સંસ્કૃતિ (નવલિકા) | સાહિત્યરસથાળ
← મન મંથન (નવલિકા)
હાસ્યની ફૂલકણી (જોક્સ) →
સંસ્કૃતિ (નવલિકા)
Posted on 25/05/2013	by રીતેશ મોકાસણા
સંસ્કૃતિનો જન્મ કયારે થયો હતો , એના માં-બાપ કોણ છે ?? કોઈને ખબર નથી ! તેને પણ કંઈ ખબર નથી. તેને એટલીજ ખબર છે કે, ભારત ભાઈ અને ભારતીબેને તેને ઉછેરીને મોટી કરેલી છે.તેના માં-બાપે તેના લાલન પાલન માં કોઈજ કચાશ નથી છોડી.રાજા જેમ રાજકુમારીને મોટી કરે તેમ જ એને જતન મળ્યું છે. જૂની વાર્તાની જેમ દિવસે ના વધે એટલી રાતે વધતી જાય છે. આજુબાજુના લોકો માં પણ એનું માન વધી ગયું છે.જેમ જેમ મોટી થતી ગઈ તેમ તેમ તેનામા સમજણ પણ વધતી ગઈ. લોકોમાં પ્યારી બની ગઈ.
સંપ અને સહકાર નામના બે દીકરા ની સાથોસાથ સંસ્કૃતિને પણ એવીજ જતનથી ઉછેરેલી છે.ત્રણે માટે કદી પણ માં-બાપે વેરો આંત્રો કે અન્યાય ને સ્થાન નથી આપ્યું.એમાય સંસ્કૃતિને બધા લોકો વધુ માન આપતા.સંસ્કૃતિ બધા લોકો માં પ્યારી ને માનીતી થવાનું કારણ એ પણ હતું કે તે ખુબસુરત,ભોળી,મળતાવડી ને મીઠું મીઠું બોલનારી છે.
“ માં માં મને એક નવી ઢીંગલી અપાવીશ ? ” કાલી કાલી ભાષામાં તે હમેશા તેની માં ભારતી પાસે અવનવી વસ્તુઓની માંગણી કરતી.
“ સારું, મારી મોટી ગુડિયા માટે એક નાની ગુડિયા લાવીઆપીશ . બસ ..” ને માથે ટપલી મારતા ભારતીબેન હરખા માં ને હરખમાં પોતાની દીકરી સંસ્કૃતિ મોટી થતી જાય છે તે માની ગર્વ કરતા.આજુબાજુ ના કોઈની પણ દીકરી કરતા તેમની દીકરી વધુ સારી લાગતી.નાના ગામડામાં સંસ્કૃતિનો જન્મ થયેલો.દીકરી ને દીકરાઓનો ઉછેર કરતા તેમના માં-બાપ ફૂલ્યા ફુલાતા નથી. બીજાના સંતાનને જોઈને વધુ હરખમાં આવી જાયછે.અને એમાય તો સંસ્કૃતિ પર તો એમને વધુ ગુમાન છે. જોકે સંસ્કૃતિ પર તેમનું ગુમાન ખોટું પણ નહોતું. હજારોમાં એ જળકી ઉઠતી હતી.ચારેકોર એની પ્રસંશા થતી હતી.સૌના મુખે એકજ નામ હતું ‘ સંસ્કૃતિ ‘ .
“ ભારતી, મારી ઈચ્છા સંસ્કૃતિને શહેરમાં મોકલવાની છે.ત્યાં ભણશે ને વધુ હોશિયાર થશે. અને વધુ તેનું અને આપણું નામ રોશન કરશે.”
“તમે પણ મારી હૈયાની વાત કરી દીધી. ” ભારતીએ પણ ટાપસી પુરી.
ને સંસ્કૃતિ હવે શહેરમાં આવી ગઈ છે. ગામડાની એક નાદાન દીકરીને ધીરે ધીરે શહેરનો રંગ લાગવા લાગ્યો.
