Hajj 2019: Amsar tambayoyinku kan ayyukan da suka shafi Hajji | BBC Hausa – AREWA.ng – Nigeria news.
Wannan makala ce da ta amsa tambayoyin da masu sauraro suka aiko kan aikin Hajji. Mun yi bincike tare da jin ta bakin Masana kan muhimman abubuwan da suka shafi ayyukan Hajji.
Aikin Hajji, daya ne daga cikin shikashikan Musulunci biyar, da ake wajabta wa Musulmai masu hali su yi ko da sau daya ne a rayuwarsu.
Ana gudanar da aikin Hajji ne a kwanaki biyar wanda ake farawa daga 8 ga Zul Hajji zuwa 12 ko 13 ga watan.
A duk shekara sama da mutum miliyan biyu da rabi ne ke gudanar da aikin Hajji a Saudiyya, wanda shi ne taro mafi girma a duniya.
Hukumar alhazai ta Najeriya ta ce alhazan kasar sama da dubu arba’in ne suka isa Saudiyya domin ibadar.
Kwamishinan Gudanarwa na hukumar Abdullahi Modibbo Saleh ya shaida wa BBC cewa a bana kimanin ‘yan Najeriya 45,000 ne suka aikin Hajjin 2019 .
BBC Hausa ta yi nazari ta hanyar tattaunawa da Malamin Addini kan muhimman abubuwan da suka shafi aikin Hajji, da kuma Kakakin Hukumar Alhazzai ta Najeriya wadanda kuma suka yi kokarin amsa wasu tambayoyi da kuka aiko mana.
Banbamcin Farillai da wajiban ayyukan Hajji
Dakta Mansur Yalwa, Malamin addinin musulunci ne a Najeriya, wanda kuma cikin masu aikin hajjin na bana, ya ce Farillan aikin hajji guda hudu ne, akwai kuma ayyukan da suka wajaba ga mai niyyar aikin hajjin.
Farillan Hajji su ne wadanda idan ba a yi ba Hajjin mutum ya rushe, wato ma’ana hajjin bai yi ba – wajibi kuma za a yi diyya ta hanyar yanka.
Farillan sun kunshi Niyya da Dawafi da sa’ayi (Safa da Marwa) da kuma Arfa.
Ayyukan da ake kira Wajibai sun kunshi Kwanakin da ake yi a Mina da kwanan Muzdalifa da jifan Shaidan da kuma yin aski.
Mutum sai ya yi yanka idan bai yi daya daga cikinsu ayyuka wajibai ba.
Niyya – Mikati
Niyya kamar yadda Dakta Mansur ya fada tun da farko tana daga cikin Farillan Hajji.
Niyyar Hajji tana da iyaka inda ba a wuce wani wuri na daukar Niyya da ake kira Mikati. An fi son mutum ya zo Mikati ya dauki niyyar Hajji ko Umrah.
Malamin ya ce, Mikati wurare ne da Annabi SAW ya yanka wa al’umma na ko wane sashe na duniya inda za su dauki niyya.
“Hadisin Abdullahi bin Umar ya ruwaito Annabi SAW yana cewa – Wasu za su dauki niyya daga Juhfa da Zul-Hulaifa, wasu daga Yalamlam, wasu kuma daga Qarnul Manazil.”
Duk inda ka fito daga duniya ba zaka wuce daya daga cikinsu ba sai ka tsaya ka dauki niyya.
Duk mutanen da suka fara sauka a Madina, Musamman kamar yawancin Maniyyatan da ke fara zaman Madina, kafin isa Makkah to Mikatin da za su dauki niyyar Umrah da Hajji ana kiransa Zul-Hulaifa.
Mikatin yana nan kan hanyar Madina zuwa Makkah inda aka ware kuma aka tanadi wurin wanka domin maniyyata.
Amma Dokta Mansur ya ce wadanda ba za su samu zuwa Madina ba, wato wadanda aka ajiye a Jeddah, za su dauki niyya kafin su sauka daga jirgi saboda kafin Jeddah sun riga sun wuce mikati.
