama-keba .
A koŋi nan ti : xottu filli ga fi bane koyini , i ga ni toxonu walla ñan moxo ma xottikoyinda ; xotte fana ke xanne fillandin ga xenne , xenne be ga xotte fillandi ke koŋi moxo ma a safe moxon ke yillana siri , o ra wa i safana xotti bane. Misaale : kiyen siga = kinsiga , kiyen xenne = kinxenna , faren gije = faringije.
A koŋi nan ti : Xottu filli ga fi bane koyini , xotte fanan ga ni xottikoyinda , o na xottu ku filli safana xotti baane ya , noone ga nta roono i naxa. Misaale : kara do watte = karawatte , yige do yille = yigeyille , soyi do fo = soyifo , wuru do yaaxe = wuruyaaxe.
A koŋi nan ti : xottu filli ga fi baane koyini , i ga ni xotte ma toxo walla xottikoyinda , a na a ñi xotte fana ke safe ti sigiru filli baane ya, i ti o na noonen ya roono xottu ku filli naxa . Misaale : fa do dere = fa-dere , me do faayinde = me-faayinde , du do kutunde = du-kutunde.
Koroosinde: o na koroosi selli a ga na ñi xottu gabo ya ga na me ñi fi baane koyiyen ŋa , o na safana xotti baane ya , Misaale : ta , ra , gode = taarangode ( a wure ga ni gode ke be ga roono tan ŋa ) walla ji , ro , xolle = jiranxolle ( jin ga roono xolle be ).
A koŋi nan ti : xottu filli ga fi baane koyini , i ga ni toxo walla ñan moxo ma xottikoyinda , xottilenmu ga walaxi i naxa , i ga ni : du (dun) , ra ( ran ) , maxa ( maxan ) , o na kun xottu safana xotti baane ya. Misaale : gundunseliŋe = seliŋe be ga bireene gunne , killimaxansaqaana = sere ke be ga saqa do killu , a ga xenne teraano , kittirangode = god eke be ga roono kitten ŋa , na a saxu goden su nta roono kitten ŋa. Ken fi bane yaani do “n “ xa batte , a ga na ñi xotte fillandi ke ga ñan moxon ya koyini. Misaale : ta xulle = tanxulle , fate binne = fatanbinne , walla yirigandi renmu ku xa sigira. Misaale : tanpille , tanjikke , tannaxate , tandume , tankabe. O na xottu ku filli safana ya , noone ga nta roono i naxa , na a saxu a nta sooninkan dingira su , i ga tini : tanfille , tansikke.
A koŋi nan ti : xottu beeni ga ni xo « doono » ken do « do no « , a nan tuwi ti xottu filli yaani i ga nta baana wure do safe moxo. Xotte ke be ga fuutini , a ga ni xotte baane , a ga safeene xotti baane , ken ni “ doono “. Misaale 1: daga doono ma an wa kitta. Yere xotte ke safeene xotti baanen ya , “doono “ = rexe , dingira ( xerexerentaaxu ga nta a kanma walla xuraye , fo muxunte ).Misaale 2 : bogu do no ma an wa a walla. Yere xottu filli i ga nta baana , i ga nta kariini me hari fuutiye ga ma mugi. O ra wa diganta ke yillana moxo gabe: 1°) - bogu ti no ma an wa a walla , 2°) - bogu ken noqu ma an wa a walla .
A koŋi nan ti : Xottu beeni ga ni “ yugusire “ , texuxoore “ do mexesaage , i do i xawarani ; na a saxu i xoteyen do i ga fi baanen ya koyini , o na safana xooti baanen ya. O na a tu ti toxon do ñanmoxon ya kappen ni.