આજ સંસ્કૃતિ છ મહિના પછી શહેરથી આવી હતી. તેની માં ભારતીબેન તો ફૂલ્યા ફુલાતા નથી. લાંબુ ફ્રોક પહેરીને ગામમાં ફરતી દીકરી હવેતો સ્કર્ટ મીડી ને પેન્ટ શર્ટ પહેરવા લાગી છે.બોલવાની અદા પણ બદલાઈ ગઈ છે.
“ કોણ હશે બોલ જો ? ” ગીતાની આંખ પર હાથ મુકતા તે બોલી
“ ..અ.મ….મ…..સ્નેહા ….”
“ નહિ……બસ ગીતા છ મહિના માં ખાસ ફ્રેન્ડને ભૂલી પણ ગઈ. ”
“ અરે…સંસ્કૃતિ…..વાહ…કયારે આવી શહેરથી ?? ”
“ કાલે રાત્રે, …”
“ અરે..આ કપડામાં તું વધુ સારી લાગે છે. કહે શું ખબર છે. શહેરમાં ફાવી ગયું ? ”
“ હા, ધીરે ધીરે બધું ફાવી જશે ને પિતાજીને વધુ ઈચ્છા છે તો ..હા જવાદે એ બધું કહે તને મારા વગર ગમતું કે ?? ”
“ કેવી વાત કરે છે ..સંસ્કૃતિ વગર ગમાડવાનું અઘરું છે, પણ તારા પર મારો અધિકાર તો નથી. તું ગઈ ત્યારે હું રડી પડેલી યાદ છે? ”
“ હા યાદ છે, ” ને તે ગીતાને વળગી પડી.
“ જો સંસ્કૃતિ, શહેરમાં જઈને તારી કારકિર્દી ઉજવળ બનતી હોય તો કેટલું સારું ! ને તારા માટેથી તો હું સહન કરી લઈશ.તું મારી ચિંતા ના કરતી.હું તો એક નદીની પાણીની ધાર જેમ છું.તેની જેમ ગામમાં અવિરત વહેતી રહીશ. “
“ ગીતા તારી મિત્ર હોવાનો મને ગર્વ છે. ને આશા રાખું કે આપણી મિત્રતા અખંડ રહે ને યુગો યુગો સુધી આપણી મિત્રતા ના ગુણગાન ગવાતા રહે ! “
ગીતા થી છૂટી પડીને તે ઘરે આવી.માં એ જમવાનું બનાવી લીધું હતું.ઘણા દિવસ પછી આજે તે માંના હાથની બનાવેલી રસોઈ ખાશે.ખાતા ખાતા મનમાં ઉન્માદ જાગે છે,ને તે ભાવ વિભોર થઇ જાય છે.
“ માં તારા હાથની રસોઈ ખાધા પછી મને શહેરમાં ખાવાનું મન પણ નહિ થાય . ને તારા જેવી રસોઈ ખબર નહિ કેમ કોઈ બનાવી નહિ શકતું હોય ! ”
“ પેટ ભરીને રોજ ખા, ને જયારે જઈશ ત્યારે નાસ્તાનો ડબરો ભરી આપીશ.” વેકેશન પૂરું કરીને સંસ્કૃતિ શહેર જતી રહી.ને આમજ ધીરે ધીરે તે જાણે કદી ગામડામાં રહીજ ના હોય તેમ વર્તવા લાગી.
“ ગીતા ….કેવી દેખાય છે તું ..”
“ કેવી મતલબ ..”
“ મતલબ ..એકદમ ગમાર …હા હા હા ….” ને તે જોશથી હસવા લાગી.
