Ai??AzIK EDEBAi??YATI NazAi??m TA?rleri | DIL ANLATIM
Ai??AYAi??k edebiyatAi?? adAi?? altAi??nda topladAi??AYAi??mAi??z edebiyat yaratAi??larAi??nAi?? baAYlAi??ca iki tA?re ayAi??ran Boratav (1942), bunlarAi?? anlatAi?? ve AYiir tA?rA? olarak deAYerlendirmektedir. AnlatAi?? tA?rA?nde, uzun birtakAi??m kahramanlAi??k romanlarAi??yla aAYk romanlarAi?? ya da daha kAi??sa birtakAi??m tA?rkA?lA? hikayeler meydana gelmiAYtir; halk hikayeleri, ya da sadece hikaye adAi?? verilen bu yapAi??tlar da A?AYAi??k yaratmalarAi??dAi??r. Yine Boratav (1968), “Ai??AYAi??k EdebiyatAi??” baAYlAi??klAi?? incelemesinde A?AYAi??k AYiirini, kullanAi??lan baAYlAi??ca konularAi?? gAi??z Ai??nA?nde bulundurarak, tA?r bakAi??mAi??ndan AYAi??yle sAi??ralamaktadAi??r:
Destanlar, uzunca parAi??alardAi??r (dAi??rder dizelik “hane”lerin sayAi??sAi?? sekseni yA?zA? bulabilir, buna karAYAi??lAi??k on “hane”yi aAYmayan destanlar da vardAi??r). Bu destanlar, askeri, siyasal, toplumsal Ai??nem taAYAi??yan bir olayAi??, Ai??rneAYin bir komutanAi??n kahramanlAi??klarAi??nAi??, baAYarAi??larAi??nAi??, bir su baskAi??nAi??nAi??, bir haydutun ettiklerini, bir hastalAi??k salgAi??nAi??nAi??, bir kAi??tlAi??k olayAi??nAi?? vb. anlatAi??r.
GA?zellemeler, genellikle gA?zelliAYin ya da Ai??zellikle bir gA?zelin Ai??vgA?sA?nA? yapan AYiirlerdir. Bu lirik parAi??alarAi??n ana konusu sevgidir, aAYktAi??r. Ancak, duyulan iAi?? yA?kA?mA?nden, arkadaAYlAi??ktan Ai??tA?rA? insanlara yapAi??lan her tA?rlA? Ai??vgA?, kAi??sacasAi??, duygusal bir hava taAYAi??yan her tA?rlA? AYiirsel yaratAi?? bu ulama girer. GA?zellemeler, A?AYAi??klarAi??n kullandAi??klarAi?? bA?tA?n Ai??bA?r AYiir tA?rleri gibi, destan dAi??AYAi??nda oldukAi??a kAi??sadAi??r; hane sayAi??sAi?? en az 3 olur, 10′u aAYtAi??AYAi?? da pek seyrek gAi??rA?lA?r.
TaAYlamalar, toplumsal ya da bireysel yergi, eleAYtiri yapan parAi??alardAi??r.
KoAi??aklamalar, kahramanlAi??k konulu tA?rkA?lerdir ama destana gAi??re daha kAi??sa, daha sAi??nAi??rlAi??, buna karAYAi??lAi??k, daha AYiirli, deyiAYli daha zengin imgeli bir tA?r meydana getirirler; destan ise bA?yA?k bir anlatAi??m yetkinliAYi aramadan olaylarAi?? dA?zce bir deyiAYle dile getirmekle yetinir.
AAYAi??tlar, acAi??klAi?? olaylar karAYAi??sAi??nda yakAi??lAi??r. AAYAi??t yakAi??lmasAi??na yol aAi??an en Ai??nemli olay, Ai??lA?mdA?r; Ai??zellikle toplumsal anlam taAYAi??yan A?rkA?nAi?? bir olayAi??n ardAi??ndan gelen Ai??lA?mler… Ancak, seferberlik, deprem gibi, ortaklaAYa duyulan birtakAi??m acAi??lar, A?zA?cA? baAYka olaylar da, aAYAi??t adAi?? yakAi??AYtAi??rAi??lan AYiirler dA?zA?lmesine yol aAi??mAi??AYtAi??r.
Muammalar ise, A?AYAi??k geleneAYinde, bilmecelere karAYAi??lAi??k olan biAi??imlerdir.
Tags: Ai??AzIK EDEBAi??YATI NazAi??m TA?rleri