Acallamh na Senórach
Ar tabhuirtt chatha Chomuir & chatha Gabra & chatha
Ollurbha, & ar n-díthugud na Féindi, ro scáilset iar sin ina
n-drongaibh & ina m-buidhnibh fo Eirinn co nár' mhair re h-amm
na h-uaire-sin díbh acht madh dá óclách maithe do dereadh na
Féinde .i. Oisín mac Find & Cáilti mac Crundchon, mhic Rónáin
ar scíth a lúith & a lámhaigh, & dá naonmar óclách maraon
riú, & táncatar In dá naonmar laoch sin a h-imlibh Shléibhe Fuait fond-scothaigh foithremhail co Lughbhartaibh Bána amach,
risa n-abar Lughbhudh isin tan-so, & do bhádar co dubach do-mhenmnach
ann re fuinedh néll nóna In oidchi-sin. 2. Is annsin adubairt Cailte re h-Oisín: ‘maith, a anum, a Oisín, cá conair no rachmais riá n-deóidh laoi d' íarraidh áighedechta na h-oidhchi so?’ ‘Ní fhetar ón’, ar Oisín, ‘ó nach maireann do shenaibh na Féinde & do shen-mhuindtir Fhind mhic Chumhaill
acht triar amháin .i. misi & tusa, á Cháilti, & Cámha In bhanfhlaith
& In ban-choimétaidh ro bhúi ac coimhét Fhind mhic Cumhaill
ón uair fa macaem h-é gusin laithe a fuair bás.’ ‘Dligmít feis dithat na h-aidchi-so di’, ar Cáilte, ‘uair ní h-éiter a rímh ná a aisnéis In mhéit ro thoirbir In flaith-féindidh Find di-si do shétaibh & do mháinibh re taobh In treas sét Is ferr fuair Find
riam do thabairt di .i. In t-Anghalach, cornn tuc Moríath ingen ríg mhara Grég do Fhind, & tuc Find do Chámha.’ 3. Ocus fuaradar feiss na h-oidchi-sin ac Cámha, & ro fhiarfaig díbh a n-anmanda, & ro indsetar di, & ro chái annsin
frasa díchra dér, & ro fhiarfaigset scéla d' aroile ainn-séin, & táncatar iarsin isin teach leaptha ro h-órdaiged dóibh, & ro bhói In bhanfhlaith .i. Cámha, ac órdugud a cotach .i. núa cacha bídh & sen cacha dighi, do thabairt dóibh: uair rob aithnídh di-ssi mar do biadtái a samhla-sumh, & rob aithnidh di fóss In ní bud dáoithin d' Oisín & do Cháilti co menic roime-sin. Ocus ro éirigh sí co h-anmfhann étláith, & ro bói ac imrádh na Féinde & Fhind mic Cumaill, & táin(ic sí) tar imrád Oscair mhic Oisín & tar Mac Lugach, & tar chath (Gabra & aroile). Ocus ro mhuidh tocht mór orro-sumh uime-sin. 4. (Is annsin ad)ubairt Cáilte: ‘ní doilghi linde anois iná mar as éicin dúind In dá nónbar itamáit do deredh na muindtire móire maithi-sin do scaradh & do scáiledh ó chéile.’ Ro freacair Oisín sin: ‘dar mo bhréithir ámh’, ar sé, ‘ní fhuil indum-sa níth ná nertt ina n-deaghaid-sin.’ Ocus gérsat calma na fer-ógláigh ro cháisetar co dubach dobrónach do-mhenmnach maraon risin m-banfhlaith .i. re Cámha. 5. Tucad a n-daoithin dighi & míre dhóibh, & ro bhátar teora lá & teora oidchi annsin, & do cheileabairset do Chámha iarsin, & ro ráidh Oisín:
Is toirrsech indíu Cámha
do-rála i cind a snámha.
Cámha gan mac Is gan h-úa
do-rála conadh senrúa.
Is andsin táncatar rompu assan bhaile imach aran fhaithche b-féraigh, & gníset comairle annsin, & as í comhairle do-rónad accu ann, scarad re chéile; & ba scaradh cuirp re h-anmain a scarad. Ocus do-rínset amhlaid-sin, uair do-chuaidh Oisín co Sídh Ochta Cleitigh, bhail a raibhe a mháthair .i. Bla inghen Déirc Dhianscothaig, & téit Cáilte roime co h-Inhdber m-Bic Loingsigh a m-Bregaibh, risi-ráidter Mainistir Droichit Átha isin tan-so .i. Bec Loingsech mac Airist i-torchair ann .i. mac ríg
Rómán táinic do ghabháil Eirenn co rus-báidh tonn tuile ann h-é — & do Lind Fheic ar Bóind bhán-srothaigh, & tar Sen-Breaghmaigh
bhudhes, & co Ráith Droma Deirc, áit i r-raibe Pátraic mac Alpraind. 6. Is annsin do bhói Pátraic ac cantain na canóine coimdheta, & ic etarmholadh In Dúilemhun, & ic bendachadh na rátha a roibhe Find mac Cumaill .i. Ráith Droma Deirc. Ocus at-conncatar na cléirigh dá n-indsaighi iat-sum, & ro ghabh gráin & egla iat roimh na feraibh móra cona conaibh móra leo, uair nír' lucht coimhré na comhaimsire dóibh iatt. Is and sin do éirigh In t-éo flaithemhnais & In t-uaithne airechais & In t-aingil talmaide .i. Pátraic mac Alprainn .i. apstal na n-Gaoidhel, & gabhus In t-esríat do chrothad uisci choisrictha ar na feraibh móra, uair ro bhúi míle léighionn do dheamhnaibh uas a ceannaibh conuic In lá-sin, & do-chuatar na demhna i cnocaibh & i scalpaibh & i n-imlibh na críche & ind orba uatha ar cach leath; & do shuidhedar na fir mhóra ina dheagaidh-sin. 7. ‘Maith a m' anum’, ar Pátraic ré Cáilte, ‘(cia) comainm
thú, a ócláigh?’ ‘Cá(ilte) mac Crundchon mic (Rónáin) misi’,
ar se, .‘i. mac óglaigh do muinntir Fhinn meic Cumáill mhé.’
Ro bádar (na cléirigh) ac ingantus mhór
acá féghadh re tréimhsi chian, & ní roiched acht co tana a
tháibh nó co formna a ghualand In bh-fer ba mó dona cléirchibh
don fhir dhibh-sin & iat ina súidhi. 8. ‘Athchuinghidh dob áil lium-sa d' iarraid ortt, a Cháilti’,
ar Pátraic. ‘Dá rabh ocum-sa do niurt nó do chumung sin
do-ghébthar’, ar Cáilte; ‘ocus abair cidh edh h-í.’ ‘Topar
fír-uisci d' fhagbáil inar b-fhocus annso, assa fhétfamáis tuatha Breagh
& Midhi & Uisnigh do baistedh’, ar Pátraic. ‘Atá ocum-sa
dhuit-si sin, a uasail & a fhíreoin!’ ar Cáilte. Ocus táncatar
rompu tar cladh na rátha a(mach), & ro gab-sum lámh Pátraic
ina láimh, & ní deachadur acht náoi sbáis ón dorus amach
an tan it-conncatar In loch-tobar grinn glainidi ina fhiadhnaise,
& ba h-adbal leo mét & reime In bhilair & ind fhochluchta
ro bhói fair, & do bhói ac tabairt a thesta & a thuarascbhála, &
adubairt Cáilte In laoidh ann:
A thobuir Trágha Dhá Bhan
álaind do bhilar barr-ghlan.
ó ro tréigedh do chnuas ort
nír' léiced fás dot fhochlocht,
Do bric ód bruachaibh amach do mhucca allta i t' fhásach,
doimh do chrega cháin sealga
do láigh breacca broind-dearga.
Do mhes ós bharraibh do chrand
t' iasc a n-indberaibh th' abhann,
álaind lí do ghas n-geghair
a ghlas uaine fhoithremhail!
Is uait do-chuadar In Fhiann
dar' marbad Coinchend coimfhial,
dar' cuiredh ár Féinde Find
isin mhadain ós Maolghlind.
Uait do-chuaidh Fathadh na fhledh
ba laoch do fhuilnged imned,
dá fhuair rath In talman toir
dar' marbhadh i cath Chlároigh.
Táinic ós cind In tobair
Blaói ingen Deirc Dhianscothaigh
gol ard con atha aicci
dar' cuiredh cath Confaiti.
A(r) marbadh chon ocus fer
ar n-athchuma laoch láin-gheal
co cuala glaodh Gharaidh ghlain
adhaigh re taobh In topair.
9. ‘Maith’, ar Pátraic, ‘in táinic ár próind & ár tomhaltus
chucaind fós?’ ‘Táinic ón’, ar Easpac Sechnall. ‘Roind ár
próind’, ar Pátraic, ‘ocus tabair a leth don naonmur óclách
mhór út, d' iarsma na Féindi.’ Is annsin ro éirghidar a
espoic & a shaccairt & a salmchétlaidh, & ro choisricsat In biad,
& tucait a n-éna & a n-íbair-lestair dá n-ionnsáighidh,
& ro thó(mals)at a lór-da(e)thain bídh & lenna, amail
ba les anma dóibh. 10. Is annsin adubairt Pátraic: ‘nár' maith In tigerna icá
rabhuir-si .i. Find mac Cumaill?’ Ocus ro ráid Cáilti In formolad
bec-so and sin:
Dámadh ór In duille donn
chuiris di In caill,
dámad airget In gheal-tonn
ro thidhluicfed Find.
‘Cia ro choimét sibh-si mar
sin’, ar Pátraic, ‘in bar m-beathaidh?’ Ocus ro frecair
Cáilte .i. ‘fírinde inár
croidhedhaibh & nertt inár
lámhaibh, & comall inár tengthaibh.’ 12. ‘Maith, a m' anum, a
Cháilte’, ar
Pátraic: ‘in rabhadar cuirnn náit copána naid bleidhidha búis &
bán-óir isna tighibh a rabhais riam romhuind?’ Ocus freacrais
Cáilte sin: ‘is edh do bhúi a tigh mu tigerna
do chornnaibh:
Dá chornn
déc ocus trí cét
do chornnaibh co n-ór ac
Find,
mar do éirghidís don
dháil
ba h-adhbhul a lán don
lind.
’ 13. ‘Mun budh coll crábhaidh, & mun bud maindechtnaige
urnaigthi, & mun budh tréigen acallmha rígh nime & talman
dúind, ro bo gairit linn t' acallaim-si, a ócláich’, ar Pátraic.
14. Do bí Cáilte ac indisin na triath & na tigernadh aca rabatar,
& ad-bert In láidh:
Cuirnn ro bhátar a tigh Fhind
is meabair linn a n-anmann,
Macalla Is Grugán Gann
Cornn na m-Ban ocus Adhmall.
Macamh na Corn, Corn Aillbhi
co n-ochtaibh aidbhli uile.
acan t-sluag ó láim do láim
moille a tráigh iná a thuile.
Adharcán corn bói ac Diarmait
do-beirthea a fialghoit do mhnáibh,
ól dá fer déc fa chethair
dar mo bethaidh ba h-é a lán.
Dá chorn Mhic Lugach In láich
Órsholus, Odhrán ind Óir,
Órsholus inmain fer forlán
scarad neach re comrádh cóir.
Mar do éirgimís don comhól
i teghlach Find ba h-árd bladh
Mac Alla am láim-si budhéin
Múdhan ac Diarmait rom-char,
Grugán a láim Fhind na Féinde
a corn féine a láimh na m-ban.
Deoch dá fichet a Mac Alla
deoch trí fichet Corn na m-Ban,
deoch ceithre fichet a Mudhán
deoch cét laoch a n-Grugán ghlan.
Caingasta corn Oscair áin
is leis do éirgeadh don dáil
ba mind súla slóigh tar ler
ris ro tibed mór n-ingen.
Leascach ba lór a áille
corn Aillindi co n-áine.
Find ro tidluic dá bélaibh
a laimh Gotháin gheil-méraigh.
Iarla ba lór a shuarca
do cuiredh na caomchu(arta) Find do-rat i tigh n-ola
do Dhubán mac Dubnóna.
Fer Uaine corn do bhí ac Finn
do-beirmís linn tar gach lear
dá m-beth ac ól nír' bho dithat
do bhiad ól trichat fer.
Is é lugha bhói 'nar comól
a meic Chalpuirn i tam tigh
Fer Tuillidh corn Glais meic Gathail
a luagh agaibh nocon fhil.
Dobrón re feruibh ba cáidh
corn meic Rethi co mór-ghráin
misti leo beith i tigh Fhinn
in tan no bithea i Cromghlind.
Brec Derg ba mór a chaire
corn Cháilte go caemh-glaine,
uime tuc Finn In tres trén
'na torchuir Lughaid trí rém.
Cend Áluinn corn rígh Alban
ris téighmís far dul fedha,
corn In ríg-fheinnid Rónán
as n-ibhmís mórán medha.
Fer mar Finn ní thic cu bráth
ní thabuir fáth ar foghlaibh,
rí ar doman 'gá m-beth a muirn
nír' shamuil cuirn da chornaibh.
15. ‘Ad-rae buaidh & bennacht, a Cháilti!’ ar Pátraic, ‘as
urgairdiugud menman & aicenta dhúin sin. Ocus innis óirscél ele
dhúin.’ ‘Inneosat ón’, ar Cáilte, ‘& abuir gá scél Is áil duit.’
‘In rabatar eich nó echrada acuibh isin Féin?’ ‘Do bátar
immorro’, ar Cáilte. ‘. LLL. serrach aen-lárach & aen-eich.’ ‘Cánas
ar frith sin?’ ar Pátraic. ‘Adér frit a fhírinne, a anum’, ar
Cáilte. 16. Oclách do búi ac Finn .i. Artúir mac Benne Brit, & ba
h-edh a lín, trí naenbair. Ocus do-rónad sealg Benne h-Edair le Finn,
& ba tuillmech toirtech In t-shealg-soin, & do scáilset dá conuibh
& do shuidh Finn i Carn In Fhéinnedha idir Beinn Edair & muir,
& ba maith lais a menma ag éisdecht re raibchedaigh na n-dam
n-díscir n-dásachtach ic á luath-marbadh do chonúibh na Fénne. 17. Is ann do-rala d' Artúir mac Benne Brit beith ic coimet in
mara idir an (fi)adach & muir cu nach snáimhdís In (damhrad)
uatha; & mar do bhí Artúir amuich i cind In chuain
at-connaic trí coin do chonuib Finn .i. Bran & Sceolaing &
Adhnuall. Ocus as í comairli arar' cinn Artúir mac Benne
.i. é féin & a trí nónbair d' imthecht tar muir & na coin-sin do
breith leis 'na tír féin; & do críchnaiged In comairle-sin. Dóigh
ámh do-chuatar-som tar muincinn mara & na trí coin-sin leo,
& ro gabsat cuan & calad ac Innber Mara Gaimiach i crích
Breatan, & tiagait a tír, & lotar rompa co Sliabh Lodáin meic
Lir, & do-rónad sealg In t-shléibi-sin acu. 18. Dála na Fénne iarsin, tairnic leo a bh-fhiadach & a bh-fian-choscar
do dhénam, & ro ghabsat longport ag Beinn Edair meic
Etghaeith In féinnedha, & ro h-áirmhit coin tighi Find annsin
amail ba gnáth aca; & ba h-imdha a coin-sium, amail at-bert
an file:
Airim craeibhi ar connuibh Finn
cona chuanairt bláith bhith-bhinn,
trí cét gadhar, comhull n-glé
ocus dá cét gaidhrine.
19. ‘Ba mór do dháinibh icá rabhutar sin’, ar Pátraic. ‘As
fír ámh duit-si sin’, ar Cáilte, ‘ór ba h-é so In lín no bhídh i
tigh Finn’:
‘Trí coecait ro búi i tigh Finn
do tháisechaib Fiann fír-grinn
is trí cét gilla n-grádha
dá chét dalta dingbhála.’
20. Ar n-áirimh na g-con fríth móir-esbaidh forro .i. Bran &
Sceolaing & Adnuall, & ro h-indised d' Fhind: ‘Sírter’, ar sé, ‘trí
catha na Féinne.’ Ocus gia ro siredh ní fríth na coin.
Is annsin tucad loing-shithal bán-óir cum Find, & ro nigh
a ghnúis rígda, & tuc ordain fó a dét fis, & do faillsiged fírinne
dhó, & adubairt: ‘Ruc Artúir mac righ Bretan bhar coin
uaibh, & toghuidh nónbar do dhul dá n-iarraidh.’ Ocus ro togad
amlaid, & ba h-iat so a n-anmanna .i. Diarmaid mac Duinn,
meic Donnchada, meic Dhubáin, do Ernaibh Muman andeas,
& Goll mac Mórna. ‘In mac rígh Goll’, ar Pátraic, ‘nó in
mac ógláich?’ ‘Mac rígh’, ar Cáilte: & at-bert:
Mac Taidg meic Mórna don Muig
meic Faeláin, meic Feraduigh,
meic Fiacha, meic Airt don Mhuigh
meic Muiredhaig, meic E(oghain).
22. ‘Ocus Caol Cródha cét-ghuinech ua Nemhnain (.i. cur)
conáich co neimh ro bhúi ac Finn, & ba h-í so
neimh ro bhái fair: ór nír' dhibraic a lám urchar n-imroill riam,
& nír' fuiligh a lám ar dhuine riamh mín bud marb acedóir
nach bhud marbh ria cinn nómaide, & ní thainig
a tig iffirn riam cech duine ro muirbfed. Ocus Oisín
mac Finn In té nár' ér duine riamh acht gu m-beth cenn re
caithimh neich aigi & cosa re h-imthecht’ ‘Is mór In teisd
sin, a Cáilti’, ar Pátraic. ‘As fír cidh sin’, ar Cáilte, & adubairt:
Nír' ér Oisín duine riamh
im ór ná im aircet ná im biadh,
ní mó do chuinnigh ní ar nech
gémad inn-rígh a oinech.
23. ‘Ocus Oscar mac Oisín .i. In mac rígh ba ferr lúth &
lámach ro bái a n-Érinn, & Ferdhoman mac Buidhbh Deirg
meic In Daghda, & Raighne Roisclethan mac Finn, & Caince
Corcairderg mac Finn, & Glas mac Eincherda Bera, & Mac
Lugach lám-echtach, & misi féin’, ar Cáilte. ‘Ocus ba
h-í ar cétfuidh dhin féin, a naemh Pátraic, co nach raibhi ó
Theprofháne co Garrdha na n-Isperda a n-iarthar
in domain ceithre cét laech nach dingébhmais a láthair chatha
& chomlainn. Óir ní raibhi guala gan gel-sciath, ná cenn gan
cathbarr, ná des-dorn gan dá manáis móir-leabra co suainemaib
lín lan-chadait a foscadaib na crand. Ocus luidh-sium
romhainn fón réim-sin co ráncamar Sliabh Lodáin meic Lir,
& nír' chian dúin ann co cualamar dluth-chomhrád na bh-fer ag
dénam shealga ar In muigh.’
24. Dála Artúir meic Benne Brit, do eisidh ina dhuma shealga
annsinn cona mhuintir. Indsaighter linne iat co h-athlamh &
ro mharbhsam muintir Artúir uili, & iadhus Oscar a dá láimh
um Artúr & ainices h-é, & tucsam ar trí coin lind. Ocus déchuin
ro dhéc Goll mac Mórna secha con-faca In t-ech bocóidech
dubh-ghorm co srian co cumdach óir fria, & In décsain ro dhéc
dá láimh clí con-faca In n-ech n-donn n-dóghabh(á)la & srian
línaidi láin-geal d' airget aith(legtha) fria co m-béilgibh óir fris,
& g(abus) (G)oll In t-each-sin & cuiris h-í i láim Oisín, & cuiris Oisín i l-láim Dhiarmada í Dhuibhni, & táncamar
romuinn iar m-buaidh coscair & commáidme, & cinn na trí
naonbar linn, & ár coin & ár n-eich & Artúir féin a láim lind,
co Beind Éadair meic Éatgáith an fhénneda, & tangamar assidein
co h-airm i m-búi Find, co Senmagh n-Elta n-Edair. 25. Ocus táncamar isin pubaill i raibhe In rígh-fheinnid, & at-bert
Cáilte:
Do-ratsamar Artúir linn
co n-derna a cura re Finn
cur'ba óglách d' Fhinn iar soin
cusin laithi luid d' écoibh.
26. Aincemaid Artuir 'arsin & marbmait a muintir, & tucsam
in dana n-ech-sin d' Fhinn .i. In feir-ech & In bain-each, &
is da síl-sin do bhí echradh na Fénne uili, ór nír' chleachtsat
eich co sin. Ocus ruc In bain-each ocht tairberta & ocht serraig
gacha tairberta, & tucadh do dronguibh & do dheg-dáinib na
Fénne na serraigh-sin, & do-rónta carpuid acu iarsin. 27. ‘Ad-rae buaid & bennacht, a Cháilti!’ ar Pátraic; ‘ocus
innis dúin anmanna na triath & na tréin-fer icá rabhadar na
h-eich-sin.’ Conad ann as-bert Cáilte ocá innisi:
Aithnid damh eich na Fénne
gibé adéradh re chéle
in uair thicedh In sluag seng
co h-aenach Tailltenn taeibh-sheng.
In Coinchenn Eochaid meic Lir
In Aignech Diarmada dil,
In Coscrach Fhinnchaid na g-cath
In Gormlasrach Meic Lugach.
In Badhbh ac Mac Lugach lán
Érim Cruthach ag Conán,
Ben Mhanann tucadh tar muir
do bí ac Finn Bhán ua Breasail.
In Éachtach Oscair co n-ádh
In Dubluirgnech ag Dubán,
Mídach Mairg ic Scal fo caill
is Fer Baeth ag Mac Sidhmaill.
Francán ocus Lúth Re Srian
dá ech tháisigh scuir na bh-fhian
Lúth ac Scuirín, codhnaibh gal
is Francán ac Dub Druman
Gerr In Óir, Gerr In Arcait
maraen do cinndís carpaid,
dá ech do bhí ag Aillmi ann
ag ingin aird-rígh Eireann.
Dub Esa Is Dubh Thuinne
dá ech Aenghuis Angluinne,
Cáilti Is Oisín amach
maraen téigdís gach n-aenach.
Each Guill meic Morna don muigh
fer fairi do b(úi) a Maenmhuigh,
tan do-léicthe ar sliabh nó ar muigh
fá comhluath r(e gaeith) n-erruigh.
Each dá nach dechaidh ní riamh
do coin (ná do mhíl) ná d' fhiadh
Concenn do bhí a(c Finn na fledh)
tucad a tíribh Saxan.
An Glas Gaillmhe, mór In midh
ferr ná cét ech a h-aenor
do bhí ac Finn In crotha buain
a m-brollach gacha mór-shluaigh.
Ceatra fichit Is dá chét
ocus míle, nocha bréc,
d' fheruibh trí nech fáth co lí
a marc-shlúag Fhinn Almhaini.
28. ‘Ad-rae buaid & bennacht, a Cháilti!’, ar Pátraic: ‘as
gairdiugud menman & aicenta dúin sin acht min bhudh coll
crábaid, & min bhudh maidnechtnaighi urnaigthi, & min bud
trécon etarmolta In Coimdedh dhúin é.’ 29. Ocus do bhátur annsin co táinic maden arnamárach, & gabais
Pátraic a eirredh uime, & táinic ar In faithchi amach, & trí fichit
sacart, trí fichit sailmchétlaid & trí fichit naeim-escub 'na fharrad
ac silad creidmhe & crábaid sechnón Eirenn. Ocus do-riachtadar a
dhá aingel fhorcoiméta cum Pátraic annsin .i. Aibelán & Solusbreathach,
& fiafraighios dibh In budh móid le rígh nime & talman
beith do-som ag éisdecht re scéla na Féinne. Frecrait na
h-aingil do-som co comnart cubaidh: ‘A anum, a naeim-chléirigh!’
ar siat, ‘ní mó iná trian a scél innisit na sen-laeich út ar dáigh
dermait & dichuimhne orra. Ocus scríbhthar na scéla-sin let-sa i támlorguibh filed & i m-briathraibh ollaman,
ór budh gairdiugudh do dronguibh & do deg-dáinibh deridh aimsire
éisdecht frisna scéluib-sin.’ Ocus do imthigset na h-aingil
uada iarsin. 30. Is and sin do-cuas ó Pátraic ar cenn Cáilti, & tucad dá
innsaigid h-é In nónbar óclaech do bí, & ba h-iat so a n-anmunna
.i. Failbhe mac Flainn, & Eogan Airmderg mac rígh Ulad, &
Flann mac Fergusa, mac ríg Cenéil Conaill, & Conall Coscarach
mac Aengusa, mac rígh Connacht, & Scannlán mac Ailella mac
ríg Osraigi, & Baedán mac Gairb, mac ríg Corco Duibne, &
Luaimnech mac Linn, mac ríg Érna Muman, & Aedh
Lethderg mac Eogain, mac rig Tuadhmhuman, & Failbe & Uancenn
dá mac rig Dháil n-Áraidhi atuaidh, & Fulartach mac
Finghin, mac rígh tuath m-Breg & Midhi.
‘(In) b-fhedubair cidh fa tucad dom acallaim sib don (chu)r-so?’ ar Pátraic. ‘Ní fhedumar immorro’, ar Cáilte. ‘Ar dáigh
cu ro shléchtadh sibh do soiscéla rígh nime & talman
.i. In fír-Dia forórda.’ Is annsin tucad tonn baitsi Críst tairsibh
ac Pátraic, ag cinn baitse & creidme bh-fer n-Eirenn.
Is annsin tuc Cáilte a láimh secha i comhraid a scéith,
& tucustar lia druimnech derg-óir don ór ór-lasrach tíri na
h-Araipi a rabutar trí cóecait uingi, do Pátraic ar baisted
in nónbair do bhí. ‘Tuarastal déidhinach na flatha Finn dam-sa
sin’, ar Cáilte: ‘do raith mh' anma-sa & do raith anma In rígh-feinneda
duit-si, a Phatraic.’ Ocus Is ed do ghabhudh In lia
do Phátraic, ó bhárr a meoir medhóin co mulluch a ghualann,
& do bhí ferchubut ar lethet & ar reme innti, & do cuired In t-ór
sin ar find-cheolanuibh tráth In Táilcinn & ar saltrachaib & ar
lebraib aithfrinn. 32. ‘Maith, a anum, a Cháilte’, ar Pátraic: ‘gá sealg Is ferr
fuarudar In Fhiann riamh a n-Eirinn nó a n-Alpain?’ ‘Sealg
Arann’, ar Cáilte. ‘Cait a b-fhuil In ferann-sin?’ ar Pátraic.
‘Idir Alpain & Cruithentuaith’, ar Cailte, ‘ocus trí catha na
Féinne teighmís-ne innti i laithi mís trogain risa ráidhter
in Lugnasadh, & do-gheibhmís ar lór-daethain sealga ann no gu
n-gairedh In chái do barruibh biled i n-Eirinn, & binne iná gach
ceol éisdecht re binn-ghothaib a h-énlaithi ag éirghi do thonnuibh
& d' aireraib na h-indsi .i. trí coecait ealta bítís 'na timchill co
taitnemh gacha datha idir gorm & uaine & glas & buidhi.’ 33. Ocus do ráidh Cáilte In láidh: Arand na n-aighedh n-imdha
tadall fairge re a formna,
ailén a m-biadhta buidhni
druimne a n-dergthar gái gorma.
Oighe baetha ar a bennuibh
monainn mhaetha 'na monguibh,
uisce fuar ina h-aibhnibh
mes ar a dairgibh donnuibh.
Milchoin innti Is gadhair
smera Is airne dubh-droighin
dlúith a fraigreadh re fedhaibh
doimh ac deghail 'má doiribh.
Díghlaim corcra ara cairrcibh
fér gan locht ara learguibh,
ós a creacaib cain cumhdaigh
surdghail laeig, breaca ac bedhgaigh.
Mín a mag, méth a muca
suairc (a guirt, scél as creidte), a cnó ar barraibh a fidcholl
seoladh na sith-long seice.
Aibinn dóib ó ticc soinenn
bric fá bruachaibh a h-abunn,
freagrait fáilinn má finnall
áibinn gach inam Árann.
34. ‘Ad-rae buaid & bennacht, a anum, a Cháilti!’ ar Pátraic:
‘is tairisi linn do scéla & tú fein budhesta.’ 35. Is annsin ad-connuic Pátraic dúnad & degh-árus uaid budhdes
gach n-dírech. ‘Cia In baili úd, a Cháilti?’ ar Pátraic.
‘Baile Is uaibrecha i rabadhus a n-Eirinn ná a n-Albuin sút’,
ar Cailte. ‘Cia do búi ann?’ ar Pátraic. ‘Trí meic Luigdech
Mind meic Aengusa .i. tri meic rígh Eirenn. Ruidhi & Fiacha
& Eochaid a n-anmanna.’ ‘Crét tuc dóibh-sium In maithius
mór sin?’ ar Pátraic. 36. Fecht n-aen dá táncatar d' agallaim a n-athar co Fert na
n-Druadh fria Temhraig aníartúaid, ‘Cán asa táncubair, a óca?’
ar sé. ‘A h-Echlais Banguba andes’, ar siat, ‘a tigh ar
m-buime & ar n-aide.’ Ocus ro batar édaighi ligda lenn-maisecha
umpu & bratt uaine imón mac ro bo shine dib .i. im Ruidi, & bratt
corrtharach d' olaind examail Tíri Tairngiri im Fiacha, & faideran
fir-gorm im Eochaid co cimais airgid aen-gil ina timchell, & delg
óir isin brut ósa bruindi ‘Cidh ro imluaidh sibh, a
oca?’ ar rí Eirenn. ‘d' iarraidh críche & feruinn ort-sa’, ar siat.
Do bhí In rí 'na thosd re h-edh & adubhairt: ‘Ní h-athair’, ar
sé, ‘tuc crích na ferann dam-sa, acht mu rath féin & mo ruithendacht,
& ní thibér ferann dáibh-si, acht cosnaidh féin ferann
dáibh.’ Is annsin do éirghedar-sum eirghi athlaim aein-fhir, &
tangatar rompa go faidhchi In Brogha braenaigh brecc-solais
& do eisetar ann gan nech ina bh-fharrad. ‘Cidh as
comairle libh anocht?’ ar Ruidi. ‘As comhairle linn’, ar a
bráithri, ‘troscad do dhénam re Tuatha Dé Danann re rath
críchi & forba & ferainn & re maithius máineach mór-adhbhul
d' fagbáil uatha.’ Ocus nir' chian dóibh annsin co facadar in
t-óclách suairc sidhamail da n-innsaigid. Ulcha deghgablach
dond fair, folt find-clechtach fororda 'sé buidi bocc-álaind tar a
formna siar sechtarda, & cael-snaithi óir ic cengal an fuilt indfada
fororda ardaigh nach gluaisiud In gaeth gailbech guibelta finda fa
rosc na fa radarc. Assa find-airgit ima chois, & In cos tecmad re talmain
dó Is uimpi ro bui In t-assa, & ní benadh a cruindiucc
don rindiuc .i. a drucht do barr an feóir. Bennuighis
do macuibh rígh Eirenn & frecrait-sium fón samhla cétna.
‘Can duit, a ógláich’, ar iat, ‘ocus can as tice?’ ‘Asin Brugh
braenach breac-sholus i comhfhocraibh dhúibh’, ar in
t-óclách. ‘Carsat comainm, a ócláich?’ bar iat-somh. ‘Bodhbh
Derg mac (In D)aghda misi’, ar sé; ‘ocus ro foillsigedh (do)
(Thuathaib Dé) Danann bar tiachtuin-si do throscad sund anocht re ferunn & re mórrath d' fagbail, & ticidh
leam-sa, a ócu.’ Ocus do éirghedar a n-aein-fhecht, & do-chuadar
isin m-Brugh, & tucad a cathair grind glainidi ar laech-lár in
t-sídha iat, & tucadh próinn dóibh, & nír' chaithset. Do fiafraig Bodb díbh cidh um nár' chaithset biad. ‘Rí Eirenn’,
ar siat, ‘ár n-athair féin, dar n-éra um crích & um ferunn, &
ní fhuil acht dá airecht chudrama a n-Eirinn .i. Meic Míled
& Tuatha Dé Danann, & táncamar-ne d' innsaigid In dara h-airecht
díb-sin .i. sib-si’. 37. Is annsin at-racht Bodb leisin m-beind m-blaith m-buabaill
bai ina laim: ‘Táíí uile’, ar sé, & ro táíetar lucht In t-sídha uile
co tái tostadhach, & ro taiscit a cuirnd & a copana & a
m-bleidedha ban-óir & ban-airgid; & do-chuadar Tuatha
Dé Danann a comhairle, & as é ba h-uaisli & ba h-uiregda isin
comairli-sin .i. Midhair Mongbhuidhi mac In Dagda, & adubairt:
‘tabraidh trí mná dhóibh-súd’, ar se, ‘ór Is ó mhnáib do gabar
rath nó amhrath.’ Ocus tucadh trí h-ingena Midair dhóibh .i.
Doirenn & Aiffe & Aillbhe. ‘Abair, a Bhuidhbh’, ar Midhair,
‘cidh do-bérthair dóibh sút?’ ‘Adér’, ar Bodb, ‘. LLL. mac
rígh atámaid isin t-sídh-so : tabhar .LLL. uingi do derg-ór
ó gach mac rígh díbh-sin dóibh.’ ‘Ocus .LLL. édach uaim-si
dhóibh’, ar Bodb, ‘co saine gacha datha.’ ‘Ascaidh uaim-si
dhóib’, ar Aedh mac Aedha na n-amsach
a Cnuc Ardmulla amuich don muir, risa n-abar Rachlainn isin
tan-sa .i. macam Tuath Dé Danann sin. ‘Corn & dabhuch
uaim-si dhóibh’, ar sé, ‘& In dabuch do línad d' uisci eochar-ghorm,
2
& do-ghéna midh so-óla so-meascda de, & saile serb-dhomain do
chur isin corn do-ghéna fín acétoír dhe.’ 38. ‘Ascuid uaim-si dhaibh’, ar Lir Sídha Finnachaidh, ‘. .i.
.LLL. cloidhim & .LLL. sleg seimnech sith-fhoda.’ ‘Ascaid
uaim-si dhóibh’, ar Aengus Óg macIn Dagda ‘.i. dúnad
& dingna & baili rígda rómhór co sonnaighib sith-árda & gu
n-griananaib gleorda glainidi & co tighibh rinn-radharcacha rómhóra
isinn inad bus áil dóibh .i. idir Ráith Chobhthaigh &
Temhuir.’ ‘Ascaid uaim-si dhóibh’, ar Aine ingen Modhuirn,
‘.i. ban-chóic atá acum, & geis di nech d' éra fa bhiadh, ór do-ghébha
ní mar do-bhéra u(aithi).’ ‘Ascaid uaim-si dhóibh’, ar
Bodbh Derg: ‘arpeit(idh) (maith atá acum .i.) Fer
Tuinne mac Troghain a ainm, & ruidhbh 'arna ruachtad, & mná
re gúr-lámnad, & mílidh arna moch-ledrad do choideldais frisin
ceol sirrechtach do-ghní, & ní mó as airfitid don dúnad a m-bí
inás do lucht na criche uime!’. Ocus do bhátar
re teora lá cona n-oidhchibh isin t-síd. 39. Ocus adubhairt Aengus riu trí h-abla Aifi a Fidh
Omna do breith leo .i. abhull fo bláth & abull ac tuitim a
blátha & abhull abaigh; & do-chuadar cum In dunaid iarsin, uair
ro bai urlum fa comair é, & do bátar .LLL. bliad(an)
and no gu n-dechaid díth arna ríghaibh-sin, & do-chuatar ar cúla
chum Túaithe Dé Danann tréna cleamhnus & trena caratrad
& do ansat ann ó sin amach, & Is é-sin In dún
do fhiarfaigis dím, a Phátraic, ar Cáilte. Cáilte cecinit 40. Trí thuili
ticed a dún Árd Ruidi,
tuili ógán, tuile ech
tuile milcon mac Luigdech.
Trí ceolu
ac ríghuibh seghda ar sodhain.
ceol crot, ceol timpán co
m-blaidh
dórd Fir Tuinni meic
Troghain.
Trí gáire
bidh ann gan uair fa terca,
gáir ceathnata dá faidhchi
gáir graifni ocus gáir erca.
Trí gáire
gáir a muc dronnmhar n-degha,
gáir a shluaigh ós blai bruidhne
gáir muirne Is gáir mheadha.
Trí cnuasa
bítís ann uas a slatuibh,
cnuas ac tuitim, forumh n-gnáth
cnuas fó bláth Is cnuas abaigh.
Trí meic for-fhácuibh Lugaid
gersat rulaidh a bh-fheadma,
Ruidi mac Luigdech Lethain.
Echaidh Is Fiacha ferdha.
Do-bhér-sa teisd ar Echaidh
nach dechaidh traighidh madhma,
ní bídh gan airfitiud gnáth
ní bidh tráth gan ól corma.
Do-bér-sa teisd ar Fhiachaig
gérsat rulaidh a fhaghla,
nocha n-ebert guth bud ró
is ní bhídh budh mó calma.
Do-bér-sa teisd ar Ruidi
cus' ticdís na trí thuile,
nar' érustar nech um ní
is nár' iarr ní ar dhuine.
Tricha ruirech, tricha triath
tricha nia ba forumh rí,
ba h-é lín a slúaig cétaig
tricha do chétaib fa trí.
‘Ad-rae buaid & bennacht, a Cháilti!’ ar Pátraic: ‘as urgairdiugud
menman & aicenta dhúin sin.’
Ocus nír chian dóibh (ann co) facadar In t-aen-óclách andes
gach n-direch dá n-inn(saigid co n-degh-éc)usc. Brat corcra uime,
dealg óir isin bhrut, (léine d)o shída bhuidi re grian a chnis,
urtlach do chnóibh corra cenn-bhuidhi & d' ubluibh
áille ór-bhuidhi leis, & cuiris ar lár a fiadhnaise Pátraic. ‘Can asa
tucais In cnuasach, a mhacáim?’ ar Pátraic. ‘A Fidh
gég-áluinn Gaibli’, ar esium. ‘Carsat comainm-siu, a ógláich?’
ar Pátraic. ‘Falartach mac Ferghusa misi’, ar sé. ‘Cidh as
duthaig duit?’ ar Patraic. ‘Ríghi Tuath m-Breg & Midi &
Déisi Temhrach as dual damh’, ar In t-óclách, ‘& foghlaid &
díbercach mhé.’ ‘Cia ar a n-déne foghail?’ ar Pátraic. ‘Derbbráthair
damh féin, Bécan mac Fergusa.’ ‘Do dhuthaig duit
co gairit’, ar Patraic. ‘Forchenn
air, a naeim-chléirigh’, ar an
t-óclách. ‘Isin bliadain a tám’, ar Pátraic: ‘can asa tucais in
cnuas?’ ar Patraic. ‘Ro fedar-sa ám’, ar Cáilte, ‘cáit asa tucad:
is a Ros meic Treoin a Fidh Gaible anall, & lubh-ghort sealga
h-é do bhi ag óglach grádha d' Finn mac Cumaill .i. Mac Lugach
láidir láin-échtach.’ ‘Maith a anum’, ar Pátraic, ‘is annsin atá
fer gráda dom muinntir-se .i. Cessán mac ríg Alban, & sacart
méisi dam-sa h-é.’ ‘Lubh-ghort sealga don Fhéinn sin’, ar Cáilte.
& In trath ticedh dochma shealga don Fhéin idir Eirinn & Albain
do gheibhdís a n-daethain sealga re teora la & re teora aidche
a Ros meic Treoin. 42. Cáilte cecinit:
Cluain Cesáin ro clos amach
cus' tathaighedh Mac Lugach,
ba Ros meic Treoin, forumh n-grind
fria ré thuidechta In Táilcinn.
Gidh cantar na sailm fa sech
i Cluain Cesáin na cléirech,
do-connac In cluain creamhaig
fo damraid rúaid róireabaig.
Gé atá léighenn uas In linn
do bhí tan nár' bhó toillcill,
ba fót abla Is snáma a sruth
adhbha cána In chluain chreamuch,
Táinic In tarrngairi áigh
táilginn treabsat Clúain Cesáin,
adubairt Finn fial failgech
cumadh neimhedh naem-ainglech.
Menic sinn 's ar coin fa sech
a n-diaidh dhamhrad n-óc n-uaibrech
ar laeich ar n-gadhair co h-uain
ac faghail um an caemh-chlúain.
Tri fichit rigan gu recht
bátar acum i n-aoin-fhecht,
do-ghnínn a leasa uili
fa mé an cleasach cluannuidi.
43. ‘Gá trath do ló ann anois?’ ar Pátraic. ‘Is fogus d' adhaigh
ann’, ar Beneoin. ‘In táinic ar proinn fós cuca(inn?)’(ar
Patraic). ‘Ní tháinic ón’, ar Beneoin. ‘A anum, a
naem-Pádraic’, ar Fulurtach mac Fergusa, ‘do-bherainn-se eolus
duit In bhaili i fhuighbhithea proinn & tomultus anocht.’ ‘Cá
h-inad sin?’ ar Pátraic. ‘I tigh Becain mu bhráthar féin a
tuathaib Breg & Midhe.’ 44. Ocus luidhset cléirigh roim
Pátraic co tech
Bécáin, & ailis
Beneoín feis air, & Is amlaid ro bói sein, & ocht fichit
finn-airge aigi, & érais um biadh iat. Ocus táinig
Benén & na
cléirigh ar cúl, & indiset
scéla do Phátraic. ‘As ced
limsa’,
ar Patraic, ‘a bh-fhuil aigi-sium do chrudh & do mhuinntir gan
élaithech a m-bethaidh amárach dhíbh’, & ro fírad an ní-sin, ut dixit Patricius:
Becan
ní rab ilar a
tredan,
oiret rabh grian ar deiseal
ní rab
seiser d' óibh
Bécán.
45. Is annsin ro shluic In talam uili a n-aein-fhecht Becan cona
mhuinntir & cona mhaithius idir mhíl & duini. ‘Feis dithat na
h-aidhche anoct uaim-si duit,
a naeim-chléirigh’, ar Fulartach
mac Fergusa, ‘.i. nái m-bai fichit atá ac biathadh mu ceitheirne
acum anallana ar fogail & ar dibfeir(g).’ ‘Rígi uaim-si duit-si
ó mhedhón lái amárach’, ar Pátraic, ‘& dot' shíl ad' deghuid
no gu ticthe risin eclais.’ Ocus do cuired Becan a talam mar sin,
& dofuc Patraic rígi d' Fhulartach. Conidh Díth m-Bécain ainm
in sceoil sin. 46. Is and sin ro fhiarfaig Pátraic do Cháilte: ‘ga lín m-bráthar
do bhi ac Finn?’ ‘Do bátar dá bráthair aige’, ar Cáilte, ‘ocus
nírb' urdrucu Find innait .i. Fithal & Cithrumach.’
Cailte cecinit:
Diamair ar senchaidi sund
na trí meic do bhi ag Cumull,
Finn ocus Cithramach den
ocus Fithal na b-filed.
47. ‘Cia dhar' Mac Lugach ro fhiarfaiges díd aréir?’ ar Pátraic.
‘Robudh ceist ar neach eli sin’, ar Cáilte, ‘& ní h-edh orum-sa.
M(ac) do Daire Derg mac Finn’, ar Cailte, & do Lugaig ingin
Fhinn .i. ingen dílius aindílius do bhí ac Finn, & tucsat in
bantracht uili luighi cor' ingen dilius d' Finn h-i, & do comraic a
derbbráthair féin ria iar n-ól (cor)ma i Temhair Luachra, &
do-rindi In mac-sin ria .i. Mac Lugach, & ro bí
co cend nái mís torrach and, & tancatar bressa brighi & ella
do h-indsaighid, & rucustar gein meic ann, & In adaig
rucad an mac táinic Finn & tri catha na Féinne don bhaile,
& athair In mheic .i. Daire Derg, co Temhair Luachra, & do
h-indisedh dhoibh sin. ‘As gáine leam’, ar Finn, ‘ór as mac
rucad ann, & da mad ingen ro budh olcc a breith di-si dá derb-bráthair.’ 48. ‘Adrae buaid & bennacht, a rígh-fhéinnid!’ ar cách. ‘As
buadhach In t-ainm tucuis air .i. Gaine.’ Amail as-bert In fili:
Gaeine ainm Meic Lugach luinn
Daire a athair ós gach druing,
Cú Muighi ainm Meic Rethe
Briuin a athair Dairethe.
49. Tucadh a n-ucht Finn In mac iar-sin, & tuc Finn i n-ucht
Moingfhindi ingine Dubáin .i. bain-céle d' Finn, & as í ro thócaib
ocht cét sciath-armach don Fhéinn, & ro ail In mac-sin cur' bha
slán a dhá bliadain déc, & tuc a dhaethain airm & éidid dho
ann, & táinic roime co Carraic Chonluain, cu cenn Sléibi Smóil
meic Edleacair, risi n-abar Sliabh Bladma aniu, airm i raibhi
Finn & In Fhian, & táinic a b-fiadnaisi na flatha Féinne, & ferais
Finn fir-cháine bh-fháilte fris, & do-rindi In mac a coraigecht &
a mhuinnterus re Finn & tuc a láimh i laimh Finn, & do bhí
re bliadain isin Féin, & do-righne lisdacht mhór risin Féin in
bliadain-sin, & ní mó iná fine naenbair don Fhéin ro soichedh
(do) ghuin muicci nó fhiadha ocun gilla-sin, re taoib bhuailti
a g-con & a n-gillanraidi. 50. Is annsin tángatar In Fhiann cu Ros In Fhéinnedha ar
brú Locha línide Léin tes, & ar rochtuin do trí cathuibh na
Fénne conuice sin do-rónsat casait Meic Lugach re Finn. Ocus
adubratar trí catha na Féinne: ‘Do rogha duit, sinne acut nó
Mac Lugach a aenar.’
Is annsin tucadh Mac Lugach d' agallaim Finn, & do fhiarfaig
dhe: ‘Maith a anum, a Mheic Lugach’, ar Finn, ‘gá h-olc
dor(ignis) risin Féin In tan atá do miscais aco uili?’ ‘Do-beirim
dom bréithir’, ar sé, ‘nach fedur a bh-fhochuinn munub olc leo imad
do lúid nó lámhuigh do dhénamh damh-sa etarra.’ 52. Is annsin tuc In flaith-féinnid comhairle do Mac Lugach.
& do bhí buaidh ara chomhairli-sium, & do mhair In comairle-sin ag Mac Lugach, & at-bert Finn:
A Meic Lugach, toluib snas
más e h' órd an t-óclachas
corbhat sídhuigh teglach tréin
gurbhat duilig a n-droibhéil.
Ná buail do choin gan chinuidh
ná lí do mhnái co finnair,
ná ben re genaidhi i cath
gid meraigi, a Mheic Lugach.
Ná h-imderg duine mad cáidh
ná h-éirigh re h-imarbáigh,
ná rab tarraic imale
ar ammaid ná ar droch-dhuine.
Dá trian do mhíne re mnáibh
is re h-echlachuib urláir,
re h-aes dána dénta duan
nárbhat dian re daescar-shlúagh.
Ná geibh tosach leaptha dhé
rett aes cumtha Is comairle,
im-ghaibh luighi claen Is col
ná fhaemh uile h' fiadhugodh.
Ná h-abair-se bréithir móir
ná h-abair nach tibre chóir,
ór Is nár a rádh co tenn
muna fedtar a comall.
Ná ro tréice do ruire
in chéin bheir ar bith bhuidi,
ar ór ná ar shéd ar bith cé
na tréic-si do chomairce.
Nár écnaighi co ferdha
a mhuinntir re tigerna,
ór ní h-obair duine maith
écnach a shluaig re prímh-fhlaith.
Nárbat buain-scélach brégach
nárbat labhar luaith-bhédach,
gérsat imdha do ghartha
nírsat bidbha oirechta.
Nírsat sibleach thighi n-óil
nársat ingnech ar shenóir,
in dáil ad-cluine as í In cóir
ná ben re duine n-deróil.
Bidh co h-eistechtach cailli
bid co féchsanach muighi,
oir ní fedrais, mór In modh
nach biad t' escara it farradh] Nársad diultadach um biad
nárab cumthach duit ainfhial,
nárad furáil féin ar flaith
na h-écnaiged gach n-ard-flaith.
Lean dott édach, lean dott arm
resiu thair an gleo glas-gharbh,
ná déna dibhe fád rath
lean (d)on míne, a Meic Lugach.
53. ‘(Ad-ra)e buaid & bennacht!’ ar Pátraic, ‘as maith In scél-sin (ro indi)sis dúin; & cáidhe Brocán scríbhnid?’ ‘(Sunn), a
naeimh-chléirigh’, ar Brocan. ‘Tabair do lebar & t' adharc &
do pend cugat, &’ ‘scríbhthar an scél
út lat.’ Ocus do-rinne Brocan acétóir. 54. Is andsin ro fiarfaig Pátraic do Cháilte: ‘in rabatar airfitigh
acuib-se isin Féinn?’ ‘Do bhí imorro’, ar Cáilte, ‘in
t-énairfitech Is ferr do bhí a n-Éirinn ná i n-Albain.’ ‘Cá
h-ainm séin?’ ar Pátraic. ‘Cnú Deróil’, ar Cáilte. ‘Cáit a
fríth é?’ ar Pátraic. ‘Eidir Crota Chliach & Síd Ban bh-Fhinn tes’,
ar Cailte. ‘Crét a thuarascbáil?’ ar Pátraic. Ceitri duirn Finn
do bhí ina áirdi & trí duirn do isin crand chiuil do sheinnedh,
& airfitigh Thuaithe Dé Danann do-rinde tnúth ris.
Luid Finn In lá-sin co Sídh Ban Finn siar do sheilg & d' fhiadhach,
& suidhis ar In bh-firt fótbhuigh andsin. Sillis iarum in
flaith-féinnid secha co n-fhacca In fer bec ac sefnad & ac sáir-sheinm
a chruiti ar In fhod ina fhochuir, & Is amlaid ro bhúi, & folt fada
finn-buidi co clár a dhá leas fair, & ar faicsin Finn dó táinic
da innsaigid, & tuc a láim 'na láim, ór as é céd-duine tárla do
h-é ar tuidhecht asin t-sídh amach, & ro bhúi oc seinm a chruiti
a fiadnuisi Finn no gu tancatar In Fhiann, & 'ar techt dóibh
at-cualatar In ceol sirrechtach síde. ‘Maith a anum, a Fhinn’, ar
an Fhian: ‘as é-sút In tres turcairthe as ferr fuaruis riamh.’ Ocus
do bhí ac Finn no gu fuair bás. Ocus adubairt Cáilte In láid:
Abhuc do fuair Finn ferdha
do bhí d' fheabus a mheabra
gacha cluinedh tiar Is tair
do bhídh aigi do meabair
Cnú Deróil a ainm In fhir
a n-Eirinn nir' anaithnidh
inmain leinbhín fa glic n-glóir
dar'bo comainm Cnú Deróil.
Indeosat dáibh, fáth gan locht
mar do fhuair Finn In t-abhoc,
bá gein shochair do fríth ann
én-mac Logha meic Eithleann.
Do bhámar a farrad Finn
idir Chrota Is Shléib Ban Finn
co cualumar ceol gan chol
ar an fhót inár bh-fharrod.
Do bhámar ag éisdecht ris
a cheol nír' ceol co n-eislis,
beg nachar' chuir sinn 'n(ar suan)
in ceol sirrechtach sír-bhuan.
Annsin at-bert risin rí Find mac Cumhaill Almhaini:
‘canas tici-si, a fir bhic’
‘sheinnes In cruit co caeim-glic?’
Tánacas o Shíth Ban Finn
áit a n-eabhar midh Is linn,
is dó tháncas lem co becht
do beith treall ad chomuidecht.
Do-ghébha seoit Is máine
is ór derg Is degh-dáine,
ór thaitnid frim do dhála
do-ghébha mu lánghrádha.
Do-rad a láim a láim Finn
annsin roba subach sinn,
is tucmaid h-é linn alé
do ba caem ar turchairthe.
Cetra duirn i n-airdi In fhir
trí duirn ina chruit chaeimh-dhil,
mor tairm na bláithi buige
binn fogar na caem-chruiti.
Do-ratad cuigi málle
cúic oirfitig na Féinne
cur' fhogluimset ceol síde
thall ó Chnái go caeim-Líne.
Díb-sin mac Senaig male
Senach ocus dá Dhaighre
do-rónsat foglaim co h-án
ocus do-róine Cuán.
Ba cheisd le Finn na Fénne
a abac gan bain-chéle,
ór nír' áil don fhir chródha
na mná remra rómhóra.
Adubairt Finn In flaith m(ór)
co tibredh aircet Is ór
don tí uainn do fhinnfadh soin
i n-Éirinn ben a chosmoil.
Adubairt Scí mac Eogain
óglach co n-aicniud leomhuin:
‘inneosat Is scél ádha’
‘baile a fuil a dhingbála.’
‘Beir mo bennacht, éirg dod thoigh’
‘a mheic Eoghain a Mumoin’,
‘ocus innis dúin tré spéis’
‘in crích a bh-fhuil re aisnéis.’
‘Roich co Tech Duinn a Mumain’
‘a Fhinn chródha chomhramhaigh’,
‘atá ann Is oirfitidh dhuit’
‘ingen dar' comainm Bláthnuit.’
Annsin ro triallsam co tric
is flaith na Fian faebair-glic
co Tech n-Duinn d' iarraidh na mná
ba móide sin ár menmá.
Fuaramar Bláthnait 'san t-sídh
tucamar linn h-í co fir,
ro fháiset tall istigh mhóir
Bláthnait ocus Cnú Dearóil.
Tucmait uingi dh' ór gach fhir
in lín do bhámar d' fianuibh,
a caibhche na mná gan locht
do-ratadh (tall) don abhoc.
Cetra duirn i n-áirde In fhir
trí duirn ina chruit chaeim-ghil,
áirdi In ben inás In fer
inmhain lánuma láim-gheal. Lámdha In domain acon mhnái
imirt óir aircid gan ghái,
lasin bh-fer, fá mór In modh
slóigh In domain d' áirphiteodh.
Ní raibhe ríghan 'san Féinn
na táiseach na flaith co céill
nach tuc grádh ocus máine
don lánamhuin lánnaidhe.
Mar do thicedh doineann dúr
ar In b-Féin, fa ríghda rún,
do bhítis ac Finn fóa bhrat
Bláthnait ocus In t-abac.
In tan ticed maith don Fhéin
ní cheiled Bláthnait co céil,
in tan do thiced dóibh olc
ni cheiled orra In t-abhoc.
Nocha n-fhuil ceol ar talmain
in neoch budh mhian le menmain
nár' shuaill foghar i tigh óil
acht a canad Cnú Deróil.
Trí turchairthe Is ferr fuair riamh
Finn In flaith-fhéinnid fír-fhial:
Bran ocus Sceolaing gan locht
Bláthnait araen 's an t-aboc.
55. Nír' chian dóibh asa h-aithle co facadar In móirseser gilla
mór dán-innsaigid. ‘Canas táncabair, a óca?’ ar Pátraic, ‘&
cia sibh féin?’ ‘Eogan Leithderg mac Aenghusa, ó rígh dá
chóicedh Muman táncamar ar do cenn-sa, a naemh Pátraic.’
‘Rachmait-ne annsin’, ar Pátraic, ‘ol dlegar mar a bh-fhuigter na
mainchisa a n-gabháil ann.’ ‘Crét do-géna sinne In nónbar
óclách so?’ ar Cáilte. ‘Fáilte mhís & ráithi & bliadna am
fharrad-sa dháibh’, ar Pátraic.
56. Is andsin táinic Pátraic roime, & as í slighe tháinic a
bh-Fhidh Gaible, & a n-Druim Criadh, risa ráidter Ceall Dara isin
tan-sa, & tar Sruithlinn ar Dermagh, & tar Berbha bith-glais
& i Tóchar Léghi ingine
Cuarnatan, airm i torchair Liagh le
Conall ar In n-Dergruathar, & i Sen-Mag Roichet
ingine Déin meic Dileann, risa ráidter Magh Ruadh Roichet, &
i Sen Mhagh n-Eo, risa ráidter Mag Láissi, tar In b-Feoir
n-iuchar-bhradánaig & d' Achadh Bó bái trénbhuillig risa
ráidter Achad a Slighidh Dhála meic
Umhóir, & do Ros In Churad, re n-abar Ros CréRos caemhálainn Cré,
& lámh dhes re Lathaig Bó Lodáin meic Lir, risa ráidhter Clár
Daire Mhóir, & do Chorrocuibh Cnámhchoille, & do Chuillind
Ua Cuanach siar In baile i torchair Cuillenn mac Mórna le
Finn, & do Leim In Fhéinnedha, & d' Aenach Cuili Mná Nechtain,
re n-abar Aenach Sétach Sen-Chlochair isin tan-sa, & tar Ath
m-Braengair, risi raiter Ath Mor isin tan-sa, & do Chenn
Abrat Sléibe Cáin budhdhes, & do Tulaigh na Fénne, re n-abar
Ard Pátraic isin tan-so, áit a m-bai Eogan Lethderg mac Aengusa,
rí dhá cóiced Muman, co maithibh In dá choiced Muman uime. 57. Is annsin do scáiled a phuball tar Pátraic, & táinic rí
Muman co maithibh a mhuinntiri, & tuc a cenn a n-ucht Pátraic,
& ro shlecht do, & ro búi-sium sechtmain annsin ac todhúscad
mharbh & ac slánugud dháine n-galair & esláinte & gacha h-aincesa archena.
58. Is annsin tucadh a bhreith féin do Phátraic, & táinic
Eogan Leithderg roime co Rosaigh na Righ, dá dunad fein, &
do-chuatar maithi Muman dá n-dúintibh & dá n-deg-bhailtibh iarsin.
59. ‘Maith a anum, a Cháilte’, ar Pátraic, ‘crét uma tucadh
Findtulach ar an tulaig-so ara tám?’ ‘Adér frit a fhírinni’,
ar Cáilte, as so do-chuamar-ne tri catha na Féinne do tabairt
catha Findtrágha, & tucad ár sleagha dar n-innsaigid, & tucad
fethana fithnais do chrannuibh ar sleg, & ro dhech Finn in
tulaig uime & adubairt: ‘As finn In tulach.’ ‘Ocus gá ferr
ainm da m-bia uirri iná Finntulach?’ ar siat
Cáilte cecinit:
A thuluch ard áibinn-si
cus' ticdís Fiana finda,
fa gnáth longphort lán-adhbhul
ort Is gasrad ghlan-ghilla.
Ba h-í ár cuit re comháirimh
ticmís ard maighi míne
smera sciamhdha sceachaire
cnó do chollaibh Cinn Tíre.
(Mae)tháin (drisse) dealgnaigi
gasáin creama gan (cin)aidh
do(chaith)mís gach bealltaine
buindéin bláithi (is barr) biroir. Eoin a doiribh diamhaire
ro soichtís fulacht Fénne,
togmaill breca a Berramhain
nit beca a bennuibh slébhe.
Bratáin luatha Lindmuine
escanna Sinna sóiri,
cailigh fhedha Fhidhrindi
dobráin a diamhraib Daile.
Iascach mara muiridi
a críchaib Bái Is Béire,
medbhán Fáide fír-ghlaine
duileasc a cuanuibh Clére.
Snámh na Loingsi lochaidhi
fa meinic le Mac Lugach,
ticmís sluaigh Is sochaidi
ar do thaobh thall a thulach.
Meisi Is Oisín oll-bladach
téighmís a corraib curach,
fuarus gaibhthi glas-mara
a timchill tonn Is tulach.
60. Ocus Is as-so do-chuamar-ne do chur chatha Finntrágha, &
at-conncomar óclach do mhuinntir Fhinn d' ar n-innsaigid .i.
Cael cródha céd-ghuinech ua Nemnainn. ‘Can asa tánacuis, a
Chaeil?’ ar Finn. ‘Asin Brug braenach atuaid’, ar Cael.
‘Cret do iarais?’ ar Finn. ‘d' acalluim Muirinde ingine Deirg
mo muine féin.’ ‘Cidh a adhbhar-sin?’ ar Finn. ‘Ar bhithin
leannain t-sídhe & ard-nuachair &
torad aislinge tarfas dam.’
Ader-sa sin rit, ar Finn .i. Crédhe ingen Cairbri
cnes-bháin ingen rígh Ciarraigi Luachra. ‘In bh-fedrais, a Chaeil’,
ar Finn, ‘conid h-í-sin bain-mhealltóir ban Eirenn, ór Is terc sét
maith a n-Eirinn nár' bréc chum a dúnaid & a degh-áruis.’
‘Ocus In fidir tú ga comha iarus ar chách?’ ar Cael. ‘Do-fhedar’, ar Finn ‘.i. gibé aga m-beth do dhán nó d' filidhecht
duan do dhénam dhi & tuarascbháil a cuach & a corn & a cupad
& a h-ian & a h-aird-leasdar & a righ-thech romhór.’ ‘Atá urlumh
acum-sa arna tabairt damh ó
Muirinn ingin Deirg, óm
buime féin.’ Ocus do áilsedhmar In cath don dula-sin, & táncamar romuinn
tar taebhuibh cnoc & carrac & tulach cu Loch Cuire i n-iarthur
Eirenn. Ocus táncamar cu dorus In t-sída, & do chansam In dord
fian-sa re crannuibh ar sleg n-ur(ard) n-orchrai, & do éirghedar
ingena míne macdhachta (mongbuide) ar
sceimhealborduibh grianán & ar solustighib cláraigh.
Ocus táinic Crédhi dar n-acallaim, & .LLL. do mhnáibh uimpi,
& do raidh In flaithféinnid ria: ‘Is dod thoga-sa & dod thochmharc-sa
tháncamar-ne’, ar se. Fiarfaigis an ingen cia dhar'
áil a tochmharc. ‘Do Cael chroda chet-guinech ua Neamhnainn,
do mac rígh Laigen anair.’ ‘Do chualamar a scéla.’
ar an ingen, ‘gen gu facamar é, & In bh-fuil aigi mo dhuan
dam-sa?’ ‘Atá immorro’, ar Cael; & do éirigh & do ghabh a
dhuan:
Turus acam dia h-áine
gé dech isam fíráighe
co tech Créidhi, ni snímh suail
re h-ucht In t-sléibi anortúaid.
Ata i cinnedh dhamh dhul ann
gu Crédhi a Cíchaib Anann
co rabhar ann fo dhecraibh
cetra lá ocus leith-seachtmuin.
Aibinn In tech ina tá
idir fhira Is maca Is mná,
idir dhruidh ocus aes ceoil
idir dháiliumh Is doirseoir.
Idir gilla scuir nach sceinn
ocus ronnaire re roinn,
ata a comus-sin uili
ag Créidhi fhind fholt-bhuidhi.
Budh áibinn damh-sa 'na dún
idir cholcaidh ocus chlúmh,
mad áil do Crédhi ro clos
budh aibinn damh mu thuros.
Sithal aice a sil sugh subh
as do-gníedh a blai dhubh,
dabhcha glaine gairdheasca
cupáin aici Is caeim-eascra.
A dath amar dhath an aeil
coilcidh eturra ocus aein,
sída etorra Is brat gorm
derg-ór eturra Is glan-chorn.
A grianan ac Loch Cuire
d' arcat ocus d' ór bhuidhe,
tuighi druimnech gan dochma
d' eitibh donna Is derg-chorcra.
Dá ursain uáinidhi ad-cí
a comla ni dochraidh h-í,
aircet échta, cian ro clos
in crand búi 'na fordoros.
Catháir Chréidhi dot láim chlí
ba suarca 'sa suarca h-í,
casair uirre d' ór Ealpa
fa chosuibh a caeimh-leaptha.
Lebaidh luchair na line
fuil os cinn na caithairi
do-rónad ac Tuile thair
(d' ór) buidi Is do lic lógmair.
(Lebaid eile) dod láim dheis
d' ór Is d' aircet gan eisleis,
co pubaill co (m-bricht m-b)ugha
co caem-slatuibh credhumha. An teghlach atá 'na tigh
as dóibh as áibne ro chin,
nídat glasa slíma a m-bruit
at casa finna a forfhuilt.
Do choideldais fir ghona
cona taescaibh trom-fhola
re h-énuibh sídhi ac sianán
ós bhorduibh a glan-ghrianán.
Madam buidech-sa don mhnái
do Chréidhi da n-gairenn cái,
méraid ní bus lia a láidhi
madh dá n-díla a commáine.
Mad áil le h-ingin Cairbre
ní dam cuirfe ar choir cairdi,
cu n-abra fein rim abhus
‘is mu mhóir-chen dod thurus.’ Céd traiged i tigh Créidhi
ón chuirr gu roich a chéle,
is fiche traiged tomhais
a leithet a deg-dhorais.
A h-udhnacht Is a tuighi
d' eitibh én n-gorm Is m-buidhi,
a h-urscar thair ac tobar
do ghlain Is do carrmocal.
Cetra h-uaithne um gach leabaidh
d' ór Is d' aircet coimecair,
gem glaine i cind gach uáitne
nídat cenna anshuairce.
Dabhuch ann do chruan fhlatha
a sileann sugh suarc-bracha,
abhull ós cinn na daibche
co n-imat a trom-thairthe.
In uair líntar corn Créidhi
do mhidh na dabhcha déne,
tuitit isin corn co cert
na cethra h-ubla a n-aein-fhecht.
An cethrar út do h-áirmhedh
éirghit isin frith-dhaileam,
tabrat don ceathrar anunn
deoch gach fhir ocus ubull.
In tí 'gá táit sin uili
idir tráigh ocus tuili
ruc Créidhi a Tulchaib Tri m-Benn
edh urchair do mnáibh Eireann.
Laidh sunn cuice ní crodh cas
ní gres luighthi co luath-bras,
co Créidhi cruthaig abhus
bhudh luchair lé mo thurus.
62. Is andsin ro fhaietar In lánamain-sin ar feis leaptha &
láimh-dheraighthi, & do bátar ann re secht laithib ag ól & ag
áibhnes gan esbaidh bhídh ná leanna ná lesaighthe oraind acht
mad imnedh ele a(r Finn) .i. allmhuraigh do bheith ac Finntráigh.