“ ઠીક છે, હસ મારા પર… પણ એ ના ભૂલ કે તું પણ એકવાર આવાજ લિબાસમાં મારી જેમ આજ ગામમાં તું એ રહેતી. ”
“ રહેતી હતી…રાઇટ. પણ અત્યારે નહિ ને ?? ”
“ જો સંસ્કૃતિ હું કંઈ તારી જેમ અહીં હરી ફરીને મારો ભેસ બદલવા નથી માંગતી. ને વળી મારા માં-બાપ તારા જેવા કંઈ સદ્ધર નથી.છોડ બધું …ચલ મારા ખેતરે જઈએ અત્યારે મકાઈ ડોડા ખુબ આવ્યા છે ને મને ખબર છે તને ખુબ ભાવે છે..લે ચલ “
“ ના..આજ નહિ ફરી ક્યારેક…” ને તે પોતાના ઘરે પાછી ફરી.
તેના ગયા બાદ ગીતા વિચારવા લાગી કે મકાઈ ડોડા નું નામ પડતા તો એકદમ ખુશ થઇ જવા વળી સંસ્કૃતિ આજ આવું કેમ કરે છે ? ને જાણે કશી પડી ના હોય તેમ ઘરે જતી રહી. પછી તો ઘણી વસ્તુઓ ને લઇ ગીતા ને નવાઈ લાગવા લાગી ..પણ કહેવાયછે કે રોજ બનતી ઘટના ક્રમથી નવાઈ નથી રહેતી. પણ ગીતા તો ઘણી વાર ભારતીબેન સાથે વાત કરી બેસતી.
“ માસી, તમને એવું નથી લાગતું કે સંસ્કૃતિને આપના ગામ કરતા શહેરમાં વધુ ફાવી ગયું છે? ”
“ જો ગીતા ..મારા ખ્યાલથી હવે તે શહેરમાંજ રહેશે ને કદાચ તેને લગ્ન પછી તો આપણે કોણ એને અહીં રોકવા વાળા ! ”
ને એવુજ થયું …સંસ્કૃતિ માટે છોકરો પસંદ કરવાની ઘડી આવી ગઈ.તેના માં-બાપ બધાને છોકરા માટે ભલામણ કરતા રહે છે ને તેઓ પણ તક મળે ત્યાં વાત ચલાવતા રહે છે.
“ સંસ્કૃતિ કેટલી સુંદર દેખાય છે, તો એના માટે છોકરો પણ એવોજ ખોળવો પડશે. ”
“ તમારી વાત સાચી છે..પણ એકવાર સંસ્કૃતિને પુછી તો લઈએ કે તેને ગામડાનો છોકરો ગમશે કે કેમ ? ”
” જો ભારતી ભલે તેનો ઉછેર ગામડામાં થયો પણ આપણે તો એના માટે શહેર નો જ છોકરો પસંદ કરીશું. મારી વાત સાચી છે ને ? ”
“ તમને તો ખબર છે કે હું ભોળી છું ને મને આમાં કંઈ વધુ ગમ ના પડે ”
“ સારું આવતા મહીને આપણે શહેર માં જઈને સંસ્કૃતિ સાથે વાત કરી લઈએ ”
“ સારું..” બીજા મહીને બંને શહેરમાં ગયા પણ વિલા મોઢે પાછા આવ્યા. કારણકે સંસ્કૃતિ એ ગામડાનો છોકરો તો ઠીક પણ પોતાની પસંદ ના છોકરા સાથેજ લગ્ન કરવાનું કહ્યું.ભારતીબેન જરા થોથવાયા પણ ભારતભાઈ એ મન માનવી લીધુકે જમાનો બદલી ગયો છે ,ઠીક છે જોઈએ હવે સંસ્કૃતિ કેવો છોકરો પસંદ કરે છે ??
સમય ને જતા વાર નથી લાગતી,હવે તો તેમના ભાઈઓ ને સગા સંબંધીઓ પણ કહેવા લાગ્યા કે હવે સંસ્કૃતિને પરણાવો , એમાંજ ડહાપણ છે. વાત તેના માં-બાપે સ્વીકારી પણ ખરી.
