IYALI A LUGGANCE - TARBIYYAR IYALI A MAHANGAR ALKUR'ANI DA AHLIL-BAITI
IYALI A LUGGANCE
kalmar (iyali) ta samo asali ne daga kalmar الأسر ma'ana daurewa tufkewa kamar fadin larabawa na daura siddi haka ana kiran fursunan yaki daga wannan ace masa asir sannan akayi amfani da kalmar cikin dukkanin wanda aka kayyade aka tsare shi duk da a zahiri su iyali ba daure suke da igiya ba a zahiri, domin iyalin mutum sune wanda suka dogara da shi da karfafa.
wani ba'ari daga mutane na raya cewa iyali ba komai ba ne face sakamako halittar sha'awa ta jinsi da bukatuwar dan adam na dabi'arsa, kuma bai da banbanci da ragowar dabbobi cikinta, ta kasancewa biye da abin da sha'awa ta halitta ke shiftawa ta kaishi zuwa ga karkata dabi'ar halittarsa sha'aninsa bai da wani banbanci da ire irensa cikin duniya dabbobi.
kamar yadda wasu daban ke raya cewa iyali daidakun jama'a daga jagorori ke samar da su, saboda samar da iyali na hannun mutum mai kawo gyara, yana da hakkin karawa ko ragewa cikin assasawa ya na iya canjawa yadda zuciya ta so masa .
gaskiyar ala'amari shi ne shi iyali wani abu ne da yake da dangantaka mai karfin gaske da akidun wannan al'umma da wayewar al'adunta da tarihinta da abin da ta ke tafiya kai cikin siyasarta tattalin arziki tarbiyya da alkalanci, abubuwan da suke kewaye da ita daga yanayi cikin fannoni daban-daban na bangaren rayuwa, shi daidai ya ke da kowanne gaba cikin rayayyen jiki, tsarin iyali baya daga kirkirar daidaikun mutane.
wajen mutanen kasar girka da rumawa iyali na nufin wani tsari da dukkanin makusanta ke shiga karkashinsa mazaje sune ke hada kan dangi, haka bayi da iyayayen gijinsu da bayin matayensu wanda shugaban da ke rikarsu matsayin `ya `ya, ko ma ya yi da'awar su matsayin makusanta sai su wayi gari matsayin bangare cikin wannan dangi su dinga amsa sunan wannan dangi a basu damar shiga cikin sha'anin addini da na rayuwar yau da gobe, ma'ana iyali wajen girkawa da rumawa ya tsayu kan da'awa ba kusanci na jini ba, uba wajen mutane girka zamanin da ya shude shi ne mai zabar wanda zai haifa masa da cikin taron danginsa idan dangin suka goyi baya sai wannan da ya shiga danginsu a riskar da shi ciknsu su dinga kidaita shi daga gare su , amma idan suka ki goyon baya to dangantakarsu ta yanke da mahaifinsu da danginsu.
hakaal'amarin ya kasance cikin larabawa gabanin muslunci, hatta dukiyar dangi ta kasance mallakar kowa daga mutanen danginta ma'ana mallaka ce a ma'anance ba ta mutum guda ba shari'a mai tsarki da ta zo sai ta canja tsarinsu wajen iyakance iyali , tayi wurgi da kufaifayinsa cikin abin da ya rataya da kisasi, shari'ar muslunci ta iyakance kisasi kisa kadai kan wanda ya aikata kisan a wani wurin kuma ya bar musu wasu dokokinsu na dangi cikin abin da ya ratayu da diyyar laifin da akayi cikin kuskure.
amma ayyukan iyali suna biye da fadin iyali da tsukewa, iyalin a zamanin da ya shude sun tattaro mafi yawancin al'amurran rayuwar zamantakewa sai dai daga baya ta samu tawaya kadan kadan har a ka wayi gari tarbiyyar iyali da koyar da su ya takaitu a wuyan iyali kadai
sannan kusanci cikin dangi da cigabansa da tsarinsa al'ummu sun yi saba ni cikinsa , akwai wadanda suke ganin hakan daga uwa mace ana kiransa tsari na uwantaka, domin wajensu tushen kusanci na dangi shi ne uwa ita kadai, ana riskar da da ga dangin mahaifiyarsa sannan suna la'akari da dangin uba matsayin bare ga da. wannan shi ne tsarin da ya kasance cikin kabilun kasar astiraliya. daga cikinsu akwai kuma mai ganin hakan na gangarowa ne daga uba mahaifi sun dauki uba shi ne tushe shi kadai ana riskar da da ya zuwa dangin mahaifinsa ana kiran wannan tsari da tsarin iyalin ubantaka sannan cikinsu akwai masu gani tushen dangi daga uba da uwa ya ke tare da fifita bangaren uwa kan na uba, akwai masu ra'ayi fifita bangaren uwa kan na uba, akwai kuma masu ganin duk daya ne babu wani bangare da ya rinjayi daya kamar yadda aka nakalto daga turai amma gaskiyar magana shi ne bangaren uba ya rinjayi bangaren uwa sannan akwai wadanda ke da ra'ayin cewa tushen dangi ya dori kan wani abu daban sabanin wadannan kamar yadda suka yi riko da al'adarsu cewa yayin da yaro ke jujjuyawa cikin mahaifiyarsa zai ayyana kansa da bangaren da zai kasance, wani lokaci bangaren uba wani lokacin kuma bangaren uwa kamar yadda ya kasance cikin zamani da suka shude. saboda haka ya bayyana cewa tushen dangi cikin wannan mutane bai kasance daga jini ba, haka bai da banbanci tsakanin uwa da uba kadai dai al'amarin na biye tsarin zamantakewar kowacce al'umma cikinsu .