“Idan mutum ya wuce Mikatin shi bai yi niyya ba to yanka ya hau kansa,” in ji Dakta Mansur.
Ya ce asalin Mikatin mutanen Afirka yana wani wuri ne da ruwa ya mamaye wanda ake wucewa a cikin jirgi kafin sauka birnin Jeddah inda ba za a iya tsayawa ba.
Idan Maniyyaci ya riga ya isa birnin Jeddah to ya riga ya wuce inda mikatin yake.
A takaice ba a son a wuce Mikati ba tare da mutum ya yi Ihrami ba, wato wurin ne ake daukar niyyar Hajji ko Umrah.
Nau’in ayyukan Hajji
Wasu mahajjata sun dafa dakin Ka’aba, wanda ake kewaya wa sau bakwi yayin dawafi
Hajj Ifradi – Wannan da Hausa ana nufin kadaitawa, wato nau’in aikin Hajji ne da za a yi iri daya da niyya daya.
Mutum zai dauki niyyar zai yi Hajji ne kadai ba zai yi Umrah ba, domin Umrah ba farilla ba ce.
Dokta Mansur ya ce Maniyyaci zai dauko niyyarsa daga Mikati ta aikin hajji kadai.
Idan mutum ya sauka Makkah zai fara dawafin isowa. daga nan sai ya gudanar da sauran ayyukan Hajji. Tun ranar da mutum ya shigo zai ci gaba da ayyukansa har zuwa kammala aikin hajji.
Banbamcinsa da sauran nau’ukan aikin Hajji shi ne babu yanka amma sauran ana yanka.
Hajj Tamattu‘i – Shi ne a fara yin Umrah daga baya a yi aikin Hajji.
Hajj Tumattu, shi ne mafi yawanci wanda aka fi yi saboda saukinsa. Malam ya ce ana yin su ne daban-daban, wato aiki biyu da niyya biyu daban.
Mutum zai dauko haramar yin Umrah daga Mikati ba tare da daura niyyar yin aikin Hajji ba.
Kamar wadanda suka kammala zaman Madina, za su tsaya mikati a Zul-Hulaifa su saka harami.
Umrah kuma ta shafi gudanar da abubuwa uku da suka kunshi daura Niyya da Dawafi da sa’ayi (Safa da Marwa).
Bayan an gama sai mutum ya sa kayansa na gida ya zauna Makkah a masaukinsa ya huta har zuwa ranar 8 ga wata da za a fita a fara aikin Hajji.
A Hajj Tumattu’i, maniyyaci zai samu lada biyu na aikin Umurah da Hajji. Kuma ana yin yanka.
Idan mutum ya gama Umrah zai iya yin duk abin da aka hana shi, har saduwa da iyalinsa idan suna tare, a kwanakin da ke tsakanin Umrah da Hajji.
Hajji Kirani – Shi ne a gudanar da aikin Hajji tare da Umrah. Wato za a yi aiki biyu da niyya daya.
A Hajj Kirani, Malam ya ce maniyyaci zai dauki niyya ne daga Mikati cewa zai yi aikin Umrah da hajji a hade.
Yana isa Makka zai yi dawafin isowa sannan ya ci gaba da zama cikin haraminsa.
Idan aka fito aikin Hajji a ranar 8 ga wata ba sai ya sake daukar niyya ba.
Sai idan ya koma Makkah zai yi Dawafi wanda zai kasance matsayin na Umrah da Hajji, bayan kammala ayyukan Hajji, kamar zaman Minna da jifa.
Zai yi Sa’ayi na Hajji da Umrah kuma zai yi aski sannan zai yi yanka.
Malam ya ce Hajj Kirani, galibi mata ne suka fi yawan yinsa saboda matsalar jinin haila da suke yi.
