By bictoria Onehi da Salihu Makera | Publish Date: Jul 6 2018 2:00AM
Malama Amina Zanna Ibrahim
Malama Amina Zanna Ibrahim ta fara harkar Yogut dinta na Amira Yoghurt ne da Naira dubu 10 da ma’aikata kailan shekaru kadan da suka gaba. A yanzu harkar ta bunkasa inda ta samar da aiki ga mutum 50 kai-tsaye da kuma wadansu da dama da ba kai-tsaye ba ciki har da masu talla:
Me ya sa kika zabi shiga wannan harka ta kasuwnci?
Na zabi shiga wannan harkar kasuwanci ne saboda dalilai da dama. Na rika tunanin abu na gaba da zan yi da zan shagaltar da kaina kuma in rika tallafa wa kaina da iyalina. Ina son shan Yogut kuma matan da muke makwabtaka da su suna yi tare da sayar da Yogut sai mijina ya ba ni shawarar cewa zan iya shiga wannan harka domin akwai dimbin alheri a cikinta.
Mu fara kada-kadan daga dakin girkina da ma’aikata biyu, sannan da kasa da Naira dubu 10 a matsayin jarin farawa kuma muna yin Yogut ta kasa da lita 10.
Yau muna farin cikin cewa muna gudanar da aikinmu a masana’antarmu a rukunin Unguwar Masana’antu ta Idu, Abuja cike da kayayyakin aiki na zamani, muna da ma’aikata na dindindin guda 50 da na’urar sarrafa lita dubu 10 a kullum tare da samun karbuwa a dukan sassan kasar nan.
Yaya aka yi kika samu kudin da kika fara harkar?
Kamar yadda na fadi a baya, mun fara ne da jari kadan. Naira dubu 10 da na fara da ita daga dan abin da nake adanawa ne. Bayan lokaci mun rika samun tallafi daga dangi da kuma bankuna domin fadadawa.
Wadanne kalubale kika fuskanta wajen yin wannan harka, kuma yaya kika magance su?
Shiga da fitar kudi, rashin kayayyakin inganta rayuwa (wutar lantarki) gasa da kasashen waje, jinkirin biya ko yanke kudi yayin biya daga abokan cinikinmu, matsalolin kula da ma’aikata da sauransu. Mun samu nasara a kan wasu, muna kuma aiki a kan sauran. Misali har yanzu ina kokarin koyon yadda zan tafiyar da batun shiga da fitar kudi. Akalla ina karanta littafi guda a kowane wata kan gudanarwa da shugabanci da kuma harkata domin in magance wadannan matsaloli.
Game da wutar lantarki sai da muka jawo ta daga nisan kilomita biyar, saboda hukumomi ba su kawo wutar lantarki zuwa yankin da masana’antata take ba; kuma muna da janareta don yin aiki a lokacin da Kamfanin Rarraba Wutar Lantarki na Abuja (AEDC) ya dauke wuta.
Gaba daya dai muna kokarin kara ingantawa da adanawa da sarrafawa domin gogayya da kasashen waje.
Me kike da shi a kasa da ya sa harkar kasuwancinki ta samu nasara?
Tsararrun bayanai da hanyoyi (kan yadda muke yi abubuwa da wadanda suke yin su); sake zuba jari a cikin harkar. Kuma muna ci gaba da kare manufarmu da abin da muke son cimmawa da manyan kudirorinmu. Sai kuma naciya da tsayuwar daka da jajircewa ma sun taimaka mana.
Ta yaya kike kara gogewa a matsayinki ta mamallakiyar harkar?
Ina karanta littattafai da dama. Ina karantawa a Intanet, ina halartar kwasa-kwasai kan kara gogewa da bunkasa masana’antu. Har wa yau ni mamba ce a kungiyoyin masu masana’antu da dama kamar ta mata masu masana’antu da ake kira Necas Network of Entrepreneurial Women (NNEW) da WIMBIZ da AWEP da ta ’Yan kasuwa da Masana’antu da Toastmasters’ International da sauransu. Wadannan su ne kungiyoyi masu masana’antu irin namu. Muna karfafa juna muna taimaka wa juna muna koyar da juna domin samun nasararmu baki daya.
