De wetsmetaforen van Hannah Arendt. Passages en commentaren
Hannah Arendt is een van de belangrijkste politieke denkers van de vorige eeuw. Zij schreef echter geen systematische rechtstheoretische verhandeling, vergelijkbaar met Harts Concept of Law of Kelsens Reine Rechtslehre. Reden waarom de rechtsfilosofische literatuur Arendt niet tot de canon van te behandelen denkers rekende, geobsedeerd als de beoefenaren van deze discipline waren door de aloude controverse tussen positivisme en natuurrecht waarin Arendt moeilijk te situeren is. In haar politieke filosofie komt Arendt intussen voortdurend in aanraking met het recht omdat de grote politieke problemen van haar tijd ook de brandende kwesties zijn van het recht. Als zij schrijft over totalitarisme, geweld, macht, bureaucratie, revolutie, gezag, constituties, verantwoordelijkheid en oordeelsvermogen komt zij dan uiteraard ook te spreken over wat wetten en regels zijn, over wat mensen ermee uithalen, over de verschillen tussen regimes, over de juridische voorwaarden voor politiek handelen en over het rechterlijk oordeel. Passages over het recht staan in haar werk echter niet op zichzelf, ze worden geen zelfstandig onderwerp dat van een politieke aanleiding geabstraheerd wordt. De politieke of historische context blijft bepalend. Vaak schrijft Arendt over het recht in korte, verhelderende fragmenten die hooguit enkele bladzijden beslaan; als onderdeel van een uiteenzetting. Zij geeft de voorkeur aan de metafoor boven de definitie, het begrijpen van recht en onrecht boven de dogmatiek van het wetsbegrip, aan diepgaande politieke analyse boven de rechtvaardigheidstheorie. Deze stijl van werken is voor de rechtsfilosofie alleen al waardevol als complement op de meer theoretische exercities die onder die noemer plaatsvinden. Ik zal echter proberen te laten zien dat wat Arendt opmerkt wanneer zij in haar politieke beschouwingen in aanraking komt met het recht ook een aantal gangbare R&R 2003 / 3