saboda muhimmacin mas'alar iyali ita ce ke mamayar lamba ta farko cikin mas'alolin zamantakewar al'umma masu muhimmanci domin ita ce sinadarinta na farko, saboda kowacce al'umma na farawa daga adadin wasu iyalai domin da'ira ce guda biyu da baza su taba rabuwa da juna ba, saboda magana kan iyali ba surutu ne kawai mara ma'ana a'a hakan ya kasance ne saboda tsananin bukatuwar jama'a ya farlanta bahasi kanta, magana game da ita ta fuskanin mahangar muslunci ba bakon abu bane, hakikanin muslunci ya dace da ita saboda dabi'ar ta yi daidai da ita daga warware matsaltasalinta gwargawadon yadda ya dace da dabi'arta, hakan ne dalilin da ya sanya magance mas'alar bisa hasken shari'arsa ta adalci a kebance kuma yayinda ake kaiwa tsarkakakkiyar shari'armu hari da yunkuri kawo sauye sauye da fakewa da hujjars hada kan dokoki bisa sallamawa tunanin `yan mulkin mallaka kafirai karkashin taken (dokokin halayyar dan adam)
da sannu mai karatu idan ya na biye damu zai riski dacewar mahangar muslunci cikin sanin hakikanin iyali kamar hadin kan zamantakewa, adalci, hikimar shari'a muslunci cikin tsara sha'anin iyali duka cikin bahasin wannan littafi da zai zo nan gaba.
tabbas tsara iyali a muslunce shi ne mafi kammala da gyaruwa daga dukkanin tsarurruka,yana daga cikin babban laifi da kuskuren da ba za'a taba yafewa ba ga dukkanin wanda ke kokarin da yunkurin kawo wani tsari sabanin muslunci cikin kasashen musulmi da al'ummunsu, duk me neman wani addini koma bayan muslunci ba za a taba karba daga gare shi ba.
muslunci bai gafala ba cikin mafi saukin al'amurra ta kaka zai gafala kan batun iyali wacce ake kirga ta daga mafi muhimmanci tushen al'umma cikin rayuwa bil adama bisa dogaro da abin da ke tattare da ita na daga muhimman dalilai wajen kasancewarta. hakika iyali sune tubalin farko wajen kasantar da al'umma, idan iyali suka gyaru suka aminta to al'umma su zasu gyaru da su samu aminci, saboda wanzuwar al'umma da katangatarta ya dogara ne da wanzuwar iyali da katangartuwarsu , rabautar al'umma da cigabansu da wayewarsu ya jingina ga lafiyar iyali da rabautarsu , mafi yawancin matsalolin mu a cikin wannan zamani sakamakon yanayin tabarbarewar iyaline tushen yawancin matsaltsali da rigingimu cikin rayuwar daidaikunmu da jama'a na komawa ga iyali iyali ke shimfida al'umma da cikata da daidaikunta, lafiyar wadannan daidaiku ta bangaren jiki hankali ruhi da sulukinsu yana jingine ne da kubutar wannan iyali daga ciwo da mummuna gado da tabarbarewa da kaucewa hanya ta gari, kiyayya da rigingimu. saboda shi ne yanayi na farko da daidaikunta zasu taso ciki, cikin wannan yanayi zai dinga yin mu'amalarsa tunaninsa ruhinsa tausayi da sauransu, cikinsa zai ginu daga gare shi zai karbi dokoki da al'adun al'ummar yasan shari'a da tsare tsare da dokokin zamantakewa wadda ta ke cikin al'umma sannan shi ne zai yanke hukunci mai zurfi da yanayin dangantakarsa da ita, girmamawa da matsayarsa kanta, saboda haka muslunci ya himmatu matuka kan batun iyali.