Ayyuka kamar nawa kuka samar zuwa yanzu?
Mun kirkiro ayyukan yi 50 kai-tsaye da dubban ayyuka a kaikaice da suka kunshi masu sayar da Yogut dinmu da masu sari da masu yi mana kwangila da masu samar mana da kayayyaki.
Su wane ne manyan abokan cinikinki kuma kike burin isa gare su?
Manyan abokan cinikina sun hada da manyan shagunan kasuwanci da manyan sito-sito da manyan gidajen sayar da abinci da manyan gidajen burodi da manyan wuraren sayar da tsire da kaji da otel-otel da gidajen mai da gidajen jama’a da kuma daidaikun mutane.
Ko za ki iya gaya mana sirrin samun nasara a kasuwanci?
Shi ne yin gaskiya da kokarin cimma manufa. Sai kuma naciya da dada inganta kaya da sadaukar da kai.
Kin tsunduma cikin harkar gidaje, yaya aka yi kika fara?
Haka kwatsam na fada cikin harkar gidaje, kuma ta kawo min sauyi sosai. Mun samu wani fili ne don gina masana’antarmu a karkashin wani shiri na bunkasawa a zamanin El-Rufa’i yana Minista, amma filin ya zo da wasu ka’idoji masu yawa: cewa filin za a yi amfani da shi ne a matsayin kasuwanci, kuma sai an yi gini mai hawa hudu kuma wajibi ne mu fara aikin ginin a cikin wata shida da ba mu filin kuma a kammala a cikin shekara biyu. wadannan ka’idoji sun jawo mana matsala, duk cinikinmu da kudaden ajiyar kashin kaina da kadarorina duk sun shige cikin aikin ginin amma ba mu kammala shi ba.
Mun yiwo rance kudi daga ’yan uwa muka kukuta muka gina bene hawa hudu, amma akwai sauran aiki a baya, ya zamo ba mu da kudin da za mu ci gaba da sana’anta Yogut din ko mu biya albashi. Muna da zabi, sai muka zabi mu sayar da ginin. Muka sayar da ginin da kudi mai yawa; fiye da yadda muke zato. Don haka sai harkar Yogut dina ta dada bunkasa; daga wani wuri da muke haya zuwa mallakar masana’anta da na’urori da motocin daukar kaya da firiji-firiji na adanawa da bayyana a kasuwannin da suka kama daga Abuja zuwa Legas da Kano da Fatakwal da Maiduguri da Bauchi da Yobe da Kaduna da Jos. Kuma baya ga zuba jari a harkar Yogut, mun kuma zuba jari a ginin rukunin manyan gidaje hudu a Jabi, Abuja. Kuma a kwanan nan muka maimaita irin wannan hanya a wasu rukunin gidaje. Yanzu ni ce Sakatariyar kungiyar Masu Harkar Gidaje ta Najeriya reshen Abuja.
Zan iya cewa ana samun riba a harkar gidaje, tana iya kasancewa a hankali da kuma cin dukiya kuma idan ba ka yi tsarin samar da kudi yadda ya kamata ba, za ka iya talaucewa a lokacin da kake kokarin sayarwa. Domin kaucewa wa hadarin talaucewa a yayin ginawa da sayarwa, akan shawarci masu harkar gidaje, su fadada tsarin saye da gina rukunin gidaje. Ma’ana a nemo masu saye a yi amfani da kudinsu a gina musu filayensu.
Wace shawara za ki bai wa matasan ’yan kasuwa?
Shawarata ga matasan ’yan kasuwa ita ce da rarrafe ake farawa kafin a mike tsaye a bunkasa. Kada mutum ya rika karaya a duk lokacin da ya shiga tsanani ko ya fuskanci kunci. Kada mutum ya ji tsoron faduwa domin faduwa a kasuwa wani bangare ne na samun nasara; wani sanya dan ba ne na ci gaba da tsayawa a sake tunanin inda ya kamata a bi, kuma wata rahama ce da take zuwa a salon matsala. Don haka idan ka fadi, yunkura ka mike ka karkade kurar jikinka ka ci gaba da tafiya. Za ka samu nasara; ka sa a ranka cewa za ka iya samun nasara.