Ya ce idan mace ta dauki niyyar Hajj Tumattu, sai haila ta zo – tana iya canza niyyar zuwa Kirani sai ta jira zuwa lokacin aikin Hajji.
“Za ta iya yin ayyukan Hajji ba ta da tsarki kamar kwanan Minna da Arfa da muzdalifa da jifa,” in ji Dr Mansur.
Haka kuma ya ce idan ta dawo Makkah za ta yi Dawafi na Umrah da Hajji – “kenan ta koma Kirani maimakon Tumattu’i da ta dauko niyya tun da farko.”
Mina nan ne ainihin wajen da alhazai ke tafiya a ranar 8 ga watan Zul Hijjah don gudanar da aikin Hajji inda su kan shafe tsawon kwana hudu zuwa biyar. Waje mai matukar girma da aka kafa tantuna don zaman alhazai.
Tantunan Mina
Aikin Hajji baki dayansa wuni biyar ne, kuma ana fara wa ne daga 8 ga watan Dhul Hajji.
Amma Malam ya ce zuwa Mina domin shirin zuwa Arfa a ranar ba wajibi ba ne sunnah ce.
Ranar 9 ga wata ake hawan Arfa, sai dai a Arfa ba za a wuce ranar 9 ga wata ba. A ranar 10 kuma a yi Sallah.
Dukkanin wunin 11 da 12 da 13 ana yinsu ne a zaman Mina.
A filin Arfan ne ma’aiki, Annabi Muhammad (S.A.W) ya yi hudubarsa ta karshe kafin ya bar duniya.
Filin arafah shi ne kololuwar wajen gabatar da ibadah a lokacin aikin Hajji. Wannan shi ne dutsen Rahma dake filin Arfah, amma a yanzu an fadada wajen ta yadda ‘yan wasu kasashen ma su kan zauna ne nesa sosai da dutsen saboda irin cikowar da ake yi.
A tsayuwar Arfa ana yin Sallar Azahar da La’asar duka ra’aka biyu. Ana addu’a da zikiri da ambaton Allah a yayin tsayuwar Arfa.
Sai bayan rana ta fadi a wuce Muzdalifa inda za a yi Magariba da kuma Issha, amma kasaru ra’aka biyu.
A Muzdalifa ake kwana cikin harami bayan tsayuwar Arfa, kuma ba a addu’a da karatun Qur’ani mai tsarki, mutum zai kwanta ne ya yi baccinsa zuwa da safe ya wuce zuwa jifa.
Jifa – Ranar Sallah
Wajen jifan Shaidan da aka fi sani da jamrah na daga cikin wuraren ibada masu muhimmanci lokacin aikin hajji.
A ranar Sallah ne ake yin jifan Jamrah da ake kira jifar Shedan. Kuma ayyuka kusan biyar ne ake yi masu muhimmaci a wannan ranar.
Jamratul Akabah- Wuraren jifa uku ne, amma a ranar sallah daya kawai ake jifa ta karshe. Duwatsu kanana guda bakwai da ba su wuce girman kwayar gyada ko wake ba ake jifa da su, in ji Dakta Mansur Yalwa
Za a iya tsinta tun daga Muzdalifa ko kuma a hanya. Bayan kammala jifa, akan kalli alkibla a yi addu’a. Daga nan sai a yi yanka da kuma aske gashin kai gaba daya, ko kuma saisaye.
Bayan mutum ya yi jifa ya yi yanka da aski, sai ya isa Makkah ya yi dawafi ya yi Safa da Marwa.
Mahajjaji zai cire harami ya je ya yi wanka ya sa kayansa na Sallah idan Tuma’attu’i yake.
A ranar 10 ga wata za a koma Mina a yi kwanakin Minna a ci gaba da zikiri.
Za a dinga zuwa jifa da rana a kwanakin 11 da 12. Daga kwana na 12 mutum zai iya komawa Makkah ko kuma ya sake kwana zuwa 13 ga wata.