shi ya sa ya sanya tsare tsare wanda iyali za su ginu kai, tare da sanya shari'o'i daban-daban wadda a kanta ya iyakance hakkoki da wajiban daidaikun wannan iyali ta fuskanin wani sashensu, haka ma muslunci bai kasa gwiwa ba wajen sanya mafita da warwara ga dukkanin matsaltsali da rigingimu da ka iya bijirowa wannan iyali cikin rayuwarsu ta yau da gobe ,
iyali sune matattarar jama'a tubalinta na gina al'umma sune tsanin da al'ummu masu girma ke tsayuwa kanshi. ginshikin ginuwar iyali kuwa shi ne auren da aka yi nasara cikinsa wanda ke kulla karfafaffiyar dangantaka da fahimtar da mutunta juna tsakanin ma'aurata, ya kuma katange su daga rashin mutunta juna, sannan kuma alakarsu ta kara karfafa cikin samun azurtuwa da `ya`yaye da zasu zama fure cikin gidansu su cika zukatansu da farin ciki da bushara da kauna.
mutum an halicce cikin jama'a ma'ane a dabi'ance bai iya rayuwa shi kadaiba tare da da kasantuwa cikin jama'a sai kadan daga cikin wanda suka ratse daga dabi'ar daga aka halicce su kai , saboda haka dole ne mutum ya samar da iyali da zai dinga samun nutsuwa tare da su da kamshim farin ciki .
muslunci ya zo ne shar'anta abin da zai tsare gida ya kiyaye mahalli da tsara al'umma da jama'a , sai ya kewaye iyali da karfaffa katangar takawa, ya yada ruhin tarbiyya da koyarwa cikinta ya karfafa kafafunta da ilimi da addini, ya karfafa gininta da kyawawan dabi'u da darajoji, ya sanya mata dokoki don kareta daga rarrabuwa, ya sanya hakki ga kowanne mutum guda daga wannan iyali da ke kishinyatarsa wanda ya zama wajibi ya sauke shi ya sanya hakkoki da wajibai tsakanin ma'aurata, wacce karkashinta jirgin rayuwa ke gudana ya zuwa bakin gabar tsira.
da zamu aikata muslunci hakikanin aikatawa cikin rayuwarmu da mun azurta da rabauta. ya zama tilas mu fito da muslunci zuwa matakin aikatawa mu kiyaye koyarwa hakikanin kiyayewa, da juyar da shi ya zuwa sulukinmu da aiki don tabbatar da amintacciyar rayuwa yardadda da samar da yanayin fuskantar juna.
maganar gaskiya shi ne da yawa daga rigingimun iyali da ke kaiwa ya zuwa kotukan shari'a hakan ya faru ne sakamakon jahilcin mutane ga hukunce hukuncen muslunci da dokokinsa da abin da ya zo da shi kan tsara iyali nagari, da ace munsan muslunci da ababen da ya zo da su cikin shari'arsa ma'ana kur'ani mai girma da mun rabauta da farin ciki cikin daidaiku da jama'a, da gida da iyali mai cike da annashuwa sun kasance tare da mu, ya zama dole mu san shari'ar muslunci cikin iyali, domin ta dace da halittar da lafiyayyen hankali. hakika hankalin shari'a bai kasance
kayyadadde gama gari ko daskararre ba domin tushen shari'ar muslunci shi ne wahayi daga Allah ba dokokin da wani mutum dan adam ba da ya kirkira. kamar yadda shari'ar muslunci ta goge shari'ar da ta gabaceta ta annabawa, sannan ta kara mata wasu abubuwa dadi kan na baya shi ne kasantuwar muslunci addini kammalalle cikin kowanne gari da zamani.
mutum ya na rayuwa cikin kwanciyar hankali da nutsuwa kasantuwarsa cikin inuwar iyalin da muslunci ke jagorantarta, me yafi kyawu daga wannan yanayi da uba musulmi ke dawo gidansa da masaukinsa ta yanda zai ga matarsa da `ya`yansa ya manta da dukkanin abubuwan da suke damunsa da bakin cikinsa ya nutse cikin yanayi lafiyayye da ya cika da alakar `yan adamtaka, to hakan bai samuwa sai cikin iyali musulma da musluncinsu ya ingantasu saboda ingancin akida da cikakkiyar aikatawa.
idan ba haka ba to hakika iyalai zasu wayi gari cikin barazanar tunanin yammacin turai da kirkirarrun dokokinsu, bakaken musifu suyi ta afkuwa cikin iyalai musulmi daga ranar da suka yaudaru da zahirin yammacin turai masu fitinarwa.