Ocus tuc an inghen eirredh dílius dingbhála (do gach)
aen díb fo leith, & do timn(amar) ceilebhradh dá chéile.
63. ‘Ticeadh an inghen linn’, ar Finn, ‘co bh-fhinnum
cia uainn da m-bia maith nó saith don n-dula-so.’ Ocus rucastar an
ingen drechta móra do chrudh lé do frithailimh a n-aesa galair &
othrais. Ocus as í an ingen ros-biath d' as & d' fírleamhnacht iat céin
ro bás ag cur In chatha. & Is ina tigh do bhítís lucht icce & othrasa
na Fénne, & mar do cinn an ingen ar mhnaibh na Fénne um thidhnacul
sét & máine ro chinnesdar Cael .i. a fer, a n-gail & a n-gaisciudh
ar tri cathaib na Féinne isin cath-sin, & fa bét In ní do-rónad
lá déidhinach In chatha .i. a badadh Caeil, & do bhadar bethaduigh
ele, & comhsaegal acu re Cael & fuaradar bás da chumaid Chaeil, & tuc In tonn amuigh 'arna
bhádud h-é, & do-riacht an ingen & maithi na Fénne dá innsaigid,
& do tocbhad leo é cusin tráigh n-deisceartaigh leth andes
d' Fhinntraig, conadh Traigh Caeil ainm na trága ó sin ilé, & Fert Caeil. 64. Táinic an inghen & do shín re (a) thaeibh h-í, & do-rinne
nual-ghubha & toirrsi mhór. ‘Cidh dham-sa’, ol sí, ‘gan bás
d' faghail do chumaid mu chéle In tan atát na fiad-mhila foluaimnecha
ac fagháil bháis da chumhaid?’ Ocus at-bert Crédhe: Geisid cuan
ós buindi rúad Rinn Dá Bharc,
bádhudh laeich Locha Dhá Chonn
is ed cháineas tonn re tracht.
Luinche corr
a seisceann Droma Dá Trén,
sisi ní aincenn a bí
coinfhiadh Dá Lí ar tí a h-én.
Truagh an fháidh
do-ní In smolach a n-Druim Cháin
ocus ní nemhthruaighe In seol
do-ní In lon a Leitir Laeigh.
Truagh an t-seis
do-ní In damh a n-Druim Dhá Leis,
marbh eilit Droma Sileann
geisidh damh dilenn dá h-éis.
Ba saeth lim
bás In laeich do luiged lim
(mac na) mná a Doire Dhá Dhos
a bheith (is c)ros fa a chinn.
(Saeth lim) Cael
do beith a richt mairbh rem thaebh, tond do thoct tar a thaebh geal
is ed rom-mer, mét a aebh.
Truag In gháir
do-ní tonn trachta re tráigh,
ó do bháidh fer seghdha saer
saeth leam Cael do dul 'na dáil.
Truagh In fuaimm
do-ní In tonn risin tracht tuaidh
ag cennghail um carraic cháin
ag cáineadh Chaeil ó do-chuaidh.
Truagh In treas
do-ní In tonn risin tracht teas,
misi do-dechaid mu ré
mesaidi mu ghné ro fes.
Caince corr
do-ní tonn trom Tulcha Leis,
misi nochan fhuil mu mháin
ó rom-maidh an scél rom-géis.
O do baidhed mac Crimthain
nochan fhuil mh' inmhain da éis,
is mór triath do thuit le a laimh
a sciath a ló gáidh nir' gheis.
65. ‘Ocus do shin an ingen re taebh Chaeil & fuair bás da
chumhaid, & do h-adlaiced iat araen a n-aein-fhert annsin, &
as misi fein’, ar Cáilte, ‘ro tócuibh In lia fil ós a lighi: conidh
Fert Caeil & Créidhe aderar ris.’ 66. ‘Ad-rae buaid & bennacht, a Cháilti!’ a Pátraic, ‘as maith
in scél do innisis. Ocus caidhi Brocan scríbnid?’ ‘Sunna’,
ar Brocan. ‘Scríbtar lat gach ar' chan Cáilte.’ Ocus do scríbadh. 67. Nír' chian dóibh iarsin co facadar In dirim degh-shluaig da
n-innsaigid, & amdhubach do sciathaib donn-chorcra ana n-uirthimcheall,
& fidh-neimheadh do shleaghuibh urarda orcrai re guaillib
dhoibh. Ocus tancatar isin phupaill a raibhi Pátraic, & tucastar
a tighearna a cheann i n-ucht naem Phádraic & ro shlechtsat dó.
‘Cia thú féin, a óglaich?’ ar Pátraic. ‘Bran mac Deirg mhisi’, ar
in t-oglach, ‘mac rig Muman.’ ‘Cidh um a tanacais alé?’ ar Pátraic.
‘Fiannaighecht dob áil damh d' fogluim, a
naeimh-chleirig, or (do-chuala) óclach do mhuinntir Fhinn do (bheith i)t fharrad-sa, & dob
áil leam (foglaim) duird fiansa do denamh aigi.’ 68. ‘At-cluini sut, a anum, a Cháilti?’ ar Pátraic. ‘At-cluinim’,
ar eisiumh. ‘Maith, a Bhrain’, ar Cáilte, ‘cinnus do-ghníthi
fein fiadhach?’ ‘Iadhmait 'mon tulaig nó 'mon carn nó 'mon
caill maigh-shlebhe, itir coin & gilla & óclach, &
bímit re h-edh In chaemh-lai a n-degaid an fhiadhraidh, & marbhmait
fiadh fecht ann, & feacht aile téit uainn.’ 69. Ro cháiestar Cáilte annsin a bh-fiadhnaise Pátraic co dérach
dobrónach, cur'bo fliuch blai & bruinne dho. 70. Is annsin ro éirig Pátraic & Cáilte In lín ro bhátar do
shluagaibh co Cenn Abhrat Sleibi Cain suas, & Is amlaid do bhi
suidiugud an inaidh-sin a rancatar tri leannta imon sléib &
loch eturra, Loch Bó a ainm, & Osmetal ainm In t-sléibi, & Cnoc
na h-Aeire allaniar don loch, aitt a m-bidh Conán Mael mac
Mornda, & Findinis ainm In chnuic airtheraigh úd,
airm a m-bidh Fergus Fínbél mac Finn & Ferdoman mac Buidb
Deirg & coin leicthi Find acco, & Cnoc Maine ainm
in chnuic-sea tís, ait a m-bui gilla gráda do Find, & Is annso
ro bui flaithes fer a lethcuarain. Ocus annso do bhí
in brécairi daimh .i. Líath na Tri m-Benn, & téighedh ón Féinn,
idir choin & duine, re ré secht m-bliadan fichet, & ro mharb
óclach don Fhéinn é, & as misi In t-óclach í-sein, & ní da
bladh breithri aderim sin, ar Cáilte.
Ocus do éirigh Cailte iarsin & da chóraigh a mhuintir immon
loch anair & aniar, anes & atuaid, & deisidh Pátraic 'na shuidhe,
conadh Suidi Pádraic ainm an inaid-sin a Cenn Abhrat Sléibi
Cáin, & tocbhais Cáilte a shuasán sealga & fiadhuigh & fian-choscair
ós aird, & ro léicestar a tri barann-ghlaedha badhbha as, cu nach
raibhi i comfhocraibh na a coimhnesa dho fiadh fodilmhain a
maigh na a moin na a maigh-shléib na a caill gan techt ina ruamannuibh
roretha co n-dechsat da n-infhuarad tar éis a n-aistir
a l-Loch bríghach Bó ina bh-fhiadhnuisi, cor' ghabh gráin & egla
& uaman iat resin fidhrén & resin fothram adhbul sin .i. re
damhuibh alltaidhi & re h-eilltib ruadha roimhera & re torcaibh
taebh-troma; & ni mór nach muirbfidis (a cétóir) iat le fad a retha
& le scís anála. Ocus ro leath In slúag imon
loch, & ní dhechaidh éloidech beo as don t-seilg, & do roinnset
in t-sealg, & ráncatar ocht cét cum ronna acu.
‘Tabur dechmad In fhiadhuigh dun’, ar Beneoin. Nír'
escaidh le Bran mac Deirg In cuid rainic do féin do roinn re
nech. Gabus galar ana broinn mac rígh Muman. ‘Do lámh
air-so, a naeim-chleirig’, ar Bran. ‘Dar mu breiti’, ar Cáilte,
‘no gu tarda a luach uait ní raga.’ ‘Gá luagh?’ ar Bran.
‘Uair Is at broinn atá In galar’, ar Cáilte ‘tairr
gacha bó & gacha muice & gacha caerach uaid do Pátraic &
don naeim-eclais co bráth.’ ‘Do-bér-sa sin’, ar Bran, ‘& do-bhéra
mo mhac am dhiaidh.’ Ocus do-chuaidh-sin a n-gnáthugad ac
feruibh Eirenn ó sin imach. Tuc iarsin Pátraic a láimh ar
broinn Brain meic Dheirg & ba slán focétóir. 72. ‘Imthecht againn budesd’, ar Cáilte. ‘Gá conuir sin?’ ar
Patraic. ‘As cumain leam-sa, a naem Pátraic, nach lémdais sluag
náit sochaide suidhi ar na tri tulchuibh-sea le ceisd Tuaithi Dé
Danann.’ Cáilte cecinit:
Cumhain leam-sa trí tulcha
atáit gan aes gan urchra,
do reithed Liath na Trí m-Benn
otha imeall co h-imeall.
Cumain lim-sa tri cealla
robsat dúine deigh-theanna,
ni bídh guth cluic inntibh thall
meince snaidm druadh 'na timcheall.
As Cáilte féin mh' fírainm-si
rob-sam cenn Fénne finne,
nocha dénmuis dighairse
ac tairimthecht an glinne.
Ni fhuilngead Finn fianamail
in tan ro bhoi 'na bethaid
bennán baeth ac buiredhaig
ós cinn a longphuirt lethain
Misi Is Flann mac Failbhe
dergmais mór laech do Laighne,
as í so mu chubhus tra
mór cath isam cumain-sea.
73. ‘Ad-rae buaid & bennacht’, ar Pátraic, ‘is urgairdiugud menman
& aicenda duind sin’. Ocus imthigid In sluagh cona
n-oiribh sealga forro co Cend Abrat Sleibi Cain, conice inadh in
longpuirt a m-bidís an Fíand. 74. Dechain ro dech Cailte da láimh chlí don t-sléibh co n-fhacca
dunad & deg-bhaile. ‘Mo chubus amh’, ar s(é), ‘nir' aithnid dhuin
dúnad and su(t), & dénam chum In bhaili a(nunn)’, ar sé. 75. Ia(rsain) táncatar rompa chum an dúnaidh & robb
ingnad leo gan slóigh gan sochaide d' fhaicsin ann, acht noenbar
banmhogad & triar fermhogad. Tángatar-somh a n-grianán deirrit
do bhí isin bhaili. & dá mnái isin grianán, & siat ag cái & ag
toirrse. Brat corcra corrtharach imon dara mnái & delg airgid
and, & niamland d' ór buidi re h-édan, & faideran fir-uaine imon
mnai ele & delg óir isin brut osa bruindi. Ocus
ro fiadhaiged & ro frithoiled iat, & ro beanad a n-errada aisdir
& imthechta dhíbh & do fiafraigh
Cáilte díbh ‘cia an dúnad
i tám?’
Adubratar na mna,: ‘dúnad dá mac rígh Fher Muighi
so, Lochán & Eogan a n-anmanna.’ ‘Cid um a bh-fhuilti dubach
dobrónach?’ ar Cáilte. ‘A aba & a adhbar againn’, ar iat-san.
‘Ag dís derbbhrathar atámuit, & da deirbshiair sinn féin. & do-chuatar
ar bh-fhir do thabairt ban ele anoct, & ní fhuil dar
b-fuirech-ne isin dúnad acht co toirset ar bh-fhir & mná nuaa leo.’ 76. Ocus dechain ro dech Cáilte secha i n-iarthar na bruidhne,
co n-fhaca In rígh-lia cloichi ro bái ac oclach grádha d' Fhinn .i. ac
Senach mac Mhaeil Chró do shenmhuinntir Find meic Chumaill.
Ocus Is amhlaid ro bhái In lia-sin & inneoch thuc Finn do
thuarasdal dó inti .i. .LLL. uingi d' ór & .LLL. uingi dh'aircet &
.LLL. uingi d' findruine & tri .L. falach óir ar
n-dúnad In lia cloichi sin impa. 77. Is annsin adubairt Cáilte risna mnáibh: ‘Gá luagh do-bérad
sibh dham dá n-dernainn bhar bh-fhurtacht & bar bh-fhoiridin, &
da tucaind bhur bh-fhir féin cuguib ar g-cúl?’ ‘Da m-beth ar
doman againn luagh budh áil leat’, ar siat, ‘dobérmais duit
h-é.’ ‘Ata imorro’, ar Cáilte, ‘in rígh-lia cloichi ut i n-imel
na bruidhne.’ ‘Dursan duit a rádh!’ ar siat, ór do bhátar morshochraidi
na críche agá corugud isin baili a d-tá, & ro bui a
n-obair ana corugud ann, gia ro fhedta-sa at aenar ní dhi. ‘Misi
féin as meallta dhe-sin’, ar Cáilte, ‘muna fhédur.’ ‘Rachaid
uain duit-si sin co m-beannachtain’, ar na mná. 78. Táinic-sium iarsin asin m-baili amach, & tuc lán a glaici
desi do losaibh sídhe sainemhla leis dob aithnid dho ag ríghnaibh
& ag ro-mhnáibh na Fénne. Ocus tucas(dar do) na mnáibh,
& ro fhothraicset iar as(na losaib)-sin, & tuc sin a n-grádh ara
b-feraibh féin (cor' léicset ar c)úla arís na mná thucsat leo.
& tugad an lia dho-san, & at-bert Cáilte:
A lia Bhelaig Atha h-Í
menic ar comdail cuici,
maine Sencain maic Máil Cró
do frith sund, ní h-ímargó.
Ata sunda losa díb
is ní ba losa cen lí,
ní bía 'sa doman uile
mná bus tochu la firu.
Aderim-si rib-si dhe
is fir dam In faistine,
nech rom-aithnid cech dia
lem-sa ba h-inmain an lía. A lia. 79. Ocus do bhí Cáilte annsin In adaig sin, & ro freastlad &
ro frithailed cu maith é, & do (é)irig d(o) mochtrath arnamhárach,
& tuc ta(rraing don) lic cuigi do lár thalman. 80. Ocus táncatar rompa co Finntulaig, risa n-abar Ard Pátraic
aniu, airm a raibhi Pátraic, & do fiarfaig Pátraic: ‘cáit a ra baduis
aréir, a Cháilti?’ Ocus ro innis Cáilte dó In scél ó thús
co deireadh. Ocus nír' cian do bhátar ann co bh-fhacatar In móirsheiser
da n-innsaigid. ‘Can asa táncabair, a óga?’ ar Pátraic.
‘A cuiged Connacht atuaidh’, ar iat-san. ‘Cidh ro imluaidh
sib?’ ar Pátraic. ‘Ar do cenn-sa ó mhaithibh Connacht, a naeim-chléirig,
dar m-breith ar do shoiscéla idir fhir Is mnái.’ Adubairt
Pátraic: ‘ni cóir ar an Eclais gan a siled.’
Do glúais Pátraic cona muinntir, & táncatar rompa anes
tre medhan Muman & do Luimnech n-Uladh, & i (Fi)dh na
Cuan re n-abar Creatshalach, & a Sliabh Uighi In Rígh,
& a Sliabh Echtge inghine Nuadhat Aircetlaim, & do Chuaille
Cepáin a n-Echtghe, airm a torchair Cepán mac Morna, & do
Loch na Bó Girre, risa n-abar Loch Greine ingine Finn, & a
m-Breicthir, re n-abar Tír Maine isin tan-so, & do Loch Linnghaeth,
re n-abar Loch Cróine isin tan-sa. Is annsin ro
búi Muiredhach Mór mac Fínachta, ri Connacht, ar cinn Patraic,
& ro srethadh a phupall ós Patraic cona cléirchibh, & luidhset
maithi chúigid Connacht cuigi annsin, & slechtait do Phátraic,
& tucsat a cinn 'na ucht. 82. Dála Pátraic immorro, tainic amach asin pupaill, & suidis
ar an bh-fhirt fótbhaigh, & luidh Cáilte leis & ráidhis: ‘And so,
a anum, a naemh Pátraic, tucastar Oscar a chétcath.’ ‘Ga
h-adhbar bái aigi?’ ar Pátraic. ‘Ní annsa’, ar Cáilte, um Neim
ingin Aedha Duinn meic Ferghusa Find, ingin rígh (Uladh),
ro snadhmad d' Aedh mac Fhidhaig meic (Fhinntain, & tucadh)
h-í do mac rígh Connacht. Ocus ni rai(bhe se lín catha) d' Oscar ná don Fhéinn no gur' siredh uaidh sochraidhi shlóigh ar
Cormac ua Chuinn, ar rígh Eirenn, & do chuir Cormac .iiii.
cuicidh Eirenn lais do thabairt chatha don Fhéin, & do-radadh
an cath imon n-ingin isin maigin-sin, & ba h-iat so céit-ghnímha
Oscair isin cath-sin, amail adubairt Find:
Eirigh suas, a Oscair
ro fes as tu In bunad,
gidh lór méd na n-daighfer
dingaibh dín cét curad.
Eirigh tritha Is tarrsa
gursat maela a méidhe,
geibh sciath engach uaine
geibh cloidimh co n-géire.
Geibh sciath Is geibh slegha
on arm niadh rot-rubha,
geibh lúirigh rot-meala
nár maidhedh do thuba.
As mór an gním dam-sa
a bh-fhiadnaise fhiadhan
derlágadh mu náidhen
a cinn a nái m-bliadan.
Ní thicfa Is ní tháinic
bhudh fherr lám na luighe
is ní fhuil crann sleighi
as sia do-ria a n-duine.
Mairg gus tibre a shidhe
le claidem gu n-géiri
ó thic ferg a láimhe
an fhírghairg ar n-éirghe.
83. Is ann as-bert Cailte:
Céit-ghníma Oscair co m-buaidh
rí Ulad gusan n-arduaill
ocus rí Laigen gan acht
ocus ri cródha Connacht.
Is do-rala chuigi iar soin
Aedh mac Fhidaig meic Fhinntoin,
ocus fácbhais h-é gan cheann
ni gnáth an comhrag coimhthend.
Aedh Donn mac Ferghusa Finn
ri Uladh gusan imrinn
a los scéith Is cloidim cruaidh
do marb Oscar a n-aen-uair.
Baetán mac Fir Nairb co neim
do bó rí lonn do Laighnibh,
do mharbh gér' lór a cruaidhi
re h-athladh na h-aen-uaire.
A chomhalta caemh crínna
Oscar áluinn inn-ríghdha,
Linne mac Ligne gu n-glonn
do mharbh Oscar a n-imroll.
Tainic d' féchain In chatha
Niamh an éduigh ildatha,
mebhuis In cath ana cenn
marbhthar In ríghun roithenn.
Do-bér teist ara cuingid
ara laech co luath-buillib
nar' iadh a dha chois im each
bud ferr engnum na einech] Adeirim-se rit-sa dhe
a Phádraic co bh-fhírinde,
ro ba mór a rect rígda
nír bo ceart a chéit-gnímha.
84. ‘Ad-rae buaid & bennacht, a Cháilte!’ ar Pátraic; ‘& caidhi
Brocan? Scríbh(thar in) scél út lat, gomba gairdiughadh do
fhlaithibh deridh domain é.’ Ocus do scríb Brocan. 85. ‘Maith, a anum, a Cháilte’, ar Pátraic, ‘cia In fert-sa ar an
tulaig ar a tám?’ ‘Ní annsa’, ar Cáilte, ‘óclach d' fianuibh
Eirenn fuair bás annso .i. Airnélach mac Adhmalláin, mac
rígh Laigen, & táinic fer dána le duain do annso, & do ghabh
a dhuan. ‘Maith a anum, a fhir dhána’, ar eisiumh, ‘léic cairdi
dam no gu rabat mu sheoit & mh' innmusa im fharrad.’ ‘Dar
mo bhréithir ámh’, ar an fer dána, ‘ní leiceabh gan do ghlamad
& t' aeradh isin ló aniuaniu mun bá am buidech.’ Mar at-chuala-seom
sin, tuc a airgid re talmain & nir' thócaib a ghnúis no gu
bh-fhuair bás do náire; & do muiredh In tuluch thonn-ghlas so air,
& ro tócbad a lia ós a chinn, gurab ris ata do dhruim-si, a
naemh Phádraic.’
Cáilte cecinit
An fert fuil fan líg Lodain
ba fert fhir uallaigh o thaigh,
fertán In láich niamaigh náir
Airnelaigh meic Admallain
86. ‘Neamh uaimsi dho’, ar Pátraic, ‘a lógh a náire, & a thabairt
a péin.’ Ocus táinic a anum a péin isin uair-sin gu raibhe
'na cholum ghel arin cairthi cloichi ós cinn Pátraic. 87. ‘Cia ata isin chinn-sa thes don tulaig, a Cháilti?’ ar Pátraic.
‘Sálbhuidi mac Feidleacair, mac rígh Muman, fuair bás ann a
n-degaidh fhiadha sídhe .xxx. con & .xxx. gilla & .xxx. óclach, &
ro muiredh In tulach orro’: ut dixit Cáilte:
Atá isin chinn-sa thes
mac Sálbuidhi na n-eceas,
ní h-áirimthi mar mháin bhic
cóeca conghlann finnaircit.
88. ‘Do ba maith linn’, ar Benén, ‘na seoit-sin d' faghbail’.
‘Fo-ghébha-sa sin’, ar Cáilte, & ro oslaic In fert, & do bhí lán
crainn a shleigi d' fhailghibh ann. ‘Tucas nemh ar a náire don
fhir ó chianaib’, ar Beneoin, ‘& tabair nemh ar a shéduibh don
óclach ele ud.’ ‘Do-berthar’, ar Pátraic. 89. Is andsin do fhiarfaig Pátraic do Cháilti: ‘créd ro dithaig
sibh uili In bar bh-Fhéinn?’ ar se. ‘In dá chath tucsam fa deiredh’,
ar Cáilte, .i. cath Gabra & cath Ollarbha. Tri catha do-chuamar-ne
do chur chatha Innbhir Ollarbha, & ní thoracht acht sé
cét uainn as, & nir' cheis menma Fhinn ar an bh-Fhéin riam co
sin a g-cath ná a g-comhlonn, & tuc da uidh an uair-sin esbadha
na triath & na tigernad & na curadh & na caithmhiledh & an
aesa gradha do thuit isna c(athaib-sin):
Finnaidh dun In lín atám
ni meisdi nech uaib (a rádh),
co finnam sunn, lith gu n-gal
in lia duin n(a dhóib 'sin cath).
Maith mo muinter taeb re taeb
nocor' marbad Cellach caem,
gaet do shleigh Deirg meic Dulaigh
isin tress a Tuath-Mumain.
Cellach caem
do bí fam sithail Is braen
cecha cluindís In dias glan
ní théighedh acu ar imral.
Seisiur do bí ar mh'inchaib
ní leicdís nech fa dímdhaigh,
d' fostaighidis a techt amach
cech dáim ba h-ecail d' écnach.
Beithech, Barran, Bresal Derg
cruad Connla na canad cealg,
Dubróid ocus Mac Da Dér
conochtaidis dam cech scél.
Dub Drumann do berrad dam
ba h-inmain lam gasta glan,
ní tabrad sgín ar aighidh
is lugha d' fácad ainimh.
Dér mac Daigri círadh m'folt
maith doní ocus ní h-olc,
ní benad finda asa tuind
ocus ní brisedh degh-bairr.
Cú Cuilli doroinded biadh
inmain óclach fuilech fíal,
ba maith m'imdaigh ar laighi
o Dubthach mac Dairene.
Cú Cuilli
trom a berrnaidh a builli,
bai inesair aici co dian
is ní benad a lam riam.
Mara gabra Glas mac Deirg
uathad ro fit
Daire robroind ris
ba ferrdi In leth cos' teigmis.
Lir mac Gabra bai fam sciath
inmain gilla robo
curraigh mo shlegh ro aeb
ní delighidis rim
Taisech comóil Corc mac Suain
a h-airer Alban adfuair,
tricha laech ro bai im thigh
co laithi mona ma faidh.
Cairpri Cas
ro tindbed duind ar midh mas,
dondo ocht feraib déc
do denam da m-bem céd.
Da assa don airgit bán
ro bi etarro Is lár
(c)liabinar siric dar ler
ima corp comlan comgel.
Cathbarr caecdiabul co n-ór
bai machi leg. 'ma chínn re h-uair tinóil
co cét n-gem n-glaine cen oil
co cét n-gem do líg lóghmair.
An uair do-berthea ar cuid dúind
sólus ó ursaind co cúil,
coindel do cách sund imne
a cathbarr im cenn Cairbre.
Andum lim cesacht ar shluagh
a dénam ní dam Is dúal
cosaníu ní dernus riam
a focus na a n-eitercían. Ecoir d' Fathod tachair frim
mor lá ro leasaiged lim.
ní do deoin Luighdech Meic Con
do thaicérad frim Fathod.
Is leasc leam tachar don treas
giamad lim no ricthe a les
mu ceim as ceim co n-glaine
gu Dubhthor Dháil n-Araidhe.
Ochtar Is sé fichit fer
do neoch ba dingmala dhamh
do marbad ag Ard Abla
fa Donnghus mac Lánamhna.
Tri cét cath do chuir In Fhían
itir tuaid Is tes Is tíar,
nochar' chuirset riam co sé
en-chath as mó egcaine.
An luct-sin do-chuadar dínn
no dhingebhdais a dhá lín,
aniu dá mairdis ar magh
ní h-é Fathod nach finnfadh.
90. ‘Ad-rae buaid & bennacht, a Cáilti!’ ar Pátraic. ‘Is mor
do maith do canais isin láidh-sin; & scrib sud, a Brogain’, ar
Pátraic, & ro scrib. Is annsin ro fiarfaig
Caínen mac Failbhe, meic Ferghusa, meic Eogain Mhoir do
Cháilti: ‘Cait ar' marbad Oilill Olom mac Mogha Nuadat?’
Freagrais Cáilte sin: ‘Marb é do cró-bhainne chumad a mulluch
Slébhi Claire thes’. ‘Ocus cait inar' marb Sadb ingen Cuind?’
ás Cainen. ‘As marbh Sadb ingen Chuinn do chumaid
a meic mhór-ghrádhaig .i. Meic Con a Temhraig na
rígh’, ar Cáilte. ‘Cáit ar' marbad Ferchis mac Comáin
eices?’ ar Cainén. ‘Urchar’, ar se, ‘tuc Ael mac Dergdhuib do
bhir chruaidh chuilinn dó a mullach Sléibe Crot do dhamh
allaid, gur' mharbh Feirchis de.’ ‘Ocus secht meic áilli Aililla’,
ar Cinén, ‘cait a fuaradar bás?’ ‘Benne Brit ros-mughaig iat
i cath mhór Mhuighi Mucramha ria mórshochraidi Meic Con.’
‘Áth ísseal ar Magh Mínadhbul, cidh dia tá?’ ar Cainén.
‘Connla Derg a Cnuc Dhein ro ghonasdar Fiacha Muillethan
mac Eogain ann, & Áth Tuiseal de-sin h-é’. Ocus at-bert Cáilte:
Ath Tuisil ainm an átha
do chach as fis fírfhátha,
tuseal tuc Connla Cnuic Dhean
ar Fiacha maith Muilleathan.
92. ‘Ocus cath Samna’, ar Cainén, ‘cia lasa tugadh & cia
thorchair ann?’ ‘Cormac Cas, mac Aililla Óluim, tucastar h-é
d' Eochaidh Abhratruadh do rígh Uladh atuaidh, & do tuit ann
Eochaidh Abratruadh, & do buailed Cormac Cas ann, & ro bhái
trí bliadna déc ica leighius & a inchinn (ac si)led, & sé a ríghi
Muman ris-sin. Ocus do-rónad dúnad (& deg-bai)le aigi ac dún
ar sléibh, & Is amlaid ro bhái (in dúnad s)in, & loch-topar grinn
glainidi ar lár an (dúnaid), & do-rónad rígh-thech romhór aigi
imon tiprait, & ro saidhit trí liagána cloiche uimpe,
& ro suidhiged leabaidh In rígh & a cenn siar idir na trí h-uaithnibh
cloiche sin, & óclach grádha da mhuintir ag tabairt uisce
a cuach nó as sithal ima cenn. Ocus fuair-sium bas iarsin
ann, gur' cuired fo fhochlaidhibh talman h-é isin dún-sin. Ocus
as de-sin atá Dún Trí Liacc d' ainm fair’, ar Cáilte. ‘Ocus as
é-sin In scel ro fhiarfaighis dim, a Cainéin’, ar Cáilte. Ocus
adubairt Cáilte an láidh:
Aibhinn gidh In dún-sa thair
risa n-abar Dún Eochair,
as aibhne fós o thic lá
loighe Sadhbha Is Oililla.
Marbh Sadb do chumaid Meic Con
ro gaet Ferchis d' aen-urchor
don fhairind ana fharrad
marbh Ailill do thámh-ghalar.
Ba marbh Eogan Mór gan mheth
a cath Mucramha maeithnech,
borr-shlat ro las ó ghnímuib
marbh Cormac Cas d' fhuill-ídhain.
Goin Fhiacha Muillethain mas.
meic Eogain gu n-airechas,
lór a sholmha ro bái tan
ro gaet Connla ic Áth Leathan.
Ocus Áth Lethan bodhéin
sloindit sár-fir co sár-céill
is Dun Eochair os maidh móir
caidhi fochaind a claechlóigh?
Áth Sisel ainm In atha
is e so In fis fírfádha,
don tuisel tuc Connla a Cnucc Dean
ar Fiacha maith Mullethan.] Cath Samhna ro ládh ann soin
ann ba raen madma ar Ulltaib,
do buailed Cormac 'san cath
do marbad rí na n-Ulltach.
Tángadar a chnedha ris
re mac rígh fega findlis
gilla nár' bho dimbuan bladh
usce innfhuar ro fhoiread.
Gach lá do théiged fon es
mac Oililla Cormac Cas,
an leas dia m-bí do bo ghar
dul fo Es Maighi mor-ghlan. Do-luidh as co dún ar sléib
co dún a athar budhéin,
ro saidhtea tri liaga lais
d' innfhuarad a chinn chaem-chais.
Dona trí liacuibh at-ciat
aderar ris Dún Trí Liac,
as é ainm ó sin ale
tar éis ChormaicChinn Chlaire.
Marbh mac ríg Muman iar soin
do chneaduibh Is d' fuill-idhoin,
ro adnacht 'san dún glan grind
a leabaid innfhuair áibind.
93. Dála Mhuiredhaig mheic Fhinnachta rígh Connacht indister
asa h-aithle-sin. Ro bói mac grádach aigi .i. Aedh mac
Muiredhaigh, & ro fuacradh imáin ag macraid choicid C(onnacht)
in tan-sin, & ruc Aedh mac Muiredhaig sé (cluichi) ar an macraid
gan nech do chuid(iugud leis) & ro shuidheastar
iarsin, & ro ghab slaedan tiughmaine, trom-ghalair h-é, &
fuair bás annsin, & ro h-innisedh da mhuinntir sin & da mhathair
.i. Aifi Foiltfind ingin rígh Ulad, & do-rónad nual-ghubha mór
ag mnáibh an cóicid do bhás In macaimh-sin, & adubhairt a
mháthair a thabairt a n-ucht In Táilcind .i. In tí dar' thidhluic
Dia Eire uile, & comus lesaigti cáich innti. ‘As imdergad mór
leam-sa sin’, ar rí Connacht, ‘mun bhadh deoin do féin h-é.’ 94. As annsin do-cuas ar cenn Patraic asin pubaill a raibi
rí Connacht cona slóghuibh, & In mac marbh ann, & brat corcra
corrtharach thairis & culpait chaemh chorcardha 'na thimceall.
Ocus adubairt a mháthair & a trí comhaltada & a deirbhshiur cumad
marbh da chumaid iat. Ocus ó 't-chuala naem Pátraic sin ba
truagh lais, & tainic a chraidhe forro. 95. Is annsinn tucadh loing-shithal bhán-oir chum an chléirig, &
a lán d' uisci innti, & coisercaidh In t-uisqi, & tucadh a cuach
fetta finn-aircit an t-uisqi, & éirghis an naem-chleirech & tócbais
in chulpait caeim corcordha, & tuc trí bainne don uisqi a m-bél
Aedha meic Mhuiredhaig, & In treas loim tuc ina bheol ro éirigh
ógh-shlan, & tuc a láimh dara agaidh mar do beith a m-bandail no a
cuirm-thigh, & do éirig asan imdhaid amach.
Cáilte cecinit:
Aed mac Muiredaigh meic Fíndachta
air re h-imred fir-ferta
ro athbeóaigh Patraic co m-blaid
re h-athlum 'san aidchi-sin
96. Ocus ba subach somenmnach na slóig de-sin, & do creitset
do Dia, & tucsat a cinn a n-ucht Patraic, & tucsat a comus ó
bhic gu mor dhó, & do bádar annsin re h-edh na h-oidhche-sin co tainic lá cona lan-soillsi, & ro fhácbhatar in
baili arnamhárach. Ocus táncatar na slóig uili rompa a n-Gannmhagh,
risa n-abar Magh Find isin tan-so, & i Tochar an Bhanchuire,
re a ráidhter Tochar Find isin tan-so, & lámh dhes re
Ros na Fingaili, re n-abur Ros Camain isin tan-so .i. nái meic
Uair meic Idhaist ro marbsat a chéli ann, conad de aderar Ros
na Finghaile ris, & do Ráith Glais, re n-abar Raith Brénaind.
Ocus ro saidhed pupall rígh Connacht annsin, & do-riact Patraic
& Cáilte, & ro suidhset ar an firt fótbaig ós or na rátha, (&
táin)ic rí Connacht co lín a shlóig, & suidhit a farrad Pátraic & Cáilti. 97. Is andsin ro fhiarfaig Muiredach mac Finnachta do
Cáilti: ‘Cidh dia tá Ráith Glais ar In ráith-si?’ ‘Adér-sa rit’,
ar Cáilte. ‘Glas mac Dreacain, mac rígh Lochlainn, táinic cúic
catha fichet do ghabáil rígi n-Eirinn, & Is ann tángatar, gu
Cathair Dhaimh Díleann, risa n-abar Dún Rosarach, & Is ann
bái Find mac Cumaill, a n-Almain Laigen In tan-sin’. 98. Do fhiafraig Muiredach do Cháilti: ‘cidh fa tucadh Almha
uirre?’ Freagrais Cailte: ‘óclach do Thuaith Dé Danann do
bhí isin Brugh braenach breacsholus. Bocan a
ainm, & do bí ingen a n-oighi aigi, Almha a h-ainm, & tucastar
Cumhall mac Trénmhoir h-í, & ba marb do bhreith mheic do
Chumall h-í, & ro múired In tulach tonn-ghlas so thairrsi, gurub
uaithi ainmnigther an tulach, & Tulach na Faircsina a h-ainm co
sin. Nó Almha ainm an tí ro ghabh re linn Neimhidh. Nó dana
Nuadha drái do-róine dún & dingna ann, & do ghab almhain
don dún, cunad de atá Almha.’ Ocus adubairt Cáilte:
Almha Laigen, lis na fian
bhaili ar' ghnáthaig Find fír-fial,
atá sunn do réir gach shin
an ní dia fuil In t-ainm-sin.
Almha ainm In fhir do ghabh
re linn Neimhid co nert-bhladh,
marbh thall 'san tulaig uaine
do thámh obunn én-uaire.
Oclach d' Feruib Bolg nár' bhaeth
Iuchna ba h-ainm don óclaech,
ba lán an dún tiar Is toir
do éidib & da almhoib.
Luidset á tainti le tart
d' ól usce cum na tiprat,
gleacsat le truma a tarta
gur' fhacsat a n-adharca.
d' adharcuibh na m-bó m-breac m-bán
ro fhágsat imon uaran,
as de fhuil ann sunna 'na
Adharc Bó Adbhul Iuchna.
Coic inghina ac Iuchna ard
'con óclach ghasda glé-gharg,
is uathaibh-sin leath a fat
gach ferann mar do ghabhsat.
Carman i Carman nach mín
'ga m-bitis baird (sel) co m-brigh,
ben Trega 'na thigh treorach
(nir'bh í) ben ná h-aithgeonadh.
Mag Life a(r lí an óir)
gun og-mhnai gasda geal-mhoir,
dar leam ni senchas soebh so
'san cóiced ingen Almho
Nuada drai ba gilla garg.
do-ronad lais Dun Dronard
a n-Almhain gu n-gloine n-grinn
do shonnach a dhúin dighainn.
Aein-gheal an dun dreimnibh drann
mar do ghabadh ael Eirenn,
don alumhuin tuc o thoigh
as de ata Almha ar Almain.
99. ‘Is maith do h-innised an scél-sin, a Cháilti’, ar Muiredach
mac Finnachta. ‘Is ann do bámar-ne annsin’, ar Cáilte, a
n-Almain Laigen, & ráinic fis na loingsi-sin chugainn, & as í
tuc an fis-sin lé, Sprédh Aithinne, ingen Mhughna Míancraesaigh,
bain-echlach rígh Eirenn. Ocus do gairmedh a bhain-echlach
cum Find do thinól & do thoicheasdul Fhian Eirenn & Alban,
& do thinóil Cormac ua Cuinn tuatha Temra & buidne Breagh
& mór-shochraide b-fer n-Eirenn, & tancatar cúic catha fichit cusan
mag-so, & do-ronad crandchar idir In bh-féinn & aes na treabaire
cia dhíbh da roised tus do thabairt an chatha dona h-allmharchaib,
& ro-siacht don Fhéinn In cath do thabairt ar tús. Tucad In cath
gach lái co cenn sectmaine & ro marbad cuic cét déc d' allmarchaib
& d' Eirennchaib, & tucadh In mór-chath iarsin & torchuir
Glas le Finn mac Cumaill, & torcratar a secht meic leisin Féinn.
Ocus tri .l. óclach do-cuamair-ne maraen re Find do chur in
chatha-sin, & do thuit .l. laech la gach nech uainn, & do-chuamar-ne
triar oclach don Fhéin maraen re Finn isin phupaill a
raibhi Glas mac Dreagain, & fuaramar nái n-uaitne óir ann, & an
t-uaitne ba lugha díbh ba commór re cuing n-imechtair, & ro
fholchamar isin móin ruaidh se don taeibh tuaidh don ráith iat.
A Ráith Glais
cosa tathaighmis mór n-uair,
do fhoilghes nói n-uaitne óir
isin móin rét múr atuaidh.
Tríar bamar 'ca folach-sin
ba h-é ar lin re ar comáirem,
Find Is Oisin, Cailti cruaid
sind ros-folaigh re h-en-uair.
Tri coecait ro lodmair-ne
faré Find co mét maisi,
marbsum coecait cech tratha
fa cladh na ratha glaisi.
100. Ocus do cuireadh Glas mac Dreacain fo thalmain annso, conadh
uaidhe ata Ráith Glais ar In ráith-so.
‘Ad-rae buaid & bennacht, a Cháilti!’ ar Pátraic, ‘is maith
an scél do innisis duinn: & scríbhtar an scél út lat, a Brocáin’,
& do scribh Brógán. 102. Ocus do bádar annsin re h-edh na h-aidhchi-sin, & do
éirghetar co moch arnamhárach, (&) táncatar rompa i Ré Carpuit
Fearghusa, fris(a r)aidhter Imaire Meic Chonnrach isin tan-so, &
do Cnuc na Ríg, frisa n-abar Uarán n-Garad, & do gabadh
sosad & longphort les ann, & do srethad a phuball
tar cend irsi na n-Gaedel .i. tar Pátraic, & do chan
a thrátha annsin, & do bennaig an tuluch taebh-áluinn togaidi
& do ráidh: ‘Bid h-í so an t-ochtmad releac dhéc bhus dili leam
a n-Eirinn.’ ‘As eadh ar doilghi’, ar rí Connacht, ‘gan uisce a
comfhochraibh di.’ ‘Madh deoin don Dúilemain’, ar Pátraic, ‘biaid
usce annso.’ 103. Is annsin ad-racht Pátraic & beann cairrgi cloichi ad-connaic
a n-imeal In bhaili táinic do h-innsaighidh, & saidhis a trosdán
isin carraic gur' ben re grian & re grinneall, gur' mebhadar
trí sreabha d' uisqi eochar-gorm fir-uaine asin carraic.
‘Fácbala ar In tiprait, a naemh Patraic’, ar Beneoin. ‘Coimgi
gu cenn nomhaidhi do gach neach ibhes a h-uisqi’, ar Pátraic,
‘& ma h-uime bus marb é nem Dé dó, & usce Eirenn
uili do dhighbhugud fo trí re deiread an domain tre mhóid in
Dúileman, & Eire do leasugud asin tiprait-si, & In t-uisqi-se fo
trí do thabairt cum duine galair, & ni fhuil aincis nach foirfe.’ 104. ‘Indis athscél duinn, a Cháilti’, ar Patraic. ‘Indésat’, ar
Cáilte, scél ima tarmairt fianna Eirenn, etir choin & duine, do
mharbad aran tulaig-si a d-tai. Guaire Goll & Flaithes Faebrach,
dá ghilla imairchthe fithchle Find, & táinic óclach d' imirt
fidchle re Guaire ar an tulaig-si .i. Finn Bán mac Breasail,
mac rígh Laigen. ‘Imérat-sa geall friut’, ar Guairi Goll. ‘Crét
in geall?’ ar Finn. ‘Tri uinge d' ór ó chechtur againn co ceand tri
lá & tri n-aidchi,’ ar Guaire. Ocus Is amhlaid do bí
Find Bán as é an treas fidcheallach as ferr do bhí isin Féin
h-é .i. Finn mac Cumaill & Diarmaid o Duibhne & Flaithius
Faebrach gilla na fidchli.
Ocus ro raid Oisin so and:
Flaithius Faebrach gilla Find
's é Is ferr ro imred fithchill,
nocha tarraid ar clár beirt
lámh budh áille ica h-imbert
105. Ocus do imredar an dias-sin re trí lá, & ní ruc Guaire
én-chluichi rissin, & do thuit a gheall uadha, & tucastar ail &
aithis ar an óclach ele, & adubairt nár' ghilla a n-gillaighecht
h-é, & nár' óclach i n-óclachus & nár' ghaisceadach a n-gaisced.
Ocus tócbus Finn Bán In láim, & tuc dorn do Ghuaire co tuc
trí cláir-fhiacla asa charpat uachturach & tri fiacla asa charpat
ichtarach. Ocus do tarla ina luighe (ar) chlár na fidchle.
Indister sin (don rígh-feinnid), & adubairt Finn Bán (cona
mhuintir do mharbad). ‘Dom bhréithir’, ar Oisin, ‘ní muirbfider,
acht ra(chaid i m-breith) Cáilte & Diarmata í Dhuibne & Fher(gusa
Fínbeoil) (.i.) ollaim na Féinne, duit-se, a Fhinn’.
Ocus rucsat an triar-sin a m-breith .i. áit a comraicfisi & gilla
Finn Bháin tabair-si dorn dó, & rachaid ascaidh duit-si leis
sin .i. uingi d' ór ó gach tháisech Féinne d' fiannaib Eirenn;
& do-rónad síd amlaid-sin acu.
Ocus a cinn fichet bliadan tángamur gu Caill Coimhéda
i crích Ua Tairrsid Laigen, risa raidter Druim Criadh isin
tan-so, & do-chuadar an Fhian do sheilg, & do fhacbhatar óclach
don Feinn ac coiméd In bantrachta dar' bho comainm Garad
mac Morna, & Is amhlaid do bhí Garad annsin 'ar techt urmhóir
a aeisi, & 'ar marbad a bhráithrech acht becan namá.
Ocus adubratar na mná ris-seom: ‘Maith, a anum, a
Gharaid, In áil let-sa fidchell d' imirt frinne?’ ‘Ni h-áil immorro’,
ar eisium. ‘Cidh ón?’ ar an bantract. ‘Laithi n-aen do bámar-ne
ac Tulaig na Rígh & ag Loch an Eoin a cuiced Connacht’, & do
innis an scél dóibh, & Is é so é, a naemh Pátraic. Ocus adubairt
ben dibh: ‘nách uime do fácbhadh Garad inar farrad-ne
do dhénam theined duin & d' imirt fidchle rinn, uair do-chuaidh
ara lúth & ara lámach, & loighi aeisi dho In loighi a d-tá.’
‘Darm' bréithir’, ar Garad, Is glor ban m-bidhbad sin, & gidh
fada do beinn-si a coimhlenmain na Fénne nírsat carait bunaid
fa deredh iat. Is annsin ro addá theinid moir isin m-bruidin
& ro dhúin na secht n-dorais bai uirre, & táinic féin amach &
tuc a airm leis, & adubairt riu-san an sen-rann:
A mna áilli Fénne Finn
imridh-se féin bhur bh-fhidchild,
sib-si sósar In rígh ghlic
misi senóir, sean m' imeirt.
Bruth aeisi orm snas ar sin
an comhaes re bhar n-aithribh,
is áithe cach n-delg as só
níchom-aeis ar comh-chluicheo.
Cumain lim lá ag Loch an Eoin
ni maith senóir gan sein-sceoil,
do tarmairt ar n-ár uili
tre imarbháigh én-chluiche.
Do bí Guaire gilla Finn
ag fáith-imirt ar fidchill,
ocus Finn Bán mac Bresail
da tarla dóibh imresain.
Dob ferr d' im(ertach) Finn Bán
iná Guaire a Glaiss berrán,
ruc Finn Bán cetra cluichi
ní ruc Guaire (acht én-chluiche).
(Fásaid ferg mór) a n-Guaire
re mac Bresail brat-uaine,
do-ráidh olcc (daririb ris)
(tré)na beirt n-dírig n-dílis. Ba mór imnairi Fhinn Bain
is tócbaidh gu luath an láimh,
gur' ben tar bél Guaire gloin
dorn ó mhac buadach Breasoil.
Eirghit suas an Fhian amra
fhial oscurdha fhír-chalma,
saeth leo gilla na flatha
do bhualad tré droch-fhatha.
Eirghit suas fianna Find bháin
is fian meic Cumaill d' én-láim,
fiann Cáilti, fian Conáin chain
fian Oisín, fian Fherdhomhain.
Ergid a l-los gaiscid gloin
fiann Find fein, fian Mail Enaigh,
fian Duib Drumann a Ros Guill
fian Guill ocus fian Irguill
Is ann adubairt Find féin
dech amuich, a meic mhóir-tréin,
cidh 'ma fuil ferg na Fénne
crét adbar a coiméirghe?
Guaire do ghilla-sa, a Fhinn
óclach do bhi fot fhidchill,
ni maith In t-adbar da fuil
a marbad do mhac Breasuil.
Gabar mac Bresail cen brath
ar mac rechtaire Temrach
baeth do neoch cemad tren-fer
marbad gilla In righ-féinded] Gabhthar mac Breasail, ar Finn
ná gabhthar comha da chinn,
ní ba comairce dhó dhe
Diarmait, Oisín, ná Cáilte.
Dar do láimh, a Fhinn gu n-glóir
dar h' uaisli Is dar h' onóir,
ní muirbhfither mac Breasail
ó tarla 'na imreasain.
A athair, oiris 'gut chéill
a mheic Cumaill, ar Oiséin,
breth dírech as dú do fhlaith
is ní briathar bhaeghal-bhraith.
Gidh sinne no beth gan chosc
dit-sa dlegar ar tecosc,
tabair fod déid fis do mér
na beir luaith-breith ar leith-scél.
Gabhthar Faelchu mac Fir Chruim
gilla meic Breasail barr-truim,
mad do marb-san Guaire glan
marbhthar lat-sa féin Faelchad.
Tiaghmait i n-degaid Fhinn Bháin
ó mac Cumaill einech-náir
co tucsam mac Breasail lenn
co righ-fhéinnid Fían Eirenn.
Do fhiafraig Find d' Finn aili
Find mac Cumaill Almhaine,
créd 'má raibhi do Ghuaire
ar n-imthecht ar n-anbhuaine?
Guaire do ghilla-sa, a Fhinn
bachlach do bhí fat fhidchill,
táinic tri maitne muichi
rom-greannaig fa én-cluichi.
Rucus cetra cluchi annsoin
ar Ghuaire mac Beobeartoigh,
rom-loisc In uair fa lonn leis
tre fheirg ocus tre aitheis. Do-rat orum aithis tenn
a fhiadhnaisi Fhian Eirenn,
nír' bhám gilla, nir'bam laech
tan ba h-airc nír 'bham óclaech.
Tócbhaim mu láim n-dirigh n-deis
nocha n-dernas ann eisleis,
do-radus dorn dara bhél
ni innisim acht fír-scél.
Bennacht don láim do-rat dó
ar Oisín, ní h-im(argó(,))
do gilla-sa, a Fhinn na fledh
ní gan fath(adh do buailed).
Muna maithi In dorn co daith
ícfaither rit, a (ard-flaith),
rot-fia screabal óir gach fir
olc dia (m-bíthea gan chluinsin). Doigh damad maith let-sa sin
a n-olc do chosc ót ghillibh
Guaire, Comán, Saltrán seng
ag imdergadh fian Eirenn.
Guaire do imderg Finn Bán
Glas d' imdergad do Chomán,
mó gach scél Saltrán solam
do rádh uilc re Ferdhoman.
Finn mac Breasail ó Ráith Chró
mad thuc dorn dod ghilla-so,
tabair a fhlaith na corn cain
dorn do gilla meic Bhreasail.
Beir mo bennacht, eirg dot thoigh
ar Finn re Finn mac Bresail,
luach a n-dubairt Guaire féin
dligid sár-briathar sár-béim.
As í ascaidh iarruim ort
a flaith na fian faebhar-nochd,
narub bés ó aniu cu bráth
gilla d' fhuigeall re h-óclach.
Tucsam lughi lámh do láim
fian meic Cumuill einech-nair,
nach lémadh beith a b-féin Fhinn
gilla nach tibhredh uirrim.
Misi as gilla dháibh anocht
orraim uaim dhaibh, a bhanntrocht,
tucus form bréithir theglaich
nach trotfainn re h-ingenraidh.
Gidh cian do bheimís male
a bhanntracht Finn Almaine,
cein bus cumhan lim rem lá
ni imér-sa ribh, a mhná.
106. ‘Ad-rae buaid & bennacht, a Cháilti’, ar Pátraic, ‘is maith
an fis & In forus-sin do innisis.’ 107. Ocus do éirghetar In slógh rompu do Carnd na h-Airmi,
risi n-abar Carn Fraeich meic Fhidhaigh isin tan-sa,
, & táinic Pátraic suas isin cnuc. ‘Maith a anam, a
Cháilti’, ar Pátraic, ‘ar' chreideabair-se do ríg nime & talman,
nó an fetubair a beith ann etir?’ Frecraidh Cáilte sin: ‘ro fitir
in flaith-féinnid’, ar Cáilte, ‘ór ba drai & ba fáidh & ba flaith
é, & do thuicemar-ne uili cu raibhi Dia ann tré urchra n-oidche
ad-conncamar’. ‘Crét an urchra-sin?’ ar Pátraic. ‘Teg(l)ach mór
bái ag rígh Eireann ac Cormac mac Airt, deich fichit mac ríg
bá sedh a lín, & ní bái duine díb-sin acht mac rígh & ríghna,
& ni tabrad duine dib-sin ben acht ingen righ & righna
& ac Ros na Rígh fria Te(mhraig) anorthuaidh no bítis.’
‘Crét In ros éisein?’ ar Pátraic. ‘Ros Cailledh’, ar Cáilte, &
míle do cenél gacha crainn ann. & do bhí ríg-bhruiden romór
ann ag na macaibh rígh sin, & ní déntai acht a cuid do thidlacad
o Themhraig dóib, & do bádar iar n-ól & iar n-áibnes
adhaigh ann, & ro déirget a n-imdaidhi dóibh, (& d)o bádar
ann re h-edh na h-oidhchi-sin. 108. Is annsin (tái)nic prímh-rechtairi na Temrach .i. Binde
(Bóinde) d' agallaim mecc rígh Eirenn do bhí isin bruidin, (&
ro dhéch) uime In tech, & Is amlaid do bátar, & siat
marbh uili, & do thuicemar assin go raibi in
fír-Dhia forórdha ann .i. In nech aca raibe comus & cumachta
orainn uili. Ocus at-bert Cáilte:
Baili na ríg, Ros Temhrach
ann ba meinicc mór-theglach,
ba h-imdha sluag Is groigi
ar a thaebh go tonn-ghlaine.
Deich fichit mac rígh ba ráin
do bí 'san teglach trom-náir,
an coimlín cétna do mnáibh
do bhí 'san tulaig thonn-bháin.
Ni faca urchra mar soin
a Pádraic uasail idhoin,
iar n-dul uili as male
in slóg do bí i n-én-bhaili.
109. Ocus do h-adlaiced isin tulaig-sin na deich fichit fer & na
deich fichit ban sin, conid Cnoc an Áir ainm In chnuic ó sin alé,
& dála na cailledh a rabatar ro shluic an talam fana comair in
ros uili, & ro thuicsem ríg nime & talman trít-sin, ar Cáilte. 110. ‘Ad-rae buaid & bennacht, a Cháilti’, ar Pátraic.
Is annsin adubairt Cáilte: ‘As mithigh dam-sa imthecht
amárach, a anam, a naem Patraic.’ ‘Crét um a n-imthighi?’ ar
Pátraic. ‘d' iarraid cnoc & céite & dingnadh In bhaili i r-rabutar
mu choicli & mu chomaltada & In flaith-fénnid & maithi Fian
Eirenn am fhochair, ór Is fada lim beith a n-aein-inad.’ Ocus
do bátar ann In adaig-sin, & do éirigh In slóg uili, & do éirigh
Cáilte, & tuc a chenn a n-ucht Pátraic, & adubairt Pátraic:
‘Nemh uaim-si duit gibé inad amuich nó a tigh a n-gébha
Dia lámh ort am écmaisi’. 112. Is andsin do éirig Muiredach mac Fhinnachta ri Connacht
roime d' imluadh a ríghi & a fhlaithiusa, & táinic Pátraic roime
do shílad chreitmhe & crabaid & crois-fighill & do
dhíchur deman & druadh a h-Eirinn, & do togha naemh & fhírén
& do tocbáil cros & uladh & altoiredh, & do
thairnemh idhul & arracht & ealadhan n-dráidhechta. 113. Dála Cáilti immorro, ráinic roime budthuaidh co leathan-Magh
Luirg In Dagda, & tar Corrshliab na Féinne, risa raidter Es Mac
n-Eircc isin tan-so, & i Sliabh Seaghsa ua Eibric budtuaidh,
& i m-Bernaidh na Cét, risi raidter Ceis Coruinn, & a clár-machaire
in Choruinn amach. 114. Ocus Is annsin at-cualadar In fidhrén adbal da n-innsaigid,
& déchain (ro déch) Cáilte secha co fhacaidh na nái n(daim
discire) alltaidhi, & tucsat nái n-ur(chair doib, gur')
marbhsat na nái n-daimh, gu raibhi cuid na h-aidhche acu, &
do thócbhatar orro iat, & tucait co h-Es Meic Modhairn, re n-abar
Es Dara, & i Crích In Cosnama, re n-abar Crích Cairbre, & do
Rinn Eabha inghine Geibhtine meic Morna, áit ar' bháidh tonn
tuili h-i, & do Druim Derg re n-abar Druim Cliabh, & d' Áth in
Chomraic, re n-abar Áth Doim Ghlais. Ocus luidhset as sin rompo
co Leacht na Muice co Beind n-Gulban, áit ar'
marbh an muc Diarmait ó Duibhne, & gu mullach na tulcha
tond-glaisi suas, áit i tá Leabaidh Dhiarmada.
Ocus do chuir Cáilte a arma re lár ann, & do luigh ar leacht
& ar lighi a coicli & a chomhalta & a fir grada
.i. Diarmata ua Duibne,. & ro cháiestar déra folcmara
fír-truagha gur' bhó fliuch blái & bruinne dhó, & adubairt:
‘truagh amh mar do-chuaidh mo coicli & mu
chomalta uaim!’ Ocus o bátar ann ó medón lái co crích fuinid
nóna. ‘Truagh sin, a chairdi’, ar sé, ‘ni bhadh dúthracht
lim-sa dul ón lighi-se cu bráth do chumhaid Diarmada & a
chloinne.’ ‘Cidh ón’, ar Flann mac Failbhe: ‘in rabhutar meic
ag Diarmait?’ ‘Do bátar immorro’, ar Cáilte, & ac so a
n-anmanna:
Anmann mac n-Diarmada duinn
re h-ingin Cormaic h-í Chuinn
Donnchad Is Illann Is Uath
Sealbuch, Sercach Is Iruath.
115. Ocus In t-Áth Daim Glais sin adubramar, as ann do
chomraic Cailti coscair ríg re Dithrumach mac In Scáil, meic
Eogain, mac ríg Muman & mac máthar d' Finn h-é. Ocus at-bert
Cáilte:
Do chuirset comhlann cu cruaidh
a fiadhnaise In t-slóig mhóir mhais,
tócaibset fidhbadh ra feirg
ar In leirg ós Áth Daim Ghlaiss.
Cáilte ro dhibraic ar tús
in sleigh tre dlús gaiscid grinn,
nír' mhó iná a cur as a láimh
in uair tarla an t-sleg áigh inn.
A lámh dhes Is a chos chlé
do bhen do Dhíthrumhach dhían,
a cenn do fác Cáilte cruaidh
don táibh atuaid do Druim Cliab.
116. Ocus lotar rompo gu Caill na m-Buiden, re n-abar Caill
Muadhnatan, & tar Beinn Gulbain Guirt mheic Mhaeil Ghairbh
bothuaidh & gu Garbhros, re n-abar Daire na Damhraidhi,
& do-ghniat fian-both fairsing fulachtaidh and, & (ro ecrat)ar h-í
do sheisc barr-ghlais buin-ghil (ó féici co) fornasc, & do-rónad
inneonadh & fulachtadh leo ann. ‘In fuil uisci a
n-imfogus duin?’ ar fer dibh. ‘Atá ámh’, ar Cáilte ‘.i. Tipra
Oisín.’ ‘Is dorcha an adhaig’, ar na h-ócláich. ‘Ni damh-sa is
dorcha’, ar Cáilte, uair ni fhuil inad asa tabar lán én-chuaich
a h-aill na a h-abhuinn no a h-indber a cúic oll-coigeduibh
Eirenn nacham eolach itir lá & oidhchi indtib-sin..
Ocus ro gab cuach airgdidhi isin dara láimh do, & a shlegha
crann-remra cró-dhaingne isin láimh araill, & táinic roime docum
na tiprat, & at-cuala In m-blaisechtaigh & In m-buaidirt ar an
uisqi, & Is edh búi ann, torc taeibh-leabar ag ól an uisqi; &
tucastar a mhér a suaineam na sleigi seimnigi sodibraicthi, & tuc urchar don mhuic co ros-marbh, & ruc leis ara mhuin & in
cuach 'na láimh ar aen-rían. 117. Ocus do bátar ann re h-edh na h-aidhche-sin, ocus
tángatar rompu arnamhárach tar Es Ruaid Mheic Mhoduirn, &
co Sídh Aedha Esa Ruaid, ocus ar tiachtuin dóibh and
at-cíat In t-óclach ar an tulaig tonn-glais ar a cinn, & brat corcra
corrtharach uime, & dealg aircit isin brut ós a bruinne, &
geil-sciath co tuaigh-mhílibh óir deirg fair, & cuach-shnaidm
loghmur ar a fholt, & dá choin shelga ar slabraduibh
snímacha sen-aircit 'na láimh, & airm tréna trom-ghlasa 'na láim.
Ocus ar rochtain do Chailti dha innsaigid toirbiris teora póg
co dil Is co díchra dhó, & suidhis ar In firt 'na fhochair. 118. ‘Cia thusa, a ócláich?’ ar Cáilte. ‘Derg Dianscothach mac
Eogain, a tuathaib Uisnig amuich, do chomalta budhéin.’ ‘Cinnus
ata dó betha ag muintir do mháthar?’ ar Cáilte. ‘Ní fuil a
n-uiresbaid duin do biudh na d' étach’, ar an t-óclach, ‘& ba
h-iat triar Is mesa betha búi isin Féin .i. Ligarne Licon &
Semenn Sacaire & Bec Gilla na m-Brodhmucc,
& ro badh fhearr lim-sa beith 'na m-bethaid-sin iná bheith isin
bethaidh a fuilim isin t-sídh.’ Gidh uathadh duit-si oc seilg
aniu, ar Cailte, ‘at-connarc-sa thu cu mór-bhuidnech a Comar
Trí n-Uisqi tes, áit a comraic Siuir & Beoir & Berba, cuic cét
décc óclach & cuic cét déc gilla & cuic cét déc ban.’ Ocus at-bert:
Uathad selga sin a Dheirg
do scaruis redt fheinn 's ret' sheilg,
inat eolach, comull n-glé
a n-oidheduib na Fénne?
Am eoluch-sa, línibh gal
gach baile (a) torchratar,
gé bheth i síth mo cliu chain
fuil mo menma ar na fianaibh.
Nocho rabha-sa fós riamh
toir na thuaid na tes na thiar,
bhaili bud gairdi rem ghal
ná na mesc gémad uathad.
119. ‘Maith, a anum, a Deirg, cia don Féinn ata isin firt fótbaigh
ar a tám?’ ar Cáilte. ‘As misi & tusa ro adhlaic h-é’, ar Derg,
‘cóir gia beth a fhis acam’. Ocus at-bert:
Cuinnscleo gilla, mac Annscleo
ros-foirrghedh fira a fuirrsceo,
naenbar for dairbre n-duillech
foirrged In cuinged duinnscleo.
Cuinnscleo gér' bhaeth nír' briathrach
do bo laech i ló luaith-creach,
áit a tollta scéith breaca
nochar' é In t-egal uaimhnech.
120. Ocus Is e-sin, a Cailti, atá isin firt fótmaighi-sea, & Is sind
araen ro cuir fa fochluidib talman
‘Cia risa n-derna an rith dian doilig, a Dheirg?’ ‘Risan
ech n-dub ro bái ac Dil Mac Da Creac’, ar Derg:
Each dubh ac Dil Mac Dá Creac
in gach cluiche ro chuirset,
ocon carraic ós Loch Gair
ruc trí lán-bhuadha an aenaig.
122. ‘Gá tech a rabhumar In adhaigh-sin, a Cháilti?’ ar Derg. ‘A
tigh Catháir meic Ailella’, ar Cáilte, ‘ar m-breith Finn & na
Fénne leis ar cuiredh. Ocus do bámar teora lá & teora h-oidhchi
a tigh Catháir cen athscis, gan uiresbaid bídh na
leanna na leasaigthe ar ar sluagaibh’. ‘In tucsam ní dhó, a
Cháilti?’ ar Derg. ‘Tuc Finn’, ar Cáilte, ‘trí cét bó & .ccc.
brat & tri cét uingi dh' ór.’ Ocus adubairt Cáilte:
Trí cét bó Is trí cét brat
trí cét claidem ba comnart,
do-rad Finn fiach a leanna
do Caithír mac Ailealla.
123. ‘Cia tuc In t-ech dub d' Fhinn?’ ar Derg, ‘an h-é Dil Mac
Da Creaca nó an h-e Caithir mac Ailella?’ Fregrais Cáilte co
comnart sin: ‘Ní nechtar dib’, ar Cáilte, ‘acht Fiacha
Muillethan mac Eogain’, ar Cáilte; & adubairt:
Ac súd duit-si an t-ech dub dian
ar Fiacha re flaith na fian,
ac sut mu chloidem gu m-blaidh
ocus ech uaim dot araidh.
Luid Finn d' imluad an eich duibh
gusin tráigh ós Berramuin,
is teichim-se di fo trí
or baam luaithi aná gach ní.
124. Ocus luidh an t-ech gu cenn iartharach na (trá)gha, & fuair bás
ann do ghal retha, conad Tráigh In (Eich) Duibh ainm na trágha,
& Tráigh Berramain a h-ainm co sin. 125. ‘(Is dered do ló) ann’, ar Cáilte, ‘ór do-chuadar neoil áilli
(aen-gela) an lái as, & táncatar damalta dorcha na
h-aidchi chucainn’. 126. As annsin táinicc Derg Dianscothach roime isin sídh
anunn d' urfhuigeall Cháilti re h-Ilbreac Easa Ruaid & re h-Aedh
Minbrec mac an Daghdha, & do innis a imacallaim re Cáilte
ó do-riacht chuice co h-aes na h-uairi-sin. ‘A thabairt isin sídh’,
ar siat, ‘ór do-chualamar a einech & a engnam.’ Ocus luidh
Derg ara chinn, & ruc leis é cona mhuintir, & ro (suidigedh)
iat ana n-inadaib dílse dingbhála isin t-síd. Ba h-í-sin aimser
do-rála cocad mór idir Lir Sídha Findachaid & Ilbreac Easa
Ruaid, & ticedh én co n-gob iarnaide & co n-err teinedh ar fuindeoig
ordhaidi isin t-sídh, & do chrothadh é gacha nóna ann, cu
nach fácbadh claidem ar cenn-adairt, ná scíath ar dealgain, ná
sleg ar aidhlinn, gan leacadh a ceann lochta In t-sídha. Ocus do
bítis lucht an t-sídha ica dibhracad, & cech urchar do-berdis
cuici Is ed do thecmad ar cenn meic nó mhná nó
dhalta do lucht In t-sída .Ocus ro h-ecradh a tech n-ola in
adhaigh-sin aca, & do-riacht In t-én cédna chuca & do-róine
in t-aidmilledh cédna. Ocus do bhádar luchd In t-sídha 'ga
dibhrucad & nir' chuimngetar a bec dhó. 127. ‘Cia fot atá In t-én mar sút?’ ar Cáilte. ‘Ré bliadna anosa’,
ar Derg, ‘ó ro gabsam cocad & lucht an t-sídha aile.’ Ocus
it-bert Ilbrecc so and: Fó fos nargart fiad firu airm n-grindi
colg dremni dibad dasachtach ni duindi Is fó .Fo. fos
4 128. Is annsin tuc Cáilte a láim a comraidh a sceith, & fleasc
umhaidhi bái aige, & tuc urchar don eon di trena ucht
cu rus-marb d' oen-urchar, co tarla ar lár In t-sídha cuca
é. ‘In n-derna nech riam lámach budh fherr iná sin?’ ar Ilbreac.