Safa da Marwa
Wannan shi ne wajen Safa da Marwah inda ake so alhazai su yi sassarfa sau biyu daga Safa zuwa Marwa.
Babu banbamcin yadda ake sa’ayi a aikin Hajji da Umrah, haka ma yadda ake Dawafi.
Ana farawa ne a kan Safa a yi addu’a. Sai a tafi zuwa Marwa a matsayin turmi daya. Za a yi haka har sau bakwai.
Hakan na nufin za a fara a Safa a kare a Marwa.
Dutsen Safa da Marwa
kamar yadda Allah ya fada a Alkur’ani mai girma “Lallai ne Safa da Marwa suna daga wuraren ibadar Allah, to, wanda ya yi aikin Hajji a dakin ko kuwa ya yi Umra, to, babu laifi a kansa ya yi dawafi tsakaninsu. Kuma wanda ya kara yin wani aikin alheri to, lallai ne wadannan su ne shiryayyu.” Surah Bakara aya ta 158.
Dutsen Safa inda daga nan ake fara Sa’ayi yana da nisan kilomita 0.80 daga Dakin Ka’aba. Yayin da Dutsen Marwah yake da nisan mita 100 daga Dakin Ka’abah.
Nisan da ke tsakanin duwatsun biyu kuwa mita 450 ne.
Dawafin ban-kwana
Dawafi a dakin ka’aba na daga abubuwan da ake so mai aikin hajji ya yawaita
Bayan kammala kwanakin Mina da kammala Sa’ayi da dawaful Ifada, mutum ya kammala aikin hajjin sa. Babu abinnda ya rage masa sai dawaful wada’i, wato dawafin ban-kwana da dakin Ka’abah.
Ana so aikin karshe da mutum zai yi a Makkah gabanin koma wa kasarsa, shi ne dawafi da nufin ban-kwana.
Amma gabanin dawafin, Dakta Mansur yace ana so mai aikin hajji ya ringa yawaita yin sallah a masallacin harami, wato Ka’abah, sannan lokaci zuwa lokaci, ya ringa yin dawafi a dakin.
Zaman Madina
Maniyyata na zuwa Madina domin yin sallah a masallacin Manzon Allah da kuma ziyartar kabarinsa SAW
Mafi yawancin Maniyyata kan fara sauka birnin Madina domin Ibada a Masallacin Manzo SAW da kuma ziyarce-ziyarce.
Babbar ibadah da ake yi a Madina ita ce gudanar da sallah a masallacin Annabi SAW.
Manzo SAW ya ce sallah guda daya a cikin masallacinsa a Madina, ta fi falala sama da yin sallah a wani masallaci da lada 1,000 idan dai ba msallacin ka’aba ba ne, wanda sallah a cikinsa take da lada dubu dari sama da sauran masallatai.
Wannan falalar ce mutane suke kwadaituwa da ita, saboda muhimmacin samun sallah a masallacin Annabi wanda ya fi komai muhimmacin a garin Madina.
Ana ziyarce ziyarce a Madina, kamar makwancin Manzo SAW a Masallacinsa da kuma sahabbansa a yi masu sallama.
Dakin da ake binne Manzon Allah SAW da Sahabbansa Sayyidina Abubakar da Umar RA.
Dokta Mansur ya ce, ana ziyartar masallacin Quba, wanda Annabi SAW ya fara aza tubalinsa – Annabi ya ce duk wanda ya yi alwala daga gida ko masauki ya je masallacin Quba ya yi sallah zai samu lada kwatantakwacin wanda ya yi Umrah.
Malamin ya ce, ana ziyartar makabartar Baki’a da ke gefen Masallacin Annabi. Sannan kuma ana ziyartar inda aka binne sahabbai 70 da aka kashe a yakin Uhudu da suka hada da Sayyidina Hamza RA.
Ziyartar Makabatar Baki’a sunnah ce wato makabartar da aka binne Sahabbai sama da 10,000. Ana kuma ziyarartar wuraren tarihi, irin Masallaci mai alkibla biyu.