hakika daruruwan miliyoyin musulmin a kasashen najeriya fakistan da indunusiya ya zuwa ragowar yankuna rayayyu suna fama da dokokin da basu da alaka da muslunci ta kowacce fuska, hakika basu san dandanon muslunci ba basu san tarihin annabi da tsarkin dokokinsa. dokokin muslunci wajensu basu kai ga takawa bakin kofar dakunan shari'ar aure da saki ba, ba za'a taba samun kubuta ba sai anyi watsi da wayewa da fahimtar yammacin turai, da dawowa ya zuwa mabubbugar wayewa da fahimtar muslunci.
hakika fikirar ubangiji wacce ya saukar da ita ta hanyar annabawa wacce ta bayyanu cikin shari'ar da ta zo daga sama wacce ubangiji ya so ta zama mai hukunci kan dokokin da mutum ya kirkira, sannan wannan fikira ta ubangiji ta kasance kammalalliya da manzancin mafi girman annabawa cikamakinsu muhammadu dan abdAllah (saw) don ya zama shi ne tsari na har abada wanda zai samarwa da mutum tsira da rabauta duniya da lahira.ya rabauta tsiran gida biyu:
fikira da tunanin ubangiji bai zamo iyakantacce da zamani ko wani bigire sabanin hankali da tunani dan adam wanda iyakantacce ne ajizi, fikirar ubangiji na sanar da mutum cewa shi an halicce cikin mafi kyawun tsari da daidaituwa kuma rayuwarsa ba iya kance ta da iya kwanakinsa cikin ban kasa ba, bari ma dai ita mikakka ce cikin zamani da bigire, hakika ganawarsa da ubangiji ta kasance a duniyar kwayar zarra kuma ya yi imani da ubangijinsa da amsa kiran tauhidinsa, saboda cikin tsarin halittar dan adam akwai akidar samuwar ubangiji tun yarintarsa ya ke tambayar kansa kan ubangijinsa da neman hujja da dalili, yadda al'amarin ya ke shi ne dukkanin wani sababi ya na da wanda ya yi dalilinsa kuma dukkanin wani abu akwai wanda ya kera shi, dukkanin wani yaro ana haifarsa kan halittar tauhidi sai dai daga baya iyayensa su maishe shi yahudu ko banasare ko bamajuse.
muslunci ya zo don gyara iyali, hakika al'umma ta gari na tasowa kan iyali nagari.
motsin mutum na kasancewa dalilin dayan manhajoji biyu na dan adam da ubangiji, dokokin ban kasa wanda dan adam ya kirkira da dokokin sama na Allah tsarki ya tabbata gare shi wannan na nuni da cewa fikirar mutum kirkirar tunaninsace amma fikira da tunanin ubangiji daga wahayinsa ke zuwa. saboda haka dole ne mutane su kasance suna da wata manhaja da zata tarbiyantar da su da sanar da su ya ya zasu rayu tare da ubangijinsu da iyalensu da jama'arsu da dabi'ar da suke cikinta, wani lokaci tunanin dan adam kan gazawa ya kai ga inkarin ubangiji to ta kaka zai iya iyakance alakarsa da Allah ? kowa ya san irin makircin da turawan yamma ke shirya wajen tarwatsa iyali da rusheta, hakika kasar amerika wadda ta gina cigabanta da wayewarta kan tushen zahiri, ta yadda ya kai ta aike da jirgi zuwa sararin samaniya ya yi yawo cikin samaniya amma duk da haka sun gaza wajen gina iyali guda wanda `ya`yanta za su rayu cikin kwanciyar hankali da farin ciki da tausayin iyaye, wajensu da zarar yarinya ta kai shekaru 12 - 14 cikin iyalin da suke kiransu da sunan jaha sai su bude mata kofa su ce mata ke kin`yantu fita ki aikata abin da ranki ke so ke yanzu ke cikakkiyar macece doka ta baki ikon yin yadda kike so cikin dukkanin abin da ya kebance ki, me kuke tsammani sakamako zai kasance ? yarinya zata fito tana cikin shekarun `yan matancinta ta kutsa kanta cikin jama'ar da ta gurbata da fasadi, kurayen samari gurbatattu na nan cikin tsimayinta basu iya bata gutsiren gurasa sai idan ta sadaukar musu da mutuncinta da karamarta, bayan shudewar shekara 1 ko 2 da barinta gida sai ta wayi gari ana kidaya ta cikin miliyoyin matasa da suka afkawa shaye shayen tabar wiwi hashisha da hodar ibilis da sauran kayan maye masu hatsari da zasu dinga ingiza ta zuwa ga karuwanci, wannan shi ne yadda `ya`ya ke kasancewa ya ka ke tunanin iyaye da suke cikin halin tsufa da gazawa ba tsimi babu dabara da ta rage musu. wannan shi ne bala'in da amerika da ragowar kasashen da suka yi inkari da jayayya da ubangiji da addini da kyawawn dabi'u suka samu kansu. hakika sautin masanansu ya daga ya na ta neman dauki wajen dawo da ginin iyali nagari.