‘In raibi isin Féin’, ar Aedh Minbreac Esa Ruaid, ‘nech bhudh
commaith lámach frit-sa?’ ‘Báigim-se mu bhréithir ris’, ar Cáilte,
‘nár' bo cóir do neoch sech araili díb bocasach do dhénam, ór
do bhí a lór-dhaethain lúidh & lámaigh In gach fhir dhibh, &
do bhí indam-sa, 'no’, ar Cáilte. 129. Is annsin tuc Ilbreac a láim secha suas, & tucastar gái
nemnech áith uillind-glas da h-aidhlinn, & tuc a
láim Cáilti h-í. ‘Decha lat, a anum, a Cháilti, cia In t-sleg-sin,
& cia d' fhiannaib Eirenn ica raibhi?’ Ro benastar Cáilte a foirtcedh
& a h-incasnaidi don t-sleig, & do bátar tricha semann d' ór thíre
Araibe ar a (chró. ‘Aithnim-si so’, bar Cáilte): sleg Fiachach meic
Congha, (& Is ón t-sleigh-si) do ghabh Find mac Cumuill
ríghi Fíann Eirenn & Alban ar tús, & a Síd FinnachaidSídh fhér-uaine
Fhinnachaid tugad í, & Aillén mac Midhna do Thuathaib
Dé Danann do tigedh ó Charn Fhinnachaid atuaid co Teamraig,
& Is amlaid ticedh, & timpain ciuil 'na láimh, & do codlad
gach nech at-cluinedh h-é, & do chuiredh ainnsein cairche teined
as a bheol, & ticedh co Temhraig i líth-laithi na samhna gacha
bliadhna, & do seinnedh a thimpan, & do chodladais cách risin
ceol sídhi do-níth, & do shéidedh a anáil fon cairche teined, &
no loiscedh Temhair cona turrscar gacha bliadna amlaid-sin
fri ré trí m-bliadan fichet. Ocus ba sí-sin aimser a tucad cath
Cnucha, & do thuit Cumull mac Trénmhóir and, & do fhácaibh
ben torrach da éis .i. Muirne Munchaemh ingen Taidg meic
Nuadat. 130. Ar n-díth Cumhaill tugad rígh-fhéinnidhecht Eirenn do
Gholl mór-glonnach mac Morna, & do bí deich m-bliadna aigi.
Rucad iarum mac do Chumhall .i. Finn, & do bhí ar foghuil
& ar díbhfheirg cu cenn a dheich m-bliadan. Ocus do-rónad feis
na Temra isin dechmad bliadain le Conn Cétchathach, & amail
ro bátar fir Eirenn ag ól & áibhnes i Tigh mor Midchuarda
nír' rathaigset ní no gu riacd In maccamh óg il-dealbach cucu,
a cind a deich m-bliadna, & ro shuidestar a bh-fhiadnaise
Cuind Chétchathaig, & Ghuill meic Morna, cu maithib
Fian Eirenn uime isin tig, & ba do bhuadaibh feisi na Temra
na lamadh nech fala ná frithfala do thabairt fri ré caeicdigis
5
ar mhís airet bíte ag ól — nó do chaithim — feisi na Temra.
1685a] Ro dhech rí Eirenn In macamh, doigh nir' aithnidh dho h-é ná
1685b] do nech eli da raibhi isin bruidin.
1685c] Is annsin do-riacht a chorn dála gu righ Eirenn, & tuc
1685d] a láimh In macaeimh é. As annsin adubairt rí Érenn: Taíi,
1685e] a fhiru Érenn! & ro táietar ríghrad co tái tostadach fria guth
in uasail & In ard-righ .i. Cuind. Ocus do fiarfaig
iarsin cuich In macaemh? ‘As misi Finn mac Cumaill’, ar an
macaem, ‘mac don óclach oca m-bái rígi na Fénne annallana, &
tánac do dhénum mu mhuinnterais rit-sa, a rí Eirenn.’ ‘Mac
carut & fir grádha thu, a mhacaeim’, (ar Conn). Ocus do éirigh
in macaem & do-rinne a cora(igecht & a mhuinteras fri) rígh
Eirenn, & gabus Conn ar leth-láim h-é, & tic ar
gualainn Airt meic Cuinn, & do gabsat ag ól & ag áibnes re
h-edh Is re h-athaid. 132. Is annsin ad-racht rí Eirenn re beinn m-bláth-cháin m-buabhaill
do bhí 'na láim, & adubairt: ‘Da bh-fhaghainn aguibh, a
fhira Eirenn, nech do choimétfaidh Temair gu tráth éirghi do
ló amárach gan a loscad d' Aillén mac Midhna do-bhérainn a
dhúthchus do, gémad beg, gémad mór h-é.’ Do éistetar immorro
fir Eirenn co tái tostadhach ris-sin, uair no choidelduis mná co
n-idhnaib & laeich letairthe risin ceol sírrechtach sídhi & risin
n-gothán n-glésta n-guithbinn do chanad In fer
soinemail sídhi no loiscedh Temair gacha bliadna. 133. Is annsin do eirig Finn & adubairt re rígh Eirenn: ‘Créd
bus cuir & bus tennta dam-sa tar do cheann im a chomhall-sin?’
‘Cóicedaig Eirenn’, ar Conn, ‘ocus Cithruadh mac Fir Cóecat
cona dráithib.’ Ocus tugaid uili isin coraighecht,
& gabus Finn do láim Temair cona turrscar do coimét gu trath
éirghi arnamhárach. Ocus do bhí óclach grádha do Chumhall
a comhuidecht rígh Eirenn .i. Fiacha mac Conga. 134. ‘Maith a mhacaeim’, ar Fiacha: ‘cá luaighidhecht do-bértha
dam-sa da fagainn sleg neimhnech áith uillend-glas
duit, & nír' dibraicedh urchar n-imraill dhi.’ ‘Gá luagh chuingi
oram?’ ar Finn. ‘Gid beg mór do rath ghéba do lámh dheas
a trian dam-sa & trian do chocair & do chomairli.’ ‘Raghaidh
dhuit’, ar Finn, & do naidm air fo a bréithir. As ann do ráidh
Fiacha: ‘Mar at-cluinfe In ceol sirrechtach síde & an
timpan téit-bhinn & an fedán fogur-binn, ben a cumhdach do
chenn na cráisighi, & tabuir redt' édan nó re ball eli dot ballaib,
& ni léicfe gráin na sleigi neme codlad fort.’ 135. Is annsin do éirig Find i fiadhnaisi fher n-Eirenn do
choimét Temrach, & tuc Fiacha mac Congha sciath & sleg dhó
gan fhis do Mhacuibh Morna ná do neoch eli dá raibe a tigh
Themra, & táinic roime mar sin i timcheall na Temra, & nír'
chian dó gu cuala In ceol sirrechtach, & tuc slinn na sleigi &
a forgraín re a édan, & gabhaidh Aillén ac seinm a thimpain
no gur' chuir cách 'na codlad mar do chleacht, & léicidh
iarsin a chairce teined asa bheol do loscad na Temhrach, & do-condaicc
Find sin, & chuireas Find In brat corcra corrtharach
búi ime a n-agaidh In cairce, & tuitit anuas asin aier, co ruc cairche
in brat ceithir-fhillti sé láma fichet a talmain. Conadh Ard na
Teinedh ainm In aird, & conidh Glenn an Brait ainm an ghleanna. 136. Mar do rathaigh Aillén mac Midhna a dráidhecht do
mhilled uime, tainic tar a ais d' innsaigid Sídha Findachaid &
gu mullach Sléibi Fuait. Ocus leanus Find h-é co Carn Finnachaid,
& mar do bhí Aillén ac dul tar dorus In t-sídha anunn
tucFind mér a suaineamh na sleigi, & tuc urchar ádhmhar urmaisnech,
co tarla a mullach a droma a n-Aillén, gur' chuir a chraidhi 'na
lia dub-fhola tar a bhél. Ocus ros-díchenn Find h-é, & tuc In cenn
for cúla co Temraig, & do chuir ar cuailli bhadhbhdha, & do bhí
ann co h-éirgi gréine ós airdibh & ós innberaibh an talman. 137. Táinic iarum a máthair co h-Aillén, & tuc treas ar thoirrsi,
& do-chuaidh d' iarraid leagha dhó.
Toir-che a bainn-liaigh Amharrtha
do gaet Aillén mac Midhna
do shleigh Fiacha meic Conga
don brat bodhbdha, don birgha.
Uchán ad-rochair Aillén
táncatar a tri tonna,
atá sunn fuil a chraidhi
maraen Is smir a dhroma.
Uchan ad-rochair Aillén
sídhaidi Benne Boirche,
anois tairnic a mhaill-néill
a Boirche a bainn-liaigh toir-che.
Uch ba suairc
Aillén mac Midhna a Sléib Fuait,
cuma nái ro loisc Temair
ar gach n-ard-blaid ba h-í a chuairt.
138. Is andsin do éirghetar fir Eirenn uili um a rígh ar
faithchi na Temhrach airm a m-búi Find. ‘At-chí sin, a ri’, ar
Find, ‘cenn an fir do loisced Temair, & a fheadán & a thimpan
& a chairchi ciuil, & dar leam ro saeradh Temair cona turrscar.’ 139. Is andsin do línadh láthair leo, & do cruthaigedh comhairli,
& as í comairle do crichnaiged acu, rígh-fhéinnidhecht Eirenn
do tabairt d' Find. ‘Maith, a anam, a Ghuill mheic Morna’, ar
Conn Cétchathach, ‘(do ro)gha duit, Eire d' fhacbáil nó do lámh
do thabairt i láim Find.’ ‘(Dar mu b)réithir’, ar Goll, ‘as í mu
lámh do-bér i láim Find.’ 140. Is ann(sin tainic) a nert isin sén & isin soladh, & do
éirghetar (trí catha na) Fénne, & tucsat a lámha a láim Fhind,
& tuc Goll mac Morna rompa comad lugaiti an náire le
neach ele don Fhéinn a tabuirt. Ocus do bhí Find isin ríghi-sin, ar Cáilte, ‘no gu bh-fuair bás & aidhed a n-Aill In Bruic
a Luachair Degadh. Ocus an t-sleg do-beiri-se and laim-si, a
Ilbric, as di do-rónad an gním sochair sin d' Eirinn, & as lé fuair
Finn gach rath riamh, &
‘Birgha ainm bunaid na sleigi.’ ‘Coimhét
acut In t-sleg, a Cáilti’, ar Ilbrec, gu finnam In ticfa Lir Sidhi
Findachaid cona braithrib, do díghailt a e(oin) orainn.’
Is annsin ro tócbait a cuirn & a cupada, & do bátar ac
ól & ac áibhnes & ac urgairdiugad menman & aicenta. ‘Maith,
a anum, a Cháilti’, ar Ilbrec: ‘c(ia da tibérthar) comus In chatha
da tí Lir cona braithrib do dhíghail a eoin orainn?’ ‘Don tí
da tabradh Find comus a chatha .i. do Derg Dhianscothach
annsút. Inn gebhe de láim sút, a Deirg?’ ar lucht In t-sídhe.
‘Gabhaim cona shochar cona dhochar’, ar Derg. Ocus do bádar
amhlaid In adhaigh-sin. Ocus nír' chian dóibh ar matuin gu
cualatar seitfedach na n-ech & culgaire na carput, & glonn-béimnech
na sciath & tairm In mhór-slóig, & táncadar 'mon sídh, &
táncas asin sídh dá fhégad gá lín do bádar, & Is edh do bádar,
trí catha cródha commóra. ‘Pudhur leam-sa’, ar Aedh Minbreac,
‘a n-dingéntar annsin .i. bás & aidhedh d' faghbáil dúin, & ar
sídh-brugh do beith ag cloinn Lir Sídha Finnachaid’. ‘Nach
fedrais, a Aedh’, ar Cailte, ‘cu téit an trén-torc allaid ó chonuib
& ó chuanartaib, & In tan ghabus a bedg In búiridan daimh allaid
téit imshlán o chonuibh mar an cédna.’
6Cáilte cecinit
Ro soich tretirni tulaigh
re cuanairt con craeb tubaid,
ó ro soich buirech a bedg
re cosair conart crob-derg
142. ‘Gá comhlann as doilghe libh isin cath?’ ar Cáilte. ‘In
fer as ferr engnam do Thuathaib Dé Danann’, ar siat, ‘.i. Lir
Sídha Findachaidh.’ ‘An ní fa tucus-sa láimh In gach cath riam’,
ar Cáilte, ‘.i. In comlann as ferr do bhiath ann do frithailimh
ní léiceabh aniu re lár h-é.’ ‘Ocus caidhi do chomlann-sa
dhúin, a Dheirg?’ ar siat. ‘Gá comhlann Is doilghi lib 'na
dhegaid sút?’ ar Derg. ‘Donn & Dubh’, ar iat-som. ‘Dingébhat-sa
iat araen’, ar Derg. Ocus do éirghedar sluaigh In t-sídha
amach a n-aein-fhecht cum In catha, & ro dibhruic cách a chéli
dhíbh do shoighdibh (sith-go)rm(a) & do gháibh bega bir-ghéra
& do (laighnib) lethan-glasa; & do chuired In c(ath) ó solus-trath éirgi do ló co medón lái. Ocus do comraic Cáilte
& Lir Sídha Finnachaidh co fuilech fobartach, & torchair Lir
a crích In chomraic le Cáilte. Is annsin do gabsat an dias
deg-laech .i. Dubh & Dond dá mac Eirgi Anghlonnaig a h-Innsib
Gaid, ac coimét an chatha. Ocus Is amlaid ro chuirset an
gliaidh .i. Dubh a tosach na dírma & Donn re deg-fheithium
'na diaid. Ocus at-connaic sin Derg Dianscothach, & tuc a
choirr-mér a suainemh na sleige, & tuc urchar ádhmur don fhir ba nesa do, gur' bhris a dhruim ar dhó, & go tarla i compar cléib an
fir ba sia uaidh, gu torchratar don aen-urchur. Is ann as-bert Ilbrec:
Do-rochair Lir le Cáilte
ocus ní gním nach máidte,
do-rochair Donn ocus Dubh
le mac Eoghain d' aen-urchur.
Do mhinaigh In cath budhtuaidh
ar Lir co méit a mhor-slúaig,
ni dhechaid dhíbh don muig mhas
acht ein-triar gu n-deigh-eolas.
143. Ocus táncatar rompa isin sídh iar m-buaidh coscair &
commáidhmhe, & do gabsat nert & forlámhus ar Shídh Findachaid
asa h-aithle-sin riamh. ‘Do shleagh duit, a Ilbric’, ar
Cáilte. ‘Nír' chomadhas duit a rádh rim’, ar Ilbrec, ‘ór gin
gu beth d' arm im Lir acht an t-sleg-sin as duit-si do-rachadh,
ór comarba dílis dingbála di thú.’ Ocus do bátar teora lá &
teora adaig isin sídh iarsin. 144. ‘Maith, a anum, a Cháilti’, ar Ilbrec Esa Ruaidh: ‘cia
airm a n-derna Find creidium, nó inn derna riamh?’ ar se.
‘Do-róine ón’, ar Cáilte. ‘Cáit a n-derna & crét adbar a dénmha?’
ar Ilbrec. ‘Ag Druim n-Diamhair, risa n-abar Druim Dhá Én, ar
in Sinaind, & ba h-é adbar In creitmhe ar bíthin Findine ingine
Buidbh ro mharbh a céle féin .i. Conán, & ro mharbh cách a
céli dhíbh .i. Conán & Ferdhoman, & do-riact an Fhian co
Fidh n-Enaig, re n-abar Druim n-Diamhair isin tan-sa, & tucadh
loing-shithal bán-óir do shaigid Fhinn, & do innail a ghel-ghlaca,
& do chuir In t-uisqi eochar-ghorm im a ghnúis, & tuc a ordain
for a dhét fis, & do faillsiged fír dhó & do ceiledh gái fair, & do
faillsiged do gu ticfadh In Táilceann tabarthach re dereadh
domain, & gu n-gébadh tech ar leth Eirenn .i. Ciarán mac an
t-Saeir’. Ocus adubairt Cáilte:
Inmain ceall (bus comra)mach
bias fo eochair na h-abhunn,
(inmain fertán forba)rach
bidh anacal mór n-anum.
145. Ocus do-riacht fis an chomhraic-sin cucainn conice-sin, & do-righne Find In creidemh-sa ann & fuair nemh trit:
Mairg féinnid at-cuala In scél
ar techt duin co Snámh Dha Én,
aidhed Conáin Maeil don Mhuigh
ocus aidhed Fherdhomain.
Druim n-Diamhair
a ainm so cusna fiannaib,
Druim n-Énaig ó sin ale
d' énach Fhind Is na Féinne.
Is amra In gein berthar ann
do deoin Ruire na rochlann,
mac dingbála rígh nime
aingil ica fhurnaidi.
Bidh eisidhe Ciarán caidh
is é berthar 'san ríg-raith,
gébuidh leth Eirenn male
Mac In t-Saeir a Muirtheimhne.
Rachait faghlaidh a chille
bás obunn do ruaidh-rinne,
crochad Is riaghad gan rath
ocus iffern íchturach. Aderim-se ribh-si dhe
as fír dhamh In fháitsine,
creidim Athair ocus Mac
is Spirat Naem a n-aein-fheacht.
Sáilim flaithius ríg nimhe
as ferr iná gach fine, In rí rom-cuir ar cairdi
nim-léicfe fo bith-mairgi.
146. Do bátar isin t-sidh iarsin gu cenn cáicdigis ar mís. ‘As
mithig dúin imthecht’, ar Cáilte, ‘ór atámuit re h-athaid abhus.’
‘Bennacht Dé & dáine abhus ort’, ar lucht an t-sídha, ‘& gid
choidhche bidh áil duid beith acainn fo-ghébtha. Ocus ac sud’,
ar Ilbreac, ‘ó's imdecht do-ní, nai n-édaigi lígda lennmhaisecha, &
nái scéith & nái slegha & nái cloidim inntláis órdhaidi, & nái coin
caeimh-shelga duit.’ Ocus do thimnadar ceileabrad, & do fhácbatar
bennachtain, & rucsat buidechus, & gér'bh fada an cath-sin, ba
foidi le Derg n-Dianscothach (scarad) le(a) choicle & le a chomhalta
bhudhéin, ór nír' faide leis In lá do scar re Find & risin
Féin iná In lá-sin. 147. Táinic roimhe Cáilte In naenbhar óclach sin, & do bí a
Sliabh Cuire & a Sliabh Cairbre & a Sliabh Céide budhtuaidh
& do Chathair Daim Deirg, & nír' chian do bátar ann, co facadar
in dias niamhdha n-dath-áluinn ara cinn isin carn .i. óclach áluinn &
ríghan a com-aeisi 'na fharradh. Fiarfaigis an t-óclach scéla do
Cháilte, & do innis Cáilte a scéla dho. ‘Do mhuintir Finn meic
Cumaill dam, & Cáilte mac Rónáin m' ainm. Gá comainm thúsa,
a óclaich?’ ar Cáilte. ‘Eoghan Flathbrughaid m' ainm’, ar sé, ‘& do
shen-mhuintir Chair(bri) Lifechair mheic Cormaic dam. Ocus Becnait
Banbhrugaid ainm (na) mná maithe si, & com-aeis dam-sa & di. Ocus
as slan deich fichit bliadan duin araen.’ ‘Na(ch raibi) maithes mór-adhbhul acat-sa, a óclaich?’ ar Cáilte. ‘Ro bhói immorro’,
ar Eogan, ‘ar ní raibhi ó Es Ruaid Meic Mhodhuirn gu
Cnoc In Fhomhoraich budhthuaid, re n-abar Torach thuaiscirt
Eirenn nach raibhi finn-airghi gach re m-baile nó gach treas baili
dib acam.’ ‘Cidh ro dhíghbadh sin’, ar Cáilte. ‘Torathar táidi &
fomor fir-grána & mac mí-raith ro mhill sinn, & ro chaith na secht
tricha cét comlána co na fil nech re gabáil forba na ferainn co ro
fhásaigh uile arna n-díthugad-som, & ro dighbadh & ro airg
mhisi dano acht oct fichit find-airghi do deired mo mhaithiusa
ocum.’ ‘Cáit a m-bí In fer-sin?’ ar Cáilte. ‘Carrac comdaingin
cloichi atá rinn atúaid ar an cuan coimlethan, Is ann bhís, &
beiridh lán a luinge leis a triur muinntiri & comhlín ceithre cét
é féin, & comlín tri cét a chú, & comlín tri cét a ingen, & ní
chumngann nech ní dóibh.’ ‘Cáit a tic-sium isin cuan?’ ar Cáilte.
‘Risin m-baili aníartúaid amne’, ar Eogan. Do bádar ann re
h-edh na h-oidhchi-sin, & ro freastladh & ro frithoiledh da gach
leith iat. 148. Do éirigh Cáilte a oenar cu moch arnamhárach, & ro ghabh
a sciath & a chloidem & a dhá shleig, & táinic roime cusin
carraic n-di-thoghlaidi do thaeibh an chuain, & do bí re h-edh &
re h-athaid ann, co facuidh In curach da innsaigid, & triar isin
curach .i. madra gairbh-fhindach glas-odhar & slabrad agarb
iarnaidi ima bhrághait, & scailp ingin maeili duibhi fa cosmail
re beinn cairrgi do chéin h-í a tosach In churaig, & birga imdaingen
iarnaidi ina láim, & In t-eathach a n-deiredh In churaig,
& do gabsat cuan & calad a comfhocus do Cháilti, & do gab
gráin & egla Cáilte rompa. Adubairt an fer mór re a ingin:
‘Oslaic don choin’, ar sé, ‘& léic cum In aen-duine móir út
h-í cu ro loingi a lór-dhaethain de re n-dul ar fect & ar turus.’
Ocus ro osluic an ingen don choin, & gabus gráin & egla Cáilte
roimpi nar' ghabh riam a cath ná a comlann. Ocus adubairt:
‘Mo Dhúilium & mho Tháilgenn uaim-se an bar (n)-agaid’, ar
Cáilte. Ocus gothnait umhaidhi do bhí aigi ro di(braic rod
n-urchair di cum na con, cu tarla In dara (cenn don bhi)r isin
carput uachturach & In cenn (ele isin carput)íchtarach, cu ros-dúin
a glomar, ‘ocus do thuit asin curach (co)mad i n-domain in
mara fuair bás’ & do chuir In tonn i tír h-í iarsin.) 149. Táncatar an dias eli a tír ar amus Cáilti, & do comraicset
co dána dúrcraidech ris, & tuc an ingen .xxx. gon ó ladhair
a choisi có a urla air, & tuc Cáilte béim cloidim di gur' léic
a h-abach & a h-inathar aisdi. Ocus ro dhánaigh & ro dhíchraigh
in comrac risin b-fer mór, & do-ríne trí h-oirdne ur-granna dhe,
& ba h-í In treas ordu dhíbh, a cenn. Ocus do ben a trí cindu
dib, & tuc leis iat cum na bruidhne, co tech Eogain.
Do éirigh Eogan & muinter Cáilte, & tucsat aithne ar na cennaib-sin, & ro altuighset In gnímh, & Is Cailte co h-anmhunn étlaith. Cáilte cecinit:
I n-adhaigh a tigh Eogain
is im craide ata a beo-ghuin,
facaim Maelan Is a chú
ar In tracht, na comnaidhiu.
Marbaim Maelan Is a cú
is a ingin can caem-clú,
ó maidin co trath érgi
ro bo cruaidh ar comergi.
Gachar' shires tess Is tuaidh
don doman co mét mor-shluaigh,
ní fuaras i n-uair na a ló
a comolc na h-aidci-so.
150. Ocus ro thuitset taisi & táimnéllu fair, & tucad losa ícce da
innsaigid, & bái re h-edh caicdhighis icá leighius, co n-dernad
sleman sláin-chréchtach dhe.
‘Imthect acainn amárach’, ar Cáilte, ‘& bennacht fhácmaid
acaibh-se.’ ‘Beir buaid & bennachtain’, ar Eogan,
Ocus ro thimnadar ceilebrad d' Eogan, & táncatar
rompa assin co Tulaig na Céd, risi ráidhter Tulach Dá
Ech isin tan-sa, & do Chuillendros na Féinne budhtúaid,
& do Churrach na Milchon, re n-abar Currach na Cuan, & do
Bhoith Chnó budhtúaid, áit ar' thaispen an eicsi cenn do Lugh
Lámhfhada mac Eithlenn, & In bhaile a rucadh Colum Cille mac
Feidlimid, & do Dhoire Guill budhtúaid. Ocus ac toidhecht
dóibh dar bord In daire amach co facadar In t-aen-óclach & a
druim re cairthi comdaingen cloichi, & brat corcra corr-thurach
uime, & dealg óir isin brut ós a bruinne, & inar maeth-sróil
uime, & dá choin caeim-shealga 'sna láim, & cuanart gadar 'na
fhiadhnaise. Bennachais Cáilte don óclach, & freagrais In t-óclach
in bennachad. ‘Cia danad muinter sibh-se?’ ar In t-óclach.
‘Ní mharann ar triath ná ar tigerna .i. Find mac Cumaill’,
ar Cáilte. 152. Is annsin ro cháieasdar an t-óclach déra falcmara fír-truagha,
gur' ba fliuch blaei & bruinne dho. ‘Cia thusa amhlaid,
a óclaigh?’ ar Cáilte. ‘Do-ghén mo shlonnad duit-si’, ar
éisium: ‘Donn mac Aeda, mheic Garaid, meic Morna, misi.’ ‘Do
ba mhaith h' athair’, ar Cáilte, & adubairt:
Rob é In bríghach buan-bladach
dob é In fénnid fír-ghalach,
dob é In ghég toraid co m-blaidh
re fogail séd In domhoin.
153. ‘Maith, a anum, a Cáilte’, ar Donn: ‘in fuil sleagh m' athar
acut-sa?’ ‘Atá cidh a sciath & a chloidem’, ar Cáilte. ‘(Ar fír)
do ghaili & do ghaiscid frit’, ar Donn, ‘innis d(am an fochaind)
bhunaid umar' marbad h-é.’ ‘Indeos(at duit)’, ar Cáilte, ‘uair
isam meabruch ann’. 154. Dubh Dithre righ-fhéinnidh fhiann Osraige do mharbad dot
shen-athair-se do Gharadh mhac Mórna, & Carrac Guill do
ghabháil ar Goll mac Morna thiar, & tri catha na Féinne do
beith ac forbhaisi fair gu cenn caeicdighis ar mhís ann, & a
bheith nái n-aidchi gan bhiadh, & scithlim do dul ar a luth &
ar a lámach, & dul do Muc Smaili mac Duib Dithre anund
isin carraic, & Goll do dícennadh a fiadhnaise fhiann Eirenn,
& tuc leis In cinn d' innsaigid Fhind, & do bhí h' athair-se ag
iarraidh dligid & cora ar Muc Smaile .i. inneoch ro búi idir
rígh & óclach do tabairt dó.
Cáilte cecinit:
Adubairt nach tibhredh cóir
don Aedh Fhinngheal ba mór ádh,
acht do-béradh corp re corp
an gach olc do-rinne a lám.
155. Ocus adubairt h' athair-se coimdhilsi do lécen etorra & Muc
Smaile. ‘Do-bér-sa comha duit, a Aedh’, ar Muc Smaile. ‘Gá
coma sin?’ ar Aedh. ‘Do-bér’, ar eisium, ‘dá shleig Guill meic
Morna, & sciath Cairill í Conbroin, & corn Duibh Dithre, &
cloidem Muirinne Macha do bhí ac Goll, & muince sealga
Sigmaill, & misi’, ar Cáilte, ‘do-chuaidh lesin techtairecht’: dia
n-ebrad In láid:
Tiagat techta uainn cu h-Aedh
ráidhid risin segainn saer
ar gealladh dó, toluibh gal
co bráth nocho coimeltar.
Targa dho muinci sealga
tucad d' Finn as Síth Nennta
gan cor no a fhiadh tar cladh
nócha teit gan a mharbadh.
Targa sciath Cairill co m-bloidh
do bhidh air isin imghoin,
suairc In sét In sciath scenmdha
gráin céd ara tigerna.
Targa dho In cloidem catha
do bídh ac Muirinn Macha,
Targa fós corn Duib Dhithre
gidh do bádhus ga dhicleith,
geall caeca mogadh tar muir
atá d' ór ana borduibh.
Targa dhá sleig, monar n-glé
co crannuib ruis ro-bhuidé,
gid beg a fuili nó a loit
is marbh gach duini a tiagoit.
Ocus gé tharga-sa sain
nír' gabhsat Clanna Garoidh
ar imad a slóg 'masech
na mac mór fial-gharg fuilech.
Do faeth le Cloinn Morna moill
Findtan Ferrda a Feadhaibh Cuill,
Banbh Sinna Sciathbreac In áigh
ocus Finn Mór mac Cuáin
Sirit ar Mac Lugach lonn
a éraic ór do gon Goll
is ar Cáilte Is airm géir gloin
'sara Luachoir
(Óclach do thuai)th Temra Breag
do fer cuinnscleo re Goll n-geal,
mael-gorm 'san treas, ferdha In roinn
dar' ainm Flaithius
Firáloinn.
Dá m-beitis trí caecait mac
ag Goll gasda na n-geal-ghlacc,
nír' bo annsa le cloinn cain
ná lim-sa mo dhegh-athoir.
M' athair-si Dub Dithre dian
féinnid forusda fír-fhial,
ni chlos a écnach a cath
fa maith a lúth 'sa lámhach.
Ráidh risna feruibh ní gó
uaim ní bérat ní bhus mó,
nái cét Is a n-druim re feart
isin tulaig a tiagat.
156. ‘Ar fír do ghaili & do ghaiscid, a Cháilti’, ar Donn, ‘tabhuir
arm-gaisced mh' athar dhamh.’ ‘Do-bhér immorro’, ar Cáilte, ‘dóigh
ba fial-nár fria h-athchuingid h-é féin.’ Ocus tuc Cáilte arm-ghaisced
a athar uili dhó. ‘Tabair eolus dúin anosa, a Dhuinn’,
ar Cáilte. ‘Cia h-áirm a sire eolus, a righ-fhéinnid?’ ar Donn.
‘Do tigh Conaill meic Néill, rígh Ceneoil Conuill.’
Cáilte cecinit:
A Dhuind tabair eolus dún
gan meirg ocus gan mhí-rún,
ór atái at aenar male
tar éis h' féinne Is h' foirne.
do-chuadar as Meic Morna.
adbar bróin Is bith-dogra,
deich cét laech, ba h-edh a lín
dob é In t-oirecht gan imsním.
Adeirim-se rib-si de
bidh fír gach a ráidhem-ne,
re taeibh óir Is arcait uill
fo-ghébha sin uaim, a Dhuinn.
157. ‘Raghat-sa romat-sa annsin’, ar Donn, ‘uair derbbhráthair
mo mháthar h-é, & as é ro oileasdar mhé, & gidh aigi-sium atá
in ríghi Is acam-sa atá a tóthacht.’ Ocus do ghabh Donn a
arma & táinic roime co tech Conuill, co Dún na m-Barc. ‘Innis
scéla dhuinn, a Dhuind’, ar Conall mac Néil. Do indis Dond
mar tuc Cáilte na h-airm dhó féin & a beith ar sligid cum in
righ. ‘Do-gébhu-som sin’, ar Conall, ‘ór as do Leith Cuinn dó,
& ar a n-derna féin do maith.’ Ro thaisfen
Donn na h-airm & na h-il-fhaebair tuc Cáilte dhó. ‘Is ó deg-dhuine’,
ar In t-airecht, ‘fríth na h-aisceda út.’ ‘As degh-dhuine immorro’,
ar Conall, ‘ór ni dubhrad mac ócláich re duine budh fherr anás.’
Ocus do-riacht Cáilte reme dar Sruth na Feindi fothuaidh, &
tar Ard na Macraidi, risi n-abar Ard n-Glas isin tan-sa, & d' Fid
Mór, co facatar In dunad uaithib. Ocus mar at-conncas
Cáilte cum In dúnaid, do éirigh Conall co maithibh a
shlóigh & a mhuinntiri d' ferthain fáilte re Cailte, & suidis Cáilte
ar In carn a n-dorus In dúin, & suidhit In slúag uime. 158. Do fhiarfaig Conall do Cháilte, ‘crét ima tucadh Carn Gairbh
Daire ar In carn-so?’ Do freagair Cáilte In ceisd-sin, ór is
aigi do bhí a fis. ‘Óclach gráda dh' Find mac Cumaill do bói
ann so’, ar Cáilte ‘.i. Garbh Daire mac Aenghusa mac rígh
fer Muman andes, & ro bói ac dénam t-shelga
laithi n-aen annso, & ro bí selg taidiur taibs(en)ach aigi,
& ro marb tri chaeca dam & tri .l. muc & tri .l. eilit,
& at-conncadur lucht In tíre & In fheraind sin, & ro lingset chuice,
& rucsat a fiadach & a t-shelg uaide, & atorchair tri cét óclach
leis ac breith a t-shelga uada, & ro iadsat lucht In tíre uimme, &
do-rigned ubhall im rendaib de, & ro marbad h-é, & do-riachtamar-ne
tri catha na Féinne da dighailt, & do falmaigemar in
chrich & In ferann, & ro marbsamar trí ríga In tíre, & ro éladar
drong aile a n-ailenaib, conar' fhacamar acht beccan díb gan
marbad.’ Ocus adubairt Cáilti:
Marbad Gairb Daire issin traig
lé Cenel Eogain imlain,
marb-sum coeca laech malle
sunn a n-díghail Gairb Daire.
159. ‘Ocus Is sé atá issin charnn-so cona arm-gaisced, & Is aici
ro bói slabrad Logha meic Eithlend ro bíd ac comet braiget
Mac Miled & Tuaithe Dé Danann aici.’ 160. ‘Ro bad maith lind’, ar Conall, ‘na h-airm & na h-il-fhaebair-sin d' fagbail.’ ‘Mad maith let’, ar Cailti, ‘tochailter In carnn
anocht.’ ‘Ní h-ed’, ar Conall, ‘acht tochailter amairech h-é, uair
adhaig ann, & ól & áibnis do-gentar acaind anocht.’ Ocus tangadur
rompo issin m-bruidin moir, & tucad Cailti cona muintir
í tech n-derrait n-diamair, & ro frithailed iat commaith, & Is sí
bá ban-cheili do Chonall, Bé Bhind ingen Muiredaig meic Fhínnachta,
ingen ríg Connacht. ‘Maith m' anam, a ingen’, ar Conall,
‘cid fata gairit bes Cailte abhos, tabair proind deich cét cach
láe dó, & cuirter ocht fichit bó a fér-gort gabala ina chomair,
& a m-blegon cach n-áidchi dó, & In nech do-berthar do as &
do lemnocht uaithib a tabairt dó’.
Ocus ro badur ann re h-ed na h-áidhchi-sin co tainic lá
cona lan-shoillsi arnamairech, & ad-rachtadur ann dochum cairnn
Gairb Daire, & ro tochlad In carnn, & frith Garb Daire ann cona
arm-gaisced, & frith slabrad Logha meic Eithlenn ann, & frith
in sciath imlan amal tucad ré thaeb h-é, & tucad na h-airm
imshlán anís, & tucad In cend & In fer fa mó no bith
issin tulaig-sin do thoilled ina t-shuidhe ar lar chind ind ócláig-sin. ‘Is mor In cend, a m' anum, a Chailti’, ar Conall. ‘Is
mor’, ar eissim, ‘& Is maith In tí ar a raibe’, ar Cailte, & tuc
Cailte na h-airm-sin do Chonall, & ro bói In slabrad aici féin
da thabairt do naem Patraic, & ro muired In fert 'ar sin, &
tancatar sun anund iarsin, & ro batar re teora la & re teora
aidchi and. 162. Is annsin ro fhiarfaig Conall Mor mac Neill do Chailti:
‘Atá ailén ar In muir-sea ar comair amuig & dúnad ann &
annlacud mor annsein, & ní fhetamur crét da fuil.’ Ocus Is ann
sin ro cháiestar Cailte ica cloistecht-sin. ‘Ar fír do gaile & do
gaiscid riut’, ar Conall, ‘tarra-sa linde da fhechain.’ ‘Dar mo
breithir ám’, ar Cailti, ‘is sé-sin In tres inadh a n-Eirinn nar'
b' áil lium-sa do fheicsin tar éis na muintire moiri maithe ro bói
ann, & gid ed rachat let-sa amairech ann, a Chonaill’, ar Cailte. 163. Ro badur ann co tainic lá arnabarach. Ad-racht Conall
& a ben & sluaig In baile uile, uair fa h-irgairidugud menman
& aicenta leo eistecht re Cailti, & tangadar
réompa chum In dúnaid anunn, & ro t-shuidestar Cailti
ar In firt ro bói issin dúnad, & .iiii. .ix. traig do Chonall i fat
in fherta & ocht traigthi .xx. ina leithet. ‘Maith m' anam, a
Chailti’, ar Conall, ‘ní h-inganta lium-sa ní da facca riam ina in
fert-sa, & indis duind ciasa fert so?’ ‘Ader riut a fhírinde’, ar
Cailte, ‘.i. fert In cethramad ben Is ferr ro laighestar lé fer a
n-aen-aimsir fria.’ ‘Cia na ceithri mná sin?’ ar Conall. ‘Sadb
ingen Chuind Chétchathaig’, ar Cailte, ‘& Eithne Ollamda ingen
Caithír Moir, & Ailbe Gruadbrec ingen Chormaic, & ben in
lectha-so .i. Berrach Brec ingen Chais Chuailgne, ingen rig
Ulad atuaid, ban-cheile grádach Fhind meic Cumaill, & má ro bói
maithius imarcraid a mnái díb-sin Is inti-si ro bói, & Is ana
tigh do bith In t-áighi ollaman ó luan taite t-shamhna
co taite n-imbuilg, & a rogha dó imthecht nó beith acon muintir
ossin amach, & In duine nach faghad a daeithin airm no etaig
do-bered si do a daeithin o ladhair a choissi co urrla.’ ‘Adhbur
a h-aidheda?’ ar Conall. ‘Ata lim-sa duit’, ar Cailti .i. mathair
& athair Guill meic Morna ro ailestar h-í, & ní raibe do chomalta
mná acco-som acht h-í, & ro cuindig Find ara h-athair h-í
.i. ar Chas Chuailgne ríg Ulad. Ocus adubairt nach tibred
d' Fhind h-í munbad deoin le Goll mac Morna, & siris Find ar
Goll a chomalta, & adubairt Goll: ‘Fuil coma ara tibar-sa duit
h-í’, ar se, ‘.i. gan a léicen tre bithu’, ar Goll, ‘& a beith don
tres mnái accut, & gan a h-éra um ní da cuindigfea ort.’ ‘Do-bér-sa
sin duit-siu uile’, ar Find, ‘uair Is maith In ben.’ ‘Cia
bus chuir duind?’ ar Goll. ‘Do ragha cuir duit’, ar Find, & tuc
Find a tri comaltada féin ac coraigecht fria .i. Daigri &
Garad & Conan. Ocus do bói ac Find co ruc tri meic dó .i. Faelan
mac Find & Aed Bec mac Find & Uillind Faeburderg mac Find,
& do bí 'na mnái grádaig ac Find nóco n-dechadur a comaltadha-si .i. Clanna Morna ar foghail & ar dibeirg ar Fhind, & deich cét
ar .xx. cét óclach a lín. Ocus adubairt Cailti:
Is eol dam In lín atat
Clanna Morna na mor-bárc,
ocus gar aírem na fer
tar cach múr, tar cach maigen.
Deich cét ar fichit cét ann
do Clannaib Morna miad clann,
cóic cét déc ó sin amach
lín a ríg Is a taissech.
164. Lodur maic Morna co Daire Tharbgai i cuicid Connacht, &
rucadur tri catha na Féine orro ann resíu deirgedar assa longport
amach, & ro thuitset .u. fhir déc dighraisi deg-armacha do
Macaib Morna issin Daire. 165. Is annsin ad-racht In milid mor-chalma .i. Goll mac Morna,
& tuc sciath tar lorg doib, & nír fhétsamar a bec doib o sin o
ro gab Goll a sciath fair. Ocus do-ronsat Clanna Morna comairli
gan nech issa caradrad do biad fria Find, & frissin Feinn
do léigen cen marbad uile, & Is se thuc In chomairli-sin .i.
Conan Mael mac Morna, uair ba trotach airechta, ocus ba deabthach muintire, & ba h-imchassaidech sluaig
& sochaide. Tangadur rompo Meic Morna conice In faichthe
fér-glais seo, & do badur 'ca rada créd do-géndais re Berraig
Bricc ingen Chais Chuailgne .i. re comalta bodéin, & adubradur
coma do tabairt di .i. a seoit & a maine & a h-indmusa do
breith di lé, & Find d' fhacbail, & nach bad ecail lé ní cen no
beidis-sim béo. ‘Truag sin ám!’ ar Berrach, ‘inn é m' olc-sa
do b' ail lib do dénam, a chomaltada craide?’ ‘Is sé immorro’,
ar siat, & adubairt-si: ‘Nocho treigiub-sa mo cheile & mo chóem-lenann
& mo chét-muinter .i. Find mac Cumaill ríg-fhéindid Fiann
Eirenn & Alpan oraib-si etir.’ Ocus do eirgedur Meic
Morna In cath-grinde ro badur chum In baile, & tuc cach a
lám i l-láim a chéili immon m-baile, & do chuiredar teindte
cacha slessa issin m-baile. Ad-racht In rígan rosc-lethan &
.xxx. da bantracht lé assin baile amach, & do-condairc Art
mac Morna h-í do scemel In dúnaid ac dul ar In n-geltracht n-gainmidhe amach chum a luinge, & tuc a chorr-mér a suainem
na sleige & tuc rót n-urchair di, & at-chualaid In rigan fidhrén
na sleige, & impais a h-aighed rissin sleig co tarla ina h-ucht
& ina h-urbruinde di h-í, cor' briss a druim ar dó & co fuair bás.
Ocus rucad suas 'arsin léna muintir féin h-í 'ar n-argain in
dúnaid, & ro h-adhlaiced h-í issin dún, & Is h-í atá issin firt-sa,
ar Cailte. Ocus adubairt Cailte:
Berrach Brecc
ingen Cais Chuailgne nir' cert,
robo rigan fhuilt buide
ocus dirma deg-duine.
Do marbad h-í ar In tráig
dob é-sin In gnim nar' thlaith,
do-radad teine 'na dún
rob í In fogail gan mí-rún.
Tri cét sciath ina tigh tall
tri cét brandub Is fidchell,
is tri cét bleide ré h-ól
risa tabartha derg-ór.
Ni ro h-ér sí duine riam
uair fa maith a cruth 's a ciall
in bail i tá a lecht co m-blaid
risa raiter Fert Berraig.
Berrach.
166. ‘Ocus atá fuibh-si sunn’, ar Cailte, ‘in ben issa fert & isa scela-sin.’ 167. Ocus at-racht Cailti iarsin, & tuc lám rissin m-baile bothuaid,
& tangadur cach ina diaid, & tuc a lám ar lia cloiche ro
bói a slis In dúnaid amach, ocus ‘a firu’, ar se, ‘gabaid leith-chenn
na cloiche & léicid dam-sa In cend aile.’ Ocus tangadur na sluaig
da indsaigid, & nír' fhetsat ní di. ‘Cait a fuil’, ar Cailti, ‘Dond
mac Aeda meic Garaid?’ ‘Sund’, arse Donn. ‘Eírig’, ar
Cailti, ‘am aghaidh, ór mac curad & cath-miled thú, & da faghaind
étail fan cloich, do-béraind a trían duit.’ Do eirgetar
araen do h-indsaigid, & tucsat sreng-tharraing bodbda urri, &
do tharraingset co lonn & co lan-laitir, cor' chuirset ré lar &
re lan-talam h-í. 168. ‘Ad-rae buaid & bennacht, a m' anam, a Duind’, ar Cailti,
‘is ferr dam do chungnum amain ina cungnum muintire Conaill
uile. Ocus cáit a fuil Conall & In rigan & Donn?’ ar Cailti.
‘Sunn’, ar siat. ‘Eirgid issin n-uaim anunn’, ar
Cailte, ‘ocus atáit tri dabcha inti .i. dabach oir & dabach
aile lán do cuachaib & do chopanaib & do chorrnnaib inti, &
dabach lán d' airgget, & na tabraid dona sétaib dam-sa acht mad
in Cráeb Glasach .i. claidem sliasta Find, & escra láma Find,
co tucar do Patraic iat, uair ata tri .l. uinge d' ór & tri .l.
uingi d' airget & tri .l. gem glainidhe ina chomecor.’ Ocus do-cuadur
a triur issind uaim, & tucsat a n-airi léo do cach maith
díb-sin, & téit In sluag uile isin n-uaim & tucsat a lór-doethain
léo, conach raibe fine nonbuir dib gana n-daethin d' ór & d' airget. 169. Is andsin tainic a charpat chum Conaill. ‘Eirg issin
carpat, a Cailti’, ar Conall. ‘Ricim a les’, ar Cailti, ‘uair is
scithech mé isin airechtus’. Ocus do-chuadur issin carpat.
Do greis Conall brod forsin echraid, & do-chuadur siar co
Tráig Conbice, & do fhiarfaig Conall: ‘Cid fa tucad Tráig Chonbice
ar In tráig seo, a Cailti?’ ‘Ní ansa’, ar Cailti. ‘Cú
grádach do boi ac Find .i. Conbec a h-ainm, & In fiad risa
licthea h-í ní fhaghad a dín a n-Eirinn, noco tabrad a cend
chon & gilla fhiann Eirenn, & nír' loigh cú a n-aen-lepaid ré
Find riam acht h-í, & Is ann so ro báid Goll mac Morna h-í,
& do chuir tonn tuile annso fo thír h-í, co fuil fan carnn n-glas
at-chi a cind na trága’. Cáilte cecinit.
Truag lem oidhed Conbice
Conbec ba lór a gloine,
ni fhacca bud chrob-glici
a n-diaid muici ná oighe.
Soeth lium oidhedh Conbice
Conbec In gotha gairge,
ní fhacca bo chrob-glicci
ic marbad doim na h-airde.
Bid saeth lem 'ga forngaire
os tonnaib arda uaine
a h-oidhed bá comraime
a bás Is lor a truaigi.
Truag lem.
170. Tangadur reompo co Dún na m-Barc ind aídchi-sin, &
iarnamairech adubairt Conall re Cailti: ‘ata druim annseo i
comfhocraib duind .i. Druim Náir ainm In droma, & ata mucc
ann, & ní fhetait coin na dáine ní di.’ ‘Ro bádus la’, ar Cailti,
‘& rob fiadaigi maith muici mé, & cáit a fuil Donn mac Aeda
meic Garaid?’ ar Cailti. ‘Sunn’, ar Donn. ‘Gab t' airm & denam
d' fhiadach na muice In lín Feinde atámait’. Ocus ro gluaissidur
rompo & tangadur issin druim anund, & at-chonncadur in
mucc ann & .ix. fiacla asa carbut uachtarach &
náe fiacla assa carpat ichtarach, & ro screchastar In mucc ic
faicsin na con & na fer mor, & ro gab gráin & ecla iat-som
roimpe. ‘Lecar etrum-sa & In mucc’, ar Donn, ‘& Is cuma mo
betha no ma bás’. ‘Aiscid churad chuingi’, ar Cailti, & do indsaig
Dond In mucc, & ac drud don muicc chuici tuc Cailti
sádhud don t-shleig inti co rainic on oscail có cheile di, & fuair
in mucc bas léo mar sin, & nír fhetsat a breith assin nó co tainic
sluag Conaill uile ara cend, & tucad i fiadnaissi Chonaill h-í.
‘Is mor In mucc’, ar Conall. ‘Is fir’, ar Cailte, ‘uair Is sí
sin In Muc t-Shlanga, & Is immá leithéit-sin tainic (olc) Cloinni Morna & Cloinni Báiscni.’
Ocus nír' chian (ro batar ann co facatar) in
móirsheiser gilla mór cucu. ‘Can asa táncabair, a ógu?’
ar Conall mac Néill. ‘Táncamar’, ar siat, ‘ó Phádraic mac
Calpuirn & ó Oisín mac Find & o Dhiarmaid mac Cerbaill ar
do cenn-sa & ar cenn Cáilte.’ ‘Ní h-éiter lim-sa dhul ann aniu d' éis
mu shealga, & éirigh-se ann, a Conuill’, ar Cáilte, ‘& beir let na
h-aisceda út .i. In t-eascra do bhí ac Find do Phátraic, & in
Craebh Ghlasach, claidem Find, do Diarmait mac Cerbaill do
rígh Eirenn, & In muc do marbad ann do ríg Eirenn, ós as í-so In Mhuc Shlángha, & co faicit cách í & gu roinne rí Eirenn
dóib h-í idir mhaith & saith.’ Do-rónad uili mar sin, & tucadh
in cloidem i láimh Duinn mheic Aedha meich Gharaidh mheic
Mhorna. ‘A sochar & a dochar In chloidim ort, a ghilla’, ar
Cáilte, ‘no gu ria co rígh Eirenn.’ Ocus tuc Conall féin in
t-eascra leis do Phátraic, & tucsat na moghuid an muic leo,
& lotar rompa co ráncadar Cnoc Uachtair Erca, re n-abar
Uisnech isin tan-so, i m-Midi medoin do ló. Ocus
'ar rochtain dóibh ann Is ann do bhói Pátraic i Mullach Uisnig,
& Diarmait mac Cerbaill ara láim n-deis, & Oisin mac Find ar
a láim clí, & Muiredach mac Finnachta rí Connacht fora láim-sein,
& Eochaid Leithderg rí Laigen ar a láim-sein, & Eoghan
Derg mac Aenghusa, rí dá cóiced Muman, ar láim rígh Eirenn. 172. Táinic Conull mac Néill iar sin & tuc a cenn a n-ucht Pátraic,
& do shlécht do. ‘Tar sunn, a Chonaill’, ar Diarmait. ‘A bh-fiadhnaisi
Pátraic biat’, ar Conall, ‘gurab é bias ós mu cinn a
nim & a talmain.’ ‘Rígi uaim-si duit’, ar Pátraic, ‘ocus tricha
ríg dot shíl a ríghi. Mo cathair & mh' abdaine duit fós, &
in neoch fo-ghébh o chóic oll-choicedhaib Eirenn do chaithimh acat.’ 173. Tuc Conull an t-eascra óir i láimh Pátraic. ‘Do chara
féin, Cáilte mac Rónáin, tuc In aiscidh-sin duit’, ar Conall. ‘As
cara, dar mo bréithir’, ar Pátraic. Ocus tuc Pátraic secha i
láim ríg Eirenn é, & do bhí rí Eirenn ica fhégad co fada, & adubairt:
‘Ní facamar riam sét budh ferr iná In t-escra, & dégha
let, a Oisín, cia ica raibe’. ‘Acam athair féin’, ar Oisin, ‘ac
Find mac Cumaill. & tuc do bain-chéli dho é .i. Berrach
Breac ingen Cais Cuailgne. As í ro marbhsat Meic Morna
ar In foghail, & Is deimin leam-sa’, ar Oisín, ‘in tí
fuair so co fuair se In sét eli as ferr do bí a n-Eirinn ná a
n-Albain(.i. in) Craeb Glasach, cloidem Find.’ ‘Atá acam-sa
sunn’, ar Conall, ‘(do rí)g Eirenn & Is maith In aithne tucais.
Érigh, a Dhuinn, & tuc In cloidem do rígh Eirenn, ór Is do
tuc Cáilte (é. Ocus tuc In gilla) In cloidem i l-láim Oisín, & ba
lán glac Dhuinn do dornchla In chloidim’. ‘Ingnad
lim’, ar Oisín, ‘do glac do línadh don chloidem, ór nír’ lín
glac riam acht glac fhir do Cloinn Bhaiscni nó do Cloinn Mórna.
‘Can duit a gilla?’ ar rí Eirenn. ‘Donn mac Aedha, mheic
Garuid, meic Mórna mhisi.’ ‘Dar mu bhréithir’, ar Oisín, ‘do
bo mhaith h' athair & do shen-athair.’ Ocus tuc an cloidem i l-láimh
rígh Eirenn. ‘Caidi dece an cloidhimh, a rí Eirenn?’ ar
Donn. ‘Cá dece shire?’ ol In rí. ‘Rígh-féinnidhecht Eirenn amail
bái ag derbbhráthair mo shen-athar.’ ‘Madh cet le h-Oisín &
le Cáilte’, ar rí Érenn, ‘ragaid dhuit.’ ‘As ced
ámh’, ar Oisín, ‘ór Is é mu chet-sa cet Cáilti, ocus as duthaig
do Dhonn h-í, ór ro ghabsat secht rígha uime rígh-féinnidhecht
Eirenn & Alban.’ ‘Is amlaid do-beirim duit h-í’, ar an rí, ‘gan
chís gan chánachus óir ná aircit do tabairt duit aisdi, amail
tucad do gach rígh-fhéinnid romut, acht comus sealga & fiadaigh
Eirenn duit.’ Ocus do ghabh-som cuir & tennta ann sin, &
do bhí secht m-bliadna fichet a rígh-fhéinnidhecht Eirenn &
Alban no gur' mharbh Dubh mac Dolair a cath Cuire thall a
n-Albain h-é. 174. Tucad iarum In mhuc a fiadhnaisi rígh Eirenn. ‘Ac sin’,
ar Conall, ‘in muc ro mharbh Cáilte & Donn, & tuc Cáilte
duit-si h-í da roinn ar feruibh Eirenn ar dáigh cumad coimhdhi
dóibh a cuid don Muic Slangha do rochtuin dóibh.’ Ocus do
roinn rí Eirenn In mhuc dona .u. cathaib fichet bátar fir
Eirenn i n-Uisnech gur'bhat subaigh so-brónaigh uili iat. Ocus
ba h-í-sin Muc Shlángha déidhenach do roinned idir feruibh
Eirenn. 175. Is andsin adubairt Conoll Mór mac Neil re rígh Eirenn:
‘Cá breth Is áil let-sa do breith ar Cháilte da tí dot innsaigid?’
‘Proinn deich cét óclach dho’, ol In rí, ‘& ocht fichit bó do
chur i fér-ghurt gabhála & a loim do thabairt do digh doib
ré loigi & dá chomalta, dh' Oisin.’ Ocus do bátar
ann In adhaigh-sin co h-arabárach.
176. Dála Cáilti immorro, do gabadh eich Chonuill do, & do
h-innleadh a carpat, & táinic roime i fos-mhullach Sléibi Fuait,
& do Chaerthenn Ban Finn, re n-abar Caerthann Cluana Dá Dhamh,
& d' Ard In Ghaiscid atúaid, frisi ráidhter Fochaird Muirthemne,
bhaili a n-derna Cú Chulainn In foicherd gaiscid ar sluaiged tána
bó Cuailngi, & d' Áth na Car-pat budhtúaid, re n-abar Áth Guill,
& d' Echlaisc Ech Con Culainn, re n-abar Lighi In Léith Macha
(iter Dún Dealgain & muir, & do Slíab na Com risa ráidter)
Slíabh Bregh. 177. As í-sin aes & uair ro ghabh (íttu Diarmait) mac Cerbaill i Mulluch Uisnigh, & maithi bh-fhear n-Eirenn 'na
fharrad ann, & do fhiarfaig In raibhi uisce a com-fhocraibh do. ‘Ní
fhuil’, ar cách. Do-chuala Oisín sin & at-bert: ‘Sithal damh’, ar
sé, ‘co n-dechuinn d' iarraidh uisci.’ ‘Gilla leat’, ar Diarmait.
‘Ni thicfa gilla na óclach’, ar Oisín. 178. Ad-racht Oisín & do chuir In cairci frith-roisc
for a lurg co nach facad nech a longphurt fher n-Eirenn é, & ráinic
d' innsaigid na tiprat .i. In Findfhleascach tipra Uisnig, & ó
thucadh cath Gabra ní fhuair nech d' feraibh Eirenn h-í co sin.
Ocus ráinic Oisín co grian-tracht an tobair, & at-connuic na h-ocht
n-éicne áilli eochair-breaca ann, ór do bí do dhiamhair an inuid
nar' ecal leo-sum ní ann, & benais ocht n-gais bhiroir & ocht
n-gais fothlachta, & tuc In t-sithal fón tiprait, & tuc lais na h-ocht
m-bratáin beo ac baeith-léimnech isin t-sithail & na gais birair &
fhothlachta ar a h-uachtar, & táinic roime co h-Uisnech amlaid-sin,
& tuc In t-sithal a fiadnaisi rígh Eirenn, & ba h-ingnad le cách
sin, & do théiged glún Diarmada a m-bun gach gaisi díbh. ‘A
roinn-sút ar dhó’, ar Diarmait, ‘& a leath do Phátraic & a leth
aili dúinne.’ ‘Ní h-amhlaid’, ar Pátraic, ‘ór lia dáibh-si, & roinnter
ar trí iat, & tabar a trian donn eclais, ór as i-sin a cuit féin.’
Ocus do-rónad amhluidh. ‘Maith, a rí Eirenn’, ar Pátraic, ‘ná
benudh In dias út do chuid nimhe dít-sa.’ ‘Cidh é-sein, a naem Pátraic?’
ol Diarmuid. ‘A mhéd do-beiri dot uidh iat’, ar Pátraic. 179. Dála Cailte immorro, indister andso: do-riacht-sein co faithchi In Brogha atúaid, tar Linn Féig ar Boinn
bhán-tsrothaig, & lámh des re Cnoc Tlachtgha, & lámh clé re Cnoc
Tailltenn ingine Magmóir, & a Rót na Car-pat suas i Mullach
Uisnigh bhaile i r-rabhatar firu Eirenn. Toirlingidh Cáilte isin
aenach, & táinic mara raibhi Pátraic, & táirnes do & tuc a chenn
a n-ucht Pátraic. Éirghis ath-laech do muintir Phátraic roime
.i. Mu Chua mac Lonáin. ‘Maith a anam, a Cháilti’, ar Pátraic,
‘innis dúin cuich é Mu Chua.’ At-bert Cáilte:
(Mu Chua) mac Lonáin na lenn
meic Senaigh arnach saighfem,
meic Aenghusa In greaga ghuirm
(meic Mughna,) meic Blait breac-duirn.
Meic Aedháin, meic (Blae Aeda)
meic Fhergais, meic Chinaetha,
meic Fiachach, (meic Airt don Muigh)
(meic) Muiredaig meic Eogain.
180. ‘Crét fuil acum-sa’, ar Mu Chua, ‘acht do chuimnigud-sa
a n-ocht trathaib na h-Ecailsi?’
‘Alléra anís ar mo ghualainn-si, a Cháilti’, ar Diarmait,
ac a gabail ar leth-laim. ‘Ní fer gualann rígh mhe’,
ar Cáilte, ‘acht fer fiadhnaisi rígh, ór mac óclaich mhé, & is
ferr In té atá ar do ghualainn innú-sa.’ ‘Dom bréithir fris’, ar
Oisín, ‘nach ruc ben a com-aimsir frit a n-Eirinn neach dar'
chóir a rádh gur' ferr é fein iná thusa.’ 182. Is annsin ro fersat fir Eirenn fáilti re Cáilte, & ferais in
rí fáilte fo trí ris, & tuc Cáilte teora póc d' Oisín, & suidhis ar
a leth-láim. Lán duirn do bhiror & fothlacht búi i láim Oisín tuc a
láim Cáilti. Biror & fothlacht na Flesce so, ar Cáilte, ‘& In fuaruis
iasc innti?’ ‘Fuarus ocht maigre’, ar Oisín, ‘& atá In t-ochtmhadh
maigre acainn araen díbh.’ ‘Dar mo bréithir’, ar Cáilte, ‘ní roibhi
mo chuit-se riam i l-láim mná ná fhir budh annsu lim innái-si.’ 183. Is annsin tuc Cáilte a láim a comraidh a scéith, & tuc
slabrad línidi Logha meic Eithlenn ar lár 'na bh-fiadhnaisi. ‘I
Carn Gairb Daire fuaruis In slabradh, a Cháilti’, ar Oisín. ‘As
ann co deimhin’, ar Cáilte. Ocus tuc Cáilte do rígh Eirenn
in slabrad, ocus .u. catha fichet búi In slúag, & do thicedh 'na
timchill & ocht cét óclach do thoilledh ann, & dúnad ar In cét-fer
dhíbh, & gan comus a osluicthi no gun-oslaici In cét-fher. 184. Is and adubairt In rí: ‘Maith, a Cháilti, ba maith In cethrar
bátar a n-Eirinn a n-aen-aimsir .i. Cormac mac Airt & Find &
Cairbre Lifechair & Oisín.’ ‘Ba maith In t-óclach Cormac’, ar
Cáilte, ‘&dob aithnid do chách maithes Finn.’ Ocus at-bert Cailte:
Da tísadh fo breith dála
a mhac cuigi 'sa náma
ba do maithib líne dhó
eturra ní bérad gó.
185. ‘Ocus, a Cailti’, ar Diarmait, ‘inar' fherr Cormac iná Find &
inar' fherr Cairbre iná Oisín?’ At-bert Cáilte:
Dar In Rígh fhuil ós mo chinn
nír fherr Cormac iná Find,
's nír' mesa Oisín co m-blaidh
iná Cairbre Lifechair.
186. Is and do fhiarfaig Eochaid Lethderg, rí Laigen, do Cháilti:
‘Crét fo-dera d' Finn & don Fhéinn gan In péisd adbal-mór
atá acainn a n-Glenn Ruis Enaigh do mharbad sech gach n-arracht
eli dar' dhíchuir sibh a h-Eirinn?’ ‘Is ed fo-dera sin’, ar
Cáilte, ‘in ceathramad rann d' inchinn Mes Gedra h-í, & ro sluic
in talam ann h-í co n-derna peisd adbul-mor di. Ocus ní raibhi
a n-dán dúinne a marbad no gu toirsedh an Táilcend & deiscibul
da mhuintir chenglus d' aen-shifinn luachra ar deiredh na h-aimsiri
h-í, & biaidh isin cengal-soin co tí In b(ráth).’ ‘Cidh uma téígdis
an Fhian da marbad féin (& do mharbad a con) ar an loch-sin
don phéisd?’ ‘Leannán sídh(e) do bói
ac Find’, ar Oissin .i. Uaine ingen Moduirnd, & tuc Find éra
tochmairc furri ar a immat d' ilreachtaib a téiged sí, uair ní raibe
bethadach na téighed sí 'na richt, & tangadur ind Fhiann laithe n-aen
ar In carnn os chind In locha-sin, & tainic In fiad amach ar in
loch, & do lenamar-ne ar In loch h-é, & do eírig In peist duind,
& do marb cét cú & cét fer accaind, & Is annsin do iarfaig
Cailte do Fhind: In lind tuitfis In peist, & mased co cuirmis ria
& co n-dighlamais ar muintir furri. Ocus tuc Find a ordain fa déd
fis, & ro faillsiged fír faistine dó, & ro ceiled gae fair ann,
& adubairt In laid:
Glend Rois Enaig, bid fir dam
bid bind guth cluic ann nach than,
gé beth fó damaib ruada
robsat ili a ard-buada.
Ro gab In doinend dubad
ni soinend acht ar selaibh,
do gab In talam trochull
do gab cochull cend n-enaig.
Enach feinde fadb fulaig
im-rulaig garb re conaib
siat srotha elta enaig
rian tregain ter-chtha trogain.
Crotholl Feinne fuath curraig
os duillib ruada rindib,
sceo gaithi céo tar rindib
os rengaib leabra ar lindib.
Coscrach at-chiu-sa an muirbich
rosc dercain brath tar buidnib,
taeb-úaine taithnem taidlech
biaid Cáemgin ga m-bia cuibrech.
Muirbech lonn Locha h-Enaig
tonn 'na degaid ad-raigi,
sissi ac slaidhi na Féinde
óig na Feinde 'ga slaide.
Deich m-bliadna ar da bliadnaib
a h-ocht riagail ar relaig,
ar da cét deg sét saíre
gusin áine ro genair.
Loch n-Enaig adhba elad
scith cen fhianna 'na fharrad,
tailgind contagfat uime
badh binde chanfat aille.
Loch n-Enaig adhba ela
dind m-bera itir da m-broine.
enach trogain blái théite
otá In chéiti có 'raili.
Glend Enaig itir da t-shliab
iss é Is áille at-connarcc riam,
Abhand Da Loch ar a lar
iss é lán don leith aniar.
Bidh adhba ailithrech uar
bid adba trén ocus truag,
bid adhnacht rig cend a cenn
ticfa Cáemgein issin n-glenn.
Glenn.
187. Ní h-éitir a indissin na a aisneis neoch ro indisstar do
denam dóib féin do mor-gnimaib gaile & gaiscid & do maithib
na Féine, re táeb dind-senchais cach cnuic & cach fheraind ro
fhiarfaigetar fir Eirenn díb. 188. Is ann sin tainic Tamun Trénbrugaid mac Tréin
.i. flaith-briugaid cétach comramach do ríg Eirenn .i. tri. l.
fer mor ina fharrad & faideran fír-gorm im cach fer díb &
fedana find-uma isna brataib os a m-bruindib
& leinti lígdha lán-gela umpu, & tri .l. gabal-lorg ina lámaib,
& ro bennaigedur do ríg Eirenn & fregrais In rí iat. ‘Atá
fled mor acaind duit, a ríg’, ar siat ‘.i. deich fichid dabach
do midh, & deich .xx. dabach do chuirm glain gabaltaig cona
daeithin do biadaib ilarda écsamlaib léo’, & tucsat In biad &
in lind léo don ríg. Ocus do fhiarfaig rí Eirenn d' Oissin: ‘in
a n-aen-tech re maithib Eirenn rachtthaisi nó In tech óil & aib-niusa
ar leith bes accaib?’ ‘Ar cuit bíd & lenda duind
ar leith’, arsi Oissin, ‘uair ní lucht comdíne na comaimsire
duind na daíne anois.’ ‘Cá lín atáthi?’ ar rí Eirenn.