Wadanne manyan abubuwa kika koya wajen yin kasuwancinki?
Na koyi in kasance mai koyo iya rai iya mutuwa. Na koyi abubuwa da dama daga littattafai da littafan intanet da kwasa-kwasai da tarurrukan bita da kafar Youtube da dabarun hadin hannu da zamanantar da harkokin kasuwanci da sauransu.
Kuma hanyoyin shigowar kudi a koyaushe don ci gaba da gudanar da harkokin kasuwanci. Aikinka ne a matsayin mamallakin harkar kasuwanci ka rika samar da kudi. Kada ka kuskura ka rasa kudi ko a rasa kudi a kasuwancinka.
Ta yaya za mu karfafa da inganta fito da sababbin abubuwa a Najeriya?
kirkira wata fasaha ce ta kirkiro wani abu sabo; za ta iya kasancewa sabuwar fahimta ko kayayyaki ko dabarun aiki ko inganta wadanda ake da su, ko sababbin kasuwanni ko sababbin hanyoyin kasuwanci. Misali kirkira ba ta tsaya a kan talabijin da wayoyin hannu na zamani da jiragen sama da hanyoyin sadarwa na zamani da motoci masu tashi sama da sauransu ba.
Za mu iya karfafawa mu inganta sababbin abubuwa a Najeriya ta wajen tattara sababbin bayanai da ilimi tare da karfafa samar da yanayin da ya dace domin kirkiro abubuwa, a karba tare da yarda da kura-kurai a rika musayar fahimta da ilimi, kuma mu rika bayar da lada ko yabo kan abubuwan da aka kirkiro.
A matakin daidaikun mutane, mukan samu lokacin da muke zama mu kadai, hakan zai ba da damar mu yi tunanin kirkiro wani abu. Kuma mu rika kallon harkokin kasuwancin na Bloomberg, suna cike da sababbin kirkire-kirkire. Har wa yau ga harkokin kasuwanci na zamani na Silicon balley da sauran masu kirkiro abubuwa a sassan duniya.
Wadanne abubuwa biyar ne mai fara harkokin kasuwanci yake bukatar sani?
Sanin me ya sa? Sani abin da ya sa kake son harkokin kasuwanci. Ka tambayi kanka, shin wannan kasuwanci zai share maka hawaye? Ka yi bincike kan kasuwar ka rubuta tsarin kasuwancinka kafin ka fara. Sannan ka yi tsari ga kowace rana ko mako ko wata ko wata shida ko shekara ko shekara biyar ko shekara 10. Koyaushe ka tabbatar kana da hanyar shigowar kudi.
Wace shawara za ki bayar ga sauran mata ’yan kasuwa?
Kada ki bar wani ya kashe miki gwiwa. Ki yarda cewa za ki iya cimma burinki. Ki tsayu sosai wajen yin aiki don tabbatar da rayuwarki ta daidaita. Sannan ki san cewa ba muna gasa da maza ba ne, a’a muna tallafa wa juna ne. Ki tallafa tare da karfafa wa sauran mata. Ki yi kokarin mutuntawa da amincewa da rungumar duk wata shawara da za ta inganta rayuwarki da ta iyalanki. Wannan na nufin yin duk abin kika iya kuma kike son yi, kamar kasuwanci da siyasa da kula da gida da rainon ’ya’ya da sauransu.
Mene ne matsayin iliminki?
Na yi digirin farko kan tattalin arziki a Jami’ar Maiduguri. Kuma a shekarar 2016 na samu digiri na uku (digirin digirgir) a Harkokin Kasuwanci (DBA) a Jami’ar Commonwealth Unibersity da ke Belize tare da hadin gwiwar Makarantar London Graduate School.