“ સંસ્કૃતિ , હવે અમે નક્કી કર્યું છે કે આવતી દિવાળી પછી તારા લગ્ન થઇ જાય ”
“ તમારી વાત સાથે હું સંમંત છું, પણ મારી દ્રષ્ટીએ હજી સમય નથી પાક્યો. ને તમે સારી રીતે જાણો છો કે મારી પસંદ નીચી નહિ હોય ! ”
“ નીચી કે ઉંચી મારે કશું નથી સાંભળવું..કાં તો હા કહે નહિ તો અમે છોકરો પસંદ કરી લઈએ ” ભારતી બેન જરા ઉશ્કેરાઈને બોલ્યા
“ શું માં તું એ, જો મારી બધી ફ્રેન્ડ મારી સામે જોઇને હશે છે … ” ને તે માં ને વળગી પડી.
“ મને ખબર હતી એટલેજ હું ગીતાને પણ સાથે લઇ આવી છું. કંઈ કહે ગીતા આને ” અત્યાર સુધી ચુપ ગીતા ને પણ આમાં સામેલ કરી. ” માસી હવે તો કદાચ સંસ્કૃતિ મારી વાત પણ નહિ મને ” ને ગીતા પણ વચ્ચેથી ખસી ગઈ.
પણ વાતનો દોર લંબાયો નહિ .ને ઉલટું સંસ્કૃતિ તેની માં ને ભાંડવા લાગી “શા માટે ગીતા ને સાથે લઇ આવી…જો ને કેવી ગામડિયણ લાગે છે..મને તો શરમ આવેછે ..કાલે મને બધી ચીબ્લીઓ ચીડવશે કે તારી ફ્રેન્ડ તો અસ્સલ ગમાર છે.”
” ચુપ ….ફરી વાર બોલી છે તો , ભૂલી ગઈ એજ ગીતા સાથે રમીને તો તે પૂરું બાળપણ વિતાવ્યું છે ” ભારતીબેન ગુસ્સે થાય એટલે તે ચુપ થઇ ગઈ .
એવામાં ભારતભાઈ ની મુલાકાત એક વિદેશી સાથે થઇ ને તેમની જાણમાં આવ્યું કે એક વિદેશી કોઈ કન્યા સાથે લગ્ન કરવા માંગે છે.આથી એમને સંસ્કૃતિ માટે તે ભાઈ સાથે વાત કરી,ભારતભાઈ ની સંસ્કૃતિ કોને ના ગમે !!!જો કે તેના ઘણા અડોશી પાડોશી ને સંસ્કૃતિ વિદેશ જાય તેની સામે વિરોધ હતો.પણ સંસ્કૃતીતો ભારત ની હતી તો તેઓનો વિરોધ ચાલે તેમ નહોતો. તેઓ પણ સમંત થઇ ગયા. ને તેના માં-બાપે હસતા મોઢે ને રડતી આંખે સંસ્કૃતિને વિદેશ જવા માટે વિદાઈ આપી.હવે તો સંસ્કૃતિ વિદેશમાં રહે છે, મોબાઈલ ને નેટ પરથી માં-બાપ સાથે અવાર નવાર વાત કરે છે.
” માસી સંસ્કૃતિ કેમ છે ? “
” ગીતા , એતો એકદમ ફાઈન છે ને ખુબજ ખુશ છે કહેતી કે આ મહીને જમાઈએ ગાડી લઇ લીધી છે , એય મજાના ગાડી માં બંને ફરેછે “
” વાહ ..ખુબ સરસ…મને યાદ કરે છે ?”
” હમ..હા હા કેમ નહિ …કહેતી કે ગીતા મળે તો કહેજો કે આવીશ ત્યારે પહેલા એને મળવા આવીશ.”