‘Da naenbur’, ar Oissin ‘.i. nonbur dam-sa & naenbur dom
chomalta, do Chailti.’ ‘Fiche dabach cona n-daeithin bíd doib’,
ar rí Eirenn. ‘Maith a rí’, ar Cailti, ‘na cutrumaig-siu sind
do bíud nó do lind chaichi, uair In tan do-berthea deich n-dabcha
dam-sa, .xxx. dabach b(ud) chóir d' Oissin’, Ocus ro chaithedur
ind adhaig-sin co subach so-brónach, co tainic la cona lan-shoillsi
gan uresbaid bíd na dighi forro. 189. Ocus do cuired a phupall tar rig Eirenn issin tulaig
thonn-glais In lá-sin, & nír' léiced ach rígdamna issin pupaill,
& tainic Patraic cona chleírchib issin darna leth don phupaill, &
nír' léiced acht esgob & sacart & mac ochta rig nime & talman
issin leith i r-roibe Patraic. 190. Suidhis Oissin i fiadnaissi Pátraic & Cailti i fiad-naisi rig
Eirenn. ‘Cia accaib as sine?’ ar rí Eirenn. ‘Missi’, ar Cáilti,
‘uair .x. m-bliadna .xx. do bo th-slan dam In tan rucad Oissin & .uii.
m-bliadna déc dó am leapaid-sea, & as mo thigh ro gab feind & foirind.’
IS ann sin do fhiarfaig rig Eirenn: ‘cá lín do rígaib Eirenn
leis a tucad ferann don Fheind?’ Fregrais Cailti sin, or do bói
a fhis aice .i. ‘Rí ro gabusdur Eirinn .i. Feradach Fechtnach,
& da badur da mac aici .i. Tuathal & Fiacha a n-anmanna, &
fuair Feradhach bás, & do roindset a da mac Éire eturru .i.
seóit & maine & indmusa & buara & bó-thainte, a failgi & a
fornasca, a n-duinte & a n-dingna & a n-deg-bailti don darna fer;
a h-alla & a h-indbera, a mes & a mor-thorad & a h-éicne
aille eochur-breca & a fiadach don fhir aile.’ ‘Cait a n-dernnsat
in roind-sin?’ ar rí Eirenn. ‘Immon cnoc-so ara fuilmid inar
suidhe do roindset da mac rig Eirenn eturru.’ ‘Ní samlaithi
in da roind-sin’, ar maithe fer n-Eirenn. ‘Cé díb roind bod
ferr lib-si?’ ar Oissin ‘.i. a fleda & a tighi & a maithius archena
issin darna roind dib, a feda & a fassaigi, a selg & a fiadach
issin roind aili’. ‘In roind ba messa díb’, ar Cailti, ‘dar lib si
is sí ba ferr linde.’ 192. ‘Ráid & indis a fhírinde-siut, a Chailti’, ar Oissin,
Oissin cecinit
Raid a Chailti cid dia fuil
mor eolus ré iarfaigid,
cét-roind Eirenn leth ar leth
do cach crich fil um Uisnech.
Cia do-rat ferann don Féind
ind abrai frium a Oisséin?
cia ro scar re gillacht chon
cia ros-dil fa thuarus-dul?
193. Cáilte cecinit.
Mebair lem In ní dia fuil
a meic ingine In Deirg druin,
ó ro lessaig Fiacha In Féind
co ro athrígis-si, a Oisséin.
Deich m-bliadna do fhlaithius maith
duit-siu a Ossin, a ard-fhlaith,
ó rus-brég Fathad In Féind
co rus-tréigset tú, a Oissein.
Deg-mac Feradaig dar lim
dar' bo chom-ainm Fiacha Find,
Eithne ingen Daire Duib
ro bí In Morrigu a mathair. Feradhach Is Fiacho Find
roindset Eirinn tind a tind,
badur ar Eirinn co m-blad
gan chocad, gan chomardad.
Ruc do roga In mac ba só
beith ré Féind, ní h-imargó,
foithri, fássaigi, feda
aibhne Is alla Is indbera.
Ro gab Feradach, dar lem
airdrígi ar feraib Eirenn,
a fleda, a thairgthi, a tighi
a táinti 's a trebaire. Rígi Feradhaig ba maith
cor' thuit lé Mál In mac-fhlaith,
bá tásc rígh ruamnus a gail
bás In ríg ind áidchi-sin.
Luid Fiacha a Temraig co rath
ó do-rochair Feradach,
gabais nert Eirenn uile
la marmuir mac Rocraide.
IArsin do-rat Fiachan In Féind
do Morna gusin mor-cheill,
cethrar dóib-sein, dreimne gal
ina diaid ro gabsatar.
Morna mac Cairpri co n-gus
deich m-bliadna dó ina fhlaithius,
a deich do Garad nár' gann
nó cor' scarad ré cháem-chend.
Daighri mac Garaid co n-gus
cóic bliadna dó 'na flaithius,
áirim secht m-bliadan gan brath
Donn mac Morna In deidinach.
Eochaid mac Nárchada anair
rí Fhiann Eirenn a h-Ultaib,
bliadan co leith a líne
ós In Féind a n-airdrígi.
Cas mac Cannáin, cruaid a neim
aen-bliadan aici a h-Ultaib,
Duban a mac, monar n-grind
da bliadain aici áirmim.
Gabsat a Mumain, miad cealg
Liath Luachra Is Labraid Lamderg,
deich m-bliadna doib, lith nach gann
do macaib aithig Árann.
Trénmor h-ua Baiscne ba baic
ba h-úa do Shetna Shithbacc,
sen-athair Fhind, ségda In roind
athair Cumaill Is Crimaill.
Tarraid Trénmor, trén a báig
Fianna Eirenn a n-aen-dáil,
rigsatar a ríg andes
secht m-bliadna déc a reimes.
Ro gab Cumall, cruaid a neim
a l-los sceith ocus chlaidim,
rígi fá tuc teora cath
scannlach, congalach, cocthach.
Ro gab
Cumall, cruaid a nim
i l-los scéith ocus cloidim ] deich m-bliadna dó sunn ana
co torchair i cath Chuncha.
Arsin gabsat maic Morna
ar brón & ar bith-doghra,
tricha laech, ba mor a n-gal
im Daigri, im Goll, im Garad.
Goll Mór ba mílid i cath
mac do Morna déidenach,
deich m-bliadna dó, lith nar' gann
i nd-airdrigi fhiann Eireann.
'Ar sin ro gab In t-éo óir
Find mac Cumaill meic Trénmóir,
ar tairbertach saer sluagach
ar sái amra il-buadach.
Ar flaith, ar séghaind, ar sái
ar m-breithem, ar n-druth, ar n-drái,
ar cend cumaing, ar slicht slóigh
Find mac Cumaill meic Trénmóir.
Dob é Find In cóiciud laech
uasal forusta fir-gaeth
noch dob ferr delb ocus drech
dob ferr arm ocus édach
Dá cét bliadan co m-blaithe
ocus tricha gan tlaithe
saegal Find, ba fata re
co torchair 'ga léim baissi.
Secht rí déc, Is deimin lem
do gab rigi Fhiann Eirenn,
ferr Find inait sín uile
cath-milid ard Almaine. Cuicir druad, ba dám duilig
is ferr taraill Iath Fuinid,
is mebair lim-sa co becht
a n-aísneis Is a n-dráidecht.
Ba díb Badgna a Síd Badgna
díb Cathbad drái deg-amra,
Stocán mac Cuirc chrechtaig cháim
Mog Ruith Is Find a Formail.
Cuicir legha, lith n-amra
is ferr taraill tír Banba.
cid cían atú-sa da n-éis
isam eolach 'na faisnéis.
Miach Is Oirmed, dalaib drecht
ocus a n-athair Dian Cecht,
Gabran liaig tar muir anair
Find féin h-ua Baiscne barr-glain.
Cuicer filed, uasal drem
is ferr tharaill iath n-Eirenn,
is mebair lium-sa co becht
a faisneis, a filidecht.
Cairbri fili fuair dar ler
Amairgin Indsi Gaeidel,
Feircheirtne re Labraid Lorc
Mogh Ruith Is Find Faeburnocht.
Cuicer Is gaithe um ceill n-grind
ro bói a n-aen-tig a n-Eirinn,
Fithel ocus Flaithri a mac
Carpre ocus Aillbhi Is Cormac.
In cheist do-chuirdis tri cheill
prap ro fhuaslaiced Find féin,
in cheist do-nith Find na fled
nech don chuicer ní chuimged. Cuicer laech luaidis ferga
is ferr táraill Iath n-Elga,
budh gairbe gnim ocus glonn
bud gairge í cath 's a comlunn.
Lugh mac Céin meic Cáinte anall
Cú Culainn ocus Conall,
Lugaid Lágda, lám ar gail
Find féin h-ua Baiscne barr-glain.
Cuicer Is féile frith riam
budh fherr um brat Is um biad,
do chined na n-Gaeidel n-gle
maith ro chaithset a maine.
Lug mac Eithlenn, Aengus áin
Cú na cerda, crúaid a báig,
Conaire caem, cruth nar' chlé
Find Is Mac Luchta ar aen-cháe.
Cuicir flatha ferrdi lem
is ferr taraill tír n-Eirenn,
is mebair lim-sa co becht
a n-aisneis 'na flaithemnacht.
Eirimon mac Miled moir
Iugaine a n-diaid Eirimoin,
Aengus Tuirbech, treissi a n-gail
Conn Cétchathach, Find féindid.
Laech ar gairbe, co n-gnim n-glonn
ocus óglach ar chomund,
cleirech ar procept Maic Dé
ocus flaith re fírinde.
Ni fhetar locht ar Fheind Fhind
dar In Rig fhuil os mo chind,
acht, a Dé tadhaill talman
gan In Mac do mor-adhrad.
Ni mairit In muinter maith
ní mairenn Find In fír-fhlaith,
ní fhuil In cuire gan cleith
na ruire 'mun rigfhéindid.
Ferr a sretha na cach sreath
ferr na cach rig a taissech,
mét na fer Is mét a sciath
mét a laech n-gasta n-garb-liath.
Ba ríg, bá fáid, ba fili
ba triath co mét mor-fhine,
ar fisid 's ar n-drai 's ar fáid
ba bind lind cach ní do ráid.
R.
I N-abraim do thestaib Find
dar In Ríg fhuil os mo chind, ba ferr-som fos co ba tri
cid mor In ní raidim-sí.
Raid.
Gu ba shecht do chreid In rí
Find mac Cumaill Almaini,
in sechtmad fecht do bói ar fás
is do thainic a thiug-bás.
Leth Moga ac Eogan do bói
Trénmor Is ré laim ro láe,
mac dó Cairill fa gein Scail
ba bínd lais cach ní ro ráid.
Raid.
194. ‘Ad-rae buaid & bennachtain, a Chailti’, ar Diarmait mac
Cerbaill, ‘& caid a filet sin & senchaide Eirenn? Scribthar i tamlorgaib
filed & a slechtaib suad & a m-briathraib olloman sud,
co m-bere cach a chuid lais da crich & da ferann
bodein da cach ní dar' indis Cailti & Oissin da mor-gnimarthaib
gaile & gaiscid, & do dind-shenchus Eirenn.’ Ocus do-gníd
amlaid-sin. 195. Is annsin ro fhiarfaig Find mac Faeburdeirg, mac rig
h-Ua Ceindselaig. ‘A Chailti’, ar se, ‘crét fa-dera In Giussach
Fhind náim & fíreoin ic a h-adhrad seoch cach n-inad aile issin
crich?’ Frecrais Cailte sin. ‘Lúb-gort selga d' Fhind h-í’, ar se,
‘& In tan na fagdais In Fhiann a cuiged letharthach Laigen óta
Indeoin Maighi Feimin co Beind Éadair a n-daeithin selga do
geibdis issin Giussaig Fhind.’ 196. ‘Maith m' anam, a Chailti’, ar Find mac Faebair, ‘cret
ima n-abar Áth Ferna risin n-ath atá ar lar na Giussaigi?’
Frecrais Oissin sin: Goll mac Morna ro marbustar Fernn mac
Cairill ann ar foghail Chlainde Morna, & mac rig na n-Deissi
andes h-é, & óclach grádha d' Find h-e, & 'arna chur fá fhochlaitib
talman tuc Find a ordain fá déd fis & ro faillsiged fírinde
dó, & ro ceiled gói fair, & adubairt: ‘a Fhernn
maic Cairill, mo-genair duit ro h-adlaiced issinn inudh a tái.
Uair mor do fhind-cheolanaib ceilebartha & do fhind-leabraib trath
& do eadbairt chuirp In Choimded do-gentar ós do chind.’ Ocus
adubairt:
Ath Ferna
áit a m-bia M' Aedóg fhedbda,
aníu cid imda a chuana
bid imda a duana nemda.
Ath Ferna na féorainde
bid fedbda In fer 'ga m-bia,
da-roiset ann anmcharait
bat im-fhoicsi do Dia.
Da-ria M' Aedog muintirach
tar Áth Find Glaissi fia
bidh chrom-chind ros-tairgéba
bid roibh-chind duíní Dia.
Da-ria M' Aedog muintirach
maissi greine tar cithu,
da-ria mac na retlaindi
retla buadach tré bithu.
Bíd h-é In t-inad oirrnidi
a m-bíd fianna fa fulacht,
da-ria M' Aedóg muinterach
mo-chin rí darab rulacht.
Bidh h-é In torc trén tulcháinim
bid h-í In lassar borb brátha,
da-ria M' Aedóc muinterach
bid tonn tar ilar n-átha.
Ath.
197. ‘Is maith am ro indissis’, ar Find mac Faebair, ‘& atá
ceist aile accum Is áil lium d' fhiarfaigi dít, a Chailti?’ ‘Cret
in cheist-sin?’ ar Cailte. ‘Baile atá acainde annso í comrac
in da chóiced .i. Comar ollbuidnech na Tri n-Uisci, áit a comraicend
Siúir & Fheoir & Berba, & Ros m-Brocc
ainm In baile-sin, & rob ail lium-sa a fhis d' fhagbail uait-siu
cia ic á raibe In dúnad út ann.’ ‘Urusa lium-sa a fis-sin duit’,
ar Cáilte .i. 198. ‘Dá óclach gráda d' Fhind mac Cumaill ro bói ann .i. Cellach
Braenbili & Mo Ling Luath do chóiced Laigen, & do badur
da cét óclach & da cétgilla & da cét con ac cechtar de díb,
& cid iat tri catha na Féinde do t-shirthea ba terc ann dias
budh fherr luth nó lamach anait-sium, & do bí maith aile
intib-sium mailli ris-sin, uair Is 'na tigib do bith In Fhiann re
bliadna gan teirce bíd na lenda orro ris-sin.’ 199. ‘INgnad linn’, ar Finn mac Faebair, ‘uisci In baili-sin in
ard & a t-shruth ina all, & foírid In t-uisci-sin cach eslainti re
m-benann.’ ‘INdeossat-sa duit adbur In ratha-sin’, ar Cailte.
Is é-sin cét-uisci ro bennachadur aingil Dé a n-Eirinn, & Is sé
uisce déidinach béos bendeochar inti, & Táeidiu
ainm na h-abhann, ar se. 200. Ocus do badur In dá óclach-sin ann nóco n-dechadur Maic
Morna ar fogail ar Fhind, & nir' rathaigset áidchi ann nó cor'
gabsat Maic Morna anair & aniar immon m-baile acco, & ro
badur teora lá & teora aídchi ac dul ar In m-baile, & nir' fhedatar
ní dó ris-sin, & a cind In tres lá fuaradur baegal teined do
chur ann, & do loisced In baile léo, & do-rigned a argain, &
ní thernó duine béo d' fhir na do mnai gan a loscud ann, &
in tan tairnic leo In baili d' arggain & d' indrud tangadur reompo
tar sgairb Indbir Dub Glaissi, tar Berba síar ar sodain, & Is sí-sin aimsir i r-rangamar-ne tri catha na Féinde dochum In baile
gin gur' chobair doib-sium sin. Ocus suidhis Find & tri catha
na Feinde ar faichthe In dúnaid, & ro cháisetar co dérach
do-bronach, uair ní minic má do-rinded riam gnim bo doilgi
leissin Féind ina sin. Ocus tucad loing-shithal bán-óir chum
na flatha Find annsin, & ro indail a láma & tuc uisci ima
gnuis rígda ro-alaind, & tuc a ordain fa déd fis & In tres
fis Is mó ro faillsiged dó riam issin tan-sin ro faillsighed
dó h-é, & adubairt: ‘Ceithri cáidi foghaide ticfat tar m' eissi a
n-Eirinn, & do rig nime & talman do-génat a faistine, & bid annso
ticfa In cethramad fer .i. Mo Ling mac Caelain, meic Feradaig
Find, meic Fhidgai, & cath chuirfither re deiredh aimsire i nd-Eirinn,
.i. cath Maigi Rath, & Suibne Geilt tic assin chath-sin
is annsa baili-seo muirbfither h-é & aidhlécthar, & ben d' feraib
Muman máthair In chleirig-sin, & ní lemat fir Muman olcc in
baili-seo do denam chaídche.’ Ocus adubairt In laid ann:
Ros m-Brocc aníu Is conair chuan
romur ruad itir da all,
cian gar co toirset nóim ind
Mo Ling ainm In tí 'sa ceall. Taediu chorrach cham-lindtech
ar ur na cairrgi Is lia,
da-roichid sunn sochaide
imtheghdaid ann ar Dia.
Taídíu grianach genter leis
beith ara greis bud maith lim,
truagh deired In domain dein
saeth lim
mé féin can beith ind
Do-roichfea In fer foluaimnech
atuaid a Maig Rath,
bid gairidugud don chleirech
maiden co méit rath.
Tech Mo Ling meic Fhaelain
meic Fheradaig Fhind,
uingi d' ór ó nech
ar a thech 'na chill.
Bennan Mo Ling Luachair
bentar isna trathaib,
ní lémat láich Luimnig
ben Muimnech a mathair.
Tiucfat fir Chualann atuaid
forba a sluaig co Tech Mo Ling
ó sin amach co brath mend
ferr issa ferr Tech Mo Ling,
Adeirim-si rit reime
bid fír dam In fhaistine
geib re h-anmain Fhind í bhos
tarrngaire Mo Ling don Ross. Ros
‘Maith a anum, a Find meic Faebair’, ar Cailti, ‘is i-sin
in ceist ro fiarfaigis dim’. 202. Is andsin adubairt rí Eirenn re Patraic: ‘is mithig lem-sa
dul co Temraig bodesta, & ín ticti-si lím co Temraig’, ar
Diarmait, ‘don dula sa, a shenorchu?’ ‘Ni rechum’, ar
siat, ‘co cend m-bliadne. Is annsin adubairt Eochaid Lethderg rí
Laigen: ‘Bérat-sa Oissin lem’, ar se, ‘frissin m-bliadain-seo co
Dún Liamna Lendchaime ingine Dobrain Dub-thaire’. ‘Berat-sa
Cailti lem’, ar Conall Mor mac Neill, ‘co Dún na m-Barcc bothuaid
rissin m-bliadain-seo.’ ‘Berat-sa Pátraic lem’, ar Diarmait
mac Cerbaill co Temraig do baisted & do bennachad & d' ordugud
fer n-Eirenn ina cirt & ina riagail féin.’ 203. Ro scailset fir Eirenn dochum a crichi féin, co ro chomraicset
a cind bliadne i Temraig. 204. Corub h-í Accallaim na Senorach ac In chartha a Mullach Uisnig
sin & cach ar' chansat d' fhis & d' eolus d' feraib Eirenn uile ó sin amach. 205. Dala Chailti immorro, ro eirig-sein reime maraen re Conall
mac Neill do Raith Artrach bothuaid a crichaib Ceineil Conaill.
IS annsin do eirgedur ingena míne macdachta mong-buide &
meic becca brat-uaine & amais & óclaig In dúnaid
d' fherthain faeilte re Cailti. Badur ac ól & ac áibnuis re h-ed
& re h-athaid In caem-laithe-sin no cor' eirig grian assa circcaill
truim teintidhi cor' línastar alla & essa & indbera In talman. 206. INa degaid-sin tainic Conall & Cailti co maithib a muintire
assin baile amach, & ro fhiarfaig Conall: ‘cid fa tucad Raith
Artrach ar In raith-seo, & cid ima tucad Raith Mongaig ar
in raith-seo thuaid, & cid imma tucad Lis na n-Éices ar In lis-so thes?’ Frecais Cailte sin: ‘Tri meic ro badur ic Bodb Derg
mac In Dagda issin Brug brec-solus .i. Artrach & Aed Alaind
& Aengus, & tarrla imressan eturru & a n-athair fein.’ ‘Maith
m' anam, a maccu’, ar Bodb Derg, ‘fácaid-si dam-sa Tuatha Dé
Danann, & imthigid chum rig Eirenn .i. chum Cormaic h-úi
Chuind, & atá adhbur 'mana cóir dáib Tuatha
Dé Danann d' fhagbail, uair ní fuil do crich ac Tuathaib
Dé Danann a fulang féin & a fuil do maithius ic Artrach
inmain, & Is lia d' Aengus mac Buidb ná do Tuathaib Dé
Danann uile etir gilla & óclach, & Is lia d' Aed Álaind eíces
annsiut na do chliaraib Eirenn & Alban.’ 207. Is annsin tangadur tri meic Buidb co Cormac, & fiarfaigis
dib cid do gluais iat. ‘Ar n-athair fein ro fhogair a Tuathaib
Dé Danann sind, & tangamar d' iarraid fheraind fort-sa.’ ‘Do-gebthái-si sin’, ar Cormac, ‘do-ber-sa daib ceithri triucha na
Garbthire’, frisa raiter Tír Conaill aníu, & ro bói In mac ro-ba
t-shine díb .i. Artrach & bruiden secht n-dorus aici, & mo-chen
re cach n-dáim. Ro bói Aengus ilclessach í Raith Mongain, &
maccu rig Eirenn & Alban ac foghlaim lamaig, & ro bói Aed
eíces a Lis na n-Éices & cliara Eirenn & Alban ina fharradh ann
.i. deich m-bliadna fichet ro chaith-set do fhlaithius Chormaic h-úi
Chuind nó co fuair bás ic Raith Spelain a m-Bregaib. 208. Tangadur ar cula doridhissi co Tuatha Dé Danann, &
ro ba lis ballach breic-derg In lis-so do chnoib caema cend-chorcra
caillide & d' ublaib aille ór-buidhe, cid raith ruad aniu.
Cailti cecinit
IS ruad aniu Raith Artrach
ger'bo raith óc il-armach,
solus bodes Is bothuaid
in raith-seo co n-ilar m-buaid.
IN cloch-sa In táib thuaid don lis
sochaide ata 'na h-ainfhis,
tri coeca uingi fa tri
fuil fo bruinde na cloichí.
Ainm na ratha rind atuaid
deg-raith Mongaig In mor-shluaig,
as gairit uaithe bodes
co Raith Aeda na n-Éices.
Deich m-bliadna fichit ba cert
co trath erghid na mor-mac,
riam nochar' troitset ria fein
conach creiti cach ro-reidh
209. ‘Cait a fil In cloch, a Chailti?’ ar Conall, ‘fó fuill In t-ór
& In t-airget?’ ‘Ní h-í In chloch as doilig d' fhagbail’, ar Cailti,
‘acht a tabairt a talmain.’ ‘Ní doilig ón’, ar Conall, ac eirgi
co ceithri cétaib fer n-armach nertmur, & tucsat a lama a n-aen-fhecht
chum na cloiche da tarraing a talmain, & ni raibi tarba
issin trén-feidm, ór nir' fhetsat a becc di. ‘Ni fuil fer cobartha
na tócbala aire acaind anossa’, ar Cailte, ac tabairt sádaid do
crann a t-shleigi fuithe cor' thóc h-í da h-áit, & tuc Cailte lám a
n-inad na cloiche & tuc lia Find meic Cumaill as ina raibi tri
.l. uinge d' airget & tri .l. uingi do dergór & tri .l. slabrad
órda & claidim catha assa h-inad & ro íadh Cáilte In cloch
iar sin, ‘Maith, a Chailti’, ar Conall, ‘roind
na seóit’. ‘IN cloidim & In slabrad duit-si’, ar Cailte, ‘& in
lia derg-oir do nóem Patraic, ór iss é lia na creidme & irsi na
n-Gaeidel h-é.’ 210. Is andsin ro fhiarfaig Conall Derg mac Neill do
Chailti: ‘Filet tri tul-cha acaind annseo & nil a fis acaind cid
dia fuilet na h-anmanna ata orro .i. Lecht na Laechraide ar
thulaig díb & Tulach In Banchuiri ar tulaig aile díb,
& Lecht na Maccraide ainm In tres tulaig díb, & tipra isin tul-sin, & abhann aisti amach, & Glaissi na Fer a h-ainm-sein?’
‘Do-geba-su a fhis-sin uaim-si’, ar Cailte ‘cín gob inand In ní dia
tait’. Ben tuc Find .i. Sadb ingen Buidb Deirg
meic In Dagda, & ro t-shirestar coibchi ar i flaith ar Fhind .i.
leth feissi & leth n-etála do thabairt di, & rob é adhbur a
iarrata-sin, uair Is terc má do bói ó Thiprait Fáine co Garrda
n-Isperda ben budh fherr ina h-í, & ro naidmed d' Fhind h-í ac
Síd Ar Femen, risa raiter Sídh Ban Find issin tan-so, & 'arna
naidm dó do-chuaid Find ar slicht-lorg Chlainde Morna, & ro bói
ar fogail & ar dibeirg fair nó co toracht conici In raith-seo .i.
Raith Artrach, & ro gabad sossad & longport aici annso, & do
ráid Find re Ferrdoman mac Buidhb Deirg meic In Dagda, re
brathair na h-ingine: ‘Is fata’, ar se, ‘le Saidb ingen Buidb
atú-sa amuigh, & adéra Is ail & aithis & eisleis tucusa urri re
bliadain anossa, & techta as choir dam-sa do chur ar a cenn’, ar
Find, ‘& cia as chora do chur ar a cend?’ ar Find. ‘A cethrur
comalta fein .i. Conaing & Cathal, da mac Duib meic Aengusa
Tirigh, da mac rig Muman, & In da comalta
aile .i. Cathal & Crimthan da mac Cuind Cétchathaig .i. da
mac rig Laigen, & Is iat-sin cethrar as dile lei-ssi a n-Eirinn.’
‘Ocus In trath na bith ben i lebaid Fhind iss iat-sin do bith ina
fharrad’, ar Cailti, ‘& cia uaib, a firu, rechus ann?’ ar Find.
‘Rachmaid-ne ann’, arsi da mac rig Muman .i. Conaing &
Cathal, ‘uair Is 'nar crich & 'nar ferann atá, & Is sí Is dislí & is
dochu lind do mnaib Eirenn.’ Ocus tangadur-sin reompo ceithri
cet óclach & ceithri cét gilla cona conaib co Síd Ban Find, &
do-chuadur issin síd solus-mór anund, & ro canad fír-cháin faeilte
friu gan meing & gan mebail ann, & tucad doib nua gacha
bídh & sen gacha dighi, & do badur ann re teora lá & re teora
aídchi.
De scelaib Saidbe ingine Buidb Deirg
& ro ráidset ria: ‘is ar do chenn-sa tanacamur ó Fhind mac
Cumaill.’ ‘Cred fil ann?’ ar inn ingen, ‘acht dul da indsaigid.’
IS ann sin ro gabsat In bantracht a n-eirred & a n-étach
aistir & imthechta umpu, cét ingen rig & taissech co n-étaigib
cacha datha, & tangadur conici In tulaig-sea, & do scuired a
n-eich, & do geltsat fér co h-urchleithe talman. Is ann do gab
ítu mor In ingin .i. Sadb ingen Buidb & In bantracht uile.
‘Ní h-aichnid dam uisci annso a comfhocraib’, ar Conaing
mac Duib meic Aengusa Tirig, mac ríg Muman, & In ríglia
chloichi ro bói a mullach na tulcha & ro ergetar In lín fer ro
batar, & tucsat feidm ferrda cacha fir furri cor'
chuirset assa tuinide In trom-chloch, & ro moid loch-thopur grind
gloinide assa h-inad. ‘Is feramail ro tochlad In t-uisci-sin’, ar
in ingen, ‘& ca ferr ainm da m-bia urri na Glaissi
na Fer?’ Ocus at-ibset a lor-daeithin don uisci. 212. ‘Dála Fhind, ro geallsabair do beith annso’, ar In ingen.
‘Dar ar m-breithir ám Is andso ro geall beith, & atá a fhis accaind
is a n-degaid Chlainde Morna do-chuaid i coiced ollbladach
Ulad’, ar siat, ‘& co Bennaib Boirchi.’ Ocus ni cían ro badur
ann co facadur In luath-grinde áigh & irgaile atuaid cach dírge
chucca, i r-rabadur ocht cét óclach. ‘In aithintí siut?’ ar Sadb.
‘Aithnigmait’, ar Conaing ‘.i. Goll mór-glonnach mac Morna
fuil ann & dar n-indsaig-ne thic.’ Ocus ró ergetar na fir & ro h-indled
a carbait, & do cuired In ingen ina carpat leo, & is
annsin adubairt Goll: ‘in aichintí na fir út?’ ‘Aithnimaid’, ar
Conan mac Morna ‘.i. da mac Duib meic Aengusa Tírig .i.
da mac rig Muman, & da fher gráda d' Fhind mac Cumaill iat.’ 213. Is andsin tucsat muinter Fhind glun re gliaid & aighed
re h-eislind do Goll cona muintir, & do dibraicedar cach a
cheile díb, co torcradar ceithri cét fer n-armach n-inchomlaind
do Macaib Morna le muintir Fhind, & atorcradur-sum féin gan
eladhach a m-bethaid díb. Dála In ban-chuire tucsat a n-aichthi
re lár & fuaradur bás d' uathbás ann :‘conid de atá Tulach an
Banchuire ar In tulaig-so’, ar Cailte.
IS annsin tainic Find & tri catha na Feine conici seo,
& at-connairc In t-ár, & dála da mac rig Laigen tangadur issin
tulaig, & tucsat a m-beil re lár, & fuaradar bás ann do cumaid
a dá comalta, & at-connairc Find sin, & do thuitedur a airm
assa lamaib, & ro chaiestar frassa falcmura fir-thruaga cor'ba
fhliuch blái os bruinde dó, & ro cháiestar In Fhiann uili archena,
& adubairt Find: ‘is mairg’, ar se, ‘ro soissed co tech Cuind
Cétcathaig co Síd Liamna Lendchaime, & Is olcc In scel indestar
do Dub mac Aengusa Tírig do rig da choiced Muman co
cathair t-Shleibe Claire bodes & co for-imell t-Shleibe Cúa bodes,
& Is olcc In scél ro sia co Bodb Derg, co Síd Ban Find bodes
.i. bás a ingine.’ Ocus ro eirig Find iarsin & ro fechadh In t-ár
aicci, & ní fhuair Sadb. Ocus ro eirgedur In Fhiann, & do cuired
na ceithri cét-sin do muintir Fhind fó fhochlaidib talman, & is
amlaid do-geibthea cach fer do muintir Fhind, & fer do Macaib
Morna marb fói, & ro scribad a n-ainm oghaim oss a cind, & ro
ferad cluiche cáintech ann, gurub de atá Cnoc na Laechraide
ar In cnoc-sa, & corub de atá Cnoc In Ban-chuire ar In cnoc
aile seo, & Ard na Macraide ar In cnoc-so thuaid ó macaib
ríg Laigen ro cuired fo thalmain ann. ‘Ocus Is sé-sin, a
Chonaill’, ar Cailte, ‘in ní ro fhiarfaigis dím & In ní dia fuilet.’ 214. Is ann sin do fhiarfaig Conall do Chailti In ra badur
gessa for Fhind. ‘Rob imda iat’, ar Cailti, ‘& ni h-iat tainic
ris, & do gab crith & uromain annsin Find’, ar Cailti, ‘asa h-aithli
na muintire-sin do chur fo talmain.’ Ocus adubairt:
IS truag In gnim
da mac Duib, da mac In rig,
cét gilla ocus cét con
atorchradar gan imrol.
Mór In scél
im Raith Artrach immat dér,
bas Conaing ocus Cathail
do beith im chenn aen-achaid.
Glais na Fer
bid h-é In topur suthain sen,
bid irdraic ac cach In scel
meraid co tí brath na m-meadh.
Gan imthecht maitne a moin Breg
gan teiched re daim fhiled,
gan feis adhaig ic Dún Rath
gan tuarustul da n-óclach.
Gan feis re h-ingin Buidb Deirg
fescur Is faide tar leirg,
's gan imtecht Sídh Ár Femen
re daigir nua n-deirg-thened. Ni ro diult re duine riam
dar Mac Muiri na mor-giall,
dh' ulcc nó do maith, comall n-gle,
Find mac Cumaill Almaine.
Éc Cathail Is Crimthain chais
atait fó thulaig tonn-glais.
ní fhaca-sa thes na thuaid
ár mar sin uile a n-aen-uair.
Do marbad Find na Feinde
ic tabairt a laech-leime,
is do bris mo craide ar tri
ruc mo nert uile ar nemfní.
IS truag.
215. ‘Ad-rae buaid & bennacht, a Chailti’, ar Conall, ‘is mor in
fis d' fhácais acaind ré indissin do lucht deirid na h-aimsire.’
Ocus tangadur issin m-baile anunn 'arsin, & ro badur ac ól &
ac aibnius co trath cumsanta dóib. Ocus eirgis Cailti arnamairech
& timnais ceileabrad do Chonall Derg mac Neill & da
muintir uile, & ‘is mithig dam-sa imtecht ar leith aili festa’, ar
eissium, & téit reime sair co Loch Daim Deirg In la-sin, a
n-Dail Araide, co h-airm i r-rabadur da chruimtir uaisli do muintir
Patraic .i. Colman Ela & Eoganan, & siat ic gabail na
cánoine cáime coimdeta & ic etarmolad In Duileman. Áigidecht Cháilti co tech Colmáin Ela & Eoganain
ar Loch Daim Deirg.
IS ann sin tangadur tri maic ecalsa do muintir na cleirech,
& do chuirset a curach amach do gabail éisc, & iat ac denam
a n-uird & a trath, & at-connairc Cailti iat, & ro bói icc á
n-eistecht, & adubairt In láid:
Ba h-annam re h-ó mo chind
cloistecht re léigind os lind,
ba minca lim ro bói than
eistecht re dordan deg-ban.
Gebé nech ica m-biad pend
fada do biad 'ga scribenn,
is truag mar atu-ssa bos
is mor d' ingantaib fuarus.
Mall mo thurus ó Thráig Lí
fada atú 'ga furnaidí,
liubair léighind, mór In mod,
a n-eistecht lem ba h-annam.
Ba h-annam.
216. Is andsin tainic Colman Ela & Eoganán amach & at-chondcadur
na fir mora & na coin mora ina lamaib. ‘IS fír’,
ar Colmán, ‘is é Cailti siut, & do muintir Fhind h-é’, arsi Colman,
‘& Is do muintir nóem Patraic fos dó, & a thobairt isin ailen dár n-indsaigi na tri náenmuir atait.’ Ocus tucad & do cuired iat
a tech n-diamair n-derrait iat, & tucad sen cacha lenda doib ann
& nua cacha bíd, & ó thairnig dóib a proind & a tomultus,
Cid diata Loch Daim Deirg? Ni insa.
is ann sin do fhiarfaig Colman do Chailti: ‘Cred fa tucad Loch
Daim Deirg ar In loch-sin?’ Fregrais Cailti sin: ‘Dam derg’,
ar se, ‘do bói a les-lergaib na Luachra lend-braenaigi thes, &
teighed d' feraib & do chonaib na Féinde fecht fá tri cacha
bliadna, & ro lensat ind Fhiann bliadain h-é conici seo. Tárthamar-ne
cethrar don Fheind air .i. Diarmaid h-ua Duibne &
Mac Lugach & Glas mac Aencherda Bérra, & missi fa nessa
dó ic techt dochum In locho-so, & do chaithim ar ceithri slega
a n-aen-fhecht fris, & do-rochair lind, & tar-rasa In darna congna
de, & tarraid Diarmait In congna aile, & ruc leis co Temair
Luachra d' indsaigid Fhind, & tuc Find bun In chongna ar a
traig, & do bói In benn uachtarach de ara bathus, & Is sé nech
ba mó don Fheind h-é, & ro fhacusa In con-gna aile a cind na
h-indsi-seo, & damad t-sholus dam Is doig co beraind eolus da
indsaigid.’ Ocus adubairt In láid ann:
IN loch-so In Loch Daim Deirg
fris tangamar leirg do leirg,
bid h-é a ainm óssin amach
co tí In díne déidhinach.
Do-rorithius re feind Find
ar techt dam a h-Ibarg(lind),
ba h-ainm dam-sa Cailti cas
rob aith-nid dam oglachas.
Mad solus dam-sa co fír
is mád lethan tar cach tír
do-bér-sa daib ar In lár
congna ocus h-é comlán.
In cethrur lodmur aníar
a crich Muman na mór-giall,
ba maith ar luth Is ar cloth
noco rangamur In loch.
IN loch.
217. ‘Ad-rae buaid & bennachtain, a Chailti’, ar Colman, ‘iss mor
in fis & In fir-eolus-sin do marthain ac nech.’ ‘Ocus decha let,
a meic ecalsa’, ar Cailti, ‘nar' eirig In t-éscca ina pupaill aérda
fós?’ ‘Ra eirig’, ar In mac ecalsa, ‘conid com-sholus muir & tír
de.’ Ocus Is annsin ro eirig Cáilti a cúil íartharaig ind ailén, &
tuc a lam sís issin m-bruach, & tuc leis anís In congna, & léicid
ar lár In tighe i r-rabadur na cleirig, & Is é ba ríg Ulad In tan-sin,
Eochaid Faeburderg mac Firglinde, & ro bói í comfocus dóib-sium
a Tulaig na n-Arm, risa raiter Mag Rath. 218. Is annsin do eirig Colman & Eoganan co moch sé meic
ecalsa, & rucsat In congna léo da thaispenad do rig Ulad &
d' Ultaib archena, & do badur a n-aenach ann, deich fichit fer
n-armach ina timchell ann, & tuc In mac ecalsa In congna i
fiadnaissi rig, & ro thuillfidis uile In lin-sin ré doinind & re
derdan fói .‘Cé fuair In congna?’ ar rí Ulad, ‘& cáit a frith?’
‘A Loch Daim Deirg fuair Cailti h-é’, ar siat. ‘Mochin dam-sa’,
ar se, ‘da toirsed dom' indsaigid, uair do fhuicfed senchus cacha
criche & cacha céite & eter-deiliugud cacha find accaind.’ 219. Dála na cleirech, tangadur ar cúl dochum a tighi,
& ro facsat In congna ac ríg Ulad. ‘Maith, m'anam, a Cholmain’,
ar Cailte, ‘créd adbur na n-ocht trath út chum a
n-eirigthi-si eter lá & áidchi?’ Frecraid In naem-chleirech sin:
‘Mor a fáth & a n-adhbur’, ar Colmán, ‘.i. ocht caire atá ic
lenmain chuirp & anma cach duine, & dílait na h-ocht tratha-sin iat.’ Ocus adubairt Colman In laid:
Na h-ocht caire chollaide
coceilet co grian,
na h-ocht tratha toghaide
da n-díchur co dian.
Prim re craes nach coimsigi
teirt ré feirg na fáth,
medhon láe suairc soillsighi
uaim ré h-etrad n-gnáth.
Nóin i nd-aghaid n-occobair
ar brú talman theind,
esparta suairc soccomail
uaim re toirsi theind.
Compléid re snim sechmallach
or Is comroind choir,
iarmeirge thenn togaide
fria maithnighi móir.
Maiten maic Dé dílgedaig
fri díumus n-dúr n-drocht,
gu rum-saera a rí brethaig
a Íssu fa ocht.
Na h-ocht.
220. ‘Ad-rae buaid & bennacht, a Colmain Ela’, ar Cailte, ‘is maith
ro uaslaicis In cheist-sin. Ocus cidh dam-sa’, ar Cailti, ‘gan na
h-ocht tratha-sin do thathaighid ó ro fhuirig Dia mé i com-aimsir ríu?’
IS annsin do fhiarfaig Colman Ela do Chailti:
‘créd fa n-abar Tipra In Bantrachta rissin tiprait-sea a cind in
locha?’ Ocus do fhrecair Cailte sin:
Athad ingine ríg Muman le h-Oissin inso 222. ‘Niam ingen Aengusa Tírig, ingen rig da cúiced Muman,
luidh ar athad & ar élod le h-Oissin mac Find ó ta Dún na
m-Bárc i cóiced Muman aniar con-ice In tiprait-sea, & ro bói
Oissin ina farrad ann cáeicis ar mís ac denam t-shelga & fhiadaig
chuicid Ulad ann, & ticed In ingen .x. mná .xx. cacha maitne
d' indlat a lám & a n-gnuissi assinn uisci eochar-gorm-sa. Dála
immorro Aengusa Tírig rí Muman, ro chuir co mór air a ingen
do dul lé h-Oissin ar athad & ar élod, & ro tinoiled da cúiced Muman
leis .i. cóic catha mora & deich cét ar fichit cét cacha catha, &
tangadur a n-iarmoracht na Féinde conici-seo, & ro bói Niam
in tan-sin ac indlat ac In tiprait & a bantracht, & at-chonncadar
na cóic catha ar In tulaig oss a cind. ‘Truag sin!’ ar-si in
ingen: ‘mo-genar do-gébad bás & aidhed’, ar sí, ‘sul do chífed
a oidi & a athair & a tri derbbraithri, & maithi do cóicid
Muman amlaid-sin h-í!’ Is annsin tuc inn ingen a gnuis re
lár, & fuair bás ann In tricha ban ro boi, & ro chuir a craide
ina lia fhola tar a bél amach. Conid Cnoc ind Áir ainm na
tulcha ossin anall cosaníu, & curab Tipra In Banchuire ainm na
tiprat óssin ille.’ Ocus adubairt Cailte:
Atá 'sa chnoc In rigan
sochaide rissa digal,
Cnocc ind Áir óssin ille
baile chaich 'na comnaide.
223. At-conncadur da cuiced Muman bás na h-ingine. Adubairt
in rig: ‘as olcc amus Fhind & Oissin & na Féinde oraind’, & adubradur
re ban-echlaig da muintir .i. Muirend ingen
Muirisci, dul chum Find & cath d' fhuagra fair. Ocus do-chuaid roimpe
co Raith Chind Chon i n-Dail Araide, áit i r-raibe ind Fhiann, &
fiarfaigis Find scela di, & indissid ind echlach a toisc dó, &
adubairt In laid:
Cath uaind ar do t-sheilb, a Fhind
a fhir na m-briathar m-bith-bind,
is tiachtain leis co Cenn Chon
gan aithcheo, gan éliugod.
Comrac Find Is fear Muman,
sochaide ris ba cuman,
marbaid cach díb a chéile
bid curuta a com-eirge.
Adeirim-si riut reime
bid fír dam In faistine,
mina thairge breth bus grind
biaid cath ar do t-sheilb-se, a Fhind.
224. ‘IS andum’, ar Find, ‘cath d' fhuacra orum gusaníu. Eirig
amach, a Gairb Chronain’, arsí Find, ‘& abair rissin Féind
eirgi chum In catha.’ Ocus tainic Garb Cronan amach co
longphort na Féinde, & ro leicestar tri barann-glaeda bodbda ar
lár longphuirt na Féinde, & ro fhrecradur In Fhiann sin, uair
do aithenset co raibe deithbir mor fair.
Is annsin ro eirgedur ind Fhiann, & ro cóirged cath croda
accu, & Is ann adubradur In Fhiann re Find: ‘créd adhbur in
catha, a ríg-fhéindid?’ ar siat, & ra indis Find sin. 225. Is annsin at-bert Fergus Fínbél, fili na Féinde, re Find: ‘is
cath écoir duit-siu In cath-sin do thabairt do rig Muman i
folaid a ingine Is marb accut.’ 226. Is annsin ro cenglad comairle ac Find & ac maithib na
Féinde, & at-bert Find: ‘cait a fuil Smirgat ingen Abhartaig?’
‘Sunn’, ar sí. ‘Eirg co luath & abair re h-Aengus Tírech &
re maithib Muman do-ber-sa breth Chormaic h-ua Chuind &
Eithne Ollaman ingen Chathair Móir, & Cithruaid maic Fhir Chaecait’.
Ocus do imthig frissin techtairecht-sin, & do fhrecair rí Muman
di, & adubairt: ‘Da tucthar cuir & tenta ris, gebat-sa sin.’ ‘Ocus
cia na cuir chuingi?’ ar Smirgat. ‘Mac ind fhir do-roine olc
rium .i. Osccur mac Oissin & Ferrdoman mac Buidb Deirg,
meic In Dagda, & Diarmait mac Duind, meic Donnchada.’ Ocus
do fháem Find sin, & do-chuadur In Fhiann & rí Muman co
Temraig, & Is sí breth rucsat na breithemain ro toghad ann .i.
inn ingen do thogbail assin tulaig thogaide i r-raibe, & a cur a
meidh, & a comthrom d' ór & a comthrom d' airget ina h-éiricc
do rig Muman, & éiric ar leith In cach ingin ríg & taíssig
atorchair ann. 227. Is annsin adubairt Find: ‘cindus roindfimait ind eiric út,
a Fhianna Eirenn?’ Ocus ro fregrad sin acco-sum: ‘a trian do
chlaind Báiscne & a dá trian duinde inar fiannaib.’ ‘Corub
h-ísin’, arsi Cailte, ‘aen-éiricc do roind Find riam ar In Féind,
& Is é-sin’, ar Cailte, ‘a chleirig, In scél ro th-siris orum,
& In ní dia tá Cnoc ind Áir & Tipra In Bantrachta ainm na tiprat’. 228. Is andsin ro chuir Eochaid Faeburderg mac Firglindi .i.
rí Ulad, fessa & techta ar cenn Chailti o Raith Aíni, & do-riachtadur-sin co Loch Daim Deirg ar cenn Cailti. Ocus ro
timna Cailte ceilebrad do Cholman & d' Eoganan, & gellsat na cleirig
nem dó-sum, & a écnairc do gabail, & Rí nime & talman do guidhe fair. 229. Dála Chailti immorro, do-luid i carput rig Ulad co Raith
Aíni i nd-airther Ulad, ait i r-raibi Eochaid Faeburderg mac
Firglinde rí Ulad, & ba rí uassal oirdnide In rí-sin, uair ní
airged nech cen chóir, & ni benad a bunad-chenel féin do neoch.
Raith Aine cid dia tá? 230. Is annsin ro bói In rí tri catha cutruma i nd-aen-inad, &
is annsin do-riacht Cailte chuccu, ocus tairlingid assin carput,
& do-riacht rí Ulad chucu, ocus feraid faeilti fris cona
t-shluagaib. ‘Maith m' anum, a Cailti’, ar In rí, ‘ca ferr duind ní
da fiarfochamais dít na senchus na ratha-so .i. Rath Áine?’
‘Atá acum-sa inní dia tá sin’, ar Cailte ‘.i. Áine ingen Mughirnn,
ingen rig Alban anall, & ro badur fir Alban íc a rada ria:
‘Cid taí-ssiu, a rigan, gan feis re fer maith i nd-Albain nó a
n-Eirinn?’ Ocus adubairt nach raibe inti-sin fer budh dingbala
lé acht madh Find mac Cumaill amain, & at-clos do Fhind sin.
Is annsin adubairt Find re Find Fer In Champair & re Ronán
Rígóclach, da ríg-fhéindid Alban, dul da tochmarc ara h-athair.
‘Cé coma bérmaid lind?’ ar iat-som. ‘Comus a fil a n-Eirinn
& a n-Albain acum-sa di.’ ‘Maith a ríg-fhéindid’, bar iat som,
‘dias gráda do t-shen-muintir-si fein lind gura moide do chreidfed
in rigan sinde.’ Eírig-siu & Mac Lugach leó, a Cailti’, ar
Find, ‘& gid mor gabthai sí foraib do-bér-sa di hé.’
IS annsin luid-sim reomaind In cethrar sóer-óclach sin co
Dún Monaid i nd-Albain, & tucad i tech n-diamair ann sind, &
is annsin do-riacht Mogdhurnn rí Alban is'tech & a ingen
araen ris .i. Áine ingen Mogduirnn, & ro fiarfaiged ar fecht
& ar turus dínd, & ro indissemar ar n-aithescc. ‘Ocus at-chluine
siut, a ingen’, ar In ríg, ‘in fer Is ferr i n-Eirinn & i nd-Albain.’
‘Fáefat-sa leis’, bar inn ingen. Ocus ina degaid-sin ro naidmed
in ben-sin d' Fhind mac Cumaill, & cach ní do t-shir sí ar Fhind
do tabairt di, & tangamar-ne & inn ingen lind dochum Eirenn
co n-ilar cacha maithiusa lé chum na ratha-so i tamait, & do-riacht Find tri catha na Féinde i n-ar coinde & i n-ar comdáil ó
Themair Luachra conici In raith-sea, & do-rigned dúnad & deg-baile
& grianan ann, & ro frithoil & ro fhrestail sí tri catha na
Féinde re bliadain gan uresbaid bídh na lenda orra issin baile-seo
re taeb ar n-áighed. 232. I cind bliadna immorro, arsi Cailte, adubairt Mac Lugach
re Find: ‘is lór let-su do crich & d' fherann .i. Áine ingen Mog-duirnn.’ ‘Dar mo breithir, a Meic Lugach’, ar Find, ‘ní fhetar-sa cidh do t-sirfind a n-Eirinn no a n-Albain acht In ní do-geibit In Fiann a tigh Aine.’ ‘Ocus do bói In rigan-sin co
cenn sé m-bliadan ina degaid-sin ac Find, & do bói buidhechus
fer n-Eirenn & fer n-Alban urri fris-sin, & ruc da mac d' Fhind .i.
Aed Bec mac Find & Illan Faeburderg mac Find, & marb
issi do breith Aeda Bic meic Find’, ar Cailte. Ocus adubairt
Cailti In laid ann:
Falum aníu Raith Aine
a cuirdís óic il-gáire,
fa minic sluaig Is graighe
ara taeb co tonn-glaine Trí cét rigan issin lis
sochaide itá 'na n-anfhis,
ocus tri cét fer n-grada
ocus n-dalta n-dingbala.
Dob fherr In ben na cach ben
do bói d' immat a h-áighed,
fa marb uile sin malle
co ro falmaig In baile.
Falum.
‘Ocus do cuired fo fhochlaidib talman annso h-í’, ar-se Cailte,
‘& ro tócbad a lia oss a lighi, & ro ferad a cluiche caintech &
ro scríbad a h-ainm oghaim.’ 233. ‘Ad-rae buaid & bennacht, a Chailti’, ar rí Ulad: ‘as maith
in scel ro h-indisis duind; & scribtar lib In scel-út In tamlorgaib
filed & i l-lechtaib fiann.’ 234. Is annsin immorro do-luid Eochaid Faeburderg mac Firglindi,
rí Ulad, reime co Raith na Sciath os chind Trachta romir
Rudraig, risa n-apur Tonn Rudraigi isa tan-so, & tangadur isin
n-dunad anunn, & tucad tech derrait diamair do Cailti and, &
do frithailed h-é do cach maith ann, & tucad In baile uile ar
comus Chailti ó bec co mór. Ocus ro batur ac ól & ac aibnius co
tainic la cona lan-soillsi arnamarach,. 235. Is annsin ro fhiarfaig rí Ulad do Chailti: ‘Atait da fhert ar
Tráig Rudraigi annseo, & cid dia fuilet?’ ‘Issim meabrach In ní
dia fuilet’, ar Cailte ‘.i. da mac d' Aed mac Fhidaig, meic
Fhintain, do ríg Connacht aniar, do h-adhlaiced ann. Ocus rob
inmain lé Find & leisin Feind uile iat, & rob é adbur a n-gráda
ac Find & ac ind Fhéin, uair ní raibe do theirce nó d' immat
eladan ac nech do-rechad falum uaithib-sium gan ní, & ní bí a
n-debaid re Find & rissin Feind nach sidaigdís re bliadain, &
comlann ceithri cét óclach cechtar de díb, & secht m-bliadna déc
ro badur issin Féind’, ar Cailte, ‘& do ba mac dingbala do
Chormac mac Airt nó d' Fhind iat.’ Fecht dano do-riacht Find
& tri catha na Féinde co Traig Rudraigi annseo ar mor-sheilg
Eirenn, & adubairt Find foraire & forcoimet do denam, uair
dias mac rig cona muintir do-nith foraire Fhind & na Féinde cach
n-áidchi, & do da mac rig Connacht .i. Art & Eogan, rainic
ind foraire ind aidchi-sin. Ocus do eirgedur ceithri cét óclach &
ceithri cét gilla, & tangadur co cind na trága-so. Ocus nir'
chían doib ann co tangadur da ríg do rigaib Lochlann ituaid
.i. Conus & Conmael a n-anmanna, ar marbad a n-athar d' Fhind
mac Cumaill i cath Droma Deirg tall i nd-Albain, & do-riachtadur
in dá ríg sind da chath croda cutruma conici In traig-seo
do digailt a n-athar ar Fhind. 236. Is annsin at-chonncadur na .iiii. cét sciath-armach urlum
ar a cind ar In tracht, & Is amlaid bói Art mac rig Connacht
& gái neimnech uillind-glas aici tucasdur Find dó
bliadain roime-sin & inn Órlasrach a h-ainm, & sleg aile tucusdar
Find d' Eogan fos .i. In Munderg a h-ainm. 237. Is annsin ro fhiarfaigedur na h-allmuraig cia do bói ac
comét na trága? & adubairt Art corub do muintir Fhind iat.
‘Mo-chin immorro do-gébad In comlín-so da muintir, uair ní
rechad élaithech as díb.’ ‘Má frith drem a m-baegul riam díb’,
ar Art, ‘ní sinde sin.’
Cath Traga Rudraigi inso. 238. Ocus tangadur In da cath mora sin a tír, & ro bo mor in
t-anborlann dona h-ocht cét óclach In da chath mora d' fulang,
& ro chumaisc In n-imguin annsin & In t-imbualad o fhuined
néll nóna co tainic medon aídchi. Ocus Is sí-sin áis & uair at-chonnairc
Find fís & aislingthi, & iss ed at-chonnairc, da ron
glasa ac díul a da chich, & ro muscail In flaith Find asa
chotlud. ‘Cáit a fuil Fergus Fínbél?’ ar eissium. ‘Sunna’, ar
se. ‘Crét ind aislingthi at-connarcus .i. da rón muiride ac
díul mo da chich?’ ‘Da mac ríg Connacht do chuiris do forcomét
na Féinde anocht atait a n-éccomlann ac allmurchaib’,
ar In fili. ‘Eírgid, a fhiru’, ar-si Find, ‘& Is fír a n-abair in
fili rib.’ Ocus Is annsin ro eirgedur ind Fhiann a n-aen-fhecht &
a n-aen-uair, & tangadur co Tráig Rudraigi, & ní fuaradur béo
da Feind féin acht da mac ríg Connacht, & irsi a sciath imma
m-braigdib, & ní mó ro bói fer máiti gnima don da chath tangadur
na h-allmuraig béo, & Is amlaid do frith da mac rig Connacht,
& a cuirp ina cró-lindtib fola & a sceith & a slega ica
congbail ina sessum, & nir' dingbadur dias reime-sin riam don
Fhéind comrac mar sin. Ocus luidset ind Fhiann & ro airgset na
láidhenga do bói ac na Lochlannachaib, & ro tairrnged na
longa-sin léo a tír, & do cuired da mac ríg Lochlann fó fhochlaidib
talman .i. Conus & Conmael. Ocus dala da mac rig
Connacht .i. Art & Eógan, marbh iat fó chétóir & tócbait in
Fhiann suas os chind Tuinde Rudraigi iat annseo, ar Cailte, &
ro fiarfaig Find dib : ‘In bud inleighis sib, a chairde?’ ar se.
‘Dursun duit-siu sin do ráda’, ar siat-som, ‘& febus t' aithne,
uair rangadur náe cét laech uim cach fer uaind & adorcradar-som & torcramar dono, & dentar ar fert & tócthar ar lia os ar
lighi, & na h-airm da n-dernnsamar maith’, ar siat, ‘& tucaissi a
tuarustal duind adhlaicter iat maraen rind.’ Ocus ro deilig
anam re corp dóib ann, & ro cuired a n-dís brathar fa fhochlaidib
talman annsin iat, & Is í-sin In chúis ima raibe a m-blad
& a nós da n-eis. Ocus adubairt Find:
Fertan Airt ocus Eogain
socaide risar' beo-guin,
inmain dias, nir' dáer a m-breth
na n-gilla n-óc n-amulchach.
Da mhac rig Connacht aniar
rop aiti chon Is choniall,
rob aiti maitius malle
eisdrecht ocus obhloire.
Adeirim-si riut reime
is fír In ní ráidim-ne,
inmain dias fa calma glecc
nochur' cuired iat 'sin fert.
239. ‘Ar fír do gaile & do gaiscid riut, a Chailti, tabair
na h-airm duind assin fhirt fhótbaig anís’. ‘IS lesc lem-sa sin’, ar Cailte,
‘ar son Fhind meic Cumaill & na muintire moire ro adlaic iat, &
do-gébthái-si iat.’ Ocus ro eirgetar & ro oslaicetar In fert, &
tucsatar na h-airm as anís .i. In Órlasrach & In Munderg, &
tucad In darna sleg díb d' Aengus, do mac rig Ulad, & In t-shleg aile
.i. In Órlasrach, ac ríg Ulad féin. Conidh Cath Trága Rudraigi
ainm In catha-sin, & tallann do thallannaib na fiannaigechta.
Ocus ro cuired issin fert iarsin iat, 7 ro tócbad a lía, & ro
scribad a n-ainm oghaim and. 240. ‘Ad-rae buaid & bennacht, a m' anum, a Chailti’, ar rí
Ulad: ‘is mor In fis & In t-eolus do fhácais acaind.’ Ocus tangadur
isin n-dunad anunn, & ro cóirged tech n-óla accu, & do
7
badur co subhach ind áidchi-sin. Cailti immorro, ro bói crot-boll
sádaile & senordachta air In lá-sin, & tainic rí Ulad ar
amus Cailti, & suidhis ar In imdaid aici. ‘Maith m' anum, a
ríg-féindid, a Cailti, cindus atathar accut aníu?’ ‘Da faghaind
selg & fiadach Beinde Boirchi do denam dam, Is ferrde do beind.’
‘Do-geba immorro’, ar Eochaid Faeburderg mac Firglinde, rí Ulad.
IS andsin ro tinoiled a choin & a cuanarta d' indsaigid In rig, & do-luid
co Beind Boirchi bothuaid, & do-luid Cailte leis & do ordaig Cailte
in t-shelg In la-sin innus co tabrad In fer In coneill i l-laim a chéile
ó Ethaig co Tuind Tuile bothuaid i nd-aird tuaiscirt Beinde Boirchi. 242. Is ann immorro ro bói Cailti & rí Ulad ar Tuind Tuile
ac mor-dechsain na mara amach, & at-chonncadur In n-ingin
maccaemda arin túind amuich & sí ic cul-shnámh & ic táeb-snám
& ic traigir-snám, & ro t-shuid ar In tuind ina fiadnaissi mar do
t-shuidhedh ar tulaig nó ar carraic, & ro thócaib a cend & adubairt:
‘Nach h-é Cailte mac Ronain siút?’ ar inn ingen. ‘Is mé
co deimin’, ar Cailte. ‘Is mór la at-chonncamar thú ar in
carraic-sin ar a fuili at shuidhe í farrad In fhir Is ferr do boi a
n-Eirinn & a n-Albain .i. i farrad Find meic Cumaill.’ ‘Cia
thussa amlaid?’ ar Cailte. ‘Lí Bán ingen Echach meic Eogainn
meic Aililla, missi’, ar sí, ‘& atú cét bliadan ar In uisci, & nir'
thócbus cend do neoch ó do-chuaid In flaith Find gusaníu, &
iss ed fo-dera dam cend do thócbail aníu .i. Cailte d' fhaic-sin,
in mac oglaigh Is ferr ruc ben i n-Érinn’. Cailti cecinit:
Canas a tic In tond tuile
asin aicén folt-buidhi?
cá tír asa luidh lith co n-ádh
cred do-beir suan na sianán?
Inn í Tond Rudhraigi ruaidh
tic andes nó tic atuaidh?
nó inn í In tond báidhes ille
gáires i Tráig n-Eothaile?
Inn í Tond Beindi Étair fhuair
nó Tond Indbir Colpa cruaidh?
nó Tond Trágha Baile bind
fil isa h-aire ar Érinn?
Inn í Tond Clidhna co m-buaidh
tuaires In caladh comcruaid,
no inn í Tond Duiblindi dhe
nó inní Múr meic Dairíne?
Cid be tond dib aille imnail
alaind a lí co lan-glain,
bind a torman 'sa cúan cas
is fuar In comrad canas.

243. INa degaid-sin tangadur na fiada amach isin muir ar
teiched roim na conaib. ‘Iassacht don t-shleig dam, a Chailti’,
ar Lí Bán, ‘co marbur na fiada dí & co cuirer ar tír suas dáib
iat.’ Ocus tuc Cailte In Coscuraig ina laím, & ro marb na
fiadu amlaid-sin, & In t-shelg Is mó do-róine Find riam issin
n-inadh-sin ba comeit re In t-shelg do-roni Cailti In lá-sin. 244. Ocus dala na h-ingine ina deghaid-sin, ro diubraig a t-shleg
chum Cailti suas ar tír, & do imthig féin uathaib annsin & tairrnig
in t-selg-sin do denum, & amail indissit
úghdair co rainic mucc & agh & eilit do cach cúicir d' Ulltaib
in lá-sin, & co rainic .xxx. fiad fo dilmain do rig Ulad & do
Chailti, & tangadur reompo co Raith na Sciath ris raiter Raith
Imil issin tan-so. 245. Conid h-i Selg Beindi Boirchi & Imaccallaim Li Baine,
ingine Echach meic Eogain ríg Eirenn, & Cailti conici sin. 246. Ocus tangadur anunn issin raith, & ro cóirged tech óla &
áibniussa accu, & Is annsin do chonnairc Cailte raet rob ingnad
leis isin tigh n-ola .i. ingen mín mong-buide isin fhochla
fhéinneda ic tidlocad t-shet & máine ar son ar' gabad do dán &
d' eladain astigh. 247. Is annsin ro fiarfaig Cailte do rig Ulad: ‘Cia inn ingen
da tabur In miad & ind anóir seoch cach uili?’ ‘INgen óclaig
dam-sa’, ar rí Ulad, ‘& ní'l da t-shíl ina bethaid acht In n-ingen-út, & Is amlaid atá inn ingen, a Cailti’, ar rí Ulad, ‘& leth-rann
aicce, & ní fhaghann a n-Eirinn nech do-ní leth-rann dílis dó-sin.’
Ocus adubairt Cailte: ‘ní fer dana missi ám’, ar Cailte, ‘& gab, a
ingen, In leth-rann.’ Ocus adubairt inn ingen In leth-rann, &
adubairt Cailte 'na degaid:
Rann. Dún Fhir Duib.
is sé In dunad fata ar fuil:
Dixit Cáilte:
do-chuadur as uile In Fhiann.
ní mairend Fial ara fuin.
Ocus ro chuir Cailte In cornn assa láim, & ro cháiestar déra
falcmara fír-thruaga cor' bo fliuch blái & bruinde dó. ‘Ciall in
raind, a m' anam, a Cailti?’ ar In rí. ‘Atá accum-sa a chiall’,
ar Cailte, ‘& dursain dam a tar-rachtain In ní da tá, & In fetrais,
a rí Ulad, In cethrar Is ferr eineach ro bói a n-Eirinn & a
n-Albain i com-ré & i com-aimsir ríu .i. Find mac Cumaill &
a mac Oissin, & Dub mac Tréin annso do Ultaib & a mac-séin
.i. Fial mac Duib, & ro bói enech d' imarcraid accu-sin. Uair da
tuctha i r-raibhi a n-Eirinn & a n-Albain doib ro thidlaicfidis
acht co faghbadais nech da iarraid orro, & do bo truag lé Cormac
& lé Find In t-einech-sin do beith acco, & gan a beith do
maithius mor-adbul acco ní ro dilfad h-é.’ 248. Is annsin tangadur fir Eirenn fecht co h-aenach Taillten
.i. Cormac h-úa Cuind rí Eirenn & Find mac Cumaill, tri catha
na Feinde & aes na trebaire uile, & do-riacht ann Dub mac
Tréoin & a mac Fial mac Duib, & ro t-shuidhedur a fiadnaissi rig
Eirenn & a meic. Ocus nirb' aichnid do ríg Eirenn roime-sin h-é
fein na a mac, acht a chloistecht, & iss é ro bói ar leth-laim
Chormaic .i. Find mac Cumaill & Oissin ar laim Fhind, & Cairpre
Lifechair ar laim aile Chormaic. 249. ‘Maith a m' anum, a Chormaic’, ar Fhind, ‘ind aichnid duit-siu
in t-óclach atá at' h-fiadnaissi?’ ‘Ní h-aichnid um’, ar Cormac. ‘Dub mac Treoin, do cuiced Ulad atuaid, & a mac
Fial mac Duib.’ ‘Inn é siut’, ar rí Eirenn, ‘in t-óclach daibir
deig-einig at-chluinmíd d' imrád?’ ‘Iss é immorro’, ar Find, &
ro fhiarfaig In rí: ‘Caide Fial do mac?’ ar se. ‘Ic seo am
fharrad h-é’, ar Dub mac Treoin. ‘Cred ima tarrla In t-einech
atá acaib eter athair & mac’, ar In rí, ‘& sibh In bar macaib
óclach?’ ‘Truag sin, a uassail, a Chormaic’, ar In mac .i. Fial,
‘dar lind da tucmais eitech nó éra ar nech do-gébmais bás, eter
athair & mac.’ ‘IS truag duib, a fhiru Eirenn’, ar Cairpre
Lifechair mac Cormaic & ar Oissin mac Find, ‘gan furtacht &
gan foirithin do thabairt ar Dub mac Treoin & ar a mac.’
