Pagsasalin at Pagsusuri ng Akdang Panitikan ni
Ang Palompon, Leyte ay masasabing may mga manunulat na tulad ni Jesus Sanchez na dapat mabigyan ng puwang sa panitikang at mga akdang sumasalamin sa kultura ng mamamayan. Ang mga ito ay maaaring magamit at mapakinabangan ng mga kapwa guro at mag aaral. Ang layunin ng pag aaral na ito ay isalin sa Filipino at suriin ang mga maikling kwento na sinulat ni Jesus Sanchez. Naging batayan ang kinalabasan ng pagsasalin at pagsusuri sa pagpapayaman ng panitikang rehiyon at makilala at mailathala ang mga maikling kwentong isinalin sa Filipino. Apat na maikling kwento ang isinalin at sinuri. Ginamit ang teoryang pagsasalinat pagsusuri. Samantala ang mga teoryang pampanitikan na Sikolohikal at Sosyolohikal ay ginamit sa pagsusuri nang sa gayun ay matukoy ang mga kulturang nangibabaw sa mga kwento. Kwalitatib Diskriptib ang ginamit sa pag aaral. Natuklasan sa pag aaral na ang apat (4) maikling kwento ang sumasalamin sa kultura gaya ng pamumuhay, bayanihan, paniniwala at pamahiin ng mga Palomponganons. Sa tatlong kwento, mga guro ang mga pangunahing tauhan, ito marahil ay nasaksihan ng manunulat dahil isa siyang superbisor sa Edukasyon ng DepEd. Samantala ang isang kwento ay sumasalamin sa kahirapan ng pamumuhay at pakikitungo sa kapwa. Iminumungkahi na marami pang mga manunulat ang magsalin at magsuri ng mga lokal na akdang panitikan nang sa gayon ito ay mapalaganap at magamit nang nakararami. Susing salita: Kultura, Lokal na Manunulat, Panitikan, Pagsasalin, Pagsusuri INTRODUKSYON Ang panitikan ay isang mahalagang bahagi ng kultura ng isang lahi. Ito ay naglalarawan ng mga tunay na pangyayaring naganap at patuloy na nagaganap sa isang lahi o bansa. Nagbibigay ito sa atin ng mga impormasyon upang maunawaan ang mga kaugalian at ang uri ng pamumuhay ng iba't ibang tao sa iba't ibang kaalaman na nagbubunga ng kaularan pansarili man o panlipunan. Masasabi ring ang panitikan ay isang uri ng lakas na nagtulak sa atin upang tayo ay kumilos. Sa ano mang kaparaanan, ito ay nauugnay sa damdamin ng mga tao upang Makita ang katwiran at karunungan [1] Sinabi nga ni Arrogante [2] ang literatura ay isa sa dapat ituro nang may kahusayan sapagkat bukambibig na ang wika at literatura ay kambal na isinilang sa bibig ng isang lahi. Ang wika ay siyang kaluluwa at ang literatura ay siyang buhay nito. May maraming layunin ang pagtuturo ng literatura; nakapagbibigay lugod, nakapagpapalaganap ng kaalaman tungkol sa iba't ibang gawain at karunungan, pumupukaw ng guniguni at gumigising sa damdamin, nagtuturo ng mga aral at humihikayat nang mabuti, nagpapahalaga ng mga makabuluhan sa buhay higit sa lahat may layuning pagtatanim ng kabutihang asal, wastong pag uugali at pag ibig. Dagdag pa niya, bawat bansa ay may sari sariling kultura, may sari sariling pambansang pagkakakilanlan. Kung natural lamang sa bawat isa ang magkaroon ng sariling wika, natural din na magkaroon ang bawat isa ng sariling panitikan. Panitikang magsasalamin sa tangi at tunay na pagkatao, pagkalahi, at pagkabansa. Sa pag aaral ni Macan, [3] mayaman ang panitikang Filipino at ito'y hitik sa bungang karunungan ng malikhang isipan ng mga manunulat na Filipino. Mga manunulat itong nagmula sa ating mga ninuno, na gumamit ng kanilang karunungan sa pagtugon sa maraming katanungan tungkol sa kanilang karunungan sa