ગીતાથી ભારતીબેન નો કંઈક છુપાવતો ચહેરો અછાનો ના રહ્યો. તે પામી ગઈ કે માસી તેને ખોટું ના લાગે માટે જુઠ્ઠું બોલી રહ્યા છે.હવે તો સંસ્કૃતિ એકદમ ફેશનેબલ કપડા પહેરે છે,અડધું અંગ પણ ના ઢંકાય તેટલા ! પાર્ટીઓ માણે છે. મિત્રો સાથે ફરવા જાય છે. ઘણા વિદેશી મિત્રો એની ખુબસુરતી અને આકર્ષણ જોઈ અંજાઈ ગયા છે. તેથી દોસ્ત પણ થઇ ગયા છે. કયારેક પાર્ટીમાં કોઈ આગ્રહ કરેતો દારૂ પણ પીવાનું ચૂકતી નથી.ને ક્યારેક સિગારેટ પણ પી લે છે.કારણ અહીં તેને કોઈ તો ટોકવા વાળું નથી, ગીતા તેને ખુબ ટોકતી પણ અહીં તો કોઈ નથી ઇવન એનો પતિ,તે પોતે પણ ખાતો પીતો હોય ત્યાં સંસ્કૃતિને ક્યાં ટોકે !
એક દિવસ સંસ્કૃતિ બગડી ને બેહાલ થઇ ગઈ. ભારતભાઈ ના એક પાડોશી ચીનીલાલને એક પાર્ટીમાં સંસ્કૃતિ મળી ગઈ , તેની હાલત જોઇને તેઓ દંગ રહી ગયા ! ને તરત તેમણે ભારત ને ફોન કર્યો કે ” તમારી દીકરી ને વધુ બગડતી ના જોવી હોય તો વિદેશથી લઇ જાઓ. ને તમારે સમય ના હોય તો હું અહીંથી પ્લેન માં મોકલી આપું.” સંસ્કૃતિ ફરી એકવાર પોતાના નાના ગામડા માં આવી ગઈ છે. લોકો જોઇને પણ શરમાય તેવા કપડા પહેરીને આવી હતી.ભારતીબેને સમજાવીને એને પેન્ટ અને શર્ટ પહેરાવ્યા.
“ જોયું ભારત, કોઈનું નહિ માનવાનું પરિણામ ? ” પડોશી લંકેશભાઈ એ કહ્યું.
પણ ભરતભાઈ તો એકદમ ચુપ હતા, નીચું જોઇને ઉભા રહ્યા.
“ તમારી વાત સાચી છે લંકેશભાઈ , પહેલી વાર જયારે સંસ્કૃતિને શહેરમાં મોકલવાનું નક્કી થયું ત્યારે સંસ્કૃતિ પણ જવા તૈયાર નહોતી,પણ ભરતભાઈ ને સંસ્કૃતિ પર વધુ ગુમાન હતું કે આટલા પરગણામાં એના જેવું કોઈ નથી, હવે સરખાવો બધા સાથે. આમાં સંસ્કૃતિનો કોઈ વાંક નથી ” બીજાએ એમાં સુર પુરાવ્યો.
“ હા મેં પણ એકવાર એમને ટકોરેલા જયારે પહેલી વાર તેણે એકદમ ટૂંકું ફ્રોક પહેરેલું,આપણીમર્યાદા એજ છે..”
“ હા એ જ તો આપની સંસ્કૃતિ છે અને સંસ્કૃતિ એ આપણું સૌથી કિંમતી ઘરેણું છે, જયારે તમે તો સંસ્કૃતિને વિદેશના હવાલે સોંપી દીધી ”
ચારે બાજુથી ભારતભાઈ ઉપર જાણે વરસાદ થયો હોય તેમ બધા તૂટી પડ્યા.એટલે એક સજ્જન જે પાછળ ઉભેલા તે બોલ્યા, ” જે વીતી ગયું તે ફરી હાથ નથી આવવાનું પણ બધા નક્કી કરો કે સંસ્કૃતિઓ તો આપણી દીકરી છે ને તેને આપણે જ સાચવવાની છે,એનું જતન કરવાનું છે જે સંસ્કૃતિને આપણા વડીલો સદીઓથી કેળવતા આવ્યા ને જતન કરતા આવ્યા તો હવેથી પ્રતિજ્ઞા કરીએ કે આપણે સંસ્કૃતિને જીવ ની જેમ સાચવીશું.”
વાત ને બધાએ વધાવી લીધી.ગામમાં ફરી એજ હર્ષોલ્લાસ છવાઈ ગયો