Ocus at-chuala Find & Cormac sin, & maithe fer n-Eirenn, ‘&
do-béram-ne’, ar siat, ‘ind fhoirithin aderthai-si orru, uair Is re
feraib Eirenn caithfither a tiubarthar doib.’ ‘Do-bér-sa, ar
Cormac, ‘cét do cach crud cacha bliadna doib.’ ‘Do-bér-sa in
coibeis cétna’, ar Find, ‘cacha bliadna doib’, & do gellsatar
maithi fer n-Eirenn fos maithius aile doib. Ocus tainic Dub
mac Treoin reime chum a dúnaid fein, & ro bói ac caithem
in maithiusa-sin ann co cend secht m-bliadan n-deg, & ní h-eitir
a aírim In neoch do-rínset do maith rissin re-sin, no co tainic
torrthaim & tupaist chuice ar faichthi a dúnaid féin adhaig
ann .i. marc-shluag sirrachtach sidhe do thiacht adhaig n-aen
ann co Raith Duib Meic Treoin í coiced Ulad’, ar Cailti, ‘& ro
fhiarfaigedur cia In baile-sea, & adubairt nech ríu’: ‘baile Duib
meic Treoin, In aen-óclaig as ferr einech do Macaib Miled &
do Tuaith Dé Danann.’ Ocus adubairt fer dib: ‘Is truag gan
fer a frestail accainde do Thuaith De Danann’, & ro gabustar
fer dib sleg neimnech ro bói aici, & tuc builli dó i nd-odhur a
chiche cor' marb. Ocus gabais Fial a mac a inad ré ré .x.
m-bliadan & tri .xx. bliadan. ‘Maith m' anam, a ingen’, ar
Cailte, ‘ca caradrad do bói duit-si riu-sin In tan ro fhiarfaigis dim-sa
in scél-sin?’ ar Cailte. ‘Ingen don óclach déidenach sin
misi’, ar issí ‘.i. do Fhial mac Duib, & ní mairenn don muintir
moir sin do-conncais achtmád missi am aenur, & airi-sin, a
m' anam, a Chailti, tuc rí Ulad comus a t-shét & a máine dam-sa
re tindlucudh.’ ‘Ocus ca comainm tusa, a ingen?’ ar Cailte.
‘Uaíni ingen Fheil meic Duib m' ainm’, ar si; & adubairt Cailti:
A Uaíní, a ingen Féil
ropo maith t' athair do chein,
rob é-sin cara na cliar
in laech forusta fir-fhial.
250. ‘Ocus Is sé-sin’, arsi Cailte, ‘ciall In sceil ro fhiarfaigis dim
& córugud t' athar & do t-shenathar, & cubaid do rig Ulad comus
a t-shét & a máine duit re tindlucud.’
IS annsin adubairt In rí .i. Eochaid Faeburderg mac
Fir Glinde, re mac .i. re h-Aengus: ‘tabair, a m' anam, a gill’, ar
se, ‘in ingin ut, uair ní fuighbé tú a cóiced aile a n-Eirinn ben
as ferr scela athar & sen-athar ina sí.’ Ocus tuc In t-óclach h-í
iarsin, & do bói d' aen-mnái aici nó co n-dechaid éc. Ocus ina
degaid-sin ro badur ac ól & ac aibnius co cenn tri la & tri
n-áidchi. 252. Ocus adubairt In rí ré Cailti : ‘Maith m' anum,
a Chailti, do bo maith lem-sa dul d' fhiadach & d' fhiann-choscur co
Forad na Féine annso.’ Ocus do eirgedur co moch arnamairech
tri catha co Forudh na Féine, & Cailte maraen ríu, & 'ar rochtain
doib ann tancadur na maithe & Cailte issin lis mor do
bói ann, & at-chonnairc Cailte In t-inad-sin, & adubairt: ‘sochaidhe
ám’, ar se, ‘ro dílad don tellach-so d' ítaid & d' occorus, & do
dán & d' eladhain ac Find mac Cumaill.’ Ocus ro t-shuid rí Ulad
ann, & maithi In t-shluaig, & Cailte maraen ríu.
Is ann tainic Cas Corach mac Caincinde dochum Cailti.
253. Ocus ní cian ro badur ann co facadur In scolóc da n-indsaigid,
& brat álaind uaine uime, & delg airgit ann, & leine
do t-shidha buidhe ria cnes, & inar maeth-sroill tairsi anechtair,
& timpan toghaide ara muin. ‘Canas tice, a scolóc?’ ar rí
Ulad. ‘A Síd Buidb Deirg meic In Dagda andes, a deiscert
Eirenn’. ‘Cid rot-imluaid andes nó cia thú féin?’ ar In rí.
‘Cas Corach mac Cáincinde, mac ollaman do Thuaith Dé
Danann, & damna olloman mé fein’, ar eissim, ‘& iss ed rom-imluaid,
d' fhoglaim fhessa & fhir-eolais & scelaigechta & mor-gnim gaiscid
na Féinne ó Chailti mac Ronain.’ Ocus tar a eis-sin do-roine
céol & airfided dóib, & ro chuir ina suan chotalta iat. ‘Maith,
a m' anum, a Chailti, ca fregra do-beire forum?’ ar eissium.
‘Cach ní da tangais d' iarraid d' fhagbail duit, & da raib acut
fein d' eladhain & d' intlecht cach ní do-rindedur ind Fhiann do
gnimradaib gaile & gaiscid do denum. Ocus ro bói óclach issa
baile-seo .i. Find mac Cumaill, & do ba mor do chrod & do
thuarustal-sa uaidi ar th' airfided, cid falam In baile at-chí.’
Ocus adubairt In láid ann:
Forud na Fiann fás anocht
gus' ticed Find Faeburnocht,
do bás deg-duine gan brón
as fás Almu uassal-mór.
Ni mairend In muintir maith
ni mair Find féin In fir-fhlaith,
ní fuil In cuire gin cleith
na ruire 'mun rig-fhéinid.
As marb uile Fiann Find
ge do-chuadur glind de glind,
olc atú a n-diaid na ríg rán
tar eis Diarmata Is Chonan.
D' eis Guill meic Morna don Maig
ocus Ailella Cétaig,
iar n-dith Eogain In gái glais
ocus Chonaill don chet-fhrais.
Adeirim-si riut reime
as fír dam ind fhaistine,
is mor ar n-esbada ann
gan Dub Dírma ic Tech Drumann.
'Ar n-dith na cuire Is na cét
is truag nach ann fuarus éc,
iarna n-dul a h-or a nd-or
corob forlan In Forud.
Forud.
254. Is annsin tuc Cailte da uidh & da aire esbaid na carat &
na comalta & na n-drong-buidhen mor iter a raibi, & ro cháiestar
déra troma fír-thruaga ann, cor' bo fhliuch blai & bruinde dó.
Ocus tangadur amach assin co Tulaig In Trir, & do t-shuidhedur
ann .i. rí Ulad & Cailte & cach archena, & ro fhiarfaig rí Ulad
do Chailti: ‘IS álaind In tulach tonn-glas toghaide’, ar In rí,
‘& crét ima tucad Tulach In Trir ar In tulaig-seo,, &
cid fa tucad Abhann Deisi ar ind abhaind-seo, & cid fa tucad
Lecht Chind Con ar In inad út thall?’ ‘Gingub nua In ní
dia tá, indessat duit In ní dia tá sin, & ní ba sen missi ind
uair do lenadur na h-anmanna-sin ucut .i.’ 255. Rí ro bí ar Albain .i. Iruath mac Ailpin, ri Alban, & ro
badur tri h-ingena aici .i. Muiresc & Aiffi & Aillbi a n-anmanna,
& tucsat gradh do thriur óclach i fiannaib Eirenn .i. do thri
macaib Aencherda Berra .i. Ger & Glas & Guba a n-anmanna,
& tucsat na h-ócláig-sin grád dóib-sium, & ro bói com-sheirc re
.xx. bliadan eturru, & ro éladur fecht n-óen ann, & tangadur
conici In tulaig-sea, & ro thuit a torrthaim suain & cotalta forro
annso, & Is sí-sin uair & aimser ro cuired bruigen uathmur re
Find mac Cumaill & re mac Mic Con, maic Maic Nia, i cuiced
lán-alaind Laighen, & nocho n-uil airem ac filedaib a torchair
dona Fiannaib ann & do muintir Fhathad Canand, & do-rocradur
dono ann na tri geraiti gaiscid sin .i. tri meic Aencherda Berra.
Ocus dala In trir ingen sin, ro eirgedur assa cotlud, & do-chonncadur
triar óclach don Fheind do n-indsaigid, & ro fhiarfaigedar
scela díb, & indissit In bruigen do thabairt & ár na
Féine do thabairt ann, & tri meic Aencherda Berra do thoitim. 256. Is annsin do-ronsat na h-ingena nuall & toirrsi isin tulaig-sin, & fuaradur bás ann do chumaid na tri mac-sin Aencherda
Berra, & do badur da derb-chomalta ac ni h-ingenaib-sin .i. dá
mac ríg Catt atuaid .i. Uillenn & Eochair a n-anmanna, &
do-ronsat airbirt tenn treorach a n-diaid a comalta, & do-riachtadur
conici ind abhaind-seo, & ro thuil ind abhann ríu, & at-chonncadur
na h-étaigi iudhlaidhe ingantacha don leith aile, & tangadur
isind ath co rodana, co ro báid In tuile na h-abhann iat,
& iss iat atá fa In da fert glasa út for ur ind atha. 257. ‘Ocus cred fa n-abar Lecht Chind Chon rissin lecht út allanall
don ath?’ ‘Cú grádach ro bói ac Find mac Cumaill, ar
Cailte .i. Adhnuall a h-ainm, & do-rala ar sechrán & ar merugud
h-í ó bruidin bothuaid, & ro t-shir Eirinn fá thrí co toracht
in t-ath-so, & tuc a tri donala aisti annseo, & fuair bás ann,
conid uaithi-sin’, arsi Cailti, ‘ata Lecht Cind Chon, & Is sí-sin, a m' anum, a rí Ulad’, ar Cailte, ‘in tres cú Is ferr fuair Find riam.’ 258. Dala immorro da ríg-fheinded Ulad .i. Goll Gulban & Cas
Cuailgne, ro badur ac seilg & ac fiadach In maigi-sea, & at-chonncadur
na tri h-ingena mong-buide, & siat marb ar In tulaig-sea,
co sáine étaig cacha datha umpu, & ro badar icá n-écaine co
fata & ro chuiredar fó thalmain a triur derbshethar iat, & tangadur
sís isin n-ath, & at-conncadur In dís mac-caem ann arna
m-bádud, & ro chuirset fa fhochláitib talman iat fos. Ocus
adubairt Cailti In láid and: Is í-seo Túlach In Trir
as' tangadur tír do thír,
bid h-e a h-ainm o sunn amach
co tí In díne déidinach.
Is í seo Abhann Deissi
chum arb' eolach fos misse,
don dís-seo ro báidtea ann
frith fa phortaib na h-abann.
Leacht Con a cind ind atha
indeossat daib gan fhatha.
Adhnuall rob é ainm na con
adér rib gan imressan.
Mor céite Is mor carrac cruaid
immá n-dernus airm d' imluad,
gid uathad thanag as tír
sunna co Tulaig In Trír.
Is í seo.
259. Ceilebraid Cailte do rig Ulad iarsin, & tainic reime i
n-étnaib cnocc & carracc co fos-mullach Sleibe Fuait fér-uaine,
co Caerthend Cluana Da Dam, & co Rót na Carpat,
áit ar' chuirset Ulaid a carpait uathaib ac dul a n-degaid catha
Gairige & Ilgairigi. Ocus ar rochtain do Chailti co rici sin, Is sí-sin aes & uair do-rala naem Pátraic co Ráe na Carpat a tri .l.
espoc & a tri .l. sacart & a tri .l. deochain & a tri .l. salmchetlaid.
Ocus ro t-shuidetar ann, & ro bói Pátraic ac dénam a
trath & ic etarmolad In Dúiliman a cind Ráe na Carpat í
fossad mullach t-Shleibe Fúaid. Ocus do-riacht Cailte cona
naenbur Féine & Cas Corach mac Caincinde In t-airfidech ann,
& ro fherastar faeilte re Cailte, & ro badur na cleirig ac fiarfaige
scél de, & ro indis a thuirrthechta rissin m-bliadain-sin dóib.
‘Caide Brogan scribneoir?’ ar Patraic, & ro frecair sin. ‘Scribthar
& lessaigther let cach ní do chan Cailte ón ló ro delaig rinde
ac In chairthe a Mullach Uisnig co h-am na h-uaire-sea.’
IS ann tarla Cas Corach mac Caincinde ar Pátraic
.i. In timpanach. 260. ‘Maith m' anam, a Cailti’, ar Pátraic, ‘cuich In maccaem
cenn-cas álaind a m-brut gorm ut accut & In crann cíuil aicci?’
‘Cas Corach mac Cáincinde mac olloman Tuaithe Dé Danann’,
ar Cailti, ‘& tainic d' fhoglaim fhessa & fhír-eolais chuccum-sa.’ ‘Maith
in chonair tainic’, ar Pátraic, ‘& a Chailti’, ar Pátraic, ‘ro fhuirged
ré maithius mor thusa .i. re h-aimsir chreidme & nóem &
fhíren, & ré beith a muintirus Ríg nime & talman, & can duind,
a Chas Choraig, ní dod dán & dot eladain féin.’ ‘Do-géntar immorro’,
ar Cas Chorach, ‘& ní derna reomut riam do neoch darab
ferr lium a denam ina duit-siu, a naem-chleirig’, ar eissium.
Ocus tuc a thimpan cuice & ra gles h-í, & do t-shéind h-í co
tucastar cairchi cíuil urrí, & ní chualadur riam reime a chom-mbind
acht mád adhmolad na canóine coimdeta & edarmolad
Ríg nime & talman.
IS annsin ro thuit a toirrthim suain & cotalta for na
cleirchib leissin céol sir-rachtach sídhe, & tairnic leis a airfided
do denam. ‘Tabair luag ind airfidid dam, a naem-chleirig’, ar
Cas Corach. ‘Cá luag iarrai?’ ar Pátraic. ‘Nem dam fein’,
ar eissium, ‘uair Is é luag as ferr h-é, & rath ar m' eladain féin
co brath. Patricium edixit artem timpanistraram, & ar lucht m' eladhan chaichi am degaid.’
‘Nem duit’, ar Pátraic, ‘& corub h-í In tres eladha ar a fagaib
nech a lessugud fa deridh a n-Eirinn h-í, & cid mor In doichell
bias roim fhír th' eladhan, acht co n-derna airfided & co n-indsi
scela, gan doichell reime’, ar Pátraic, ‘& fer lephtha ríg tre
bithu ret' eladain, & soirbius dóib acht na dernat leisce.’ Ocus
ro chuir-sium a crann cíuil ina comet. 262. ‘Maith ind elada-sin do-rónais duind’, ar Brogan, ‘Is maith
immorro’, ar Pátraic, ‘acht muna beth sian-argan In brechta
sídhe inti, & nochon fhuil ní bo chosmala re céol Rig nime inas
acht muna beth sin.’ ‘Ma tá ceol a nim’, ar Brocan, ‘cid nach
biad i talmain, & ní cóir amlaid ind airfited do dichur’, ar
Brocan. ‘Ní apraim úm’, ar Pátraic, ‘acht gan ro-chreidim dó’. 263. Ní cian ro badur ann co facadur aen-óclach forusta find-liath
da n-indsaighid, & brat corcra uime, & delg óir ann, &
claidim órdaidi imma brágait, & lorg fhind-chuill issin dara laim
dó, & tuc a chend a n-ucht Patraic, & slechtais dó. ‘Carsat
com-ainm tú, a óclaig?’ ar Patraic. ‘Eogan Ardbriugaid m' ainm’,
ar In t-óclach, ‘do muintir rig Eirenn .i. Diarmata meic Cerbaill.’
‘INd accut-sa at-clos duind In maithius mor do beith?’ ar
Pátraic. ‘Is accum, a chleirig’, ar eissium. ‘Ind adhaig
anocht ar do t-shelbad’, ar espoc Soichell .i. prim-ronnaire Pátraic.
‘Ca h-adhaig anocht?’ ar Eogan Ardbriugaid. ‘Adhaig t-Shamna’, ar Pádraic. ‘Do-gebthái faeilti acum-sa o
aídchi t-Shamna co h-aídchi Belltaine In lín atáthi eter áigedaib
& muinter’, ar eissium. ‘IS méth In manach’, ar Beineoin,
fuair In cleirech. ‘Rachaid do fhognum na Macha bothuaid’,
ar Pátraic, ‘& masa méth bid ed a mac & a ua ina degaid.’
‘Ocus ca ferr ainm da m-biath forro’, ar Benon, ‘inait h-Úi
Meith Macha?’ 264. Is annsin at-chonncadur In .l. fer mor da n-indsaigid, &
deilge iarnaide ina m-brataib, ‘ocus cia so’? ar Patraic. ‘Mo
brugaidi-sea & mo biataig sin’, ar Eogan. Ocus ro eirgedar a
n-aen-facht & ro t-shlectsat do Pátraic uili. ‘Bar m-béo-maicne &
bur marb-maicne don Macha co bráth’, ar Pátraic. 265. Is annsin ro ferastur trom-snechta mor & aincis fhuar-dachta
ar In cóiced uile, co roiched co sleasaib fer & co formnaib miled
& co feirtsib carpat, co n-derna gat-shnim do barraib na fidbaide
for-ruade, co nach fétadais dáine imtecht ann. Ocus Is annsin
adubairt Cailti: ‘Inam amh’, ar se, ‘do damaib alltaide & d' eilltib
dul a n-indib cnoc & carrac innois’, ar eissium ‘& innum éicned
do dul a cuassaib bruach ann.’ Ocus adubairt:
Is fuar geimred, at-racht gaeth
eirgid dam discir derg-baeth,
ní te anocht In sliab slan
gé beth dam dian ic dordan.
Ní thabair a tháeb re lár
dam t-Shleibe Cairnn na comdál,
ní lugha at-chluin céol cúaine
dam chind Echtgi ind-fhuaire.
Missi, ar Cailte, Is Diarmaid donn
ocus Oscur aith édrom
ro chloisdis re ceol cuaine
dered áidchi adh-uaire. As maith chodlus In dam donn
fuil Is a chnes re coronn,
mar do beth fá thuind tuaidhi
deiredh oidche ind-fuaire.
Aniu isam senóir sen
ni aithnim acht becán fer,
ro chraithinn coirr-shleig co cruaidh
a maduin oighridh inn-fhuair.
At-lochar do rígh nime
do Mac Muire inghine
do-beirinn mór sochd ar sluag
ge ber anocht co h-ad-fuar.
266. ‘Is mithigh dúin imthecht’, ar Eogan, ‘dár n-dúnad & dár
n-deg-baili.’ Ocus do éirgetar rompa, & at-chonncatar an dúnad
ar a cind, & tucadh In baili ar a comus féin ar rochtain dóib,
& tucadh Cáilte cona muintir a n-grianán n-deirrit n-diamair, &
do bádar annsin teora lá & teora aidchi ac ól & ac áibhnes
acht In comh-fhad do bítís na cléirig ac dénum a n-uird & a
tráth & ac edarmholad In Dúilemhan. 267. Is annsin táinic Eogan Ardbrugaid d' acallaim Pátraic &
do bói ga indisi do gan uisce do beith a comhfhochraib dhóibh,
ór ba scíth dáine ag (tabair)t uisce cum an baili-sin. Ocus
ingnad mar dho (bui In baile i)n lá-sin ina lathar-pholl talman
(& bruindi cethr)a sliab uime anunn & anall (& gan dorus
air acht In dorus) ar a ticte amach, & nach fétfaitís
fir dhomain foghail ná dibferg air cémad áil leo. Do fhiarfaig
Pátraic d' Eogan: ‘in b-fuarubar slicht sluaig ná sochaide romhuibh
isin m-baili?’ ‘Fuaramar’, ar Eogan, ‘sleagh & cloidem &
iarn-leastar ann.’ ‘Do-gébhthar a fhis-sin ac Cáiltí’, ar Pátraic.
Ocus do-cuas ar cenn Cáilti, & tucadh d' innsaigid Pátraic h-é. 268. ‘Maith a anum, a Cháilti’, ar Pátraic: ‘in fuil a fhis acat
duin cia do bói isin baili-se ria n-Eogan?’ ‘Urusa damh-sa a fhis
dho beith agum’, ar Cáilte, ‘ór Is mé In t-ochtmad fer do bhí
ac tabairt In baili-se don fhir dá tuc Finn mac Cumaill é .i.
aen-óclach do-rinne a mhuindteras ar éicin riamh re Finn .i.
Conán mac In Léith Luachra aniar.’ Ocus do-rala dhó olc mór
do dhénam re Finn .i. cú & gilla & óclách do mharbhadh ón
t-samhfuin co araili don Fhéinn re taebh an tres duine as ferr
do bhi do Chlannaib Rónáin do mharbad .i. Aedh Rind mac
Rónáin cona trí macaib .i. Aedh & Eogan & Eobran. Ocus
do-riacht In flaith-féinnid co Carn Luigdech thiar i cóiced Muman,
& ar suidhi dho ann iar n-dénam shealga do-riacht Conán
da innsaigid do leith a chúil, & do gabastar tar a fhormna &
tara arm-ghaisced In flaith-feinnid gan rathugud dó. Aithnis
Finn In té don-gabastar amhlaid-sin. ‘Cidh Is áil duit, a Chonáin?’
ar Finn. ‘Mu chor & mo mhuinnteras & mu thairise do dhénam
friut-sa, ór itú secht m-bliadna ac foghail & ac dibhfheirg ort, &
ni fhuil fulang h' feirgi-se acam.’ ‘Gidh meisi rot-gabadh’, ar Finn,
‘atá dha mhét d' ulc & d' écóir do-rónais ar Fiannaib Eirenn nach
sáilim do ghabáil dóibh cum sídha.’ ‘Acht gu n-gaba-sa mé, a
ríg-féinnid, léic eadram & Fianna Eirenn’, ar Conán. ‘Gébat
ámh’, ar Finn, ‘gidh coraighecht ar éicin damh.’ Ocus do ghabh
Finn é, & do-rine a chor & a mhuindteras ris. Ocus do-riachtadar
an Fhiann ina n-dronguibh & ina m-buidhnibh da n-innsaigid,
& ba h-ingnad la gach n-droing thiced ann In dias Is mó ba
námuit a n-Eirinn & a n-Albain d' faicsin i n-aen-inad. 269. ‘Maith, a Chonáin’, ar an Fhiann, ‘cidh fil acat dúinn in(ár)
mór-olcaibh?’ Freagras Conán cu comnart sin: ‘Gach (cath) &
gach eicin & gach mór-olc do-ria cucaibh, cui(ridh misi i) na
cenn’, ar Conán, ‘acht dá toiter-sa ann, (do tairistissi) oram bur
bh-fhalta, & mina thoiter ann, (is oraib-si) bias a nós
& a orrdharcas.’ ‘Dar ár m-bréithir ámh’, ar Oisín, ‘ní tucad dúinn
riam coma budh fherr linn iná sin.’ Ocus do-rónad síth re Conán annsin.
‘Cá lín atái do mhuindtir, a Chonáin?’ ar Finn. Cúic cét
óclach & cúic cét gilla & cúic cét con, ar sé. ‘Ó atai In coim-lín-sin’, ar Finn, ‘sir féin Eirinn, & In tricha cét thoghfus tu féin
innti do-bér-sa duit h-é.’ ‘Ocus do-luidsium-ne ochtar óclach leis’,
ar Cáilte, ‘conice In m-baili-si a tám, & ni raibi tairisi ag Conán,
gia ro gabsat In Fian h-é chun sídha, no gu táinic don baili-se,
& ó 't-chonnairc In baili-si cur' ba dún diamair daingiun di-thoghlaidi
é tucasdar grádh dho, & táinic lion a shlóig & a muindtiri, & do
gabadh In baili-si leis fria ré .xxx. bliadan, & gach cath & gach
comracc thiced cum na Fénne fris-sin ro dingbhadh-som tosach
gacha comhraic dhíb.’ 270. ‘Crét aidhidh In Chonáin-sin?’ ar Pátraic. ‘An cethramad
fer’, ar Cáilte, ‘fuair bás re h-adhart don Fhéinn hé .i. cruimh
neime do ghabh 'na chinn, & fuair bás ón trath co araili.’
‘Créd rob uisce dho and-so?’ ar Pátraic. ‘Tipra fír-uisce
atá san baili-so’, ar Cáilte. ‘As diamhair an t-inad itá’, ar
Eogan, ‘ór ní fhaghmait ar lár talman h-í.’ ‘As uathad don
Fhéinn dar' eoluch í’, ar Cáilte, ‘no gur' ormais aen-óclach dhíbh
uirre, & no gur' urmaises-sa 'na dhegaid, &gur' urmais fer
in baili féin iarsin.’ ‘Cia In cét-oclach?’ ar Pátraic. ‘Aedh
mac Finn’, ar Cáilte, ‘& adeirim nach raibhe inadh asa tuc
duine lán bledhi nó eascra a h-aill nó a h-abhuind nó a h-indber
nó a h-inadh dí-thoghla a n-Eirinn nach bérad-som eolus a medón
oidhche ann, & rucastar eolus gusin tiprait itá 'san baili-si.
Ocus Is ann atá an tipra’, ar Cáilte, ‘a slis-bhord na cairrgi
cenn-gairbhi cloiche & faircle comh-dhaingen comh-dhlútha cloichi
uirre. Ocus mór lá fuair Smirgat & Der Dhubh (a) (D)uibsléib
h-í.’ Ocus at-bert Cáilte:
(Atá) tipra san leith thes.
do-ghén-sa dháibh bur n-deigh-leas,
(do-bér-sa) dúib for a lár
usce eochar-gorm im-shlán.
(Nocha n-fuil tipra) ocon dún
at-bert Eogan gan mhí-rún,
mina cabra rí nimhe
Mac maith Muire mín-(ghile).
Ro ba mhaith m' engnam 'san chath
a n-agaid na n-allm(urach),
ro thuitset lim-sa fo thrí
tri cóeca fer co caeimh-lí.
Smirgat ingen Fathaig fhéil
ocus Dér Dhubh a Duibsléibh,
inmain dias téiged a fad
don Fhéinn do brath a námad.
Ro bo mhé In Cailte co cruth
sochaide dá tucus uch,
dá ro tinóilius dom rith
lánamain gach fiadha ar bith.
Maith In muinter muinter Finn
mairg fhuil dá n-éis a n-Eirinn!
mór m-beodhachta In buidhen bras
as mór n-iath a m-bói a n-eolas.
Maith In muinter muinter Find
mairg fuil da n-déis i n-Érinn,
cen locht orra ar tuind talman
acht cen Dia do mor-adhrad.
Aed mac Find
fer nachar' creid crois na cill,
a cath conpaiti ro lái a tres
is mor
m-baile bái a eolas.
272. ‘Dul anois’, ar Pátraic, ‘& In tipra d' faghbáil.’ ‘As egal
leam a fagbáil’, ar Cáilte, ‘ór naenbar curad no bhídh ac tócbáil
a faircle di & In coimh-lín cétna 'gá chur uirre arís, & as ecal
lim uisqi na tiprat do bháthad In baile’, ar Cáilte. ‘As tualaing
Dia a dháil mar bhus cóir’, ar Pátraic. Do éirigh Cáilte & do
éirghedar-sum leis, & rígh-lia cloichi ro bói as slis In baili amach
iadhus Cáilte a dhá láimh uimpe, & tairrngis chuige h-í, co
táinic ród-bhuindi rói-mer d' uisqi eochar-ghorm fhír-áluind asin carraic
gu raibhi ag dían-bhádad an baili. Annsin tócbus Pátraic
an láimh caeimh creadhail ro fhóired gach n-airc & gach n-ainces
frisi tabrad h-í, & sluicter In t-uisqi ar cúl doridisi isin sliabh &
isin charraic cédna, cu nach raibhi acht lán baisi Pátraic ac
snighe aisdi amach don uisgi. ‘Bas Pátraic’ ainm na tiprat
budhesta, ar Beneoin. ‘As ced leam a beith amlaid-sin’, ar
Pátraic, ‘no gu n-derntar finghal icá duthaigh isin baile re deireadh
n-aimsire.’ 273. Táncadar ar In faithchi imach Pátraic & Cáilte & an lín do bátar isin dúnad, ocus nír' cian dóibh co facadar aen-óclach
da n-innsaigid, & Is amlaid ro bói an t-óclach-sin & léne do
shída bhuidhi ré chnes & brat áluind uaine uime, & dealg óir
isin brut ós a bruinde. ‘Cia thusa, a anum, a óclaich?’
ar Cáilte. ‘Aedh mac Aedha na n-abasach, a Cnuc Árdmulla
amuigh don mhuir’, risi n-abar Rachlaind nó Rachrainn isin
tan-sa, ‘& macaem Tuaithe Dé Danann uili (mise), & d' fiafraigid
neich dít-sa thán(ac anois)’. ‘Crét rob ail let d' fiarfaigid dhím,
(a Aed)?’ (ar Cáilte). ‘(Ca ferr dam n)í dhá fiafrochainn díd iná
cid fá tucadh Carn Manannáin ar an carn-so?’ 274. ‘Óclach do Thuaith Dé Danann’, ar Cáilte ‘.i. Aillén mac
Eogabail, tuc grádh do mhnái Mhanannáin meic Lir, & tuc derbshiur
Ailléin grádh do Mhanannán .i. Aíne ingen Eogabail, &
ba h-annsa le Manannán í iná In drong dhaena. As annsin
ro fhiarfaig Aíne da bráthair .i. d' Aillén:’ ‘cidh’, ar si, ‘ro tráigh
in dealbh rígda romhór do bhói fort?’ ‘Dar ár m-bréithir ámh,
a ingen’, ar Aillén, ‘ní fhuil don droing daena nech dhá n-indesmais
sin acht mad thusa at aenar’, & do indis di: ‘grád
tucus’, ar sé, ‘d' Uchtdeilbh ingin Aengusa Find, do mhnái
Manannáin.’ ‘Am láim-se atá a fhoiridin-sin’, ar Aine, ‘ór tuc
Manannán grádh dam-sa & da tuca-som a mhnái duit-si fóifet-sa
lais tar cenn furtachta d' faghbháil duit-si.’ Ocus táncadar rompa,
ar Cáilte, .i. Aillén & Aine, conice In tulaig-sea, & do-riact
Mannanán & a bain-chéli lais, & ro shuidh Aine ar láimh deis
Manannáin, & tairbiris teora póc n-dil n-díchra dho, & ro fhiarfaig
cách scéla da chéle dhibh. Mar at-chonnaic ben Manannáin
Aillén tuc grád dho fochétoir, & do indis cach dib scéla da
cheile. Is annsin adubairt Pátraic: ‘As gablánach
in scélaigecht-sin .i. siur Ailléin meic Eogabail do thabairt
grádha do Manannán, & ben Manannáin do thabairt grádha
dh' Aillén.’ Conadh de-sin atá In t-seinbriathar: gablánach in
rét an scéluighecht. Ocus tuc Manannan a mhnái féin d' Aillén
mac Eogabail, & tuc féin Aine siur Ailléin. 275. ‘Ocus ro bai Aíne ingen Eogabail oc brécad Manannáin’,
ar Cáilte, & do-rigni In láid and:
A Meic Lir tairri lium
co Daire n-Dairbri os cach dind,
gairfid cailigh beraid lon
darís clochan da borb-chon.
Canfaither duit ilar ceol
iter éol ocus anéol,
bidgfaidh guth cuach os chaill céir
re dordan daim damaire.
Fascnam fedain feda faind
snaghach snoidi claraig craind,
oig oc abrán re gaith n-gluair
cerc fraich re aidche n-adh-uair.
Eistecht re sianan senma
re h-airfitiud n-ílderda,
ingena aille 'n-ar tigh
do-gebtar dait, a Meic Lir.
A.
276. Ocus ruc Aillen mnai Manannáin co Sid Eoghabail, &
ruc Manannán Aine ingin Eogabail leis co Tír Tairngire.
.
8 277. .‘gOcus as iat-sin, a anum, a Aed’, ar Cáilte,
‘in dá cheisd do fiarfaigis dím.’ Ocus do bátar isin baili-sin re
h-edh sechtmaine, & do thimnadar ceileabrad d' Eoghan Ardbhrugaid,
& tuc Pátraic nemh dho ara n-derna dá réir. 278. Is annsin táncadar rompa co Gleann In Scáil soir, risi
n-abar Muindter Diugra isin tan-so, áit a raibhe Pátraic a
n-daeire ac Milcoin mac h-úi Buain ac ríg Dhail n-Araide, &
at-ciat ceall shuthach ara cind, & .xxx. mac n-eculsa innti ac
edarmolad In Dúileman co dícra, & ac déchsain dóibh don
taeibh eili secha at-ciat In ceall (aile ar In gort) cluana re a
taeibh. ‘Do rígh nime (& talman at-loch)amar.’ ar Cáilte, ‘rob
adhba slógh & sochaide sin gidh imat naemh & fírén
anosa and.’ ‘Cia don Fhéinn do bhí isin baile út?’ ar Pátraic.
‘Raighne Roisclethan mac Finn isin dara baile díbh & Caince
Corcarderg mac Finn isin baili ele’, ar Cáilte, ‘& do mharbhsat
Clanna Morna Raighne mac Finn.’ Conadh uada atá Magh
Raigne. Ocus ro marbsat In mac aili, conad uadha ata Sliab
Caince. 279. Ocus nir' chian do bátar ann co facadar ingin mín macdachta
mong-bhuidhi da n-innsaigid, & suidhis ar an firt fótbhuigh
acu. ‘Cia thusa, a ingen?’ ar Pátraic. ‘Edáin Fhoiltfhinn
ingen Baedáin misi’, ar sí, ‘ingen rígh Dáil n-Araidhe. ‘Cidh um
a táncais, a ingen?’ ar Pátraic. ‘Do thabairt ar m-beo-maicne
& ar marb-maicne duit-si, a naemh Pátraic’, ar an ingen, ‘ór ni
fhil dom shíl beo acht mé fein & mo dherbbráthair.’ Ocus tuc a
láimh etorra & a léinid & tuc .l. bruth óir & .l. bruth aircit
a raibhi .l. uingi d' aircet & .l. uingi d' ór ina screabal soiscéla
do Phátraic, & do shlécht dó. ‘Gá ainm atá ar do bhráthair,
a ingen?’ ar Pátraic. ‘Loingsech mac Baedáin’, ar inn ingen.
‘Ríghi n-Eirinn uaim-si dho’, ar Pátraic, ‘& triur dia shíl a ríghi
dia éis.’ Gach ní bias acaind-ne dh' Eirinn co bráth duit-si, a
naeim-chleirigh’, ar an ingen. Ocus do cheileabair dhóibh
iarsin, & do bhádar ar In tulaig re h-athaid tar éis na h-ingine.
Cailte cecinit.
Ard Caemain aníu cid cell
ropa port ríg co rothend,
is inad crabaid Is cros
is ecna cen amaros.
Ard Coemain Is Cluain Gamna
ge bet indiu fo tarba
is inad crabaid Is cross
is mor n-gabad do fuaros.
Adeirim-si riut reime
bid fír dam In fhaistine,
gé beth mo chraidi fá mairg
is baile aingel ind aird.
Ard.
abur on abur Tonn Clidna. 280. Is annsin ro bói óclach comaidechta do Muiridach mac
Finnachta do ríg Connacht i farrad Pátraic .i. Corc mac
Dairine, mac rig Corco Duibne. ‘Fiarfaigid rob ail lium do
denam dit, a Chailti’, ar Corc. ‘Cid ima n-abur Tonn Chlidna
& cid ima n-abur Tonn Téite risin tuind aili.’
‘IS accum-sa itá In scel-sin do glain-mebra’, ar Cailte .i.
Óclach gráda ro bói ac Find mac Cumaill, .i. Ciabhan
mac Eochach Imdeirg mac rig Ulad í tuaid, & Is amlaid ro
bói In t-óclach-sin In derscugud beiris In t-éscca ina chuiced
dég do ard-rennachaib nime ruc In t-óclach-sin ar cruth & ar
deilb do macaib rig & taissech In domain. Ocus ro gabustur toirrsi
Fianna Eirenn reim Chiaban mac Echach Imdeirg, & rob é
adhbur a toirrsi ní raibi ac fir nó gan fhir díb ben nach tucustar
grad do Chiaban mac Echach, & ro diult Find reime, &
gé ro diult ro bo lescc leis, acht ecail leis Fianda Eirenn dó ar
mét a n-éta. 282. Ocus tainic reime co Tráig In Chairnn, risa n-abar Traig
na Trénfer, i cuicid Ulad, iter Dún Sobairchi & muir, & at-connairc
curach cend-ard colg-díriuch creduma and, & da gilla óca
isin churach & tuighnech phutairle forro co formnaib
a n-gualann, & bendachais Ciaban dóib, & do fregradur-som dó. ‘Cia sib a m' anum, a ócu?’, ar Ciaban. ‘Lodan mac
ríg na h-India missi’, ar se, ‘& Eolus mac rig na Grege In fer
aile út’, ar se, ‘& ro gluais tonn sind’, ar se, ‘& ro thimairg
gaeth, & ní fhetamar cá crich nó cá cinel issin domun í tamait.’
‘In tí leis budh áil siubal mara lib In tiubrad sib cumaid dó?’ ‘Dá
mad at' aen-fher duit’, ar siat, ‘do-bérmais.’ ‘Maith, a Chiabhain’,
ar a muinter, ‘ind h-í Éire Is áil let d' facbail?’ ‘Iss í am’, bar
eissin, ‘uair ní fhagbaim mo dín na mo chomairchi inti.’ Ocus
dala Chiabain tainic issin curach, & ro delaig re muintir,
& ro badur co dubach domenmnach, & ro bo scarad cuirp ré
h-anmain léo scarad ris. Ocus do-rindset a comunn & a caradrad
Ciabhán & na h-óclaich do bhí 'san churach, 283. Ocus do eirgedur na tonna geala gairechtacha dóib coma
cutruma re Sliab Mis nó re Slíab Édair nó re Slíab Elga
cach mur-thonn mor muiride díb, & na h-éicne áille
eochur-brecca no bith ré grian & re grinnell co mm-bidis ré
slis-bordaib In churaig acco, & ro gab grain & eacla & uruamain
iat-sum reime-sin. ‘Dar mo breithir ám’, ar Ciaban, ‘damad
ar tir duind, ro choissenmais sind i l-lathair chatha
& comraic commaith.’
Ciabhan cecinit.
IN triar atám ar In tuind
ron-tarla a m-bethaid chumaing,
mor In baegal beith mar sin
gan bás faebuir dar rochtain.
Missi ocus In dias tar muir
co lín gaile ocus gaiscid,
damad i cath cétach chrón
dingébmais cét do gach t-shlóg.
O ro chím In tuind-seo thes
is mor dar n-daghles cheiles,
is mor In brón brón na triath
ar nech ó tá dís co triar.
IN triar.
284. Ocus ro badur isin mor-éicin moir sin nó co facadur In aen-óclach
da n-indsaighid, & ech dub-glas fáe, & srian óir fria, &
.ix. tonna fa muir dó & In nóbad tonn do eirged, &
ní ba fliuch blae na bruinde dóib. Ocus do fhiar-faig In t-óclach
dib: ‘ca luag do-berad sib don tí d' fhoirfed sib assin n-éicin-sin?’
‘Ní fhetamar In fil inar láim In luach sirther oraind.’ ‘Atá ám’,
ar In t-óclach, ‘bar m-beith fein ar cur & ar muinterus In tí do
fhoirfed sib.’ Ocus ro fhoemadur-sum sin, & tucad a láma i l-láim
ind ócláig. 285. Ocus tuc In t-óclach chuice assin churach iat a tríur
ar In n-ech, & ro bói In curach ar taeb-shnám lam risin n-ech
co rangadur cuan & calathport i Tír Thairrngaire, & ro
thairrlingetar ann, & tangadur co Loch Luchra & co cathair
Manannain, & tairnic tech n-óla do t-suidhiugud rompo, & do
frestlad & do frithailed iat a cethrar óclach ina degaid-sin, &
ro benad a ceindbéca da n-dabchaid donn-iubhair leo, & ro tócbait
cuaich & cuirnn & copana, & ro eirgedur gilli áilli aghmara
abhrad-gorma re bennaib blath-cháine buabaill, & ro seinded léo
timpana téit-bindi & cruite nua-binde náe-thétacha co tarla In tech
ina choirchi chiúil. 286. Is annsin do eirgedur bachlaich srub-fhata t-shal-fhata t-sheired-chaela
ruad-máela rintacha ro bith ac denam chles & chluiche
a tigh Manannain, & ba h-é-seo cles do-nídis .i. .ix. m-bunnsacha
bir-gaissi ina laim & a n-diubrucud ar leth-chois & ar leth-laim co
féice na bruidne, & a n-gabail dó fon cor cétna, & Is uime
do-nídis sin, d' imdergad sóer-chlann so-chineoil ticdís a crichaib
ciana comaichthi amuich. Ocus do-rinde ind adhaig-sin a chles
feib do-nith riam roime, & tainic d' indsaigid Chiabain Chasmongaig
meic Echach Imdeirg, & tuc na nae m-bunnsacha ina láim,
uair Is sé Is ferr delb & taichim & tuarascbail do bói do Thuaith
Dé Danann & do Macaib Miled isin tigh-sin Manannain, & ro
eirig Ciaban & do-rigne In cles-sin a fiadnaissi Manannain &
maithe Thíre Tairrnhgaire mar badh h-é budh aen eludha dó
riam reime-sin, & tuc i l-láim Eolais meic rig Greg, & do-rigne
fan cuma cétna, & tuc In cles i l-laim Lodain meic rig na
h-India, & do-rigne fan cuma cétna. 287. Is annsin ro bói prim-ollam maith ac Manannán a Tír
Tairrnngaire .i. Libra prim-líaig, & ro badur tri h-ingena aici .i.
Clidna & Aífi & Étain Fholtfhind, & rob iat-sin tri taisceda genais
& aentuma Thuaithe Dé Danann, & nír b' ecail ní da marbad
acht gái chró na genmnaidechta, & tucsat a n-aen-uair grád
don triar-sin, & ro chindset élod fán cáemlaithe do ba nessa
dóib, & tangadur co calath-port ina coinde In trir óclach sin,
& tainic Lodan mac ríg na h-India & Eolus mac ríg Grég i nd-aen-churach, & tainic Ciaban mac Echach Imdeirg & Clidna
ingen Libra i n-aen-churach, & ro thócbadur In snath-bréid sídaide
i m-barr-uachtar In chraind t-shiúil, & luidedur reompo o tá sin
co Traig Théite ingine Ragamnach i n-deiscert Eirenn
tes, & Is uime-seo tucad Tráig Théite urri .i. Téite Brec ingen
Ragamnach do dul ann, & tri .l. ingen lé do chluiche chluithe thuinde,
co ro báidhed ann iat, & conid uaithe atá Tráig Théite. 288. Ocus dala Chiabhain meic Echach Imdeirg, ro gabustur
cuan & calath-port ar In tráig cétna sin, & do-luid do t-sheilg &
do fhiadach fón crich fa comnessa dó, & tainic In tonn amuich
dochum Chlidna, & ro báidhed h-í ann. Conid uaithe atá Tonn
Clidna urri. ‘Ocus tangadur teglach tighi Manannain ina n-degaid
.i. Illathach & a da mac 'ar tabairt grada donn ingin, & ro
báidhed ar In tráig cétna’, ar Cailte. Ut dixit Cailte:
Clidna Cheindfhind, búan In bét
ar In traig tainic a h-éc,
damna da mathair beith marb
in ní dia tarla In sen-ainm. Da n-dernad In t-aenach te
ac lucht Tíre Tairrngaire
is sé thuc In mnái tre cheilg
Ciabhan mac Echach Imdeirg.
Rígan ind aenaig thall tra
ingen dán' com-ainm Clidna
tar In ler lethan longach
tuc leis Ciabhan Cas-mongach.
Ro fhagaib h-í ar In tuind
luid uaithe ar echtra n-etruim,
d' iarraid t-shelga, monur mas,
luid reime fan fidh folt-chas.
Tainic In tonn tara éis
do Chiaban nir' bo deg-gres,
mor-gnim ba dimda linde
bádhad Chlidna Ceindfhinde,
Tonn Dúine Téite na triath
is sé ainm ro bói ar In iath
nó cor' báid In tonn-sin trá
ben darub com-ainm Clidná.
Lecht Téite sin traig-seo thuaid
ro gaet a mesc In mor-shluaig,
Lecht Clidna ar In tuile thes
re Síd Duirnn Buidhe benas.
Fliuchthar folt In Duirnn Buidhe
a tonnaib In trom-tuile,
gid imda do neoch fuil ann
is sí Clidna nos-báidhend.
Caeca long lodur tar sál
teglach tíghi Manannain,
nochar' bí In chongaib gan gan
ro báided ar Tuind Clidna. C.
Illathach Is a da mac
ro báidtea In triar ac tochmarc,
mairg d' adhair don luing dana
nachas-ainic Tonn Chlidna.
Clidna.
289. Is annsin immorro do-riacht Ciaban Casmongach dar n-indsaigid
co Druim n-Assail maic Úmoir, & issin áidchi-sin ro
marbad Eochaid Imderg rí Ulad, & ro rigastar Find Ciaban
Casmongach tar eis a athar a rigi n-Ulad. ‘Ocus Is sé-sin, a
Chuirc meic Daire, In scél ro fhiarfaigis dim’, ar Cailte. 290. Ocus ina degaid-sin ro eirgedur In sluag uile co Raith
Medba, & Patraic maraen riú. ‘Cé In Medb o raiter In raith-sea?’ ar Patraic. ‘Medb ingen Echach Feidligh.’ ‘IN é-seo
ro ba baile bunaid di?’ ar Patraic. ‘Ní h-é úm’, ar Cailte,
‘acht fa lith laithe na sámna ticed d' acallaim a druad & a
filed ann dús cid ra biad ar maith nó ar saith In bliadan-sin
di, & Is amlaid ticed si, ina náe cairpthib ann .i. nae carpait
roimpe & náe carpait ina diaid & nae carpait cechtar do dib
leithib di.’ ‘Créd má n-denad sí sin?’ ar Patraic. ‘Na roised
braen-scoid na conaire & glamar-chind na h-echraidi, & nach
salchadais na dechealta nua-glana.’ ‘Adhbur subhach sin!’ ar
Pátraic.
‘Caide ainm ind achaid-sea, a Chailti?’ ar Pátraic. ‘Gort
ind Fhostáid ainm In guirt-seo’, ar Cailte. ‘Cred In fostod?’ ar
Pátraic. ‘Óclach d' Fhind tarmairt imtecht uad ar bithin a thuarastail,
uair fata leis co rainic do .i. Druimderg Dana mac
Duib Dechelt do Connachtaib inso, & tangadur tri catha na
Féinne da fhastud, & nir' thairis accu, & do-riacht Find da
fastud, uair badur búada ara fhastud óclaíg & bá dona
buadaib-sin, acht co n-dernad Find tri raind dó comad t-shidach
é ina degaid.’ Ocus adubairt Find: Tú sin, a Druimdeirg Dana
a urdeirg na h-urbagha,
gé thís uaim aniu co m-blad
is cetlud duit ceilebrad.
Do-ratus duit ic Raith Chró
tri coecta uingi a n-aen-ló,
lán mo chuaich a Carn Ruide
d' airget ocus d' ór buide.
IN cumain let ic Raith n-Ái
da fuaramar In da mnái,
ocus aduadmar na cno
missi ann ocus tusso.
Tú sin.
292. Is ann sin do eirgedur In sluag uili assa h-aithle-sin co
Ros na h-Echraide, risa n-abar Ailfind isin tan-so, & Is uime
aderthai Ros na Echraidi ris .i. In tan no bídis cuicedaig Eirenn
ic ól i Cruachain Is ann do bidis a n-echradha a lúb-gortaib
gabala. ‘Ad-ráe buaid & bennacht,’ a Cailti, ar Pátraic, ‘as
mor In fis & In t-eolus-sin acut.’ 293. Ni cian ro badur ann co facadur ind aen-mnai da n-indsaighid,
& brat úaine uimpi, & leine don t-shlemen-shíd buidhe fria
cnes, & niam-lann d' ór buidhe réna h-édan. ‘Canas tangais, a
m'anam?’, ar Cailte. ‘A h-Uaim Chruachan’, ar inn ingen. ‘Ocus
cia thusa, a m' anum?’ ar Cailte. ‘Scothniam ingen Buidb
Deirg meic In Daghda missi’, ar sí. ‘Cid rot-imluaid
& rot-aistrig ille?’ ar Cailte. ‘Iss ed rom-imluaid,’
ar In n-ingen, ‘d' iarraid mo choibche ort-su, a Cailti’,
ar inn ingen, ‘uair ro geallais uair éicin dam-sa h-í.’ ‘Cred tuc
ort-sa gan tiacht da h-iarraid co Carn Cáiridha thes i coiced
Laigen?’ ‘Neim-fhírindech adeire sin’, ar inn ingen, ‘& In deiliugud
tucad ó cheile oraind.’ ‘INgnad lind mar at-chiamait sibh’,
ar Pátraic ‘.i. inn ingen as í óc ildelbach & tusa, a Cailti’, ar
Pátraic, ‘at shenoir chrin chrotach crom-liath’. ‘Do-fuil a adhbhur-sin acum’, ar Cailte, ‘& ní lucht com-aimsire sind, & do Tuathaib
Dé Danann iss í, & nem-irchradach iat sein, & missi do Clannaib
Miled, & di-mbuan irchradach iat.’ 294. ‘Tabair freagra ar In mnái’, a Cháilti, ar
Pátraic. ‘Do-bér immorro’, ar Cáilte, & do éirigh roimhe cu Carn
Soghradhach re Cruachain aniar-thúaid, & tuc a uillinn clí risin
carn, & do chuir secha h-é & tuc a láim fon carn & tuc In Lugbordach
anís .i. crannóc tucadh a c(omair chísa &) chánachais d' Fhind
mhac Cumaill, & tuc Find 'na thuarasdal do Choná(n Mhael)
mhac Mhorna, & do fholaig Conán isin carn h-í. Ocus as am(laid)
do bhói In chrannóc & a lán d' ór innti,
& tuc Cáilte ina coibhche don inghin h-í. ‘As gairit ón t-sligid
& ó ré na carpat fuaruis sin, a Cháilti’, ar Pátraic. Ocus
adubairt Cáilte:
Dáine bátar sunn co sé
saeire aid-ble a n-innile,
nocha sochaide rus-gaib
cincub cian á shliged-haibh.
Atá foluch i Sléibh Fuaith
do chuirfedh Eirinn má cuaird,
trí cét uingi don ór dherg
maraen Is an Duille Dearg Atait ceathra dabhcha óir
a fír-mhullach Sléibi Smóil,
in dabhuch as luga dhíbh
fairsing n-dési, cumang trír.
Ata fer óir a cuimrech
isin raith ic Sen-Luimnech,
slabrad airgit air dib n-glond
a fuil tri cóecait conglonn.
Atat tri sréin nó cuic shreín
arna folach dom láim féin,
in t-éolas téighim don dáil
dol i taib Duma Massáin.
Ata mo lend cona delg
is cona cimsaib óir deirg,
isin cnuc ic Tuaigh Imne
ro facus h-é ic Osraighi.
Ata mo scian becc croda
cona h-eim do líg logh-mair
a Mullach Droma tinde
ní fo laighi acht casnaidhi.
Dabach fuil i n-il-lathaib
ro ceilfed mac ar a máthair,
beg-ní ros-beir o dainib
lán duirnd aen-fir do tlathaigh.
Atat da cornd nó tri cuirnd
re taeb go duilb ac Ros Cuill,
co cochluib óir gribda gle
co carrmoclaib fíndruine.
Ata 'sa tulaigh leith aníar
ro ba shaithech triur do trian,
iter da cairthe ata In cornd
ar In faithchi ac Dún Moghdornd.
Atat cethri tindi dh' ór
isin carraic os Connlón,
isin tindi Is luga dib
degh-eiri deisi no trír.
Ro fácus clesán Conrí
ar In fertan ac Senchai,
a h-aithlein fir
Con Culaind meic Subaltaigh.
Tá fithcell Crimthain Níadh Náir
a Caill mac n-Draigh In Casain,
lán do íriallaib a mna
con foirfed secht lanamna.
Ata mo cloidemh calma
isin cnuc i Carnd Abla,
cid bé ro béradh imach
ro bo gell tri cét loilghech.
Ata mo brandub co m-bloidh
isin t-shléib os Leitir Broín,
cuiciur airgit gil can glór
ocus ochtur do derg-ór.
Atá m' fithcell ic Ess Ruaid
isin tulaigh leth atuaidh,
a taiscidh a medon craind
cen esbaid fir da foirind.
Atait cethri cleib do gual
dol i taib Leici na n-Druadh,
co ceilit mór do maíníb
cingo somáin do daíníb.
Gabar sailm, gabar créda
saltracha ocus soiscéla
a timcell Cind Garaid glain
a n-Inis Cuind Cétcathaigh.] Adeirim-se rit-sa dhe
a mheic Chalpuirn co naeime,
gu mairit na h-innmhusa Is nach mairit na dáine.
295. ‘Ar n-dénum a thráth & a úird & a aithfrind do Phátraic,
tucadh Cáilte cuigi & do fhiar-faig de: ‘crét fa tucad Glenn na
Caillige ar an n-glenn-so thís?’ ‘Inneosat duit, a naem-clérigh’.
Aen do ló do bhí Find & In Fhiann annso, &
at-chonncamar amuit chailligi corr-luirgnigi cír-dhuibhi cucainn,
& ghrennaighis sinn um choimhling do dhénam ria & a n-gnáith-geall
ón Fhéinn uimi-sin. Ocus ba h-iat geallta do snaidhmedh
ann, a chenn do bhein don te do fúicfidhe ann. Ocus do rithsam-ne
triar don Fhéinn ria .i. Oisín & Diarmait ua Duibne &
mhisi. Ocus do rithamar co h-Áth Mór, re n-abar Áth Moga isin
tan-so, & as misi fa túsca ac dul tar In áth siar’, ar Cáilte,
‘& d' impódhas a n-agaid na cailligi aniar & tucas béim cloidim
di gur' chuires a cenn dá coluind. Ocus Is uaithi ainmnigther
an glenn-sin ó sin alé.’ 296. Ocus táncatar isin m-baili anunn iarsin & do ben-nachadh
acu h-é, & do bí légeon d' ainglib ós a chinn arna bennachad,
& do bádar ann iarsin co ceann caeicdigis ar mís. 297. Laithe n-aen ro bí Pátraic ic denam a trath, & mar
tairnig na tratha do denam Is ann it-cualatar In suasan selga &
fiadaigh a Berrobail isin cnuc re táib. ‘Is becc gotha na con
& na fer it-cluinmít’, ar Cáilte, & Is do dith na flatha Find atá
in t-selg-so oca denam, & do dith Meic Lughach lan-calma, &
do dith Diarmata ua Duibne & Aeda Beic meic Find ro marbad
i cath Concaite thair a Saxanaib, & d' esbaid Duib Da Cond
& Duib Dithrib meic righ Galéon & do dul Dithrubaigh meic
in Scáil meic Eoghain, mac máthar Fhind, ro marbustar Cailti
Coscar righ mac righ Frangc, & ar múrad talman ar Conán
Mael mac Mornda & Ferdoman mac Buidb tre bithin Findinni
ingine Buidb. 298. Is annsin adubairt Pátraic re Cáilte: ‘Is truagh In nuall
cuma duit-siu beith mar sin tar éis t' fhéindi, & ní h-amlaid-sin is
coir duit-siu do creidem do beith festa’, ar Patraic, ‘acht isin
fir-Dia fororda ro cruthaig nem & talmain.’ ‘Maith a anam, a
naem-clérigh, da mad aithníd duit-siu an Fiand do-bérta grad
doib In trath Is misi Is inmain let, & me ar taircsin mo luith
& mo lámaigh.’ 299. Ocus it-cualaid In sluagh uile sin, & ba truagh léo a n-dernad
in fir-laech & In fir-gaiscedach a n-ingnais a Feindi In la-sin.
‘Maith a anam, a Cháilti’, ar Pátraic, ‘cid duit-siu cen dul do
d' fhéchsain?’ ‘Ro bad áil, a naem Pátraic’, ar Cáilte, ‘acht urchar
do dibraic Seiscend mac Fir Duib i cath Cind Mara thes dam,
& ní fédaim le gáeib cró In urchair-sin & rob é a
diubrucud dédhenach sum é, uair i-torchair fein and, & Is do
Ríg nime & talman it-lochar-sa beith ac éistecht re guth cailigh
an baile-sea.’
‘Cáit indut a tarrla In t-slegh, a Cháilti?’ ar Pátraic. ‘Im
taeb n-dess andso, a naem Pátraic’, ‘i fail na raibi In sciath
orum.’ Ocus tuc Pátraic a derndaind n-deis re h-ínad na gona
co tainig In t-slegh imach tar áladh na gona, & glún an fir fa
mó don t-sluagh téighed tara cró & tar indsma na sleighi, & Is e
ba nesa dó isin eclais .i. Mael Trena mac Dínertaigh. ‘A
macaim’, ar se, ‘geib mo laim, uair do-cuaidh In Tailgind do
d' féchain na selga.’
Cáilte cecinit.
A scológ rom-beir amach
o tairnic In celebrad
d' éstecht na con taifnes fiad
a Berrobol
A cailigh do-ní In gairm glan
cia da n-denaidh t' oirfidedh?
mor do-berim dom aire
ní da tám a n-én-baile.
Ceol do-nídís meic Lodain
ba bind le feraib In domain,
clíaraidhecht cethrair rom-char
cethri meic Conaill Cruachan.
Bás Meic Lughach do Laighníb
a cath Gabra cruadh-airmigh,
aen-guin da fostud malle
mor In coscar cruadh-laime,
Dub Daile
Dub sin do brondad máine,
coscar céd i Coill Dithrib
gnath le Dub n-dithmar n-Dáile.
Slegh derg i laim Ditrebaigh
bidís óig ara tairbeirt,
inmain a guth issel becc
ocus a gnim n-ard n-airderc.
Da coin Diarmata dualaigh
Baeth Is Buidi co m-buadaib,
tri coin Cailti, comall n-grind,
Bret ocus Luath Is Lanbínd.
Fertan Find i Fatharlaigh
ba fert fir andiuid engmaid,
ro cuir mór laech fa lechtaib
ro tercaigh mísi a talmain.
Ar n-aghaidh ac Daire Braín
nírbí i n-aghaidh ar cuid Cáil,
do marbus, ba suairc In slat
deich n-eilti ocus da fichet.
An selg a n-Daire Tarbgha
ro bo maith lind ar menma,
ro marbus re n-dul amach
ocht fichit dam dasachtach.
Ferdoman o Lathraig Cain
ocus Conán taeb re taib,
inmain dias mor garg co m-bladh
leis ar meníc deghlamach.
Fiana Find ro fedar-sa
inmain sluagh sochla sétach,
ní bendais duine ocus ní dendais d' écnach.
Nirsat cruindi cesachtaigh
nírsat míanaigh blaisechtaigh,
nír' bo crom-cendaigh a ruisc
nírsat uir-cendaigh tecuisc.
Fácus Find a sgín 'sa n-áth
ocus ní tuc ass co brath,
is é a ainm o sin alle
Áth Ainmneda na Scine.
Luas luin iter da muine
's ed ro bi 'sa Féind uile,
lúas na gaeithi seoch In lon
do bi ac Cailti 'na aenor.
Aderim-si rib reme
adér dib a firínne,
rob-sum álaind rob-sum cia beridh imach mé, a scológ.
A scológ.
300. Is andsin táinig Cáilte amach & Mael Trena dalta primda
Pátraic & lam Cáilti aigi da tigh lepta a h-aithle na sleighi
do buain as, & ro bi-sium co h-uchfadach écaintech In aidchi-sin.
Bui dibergach isin tír-sin, oc eitim & oc ingreim ar Pátraic.
.i. Dubcraidi mac Dubtnuthaigh, & idubairt Pátraic:
‘Ced lem-sa do Cailtigan’
do cuir mór laech fo lechtaib,
cia ro marbad Dubchraidech Is cia ro faghbadh a n-aisgidh.
Ocus fuair an duine bás iarsin. 302. Ocus do batar re teora lá & re teora aidchi andsin, &
tancatar rompu In lín ro batar co Fanglend na Feindi i leith
ilíu do Chruachain, & do suidetar i n-Ard Senaigh os Fánglend
na Feindi. ‘Cred ma tucad Ard Senaigh ar In ard-so, a
Cháilti?’ ar Pátraic. ‘Adér-sa rit’, ar Cáilte ‘.i. airfidech maith
ro bái ic Find .i. Senach ua Daigri, & andso fuair bás do
galar en-uaire, & ro múired In tulach-so air, conid uada aderar
Ard Senaigh.’ Ocus it-bert Cáilte:
A m-beired Senach o Find
ara céol Is cumain lím,
ní ba cuma Is beith cen ní
tricha uingi cech raithí.
Sgrebull óir cech fir is' t-shluagh
do Shenach alaind folt-ruadh,
ara canad, mor In mod,
co cuired iat 'na codlod.
303. ‘Ba h-ilarda In t-imat cruidh-sin, a anam, a Cháilti’, ar
Pátraic. ‘Ba h-ilarda’, ar Cáilte, ‘uair cin co tucad-som do
crud acht a tabrad do mnáib & do airfitechachaib ro bo mór
in crodh.’ ‘An tuc-sam mná imda amlaid?’ ar Pátraic. ‘Do-rat
immorro,’ ar Cáilte, co n-debairt:
Rann.
Trí cét ben do-rat Fínd
dar In Ríg úil os mo cind,
is coibchi ar leith do cech mnái
ba mór In crodh ar aen-chái.
304. ‘Ba mór eínech In oclaigh-sin’, ar Pátraic. ‘Ba mor’, ar
Cáilte, ‘uair nír' facaib ben cen a coibchi & nir' fácaib gilla cen
a dliged díngmala, & nír' facaib fer cen a tuarustal, & nír' gell
i n-aidci riam ní nach comaillfed i l-ló, & nír' gell i l-ló ní nach
comaillfed i n-aidci’. 305. .IS annso thainic rí Laigen dochum Patraic. 9 306. Ní cían ro badur ann co faccadur In t-aen-óclach da
n-indsaigid, & ba maith a tuaruscbail In meic-sin eter deilb &
erred, & suidhis ar In fírt fótbaig ina fiadnaissi. ‘Cia thusa,
a m' anam, a maccaeim?’ ar Pátraic. ‘Aed mac Echach Leithdeirg,
mac rig Laigen andes. Ocus immáin do-rigned acaind
ac Síd Liamna Lendchaime thes, & ro bói mo mathair-si, &
m' athair acaind a fiadnaissi na h-imana .i. Bé Bind ingen
Chuain meic Fhintain, ingen rig Connacht, & ni fuil gein claindi
aici acht missi a m' aenar, & do-rigned In immain accaind, &
rucusa .uii. cluiche ar In maccraid uile, & In cluiche déidenach
rucus Is ann dom-riacht In da mnai & da brat uaine umpu .i.
Slat & Mumain a n-anmanna, & da ingin do Bodb Derg mac
in Dagda iat, & ro gab ben cacha laime dam, & rucsat me leo
dochum In Broga brecc-sholais, co fuilet mo muinter acom chained
tar m' éis, & lucht In t-shída acom les-sugud ré ré tri bliadan, &
atú-ssa isin t-shíd ossin ille nóco fuarus edurbaegal In t-shídha aráeir,
& tangamar tri .l. maccáem assin t-shíd amach ar In faichthi, &
is annsin tucu-sa dom úidh & dom aire In mor-éicen i r-raba ac
lucht In t-shida, & Is annsin tánac am rith ón Brug conice so do
t' indsaighid-si, a naem Patraic.’ ‘Bid comairchi ón’, ar Pátraic,
‘indus na bia a nert na a cumachta-som fort’. 307. Is annsin adubairt Cailte re Pátraic: ‘IS mithig duind
dul a cuiced Laigen bodes & a mac do breith do rig Laigen,
& creidem do t-shilad ann & mainchesa do gabail ann.’ ‘Cáit a
fuil Cas Corach mac Cáincinde?’ bar Pátraic. ‘Sunn,
a naem-chleirig’, ar In t-airfidech. ‘Bid mac righ Laigen a
n-aen-leapaid riut & a n-aen-chumaid no co rissem coiced Laigen.’
Fert Rairinde i l-Laignib.
Tangadur reompo marsin d' indsaigid chuicid Laigen, & rangadur
co Ferta Rairinde ingine Ronain Ruaid ar lar laech-machaire
Laigen, & indissid Cailte dóib cid 'ma tucad In t-ainm
ar In fert .i. ‘Aen-deirbtshiur ro bói accum-sa’, ar Cáilte ‘.i. Reiriu
ingen Ronain Ruaid, ben Guill meic Morna, & marb do breith
meic ar In tulaig seo h-í, & marb In mac, & adubairt:’
Rairiu ingen Ronain Ruaid
ar ind uaig os Fertais Blae,
is fuithe a taissi abhus
'sin tulaig gan imarbus.
308. ‘Ocus aiscid rob áil lium-sa d' iarraid ort, a naem-chleirig’, ar
Cailti. ‘Cá h-aiscid sin, a m' anam?’ ar Pátraic. ‘Mo deirbtshiur
do thabairt a piannaib, uair tarrasa dot muintirus & dot gráda.’
‘Do máthair & t' athair & do thigerna Find mac Cumaill do
thabairt a piannaib ort-su’, ar Pátraic, ‘massa maith lé Dia.’
Ro altaig Cailte sin don Tailgind, conid h-í-sin étail Is ferr
fuair Cailti riam. 309. Ocus tangadur reompo assa h-aithle-sin co Carnn na Curad,
risa raiter In Garbthanach i nd-Uaib Muiredaig issin tan-so.