Jama’a suna zama domin jiran yin sallah masallacin Madina
Related Topics:MakkanahconPilgrimage
Yadda mai satar jirgin sama ya fado ya mutu
Met Police (BBC Hausa)
Har yanzu ba bu cikakken bayani kan mutumin da ya makale a jikin taotin jirgin kamfanin Kenya Airways da ke kan hanyarsa ta zuwa filin jirgi na Heathrow a watan Yuli da ya wuce.
Binciken da kafar yada labaran Birtaniya ta Sky News ta yi a makon nan, ta tabbatar sunan mutumin Paul Manyasi, ma’aikacin kamfanin goge-goge da ke aiki a filin jirgi na Jomo Kenyatta da ke birnin Nairobi a Kenya.
Hukumomi a kasar Kenya dai sun yi watsi da rahoton, inda suka ce mutumin da ake magana akai ba shi ne ya fado daga tayar jirgin ba.
Hukumomin gidan kaso sun shaidawa BBC cewa mutumin da aka nuna hoton shi a tashar sky News sunan shi Cedric Shivonje Isaac, wanda kuma ya na raye kuma ya kai watanni uku ana tsare da shi a gidan kaso kan laifin da ba a bayyana ba.
Mai magana da yawun gwamnatin Kenya Cyrus Oguna ya shaidawa BBC wannan rahoton karya ce tsagwaronta.
“Wannan binciken a bayyane ake yin sa, kuma ina son shaida muku wannan labari shi ne ku ke kira na karya. Kuma babu wanda ya haramtawa iyalan Cedric kai masa ziyara ko ganin shi. Kuma abayyane ta ke wannan ba shi ne mutumin da ake magana akai ba, dan haka ku bar masu bincike su yi aikinsu,” inji Cyrus Oguna.
Gawar mutumin ta fada lambun wani gida a birnin Landan
Kalaman mai magana da yawun gwamnatin ya ci karo da wanda wani mutum ya shaidawa kafar yada labaran Sky News, kan cewa shi ne mahaifiyan Paul Manyasi amma tun daga lokacin bai kara cewa komai ba.
Daga baya mutumin ya kafe bai san wani mutum ba, kuma shi sunn dan shi Cedric, kuma ya na raye bai mutu ba.
Shin a cikinsu wanene Cedric Shivonje ko Paul Manyasi ?
Wanene Pauk Manyasi da kafar yada labaran Birtaniyar ta ambato? Shin wannan ne sunan ainahin mutumin da ya fado daga jirgin? Ko dai kuskure aka yi? Ko kuma hukumomin Kenya na kokarin lullube batun? Shin wanene ma Cedric Shivonje Isaac?
Daga baya ne bayanai suka fra fitowa, bayan sky News ta yi hira da mahaifin wanda ya fado daga jirgin amma kwana guda ya janye batun bayan an yada rahoton a kafar yada labaran.
Mutumin mai suna Issac Beti ya yi ikirarin dan sa ya na raye kuma sunan shi Cedric Shivonje Isaac, wanda ‘yan sanda ke tsare da shi a gidan kaso.
BBC ta auna labaran biyu, daga bisani an gano dukkan iyalan biyu ana bincikarsu da shi kan sa Cedric da ak tsare da shi a Kurkuku, su na kokarin gano ko akwai wata alaka tsakanin wanda ya fado daga jirgi da wanda ke tsare a kaso.
Game da Paul Manyasi kuwa babu wani cikakken bayani ga me da shi baya ga abin da kafar yada labaran Sky News ta bayyana wanda kuma jami’an Kenya sukai watsi da shi.
Hukumomin filin jirgin na Kenya da kamfanin Colnet mai tsaftace jiragen da ake batun mutumin ma’aikacinsu ne sun fitar da sanarwar cewa ba su da ma’aikaci mai wannan sunan, sannan hatta jami’an tsaron filin jirgin sun ce wani mai irin sunan bai taba wuce wurin bincikensu ba.