A koŋi nan ti : Xottu beeni ga ni « ganta « do « ga nta « , i nta baana safe moxo , i nta baana wure. Misaale : O ri ganta Xunba ma ñexe kita . Yere digaame ke wure ni , o ri xa Xunba ma ñexe kita.Selli i ga ma ñi a mulla nan yille Xunba ga ma ñexe kita , a maxa ña ken ŋa. Fo be ga ni “ ga nta “ xottu filli yaani , i ga ma fatanta kariiini me. Misaale : Lemunun ga nta dagana , o nan yige. « ga « na duran xottilenme ya , a ga newoye koyini selli a baane ya ga xottikoyindan tunsini. Misaale : Sanba ga telle. « nta « xa duran xottilenme ya , a ga kafiini barantan xottilenmu. I filli su ra wa me ñiini diganta baane noxo walla baane su ra wa ñaana diganta noxo. Xottu beeni ga ni « manta « do « ma nta « xa ni ken moxo baane ya. Misaale 1°): O su yige manta Muusa ( o su yige ma Muusa baane , aken ma yige ). Misaale 2°) : Ke ñaxa , ma a na ña ma a nta ña ( yere sikkan wa golle ke ñanŋen kanma ).
A koŋi nan ti : Xotte be ga ni « manime « a nan safe xotti baanen ya.
A koŋi nanti : Xottu beeni ga ni « dubaane « , « dundare « , « dusagoone « nan safe xotti baane , noone na waase roono i naxa , na a saxu i ñumini fi baanen ya. « du « be ga kafi « dubaane « na waase fuutini , a ga ni xotti xanbaanen ŋa moxo su.
A koŋi nan ti : Xottu beeni ga ni « ra wa yi « do « ra nta yi « , o na waase i kariini me , xottu sikki yaani i ga nta baana. Misaale : Moodi ra wa yi soxono do Moodi ra nta yi soxxono.
A koŋi nan ti : Xottu beeni ga filleyen ya ritini kuudo nan fi baanen koyi , o na i safana xotte baanen ya , noone ga nta roono i naxa. Misaale : A ga giri xenqo , a toxo tiiritaarana ( tiiritaaraye , tiiritaarante ). Ganta selli a ga ñi fileye ke walla sikkeyen ya koyini (maana gaboye ), xottu ku baanan baanan safeene ya.Misaale : « kutu kutu « walla « kara kara « , a da tiiyen kutu , a da tiiyen kutu kutu. Yere a na xottikoyindan ya koyini maana golle. Selli a ga na ñi toxon ya koyini , ken dinma , o na safana xotti baanen ya . Misaale : « kutukutunde « walla « wuruwuruye « . Misaale : Ke kutukutunde wara walla xa da wuruwuruye wara xan maxa joogi .
A koŋi nan ti : Ku xottu nta kariini me ya , o na i baanan baanan safana ya : « koota wo koota « , « sere wo sere « , debe wo debe « ken do i me tana…
Misaale : Sanba wa dangini yere koota wo koota. An ga na sere wo sere wari an na a ñaaga . N ga daga debe wo debe ma i ga gemu in ŋa.
A koŋi nan ti : Xottu beeni su ga fo gumaaxun ya koyini , o na i safana xotti baanen ya , ganta xottu beeni ga safeene ti xanbaane , o na sigire yaxre ke fuutunu ya . Misaale : “ kaagume “ , “ teegume “ , “ taagume “ ken do “ debigume “ , “ alikitaabiganke “ , “ minira “.
Selli a ga na ñi o ga “ raxe “ ya kappa xottokoyinda ke su , o na a safana xotti baanen ya . Misaale : yige – raxe = yigeraxe walla mini – raxe = miniraxe . Ma a ganta “ renme “ sigira , a koŋi nan ti : o na xottu ku filli kari me bire ke be nuxunkoŋinte ga na barati i naxa. Misaale : yitte renme = yittinlenme , kiidi renme = kiidinlenme , birinbira renme =birinbiranlenme.
18/08/2011, 06h16 #10
Golle ke gemu. An da fo gabe fatanfansi .
Soron da me mugu ku fiini kanma.O na duuruxoto o na sukke do a yi.ken baane ya ni xanne ke deemana.
Je dirai bravo pour les efforts fournis pour ce travail.En se conformant à cette orthographe nous rendons un service incommensurable à la langue Sooninke.L'othographe du Sooninke est comme toutes les autres langues du monde.Elle répond à des critères phonologiques et phonétiques.
D'autres générations viendront améliorer cette oeuvre et le Sooninke se hissera au même rang que les autres langues.
Encore une fois bravo Elhadj.
Madi Kaaman Musundo Siine: 2007- 2008
By madibiramu in forum Soninkan nxanne
Dernier message: 02/10/2007, 22h53