‘Ocus indis duind, a m' anam, a Chailti’, ar Patraic, ‘cid imma
tucad In Garbthanach ar In n-inad-sa?’ Fregrais Cailte in
ceist-sin .i. Airdrí ro gabustar Eirinn .i. Tuathal Techtmar
mac Fiachach Findalaid meic Feradaig Fhindfhechtnaig, & Is se
in Tuathal-sin do ben a cind do choic cóicedaib Eirenn, corub
uimmi raiter Tuathal Techtmar do ón techtad tucusdar ar
Eirinn & don techtad tuc ar choicedaib Eirenn re Temraig na
Rig da foghnam. Ocus do badur dono da ingin t-shoinemla aici
.i. Fithir & Dáirine a n-anmann, & tainic rí Laigen d' iarraid
in darna h-ingen díb .i. Eochaid mac Echach Ainchind rí Laigen,
& do fhiarfaig rí Eirenn: ‘cá h-ingen dona h-ingenaib Is áil let,
a ri Laigen?’ ‘Fithir’, ar rí Laigen. ‘Ac um’, ar rí Eirenn,
‘ni thiber-sa In soisser í fiadnaissi In t-sheindsir do fhir.’ Ocus
tucad Dáirine ingen Tuathail do Eochaid do ríg Laigen, &
tucusdar cét da cach crud ina tindscra na h-ingine, & ro bói
re bliadain aicci issin baile-seo, & nirb' inmain le ríg Laigen
10
h-í, & ro cóirig ceilg & eladhain adhaig n-aen ina imdaid aici
féin .i. ingen rig Eirenn do breith co lar In fhedha diamair, &
a t-shlechtadh uimpi, & tech derraith daingen do denam ann, &
naenbur comalta do bói aicci lé, & a radha a h-éc ann. 310. Ro gabad a eich don ríg & ro h-indled a charpat, & tainic reime do accallaim rig Eirenn co Temraig, & do fhiarfaig rí
Eirenn scela de. ‘Scela olcca’, bar rí Laigen, ‘in ingen maith
tucais-si duind a h-éc araeir accaind.’ ‘Ocus créd má tangai-si
dom indsaigid-si?’ ar Tuathal, ‘uair ní chuala-sa scel Is doilgi
lem ina In scel-sin.’ ‘Tánag-sa d' iarraid na h-ingine aili ort, a
rí’, ar eissium, ‘uair ní h-áil lem scarthain ret charadrad.’ ‘Dar
ar m-breithir am’, ar rí Eirenn, ‘ní thaispenann sáimi na subha
dam-sa m' ingen do tabairt duit.’ ‘Ní h-accum-sa ro bói comus a h-anma’, ar rí Laigen. Cailte cecinit:
Nir' sgar re h-iarraid co nocht
is re tacrad co torocht,
co ruc Fithir leis da thigh
cerba rithír le muinntir.
‘Ocus tucad In ingen aile dó-sum’, ar Cailte, ‘& tuc leis
dochum In baile-seo ar a tamaíd h-í, & amal do-riacht inn ingen
sin’, ar Cailte, ‘chum In baile, Is ann ro bói ingen aile rig
Eirenn isin tigh ara cind.’ Cailte cecinit:
Tuc Fithir a bél re lar
nir' b é In caradrad comlán,
cor' brised a craide ar tri
is ruc a nert ar nemfní.
312. Ocus ó' t-connairc In ingen aile sin .i. a siur do éc ina
fiadnaissi mar sin, fuair bas do chumaid a sethar fo chetoir.
Cailte cecinit:
Fithir ocus Dáirinee
da ingin Tuathail t-subaig,
marb Fithir do náirine
marb Dairfhine da cumaid.
313. Ocus do-rigned a tanach annseo ac ríg Laigen, & is-bert in
ri: ‘IS garb In tanach’, ar sé. ‘Conid uad-sin atá Garbthanach
ar In n-inad-so da n-eis. Ocus ro cuired issin fert fótbaig seo
iat a n-aen-uaig, & Is sé In scél ro fhiarfaigis dim, a naem Pátraic’,
ar Cáilte. 314. ‘Ad-rae buaid & bennachtain, a m' anum, a Chailti’, ar
Pátraic, ‘is maith In scel ro indsis duind.’
315. Is annsin at-conncadur fér-brug gabala i nd-imoccus dóib
& aen-maccaem soithim soinemail ann, & tri .l. ech ina fiadnaissi
issin fer-gurt gabala sin, & tic Pátraic dochum In maccaeim,
& eirgis In maccaem reime. ‘Uaitne rig umut, a maccaeim’, ar
Pátraic, ‘& ac fir th'inaid it degaid; & ca com-ainm tusa, a
maccaim?’ ar Pátraic. ‘Muridach mac Tuathail meic Fhindachta,
meic ríg In tíre-seo mé’, ar In maccaem. ‘Cia In dunad
út at-chiamait?’ ar Pátraic. ‘Dunad briugaid do muintir ríg
Laigen sin’, ar Muiridach ‘.i. Coscrach na Cét.’ ‘Créd má
n-apar In t-ainm-sin ris?’ ar Pátraic. ‘Ni fétar a chrod 'nait a
alma do airem nóco n-airimther ar cétaib iat.’ ‘In fuigem feis
na h-aídchi anocht ann?’ ar Pátraic. ‘Do-gébam’, ar In maccaem,
‘uair Is coimsech & Is cumachtach missi issin baile, & ni fuil
óclach In baile féin ann.’ Ocus tangadur chum In baile annsin,
& ro chuir In maccaem Pátraic cona muintir issin rígthech
romor ro boi ac Coscrach issin baile, & do-rinded a n-umal-osaic
ann. 316. Ocus dala Cailti, do-luid reime co Cloich na n-Arm i l-leith
andes don dúnad, In bail a n-déndais In Fhiann a n-airm do
bleith re ríglia cloiche cacha bliadne, & ro chaiestar déra
fír-thruaga falcmara annsin os chind na cloiche ic cuim-niugud
na muintire moire ro bói os chind na cloiche-sin co minic
reime. Ocus ní cian do bói ann co faccaid In t-aen-óclach da
indsaigid, & brat corcra uime & delg óir issin brut, & delb
deg-duine fair & forom flatha leis & folt cáem cas fair, & nír'
rathaig Cailte h-é nó cor' t-shuidh In t-óclach ar leith-chenn na
cloiche ina fharrad. ‘Carsat com-ainm thusa, a óclaig?’ ar Cailte.
‘Coscrach na Cét m' ainm-si’, ar se. ‘Ocus In tusa m' aichne-si?’
ar In t-óclach. ‘Cá h-aichne fuil accut-sa orum?’ ar Cailte. ‘Andar
lem-sa’, ar Coscrach, ‘is tu Cailti mac Ronain.’ ‘Is fír cora
mé’, ar Cailte. ‘Maith lem do thecmail chuccum’, ar Coscrach.
‘Cid on sin?’ ar Cailti. ‘Atait .ix. seisrecha .xx. acum-sa’, ar
Coscrach, ‘& In trath Is i n-am búana In trebaire tecaid fíad
imdiscir alltaide, & loitidh & millid uile, connach bí tarba duinde
de. Ocus ar fír do gaile & do gaiscid riut-sa, a m' anum, a
Chailti’, ar Coscrach na Cét, ‘tabair furtacht & fóirithin orum
11
um dingbail In daim-sin dím.’ ‘Ind aimsir do bádusa im luth
& im lathar’, ar Cailte, ‘ro dingebaind sin dít.’ 317. Is annsin at-chonncadur In luath-grinde áigh & irgaile da
n-indsaigid, & fidh-nemed do t-shlegaib urardu re n-guaillib, & ámdabach
da sciathaib donna deiligthi forro. ‘Cia sut, a m' anum,
a Coscraig?’ ar Cailte. ‘Tuathal mác Finnachta, rí In tíre-seo’, ar Coscrach, & ro t-shuidh In t-óclach ar In faithche ar a
rabadur. Ocus Is annsin ro fhiarfaig Cailte do Choscrach da
fagtha techtaireda co Cluain Cain na Fairchi i cóiced Muman
& Daire na Fingaile, ‘ocus atáit mo t-shecht lína fíadaigh-sea annsin.’
Ocus do-cuadur na techtaireda ara cend, & tucadur na lína
léo dá n-indsaigid, & ro chóirig Cailte In t-shelg 'ar sin, & ro
chóraig tiug na fer & immat na con In t-eolus ro t-shail In dam-sin do thiachtain, & do chóirig a línta ar allaib & ar essaib &
ar indberaib ind fheraind, & do-riacht In fíad mor da n-indsaighid
mara ticed cacha bliadna, & at-chonnairc Cailte In dam allaith
ac tuidecht co h-Ath In Daim ar Slaine. Ocus ros-gab Cailte
in Coscraig .i. a t-shleg, & tuc réo n-urchuir don dam & sé a
lenmain isin lín co tarla fat láma laich don chrann na sleige
trít. ‘Adar lim-sa do dergad ar In n-dam’, ar Coscrach, ‘& ca
ferr ainm da m-beth ar ind ath ina Ath Dergtha In Daim?’ ainm
ind atha ossin anall cossaníu. Ocus rucsat a druim co Druim
Lethan, risa raiter Druim n-Deirg na Damraide isin tan-so. ‘A
Chailti’, ar sé Coscrach na Cét, ‘maith do thoisc dar n-indsaig’,
& adubairt an láid ann:
Canas ticidh a shenoir t-shin
cait ar' sgarais ret muintir?
rot-tarraid crot-fall crine
ní mairend do com-díne.
IS iat Is com-díne dam
locht toirimtechta In talman
Find cona muintir miadaigh
lucht tairbthech an tren-fiadhaigh.
Do-beraind oirchissecht ort
uair do-rala corsat nocht
da marbtha dam co gaibthech
in sen-dam crín com-raithnech.
Cindus do muirbfínd-si é
a fir do-rat duinne gné,
a marbad, fa mor In mod
can coin, cen lín am farrod?
Atait mo lína a Cluain Cáin
do-bér cugum mad ail dáib,
budh ésin a bás co m-bladh
rachaidh 'sa sás an sen-dam.
Ada-gar mo lína alle
co Druim n-Derg na Damraidhe
marbthar ann In congnach cruaidh
ar In leirg-sea lind atuaidh.
Cáilti do beith d' eis In doim
a beith cen caimthech cen choin,
tar éis na cuaine rom-char
scela Is truaighi ro canadh.Can.
318. Ocus táinic Coscrach & Cailti chum In baili mara raibe noem Pátraic,
& do-rat Coscrach a chend a n-ucht
Pátraic, & tucsat a sheacht meic & a t-shecht n-ingena a cindu
ina ucht, & ro shlechtadur dó, uair tarlatar a da les dó in
aídchi-sin .i. Pátraic do les a anma & Cailte do anaccul a
arba .i. do marbad In daim do bói ic foghail fair. Ocus do
badur ic ól & ic áibnius ind áidchi-sin. Ocus do-ruacht in
sluag uile arnamairech & naem Pátraic amach assin dúnad ar
in faithchi. 319. Is annsin ro fhiarfaig Coscrach na Cét do Cailti: ‘cred fa
tucad Cloch na n-Arm ar In cairthi com-daingen cloiche sea ar
in fhaithchi?’ ‘Is sí-sin’, ar se Cailte, ‘in chloch risa meildis In Fhiann
a n-airm i l-laithe na samhna cacha bliadna, & ar In cloich-sin
ro bói In smacht-chomartha sida Is fearr ro bói a n-Eirinn & a
n-Albain re reimes Chuind & Airt & Chormaic & Cairpri
Lifechair .i. fail druimnech derg-oir i r-rabadur ocht fichit uinge
do derg-ór, & poll trésin coirthi-sea, & Is sí trésin poll, & do bói
d' fhebus rígi na ríg na lamad nech a breith leis, & do
bói d' fhebus fhessa na n-druad conna lamtha a glúasacht, & ac
smacht na rig. Ocus do-chuadur as na riga-sin co toracht Cairpre
Lifechair mac Cormaic, & ro thuit Cairpre i cath Gabra, & do
luidsemar-ne In deired Féine do bamar’, ar Cailte, ‘conici in
n-inat-so, & ro impaidis-sa In coirthi & tucus In leth ro bói suas
de sís co fuil amal at-chithi-si.’ ‘Da faicmis In poll & In comartha’,
ar In sluag, ‘ro chreidfimaís sin.’ ‘Léicid-si cairde
dam-sa’, arsi Cailte, ‘co ro thócbur In leth atá sís di co raib
suas, uair deibidach In raet In Gaeidel.’ Conid de-sin atá ‘is
deinmnitach In raet In Gaeidel.’ Ocus ro eirgedur uile a
n-aen-fhect da indsaigid In lín ro badur, & nír' fhétsat a bec di.
Ocus do-riacht Cailte, & tuc a da rigid uimpi & tuc a talmain
h-í, & Is amlaid ro boi, & a fail óir fán poll ichtarach di, co
facadur cach uile h-í, & do-luid Cailte dochum na falach & roindis
ar dó h-í, & tuc a leth do Pátraic & a leth aile do lucht in
baile i r-rabadur. Conid Cluain Falach ainm na cluana-sin
gusaníu, & conid Lia na n-Arm ainm In lia-sin. Ocus adubairt
Cailte:
A Choscraig ind aichnide
lía gus tathairgdis riga?
is chuice taidled In rí
Find mac Cumaill Almainí.
Ris aderthai Lia na n-Arm
sochaide dar' bó alt marb,
is co fuil ossin ille
'sa n-inad na comnaide.
Mor-sleg do n-dentá pudur
ocus claidem caem-churad,
is ro limtha rissin lia
sunn, a Choscraig, ris cach dia.
A Choscraig.
320. ‘Ad-rae buaid & bennachtain, a Cailti’, ar Pátraic, ‘is maith
in scél & In senchus ro indissis duind.’
Is annsin ro gabad a eich & ro h-indled a charpat do Coscrach na Cét, & tainic reime do acallaim ríg Laigen .i.
Eochaid Leithderg, co Druim Lethan Laegairi meic Ugaine
sair, co n-indissed na scela-sin Cailti doib. ‘Is mor mo dimda
ort’, ar rí Laigen, ‘gan a indissin dam Cailte do beith acut.’ 322. Is annsin at-racht rí Laigen tri catha mora d' indsaigid
Pátraic & Cailti co Raith Moir Maighi Fae, risa raiter Raith
Mor ar Machaire Laigen isin tan-sa, & suidhis naem Pátraic
cona muintir a n-dorus na ratha, conid Suidhi Pátraic ainm inn
inaid. Ocus suidis rí Laigen lín a t-shluaig, & tuc a chend a
n-ucht Pátraic, & comus ó bicc co mór, ocus ‘gé thanac-sa do
t' indsaigid, a m' anam, a naem-chleirig’, ar rí Laigen, ‘ro bói
deithber mor oraind anallana .i. cath d' fhuagair Ailill mac
Scannlain meic Dungaili, rí na n-Deissi, oraind í Cailli In Chosnuma,
risa raiter Magh Raigne, & ro léicis In crich do loscad
dó, & tanac do denum do riara-sa & dot' acallaim.’ ‘Reilec
ríg Eirenn acut ina inad’, ar Pátraic, ‘acht co tí tú timchell
na licci-seo ar atú-sa am t-shuidhi.’ Ocus adubairt Cailte:
Atá lecc ina loighe
ac Druim Lethan Laegaire,
maidm re ríg Laigen na ler
da tí dagh-fher 'na deisel.
323. ‘IS cet lium’, ar Pátraic, ‘in bail atá ar Mag Raigne a
t-shlucud don talmain ann.’ Ocus do-ronad mar sin, uair do sluiced
ann h-é tre breithir naem Pátraic, & gan nert do gabail d' fhir a
inaid ar Laighnech(aib). 324. Is annsin adubairt rí Laigen: ‘Mo mor-chen do
tiacht a m' anum, a Chailti, cid ar th' aghaid féin do thista, & dual
duit tiachtain .i. Eithne ingen Taidg do máthair. Ocus maith
m' anam a ríg-fheindid’, ar rí Laigen, ‘cred ima tucad Tipra na
Scathderice ar In tiprait atá a n-dorus na ratha accaind? .i.
Scathderc ingen Chumaill ro baidhed inti ac dechain na smirdrissi
Locha Lurgain’, ar Cailte, ‘corub eisti-sin ro eirig Lach
linide lind-fhuar Lurgan, co ro lethastar óta In chorrabhall í cind
t-Shleibe Smóil meic Eidhleccair, risa n-apar Sliab Bladma issin
tan-sa, conicci-seo, & ro bói ic lethnachud tar In cuicid uile
archena. Ocus Is annsin do-rigni Find ind air-birt trén toghaide
is ferr do-rigne nech reime riam & ina diaid .i. sugh-maire a tír
na h-India & na draithi a tír na h-Almaine & na ban-gaisgedacha
a tírib Sacsan & Franc, co ro t-shúighedur In loch línide
lind-fhuar-sin.’ 325. ‘Ocus rob an urdraic In chét-fhiann-sin Fhind maic Cumaill’,
ar rí Laigen. ‘Nir' messa cach aen-fer díb iná cach fer uainde,
acht gan a tarrachtain í com-ré nó a com-aimsir duib-si, & iss ed
ba gairdiugud d' aegairib & do buachaillib beith ac tinol a n-airm
& a n-étaig annseo tri catha na Féinne .i. Find mac Cumaill
& Fer Domon mac Imomain ó Lathraig Cáin do choiced Gailian
andes.’ ‘Ar fír do gaili & do gaiscid riut’, a Chailti, ar Eochaid
Leithderg rí Laigen, ‘indiis duind ina n-drongaib & ina
n-áirmib In neoch ro báid In smirdris Locho Lurgan díb.’ Ocus
adubairt Cailte .i. 326. ‘Faelan Findlacha aniar a cuíced Chonnacht & Aengus &
Dobarchú a cuiced Laigen. Druimderg Daire & Dubh Da Dét
a Ceinel Chonaill atuaid. Iubhar & Aicher & Aed & Art
ceithri meic ríg Chaille In Chosnuma, risa raiter Osraigi isin tan-so,
Cairell & Caicher & Cormac & Cáemh ceithri meic ríg Dal
n-Araide atuaid. Maine & Art & Aralt tri meic rig Alban
anall. Eóbran & Aed & Eogan tri meic rig Bretan. Blai rí
Ili & a da mac .i. Cernd & Cernabrog, da rig Indsi Gall
atuaid, Díure & Barrae & Idae tri meic rig Tuaiscirt Lochlann.
Luath & Indell & Eogan tri meic rig Mairtine Muman aníar. Glas
& Delga & Duibne, tri meic rig Tuath Breg & Midhe. Illann
& Aed & Eoganan tri meic rig Ceinel Eógain atuaid. Samaisc
& Artúr & Ínber tri meic rig Gallgaeidel anall. Conid iat-sin
anmanna na triath & na tigerna & na fer feraind ro báidh in
smeirdris Locha Lurggan do chét-fhéinn Fhind meic Cumaill.’
Ocus adubairt Cailte: ‘gé do-chuaid etar mo lúth &
mo lámach tarrus In magh-so cor' bo loch línidhe fhuar h-é, & ro ba
glas gleorda a uisce.’ Ocus adubairt Cailte:
Uisci glaissi gleoraigi
féth snaissi fúam n-iubhraige,
étach fiallaig ón gaire
ac bregad mac n-ingaire.
Reithis faeillean find-lacha
re h-ur trága trethnaide,
nocho n-eil cor mara rian
nochu chian nach gaethlaigi.
Cormac, Cobthach, Cu Muighi
Aedan, Fergal Folt-buidhi.
Fer Da Tol Temhel Tuathol
Eochaid Aiblen aduathmur.
Druimderg Dáire, Dub Da Dét
maraen con-riadhaidis écc,
Ibar Acher, Aed Is Art
Cairill Caem, Cicher, Cormac.
Curach Blai
do-rat tonn dochum tíri,
ar m-bathud Blai Is a meic
uch Is misti óig le.
Maíne mend mo daltan-sa
inmain fer tosaigh t-shelga,
in uair do-berim dom aire
inmain secht inmain Maine.
Rob-sum comorba righ riam
bái tan ní gabaind dí míadh,
ro fhostaind-sea firu and
ro sloighinn sluagha saer-cland.
Deich fir deich fichit deich cét
iss ed a fhír Is ní brég,
do laechraid lonn, lathar n-dil
marb Is ní do chlaind aen-fir.
Bert-sa mo chubus co grian
in cach cath In n-dechad riam
gu nar' marbusa ann de
acht mac ríg nó ro-duine.
Ro scáil mo delb Is mo dath
's am mall meta muirbillach,
do-chuaid mo chiall Is mo chruth
conna mairenn dim acht mh' uch,
Do-chuaid mo delb Is mo dath
's am mall meta muirbil-lach.
becc nar' bris mo chraide ar tri
ó scarus rissin uiscí.
Uisci.
327. Is ansin tuc-sum da uidh & da aire a beith a n-écmais
a fheine & a foirne & a mor-muintire & a n-esbaid a luith & a
12
lámaig In lá-sin, & do-rinde toirrsi mor annsin. ‘Maith, m' anam
a Cailti’, ar Pátraic, ‘nír' choir duid toirrsi do denamh, uair
ferr do dluig-siu & do díl innáit sin uile .i. missi do tharrachtain
duit, & maithius In fír-Dia fhorórda .i. creidemh & crabad &
cros-fhígill seoch cach nech aile don Fhéinn.’ 328. Is annsin thainic deirid don ló & tossach na h-áidchi da
n-indsaighid, & adubairt Coscrach na Cét ré ríg Laighen:
‘Atá fled mor-cháin accum-sa duit, a rí,’ ar se ‘.i. ocht fichit
dabach do chuirm sho-óla t-sho-mmblasta.’ ‘Ni tucad dam-sa riam
fledh dara buidecha mé ina sin.’ Ocus tangadur reompo
chum na fleidhe In lín ro badur do t-shluagaib & do chleirchib
im naem Pátraic issin dúnad anunn. Ocus Is annsin ro eirgedur
dáilemain re dáil & doirséoraid ré doirseoracht & ronnairida re
roind, & ro benad a ceind-bécca da n-dabchaib dilsi donn-iubhair
léo, & ro eirgedar maccáim re h-escradaib ban-óir, & ro dian-scailit
biada & lind do chach ina diaid-sin. 329. Is annsin adubairt rí Laigen ré Pátraic: ‘Nach facamar-ne
airfidech acaib-si ó maitin?’ ‘at-chonncais immorro’, ar Patraic,
‘.i. Cas Corach mac Cáincinde atá ac dénam fhogloma fessa &
eolais ac Cailti.’ ‘Caide mac na trath’, ar Pátraic. ‘Sunna,
a naem-chleirig’, ar In mac ecalsa. ‘Dó duit amach, bar eissium,
& ticed Aed mac Echach Leith-deirg, mac rig Laigen,
fa thimpan Cais Choraig let, & cochall ciar-leabur uime.’ Ocus
do-ratad mar sin dochum Pátraic & ríg Laigen h-é. 330. Is andsin ro t-sheindestar Cas Corach a timpan, & tuc
nuall-organ sidhe fuirri, & do reir a h-indisti do choiteldais fir
gonta rissin ceol sírrachtach sidhi do-rinde dóib, & tucad seóit
& máine don airfideach & do-beirid seom i l-laím a gilla, & do-bered
in gilla do chach. ‘Ocus cia díb-siut Is ferr einech?’
ar cach ‘.i. In lucht do-beir na seóit ina In t-airfidech no in
gilla?’ ‘Is ferr einech In gilla’, ar rí Laigen, ‘uair iss é do-beir
do chach cach ní do-geib.’ ‘Gach ní do-geb-sa’, ar In t-airifitech,
‘tabrad-som h-é, uair ní ac iarraid étala atu-sa i farrad In Táilgind
& Chailti, acht do denum fhessa & fhogluma ac Cailti &
d' iarraid nime dom anmain ó Patraic.’ ‘Cáid a fuarais In gilla eter, a m' anum, a airfidig?’ ar rí Laigen, ‘is ferr einech
an-ái féin?’ ‘I cóiced Ulad thuaid’, ar Cas Corach. ‘Ca h-ainm
h-é?’ ar rí Laighen. ‘Gilla fhuaramur’, ar In t-airfidech, ‘na fes
ainm na máthair na athair dó.’
IS annsin at-racht rí Laigen le beind m-buabaill bói ina
laim, & adubairt: ‘Maith m' anum, a naem Pátraic, da rabamar-ne
ac Síd Liamna Lennchaime ingine Dobrain Dubthaire thes, is
annsin do-riachtadur chucaind da ingin míne mong-buidhe, &
rucsat léo m' aen-mac-sa do lár ind aenaig, & ní fhetar-sa In a
firmamaint suas rucsat h-é nó 'n a talmain sís, & Is gaeth ré
h-aen-bili missi tar éis m' aen-meic, & atú-ssa ina uresbaid ó ssin
ille, nach fetar issin domun a díl. Maith a m' anum, a naem Pátraic’,
ar In rí, ‘ro bo maith lem-sa fís a bíí no a mairb
d' fhagbail uait-siu.’ ‘Mád déoin don Dúilim do-gébthar a fhis
duit-siu.’ Ocus ro badur ann co trath éirgi arnamairech, co ro eirig
grian asa circcaill teintighe. 332. Is annsin adubairt rí Laighen: ‘Maith a m' anum, a naem Pátraic,
is áil lium-sa dula do t-sheilg & d' fhiadach co Tulaig in
Máil sair, co Machaire Laigen, & Is cóir duit-si tuidecht lind,
uair Is gairde duit ina beith issin baile-sea, uair ticfait slóig &
sochaide chuicid Laigen dar n-indsaigid ann.’ Ro eirgedur da
drong-buidhin mora leo .i. buidhen re creidem & crabad ac
Pátraic & buidhen aile re gnimradaib gaile gaiscid Fhiann
Eirenn ac Cailti mac Ronain & ac ríg Laigen, & tangadur
uile reompo co Tulaig In Mail ar Machaire Laigen. Ocus is
annsin ro fhiarfaig Eochaid Lethderg rí Laigen do Chailti:
‘Cred imma tucad Tulach In Máil ar In tulaig-seo, & cid imma
tucad Cnoc Aifi ar In cnoc-so thís?’ 333. Is annsin adubairt Cailte: Airdrí ro gabusdur ríge
n-Alban dar' bo com-ainm Aehel mac Domnaill Dubloingsig, &
ro bói aen-mac aice .i. Mál mac Aeil meic Domnaill Dubloingsigh,
& ro bói ban-cheile aice .i. Aiffi ingen Ailb
meic Scoa, ingen rig Lochlann atuaid, & do bói dúnad &
deg-baile ac Mál mac rig Alban ac Rind Ruis a n-Albain, ar
Cailte, & do bídis údair & ollamain & aes dana fer n-Eirenn ac
tathaighid uainde ann, & do bídis na h-ollamain-sin & na h-údair
ac indissin testa Find & na Feinne a fiadnaissi Máil meic Aeil
meic Domnaill & Aífi ingine Ailb meic Scoa ríg Lochlann, &
ro bói óclach ac Find mac Cumaill .i. Mac Lugach, & a
n-déntái do dán molta d' Fhind, etir Eirinn & Albain, do-nithea
formolad Meic Lugach d' indissin ann, & ó' t-chuala sin Aifi
ingen Ailb meic Scoa .i. na mór-thesta-sin do-berdis údair &
ollamain ar Mac Lugach, tucasdur In ingen grád dó ar a
scélaib. 334. Is annsin do-chuaid Mál mac Aeil do denum t-shelga tri
cét oclach i Sliab mór Monaid i n-Albain, & do-rinde In ingen
comairli aici ina grianan fein .i. naenmur comalta ro boi aici
do breith di lé d' indsaighidh Eirenn, & tangadur
reompo tar moing mara & mor-fhairrge In nónbur ban sin co
Beind Etair meic Étgaith In fheinida, & tangadur i tír In naenbur
ban & In rigan In dechmad, & iss é sin lá do-rigned selg
Beinde h-Étair ac Find, & ba h-é fat na selga sin otá Gortin
Tighi Meille meic Lurgan Luime í cind t-Shleibe Smóil meic
Eidlecair, risa n-abar Sliab Bladma, co Beind Étair meic Étgaith
in fheindeda. Ocus Is ann ro bói Find ina inadh t-shelga & a
dalta caem carthanach ina farrud ann .i. Dubrind mac ríg
Cheineil Eógain atuaid. Ocus Cailti cecinit:
Dubrind donn denta In chomlaind
minic gairmim im chuirm-lind,
mo daltan ballach bedach
mo chraide In déinmech Dubrind.
335. Ocus ro bói In maccaem ic mór-fhegad uime ar cach leth. Ní
cian ro bói ann co faccaid In n-aen-luing ic gabail isin chael-tráig
ina fhiadnaisi, & rigan rosc-lethan ar lae na luinge, & naenbur
ban ina farrud. Ocus tangadur reompo co h-airm i r-raibe Find,
co n-imat cacha maithiusa do neoch tucsat léo, & suidhis in
ingen .i. Aifi, ar leth-laim Find meic Cumaill, & sillis In flaith
Find furri, & ro fhiarfaig scela di. Ocus ro indis In ingen a
h-imthus ó tus co dered .i. a tuidecht d' indsaighid Meic Lugach
tar moing mara 'ar tabairt gráda dó. Ferais Find faeilte ria
annsin, uair faccus a charadrad dó In tí chum a tainic .i. mac
a meic & a ingine. 336. Tairnic iarsin In t-shelg do dénam, & do-riachtadar maithe
na Féinne ina n-drongaib & ina m-buidhnib chum Find, & do
fhiarfaig cach drong don Fheind ticed ann: ‘Cia In rigan rosc-lethan
a m' anum, a Fhind?’ ar siat. Ocus ro indis Find a h-ainm
& a sloinded & In fath ima tainic d' indsaigid Eirenn. ‘Mo-chin
tainic a turus’, ar siat, ‘uair ní fhuil a n-Eirinn na a n-Albain
fer Is ferr ina In fer chum a tainic acht mád In flaith Find.
Ocus Is do Mac Lugach rainic selg iartharach Sleibe Bladma
in lá-sin, & do-riacht iarsin Mac Lugach In lín ro bói chucaind,
& do síned a pupaill tar Fhind In tan-sin, & do-riacht In ingen,
& do-riachtadur maithe na Feinne issin pupaill, & tainic Mac
Lugach ann, & suidhis ar leth-laim Fhind meic Cumaill & ind
ingen ar In laim aile. Ocus ro fhiarfaig Mac Lugach In ingin mar
do fhiarfaigedur cach archena, & ro indis Find ó thus co deirid
dó tuirthechta na h-ingine,’ ‘ocus chucut-sa thainic sí’, ar Find,
‘& ac seo as mo laim-si it laim h-í & a cath & a congal, & ní
ba truime ort-su sin na ar In Feinn uile.’ 337. Ocus tainic Find co h-Almain ind aídchi-sin & tri catha
na Feinde & In ingen léo cona bantracht, & ro fhaeestar Mac
Lugach ind aidchi-sin & In ingen, & ro bói aici re mís & ré
bliadain gan iarmoirecht do tiachtain In degaid reisin ré-sin.
‘Ocus do bamar-ne laithe ar In tulaig-sea’, ar Cailte, ‘& nir’ bo
chian duind ann co faccamur na tri catha croda cutruma commora
dar n-indsaigid, & ro fhiarfaigemar cia ro bói ann, & adubradur-som corb' é Mál mac Aeil meic Domnaill
Dubloingsig rig Alban do dighailt a mna ar In Feind, & adubairt
Find: ‘cóir In trath tainic-se’, ar se, ‘in trath atamait-ne
uile a n-aen-inad.’ 338. ‘IS annsin ad-rachtadur na catha dochum a cheile, &
at-racht Mál mac Aéil meic Domnaill Dubloingsig, & ro gab
a armu, & tainic fá dó déc trít na tri cathaib com-mora na
Féinne, & atorchair cét laech lán-chalma don Fhéinn leis re cach
fecht, conid da cét déc laech ro thuit leis, & ro chomraic
& Mac Lugach ar lar In chatha, & tucastar cach nech dib
ceithri coisceimenda dochum araile tar braigit na sleg sleman-cruaid,
& ro gab cach dib a cend a cheile dona claidmib, &
cid cían gairit ro bás ac In comrac-sin at-rochair Mál mac
Aéil le Mac Lugach, & ro cuired fa thalmain h-é issin tulaig-sea’,
ar Cailte. Ocus adubairt Cailte:
Is i seo Tulach In Máil
is tulach dia m-bói mor n-áir,
badur láich ann a fuilib
ocus nert a luath-guinib.
Secht fichit long do-luidh Mál
tar In sáile solus-bán,
ní dechaid díb 'na m-bethaid
achtmad foirend aen-ethair.
Los sceith Is claidim catha
ocus étaig il-datha,
ba calma Mal tar In muir
ba luath a lam a n-imguin.
Mor n-aill Is mor n-indber n-án
mor n-abhann Is mor sruthan,
mor cor, mor pudhar, mor n-uch
nó co tainic In tuluch.
Is i seo.
339. ‘Conid uad atá Tulach In Máil ar In tulaig-seo, & cath
Tulcha In Mail ar In cath, & Tulach Aífi ainm na tulcha-so
thís, uair Is furri ro bói In ingen gen ro bás ic tabairt in
catha’, ar Cailte, ‘& ro bói ac Mac Lugach o ssin amach, conid
h-í fa mathair chlainde dó.’ 340. Ocus Is annsin ro eirig Pátraic & In sluag uile a n-aen-fhecht
don tulaig ara rabadur, & do luidedur reompo co Tulaig
na Fiad allaniar don tulaig-sin, & at-connairc Cailte da raith do
bói im Thulaig na Fiad .i. Raith Spelain & Raith In Máil.
‘IS mor In da raith, a m' anum, a Chailti’, ar rí Laigen,
‘& cia ro boi intib?’ ‘Da briugaid do rig Eirenn’, ar Cailte ‘. .i.
do Chormac h-úa Chuind. Is intib-sin do bídis braigde fer
n-Eirenn o laithe mis trogain, risa raiter In lugnassadh, co laithi
na samna cacha bliadne ic á m-biathad ac Béccan Bóaire & ac
Spelan mac Dubain ac In da briugaid-sin.’
Cailte cecinit:
Da ráith isin tulaigh tigh
cia bet andíu cen cinaidh,
ba mór a ciss Is a smacht
ticed doib on rig co reacht.
Raith Conaill Is Raith Cairbre
cia beit aníu gan cairdi,
Ráith Cairill Is Raith Comair.
bitís óig a n-éncomaidh.
342. ‘Cred da fuilet na h-anmanna-sin, a Cháilti’, ar rí Laigen.
Cethri taisigh sguir do ríg Érenn & cethri derbbraithrecha
iat, & o laithe na samna na h-eich-sin righ Érenn intib-sin co
laithe m-belltaine, & do-bertís do ríg Erenn co Temraig iat. 343. Is annsin at-chonncadur tulaig aile a facus doib. ‘Cid
ima tucad Caelesna ar In tulaig-seo, a Cailti’, ar rí Laigen.
‘Is mebair lium-sa sin’, ar Cailte ‘.i. Milid mac Trechossaig,
mac ríg In domain moir anair, tainic tri .l. óclach do gabail
rígi n-Eirenn, & ro boi ac iarraid braiget ar Fhind mac Cumaill,
& adubairt Find ní thibred giallu na etere don chomlín-sin do
dáinib isin doman uile, & ro fhogair Milid mac Trechosaig comrac
aen-fhir ar Fhind, & do eirgis-sa dono’, ar Cailte, ‘uair ro bói
dingbail deig-fhir indum In la-sin, & atorchair-sium lium ar scis
chomraic’, ar Cailte. ‘& do bói da fhebus lé feraib
Eirenn a thoitim, co tucad ní de cacha tulcha aireghda, & ro
facad da chael-esna ar In tulaig-seo de. Conid uad ata in
t-ainm-sin.’
Cáilte cecinit:
Gid Cellas na n-Dám dasgin
da raibi pudhar d' faicsin,
do marbad aice co se
mílid sa fhert at-cithe.
344. ‘Ocus Is e-sin, a anum, a rí Laigen’, ar Cáilte, ‘dind-shenchas
na cnocc & na tulach ro fiarfaigis dim’. 345. Tar a eis-sin tangadur rompo co Raith Moir Maigi Fea
.i. co dunad ríg Laigen, & Is annsin ro coirged tech n-óla ind
aidchi-sin ac Eochaid Leithderg ac ríg Laigen. Ocus adubairt
in rí: ‘tabur a thimpan do Chas Chorach mac Cáincinde co
n-derna airfided duind.’ ‘Tabrad In gilla fuaramar’, ar Pátraic
‘.i. a gilla féin, a thimpan dó.’ Ocus tuc In gilla In tiumpan
leis & tucustar i l-laim ind airfidig h-í, & In tan tucad In tiumpan
ina láim Is annsin ro gab teine a féice In tighi i r-rabadur, &
ro bói cach ac fegad na teined i n-aen-fecht, & ro fhóbair in
t-airfidech a thimpan do chur assa laim ina comét, & adubairt
a gilla fris: ‘na tairmisced tú dot' eladain na dot' airfidiud, &
léic dam-sa In tech d' fhoirithin’ Ocus lia cloiche ro bói a
lin-scoit a lened ac In gilla ro díubraic ró n-urchair de co ruc
in tene & In féice tar sonnaigib sith-arda In baile amach, conid
Ard Féice fos ainm inn inaid ó ssin ille ar In lamach do-roin
Aed mac ríg Laigen ac bádudh na teined.
Cáilte cecinit:
Ro báidh an tenidh astigh
Aedh mac rig Laigen lam-ghil,
is é ainm o sin ille
Ard Féigi ar In faithche.
346. ‘Buaid lamaig ort, a meic!’ ar Pátraic, ‘& buaid roinni & buaid
coscair.’ Ocus ro ráidset lucht In tighi uile ‘ní fhaccamur riam’,
ar siat, ‘ac airfitech gilla budh fherr luth na lámach na einech
na In gilla út.’ Ocus ro badur ann mar sin ind aídchi-sin co
tainic lá cona lan-shoillsi arnabarach, & ro eirgedur In sluag
uile maraen & naem Pátraic, & do-chuadur ar Cnoc na Rig, risa
raiter Maistiu, & suidis Pátraic ann. 347. Dala rig Laigen immorro, ro cóirged selg & fiadach leis
annsan inadh risa n-abar Ard na Macraide isin tan-sa, & Ard
Scol a com-ainm anois, & co Lis na Mor-rigna, risa raiter Maistiu
isin tan-so, & ní raibe do muintir na cleirech ina farrud annsin
acht In t-airfidech & a gilla, & ní rainic nech do muintir rig
Laigen cet-guin muice na aighe ac In airfidech & ic a gilla, & ní
dernad ó do-cuaid In Fhiann selg bud tarthighe ina In t-shelg-sin. 348. Is annsin ro eirig Pátraic & do-rigne procept & senmoir
do chach, & tucsat cúiced Laigen trian a clainde & trian a
n-indmais dó naem Pátraic, conid Cnoc na Dechmaide ainm
in chnuic-sin ó sin anall gusaníu, & Mag In Trin ainm in
maighi, & Ard In Procepta ainm ind aird a n-derna Pátraic
in procept. 349. Is ann immorro ro gab ítu mor naem Pátraic a h-aithle
na senmora & In procepta do-rinde. Ocus at-chonncadur baile i
faccus doib & Tech Cruind ainm In baile, & Is amlaid ro bói
in baile, & fledh mor urlum ann, & ro cuinged deoch do Pátraic
ar fer In baile .i. Maelan mac Dubain eissideic, & érais Pátraic
fa dig don fleid-sin, & lonnaigther In fíren ann risin leochaill,
& adubairt ‘Ni rab gein meic na ingine accut, a Dubain,
na fer fine na aicme’, & ní roibe dono.
350. Patraic cecinit:
Tech Cruind do baile duthaig
a fir cen mac Is cen mnáí,
mo mallacht Is mallacht ríg nime
ar lín In tighi-sea i tái.
INa degaid-sin tangadur na sluaig reompo co h-Ard Cuil-lind
i Machaire Laigen, & ro badur ac dechain na h-ailli & na
h-abhann uaithib & Airdi Cuanaide. Is annsin ro fhiarfaig rí
Laigen do Chailti: ‘Cred 'má tucad Aird Cuanaide ar In aird
allanall? & créd ima tucad Ard Cuillend ar In n-inad-sa?’
Ocus ro cháiestar Cailte annsin dera falcmara fír-thruaga cor' ba
fhliuch blái & bruinde dó, & adubairt: ‘aen-chomalta ro bói
accum-sa annso .i. Cuanaide mac Lind meic Faebair, mac ríg
Laigen annso, & nír' bo deig-ben a mathair .i. Cuillind ingen
Dubthaig, & ina degaid-sin’, ar Cailte, ‘do bamar-ne ar slicht-lorg
Chlainde Morna annso, & do-riachtamar-ne do gillib óca éididhacha
fhiann Eirenn .i. deichnebur & secht .xx. sciath-armach
annso, & ní raibi guala gan sciath & ní raibi cenn gan chathbarr.
Ocus adubart-sa’, ar Cailte, ‘re Cael Croda Cétguinech
h-ua Nemnaind In lorg do lenmain, & do eirig In t-óclach-sin
ar In slicht conici In m-baile i r-raibe In ban-muilleoir, & at-connairc
in gilla n-óc n-abrat-gorm i farrad na mná ac á h-acallaim, &
léine do t-shroll rig re chnes, & brat ciumsach corcar-glan uime,
& delg óir issin brut, & sé ina t-shuidhe ar scemel-bord In lebind
ina farrud. ‘Maith, m' anum, a deig-meic’, ar In Chuillend ingen
Dubthaig, ‘ní h-inat duit-siu beith acom acallaim-si annso, & a
aen-meic’, ar sí, ‘déna imthecht bodesta, & do-riachtadur Clannmaicne
Morna tar In n-ath & tar ind abaind, & bidbaid bunaid
d' Fhind iat.’ Ocus do-luid Cael Croda chucaind’, ar Cailte, ‘&
ro h-indissed duind In scel-sin. Ocus ro éirgemar-ne a n-aen-fhecht
eirgi athlum áen-fhir, & do riachtamar da indsaigid, & ní
tucsum aithne fair .i. ar Chuanaide mac Lind meic Fhaebair,
ar mo chomalta-sa, annsin, & ro impa a aighed foraind, &
tainic fecht fa thri treomaind, & In tres fecht tainic tuc urchur
do t-shleig dam-sa co n-dechaid tri adam glún, & cach cnoc &
cach carracc risa rithim-sea iss é iarsma na sleige-sin tic rim,
Ocus tucu-sa urchur dó-sum co tarla tar brol-lach a inair cor' daer-bris
a druim ar dó ann, & ro marbusa ac In ard ut talla h-é,
conid Ard Cuanaide ó sin gusaníu.’
Cáilte cecinit.
Cuanaidhi cú na crichi
fuaraidi o thic aidci,
mo dile ar na ditaighe
cnú mo craidhi Cuanaidhe.
Comrad do-rigne 'con tein
ocus In máthair ros-m-ail,
ocus In muilend ros-meil
fuil re h-Ard Cuil-lind anair.
ISin glínd co craebaighi
cerba grind In luamaire,
'sa n-Garbros co n-gnimaighi
ann ro marbos CuanaidiCu.
‘Fuair In t-oclach bás amlaid-sin’, ar Cáilte, ‘& nír’ cumain lim
reme riam bás neich bud doilgi lem ina sin. 352. Ocus Is annsin tangadur reompo In sluag & Patraic
maraen ríu co Raith Moir Maigi Fea, & tangadur isin deg-baile
anunn, & ro badur ac ól ann re h-ed & re h-athaid. ‘Tabar do
thimpan duit, a Chais Choraig meic Caincinde’, ar rí Laigen,
& tucastar a gilla a timpan chuice. 353. Is annsin adubairt Bé Bínd ingen Choban ingen ríg Connacht:
‘Ingnad lem,’ ar sí, ‘in cochall ciar-leabur út fuil um
gilla ind airfidig gan a buain de i l-ló nó a n-aídchi.’ ‘Ca fis
nach cend ainmi fuil air?’ ar rí Laigen: ‘acht cach ball at-chiammaid-ne
de nocho n-uil easbaid delba air.’ Is annsin adubairt
Eochaid Leithderg rí Laigen re Cailte: ‘Maith a m' anam’, ar
se, ‘crann sleigi atá acum, & Is ail dam feth fithshnaissi do thabairt duit-siu fair, uair at-chuala-sa na raibhe a n-Eirinn
na a n-Albain crannaigi budh fherr anai-ssiu.’ ‘Aderim riut’,
ar Cailte, ‘in crann sleige nach fétadais fir Éirenn do dénam
is missi ro fhétfad ní de.’ Is annsin tucad In crann-sin i laim
Chailti, & do-rinde a snaide co ding-bala connach raibe a n-Eirinn
na a n-Albain crann budh fherr denam anás. ‘Ocus dena a
h-indsma na sleighe anois’, bar rí Laigen, & tuc In t-shleg í laim
Chailti, & tucastar a chos re colba com-daingen In tighi i r-raibe,
& sáidis cenn na sleighe issin colba, & ro gab fein crann na
sleige ina laim, & tucastar ró n-urchair dochum In chind &
aimsig h-é co com-nert co tarrla ina h-alt & ina h-inadh féin co
cóir amal do beth aimser reime 'ga h-indsma. ‘Ac seo do t-shleg,
a m' anum, a rí’, ar Cailte. Gabaid In rí In t-shleg & maith do
bói. ‘do-berim adám ech & mo charpat duit, a Cailti’, ar in
rí, ‘fiach indsma na sleigi.’ Conid iat-sin da ech & carpat ar a
raibi Cailte fha deired a n-Eirinn, & géb é ro indisfed In scel-sin
.i. imthechta Cailti & anmanna In da ech d' fhiarfaigi de .i.
Err & Indell a n-anmanna.
Ocus ro boi In t-shleg i l-laim In rig, & do bói ic á sír-fhégad,
& ba doilig leis gan comarba meic leis fá h-urchomair, & ro
mebaid déra uiscide tar a gruaidib, & adubairt naem Pátraic
ris: ‘cred immá n-denai In toirrsi-sin, a rí?’ bar eissium. ‘A
h-adhbur acum’, bar In rí. ‘Créd In t-adhbur?’ ar Pátraic.
‘A loss In meic adubartas riut reime-seo’, ar rí, ‘& gan comarba
dilis dingbala accum fa chomair na sleige-seo ro indsmastar
Cailte dam.’ ‘Maith a m' anum’, ar Pátraic, ‘tabair i l-laim
gilla ind airfitig h-í co findam In ba lán a glacc da h-indsma
& da cró, & tuc In t-shleg i l-laim gilla ind airfitig, & ro boc &
ro bertaig h-í co lán-chalma.’ ‘Ben dít do chochall ciar-lebur
bodesta’, ol Pátraic, ‘& rot-mela sleg th' athar.’ Ocus ro benustar
a chochall de, & ní raibi ann nech na tucustar aithni fair.
‘Is taiscid deig-chleirig, dar ar m-breithir’, ar In t-airecht. ‘Ocus
a cleirig’, ar rí Laigen, ‘na bith comus Tuaithe Dé Danann
festa fair In mac ó ro ailis & o ro altramais cosaníu h-é.’ ‘IN
bás ro ordaig Rí nime & talman do-géba’, ar Pátraic. 354. Is annsin do eirgetar sluaig & sochaide, & do-rónsat a
cuir & a muinterus rissin maccaem, co raibí se .x. cét do t-shluag
im trath eirge arnamairech. 355. Is annsin tangadur rompo In sluag uile & Pátraic maraen
ríu, & do-luid Cailte issin carpat tuc rí Laigen dó In lá-sin, &
tangadur rompo co h-Ard Fostuda na Féine amach ar Slaine
issin tan-so, & tairrlingid Cailte assin charpat annsin, & ro
cóirged In t-shelg léo. ‘Maith a m' anum, a Cailti’, ar rí Laigen,
‘cred ma tucad Ard Fostada na Féinne ar In ard so?’ ‘Is mebuir
lem-sa In ní dia tá sin’, ar Cailte, ‘cen gub núa In ní
dia tá. Laithe n-aen da tainic Find mac Cumaill & tri catha
na Feine conici In n-ath-sa, & mar do bámar ann anar suidhe’,
ar Cailte, ‘co faccamar In n-aen-ingin ar In cloich cuirr a cind
ind atha thall: inar sroill uimpi & brat uáine aen-datha uimpi,
delg óir isin brut, mind oir i comartha rigna os a cind,
& adubairt:’ ‘Ticed aen-óclach accaib, a fhianna Eirenn, dom
accallaim’, ar In ingen. 356. Is annsin ro fhrecair Sciathbrec mac Dathcháin sin, & da
eirig da h-acallaim. ‘Cia Is ail let, a ingen?’ ar Sciathbrecc
mac Dathcháin. ‘Find mac Cumaill’, ar inn ingen. Ocus do-riacht
Find dochum ind atha d' accallaim na h-ingine. ‘Cia thusa, a
m' anum, a ingen?’ ar Find, ‘& crét Is áil let?’ ‘Dairend ingen
Buidb Deirg meic In Dagda missi’, ar inn ingen, ‘& d' fheis
let-su thanac tar cend tindscra & tirochraici.’ ‘Ocus crét in
tindscra & In tirochraic’ ar Find. ‘Coraigecht aen-mna re
bliadain dam’, ar In ingen, ‘& leth feissi do grés.’ ‘Ní thabraim-si
sin’, ar Find, ‘do mnai do mnaib In domain, & ní
thiber duit-si dono.’ Ocus Is ann tuc In ingen a lam a clithair
diamair a étaig, & tucastar cuach find-airgit amach assa coim,
& a lán do midh sho-ola ann, & tuc i l-láim Fhind meic Cumaill.
‘Ocus crét so, a m' anum, a ingen?’ ar Find. ‘Midh so-óla so-mescca
so-milis’, ar In ingen. Ocus ba geis do Fhind fled d' obu.
Ocus ro gab Find In cuach & at-ibestar digh as, & iar n-ól na
dighi dó ro mesc-buaidred h-é annsin, & tucastar a aighed ar in
Féin, & cach olcc & cach ainim & cach lén catha do fhitir ar
cach fer don Fhéind ro thubh ina aghaid leisin meisce tuc In ingen fair. 357. ‘IS annsin do eirgedar maithi Fhiann Eirenn, & ro fhacadur
in maigin dó .i. cach nech dib dochum a forba & a feraind, &
nir' fácad ar In tulaig-seo’, arsi Cailte, ‘acht mád missi & Find.
Ocus Is annsin ro eirgis-sa a n-diaid na Feinde & adubart:’ ‘A
fhiru, na fác bur triath & bur tigerna tré milled mná sirrechtaighe
side fair, & fecht ara dó déc ro timsaigiusa iat, & ro
timairgis ar In tulaig-sea. Ocus ó thainic deired don ló & tossach
don aidchi do-chuaid a neim do thengaid Fhind, & In fecht déidenach
ro fastis-sa iat táinic a chiall & a chetfaid féin d' Fhind,
& dob fherr leis toitim ima arm-gaisced & bas d' fagbail ina beith
a m-bethaid. Ocus Is sé-sin darna la as mó fuarus d' ulc riam’,
ar Cailte, ‘in la-sin ac fastod na Féinde & In la ro fuaslaices
Find ó Chormac & tucus In chorr-imirchi dó. Ocus conid Ard
in Fhostada de-sin h-é & Ath In Fhostada.’ Cailte cecinit:
Ath Fostada Féinde Fínd
adér riut co h-aith-imrind,
is sé ainm ó sin ille
Ath Fostada na Féinne.
Bás Conaing ocus Cathail
do-rala im cenn aen-achaid,
torcradar don t-sheilg ár sin
Bran Is Bresal 'na m-braithrib.
Atá a Sengabair na Sreth
Flann ocus Find Findabrach,
Aed ocus Congal Clidna
iat araen fa en-dingna.
Fa mor esbaid Feine Find
'ar n-dul doib a h-Iubharglind,
mó a n-esbaid a cind trachta
cath fithnassach Findtrága.
Ar n-esbaid a cath Monaid
'ar n-dith Déicill In dolaid,
'ar marbad Ailbi meic Máin
ocus Mergi 'na fhochráib.
Ar n-esbaid i cath Chlidna
da tainic rind a h-ídhna,
'ar marbad cét fer fa thri
do laechraid fa lór-luindi.
Ceithri nói crechta Is deich cét .inneoch dar t-sháiliusa éc,
gid fata bes 'gá rim de
ni h-orro ata m'airbire.
Adeirim-si rib-si de
is fír dam í r-raidim-ne,
ge beth mo chraide ina mairg
is maith ro anus 'con aird.
Ath Fostada.
358. ‘IS mor d' ulcc & do chathaib & do chomraicib frith annsin,
a m' anum, a Chailti’, ar Eochaid Lethderg mac Aengusa
Find, rí Laigen. ‘Ní h-ed thic aníu rind díb-sin’, ar Cáilte,
‘achtmad In críne & senordacht.’ 359. Is annsin tangadur rompo In sluag uili & Pátraic maraen
riu tar Dubfhidh, risa raiter Fidh Dorcha anos, & co Sliab na
m-Ban, risa raiter Sliab Aighi meic Iugaine; & tangadur a mullach
in t-shleibe suas, & ro badur re h-adh & re h-athaid ina suide ann. 360. Is annsin adubairt rí Laigen re Cailte: ‘crét In sliab-so
& In t-inad atammáid?’ ‘Sliab sin’, ar Cailte, ‘& síd-brugh ann,
& ní fhuair nech riam h-é acht Find seissir óclach .i. baeth-láeg
álaind alltaide ro duísced duind’, ar Cailte, ac Toraig tuais-cirt
Eirenn, & ro lensamar-ne h-é seisiur óclach ó Thoraig conici in
sliab-so .i. co Sliab Aighi meic Iugaine, & tucustar In baeth-láeg
alltaide a chenn a talmain ann, & ní fhetamar-ne cá leth
do-chuaid iarsin. Ocus ro ferastar tróm-shnechta mor ann co
n-derna gat-shnim do barr na fidhbaidhe, & ruc ar luth & ar lamach
uaind mét na derdaine & na doininde tainic ann. Ocus
adubairt Find rim-sa: ‘a Cailti, In faghai díden duind anocht ar
in doinind atá ann?’ ‘Ocus tucus bertugud orum sech uillind in
t-shleibe bodes, & In dechain ro dechus seochum co facca In síd
solus-mor co n-ilar chornn & chuach & chopan buis & bán-óir
ann, & ro bádusa a n-dorus In t-shída ica sír-fhegad ré h-adh fata.
Ocus ro smuainis cindus do-genaind, In annsa síd do-ragaind
d' fhis scel In t-shída, nó In d' indsaigid Fhind marar' fhacus h-é, uair
do-chuadus uad sech uillind In t-shleibe bodes d' iarraid inaid.
Ocus Is sí comairli arar' chindius, do-chuadus issin síd anunn &
do t-shuidhis’, ar Cailte, ‘a cathair glainide ar laechlar In t-shída
& do dechus In tech umum, & at-chonnarc ochtur ar .xx. óclach
isin dara leith don tigh & ben chaem chenn-álaind ar gualaind
gach fir díb, & seissiur ingen mín maccaemda mong-buide isin
leith aili don tig, & tuignech futairli forro go formna a n-gualann,
& ingen mín mong-buide i cathair ar laechlar In tighi, & cruit
ina laim & sí 'ga sefnad & 'ga sír-shéinm, & cach uair do gabad
láid do-berthea corrn di co n-ibhed deoch as & do-bered in
cornn i l-laim ind fhir do-bered dí h-é, & do bídis-sium ic áinius
& ac aibnius uimpi-sin’, ar Cailte. ‘Dam th' umal-fhossaic, a
m' anum, a Cailti’, ar In ingen. ‘ni dém etir’, ar Cailte, ‘uair
atá dámh Is uaisli iná mé fein i focus accum .i. Find mac
Cumaill, & anocht Is áil leis feis dithat na h-áidchi issin t-shíd-sa
d' fhagbail.’ Is annsin adubairt óclach díb-sium: ‘éirig-si, a m' anum,
a Cailti, ar cenn Find meic Cumaill, uair nir' diultad riam ré
Find í tigh duine & ní diultfaither acainni dó-som. Is annsin
do-chuadus ar cenn Find.’ ‘Is fata atái inar n-ingnais, a
m' anum, a Chailti’, ar Find, ‘uair ón ló ro gabus airm,
laich am laim ní fhuarus adhaig as mó ro chuir orum iná in
adhaig anocht.’ Ocus adubairt Find:
Cungnum duind, a Chailti
is tú fer ar comlaithi,
da fagtha teine ocus tech
do leth-taib t-shleibe aig-nech.
Adar lium-sa fuarus tech
a fhlaith na fiann fír-buillech,
ocus nir' t-shill nech a clí
aen-tech aili bud ailli.
Aen-ben ann issin tigh mór
a fuilet cach ac ind ól,
bindither ré tétaib crot
a gaeidelg blaith-mín etrocht.
Ro benadh dind issa t-shíd
fuaramur ann midh Is fín,
is ro bamar ann 'arsin
cor' bo lomnan ar m-bliadain.
Neoch ro t-shirius tes Is tuaid
issin domun co mor-buaid
a mac samla In láe-sea aníu
ní fhuarus ann, a Caltiu.
Cungnum.
‘INa degaid-sin’, ar Cailte, ‘tangamur annsa síd solus-mor
anunn In seisir sciath-armach sin ro bamar .i. Find mac Cumaill
& mé féin & Diarmait ó Duibne & Oissin & Oscur & Mac
Lugach; & ro t-shuidhimar ar colba chíuil issin t-shíd, & tainic
ingen min macdachta mong-buide d' umal-fhossaic duind’, ar Cailte,
‘& tuc In ingen sind a cathair gleorda glainide ar laechlár in
t-shída, & tucad sen cach lenna duind & nua gacha bíd. Ocus ind
uair tairnic ar n-áithgéire & ar n-ítu do choscc, Is ann ro fhiarfaig
in flaith Find:’ ‘Cia accaib da fiarfochum scela?’ bar eissium.
‘Fiarfiag don tí dár b'ail let féin’, ar In t-óclach ba mó díb.
‘Ocus cia thusa, a m' anum, a óclaig?’ ar Find, ‘uair ní fhetar
in comlín-so do dáinib a n-Eirinn gan a n-aithne accaind.’ 362. ‘IN t-ochtur ar .xx. oclach út at-chí-siu issin t-shíd, inann
mathair & athair dóib, & cland do Midhir Mongbuidhe mac in
Daghda iat’, ar In t-óclach, & Findchaem ingen rig t-Shidha
Monaid anair ar mathair, ‘& do-rigned tinol & toichestal ac
Tuathaib Dé Danann deich m-bliadna .xx. gusin lá amairech’,
ar In t-óclach, ‘ac tabairt rígi Tuath Dé Danann do Bodb Derg
mac In Dagda icin Brug braenach brecsholus thuaid, & ro bói
ac cuingid bráiget orainde In lín brathar so atámait, & adubramar
nó co tucdais Tuatha Dé Danann braigde dó nach
tiurmais féin.’
363. Is annsin adubairt Bodb Derg mac In Dagda re Midhir
.i. ré 'r n-athair-ne: ‘muna chuire do clann uait’, ar se, ‘múirfemait
do t-shid ort.’ ‘Ocus tangamar-ne amach’, ar In t-óclach, ‘in
t-ochtur ar .xx. brathar-so d' iarraid inaid t-shída, & ro t-shiremar
Eirinn nó co fuaramur In n-inad n-diamair n-derraid-sea, & atámait
ann ó sin ille’, ar Donn mac Midhir, ‘& ochtur ar .xx.
derbrathar atam sunn, & deich cét óclach re cach n-aen-fer uaind,
& ro dibaigthea uile sin acht In t-ochtur ar fichit sea atamaid
do chlaind aen-athar & aen-mathar.’ ‘Ocus cindus dibaigter
sib?’ ar Find. ‘Tuatha Dé Danann do thiachtain fa thri cach
bliadain do thabairt chatha ar In faithche feraig sea amuich
duind.’ ‘Ocus cia In fert fata núa at-chonncamar ar In faithche
amuig?’ ar Find. ‘Fert Diangalaig drái sin’, ar In t-óclach,
‘.i. drái maith do bói ac Tuaith Dé Danann, & In tres eas-baid
as mó thucad ar Tuaith Dé Danann’, ar Donn mac Midhir,
‘is sí-sin h-í’ .‘Ocus cia ro marb h-é?’ ar Find. ‘Missi’,
ar Donn, ‘do marb h-é.’ ‘Ocus caide ind espaid aile?’ ar Find.
‘Indeossat duit’, ar Dond, ‘.i. In neoch ro bói do t-shetaib & do
mainib & d' indmusaib, eter chorrnaib & chuachaib & chopanaib
& bleidedaib buis & bán-óir, ac Tuaith Dé Danann tucsamar
lind a n-aen-fhecht uaithib iat.’ ‘Ocus caide In tres espaid?’ ar
Find ‘.i. Fethnaid ingen Fhidhaid, ban-airfitech Tuaithe Dé Danann’,
ar Dond mac Midir ‘.i. a céol & a n-indtlas menman uili sin.
Ocus atá a n-dail sunn amairech do thabairt catha duinde, & ni
fhuilmíd-ne do lín catha acht In t-ochtar ar .xx. derbrathar atamait
ina n-aghaid-sin, & ro rathaigemar ar m-beith a m-baegal
ina n-aghaid-sin, & ro chuirsemar In ingin Máil út ar do
chenn-sa co Toraig thuaiscirt Eirenn, a r-richt baeth-láig allaid,
& ro lensabair-si h-é co rangabair In síd-sa, & In maccaem út
at-chithi & In brat uaine aen-datha uimpi ac In dáil, Is sí-sin h-í’,
ar Donn. ‘Ocus In leth falum at-chisi don t-shid’, ar Donn, ‘inad
in t-shluaig ro marb Tuath Dé Danann sin.’ 364. Ocus do badur-sum ac ól & ac aibnius ind áidchi-sin, &
mar do eirgedur arnamairech adubairt Dond mac Midhir re
Find: ‘Tairsi lem-sa amach ar In faithche co faicce tú In bail
a cuirmid-ne cath & Tuath Dé Danann cacha bliadne.’ ‘Ocus
tangadur amach, & ro badur ac fégad na fert & na lecht. Ocus
conice seo atá dáil Tuaithe Dé Danann chuccainde.’ 365. ‘Cia dib’, arsi Find, ‘asa dáil atá chuccaib?’ ‘Bodb Derg
cona .uii. macaib, & Aengus Óc mac In Dagda, cona .uii.
macaib, & Findbarr Meda Siuil cona .uii. macaib déc, & Lir
Sída Findachaid cona .uii. macaib .xx. & cona chlann-maicne
archena. Tadg mac Nuadhat a Síd álaind Almaine. Donn
Ailein & Dond Dumaigi, & In da Glas a Sidh Glais a crich
Osraige. Ocus Dobran Duthaire a Síd Liamna Lennchaime
annso a cuiced Laighen. Ocus Aed Aileain a Rachruind
atuaid, & Fer Ái mac Eogamail, & Aillean mac Eogabail, & Líí
mac Eogabail, & Faindli mac Eogabail a Mumain aniar, a Síd
Eogabail, & Cian & Cobhan & Conn, tri meic rig t-Shida Monaid
anall a h-Albain, & Aed Minbrecc Essa Ruaid cona .uii. macaib
a Sídh Essa Ruaid, & clann na Morrigna ingine Ernnmais, cona
seisser ar .xx. ban-gaiscedach, & cona seisser ar .xx. fer-gaiscedach,
& In da Luath a Lifenmaig a Maig Life, & Brattan & Ballgeal &
Ubhalroiscc a Síd Ochta Cleitig a Bregmaig, & Cathal & Caithri &
Catharnnach a Síd Droma Deirg a crichaib Chineil Chonaill atuaid.
Derg & Dregan a Síd Beinde h-Etair anair. Sanb cona secht mnaib
a crichaib na n-Déisi Muman andes. Bodb Derg fein
cona mor-theglach .i. deich fir &h fichit & deich cét ba h-é-sin a lín. Conid iat-sin na triatha & na tigernada feraind do
Thuaith Dé Danann tic do thochailt ar sída oraind cacha
bliadne.’ 366. Ocus tangadur anunn assa h-aithle-sin issin síd, & ro indis
Find da muintir sin. ‘Ocus a aes cumtha’, arsi Find, ‘is mor
éicen & soithfir na muintire aca fuilmíd, & do-rala i mor-éicin
sib-si,’ ar se, ‘& muna derntái maith ica bhur cosnum
is contabairt daib nech dabur feind ná dabur foirind d' fhaicsin.’
‘Cait a faccais, a m' anum, a Fhind’, ar Diarmait h-úa Duibne,
‘ar n-droch-engnum-ne In trath atái ac tabairt robaid duind?’
‘Do-berim-si mo breithir’, ar Find, ‘da sirind-sea In domun uile
nach biad omun na ecla orum & In comlín-so d' Fhiannaib
Eirenn im fhar-rud.’ Ocus ro badur ann co trath eirgi do ló
arnamairech. 367. Is annsin do eirgedur lucht In t-shída uile amach & Find
seissir óclach máraen ríu. ‘Maith m' anam, a Duind’, arsi
Find, ‘in a ló nó a n-áidchi tecait Tuath Dé Danann chuccaib-si?’
‘I comdáil na h-aídchi’, ar Donn mac Midhir, ‘comad
truimi-te ind fhogal do-gendais.’ 368. Ocus ro badur ann co táinic ind adhaig, & adubairt Find:
‘Imthighed nech accaib’, ar Find, ‘ar In faithche amach, &
denaid foraire & forcoimét duind nach tissad Tuath Dé Danann
chuccaind gan fhis & gan forchloistin duind.’ Ocus ní h-imcian ro bói fer na foraire ann co faccaid na .u. catha croda cutruma
coirigthi da indsaige. ‘Dar lium’, arsi fer na foraire, ‘is imda
curaid & cath-milid im Fert In Druad innoss, & Is comlann curad
atrasta iat.’ Ocus adubairt Find:
Comlond laech im Fhert In Druad
co n-ilar sleg rind-gér ruad,
erctha ruibhe rádam-ne
fuil i tosaig na buidne.
IMthiged Diarmaid amach
is Oissin tend tairismech,
Mac Lugach re gnim n-glan n-gle
is Osccur re h-ursclide.
Ro linsat sluaig In raith bán
rachat-sa Is Cailte ina n-dail,
ocus rachmaid uili amach
sinde araen isin teghlach.