Dan haka babu wani bayani game da wanda ya fado daga jirgin. Sai dai da alama akwai wani batun na daban lullube da idanu bai gani ba.
A bayyane ake binciken ko a boye?
Kafin Sky News ta fara binciken, hukumomin Kenya sun yi gum da baki kan batun da suka kira wanda ake binciken a bayyane.
Lakuta da dama BBC ta sha bukatar jin ta bakin jami’an tsaron filin jirgin da sauran hukumomin tsaro kan batun amma babu wani kwakkwaran bayani.
Babu kuma cikakken bayani kan yadda mutumin ya isa har inda jirgin yake tare da makalewa jikin tayar da yadda ya fado daga jirgin.
Inda an binciki dukkan ma’aikatan filin jirgin da kamfanin jirgin da kamfanin da ke tsaftace jiragen da watakil za a samu bayanin ta inda lamarin ya samo asali.
Haka kuma wannan bincike ya janyowa hukumomi da dama zubewar kima kan rashin sanin aikinsu.
Jami’an tsaro a birnin Landan sun tabbatar da mikawa jami’an Kenya tambarin yatsun gawar mutumin, amma har yanzu ba su yi amfani da na su bangaren binciken ba.
Abin mamakin shi ne duk matasan Kenya ‘yan shekara 18 zuwa sama ya zama wajibi a dauki tambarin hannunsu kafin aba su kowanne kati ko dai na banki, ko asibiti.
Har yanzu kamfanin jirgin Kenya Airways bai amsa tambayoyi ba
Kamfanin jirgin Kenya Airways da BBC ta tuntuba a lokuta ma banbanta sun ce matukin jirgin ya kamata ace ya gano wani abu da bai amince da shi a jikin tayar jirgin kafin tashinsa ba.
Jim kadan bayan faruwar lamarin, daraktan ma’aikatar kula da sufurin jiragen sama na kasar Kenya Gilbert Kibe, ya shaida wa BBC cewa duk wanda ya samu dama irin wannan tabbas yana da hanyar isa kusa da jirgin.
Batun fadowar mutumin daga jirgin ka iya shafar hulda tsakanin kamfanin jirgin Kenya Airways da Amurka
APC ta lashe zaben gwamnan Bayelsa, na Kogi ‘bai kammalu ba’ | BBC Hausa
Zauren da aka bayana sakamakon zaben gwamnan Bayelsa
Hukumar zabe a jihar Bayelsa ta bayyana David Lyon na jam’iyyar APC a matsayin wanda ya lashe zaben jihar.
Mr Lyon ya samu kuri’u 352,552 da suka ba shi damar doke sauran yan takara da suka hada da Mista Duoye Diri na jam’iyyar PDP wanda ya zo na biyu da kuri’u 143,172.
To amma Mista Diri dai ya yi fatali da sakamakon tun ma a lokacin da ake tattara shi.
Yadda ta kaya a jihar Kogi
A jihar Kogi hukumar zaben ta ce zaben Sanata da akayi a Kogi ta Yamma bai kammalu ba, kasancewar kuri’un da aka soke sunfi yawan wadanda wanda ke kan gaba ya bada tazara.
Smart Adeyemi na jam’iyyar APC ke kan gaba da kuri’u 80,118, yayin da mai bin sa Dino Melaye na jam’iyyar PDP ke da kuri’u 59,548.
To sai dai tun kafin bayyan sakamakon Mista Melaye yayi watsi da sakamakon da ake tattarawa.
A yanzu hukumar ta ce za ta saka lokacin da za ta gudanar da zaben cike gibi.
A wata mai kama da haka kungiyoyin da ke sa ido kan zaben sun yi watsi da sakamakon da aka tattara na zaben gwamna da sanata, inda suka ce an tabka kura-kurai.
An dai samu rikici a zaben jihar ta Kogi wanda ya yi sanadiyyar mutuwar mutane uku ranar Asabar.