kalikasan at sa kanilang kapaligiran. Bunga nito'y nalikha nila ang ating mayamang folkor at maikling kwento sa iba't ibang rehiyunal na wika, na sumasaklaw ng ating nabuong mito, epiko, alamat, kwentong bayan, at katutubong awit at tula. Samantalang sumusunod sa mga yapak ng ating mga malikhaing mga ninuno ang maraming manunulat na humabi ng maraming obra sa iba't ibang genre. Gorumba, Pagsasalin at Pagsusuri ng Akdang Panitikan ni Jesus Sanchez _____________________________________________________________________________________________________________________ 65 P ISSN 2350 7756 E ISSN 2350 8442 www.apjmr.com Asia Pacific Journal of Multidisciplinary Research, Vol. 7, No. 1, February 2019, Part II Sinabi ni Batnag [4] ang mga panrehiyong panitikan ay higit na nagiging kawili wili kung ito ay naisalin sa Filipino nang sa gayo'y maintindihan ng nakararami. Napauunlad nito ang panitikang pambansa. Mahalaga ang ugnayan ng panitikang panrehiyon at panitikang pambansa. Kapwa may natatanging bisa ang dalawang ito na higit na maisasakatuparan sa pagsasalin. Ang bawat rehiyon o probinsya ng ating bansa ay may mga manunulat na nagnanais maipaabot sa mga mambabasa ang yaman ng kanilang kultura, ang damdamin at pananaw nila sa bawat naisulat na mga maikling kwento, nobela, alamat, awitin at iba pa ngunit kung minsan ay may mga hadlang din kung paano maipararating ang mga mensahe na nakapaloob sa mga akdang panliteratura lalung lalo na sa mga akdang rehiyunal na gamit ang bernakular na lenggwahe. Si Dapar na nabanggit sa pag aaral ni Tupaz [5] siya'y gumawa ng pagsasalin ng tulang Cebuano at ang layunin niya ay upang mapaabot sa kamalayan at kaalaman ng lahat at ng buong Pilipinas ang mga tula ng kulturang Bisayang Cebu. Dugtong pa ni Tupaz [6] na dapat maisalin sa Filipino ang mga panitikang panrehiyon at mailathala para maging bahagi ng panitikang pambansa dapat hindi lamang ang mga panitikang Tagalog o mga naisulat ng mga taga Luzon ang dapat gamitin sa pagtuturo ng panitikan. Dapat pahalagahan din ang mga panitikang panrehiyon. Ayon nga sa konstitusyon ng 1987, sa Artikulo XIV, Sek. 9, ay nagtadhana na: "Dapat magtatag ang Kongreso ng isang Komisyon ng Wikang Pambansa na Binubuo ng mga kinatawan ng iba't ibang rehiyon at mga disiplina na magsasagawa, mag uugnay at magtataguyod ng mga pananaliksik sa Filipino at iba pang mga wika para sa kanilang pagpapaunlad, pagpapalaganap at pagpapanatili." Ang panitikan ay sumasalamin sa kultura ng isang lugar, tinatalakay ang iba't ibang damdamin, naglalaraawan ng buhay, pamumuhay, lipunan, pamahalaan, pananampalataya at mga karanasang kaugnay ng iba't ibang uri ng damdaming tulad ng pagibig, kaligayahan, kalungkutan, pag asa, pagkamuhi, pagkapoot, paghihiganti, sindak at pangamba. Ito ay dapat pagyamanin at ituro nang wasto. Isa rin sa sangkap para mas lalong maging kawiliwili ang panitikan ay ang pagsusuri, ito ay isang malalim na paghihimay sa mga akdang pampanitikan sa pamamagitan ng paglalapat ng iba't ibang dulog ng kritisismo para sa mabisang pag unawa sa malikhaing manunulat at katha. Sa pagsusuri ay binigyan ng pagpapahalaga ni Desierto [7] nang sabihin niyang dapat pinahahalagahan natin ang isang bagay kung ito'y lagi nating tinitingnan, pinakasisiyasat at pinakaiingatan. Gayon din naman, ang pagpapahalaga sa panitikan. Anumang nasusulat na