Na tri caecait co ba thri
do laechraid Is calma a cli,
dingébat dib cach re fer
do t-shluag Is chalma com-mer.
Adeirim-se rib-si de
bid fír ina raidim-ne,
da rús In cath croda crom
mébaid reomum In comlonn.
Comlann.
369. ‘Cait a fuil Oscur anossa?’ ar Find. ‘Sunn, a m' anum’,
ar Osccur. ‘Den maith anossa í cath Thuaith Dé Danann, &
denad Diarmait & Mac Lugach. Missi & Cailti & Oissin as
sine accaib’, ar Find, ‘& léicid deirid In chatha duind. Dala
mac Midhir, aincid-si duind iat issin chath-sa Túaithe Dé Danann
& uathad bratha atait, & feall ar einech & ar inchaib duinde
olcc d' fhagbail dóib, & ar tiachtain chucca.’ 370. ‘IS ann do-ratsamar-ne In cath’, ar Cailte, ‘ó fhuined néll
nona co crichaib na maitne muiche arnamairech acht aen-ní
chena ro báe esbaid Tuaithe Dé Danann issin cath-sin .i. deich
fir & deich fichit & deich cét.’ Is annsin adubairt Bodb Derg
& Midir & Findbarr: ‘Cindus Is ail lib do denam risin n-ár so?’
ar siat. ‘Tabrad Lir t-Shída Findachaid comairle duind, uair iss é
is sine do Thúaith Dé Danann.’ ‘Do-bér-sa’, ar Lir, ‘comairle
duib .i. beirit cach a carait & a comaltada & a meicc & a
braithre leo da sídaib, & tabar múr tened don darna taeb uaind,
& tabar múr uisci don taeb aile.’ Ocus ina degaid-sin ro
thócbadur Túath Dé Danann léo In lecht-lighi-sin, & nir' fhacbadur
in ní ara tairissed In bran-én ar In fhaithchi don ár-sin
tucsat lucht In t-shida orro.
‘Tainic Find & lucht In t-shida issin síd iarsin, & siat crechtach
cró-lintech, & ro boi triur co lan-olcc acaind’, ar
Cailte ‘.i. Mac Lugach & Osccur & Diarmait, & tangadur Túath
Dé Danann fa thri rissin m-bliadain-sin d' indsaigid In t-shída
cétna, & tri catha tucsamar-ne doib rissin m-bliadain-sin, & rob
é ar n-esbaid ann’, ar Cailte ‘.i. Conn Cruthach mac Midir,
& cid sinde’, ar Cailte, ‘rob áinicnech sind issin cath déidinach
sin, úair ro loigh for Oscur & for Diarmait neim & forlonn in
catha, corub lubán find-chuill ro bói ac imfhulung a n-étaig tarsu
ina cossair-leapaid chró, & do-luidsemar-ne amach ar In faithche’,
ar Cailte, ‘in cethrar óclach slán ro bámar .i. Find & Mac
Lugach & Oissin & mé fein, & adubairt Oissin annsin:’ ‘IS olcc
in turus tangamar co Síd Mac Midhir’, ar se, ‘d' fhacbail mo meicc
& mo chomalta .i. Diarmata.’ ‘Ocus mairg do-béra a aighed
ar In Féinn’, ar Mac Lugach, ‘tar eis Diarmata & Oscair d' fhac-bail,
uair ní raibe ac congbail In fhiangaiscid dias dob fherr
anáit.’ ‘Ocus gid bé do-béra’, ar Find, ‘ní mé do-bera.’ 372. ‘Ocus tucad Donn mac Midhir chuccaind’, ar Cailte. ‘Maith,
a m' anam, a Duind’, ar Find, ‘in fuil a fhis nó a eolus accut
in ní ro ícfad na firu út?’ ‘Ni h-aithnid dam’, ar Donn, ‘acht
aen-liaig atá ac Túaith Dé Danann, & munar' tesccad smir a
n-droma do-gébthar furtacht & fóirithin ré nomaide uathaib
comba slemain slan-chrechtach iat.’ ‘Ocus caide In t-abur assa
fuighmis h-é?’ ar Find, ‘uair ní caraid bunaid duind In lucht
aca tá.’ ‘Adér riut’, ar Dond mac Midhir. ‘Mochthrath do
laithe tic-sim assind brug amach do thinol lossa íce co táirthed
fa lind-braen na maitne iat.’ ‘Fagh-sa, a m' anam, a Duind’, ar
Cailte, ‘nech do-bera aithne ar In liaig & ticfa a béo no a
marb lim-sa.’ 373. Is annsin ad-racht Aed mac Midir & Flann Fuilech mac
Midir. ‘Tair reomaind, a m' anum, a Chailti’, bar iat-som.
Tangadur reompo co faithche In Broga braenaig brec-sholais, &
in tan rangadur ann at-chonncadur flesc gilla óic eitedaig co
m-brat d' olaind na n-osmolt a Tír thrétaig Thairrnhgaire, & lán
ichtair a bruit aice do lossaib leighis & íc-shlainti da chor í
cnedaib & a crechtaib In lochta do loited issin cath do Thúaith
Dé Danann. 374. ‘Cia siut, a m' anum, a Aed?’ ar Cailte. ‘Is sé-sin In t-óclach
da tangamar d' iarraid’, ar Aed, ‘& frithoilid co maith h-é
arna dechad uaib issin síd.’ ‘Ocus ro rithamar-ne a n-aen-uair
ris’, ar Cailte, ‘& tarrus ar fhormna h-é, & tucsamar lind h-é
óta sin co h-Ath Fostada na Feinde ar Sláine ar laech-Machaire
Laigen, & ro eirig fia fiad umaind, conar' leir sind, & inn uair
rangamur In tulaig ic In ath, Is ann at-chonncamur In cethrur,
& ceithri bruit corcra chortharacha umpo, & ceithri cloidme
ór-duirnn ina lamaib, & ceithri coin chaem-selga acu. Ocus nir' léir
dóib-sium sinde leisin fia fiad ro boi umaind, & ba léir duinde
iat-som. Ocus aichnim-si In cethrur’, ar Cailte, ‘.i. Colla mac Cailti
& Faelan mac Cailti, & Raigne Rosclethan mac Find & Cainci
Chorcarderg mac Find; & ro badar ic comrad, & bá h-é comrad
do-ronsat .i. esbaid Fhind meic Cumaill a triath & á tigerna
rissin m-bliadain-sin orra. Ocus at-chuala-sa’, ar Cailte, ‘comrad
mo deisi mac & comrad da mac Find, & ba truag lium a
n-acallaim, & adubradur:’ ‘Cid do-genat Fianna Eirenn bodesta
gan triath & gan tigerna acco?’ ar Raigne Rosclethan mac
Find. ‘Nocon fhuil acco’, ar Colla mac Cailti, ‘achtmad
dul do Themraig & scailed do denam ina degaid nó
rig-fhéinnid do denam acco féin ann. Ocus ro cháisetar na
meic-sin ina degaid-sin co trom taidbsech d' esbaid a da n-athar
& a tigerna. Ocus tangamar-ne uaithib’, ar Cailte, ‘noco rangamar
co Síd Da Én, risa n-abar Sliab Aighe meic Iugaine, &
tangamar issin síd anunn, & ferais Find & Dond mac Midhir
faeilte re Libra liaig, & ro taispenad dó Oscur & Diarmait, &
acsin’, arsi Donn, ‘da brathair dam & dech let In ba h-in-othrais
iat nó In ba h-in-leighis. Ocus dechais In liáig iat, & adubairt:’ ‘Is
in-othrais & Is in-leigis iat mád maith ma luag leighis-sea.’ ‘Bid
maith um’, ar Cailte: ‘ca fhat beither ic á leighes?’ bar eissium.
‘Ré nómaide’, ar Libra prim-liaig. ‘do-géba-su immorro’, ar
Cailte, ‘luag maith .i. t' anam do léigen duit, & mina thernat
na h-óclaig let’, ar Cailte, ‘benfaid mo lam-sa fein do chenn dít.’
Ocus do-rinde In t-óclach a leighis & a lesugud ré naemaide,
cor' bo t-shlemain slan-crechtach iat. 375. Ocus ina degaid-sin tainic gilla ó Chormac, ó ríg Eirenn,
ar cenn na Féine co h-Almain 'ar n-esbaid a triath & a tigerna
.i. Find mac Cumaill, & d' ól fheissi na Temrach le Cormac
h-úa Cuind, & do-riactadur Fianna Eirenn co leir annsin, etir
fhir & mnái & gilla & óclaech & airfitech, co Fert na n-Druad ar
faithche na Temra. 376. Is annsin immorro ro t-shuidh Goll mac Morna at leth-laim
rig Eirenn, & ro t-shuidhset .u. coicedaig Eirenn cona socraide
i Temraig. ‘IS mor bur n-esbaid, a Fianna Eirenn’, ar Cormac,
‘.i. bar triath & bur tigerna .i. Find mac Cumaill.’ ‘Is mor’,
ar se Goll mac Morna. ‘Is mor’, ar Cormac, ‘uair tri h-esbada
com-méite cutruma tucad ar Eirinn reime-seo .i. Lugh & Conn
& Conaire, & Is sí-seo In cethramad esbaid Is mó tucad a
n-Eirinn .i. Find mac Cumaill.’ ‘Ocus cat In stiurad nó in
tinrum do-beri-si, a m' anum, a Chormaic?’ ar Goll mac Morna,
‘ar Fhiannaib Eirenn anossa?’ ‘Do-berim immorro’, ar Cormac,
‘comus fhiadaig & fhiann-choscair Fhiann Eirenn duit-si, a Guill’,
ar Cormac, ‘co festar’, ar se, ‘inn esbaid d' Fhind do bunud, &
roga selga do Chlaind Baiscne .i. do chlann-maicne Fhind risin
bliadain uait-siu.’ Ro fhaemastur fianna Eirenn sin, ‘ocus ní
tiucub-sa re Find’, ar Goll, ‘im rígi fhian-naigechta Eirenn nó co
m-bia-som tri bliadna i talmain, & co na raib súil duine dh' feraib
Eirenn ris.’ 377. Is annsin do raid Aillbi Gruadbrec re Cormac: ‘Cindus
do-genat find-bantracht Find .i. na secht rigna dec so?’ Ocus ro
fregair Cormac sin: ‘Do-gentar grianan der-rait deg-daingen do
cach mnái fa leith díb cona bantracht re mís & re raithe & re
bliadain nó co findtar beo nó marb Fhind rissin, & a lor-daeithin
bíd & lenna rissin doib.’ 378. Is annsin tucsat airfitig na Féinne a n-aghaid ar Chormac
.i. Daigri mac Moran & Der h-úa Daighri & Senach h-úa
Daighre & Suanach mac Senaig & Suanach mac Seinchind
sen-scélaidi Find meic Cumaill, & Is sé-sin Is binde ro gab timpan
ina laim i n-Eirinn & i nd-Albain, & Cnú Deireoil In t-abac &
Blathnait a ben. Ocus fregrais Cormac doib: ‘Bar m-beith i
Temraig’, ar In rí, ‘& leth dligid uaim-si daib, & cobeis in
tuarustail do-berad Find daib do-bér-sa’, ar Cormac.
Ocus tainic Fergus Fínbél fili na Feinne da n-indsaighid,
& ba h-ed a lín .i. deich cét d' filedaib & d' aes dána.
‘Prim-ordan Eirenn acum-sa daib’, ar Cormac ‘.i. ó Thuind
Chlidna co Tuind Rudraigi’, ocus tainic meidhes-cal Find da
indsaigid .i. im Garbchronan taissech na n-gilla mor. ‘Tabair
uidh oraind, a rí!’ ar siat. ‘do-berim’, ar Cormac, ‘ó ta Ath
lethan Loichi aniar, risa n-abar Ath lethan Luain, co Beind
Etair meic Étgaith ind fheindeda sair do t-shorrthan duib.’ 379. Assa h-aithle-sin tangadur anunn a Temraig, & tainic
Cormac a Tech Mor Midchuarta, & ro cóirged cach nech ar
duthaig a athar & a t-shenathar aici ann, & tucad Goll mac
Morna a n-inad ríg-fheindeda ann, & tucad Eithne Ollamada
ingen Cathair, ben rig Eirenn, a n-inad rigna, & Aillbe Gruadbrecc
ar a láim-side, & Maighinis ingen Geraid Glunduib ar
leth-laim Aillbi, & ro coirged Tech mor Midchuarda fan cuma-sin, & ro dáiled lind & ro scailed biad forro iarsin.
380. Is andsin ad-racht Cormac re beind m-blaith m-buabaill
ro bói ina laim, & adubairt: ‘Maith, a fhiru Eirenn, da faghad
nech acaib a n-es nó a n-indber no a n-all nó a n-abhaind nó
a n-dingna nó a n-drobel nó a síd nó a síd-brug fis Fhind duind.’
IS annsin do fregair Bernngal Bóchétach a h-eochar-imlib
t-Shleibe Fuait atuaid & flaith-briugaid do ríg Eirenn h-é: ‘IN la
thainic atuaid In flaith Find a n-degaid ind fhiada síde In seissir
óclach ra bói, & do-rat In sleig neimnig n-aith n-uillind-glais
im laim-sea, & muince con, & adubairt rium a marthain accum
nó co comraicmis aris a n-aen-inad.’ Ocus Is annsin tuc
Berrngal Bóchétach i l-laim Chormaic In t-shleg & In muinci, &
tuc Cormac i l-laim Guill meic Morna, & do badur íc a fégad,
& adubairt In rí Cormac: ‘Is esbaid mór d' feraib Eirenn In fer
isa sleg & isa muince sea.’ 382. Is andsin ro iarfaig Cormac don óclach In rabadur coin
ac Find & ac In muintir ro bói ina fharrad. ‘Do badur’, ar in
briugaid. ‘Cá coin siut, a Guill?’ ar Cormac. ‘Bran & Sceolaing
i l-laim Fhind’, ar Goll. ‘Adhnuall & Fer Uaine i l-láim
Oissin. Iarratach & Fostud i l-laim Oscair. Baeth & Buidhe
i l-laim Diarmata. Brec & Luath & Lanbind i l-laim Chailti.
Conuall & Conrith i l-laim Meic Lugach.’ 383. ‘Ocus caide Fergus Fínbél?’ ar Cormac. ‘Sunna’, bar
eissium. ‘In fitir tú ca fhat ó thesta In flaith Find?’ ar Cormac.
‘IS mebair lium’, ar Fergus ‘.i. mí & raithe & bliadain ó thesta
sé.’ Ocus adubairt Fergus:
Airim Find In fed dia fuil
sechtmain ar mís Is bliadain,
mithig aníu d' fhiannaib Fháil
deiliugud uile d' áen-laim.
Raithe ar mís ocus bliadain
ó thesta fer ar fiadaig,
ó do-chuaid a mudhu In rí
Find mac Cumaill Almainí.
Mor ind esbaid Meic Lugach
in t-óclac ségaind subach,
beith gan Oscur luaidis gail
's can Oissin alaind inmain.
Mor ind esbaid Diarmait donn
dalta na fiann ba forlonn,
Find, Cailte, ferrda na fir
mor a n-esbaid ré n-airim.
Airim.
384. Is annsin adubairt rí Eirenn: ‘is mor ind esbaid-sin tra,
uair ní h-é ar menma atá re faghail In t-sheisir-sin Is ferr ro bói
a n-Eirinn & a n-Albain: & a Chithruaid’, arsi Cormac, ‘is mor
do t-shétaib & d' indmusaib tucustar In flaith Find duit gen co h-indsind tú duind In béo nó In marb Find.’ Ocus
fregrais Cithruaig sin: ‘IS béo In flaith Find’, ar Cithruad, ‘&
missi do dhenam sceil fair nocho dingen, uair ní ferr-de lé
Find fein scel do denam fair.’ Ocus ba for-baeilid cach uile de-sin, uair ro fhetadur cach ni turgaib Cithruad riam co tainic.
‘Cend & forcenn air-sin’, ar Cormac. ‘Ind adhaig déidenach
d' fheis na Temrach at-cithfither In flaith Find ac ól;’ ar Cithruad
mac Fhir Coecat. Gurub ceist sin ar Imacallaim na Senorach:
Ca fat bói Find a Sliab Én
abair a Chailti In cheist trén,
is cia ro loited sa t-síd
má ra bamar-ne a n-im-shním.
385. ‘Ocus ina degaid-sin’, arsi Cailte, ‘bamar issin t-shíd risin
caeicis ar mís ro bas ac ól fheissi na Temrach, no cor' gabsamar-ne
braigde Túaithe Dé Danann do Dond mac Midhir, &
ní mó no chaithdis fianna Eirenn fiallach na trebaire na
Túaith Dé Danann ó ssin amach.’ 386. Is í-sin aes & uair ro bói Cailte ac indissin In sceil-sin
do Eochaig Leithderg do rig Laigen; & ní cian do badur ann
co facadur In n-aen-óclach da n-indsaigid, & léine do th-sroll rig
ria chnes, inar maeth-sroill tairsi & brat corcra corrtharach uime,
& delg óir issin brut ossa bruinde & claidem ór-duirnd ina laim,
& cathbarr óir imma chenn, & Is sé do bói ann .i. Donn mac
Midhir, & tuc a chenn a n-ucht Patraic, & tuc comus Túaithe
Dé Danann dó, & ro slechtsat uile do Pátraic. Conid
ann do chreidset Túath Dé Danann do Patraicc. 387. Conid h-é-sin scel ro indis Cailte do rig Laigen & do
Pátraic annsin. Ocus tuc Donn mac Midhir feis dithat na
h-áidchi-sin do Pátraic cona muintir, & tar a éis-sin tangadur
in sluag uile & Pátraic máraen ríu co Raith Moir Maigi Fea,
& ind áidchi-sin do-riachtadur fessa ó rig Muman ar cend
naem Pátraic co m-beth ara t-shoiscela, & timnais Patraic ceileabrad
do rig Laigen & do maithib a criche uile, & tangadur
reompo o dá sin co Lis na Laechraide, risa raiter Caissel na
Rig issin tan-so. 388. Is annsin tainic Eogan Leithderg mac Aengusa rí da
cóiced Muman, maille re sé cathaib mora uime í coinde noem Pátraic,
& ro shlechtsat dó maithi Muman uili, & tucsat a crich
& a forba uili dó, & a ferann & a maithius ar comus Pátraic. 389. ‘Screpall soiscéla, a airdrí Muman!’ ar Beneoin mac
Aeda do Pátraic. ‘Cá screpall sin, a chleirig?’ ar In rí.
‘Crich & ferann don chleirech’, ar Beneoin. ‘In baile seo a tá
& ina fuarusa h-é’, ar rí Muman, ‘do fognum dó co brath & da
muintir ina diaid.’ Is and tuc rí Muman Caissil
do Patraic mac Alpraind. ‘Cindus do-berar duind sin?’ ar
Beineoin. ‘Mar seo’, ar In rí, ‘tiacht don chleirech fein ar
Lic na Cét’, bar rí Muman, ‘& In neoch at-chífea do mín Muman
ar cach leth do beith aici.’ Ocus tainic Pátraic ar Lic na Cét,
& ro eirig In grian ré h-aghaid In chleirig corba t-sholus dó ar
cach leth, & amal tuc Pátraic a cois ar In lic ro eirig leigeon
& mile do demnaib a bennaib na cloichi amach co n-dechadur i
n-aér & a firmamaint ar teiched nóem Patraic, & bennaigis
Pátraic In cloich iarsin, & fácais buaid comairli do denam dí &
bennachtain urri, & aingel dé cacha tratha nóna ic a tairimthecht,
& trosccad do rig Muman naenbur mac fír-fhlatha furri
& In n-itgi chuindigfes d' fhágbail dó, & In tres teine béo ara
m-bia rath fa deired a n-Eirinn h-i. 390. Is annsin ferais Eogan Leithderg rí Muman faeilte re
Cailte, & ferait maithi Muman uili archena. ‘Cret ima tucad
Lecc na Cet ar In lic-sea, a m' anam, a Chailti?’ ar rí Muman.
‘ISam mebrach-sa inní dia tá’, ar Cailte, ‘uair ni raibe fis
nime riam acainde no cor' t-shuidh Find ar In cloich-seo & co
tuc a ordain fa chét ara dét fis, & cora fallsiged nem & talam & creidim In fhir-Día forórda, & do thuidecht-sa d' indsaigid
Eirenn, a Tailgind’, ar Cailte, ‘& naim & fíreoin & creidem
cros & crabad inti.’
‘Ocus cia do-rigne dunad & deg-baile andso ar tus?’ ar rí
Muman re Cailte. ‘Fiacha Muillethan mac Eogain’, ar Cailte,
‘& ro bói re deich m-bliadna fichet i r-rigi da cóiced Muman, &
is leis do-rigned cloch daingen um In m-baili-seo, & ro bói a
n-arus ann.’ Ocus adubairt Patraic:
IN cloch-so a h-ainm Cloch na Cét
sochaide bias uimpi ic ét,
bid inad crabaid Is cros
h-aithle cach arais fhuaros.
Caissil cenn Eirenn uile
benn ima teigfea teine,
inadh a frith fis nime
gan chís do rig reomainde.
Bid maith mo chell as tír thuaid
a crich Connacht In mor-sluaig
do fuígeb-sa glan a lí
mo brata co coem-gloní.
Mo baili-si a crich Ulad
is rem craide bus chuman,
bemait-ni, bid maith ar lí
triar álaind a n-aen-bali.
.i. Patraic & Colum Cille & Brigit.
Deich fir deich fichit deich cét
iss ed a fhir Is ní breg,
iss ed gebus mo chell chain
d' abbaib ocus d' fhírenchaib.
Gebthar sailm, gebthar creda
paitrecha ocus soisscela,
gebthar sailm sunna co moch
iman carnn a fuil In cloch.
IN cloch.
392. ‘Ad-rae buaid & bennachtain, & a m' anum, a naem Patraic’, ar
rí Muman, ‘is mór d' fis & d' fhír-eolus ro indesbair duind imaraen.’ 393. Ocus ro badur In sluag uili annsin cor' eirig grian assa
circaill teintidhi & cor' lín da soillsi In doman, & do-lodur
in sluag reompo assin co Raithin na n-Ingnad siar co Mag
Femin, & do t-shuidhestar rí Muman isin darna cind don raith
co maithib Muman uime, & suidhis naem Pátraic & Cailte isin
chind aile na ratha. 394. Is annsin ro fhiarfaig Eogan Leithderg mac Aengusa rí
Muman: ‘Cred ima tucad Raithin na n-Ingnad ar In raithin-seo?’ Ocus adubairt Cailte ic a fregra:
'INgnad turchairthe fuair Find
issin tulaig ara chind,
in triar fer, ba cáeme a clíu
ocus aen-chú eturru.
395. ‘Laithe n-aen’, ar Cailte, ‘da tangamar-ne tri catha na Féine
conici In tulaig-sea & at-chonncamar In triur óclach-sin ar ar cind
& aen-chú accu, & ní raibi isin domun dath na raibi isin choin,
& do bói aidble méite urri seoch na conaib aile, & ro t-shuidhedar
na h-óclaig a fiadnaissi Fhind.’ ‘Canus tangabair, a ócu?’
bar Find. ‘Assinn Iruaith moir anoir’, ar iat-som. ‘Cret ima
tangabair?’ ar Find. ‘Do denam ar cuir & ar muinterais
riut-sa’, bar iat. ‘Cá maith bias duinde’, ar Find, ‘in bar m-beith-si
acaind?’ ‘IN triur atamait’, ar siat, ‘atá feidm ar leith ac
cach aen-fher acaind.’ ‘Ca feidm-sin?’ ar Find. ‘Dingebat-sa
foraire Fhiann Eirenn & Fiann Alban’, ar óclach dib. ‘Cach feidm
catha & comlaind ticemus chum na Féine dingebat-sa díb uili
sin, & bid uile In a tost’, ar In darna h-óclach. ‘Abair, a
óclaig út’, ar Find, ‘cret t' fheidm-si?’ ‘Adeirim’, ar In t-óclach,
‘cach mor doithbir teicemhus chum mo thigerna dingebat h-í,
& cach ní do-géntar d' athchuingid fair do-gebthar uaim-si h-é’,
ar In t-oclach. ‘Ocus dala na con’, ar In t-óclach, ‘in comfhat bias
fiad a n-Eirinn dingebaid sí cach re n-adhaig d' fhiannaib Eirenn,
& dingebat fein ind adhaig aile.’ ‘Cret iarrfaid-si orum-sa?’ ar
Find, ‘& bar m-beith accum amlaid-sin?’ ‘tri comada duind’,
ar iat-som. ‘Crét na comada?’ ar Find. ‘Gan nech do thiachtain
dochum ar longpuirt ó thicfa adhaigh tré bithiu do chian
na d' fhocus, & gan a becc na a mór do chomraind do thabairt
duind tré bithiu, & díghu selga duind ó fhiannaib Eirenn.’ ‘Ocus
ar bar cubus rib’, ar Find, ‘cret ima sirenn sib gan
nech da bur faicsin ó thic adhaig chucaib?’ ‘Atá cúis & adhbur
accaind’, ar siat ‘& na sir ní aili oraind gid fada gairit bemait
ar aen-rian. Ocus In triur óclach-so at-chí-si sind’, ar siat, ‘bith
in tres fer acaind marb cach tres n-aidchi, & Is uime-sin nach
áil lind nech dar faicsin, & bídmaid-ne ic faire In fhir-sin.’ ‘Ocus
ba geis d' Fhind marb d' fhaicsin ach muna marbdais airm h-é, &
no biad a fhoirithin-sin a com-fhochraib ac Find’, ar Cailte, ‘. .i.
tiachtain timchell In raithín-sea.’ Ocus adubairt Cailte:
Fa geis d' Fhind beith a cind mairb
in neoch nach muirfitis airm,
mona thairsed, caem a chlíu
a timchell na ratha-sú.
396. Is annsin do-riachtadur mor-sheisir aessa dana co Find do
muintir Chithruaid meic Airm meic Fhir Cóecat do chuingid duaisi
duaine .i. tri .l. uingi d' ór & tri .l. uingi d' airget do breith co
Temraig do Chithruad. ‘Do-gebthar accainde a fhoirithin-sin’, ar
Scannal h-ua Liathain .i. óclach grada d' Fhind. ‘Maith, m' anum,
a aes dána’, ar na h-óclaig, ‘in ferr lib duais bur n-duaine
d' faghbail anocht na a fhagbail amairech?’ ‘IS leor lind amarach’,
ar In t-aes dana. Is annsin tangadur In triur óclach
sin, & a cú léo, co leapaid In con o Raithin na n-Ingnad
amach, & ro scéastar In cú ina fiadnaissi tri .l. uingi d' or &
tri .l. uinge d' airget, & tucad don aes dána-sin, & ro imthighedar.
13
‘IS ann adubairt Find’, ar Cailte: ‘Cindus do-genat tri
catha na Féinde gan uisci accu anocht?’ Is ann adubairt
óclach díb-sum: ‘Ca mét cornn comaitechta atá ac Find?’ ‘Da
chornn déc & tri cét’, ar Cailte, ‘atá ac Find mac Cumaill.’
Da chornn déc ocus tri cét
do chornnaib co n-ór ac Find,
ind uair d' éirgimis don dáil
fa h-adbul a lán do lind.
397. ‘Tabar na cuirnn im laim-si’, ar In t-óclach, ‘& gébé ní
do-berar intib-sidhe ibhid-si h-é.’ Ocus ro lín In t-óclach fa
thri iat do fhiannaib Eirenn, & ba mesc medarchain iat don tres
fecht ro lín iat. 398. ‘INgnad ám’, ar Find, ‘in corugud fleide-seo, & corub Lis
na Fleide ainm In lessa a tucad d' Fhind h-í, & corub Lepaid in
Chon ainm na leptha, & Is uime thucad Raithin na n-Ingnad
ar In raithin-seo’, ar Cailte, ‘& Lis na Fleide ar In lis-sa, & Raith
Chind Chon ar In raith-seo aile. Ocus ro badur re bliadain
isin Fhéin mar sin.’ 399. Is annsin tainic Eogan Leithderg mac Aengusa meic
Nat Fraich reime, & Pátraic maraen ris & Cailte, co Raith Chind
Chon a n-deiscert Maigi Feimin, & co Lis In Bantrachta bodes
& ro t-shuidh In sluag uile ar In raith, & suidhis Cailte í fiadnaissi
Eogain Leithdeirg. ‘Maith, m' anum, a Chailti’, ar Eogan,
‘crét fa tucad Raith Chind Chon ar In raith-sea, & Lis In Bantrachta
ar In lis-sa?’ ‘flaith-briugaid cétach ro bói annseo .i.
Cellach mac Duib Dét a chom-ainm, & ind uair ro h-airimthea a
t-shéoid iss ed do bith lán laech-machaire Maighi Feimin aici. Ni
raibe issin domun co cert duine bod mó cuid díbhi na leochaillechta
anas, & tangamar-ne’, ar Cailte, ‘deichneabar ar fichit
sciath-armach ma ríg-fhéindid Eirenn & Alban ar n-denum selga
t-Shleibe Cua duind, & ro t-shuidhemar ar colba chíuil ann, & sul
tairnig fóssaic do denam duind tuc fer In tighi ail & aithis ar
cach fer fa leith uaind cen mothugud d' Fhind.’ 400. Is annsin do labair fer borb don Fheind .i. Cuindscleo mac
Ainscleo, mac rig Bretan anair ris & adubairt: ‘Is mer In scem
chind chon do-beir In t-eathach ar fhiannaib Eirenn’, ar se.
‘Tarrais buaid focail fair & n-anma’, ar Find, ‘& léic Cenn Chon
air tre bithu.’
‘Ocus crét fa tucad Raith In Bantrachta ar In raith
sea?’ ar rí Muman re Cailti. ‘Is accum-sa atá a fhis gen gub nua
in ní dia tá .i. coeca ban n-gressa Is ferr bói a n-Eirinn do thinoil
in flaith Find do indsaigid na ratha-so fa comair erraid &
étaig do denam d' fhiannaib Eirenn doib, & tucad a cennus-sin
uile d' ingin rig Bretan dar' bo chom-ainm Dergoda ban-cheile
Oscair meic Oissin, & ro badur issin baili-sea re ré moir do
bliadnaib. Conid uatha-sin atá Raith In Bantrachta ar In raith-sea & Raith Chind Chon ann.’
‘Ocus cret In cairthi com-daingen cloiche ut atá ar lár na ratha
tall?’ ar rí Muman. ‘Caindelbra In Bantrachta sin’, ar Cailti,
‘uair ni h-ail leo teine ach fa thrí cacha bliadna .i. na roissed
smal na dendgor na detach na teined iat na a n-étaigi. Ocus
ro badur isin baile mar sin re treimsi do bliadnaib ac denum
lamda & ac córugud étaig na Féine, & bói gairdiugud mor ac
in bantracht-sin .i. tri h-ingena rig Í Ceindselaig .i. Findchas
& Findruine & Findingen a n-anmanna, & do bói timpan becc
accu cona leithrind airgit & cona deilgib óir buidhe, & mná re
gur lamnada ro choiteldais leissin céol sirrachtach sidhe ro
chandais na tri h-ingena-sin don bantracht.’ 402. ‘Ocus crét In da fert mora so at-chiamait, a Chailti?’ ar in
rí. ‘In triar óclach do-rigne a muintirus ic Raithin na n-Ingnad
re Find & In cú accu iss iat do marb In da óclach assa
fert-sin .i. Donn & Duban, da mac rig Ulad atuaidh.’ ‘Ocus
cindus a torcradar, a m' anum, a Cailti.’ ar rí Muman. ‘A
m-beith-sium a n-inad ar leith on Feind’, ar Cailte, ‘in triur
óclach-sin & a cú a medon eturru, & ó thiced ind adhaig do
bith múr tened umpu conach lamad nech a fégad etir. Ocus
do badur da mac rig Ulad .i. Donn & Duban, ac foraire Fhiann
Eirenn & Fhiann Alban ind áidchi-sin, & tangadur fa thri a
timchell na Feine, & In tres fecht tangadar’, ar Cailte, ‘at-conncadur
in mur tened, & adubairt Donn mac rig Ulad’: ‘ingnad
mar atait In triar óclach & a cú eturru re bliadain andossa,
uair do fhógradur gan nech do dul da fégad ó thicfad adhaig.’
Ocus tangadur reompo da n-indsaigid meic ríg Ulad fan cuma-sin, & do-chuadur tresan múr teined anunn, &rangadur tucsat
a n-airm re n-ais, & ro badur ac fégad In trír óclach &
na con, & In cú romor do bíth cach láe acco ac seilg & ac
fiadach nír' bo mó na crannchú bís ic roduine ind uair-sin h-í, &
óclach díb-som & claidim áith urnocht ina laim ac comet na
con & oclach aile dib & cuach find-airgit aici ré bél na con, &
raga cacha lenna ro t-shired cach fer díb, & iss ed ro chuired in
cú tar a bel issin cuach. Ocus Is annsin adubairt óclach díb
rissin coin: ‘Maith a m' anam, a uassail & a fhíreoin, a fher-meic,
mothaig let In brath tucad ón fhlaith ó Fhind fort.’ 403. ‘IS annsin immorro ro chraith In cú a h-erboll, co tainic
gaeth doilfi draidechta as, co ro thoitsetar a sceith da n-guaillib
& a slegha assa lamaib & a claidme da slessaib, co rabadur
issin múr theinead ina fiadnaisi, & ro marbsat na h-óclaig-sin
da mac ríg Ulad’, ar Cailte, ‘& ro impó In cú 'ar marbad na
fer, & tuc a h-anail fa na corpaib na fer co n-derna min & luaith
díb, conna frith fuil na féoil na cnáim dib ar lathair.
Ocus Is sé-sin’, arsi Cailte, ‘in da fert ro fiarfaigis dim, & geb é ro
oslaiced orro ní fuighbed a bec intib acht mad a lán uire & gainim.’ 404. ‘Ocus nir' indis duind riam’, arsi Eogan Leith-derg
rí Muman, ‘scél budh inganta & budh diamra ina
sin, a m' anum, a Cailti; & cret In sonn ard ut do tháib in
chairthe thall’, ar In rí, ‘isin raith?’ ‘Tuarustul In ban-chuire
sin’, ar Cailte, ‘ó Finn cacha bliadna, & Oscur mac Oissin ro
fholaig h-é .i. x. fichit uinge d' ór fá thri, & Is ann ro foilged h-é,
fa bun In chartha-sin.’ Ocus ro eirgedar In sluag & ro oslaicetar
fair, & tucsat In t-ór as, & tucad a trian do ríg Muman
& a trian aile do nóem Patraic & do Cailti, & trian dona cleirchib.
‘Ocus mairid In t-ór’, ar Cailte, ‘& ní mairenn In flaith
Find na Oscur mac Oissin ro folaig.’ Ocus adubairt Cailte:
Mairid aníu Raith Chind Chon
gan áille gan imrissin,
ocus ní mairenn an rí
Find mac Cumaill Almainí.
Mairid ann lia na ratha
gus' tathaigmis cach tratha,
is mairid In t-ór derg dron
ocus ní mairenn Oscur.
Aidhed Duind Is Dubain dil
fuaradur bás a folaig,
is bamar-ne 'ga n-iarraid
sechtmain ar mís Is bliadain.
Findchas Is Finndruine iar fír
is Findingen, truag In gnim,
ar na h-indberaib co m-blaid
tri h-ingena In Cheindselaig.
INmain In timpan blaith bec
ní chuala cluas a chom-boc,
ro choiteldaís, mor In buaid
sluaig In domain ré h-aen-uair.
Timpan bec ro bói ac na mnaib
cona leithrind airgit báin,
cona deilgnib oir buidhe
cona thétaib findruine.
Caeca lepaid astigh thall
caeca cornn, caeca fidchell,
caeca uinge d' ór derg dron
cacha bliadna a tuarustal.
Adeirim-si riut reime
is fir inní raidim-ne,
mor do cach maith urcrade
do chaithsim-ne 'sa raith-se.
Mairid.
405. ‘Dala In trir óclach-sin, a m' anum, a Chailte’, ar rí Muman
assa h-aithli-sin, ‘ind acaib-si do badur nó ind uaib do-chuadur?’
‘Is acainde ro badur’, ar Cailte, ‘nóco n-dernad bec-buidhne don
Fhéin & nónbair do thrib cathaib na Féine ac Raithin na Nónbur
ac laech-Machaire Laighen. Ocus rainic nónbur óclach &
naenbur gilla In cach aen-baile a n-Eirinn don Fheind d' iarraid
da mac ríg Ulad atorcradur re macaib rig na h-Iruaithe
anair.’ 406. Dala immorro Find meic Cumaill, rainic reime co Temair
Luachra ar scailed na Féinde dó, & ní roibe don Féind ina
farrud acht daescur-shluag & gillida fedma na Féinne. 407. Dala na naenbur-sin do-rinde Find d' Fhiannaib Eirenn
d' iarraid da mac rig Ulad, tangadur co Temair Luachra ind
aen-adhaig d' indsaigid Fhind gan fis a m-bí na a mairb na fer-sin leo, a n-dala-sin conici sin. 408. Dala Patraic immorro & rig Muman, tangadur secha bodes
co Beind m-Bain In Retha etir Sliab Claire & Sliab Crot. Ocus
ro t-shuidhetar In sluag uile ann, & ro t-shuidh Pátraic & Cailte,
& adubairt rí Muman: ‘Crét fa tucad Benn Bán In Retha ar in
n-inad so?’ Ocus fregrais Cailte sin:
Cid diatá Benn Bán In Retha eter Sliab Claire & Sliab Crot?
409. Feacht n-aen da raibi Find mac Cumaill ar In tulaig-sea
at-chonncadur In mnái ara cind issin tulaig, & brat corcra corrtharach
uimpe, & delg óir issin brut & lann d' ór buidhe ré
h-étan, & ro fhiarfaig Find scela di canas tainic, & fregrais sí dó:
‘Ó Beind Étair meic Étgaith ind fheindida anair.’ ‘Ca com-ainm
thúsa, a ingen?’ ar Find. ‘Étain Fholtfhind m'ainm-si’, ar issi
‘.i. ingen Éda Uchtgil a Síd Beinde h-Etair anair.’ ‘Cret 'ma
tangais assin conici seo?’ ar Find. ‘d' iarraid comlenga aen-fhir
ar Fhiannaib Eirenn’, ar sí. ‘Cindus atá do rith?’ ar Diarmait
h-ua Duibne rissin ingen. ‘IS maith mo rith’, ar inn
ingen, ‘gid fata gair bias tír nó talam fám chois Is cuma lem
beith am rith’, ar inn ingen. Cailte adubairt:
Mar thangamar don Beind Bain
do-riacht aen-ben inar n-dáil,
is do fhuacair ar Fhein Fhind
comling aen-fhir gerb' eislind,
Ro rithis-sa ria 'arsin
gusin n-ard os Badhamair,
fa com-luath duind issin chnoc
is lim-sa ro bo lan-olcc.
IS do rithamar 'ar sin
assin chnoc os Badhamair
tar uaim tar ochtaib glinde
co Dún Danair Dublinde.
IS mé fa taísci issin dún
nir'bo mé In Cailte gan rún,
is do-chuadus díb uile
etir coin ocus duine.
Ocus do-chuadmar 'ar sin
gusin n-ucht ac Beind Étair,
cor'ba t-sholus uile In sluag
issin t-síd álaind ind-fhuar.
Tangamar anunn 'sa síd
fuaramar ann midh Is fín,
is ro bamar ann 'ar sin
fiche aídchi 'na degaid.
Bristi mo chride am chli chain
is na turcnam dom anmain,
ic fechain cach thulcha iar tain
ocus na beinde ar marthain.
Mar thangamar.
‘Ocus iss é lín tangamar gusin síd annsin’, ar Cailte, ‘xx. c.
d' Fiannaib Eirenn 'ma Find mac Cumaill, & ro t-shuidsemar ar
colba chiuil In righ-thighi issin t-shíd, & 'arsin do-rinded ar n-umal-fhossaig,
ocus ro claeed ar n-gere, & ro scuired ar n-íta. Ocus mar
do bamar ann at-connairc In flaith Find In n-ingin mín mong-buidhe
os urdreich na n-dabhach, & cuach find-airgit ina laim,
& sí ac dáil do chách.’ 410. Is annsin adubairt In flaith Find: ‘Adar lind Is sí-siut inn
ingen ro fhocair comrith & comling ar In Féind ó Chathair
t-Shleibe Crot aniar co Beind Étair Meic Étgaith In fheindeda.’
‘Nocho n-í-siut do bói remut etir’, ar Aed Uchtgel rí In t-shida,
‘uair Is sí-sin ben as mailli atá accainde.’ ‘Cia ro bói romainde
amlaid?’ ar Find. ‘Bé Man-nair ingen Aingceoil’, ar Áed Uchtgel
mac Aengusa meic In Dagda .i. ban-echlach Thuaithe
Dé Danann. ‘Ocus Is sí théit a richt In spegdubain & In mil
moir, & delbus a richt na cuile h-í féin, & delbaid a richt cacha
fír-charat etir fhir & mnai fos, & co léicenn cach a rún ria, &
is sí-sin ro bói reomut-sa aníar isin coml-ing retha, & ní h-í in
ingen út’, ar Aed, ‘acht ro bói ac ól & ac áibnius os chind na
n-dabach issin t-shíd.’ ‘Ocus ca h-ainm In ingen út?’ ar Find.
‘Étain Fholtfhind sin’, ar Aed Uchtgel ‘.i. ingen dam-sa & maccaem
Tuaithe Dé Danann uili h-í.’ ‘IS amlaid ata In ingen
sin’, ar a h-athair, ‘& lendann aici d' Fhiannaib Eirenn.’ ‘Maith
a m' anum’, ar Find, ‘cia accaind In lendan-sin?’ ‘Oscur mac
Oissin annsiut’, ar eissium, ‘& Is sí do chuir ind echlaig ar bur
cend-si co Cathair t-Shleibe Crot bodes, & tairgid Cairpre Lifechair
mac Cormaic In tricha cét Is chom-nessa do Tuathaib Breg &
Midhe do thabairt dó Thuaith Dé Danann ina tindscra & ina
tur-thochmarc do grés, & a cur fein a meidh & a comthrom
d' ór intí & a comthróm d' airgid & a thabairt-sin di.’ ‘Cid um
nár' fhaemabhair-si h-í do mac ríg Eirenn tar a éis-sin?’ ar
Find. ‘Nir' gabumar’, ar Aed, ‘uair ni raibi cuit menman na
aiccenta di ann, & ní dernamar ni a dáil na a caingen 'arsin.’
‘Maith’, ar Find, ‘ca coma t-shire orainde? Maith a m' anam, a
ingen, ca coma iarrái ar mac micc In rig-fheinded .i. ar Oscur?’
Adubairt In ingen: ‘Gan mo léicen tré bithiu nó co tí m' anfalta
fein rium.’ ‘Rachaid ám In choma-sin duit-siu’, ar Oscur.
‘Tabair cuir & tenta rind annsin’, ar In ingen. ‘Cá cuir connaigi?’
ar Oscur. ‘Goll mac Morna ó Macaib Morna & Find
mac Cumaill ó Fhiannaib Eirenn.’ Ocus tucad na cuir-sin ria
, & ro fhóeestar inn ingen & Oscur, & ro bamar-ne re
.xx. aidchi ann ina degaid-sin.
IS annsin ro fhiarfaig Oscur d' Fhind : ‘cáit a m-ber-sa mo
mhnái?’ ‘Co h-Almain lethan-glais Laigen’, ar Find, ‘co cend
.uii. m-bliadan, & faghaib-si féin inad ossin amach di.’ 412. ‘Ocus tucad cath buidhnech Beindi h-Etair assa h-aithle
sin’, ar Cailte, ‘& ro trom-loited Oscur ann, & ro bensatar ind
Fhiand a ciall de, & ro ben Find fos de, & tainic Etain Fholtfhind
áidchi ann ar In n-imdaid i farrud Oscuir, & at-chonnairc in
delb rigda romor ro bói fair do scuch uaidi, & tainic glaisi &
duibe da h-indsaighid, & ro thócaib In ingen a fáidhe fír-thrúaga
& a gol n-ard n-accaintech ós aird, & tainic inn ingen ina
h-imdaid, & ro moid cno-maidm da craide ina cliab, & fuair
bas do chumaid a céile & a cét-muintire amal at-chonnairc h-é,
& ro h-indlaiced chuind a sída bodéin h-í, co Síd Beinde h-Étair,
& ro cuired fo cláithib talman h-í. Conid Fert Étaine a ainm’,
ar Cailte. ‘Ocus ro fácaib tri coin maithe ac Oscur
.i. Luath & Indell & Oscur a n-anmanna. Ocus iss é-sin scel
ro fiarfaigis dim’, ar Cailte, ‘& Is uime-sin tucad Bend Bán in
Retha ar In n-inadh-sa.’ 413. Ocus ro badur ann ind aidchi-sin co tainic la cona lan-shoillsi
arnamairech, & ro eirig nóem Patraic & In sluag uile co
rangadur co Cuillind & co Callaind a n-Íb Cuanach, & suidhis
nóem Patraic ann, conidh Suide Pátraic ainm inn inaid ó sin
anall, & suidid rí Muman ar gualainn Pátraic, & suidhis Cailte
ina fiadnaissi. 414. Ut dicitur Cuillind a n-Ib Cuanach aniu.
415. Is ann sin ro fhiarfaig Eogan Leithderg mac Aengusa .i.
rí Muman do Chailti: ‘Cred 'má tucad Callann & Cuillenn ar
in inad-so, & créd 'ma tucad Lighi ind Óic ar In tulaig út &
Clad na Feine ar In clad-so atá a timchell ind feraind & na
criche?’ Ocus fregrais Cailte In cheist-sin: 416. ‘Laithe n-aen’, arsi Cailte, ‘da raibe Find mac Cumaill ac
Raith Chuiri etir Dún n-Delga & muir í cind Trágha Baile &
Leapaid na h-Iubraige don darna taeb d' Fhind .i. Raith na h-Ecraide
inad In Duib Sainglenn & In Leith Macha don leith eili &
Dun Delga ar ar cúl, & ní cían ro bamar ann’, ar Cailte, ‘co
faccamar In tricha cairptech issin tráig atuaid’, ar Cailte, ‘cach
dirge chucaind, & ro tairrlingetar ann, & ro scuirsetar a n-echraid,
& suidis In t-óclach rosc-lethan mor ba sine & ba h-uaisli acco
ar gualainn Fhind meic Cumaill, & fiarfaigis In flaith Find scela
de.’ ‘Canas tangais, a m' anam, a óclaig, & cia thú féin?’ ar
se. ‘Callann mac Fergusa Find missi’, ar In t-óclach, ‘mac
ríg Ulad atuaid, & mo derbrathair fein Áed Donn mac Fergusa
Find atá accum indarba nach léicend ac Cormac h-u Chuind
mé & nach léicenn am duthaig féin. Ocus tanac dot' accallaim-si,
a ríg-fhéindid, uair atá ar fial-charadrad araen .i. Meas
Mungel, ingen Aengusa rí Ulad, do t-shen-mathair-siu derbtshiur
m' athar-sa & mathair Cumaill isseic.’ 417. ‘Mass ed Is ó Ultaib’, ar Oissin, ‘tucamar-ne In mire & in
torcdacht ata induind.’ ‘IS uaithib’, ar Find, ‘co deimin. IN
a n-Ultaib Is áil let ferann d' fhagbail?’ ar Find. ‘Ní h-ed um’,
ar eissium, ‘uair ni dingnem fingal etraind féin.’ ‘Mass ed’, ar
Find, ‘rachat-sa amairech romum co h-Eocho Faeburderg mac
Find, co ríg da cóiced Muman, & sirfet-sa ferann re h-ed & re h-athaid duit-si air.’ ‘Ocus muna fhaghbur ferann ar ais
do-ber-sa cath i cind Traga Baile um it fherann fein do ríg Ulad.’ 418. Is annsin do eirgedur tri catha na Feind, & Callann mac
rig Ulad reompo bodes co Cathair t-Shleibe Crot co h-airm a
raibe rí Muman, & tainic In rí a comdail Fhind & Fhiann Eirenn,
& adubairt: ‘Mo-chen do tiacht, a m' anum, a Fhind’, ar rí Muman,
‘is tairise linde ind fhaeilte-sin.’ ‘Is tairissi ón’, ar In rí, &
tangadur issin n-dunad anunn 'arsin, & ro frithailed uile iat, &
ro cóirged tech n-óla acu, & tucad Goll mac Morna a leth-laim
Fhind, & tucad mac rig Ulad ar In laim aile Fhind. 419. Ocus Is annsin adubairt rí Muman: ‘In faccabair d' feraib
Eirenn nó d' feraib In domain uile In tres fer budh ferr delb ina
in t-óclach út ar gualaind Fhind meic Cumaill?’ Ocus ro fhiarfaig
rí Muman: ‘cia h-é In t-óclach-sin fuil it farrud-sa, a Fhind?’
Ocus ro indis Find a ainm & a sloinded dó, & a thuidecht
d' iarraid feraind & fhorba fair-sium. ‘Dar mo breithir am’, ar rí
Muman, ‘gid ara aghaid féin do tiucbad duine a chom-maith-siut d' iarraid criche & feraind ro bad chóir a thabairt dó, &
tussa a m'anum, a ríg-fhéindid da iarraid Is córaide a thabairt
dó. Ocus ac síut da triucha cét uaim-si dó’, ar rí Muman. ‘Ocus
in tres triucha cét dam-sa & don Fhéin’, ar Find. Ocus tucad
dó-som sin, co rabadur tri .xxx. cét d' ferann aicci. 420. ‘Caít a tabrai dó In ferann-sin?’ ar Find. ‘Breicthír’, risa
raiter h-Í Chuanach, ‘& Tulach na Dala’, risa raiter Cuillind issin
tan-so. ‘IS borb ulltachda mo muinter-sa’, ar Callann mac
Fergusa, ‘& cindus do-genat?’ ‘Comairle accum duit-siu uimi-sin,’
ar rí Muman ‘.i. denat In Fhiann annsiut dúnchlad & daingen
umatt ferann.’ Ocus do eirgedar tri catha na Féinde, & do-rigned
leo sin re .uii. laithi na sechtmaine, & do-rigned sluag-dorus
deabtha fair, & 'arna denam-sin dó, tainic Find & tri
catha na Feinne & Callann mac Fergusa, mac ríg Ulad, maraen
ríu co Cathair t-Shleibe Crot dorissi.
IS annsin adubairt Find: ‘Maith, a m' anum, a rí Muman,
in fitir tusa ca toisc aile risa tangamar-ne dot' indsaigid?’ ‘Ní fhetar
um’, ar In rí. ‘Do chuingid t' ingine-si .i. Chuillinde, do Challann
do mac ríg Ulad.’ ‘Cred a tindscra & a tirochraic?’ ar
a h-athair. ‘Tindscra cétach’, ar Find ‘.i. cét do cach crud &
do cach díne di, & rach sin ar breithir di’, ‘bar Find, & ra
naidmed di-si, & tucad ingen rig Muman do mac rig Ulad
ind aídchi-sin’, ar Cailte. Ocus do-chuaid Callann mac ríg
Ulad ar cend a muintire bothuaid, & do-riacht a muintir leis
d' indsaigid ind feraind-sin tucastar rí Muman dó, & do-rigned
dúnad mor leis annseo. 422. Ocus rucastar inn ingen mac suaichnid sainemail dó .i.
Fer Óc a ainm, & ro bo therc a n-Eirinn uili nech budh com-maith
delb na luth na lamach ris. 423. Ocus do-riachtamar-ne tri catha na Feine d' indsaigid in
baile-seo & deich cét ar fichit cét cacha catha díb, & mar do
bámar ann inar sessam, at-chonncamar In t-aen-macaem ac
cluiche ann ar In faithche, & lia comthrom cloiche ara dernnaind,
& do-bered ró n-urchair di co tecmad tarsna deich
n-imaire h-í, & do rithed fuithe & do gabad etarbuais ina glaic
h-í, & ro bamar uile ica t-shír-fhegad tri catha na Feine. ‘Ní fhaccamar riam’, ar Find, ‘lámach budh fherr ina sin, &
cia In maccaem do-ní In lámach, a fhiru?’ ar Find. ‘Mac fhir in
baili-sin’, ar cach .i. Fer Óc mac Callainde, mac ríg Ulad.
Ní thainic d' Ulltaib riam ó do-chuadur na fir mora maithe do
bói díb, adhbur gaisccedaig Is ferr anas In maccaem út. ‘Ní
thainic um’, ar cach uile i n-aen-fhecht. ‘Ocus da-ní-sium lamach
aile Is doirbe ina sin’, ar cach. ‘Cred eissein?’ ar Find ‘. .i.
urlann da t-shleg do chur re talmain, & a druim risin m-baile, &
leim re crannaib na sleg tar sluag-dorus In baile co m-bói ar in
lic allanall & a t-shlegha ina laim, & lingid leo 'na frithing tar
in m-baile amuich co m-bói ar In faithche-seo.’ 424. ‘Ar fír do chubais riut, a Fhir Óic’, ar Find, ‘dena In cles
inar fiadnaissi.’ ‘Do-genum’, ar In maccaem. ‘Ocus Is nár lém
a dénamh i fiadnaissi Fhiann Eirenn muna thí lem a denum co
maith.’ Ocus do-roine In cles a fiadnaissi Fhind & na Feinde
mar Is ferr do-rinde riam h-e. 425. Is annsin do-riacht Callann & Cuillenn .i. athair & a mathair
in maccáeim, chucca, & ro fhersat fír-cháin faeilte re Find
& reim In Fhéinn archena. ‘Maith a m' anum, a meic’, ar siat,
‘déna do chor & do muintirus re Find.’ ‘Do-gén’, ar In maccaem.
Do eirig & do-rinde a chor & a muintirus ré Find, &
tuc a lám i l-láim Fhind, & tangamar anunn iarsin issin dún, &
ro bamar ac ól & ac aibnius and.
426. Is ann adubairt In flaith Find: ‘Cáit a fuil Berrach ingen
Chais Chuailgne?’ ‘Sunn, a m' anum, a ríg-feinnid’, ar inn ingen.
‘Tabair In n-armidh chét dot' indsaigid, & tabair a tri lan d' ór
inti & a tri lán d' airget, & tabair d' Fhir Óc ina thuarustul.’
Ocus ro roind In maccaem ar tri sin .i. a trian da athair &
a trian da mathair & a trian aile d' éicsib & d' ollamnaib & do
luchtraid maithiusa Fiann Eirenn. ‘Is eolach do roinded in
tuarustul’, ar Find. Ocus do badur ann co tainic lá cona
lan-soillsi arnabarach. 427. Annsin do-rigned selg & fiann-choscur ac tri cathaib na
Féinne. Cid tra acht cet-guin muice na fhiada do rochtain do
neoch d' fhiannaib Eirenn ac Fir Óc ní rainic In la-sin. Ar
tiachtain immorro dóib da tigh & ar n-denam na selga, Is and
ro gabusdur slaetan trom-galair Fer Óc tré t-shuilib na sochaide
& tre fhormat In mor-sluaig, corus-marb gan anmain i cind nómaide
h-é. ‘Ocus ro cuired fan talmain ar In tulaig tonn-glais
út h-e’, ar Cailte, ‘& In lía lainderda ro bói ina laim ac denam
chluiche & ainiusa iss é-siut assa chind h-é’, ar Cailte. 428. ‘Conid uada-sin atá Tulach In Óic ar In tulaig-seo.’ 429. Ocus do bói a mathair bliadain issin baile-sea tar eis a
meic, & ticed cach láe d' indsaigid fherta a meic, & ro bói ica
cháined rissin m-bliadain-sin, & fuair bás do chumaid a meic
la n-aen ann, & tucad issin tulaig-seo ille h-í. 430. ‘Conid uaithe atá In t-ainm .i. Cuillenn.’
.‘Ocus iss é-seo In cethramad inad a n-gabdais Fianna
Eirenn a n-étaigi lighda lend-maissecha umpu’, ar Cailte, ‘.i. Temair
Breg & Temair Luachra & ind Almain lethanmoir Laigen, & í
Cuillind annseo. Ocus Is annseo do-nith In flaith Find tri catha
don Fhein cacha bliadna, & Is annseo do-berthea & do toghtha
curaid re gaisced a n-inad cacha marbtha d' Fiannaib Eirenn.
Ocus Is ann do-berthea na daim imdiscire alltaide & an tuirc
thaeb-troma dar n-indsaigid co lar In tighi n-óil & n-aibniusa’,
ar Cailte, ‘& rob adba os & fiadmíl Cuillind In la-sin.’
432. Ocus adubairt Cailte:
Cuillenn bá h-adhba fhiadaig
ba port rig gusin riagail,
bá h-alaind a n-uair chatha
cona h-etach il-datha.
Cá h-óc da tuc Find In t-ór
in rí direcra dímor,
ocus ca mét n-aídchi iarsin
cor' scar a chorp ré anmain?
Ni dernad engnam budh fherr
ana a n-derna Conan Cerr,
is Conan Mael ar In maig
issin cath ac Berramain.
Nir' messa In t-engnam aile
a cath laechda Lamraige,
ina a n-derna-sa bodéin
missi Is Diarmait Is Oissein.
Nochor' ferr engnum fa gréin
ina a n-derna Find bodéin,
is lind tainic a tharba
do ló catha Ollarba.
IS truag a n-derna In rí rán
is moch do-chuadur 'na dáil,
nach mairenn díb sunn ané
achtmad missi ocus Oisséin.
Adeirim-si riut reime
is fír In ní raidim-ne,
is uallach ticdis don beind
in sluag-sin ro char Cuillind.
‘Ad-rae buaid & ben-nachtain’, ar Eoghun Lethderg mac Oengusa,
‘& a Cailti, Is truagh In scel-sin ro indisis duinn .i. scél
Fir Óig’. 433. Ocus ní cian ro badur ann co faccadur In m-buidhin moir
croda comméite da n-indsaigid ina da n-dirma .i. ocht fichit
sciath-armach In cach buidhin dib, & ámdabcha da sciathaib
donn-chorcra ina timchell, & fidh-nemed do t-shlegaib urarda ré
n-guaillib, & gilla dond dighrais degh-alaind In tossach na buidhne,
& mind óir ima chenn i comartha rig, & brat corcar-glan iman
n-óclach aile fa cenn orro, & cathbarr óir ima chenn. Ocus
slechtsat do Patraic & tucsat a cind ina ucht. 434. ‘Cia sib-si, a óca?’ ar Pátraic. ‘Da rig Iarmuman .i. Derg
mac Dinertaig meic Maili Dúin missi, & Flann mac Flaind meic
Fhailbe In fer aile. Atá fled mor-cháin acaind duit, a rí
Muman’, ar na h-óclaig, ‘& Is ferrde lind nóem Pátraic do thabairt
duit let d' ól ma fleide, uair maith lind ar crich & ar
ferann do bennachad dó, & ar m-béo-maicne & ar marb-maicne
do thabairt dó, uair nir' gabsamar-ne cara cleirig aile achtmad
seissium.’ ‘Ticid-si romaind’, ar In rí, ‘& ro soissim-ne In bur
n-degaid.’ Ocus ro anadur annsin ind aídchi-sin co tainic la
cona lan-soillsi arnabarach. Ocus tainic In sluag-sin uile &
Pátraic cona muintir co Cathair na Cét bodes ar leth-mullach
t-Shleibe Mis. Ocus tangadur da ríg Iarmuman ina n-aghaid, &
fersat faeilte re Pátraic & re rig Muman, & tucsat screpall
soiscela do naem Pátraic .i. tri fichit uingi d' ór & tri fichit
uingi d' airget cach fir dib. 435. Is annsin ro fhiarfaig Eogan Leithderg mac Aengusa meic
Nat Fraich rí Muman do Chailti: ‘Ocus cred 'ma tucad Daire in
Coccair ar In inad-so? ocus cred 'ma tucad Druim
na Mna Mairbe ar In druim-sea? & crét 'ma tucad Raithin na
Sénaigechta ar In raithin-seo rind andes?’ Fregrais Cailte
sin: ‘is accum-sa atá a fhis’, ar Cailte, ‘cen gub núa In ní
dia tá.’ 436. Feacht n-aen da tainic Find mac Cumaill & tri catha na
Féinde conici-seo do t-sheilg & d' fhiann-choscur, & ni cían ro bamar
ann co faccamur In t-aen-duine dar n-indsaigid, & suidhis
ar In tulaig-seo inar farrad, & ben do bói ann, & leine do
t-shroll rig re cnes, & brat cimsach corcar-glan uimpi, & delg oir
ann, & inar fann clechtach for-órda uimpi cona ucht-chlar
ordaigi ann, & mind óir fa cenn. Ocus ní suaill In ní ris fa
samlata lind h-í .i. re séol-crand luingi lán-moire os ard-mullach,
& rob' uathad accaind nech nar'gab gráin & ecla & uruamain
re febus delba na mná & ar a mét. Uair nír' lucht com-aimsire
di sinde, uair ba mó issi co mór. Ocus Is sé ro bói ar leth-laim
deis Find In tan-sin .i. Goll mac Morna, & tucustar Cailte teist
mor ar Goll a fiadnaissi dá coiced Muman annsin: ‘Rob é-sin’, ar Cailte, ‘in lám a n-uachtar, & In tonn báis os borb-buidnib,
& In leoman lonn, & In cúiced gaiscedach Is ferr ro bói
a n-Eirinn & i nd-Albain i com-ré & í com-aimsir ris féin ar cúl
sceith & chlaidim & t-shleighe. Uair rob iat-sin cuicir Is ferr
gaisced ro bói a n-aen-aimsir a n-Eirinn .i. Find mac Cumaill
& Lugaid Lága & Oscur mac Oissin, & Goll mac Morna, &
dar mo breithir’, ar Cailte, ‘ní do bocassach breithre Is mé féin
in cóiced.’
437. Is annsin adubairt Find re Goll secha: ‘In faccais riam
ben bud mó ina In ben ut?’ ‘Dar mo breithir ám’, ar Goll,
‘ní fhaca & ní fhaccaid nech aile riam mnái budh mó inás.’ 438. Ocus tuc In ingen a laim leabar-gasta amach assa cóim, &
do bídur tri failgi óir uim In dara láim di, & da fhalaig imin laim
aile, & ba com-remur re cuing a n-imechtraig cach fail díb. ‘Scela
is chóir d' fhiarfaige di’, ar Goll. ‘Cindus ro fétfaide eiseíc’, ar
Find, ‘acht mina eirgim-ne inar sessam, & Is cuntabairt da cluine
sí sind mar sin fos.’ 439. Is annsin ro éirgedur In sluag uile i n-aen-fhecht ina sesum
do comrud & d' imacallaim ria, & ro eirig sí maraen ríu. ‘Suidh
it shuide’, ar Find, ‘a ingen, & tabairt' uillind rissin tulaig mád
áil let ní do chloistecht duit uainde & ní do thuicsin uait.’
Ocus tuc sí a tóeb rissin tulaig, & ro fhiarfaig In flaith Find
scéla di. 440. ‘Maith, m' anam, a ingen, ca tír assa tangais’, ar Find, ‘&
cuich tú féin?’ ‘A Tír a n-Ingen aníar mara fuinend grian,
ticim, & ingen rig In tíre-sin mé féin.’ ‘Ca h' ainm thusa, a
ingen?’ ar Find. ‘Bé Bind ingen Treoin, ingen ríg Thire na
n-Ingen missi’, ar sí. ‘Cret ima tucad Tír na n-Ingen ar in
tír-sin?’ ar Find. ‘Ní fuil d' fheraib inti’, ar inn ingen, ‘acht
m' athair-sea cona tri macaib & .ix. n-ingena & secht fichit
ingen ro geined uada, conid airi-sin aderar Tír na n-Ingen
rissin tír-sin.’ ‘Ocus cá tír as chom-nessa dóib-sin, a ingen?’
ar Find. ‘Tír na Fer’, ar In ingen. ‘Ocus cia Is ríg inti-sin?’
ar Find. ‘Cétach Crob-derg’, ar issi, ‘& ocht meic fichet do
macaib aice, & aen-ingen, & tuccad missi do mac dó .i. Áed
Álaind mac Cétaig Chrob-deirg, & fá thri thuccad missi dó, &
ro éli-ssa fá thri uada, & Is sí-séo In tres fecht díb.’ ‘Cret tuc
eolus In tíre-seo duit?’ ar Find. ‘triur iascaire do gluais gaeth
assin tír-seo dar n-indsaigid, & ro indissidar scela In tire-sea
duind, & adubradur óclach maith do beith issin tir .i. Find
mac Cumaill, & massa thussa In t-óclach-sin’, ar inn ingen,
‘tanac-sa dot' indsaighid dom' beith ar do chomairchi.’ Ocus do
benastar a l-lámaind di, & tuc a l-laim i l-laim Fhind. ‘Maith, a
m' anam a ingen’, ar Find, ‘tabair do láim i l-laim Guill meic
Morna annsin, uair ni córa duit do chor na do chomairchi ré
h-aen-óclach a n-Eirinn ina rissin n-óclach-sin.’ Ocus tuc sí a
lám i l-laim Guill meic Morna, & do-rigne cor & a comairchi.
ris.
Ocus Is annsin at-conncadur dam imdiscir allta da n-indsaigid,
& araill do chonaib na Feine ina degaid. ‘Léicid 'na
aenur don dam’, ar Find, ‘a Fhianna Eirenn, uair ní taeb re
seilg ar con do-beram anocht, acht taeb re h-óclach éicin d' Fhiannaib
Eirenn, & cait a fuil Find mac Cuain?’ ar Find. ‘Sunna’,
ar In t-óclaech. ‘Eirig reomaind dot tigh, & déntar ar frestal
& ar frithailem.’ ‘Commáin duind ní do thabairt duid-si’, ar
Find mac Cuain, ‘uair atait ocht fichit find-airge accum-sa i
les-lergaib na Luachra, & Is dít-sa tarras sin uile, a Fhind.’