naibigan natin pagkatapos basahin ay pinakasusuri natin bilang pagpapahalaga. Masasabing kaya natin sinuri ay dahil sa nagagandahan tayo at naiibigan natin sapagkat tumama sa ating panlasa. Nais nating purihin ang may akda sa kalakasan ng akda at bigyang puna ang mga kahinaan nito upang lalo niyang mapaganda ang mga susunod niyang sulatin. Ang pamumuna at pagsusuri ay di pamimintas. Ito'y nagpapahalaga sa lalong ikauunlad ng panitikan na rin sa kabuuan. Si Villafuerte [8] pagsusuri ng anumang akda ay dapat maging maganda ang paksa, may kalinawan ang wika at organisado ang paglalahad. Natuklasan ni Macan [9] sa kanyang pag aaral patungkol sa pagsasalin at pagsusuri ng mga maikling kwento ng Cebu ay na ang pag ibig sa bayan sa kapwa, at kagandahang asal ang nangibabaw sa mga kaisipan ng mga maikling kwento, na may kaugnayan sa pananagutan, tungkulin, pangarap at hangarin ng isang tao. Iba't ibang damdamin ang naka apekto sa mananaliksik tulad ng galit, awa, poot at inggit sa mga tauhan at mga pangyayarig umiikot sa buong kwento. Mga pangyayaring naglalahad ng pananagutan sa bayan, pagsuway sa mga magulang, katigasan ng ulo at bukas kalooban na nauugnay sa kamalayang panlipunan. Sa pag aaral naman ni Desierto [10] kanyang natuklasan na magiging gabay ng mga kabataan sa kanilang pakikipagsapalaran tungo sa pagbabago ang mga kwento at mapahahalagahan ang mga karanasan na siyang nagbibigay ng panibagong anyo ng kanyang buhay. Sa mga kwento ay inilalarawan din ang mga balyu na dapat malaman ng mga mag aaral dahil may malaking implikasyon ito sa kanilang buhay at makatutulong ito sa pagtahak sa tamang landas at gayundin sa paghubog ng kanilang kaugalian tungo sa ikabubuti ng sarili at kapwa. Ayon kay Velasco [11] sa kanyang pag aaral, panahon na upang manumbalik at matutuhan ng ating mga kabataan sa kasalukuyan ang ating katutubong awitin, tula, sayaw, kwento, at iba pang likhang sining na tatak ng ating pagkakakilanlan bilang isang maunlad na lipunan. Gorumba, Pagsasalin at Pagsusuri ng Akdang Panitikan ni Jesus Sanchez _____________________________________________________________________________________________________________________ 66 P ISSN 2350 7756 E ISSN 2350 8442 www.apjmr.com Asia Pacific Journal of Multidisciplinary Research, Vol. 7, No. 1, February 2019, Part II Ang mga akdang panitikan ng Palompon, Leyte partikular sa mga maikling kwento ni Jesus Sanchez ay isinalin at sinuri nang sa gayon ito maintindihan ng nakararami, lumutang ang kulturang sumasalamin sa mga maikling at magamit bilang hulwaran na kagamitang pampagtuturo, panrehiyon man o pambansa. Balangkas Teoritikal/Konseptwal Sa teorya ni Santiago [12] sa kanyang pagaaral sa pagsasaling wika. "Ang pagsasaling wika ay isang sining" Madali itong maihambing o maihalintulad sa isang sining ng pagpinta. Halimbawa, ang maling laki ng guhit o ang maling pagpili at paggamit ng mga salita; ang pagkakamaling ito, tulad ng sukat, dimensyon ay pagkakamali rin sa pagbibigay ng tunay na kahulugan sa diwa ng parirala o pangungusap. Sa mga aralin ngayon ay unti unti nang kinikilala ang mga akdang Rehiyunal, ibig sabihin ay hindi na lang nakatutok sa mga akda ng mga Katagalugan o sa bandang Luzon. Ayon pa nga kay Santiago, na lalong magiging maganda kung makabubuo tayo ng tinatawag na pambansang panitkan o literatura ng bayan na kumakatawan