Ocus ba do buadaib Find meic Cumaill, cid mor do-berad do
neoch nar' máidestar fair riam i l-ló nó a n-áidchi. Is annsin
ro eirig Find mac Cuain do fhrithailem Fhind & na Feinde da
dúnad bodein. 442. Ocus dala na h-ingine, ro benastar a cathbarr caem cengalta
da cind, & ro scailestar a folt find-leabor fír-álaind imma cend
.i. ocht fichit dual, & ba h-ingnad lé cach uile mét
ind fhuilt 'arna scailed. Ocus Is annsin adubairt Find: ‘A mor-déé
adhartha, bid mor In t-ingnad lé Cormac h-úa Cuind lé ríg
Eirenn & lé h-Eithne Ollamda ingin Cathair Moir, & lé find-bantracht
na Feine .i. Bé Bhind ingen Treoin do fhaicsin!’ 443. Ocus adubairt In flaith Find ria: ‘Maith a ingen’, ar Find,
‘in bec let-su comraind deich cét do thabairt duit?’ Ocus is
annsin ro t-shillestar sí ar In n-abhacc .i. Cnú Deireoil, ro bói ac
seinm chruite a fiadnaissi Fhind, & ‘cid bec, cid mor do-bera-su’,
ar In ingen, ‘do chomraind don fhir bec út atá ac sefnad na
cruite it fhiadnaissi ni bec lim-sa urdail ris.’ 444. Is annsin ro chuindig inn ingen digh ar Fhind, & adubairt:
‘Cáit a fuil Saltran Salfhada?’ ‘Sunn, a m' anum, a ríg-fheindid’,
ar In gilla. ‘Tuc let dam lán Cuaich Smera Tuill d' uisci ind
atha út.’ Ocus iss ed do bíth ól tri nonbur don Fhéind isin
chuach-sin, & do-rat leis lán In chuaich-sin, & tuc i l-laim na
h-ingine, & ro dóirt In ingen ar a bois n-deis In t-uisci, & at-ibhestar
tri bolguma as, & ro thócaib a bos asa h-aithle & ro chraith
in t-usici ar In sluag cor' mebaid a n-gáire orro, & ro moid
a gaire ar In ingin fein léo. ‘Ar do chubus riut, a m' anam, a
ingen’, ar Find, ‘crét tuc ort gan In t-uisci d' ól assin chuach?’
‘Nir' ibhiusa ní a lestar riam’, ar inn ingen, ‘ach a lestar risa
m-biad imdenam oir & airgit.’ ‘Ocus In dechain ro dechusa
thorum’, ar Cailte, ‘at-connarc In t-aen-óclach mór dar n-indsaigid,
& gér' mor In ingen ro bo mó eissium, & tuighnech
futairlli air co ticed tar formnaib a gualann, gan ulcha gan
fhessóic fair, & da m-beidis fir In domain uili ar aen-lathair dar
linde’, ar Cailti, ‘ní beth díb duine budh áille anás. Ocus brat uaine
aen-datha uime, & delg oir issin brut, & lene do t-shroll ríg re
chnes, & sciath craebach corcar-derg ara muin, & claidim ór-duirnd
ina laim, & sleg neimnech uillend-glas ina laim.’ 445. ‘Ocus Is annsin ro dech(as)tar In sluag uile air, & uathad
accaind acht fír-gaiscedaig nar' gab gráin & eacla reime,
& ro bói aiccned maith ac Find’, ar Cailte, ‘uair nír' gab ecla
reim duine riam h-é a ló ná a n-aídchi. Is annsin ro ráid in
flaith Find. ‘Na labrad gilla na óclach acaib, & na gluaissed
nech assa inad. Ocus In n-aithnigenn nech acaib síut?’ ar
Find. ‘Is aithnig dam-sa’, ar In ingen, ‘iss é-siut In fer ara
tanac-sa teiched.’ Ocus as cuma adubairt sin, & ro eirig In ingen &
ro t-shuid etir Fhind & Goll mac Morna. Ocus do-riacht In t-óclach’,
ar Cailte, ‘dar n-indsaighid, & In ní ro bói a menmain ind óclaig’,
ar Cailte, ‘ní raibe a n-aicned duinde eisseíc.’ Ocus mar thainic
aird a n-aird re Find & re Goll ro thócaib In laim & tuc
sádud sarchlain sleighe ar In ingin, co raibe fat láma laich do
crann na sleigi a leith aniar di, & ro gab In t-óclach In t-shleg,
& tainic reime tar In sluag amach. ‘At-chithi siut, a fhiru!’ ar
Find, ‘& na bith a menma rissin fiannaigecht tre bithu intí
nach tibra a ail & a urraind ar siut nóco tor-chair lib h-é.’ 446. 447. ‘IS annsin ro eirgemar-ne’, ar Cailte, ‘tri catha na Féinne
a n-aen-uair, conar' fhácad ar In tulaig achtmad triur amain .i.
Find & Goll mac Morna & In ben beo-gonta; & gabmáid-ne uile
a n-diaid ind óclaig co Raith na Macraide, risa raiter Raith
na Caerech issin tan-so, a laech-Machaire Lí thes, & do Corcaig
Maigi Ulad siar, áit i r-rabadur Ulaid i l-longport a forbaissi a
Cathair na Claenratha dar' marbsatar Cú Rí mac Daire, & do
Lathair Luingi sís, áit a m-bidis longa Clainde Dedad, & d' Inber
Labarthuinde ré h-Eirinn aníar .i. Labur ingen Miled Espaine
ro báided ann, nó ro labair tonn re tír ann, & do Thiprait
in Laich Leisc síar ar Tráig Lí meic Oidhremail, & do Rind
Chana siar, an bail a tabradais na h-allmuraig a cís chanachuis
do Choin Rí mac Dáire cacha bliadna. Ocus tuc a aighed ar
in cúan comlethan amach, & ro bamar-ne cethrur óclach i
comfhochraib dó’, ar Cailte ‘.i. Diarmait h-úa Duibne & Glas mac
Aencherda Berra, & Oscur mac Oissin, & mé féin In cethramad’,
ar Cailte. ‘Ocus tucsamar aighed ar na ton-naib amach, & tucu-sa
sidhe retha rind-luaith ina degaid, & tucus sréo n-urchair
dó’, ar Cailti, ‘co tarla In t-shleg a n-iris a sceith & ina gualaind
chlí, & co tarla In sciath ar In tuind sis, & ro frithailiusa
in sciath im laim chli, & tuc-som a laim n-deis dochum na sleige
da buain as, & tucu-sa sidhe dochum na láma aile, & ro benus
a t-shlegh assa láim, & In trath ro fhuabrusa a diubrugud da
t-shleig fein do-rala remur na tonn & domain In mara etrum &
h-é. Ocus mar do bamar 'gá t-shír-fhegad at-chonncamar In luing lan-moir
aniar cach dirge dar n-indsaighid, & dias ic á h-imram,
& do-chuaid-sium issin luing inar fiadnaisi, & ní fhetamar-ne cá
leth do-chuadur uaind 'arsin’, ar Cailte. 448. ‘Ocus do-riachtamar-ne aniar conici In tulaig-seo, tri catha
na Féine, & ro fhiarfaig Find scela dind, & ro indsisiu ar scela
ó do-chuadmur noco tangamur aris’, ar Cailte, ‘& ro chuir-semar
na h-airm ar lar í fiadnaissi Fhind’, ar Cailte. ‘Maith na h-airm-sin’, ar In ingen ‘.i. In t-shleg dar' bo com-ainm In Torannchlessach
& In Donnchraebach In sciath.’
449. Dala na h-ingine indister ann. ‘Maith a m' anum, a Fhind’,
bar inn ingen, ‘dentar m' fhert & m' adhnacul co maith, uair is
ar do chomairchi thanac-sa d' indsaigid Eirenn, & ar th' einech
fuarus bás.’ Ocus tucustar a failgi don áes dána .i. do Chnú
Deireoil & do Blathnait & do Daighre cruitire, & do deilig anam
re corp di, & ro cuired fa thalmain h-í annso. ‘Ocus Is uaithe
tucad Druim na Mna Mairbe ar In n-druim-seo’, ar Cailte, ‘ocus
iss é-sin In scél ro fhiarfaigis dim, a rí Muman’, ar Cailte. 450. ‘Ocus cret 'ma tucaid Daire In Choccair ar In n-daire-seo,
a Cailti?’ ar rí Muman. ‘In cethrar at-cualaidis lium ic Raithin
na n-Ingnad .i. In triur óclach & In cú ro chocradur ind
Fhiann a marbad annso.’ ‘Cá fochaind choccair ro bói acco
forro & siat acco féin?’ ‘Nir' thuicsetar ind Fhiann in
corugud nó In tinrum tucsat forro, rob é-sin fochaind a cocair
.i. longport ar leith acco & múr teined ar lassad umpu, & gan
nech da feicail assin múr theined-sin co trath do ló arnamairech.
Ocus adubairt Find:’ ‘Ní h-áil lium-sa a marbad etir
uair triur Is ferr lámach & luth atá d' feraib In domain iat, &
atait tri h-éladhna acco, & nír' choir d' feraib In domain a
marbad i l-los a n-eladhan-sin do beith acco .i. fir In domain’,
ar Cailte, ‘do beith a n-galur & a n-eslainti, & In tres fer díb-sin do chur lossa ris do beth slemain slan-chrechtach iarsin.
Ocus cach ní athchuingither ar In dara fer do geibther uad. Ocus
in tres fer’, ar Cailte, ‘esbadha In domain do indissin dó, & a
fhaghbail uad gan esbaid. Ocus ro bói dono imarcraid aicce
seoch cach nech díb .i. fedan do bói aicci, & fir In domain do
choiteldais ris gemad mór a n-galur. Ocus In cú immorro’, ar
Cailte, ‘gen co marbmais-ne uili fiad na míl ni biad uresbaid
oraind aice-si.’
IS annsin adubairt In flaith Find riu: ‘In fetabair-si cid
'má tucad sib dom accallaim-si?’ ar Find. ‘Ní fetamur’, ar na
h-ócláig. ‘Ní tairissi lé fiannaib Eirenn sib-si’, ar Find, ‘forna
h-eladhnaib do-nithi accu, & Is áil léo a fhocra dáib-si imthecht
imslán & bur tuarustal do tabairt duib.’ ‘Cá h-olcc do-rindsemar’,
ar na h-ócláig, ‘ind uair fhócarthar imthecht duind?’ ‘Ní fhetamur’,
ar In Fhiann, ‘bur n-olcc, acht abhaissi accaib nach faccamar-ne
& nach cualamur do denam do dáinib reomaib riam .i.
múr tened umaib cach n-áidchi, & nach áil lib nech da bur
faicsin ó thic ind adhaig chucaib, & curthái In múr tened-sin
umaib.’ ‘Ocus cid In t-olc duib-si sin do denam duind, a
Fhind?’ bar na h-ócláig, ‘uair ní h-oraib-si traiscermid, cach maith
do-génam Is lib-si h-í.’ Is annsin adubairt In flaith Find: ‘Glor
dáinead so-chinelach sin’, ar se, ‘ar tabairt fhala nó achmusain
dam-sa dáib na do neoch d' Fhiannaib Eirenn ni recha do ló na
d' áidchi, & ní rob ail lium-sa d' fhiar-faige díb’, ar Find. ‘Da raib
a fhis accaind’, ar na h-óclaig, ‘indestar duit-siu h-é.’ ‘Cá h-anmanna
atá oraib-si?’ ar Find. ‘Atá Dub orum-sa’, ar In t-óclach
do-nith In leighes. ‘Atá Ágh orum-sa’, ar In t-óclach medhónach.
‘Atá Ilar orum-sa’, ar In t-óclach aile. Ocus adubairt Cailte
ac tabairt tuaruscbala na fer-sin & na con:
Dub ocus Agh Is Ilar
inmain triar fá cáem inad,
ocus Fermac, maith In cú
bidh a medhón eturrú.
Longphort ar leith accu amach
o longport na Fiann fuilech,
connach aithned nech ille
in cethrur án oirdnnighe.
cethrar tangadur í cein
ní ro aithnestar Find féin,
's nír' ro aithin nech don t-shluag
in cethrur álaind adh-fhúar.
INadh ar leith accu amach
o longport na n-Eirennach,
conna taidhled nech a tech
mina thaidhlid meraig-thech.
Múr teined umpu, mo nuar
bith 'na uisci cach ré n-uair,
connach téiged nech amach
co trath éirge arnamairech.
Nochur' loited aen-fher riam
do muintir Fhind flaith na Fhiann,
ní raibe a n-gabad na a n-gub
na slanaigfe fos In Dub.
Dub.
452. ‘Ocus imthighid da bur tigh’, ar Find, ‘& In comfhat bias duine
am degaid-si bíthí-si & In muinterus na fuarabair do-gébthai
bodesta.’ ‘Ocus Is uime-sin’, ar Cailte, ‘tucad Daire In Chocair
ar In daire-seo do fhiarfaigis dim, a rí.’ 453. ‘Ad-rae buaid & bennacht’, ar Eogan Leith-derg rí Muman
re Cailte, ‘is maith d' fhuasclais In dana cheist-sin; & atá In tres
ceist acut gan fhuaslucud .i. cret 'ma tucad Raithin na Sénaigechta
ar In raithin-seo?’ ar In rí. 454. ‘Laithe n-aen da raibe Find annso ina t-shuidhe & tri catha na
Féinde’, ar Cailte, ‘& at-conncamar triar scoloc mael-ruad dar
n-indsaighid, & tri coin ruada ina lamaib, & tri slega
accu' & neim ara n-armaib & neim ara n-étach & neim ara
lámaib & neim ara cossaib & neim ris cach ní risa m-bendais.’
‘Canas tangabair, a fhiru?’ ar Find, ‘& cuich sibh féin?’ ‘tri
meic Uair meic Indaist sind’, ar siat, ‘do Thúaith Dé Danann,
& óclach dot muintir-si do marb ar n-athair i cath Túaithe Dé
Danann i Sliab h-Én tair, risa n-abur Sliab Aighi meic Iughaine,
& tangamar d' iarraid eirice ar n-athar ort-su, a Fhind’, ar siat.
‘Fata co tangabair da h-iarraid’, ar Find. ‘Ní fhetamar’, ar siat,
‘nach iat meic Midhir do chuir In cath-sin nó co tangais-si co
feis na Temrach, & co fetadar fir Eirenn conid tusa ro gab
braigde Túaithe Dé Danann do macaib Midhir issin cathsin.’
‘Ocus cá h-óclach dom muintir-si’, ar Find, ‘ara cuirthai-si’, ar
Find, ‘marbad bar n-athar?’ ‘Ar Cailti mac Rónain’, ar siat.
‘Dar mo breithir ám’, ar Find, ‘is sé In seissed fer ro bói am
fharrud-sa ann, & cá h-anmanna fuil oraib-si?’ ar Find. ‘Ainhgel
& Dighbail & Espaid a n-anmanna’, bar iat-som, ‘& cá fregra
do-beire-si foraind, a Fhind?’ ‘ní thuc duine reomum-sa éiric án
duine do muirfíde a cath, & ní mó do-bér-sa’, ar Find. ‘Do-génam-ne
foghail & díberg fort’, ar iat-som. ‘Cá fogail-sin?’
ar Find. ‘Atámaid triur brathar’, ar siat-som, ‘& do-genam foghal
ar leith cach fir uaind.’ ‘Do-gén-sa tra’, ar Aincel, ‘in triar no
in dias nó In cethrar don Fheind teicemus dam, gebat a cossa
& a l-lama uili riu.’ ‘Do-gen-sa dono’, ar Dighbail, ‘ní rech-sa lá
uaib gan esbaid chon nó gilla nó óclaig d' Fhiannaib Eirenn.’ ‘Ní
rech-sa uaib dono’, ar In tres fer .i. Espaid, ‘gan esbaid droinge
nó daime nó choissi nó laime nó leth-tshula oraib.’ ‘Acht muna
fhaghbam ní dar cobair orro-sin’, ar Cailte, ‘ní bia duine a m-bethaid
a cind bliadna acaind.’ 455. Is annsin adubairt In flaith Find: ‘Maith, a Fhianna Eirenn’,
ar se, ‘dentar dúnad & degh-baile accaib anso i fail i
tardhadur síut mé, uair ní bíu-sa reompo sechnoin Eirenn & iat-sum am deghaid nocho findam cia uaind bus treissi’. ‘Ocus ro
eirgedur ind Fhiann annsin, & do-rinde cach taissech Féine raithin
& dúnad uime féin & uma foirind óta foradh-mullach t-Shleibe
Mis aníar conice seo’, ar Cailte. ‘Is dóig lind’, ar rí Muman,
‘is uime tucad Raithin na n-Othrus ar na raithinib-seo.’ ‘IS
uime’, ar Cailte, ‘uair mí & raithe & bliadain ro ansat annso,
& In triar-sin ac denam cach ain-cissi & cacha h-urbada rissin
Féin’, ar Cailte. Ocus Is annso do-nithea an othrus na Féine
ó na lotuib rissin. 456. Is sí-sin áes & uair do-chuadur tri meic rig na h-Iruaidhe
ro bói a comaitecht Fhind da accallaim In lá-sin, & rucsat leo
h-é ar fót scrutan gaisse fo leith, & adubradur ris: ‘Maith, a
m' anam, a Fhind’, ar siat, ‘in cú atá acainde Is áil lind a tabairt
duit-si a timcheall .i. fecht fa thri cacha tratha, & cid sochaide
bias ar tí th' uilcc-si do denam nó fhoghla ort nocho ria léo ón
trath co cheile acht na raib teine nó arm nó cú a n-aen-tigh
ria uair geis di ní dib-sin a n-aen-tigh ria. ‘Ni bia immorro’, ar
Find, ‘ní díb-sin a n-aen-tigh ria, & ro sia immorro slán In cú
chucaib-si.’ Ocus Is amlaid ro léicthea cacha tratha In chú chuind
Find, & a slabrad druimnech derg-óir imma braigit i r-rabadur
.l. conchlann d' or forloiscthe, & ticed In cú fecht fa thrí fan
cuma-sin a timchell Fhind & do-beread a tengaid fa thri fair.
Ocus In drém ba nessa dó andar léo ba dab-hach medha 'arna
h-imscagad ro bói ann don boltunud ticed di, & dar leisin n-droing
aile ba baladh abhall-guirt chubra In boltunudh ticed di In trath
ticed istech cum Find. Ocus do-rindset In triur-sin’, ar Cailte,
‘foghla mora (ar in) Féin rissin m-bliadain-sin, & cach othrus
& cach olcc do-nith Ainchél risin Féin re bliadain do chuired
Dub mac ríg na h-Iruaithe (a lus) & a leighis rís, comba slán
iat arnamairech, & In tí risa n-(dénad) Espaid & Dighbail olcc
do-níth Ágh & Ilar a furtacht & a f(orithin).’ 457. ‘IS ann (at-clo)s do Chormac h-úa Cuind’, ar Cailte, ‘na
náimdi-sin ic denam uilcc ar Fhind, & Is uathaib-sin’, ar Cailte,
‘atait na sen-fhocail urdraice .i. intí risa m-benad urbaid
nó espaid iss ed Is gnath-fhocul ann tarraid Ainhcél tú’, & is
gnath-fhocal fós ‘tarraid Dighbail & Espaid tú’, intí risa m-benad
dighbail nó espaid. 458. ‘IS annsin’, arsi Cailte, ‘do-rigned tinol & toichestal ac Cormac
h-úa Chuind, ac ríg Eirenn. Ocht catha fichet & deich
cét ar fichit cét cacha catha conice In tulaig-seo do chungnum
lé Find & re Fiannaib Eirenn. Ocus ferais Find faeilte
re Cormac & re maithib fer n-Eirenn archena, & ro indis Find
in mor-éicin-sin i r-raibe & na Fianna rissin m-bliadain-sin, acht
muna beitis tri meic rig na h-Iruaithe ic ár cabair 'na n-agaidh.
‘Cid’, ar Cormac, ‘in lucht ica fuilet na h-eladhna-sin nach
fuighbitis do t-shén nó do t-sholad nó d' eladhain ní do-bérad a
h-Eirinn iat-som?’ ‘Ocus Is annsin adubairt Cormac rium-sa’,
ar Cailte, ‘dul ar cenn tri mac rig na h-Iruaithe. Do-chuadhus
& tucus lim iat d' indsaigi Chormaic & Fhind & maithe fer
n-Eirenn, & at-chonnairc Cormac iat. ‘Álaind na fir’, arsi Cormac,
‘& maith a n-delb & a tuaruscbail. Ocus maith, a maccu’,
ar Cormac, ‘in fuighbed sib sén na solad ro díchuirfed na trí
náimde út a h-Eirinn neoch ata ac milled Fhiann Eirenn?’ ‘Da
faghmais iat’, ar na h-óclaig, ‘a comfhocus duind ní ris a fuaicérmais
doib imthecht, ro dingébmais d' feraib Eirenn iat.’ Ocus
cait a fuil Agh mac ríg na h-Iruaithe?’ ar Find. ‘Sunna’, ar
in t-óclach. ‘Cáid a fuilet na tri naimhde ut millis Eirinn?’
‘Ataid i Carnn Daire sunn a cind In longpuirt’, ar Ágh. ‘Ocus
cait a fuil Garbchronan & Saltrán Salfhata?’ ar Find. ‘Sund,
a ríg-fhéinnid’, ar na gilli. ‘Eirgid ara cend sút & apraid ríu
do-ber-sa breth rig Eirenn doib ina n-athair.’ Ocus tangadur
na gilli reompo ara cend conici sin, & ro indissidur sin doib, &
tangadur-sum d' indsaighid Chormaic & Fhind leis na techtairib-sin, & ro t-shuidhedar In triur-sin ar clad na ratha-sa, & ro bói Cormac
ann ocht catha fichet, & ro bamar-ne tri catha na Féine’, ar Cailte. 459. ‘Iss annsin adubairt Cormac:’ ‘Eirig, a Duib meic ríg na
h-Iruaithe, & fuacair dóib siut re sén & re solad Éire d' fhagbail.’
Ocus ro eirig Dub & adubairt: ‘Eirgid a nert In t-shéin-seo & in
t-sholaid, a tri náimhde tuath-chaecha les-baccacha leis-bréna, leth-tshúilecha
leith-cherra, do t-shil uilcc ingnathaig a grian-broghaib
ifirn anís & do t-shil Buadnaite ingine Irhuaith .i. ingen ind fhir
ro gabustar & ro thidnaic In fir-Dia for-órda & tigerna na n-uile
dáine i l-lámaib na n-Íubal n-amirsech. Ocus eirgid ar In sáile
serb-domain amach, & gabad cach uaib do claidim i cend-mullach
a chéile bar triur brathar. Uair Is leór a fhat atathi ac
fogail & ac díbeirg ar In ríg-fheindid forglidhe fír-brethach .i.
ar Fhind mac Cumaill. Ocus imthighid dochum bar m-bunad-chineoil
athar & mathar & sen-athar .i. grian-bruignib ifirn sís,
& co ro loisce teine sib ann!’ 460. Is annsin ro thócaib In cú a láe & tucastar gáith fuithib
anís dóib, & tangadur rompo amach ar In muir torthaig taeb-úaine,
& do gab cach díb da claidmib a cend araile co fuaradur
bas amlaid-sin a triur brathar & co n-eachadur a n-ifirrn.
Cailte cecinit:
Do-chuadur siat uaind amach
ar In muir fa mor-thonnach,
cor' marb cach dib a chéile
cid ed ba mor conféire.
Aincel, Dighbail Is Espaid
fuaradur bás anbfhassaig,
ro báid muir Is ro loit arm
in triar imaincel acgarb.
‘Ocus Is uimin sén-sin tucad Raithin na Senaigechta ar in
raithin-seo’, ar Cailte. 462. Is annsin adubairt Flann mac Flaind & Derg mac Dínertaig:
‘is duinde bód chóir In sén-sin d' iar-raid, a m' anam, a
Chailti.’ ‘Cá fáth ón?’ ar rí Muman. ‘Ocht triucha cét atá
ac cach fhir acaind im dís-seo atámait .i. rigi Iarmuman sin
uili, & ind uair as áes & as uair duind ar trebaire do buain
tecait tri h-elta don muir aniar chuccaind & guib chnama
léo, & anala tened assa m-braigdib, & Is com-fhuar re
gaith n-erraig In gaeth tic assa n-eitib, & ind uair Is áil lé
cách lam a cend na n-gort teccaid-sim chuccaind’, ar Flann
mac Flaind, ‘& iss ed ro soichenn én a n-aghaid cacha déissi don
gort accaind, & berait-sium léo a n-aen-fhecht h-é cacha bliadna,
& berait In fecht tanisi léo connach fácait ubhall ar abhaill, na
cnú ar cúll, na caer ar cáirthend gan breith dóib léo, & in
tres fecht tecait, ní fácbhait min-én na oissén ar lár, na baeth-lenum
becc, na ní Is tualaing iat do thócbail nach berait léo.’
‘Ocus cáit assa tecait?’ ar Cailte, ‘nó crét iat féin, nó co lus
tíagait?’ ‘Drem acaind ic á ráda’, ar Derg mac Dinertaig, ‘corub
a síd-bhrughaib ó Thúaith Dé Danann tecait. Drem aile
'gá ráda Is énlaith a h-ifirrnn iat do dénam uilcc & écora ar
feraib Eirenn, & cip é inadh assa teccat’, ar na h-ócláig, ‘ní fuil
acainde acht In crich-so & In ferann d' fhácbail dóib, uair ní
fhétmaid a fulang ní as sia.’ 463. Is annsin adubairt Cailte re Pátraic: ‘Cáit a fuil tigerna
ind eolais & na ríme .i. naem Patraic?’ ‘Fiarfaigi rob ail lem
dít.’ ‘Da raib accum-sa a fis’, ar Pátraic, ‘do geba-su, uair minic
lium-sa fiarfaige do denam dít-su.’ ‘Cá bliadain a m-bí mí gan
éscca’, ar Cailte, ‘& ésscca gan mí, & mí con-geib tri h-ésccsa?’
‘Bliadain quartill’, ar Patraic, ‘bís eter da míli bliadan .i.
mile roimpi & míli 'na deghaid, & In cét-mí bís don bliadain-sin’, ar Pátraic, ‘iss é bís gan ésscca, & In mí Is nessa’, ar
Patraic, ‘bith ésscca ann, & ní bí mí aca tre mí fáe & In tres
mí’, ar Patraic, ‘gabaid tri h-ésscca fair .i. In cét-ésscca don
cét-mí ro áirmemar í tur ar cesta reomaind & In cét-éssca don
raithe reomaind In mí cétna gabus, & In trés ésca’, ar Pátraic,
‘éssca callanraid aéoir bunaid In mís-sin h-e’, ar Pátraic. 464. ‘Adráe buaid & bendachtain, a naem Patraic’, ar Cailte, ‘&
mo chin tainic a n-geinemain fer n-Eirenn In la tangais da
n-indsaigid. Uair ro bói deman a m-bun cach én-fheornin inti
reomut, & atá aingel a m-bun cach én-féoirnin aniu inti. Ocus
mo chin d' fheraib Eirenn at-chichera tusa, & In drem nach
faicfe díb thú, & Is siat t' fherta-su & do mirbuile fhoighenus dóib.
Ocus maith m' anum, a Patraic’, ar Cailte, ‘& cuin In bliadain
quartill-sin adubartais rim?’ ‘In cét-adhaig aráeir di’, ar Pátraic.
‘Ocus In mí chongbus na tri h-essca’, ar Cailte, ‘cuin
tic?’ ‘Ind adhaig amairech adhaig a thossaig’, ar Pátraic, ‘&
in lá má n-airther.’ ‘Ocus cuin Is abbaid bar n-guirt, a Deirg
meic Dínertaig?’ ar Cailte. ‘Muna thairisit In dám ainceil
enlaithe sin iat do-gentar buain amairech acaind’, ar In t-óclach.
‘Cuin t-shailtí In énlaith-sin do thuidecht chuc-caib?’ ar Cailte.
‘Amarach co deimin’, ar Flann mac Flaind. ‘Com-aimser In láe
amairech tucustar Dub mac rig na h-Iruaithe séon & solad do
thri macaib Uair meic Indaist dar' marbsatar airm iat & dar'
báid tonn tuile a triar brathar. Ocus cid dam-sa dono’, ar
Cailte, ‘gan sén & gan solad do thabairt amach do Fhlann mac
Flaind & do Derg mac Dinertaig, do da rig Iarmuman .i. ar
in n-énlaith tic da n-aidhmilled cacha bliadna, ind ainm na
Trinoite nar' cumscaiged & nach cumscethar.’ 465. Ocus at-racht reime co moch arnamairech, &
maithe na cuiced Muman, & Patraic (ma)raen ríu co formullach
t-Shleibe Mis suas. Is annsin (do-)riacht ind enlaith d' indsaigid
na n-gort amal ticdís gacha bliadna, & at-chonnairc cach, & ro
laighetar ar na gortaib, & adubairt Cailte: 466. ‘Eirgid, a clanna Rúadmaili ingine Rugatail, do t-sil muilleorach
ifirrn.’ 467. ‘Aidhmillis crod & b(ia)d & ór & airget In domain & a uile
il-maine archena, & ara n-dentar cruinde & cessacht co cuirter a
m-bél In muilind-sin h-é co n-dénann min & luaith de.’ 468. ‘Ocus eirgid, a chlann Bolccain meic Nemid’, ar Cailte, ‘is
messa atá & bias, & eirgid le nert In t-shéen-seo & In t-sholaid’,
ar Cailte, ‘ar In muir toghaide tul-guirm amach, co marba cach
araile & a cheile uaib ann, & co n-derna min & luaith díb, &
nach fetabair In t-apstal firen fir-brethach indsi Gáeidel .i.
naém Patraic mac Alpraind, cenn crabaid & irsi Gaeidel. Ocus
imthigid-si ar In sleib fiadnusi, & fácbaid Eirinn dó-sin, uair
ní cubhaid duib-si beith re aghaidh-sium inti.’ 469. Is annsin ro eirgedar inn enlaith risin forchanad sin tuc
Cailte doib, & tangadar rompo amach ar In muir, & ro marbsatar
cach díb a chéile da n-gobaib cnama & da n' análaib teintidi.
Corub Carrac na h-Énlaithe ainm na cairrge os ur t-Shleibe
Mis ar In muir amaig, & conid sén na n-én dona gortaib
ainm In t-shéin-sin ó sin anall. Ocus adubairt Cailte:
Sén na n-én dona gortaib.
Maith mo thurus, a Deirg déin
da bur torachtain a céin,
dar' cuiris enlaith amach
h-uaib ar muir n-uathmair n-ainbthech.
470. Is annsin ro coisric Patraic In crich & In ferann, conna
tainic h-uath na amait na aidhmilled inti o sin amach. Ocus
tainic In sluag ínunn issin n-dúnad & Patraic maraen ríu, & ro
badur ann co cenn sechtmaine co subach soccair ac ól na
fleidhe-sin. Ocus isse é ba rí Connacht In tan-sin .i. Aed mac
Muiredaig meic Fhínnachta In tan ro cuired inn énlaith-sin a
h-Eirinn.
IS and ro bói rí Connacht In tan-sin ac Dún Léoda Loingsig,
& fledh mor aicci ann 'gá tóchaithem, & tainic adaig n-aen
ann amach re fuined nona ar In faithche fér-glais, & mar do
bói co maithib a muintire uime co facaid In n-ingein mín
mong-buide ara leth-laim, & ní fhaccaid don t-shluag h-í achtmad
in rí a aenur, & ba h-ingnad séol na h-ingine. ‘Canus tangais,
a ingen?’ bar rí Connacht. ‘Assin Brug brec-sholus anair’, ar
inn ingen. ‘Cret ima tangais?’ ar In rí. ‘Lennan dam thusa.’
‘Cia darab ingen tú?’ ar In rí, ‘& cia th'ainm?’ ‘Aillenn Ilchrothach
missi’, ar In ingen, ‘& ingen do Bodb Derg mac in
Dagda.’ ‘IN fedrais, a anam, a Aillenn’, ar In rí, ‘slaetan
trom-galair dom gabail-si’, ar In rí, ‘& deocha dian-éca d' faghbail
dom athair & dom mathair, & In Tailgenn naem Pátraic dom
thath-bheougud-sa, & do naidmm sé aen-ben do beith acum .i.
Aiffi Ilchrothach ingen Eoghain Leith-deirg .i. ingen ríg Laigen.
Dar mo breithir cena’, ar In rí, ‘ní fhacca-sa ben bud fherr lem
do beith acum anai-ssiu, acht muna beth smacht In cleirig orum
& ecla Rig nime & tal-man. Ocus maith, m' anum, a ingen’, ar in
rí, ‘ind ail let-sa t' faicsin do maithib In choícid?’ ‘Is ail immorro’,
ar In ingen, ‘uair ni ben t-shirrachtach t-shidhe mé, acht
mad do Thuaith Dé Danann & mo chorp féin umum.’
Ocus ro thaispen In ingen h-í don t-shluag, & ní fhaccadar riam
roimpi na degaid ben budh cháime 'nás. ‘Ocus cá breith beire
orum-sa, a rí Connacht?’ ar inn ingen. ‘Bérat immorro’, ar in
rí, ‘in breth bérus naem Pátraic. Do-bér-sa duit h-í.’
472. Is annsin adubairt In rí ré mor-seisir da muintir dul ar cenn
naem Pátraic do Cathair na Claen-ratha bodes, co mullach
t-Shleibe Mis, & do-chuadur rompo co rangadur conici sin, & fuaradur
Pátraic ann. 473. Is annsin ro thimain Patraic ceilebrad do da cóiced Muman,
& fácais bennacht accu, & tainic roime maraen risna techtaib-sin co rainic co Beind In Bailb, risa raiter Benn Gulban, i
Maenmaig. Ocus Is annsin do-riacht Áed mac Muiredaig meic
Fhinnachta, rí Connacht, i coinde nóem Pátraic, ó Dún Leóda
Loingsig co Beind In Bailb, risa raiter Benn Gulban, & tuc rí
Connacht a chenn a n-ucht Pátraic, & ro t-shlecht dó, & tuc
comus a chuicid o bic co mór dó. Ocus ro bói In rí ac indissin
tuirrthechta na h-ingine do Patraic, & ‘in tussa In ingen
tuc grád do ríg Connacht?’ ar Pátraic. ‘Is mé’, ar In ingen.
‘Ocus maith, a m' anum, a ingen’, ar Patraic, ‘is maith do delb
& do tuaruscbail, & crét chothaigis sib a rind bur crotha & bur
n-delba mar sin?’ ar Pátraic. ‘Cach áen ro bói ac ól fhleide
Goibnind acaind’, ar In ingen, ‘ní thic saeth na galur ríu.
Ocus maith, a m' anum, a naem-chleirig’, ar In ingen, ‘caide do
breith orum-sa & ar rig Connacht?’ ‘Is maith h-í’, ar Pátraic.
‘Ro chindistar In rí do Dia & dam-sa’, ar Patraic, ‘a beith ar
aen-mnái chengailti, & ní fhuil acainde dul tar In cinded-sin.’
‘Ocus missi no’, bar In ingen, ‘crét do-gén bodesta?’ ‘Dul do
thigh & do t-shíd’, ar Pátraic, ‘& mád toisce ingen ríg Laigen
anai-ssiu do beith-si d' aen-mnái acind fhir da tucais seirc &
inmaine ó sin amach. Ocus da tucair-si adhmilled láe nó áidchi
ar In ríg no ar In mnái’, ar Patraic, ‘millfet-sa tusa nach fá
h-ail let mathair nó lét' athair nó ret buimme nó ret t' aiti t' fheicail.’
Patraic cecinit:
A Aillind, a fhial-chorcra
a ingen Buidb,
ní dechub duit iarmarta
táet reomut cot chuirm. Nír' bo eolus sidchaire
toidhecht co Beind m-Bailb,
nir' bo engach fhir-gadhair
rechaid riut In pailm.
Bidh cáem ar ar comairchi
in ingen do chéin,
soisscela Crist cumachtaig
dar comét ar péin.
Beindechat-sa In cóiced-so
om chonn Is om cheill,
connach loitet allmuraig
co millit fadéin.
Na déna duind tabhartha
a ingen mín mas,
eirig Is beir bennachtain
is imthigh fá blas.
A Aillind.
474. ‘Ocus ind h-í-sin dáil chinti fuil acut?’ ar In ingen ‘gan mo
thabairt-si don rig cen bias In ben út aici?’ ‘Is sí immorro’, ar
Pátraic. ‘Cret fuil ann, a naem-chleirig.’ ar In ingen, ‘acht ar
fír do breithri riut, damad thusca ben In ríg anú-ssa, mo thabairt-si
dó.’ ‘Adeirim a fiadnaissi m' fhírinde’, ar Pátraic, ‘mád
tóisci co tiubarthar thusa dó.’ 475. Ocus Is annsin ro chaiestar In ingen co falcmur fír-throm.
‘Is inmain let, a ingen, missi’, ar In rí. ‘Is inmain ám’, ar
in ingen. ‘Ní fuil don droing daennachta nech Is annsa lim-sa
anai-ssiu’, ol In rí, ‘acht na fétaim techt tar slanaib & tar senad
in Tailgind & Dia.’ Ocus at-racht In ingen roimpe dochum a
sída 'arsin, noco tabair In scel fuirmed doridhissi furri. 476. Is ann ro badur In sluag & Patraic & Cailte co cenn
teora lá & téora áidchi ina degaid-sin ac Beind In Bailb, &
tangadur 'arsin rompo co rangadur Fert Fiadmóir ar Machaire
in Scáil, risa raiter Mag n-Áe meic Allguba isin tan-so, & ro
t-shuidhetar In sluag uile ann, & suidhis Pátraic, conid Suidhi
Pátraic ainm In inaid-sin. 477. Is ann ro ferustar rí Connacht faeilte ré Cailte & ro
fhiarfaig de: ‘Maith, a m' anum, a Chailti, cret má tucad Fert Fiadmoir ar In n-inad-so, & créd 'ma tucad Cnocc in
Chircaill ar In ard-so thiar, & cred fa tucad Cnoc In Chongna
ar In cnoc-sa re thaeb?’ 478. Fert Fiadmoir & Cnoc In Chircaill & Cnoc In Chongna. 479. Fregrais Cailte In cheist-sin, doig ro bói a fhís aice
in ní dia raibe.
‘INgen mor-grádach maith ro bói ac Find mac Cumaill’, ar
Cailte, ‘dar' bo chom-ainn Aí Arduallach ingen Fhind, & ro
chuindig Fiadmor mac Airist, rí Alban, anall h-í ar a athair .i.
ar Fhind. Ocus adubairt Find damad maith lé féin feis leis ní tibred-sum éra fair. Ocus ro fiarfaiged don ingin-sin, & adubairt na
fáefad lé fer leth-amaich d' Eirinn. Ocus Is annsin adubairt Find
re ingin:’ ‘In duine do ér tú, a ingen, do-bér-sa thú dó .i. do
rig Alban.’ Ocus do bói lendan acin ingin a Fiannaib Eirenn
.i. Ailbhi Armderg o Athlis a h-ochlachaib Fheda Gaible anall,
& Is annsin adubairt h-Ái Ardual-lach: ‘maith, m' anam, a Ailbhi,
cindus do-ni-si frium-sa & Find acom thabairt do ríg Alban?’
Iss ed adubairt Ailbhi: ‘Éirig-si ar comairchi Guill meic Morna
& Fhiann Eirenn gan tochmarc foréicne ort.’ Is annsin do
t-shnaidm In ingen a comairchi ar tri h-aicmedaib cutruma ro bói
issind Feind .i. ar Chlannaib Morna & ar Chlannaib Baiscne &
ar Chlannaib Nemnaind, & naidmis ar In Feind uile a comairchi,
& faemait In Fhiann. 480. ‘Ocus Is sí aes & uair tainic Fiadmor mac Airist, rí Alban,
tri catha mora co Traig Eochailli & a da brathair maraen ris
.i. Circull & Congna a n-anmanna. Ocus rainic fis uaithib co Find
conici In carnn-sa ar cenn a mná’, ar Cailte, ‘& ro érastur in
ingen-sin, & at-bert-som muna tuctha dó h-í cath d' fhogra ar in
Féind o ríg Alban, & adubairt nach rachad a h-Eirinn nó co
m-bered béo nó marb a mná leis nó cenn Find. Ocus adubairt
Find: ‘Eirget triur uaib’, ar Find, co h-Es na n-Én botuaid,
risa raiter Es Dara aníu, & dénat foraire & forcomét ar na h-allmurchaib
atá ar Tráig alaind Eochaille thuaid.’ ‘Ocus ro
fregramar-ne triúr don Fhéin sin’, ar Cailte ‘.i. mé féin & Diarmait
ó Dúibhne & Oscur mac Oissin. Ocus amal ro siachtamar-ne
co cenn na trága at-chonncamar In triúr fer mor dar
n-indsaighid, & ro chomraicemar ar lar na trága ar seisser óclach,
& ro fhiarfaigem-ne scela díb’, ar Cailti, ‘& ro indisetar rí
Alban do beith ann triur óclach .i. h-é féin & a dá brathair
maraen ris .i. Circall & Congna, d' iarraid baegail echta ar
in Fein.’
‘Dar mo breithir ám’, ar Cailti, ‘damad áil lib-si ail nó
esbaid ar In Féin do-béradh sib orainde bur n-aghaid, & ro bad
olcc le Find sind.’ ‘Ocus damad esbaid sib’, ar rí Alban,
‘cid duinde gan bur n-esbaid air?’ 482. ‘Ocus annsin ro chomraicemar’, ar Cailte, ‘comrac fuilech
fobartach fír-neimnech, & ro luathaigit láma lind, & ro bailcit
beimenna, & co cruadaigit craidida, & ro tairssit traigthi. Ocus
ro bámar-ne ar In comrac ó fhuined nell nóna co tainic maiten
arnamairech, co rabadur ar cuirp ina cró-lintib fola, & cid ed
tra Is sinde fa trén issin chomrac’, ar Cailte, ‘issin maitin arnamairech,
& ro bensumar a tri cind díb-sium. Ocus ro chocrumar
comairli do dénam .i. cind In trír do breith lind &
tiachtain ar ar n-ais, & ro loccamur In comairli-sin’, ar Cailte, ‘&
ro impaimar dochum na loingsi ar In traig, & ro marbsum tri
cét óclach díb inar cét-chuindscléo catha, & ro dáilset na tri
catha oraind, & ro bamar ac cathugud riu ré h-ed In chaem-laithe
cháidchi, & ind uair at-chonncadar-sum a trénfhir do thuitim
ro mebaid díb dochum a long & a lú-bárc. Ocus tangamar-ne
co créchtach cró-lintech as.’ 483. Ocus Is annsin ro gab eacla In flaith Find ass ar los-ne, & adubairt: ‘Eirgid, a Fhianna’, ar se, ‘a n-degaid In trír óclach do-chuaid
úaib’, ‘& In trath do eirgetar In Fhiann’, ar Cailte, ‘ina tri
cathaib cengailti, Is annsin do-riachtamar-ne conici in
tulaig-sea’, ar Cailte, ‘& do chuirsimar na tri cind ar lár a fiadnaissi
Fhind.’ Ocus adubairt láid:
In triur do-chuadmur bothuaid
in n-dáil catha claidim-ruaid,
ro marbamar cét cach fhir,
ar In tráig álaind aen-gil.
Mé bodéin Is Diarmait donn
ocus Oscur aith étrom,
ro marbsum tri cét 'sin cath
do t-shluagaib na n-allmurach.
Tucsamar lind na tri cind
nochur'b é In turus trúag-tim,
corub díb o sin ille
na tri tulcha toghaide.
Adeirim-si rit reime
is fír In ní raidim-ne,
tucus cend Fiadmoir, fir dam
isin n-iarnoin ar n-imscar.
Ba mor ar m-brig iss ar m-blad
mor ar n-einech 's ar n-engnam,
ní raibi ac imarcur sciath
nach dingébmais inar triar.
IN triar.
484. ‘Ocus Is missi ro marb Fiadmor, & Diarmait ro marb Circull, &
Oscur ro marb Congna, & tucad na tri cind-sin ar na tri
tulchaib-seo, conid uatha atáit na h-anmanna-sin orro, & conid
cath Tragha Eothaile ainm In catha-sin isin fhian-naigecht.’ 485. ‘Ad-rae buaid & bennachtain, a Chailti’, ar rí Connacht,
‘& da mád áil let, séoit & maine do-rechad duit.’ ‘Is ferr-de
thusa a tairgsin-sin, & ní ricim-si a les iat.’ 486. Is annsin tangadur na sluaig reompo co Breicsliab .i.
Sliab Formaile i Connachta, risa raiter Sliab Formaile i Connachtaib
isin tan-so, & co Suide Find a mullach In t-shleibe, &
mar do t-shuidhidur ann ro moidedur déra co tróm falcmur tar
a gruaidib do Chailti ac feicail inn inaid a m-bíth Find mac
Cumaill ina t-shuidhe. ‘Ocus créd do-beir cáí ort, a m' anam, a
Chailti?’ ar rí Connacht, ‘& In ac feicail In inaid a m-bid Find
ina t-shuidhe & Formaile na Fiann?’ ‘Iss ed immorro’, ar Cailte,
‘uair rogha selga na gnath-Fheinde In sliab-so, & Loch na n-Eillted,
risa raiter Loch Formaile isin tan-so, & Cluain na Damraide, risa
raiter Cell Tulach isin tan-so, & baile sin Conain Máil meic
Morna, & Ros na h-Echraide risa raiter inn Airm isin tan-so,
bail a m-bídis drong d' a echaib na Feinde, & Dún Saltrain Sálfhata,
risa raiter Cell Chaimin ar Succa, & co Moin na Fostada,
risa raiter Moin In Tachair Conneda isin tan-so, & co Carraic
ind Fhomorach, risa raiter Dún Mor isin tan-so.’ 487. Is annsin ro fhiarfaig rí Connacht do Cailti: ‘Can do Fhind
mac Cumaill?’ ‘Do Laignib’, ar Cailte. ‘Cá tuath do Laignib?’
ar In rí. ‘A h-Íb Tairrsig Laigen’, ar Cailte. ‘Ca baile
issin tuaith-sin.’ ar In rí. ‘A Glaissi Bulgain’, ar Cailte.
Ocus adubairt Cailte: ‘Find mac Cumaill, meic Threduirnn, meic
Trenmoir, meic Cairpri Garbsroin, meic Fiachach Fobric, a
Glaissi Bulgain de h-Uaib Failge.’ ‘Ocus can da máthair dono?’
ar rí Connacht. ‘Muirnne Munchaem, ingen Taidg meic Nuadat,
do Thúaith Dé Danann. Ocus rob é-sin In lam thoirberta sét
& maíni & indmusa iarthair thuaiscirt In betha, & rob é-sin in
cóiced gaiscedach Is ferr thainic ar cúl sceith & chlaidim, & ba
ferr uim thidlucud set & tuarustail ro bói d' feraib In domain, &
in tres fer Is ferr thainic a h-inis na n-Gaeidel, & In tí nar' díult
re nech riam acht co m-beth cenn ré caithem neich aicci & cossa
re h-imthecht, & nar' dech tar a ais riam arna h-aprad nech da
m-biath ina degaid ris comad eacla ra biath fair. Ocus ba h-é-seo’, ar Cailte, ‘rogha shelga a gnath-Fhéine In fhir-sin.’ 488. ‘Ocus caide anmanna na gnath-Fheinde?’ ar rí Connacht re
Cailte. ‘Ni ansa.’ 489. ‘FIND mac Cumaill In cétna fer dib’, ar Cailte, ‘& Oissin
cona ceithri macaib .i. Oscur & Oissind & Échtach & Ulach
a n-anmanna, & Raigne Rosclethan mac Find, & Caince Chorccarderg
mac Find, & Uillenn Faebur-derg mac Find, & Faelan
Feramail mac Find, & Aed Becc mac Find, & Find Mor mac Cubain
meic Murchada, rig-fhéindid Fhian Muman, & Find mac Temenain
ríg-fhéinnid na n-Deissi Muman, & Find mac Casurla ríg-fhéindid
Fiann m-Breg & Midhi, & Find mac Urgna ríg-fhéndid Chinel
Chonaill, & Find mac Fogaith, & Find mac Abratruaid, da ríg-feindig
Dal n-Araide atuaid, & Find Bán h-úa Bressail, ríg-fhéndid
h-Úa Ceinselaig, & Find Fer In Champair, ríg-fhéindid Alban,
& Goll Guban & Cas Cuailgne, da ríg-fheindid fhiann Ulad, &
tri meic Deghóic .i. Feth & Faeth & Foscud, & tri meic
Aencherda Berra .i. Glas & Ger & Guba, & Cailte mac Ronain
& a da mac .i. Faelan & Colla, & Goth Gaithe mac Ronain
(is sé no bith urchur saeigde roim cach In tan ro thacrad a rith
fein dó) & Lergan Luath a Luachair aníar (& Is sé-sin
do-beired na h-ellte d' edruth amal do-berid cach nech a ba
disli). Diarmait h-úa Duibne d' feraib Muman (arna
raibe scís cos, na luas anála, na scís maigi na taighi riam)
& Mac Lugach lonn laidir, sóer-maccáem Fhiann Eirenn & Alban,
& aidlenn gaiscid na fiannaigechta uile, & Bran Bec o Buadachain
.i. rígrechtaire Fhiann Eirenn & Alban, & Scannal h-úa
Liathain taíssech maccaem Fiann Eirenn & Alban, & Sciathbrec
mac Dathchain saer-fher cluiche Fhiann Eirenn, & Goll mac
Morna cona deichnebur ar fichit derbrathar & cona chuic cét dec
d' aen-maicne, & tri fir In chair-chi o eochair-imlib t-Shléibe Fuait
fonn-scathaig atuaid, & tri cairchi chiuil accu, & iat ica chur
a n-ucht a cheile, & ni bith duag na deccair ar nech In tan do
chluined In ceol-sin ro chanad In cairche cíuil accu.’ ‘Ocus caide
anmanna na n-óclach-sin?’ ar rí Connacht. ‘Luath & Leitmech &
Lanlaidir a n-anmanna’, ar Cailte, ‘& don gnath-Fheind iat’, ar Cailte. 490. ‘Conid iat-sin anmann na triath & na tigerna & na fer
feraind do bith ac Find, & do freslad & do biathad fá thrí h-é
cacha bliadna ina lis féin, & ro chanad In dord fiannachta.
Conid h-í-sin, a rí Connacht, In cheist ro fiarfhaigis dím.’
Ocus ro thuit-sium ar In tulaig í roibe a nellaib & í támaib
annsin, & ro bói teora lá & teora áidchi annsin gan tuailnges
aistir na imthechta a h-aithle a choicle & a chomalta. Is annsin
ro gabad longport ac ríg Connacht annsin, & do-rigned
fothrucud accu do Cailti. 492. Ocus tar a éis-sin tangadur In sluag reompo co rangadur
Clúain na n-Dam, risa raiter Cluain Imdergtha issin tan-sa, &
ro gabsat longport ann, & ro bennaig Patraic In baile. Ocus
ro fhíarfaig rí Connacht do Chailti: ‘crét 'ma tucad Cluain Dam
ár In n-inat-so, & crét 'ma tucad Clúain Imdergtha ar In cluain-seo?’ Ocus ro fhrecrais Cailte sin .i. ‘turchairthe selga fuair
Find annso, & tri catha na Féine .i. dam cacha deissi d' Fhiannaib
Eirenn & tri daim d' Fhind, & Is aire-sin tucad Cluain Dam
ar In n-inad-sin. Ocus Is uime thucad Cluain Imdergtha fair
.i. In tan ro badur Clanna Morna ac foghail ar Fhind, nír'
rathaigetar In t-inam ro badur ar a cuit & a comraind ina fiadnaissi
co tangamar-ne tri catha na Féine cor' gabsamar um inn
druim-sea umpu. Ocus adubairt Goll mac Morna:’ ‘is mor in
t-imdergad’, ar se, ‘tucsat na fir duind.’ ‘Ocus cá ferr ainm
da m-biad ar In n-inad-sa?’ ar Conan Mael mac Morna,
‘ina Cluain Imdergtha?’ ‘Conid de-sin tucad Cluain Imdergtha
uirre. Ocus a maith ní dleghmait do cheilt ar Chlaind
Morna’, ar Cailte, ‘acht tangadur ina cipe throm trén-laidir
trí lar catha na Feinde amach, & ní rainic fuiliugud na
fordergud uainde orro, & ro t-shuidemar ac na teintib annsin,
& tucad sithel ban-óir chum Find co n-uisci inti, & nighid a
gnuis & a láma aisti, & cuirid a ordain fa dét fis, & ro faillsiged
fírinde dó, & ro thairrnngair co ticfatais nóim & fireóin
andso, & adubairt:’
Rann.
Druim os loch bid ceall t-shidach
cid port rigrad ar sodain,
cadus ar Cluain Imdergtha
tiucfa re deired domain.
493. Ocus tangadar rompo na sluaig iarum co Cluain Carpait
siar a m-Breichthír, risa raiter Firchuing isin tan-so .i. carpat
Pátraic ro moid ann, & ro t-shuid naem Patraic ar In firt fótbaig
ar moidm na cuinge, & ní cían ro badur ann co facadur in
carpat da n-indsaige, & gilla óc issin charpat, & ba comderg re
corcair chaille cechtur a da gruad, ba comglas re bugha cechtar
a da roscc, & ba geal cach ball aile ina cholaind, & ba comdub
re gual In blai futairlli do bói fair, & tainic da n-indsaigid
mar-sin. ‘Ra thoillfed ort, a fhir In charpait’, ar Beineon, ‘foirithin
nóem Pátraic?’ ‘Cia siut amlaid?’ ar In gilla óc. ‘Patraic
mac Alpraind siut’, ar Beineon, ‘.i. cenn irsi & crabaid fer
n-Eirenn.’ Ocus ro eirig In gilla assin charpat, & tuc a chenn
a n-ucht Pátraic & adubairt: ‘Ní maith In carpat ré roind’,
ar se, ‘& In carpat uile do Pátraic.’ ‘Raith duit gan chomraind
& dot mac & dot' úa’, ar Pátraic, ‘& cá léo .i. thusa a
maccáim?’ ar Pátraic. ‘Dub mac Muirgissa (meic) (Tomalt)aig
misi’, ar se. ‘Is fír um’, ar Beineon, ‘is (rodub.)’ ‘Mo debroth
um’, ar Pátraic, ‘bid h-Í Raduib cháidchi (festa dot shíl)
& dot shémed tré t' umaloit.’ ‘Mo maicne-si duit-siu
eter béo & marb’, ar In gilla. ‘Ac eter’, ar Pátraic‘.i. i cind
cét bliadan oníu do béo & do marb dam-sa & do Dia co brath.’
Ocus adubairt Pátraic:
Radub caithfid mor do rath
sochaide a t-shil o so amach,
uada In tres aicme co m-buaid
i crich Connacht In mor-shluaig.
Da rabat sunn h-aithle áir
Clann Raduib co mét conaich,
acht adhlaicfer co bráth m-bán
am Fhabhur Is am Chruachan.
Fácaim-si dóib na n-inadh
búaid n-abbad Is buaid filed,
buaid tighidhís orro de
búaid céille Is buaid comairle.
Adeirim-si rib-si de
bid fír dam ind fhaistine,
ragait a fir or and or
iss ed geinfes ó Radub.
Radub
494. ‘Ocus Is cet lem’, ar Pátraic, ‘grindiugud cacha dala &
cacha caingne risa racha fer do t-shil do dénam dó, acht corub
cóir. Uair Is co grind tucais In carpat dam.’ 495. Ocus ní cian ro badur ann co facadur In carpat aile da
n-indsaigid, & da ech chutruma chom-méite fáe, & ben chro-derg
issin charpat-sin, & brat cro-derg uimpi, & delg óir issin brut,
& lann d' ór buidhe re h-étan. Ro thairl-ing assin charpat, &
tuc a cenn a n-ucht Pátraic, & ro slecht lb dó. ‘Cia tusa, a
ingen?’ ar Patraic. ‘Aiffi Derg, ingen Chonaill Chostadaig,
ingen rig Connacht mé’, ar si, ‘& mathus mainech mor-adhbul
fuil acum’, ar In ingen, ‘& da chomairli riut-sa thanac cá fer
risa fáeiub, uair Is tú aen-duine Is ferr a n-Eirind.’ ‘Ac sin
accut’, ar Patraic ‘ar do leth-laim h-é.’ ‘Cia seo amlaid?’
ar In ingen. ‘Dub mac Raduib meic Muirgissa meic Thomaltaig’,
ar Pátraic. ‘Ca tindscra ocus ca tirfhocraic fuil aici
dam-sa?’ ar In ingen. ‘Ca tindscra chuinghi ar In maccáem?’
ar Patraic. ‘Mo beith d' aen-mnái ac In fhir do-béra mé’, ar in
ingen, ‘uair ní h-oirches lem mo léicen dó.’ ‘In fáeme-si siut, a
maccáim?’ ar Pátraic. ‘Fáemaim’, ar In maccáem, ‘cach ní
adera-su rium do dénum.’ ‘Máss ed, fáe leissin ingin’, ar Pátraic,
‘& corob ria raib do clann & t' aicme, & tabair in
comaid út di.’ Ocus ro fháei-sium lé amlaid-sin tre comairli
naem Pátraic. ‘ócus gan In ferann bodesta’, bar inn ingen,
‘iss ed Is doilig ann.’ ‘ócus cáit a fuil rí Connacht?’ ar Pátraic.
‘Sunna, a náem-chleirig’, ar In rí. ‘Ferann do thabairt
dam don dis-seo’, ar Pátraic, ‘neoch tuc a comairle dam-sa.’
‘Rachaid um’, ar In rí, ‘in tricha cét Is dual dó féin do fhleisc
lama do beith occa araen.’ Ocus ro scarsat ris amlaid-sin. 496. Is annsin tangadur In sluag siar rompo co Bernnaid na
Con ind aidchi-sin, & iss é ba rí ar In tír annsin, Tigernach
mac Cuind Chumachtaig. Ocus at-chuala In sluag-sin da indsaighe,
& ro gab doichell & díbé h-é, & ro fhácaib a thír & a thalmain,
& do-chuaid ar theiched ríg Connacht & Patraic. Ocus ro chuala
Patraic sin & adubairt: ‘M' itgé-si ré Dia’, ar Pátraic, ‘corub
forlamus airechta aile bias foraib tré bithu.’ Ocus ro t-shuidhestar
in sluag for da raith ro bói ann, & leth In t-shluaig im cech
raith dib. 497. Is annsin ro fhiarfaig rí Connacht do Cailti: ‘crét In da
raith-seo ar atámait?’ ‘Da óclach grada d' Fhind mac Cumaill
ro badur intib-sin .i. Conall Coscurach & Cobthach Cas, da
mac rig Cheinéil Chonaill atuaid .i. da churaid & da chath-milid
& da chliath berrnaig chét iat. Ocus ro badur bidbaid bunaid accu-sin a n-Eirinn .i. Clanna Morna, & rob é adhbur a m-bidbanais
.i. selg t-Shleibe Gam do-rigned ac Find & ac Fiannaib Eirenn,
& Is annsin do-rala Conan Mael mac Morna ar aen-sheilg risna
feraib In la-sin .i. mell-galach muintire eissium, & trotach
(airecht)a & deabthach laithrech, & nir' t-shir cóir ar duine (riam,
& tuc) a mallacht don duine do-berad cóir dó, & tri mallachtain
Chonain Mail fuaradar Clann Morna uile bas & aided. Ocus
ro duisced dam im-discir alltaide doib annsin, & ro
diubraic Conan a t-shleg dó, & ro diubraigedar da mac rig Chineil
Chonaill a dá sleig dó, co tarladur ina crois trít, & adubairt
Conan:’ ‘Léicid uaib In fiad, a fhiru’, ol se. ‘Ní léicfium’, ol na
fir. ‘Ní mó ro marbuir-si h-é’, ar Conan, ‘annu-ssa, & Is mé ro
cét-goin h-é.’ ‘Dar ar m-breithir ám’, ar na firu, ‘acht gé ro loitis
ní leicfither duit, & do-béram breth Find duit’, ar siat. Ocus
ro frecair Conan co h-esccainti sin: ‘Mallacht ar In tí do-ber cóir
dam’, ar se, ‘& ní thiber féin do neoch h-í.’ Ocus tócbais
Conall In laim, & tuc buille dó do crann na sleighe bói ina
láim do Chonan, gur fhacaib com-remur craind na sleige do chnoc
& do chomarta fair. Ocus tangadur tiugh na Féinde eturru, &
do-rigned etrain eturru mar sin. 498. Cid tra acht fala na achmusan ní thuc Conan de-sin nó co
n-deachadur Clann Morna ar foghail & ar dibeirg ar Fhind, & ro
badur meic Morna ac marbad a dalta & aessa grada Find, &
tangadur, ar Cailte co Forba na Fer, risa raiter Lenna In Baili
isin tan-so. 499. Is annsin adubairt Conan re Goll: ‘in fetrais, a ríg-fhéindid,
a Guill, builli do chrann t-shleige do thabairt do mac rig Chineil
Chonaill dam-sa ac seilg th-Shleibe Gam, & Is áil lem-sa dul
da dighail-sin orro anocht.’ ‘Dar ar m-breithir ám’, ar Goll,
‘ní h-é ar cara budh ail lind do thachar riu, uair Is grithugud
áil aen-muice leo.’ ‘Rachat-sa ceithri cét óclach da n-indsaigid’,
ar Conan. Ocus do eirgedar da mac brathar dó leis, Taman &
Tren a n-anmanna, & do-riachtadur na ceithri cét óclach sin
d' indsaighid In baile-sea i m-medon láe do ló. ‘Ocus do eirgedur-som ceithri cét aile da n-indsaighi’, ar Cailte, ‘& atorchair Trén
& Taman lé da mac rig Cheneil Chonaill fa chétóir. Cid tra
acht fer indisti scél na thuillti tuarustail ní thernó assin acht
Conan 'na aenur, & iris a sceith imma braigit, & rainic reime
conici In n-inad i r-rabadar a braithri.’ 500. ‘Olc In turus-sin, a Chonain’, ar na braithri-so. ‘Ro
thuitsemar-ne treomut-sa’, ar siat, ‘& ro thuit-setar da mac ar
m-brathar & na ceithri cét fer do-chuaid let.’ ‘Ocus ro cuired
na h-ocht cét óclach sin’, ar Cailte, ‘fo thalmain annso, & ro
tócbad a lia ossa lighi, & ro scríbadh a n-ainm oghaim ind.’
Ocus adubairt Cailte:
Raith Conaill Is Chobthaig Chais
atait fan tulaig tonn-glais,
atáit ann o sin ille
isin Chnuc 'na com-naide.
Fertan Ailbi ocus Etain
i cind Atha Imeacail,
fuaradur bás leor truaige
do galur uilc aen-uaire.
Mor cath, mor congal, mor tres
mor sluag do-rignes d' aimles,
as bristi mo chraide am chlí
ac faicsin na ratha at-chí. Raith.
‘IS mor In fis & In fír-eolus-sin ra indsis duind, a Chailti’,
ar rí Connacht.
Topur Patraic. 502. Ocus tangadur In sluag uile reompo, & Pátraic maraen
ríu, co Muine na n-Ammaite siar, risa raiter Tipra Pátraic isin
tan-so, & do-riacht rí In tíre d' indsaigi Pátraic .i. Conn Cumachtach
a chom-ainm. ‘Ocus indis duind cid ima n-abar Muine
na n-Ammaite ris-seo’, ar Cailte‘.i. Nonbur ban ro bói ac ammaidecht,
& ní léicdis ben na fer uaithib gan mar-bad, & ré ré
fichet bliadan doib ic falmugud ind orba & ind feraind amlaid-sin. Ocus adubairt Conn Cumachtach re Pátraic:’ ‘Maith, a
m' anam, a naem-chleirig, dingaib dind na h-amaiti & na h-aincisi
atá ac milliud In tíri & In tal-man.’ 503. Is annsin adubairt Pátraic: ‘Caide’, ar se, ‘mac na trath?’
‘Sunna, a naem-chleirig’, ar se. ‘Feg let In fuil uisci i comfhochraib
duind.’ ‘Ní fheicim ann h-é’, ar In mac ecalsa. Is annsin
tócbais Pátraic In laim, & sáidhis In trostan fa chomair in
talman, gur' moidh In loch-topur glainide asin talmain. Ocus ro
bennaig Pátraic In t-uisci, & adubairt:
IN t-uisci acaind abus
ar Patraic gan imarbus,
bid ordraic íc cách ule
in topur án ainglide.
504. ‘IS cet lium-sa’, ar Pátraic, ‘corab coimde re teora
la & re teora aidchi do cach aen ibius ní de, & cach aincis tar a
racha a furtacht & a fóirithin dó.’ 505. Ocus ní cian ro badur ann co facadur na náe n-amaiti
duba duaibsecha sin da n-indsaighi, & damad gnáth marb a
talmain do eirge do-berdais na h-eigmi do-nithi umpu do cach
thaib díb. Ocus gabais Pátraic In t-uisci bennaichthi, & crathais
arna h-amaidib h-é, & ro theichset uad co rangadur Inis Guil,
risa raiter Inis na Scriine, ar Findloch Cera. Conid annsin
ro cualadur In gul fa deired uaithib, & ro t-shuidedur In sluag
'arsin ar In firt fótbaig, & adubairt rí Connacht annsin: ‘Is
tafann deig-cleirig tucais arna dem-naib, a chleirig’, ar se. 506. Ocus Is annsin adubairt Cailte re Pátraic: ‘In fetrais, a
naem-chleirig, soithfir dom riachtain-sea i cath buidnech Beindi
h-Etair thair?’ ‘Cá soithfir sin alé?’ ar Pátraic. ‘Mane mac
rig Lochlann ro bói sleg neimnech aici, & ní therna duine di
riam gan éc nó gan beith ainbech acht co n-gontái di h-é, & ro
badur cét laech lan-chalma a comrac rim-sa issin cath’, ar
Cailte, ‘& ro badhusa cind comraic riu-som, & ro diubraic Mane
mac rig Lochlann misi gan rathugud dam ar lar In chatha, &
ní fhetar-sa can assar' diubraiced dam h-í, acht at-chuala a fothrum
& a fidhrén na sleige dom indsaigid’, ar Cailte, ‘& ro thócbus in
sciath suas do chomét mo chind & mo chuirp, & nír' fhoir sin ní
dam-sa, uair tís do-rala In t-shleg im' orcain & im' thairb-fheith
mo choissi, co ro fhacaib In t-shleg a neim issin chois, & ní fhetaim-si
gan dul d' iarraid furtachta & fhoirithnech.’ ‘Cia h-airm arb'
áil let dul?’ ar Patraic. ‘Co h-Aed Minbrecc Essa Ruaid bothuaid’,
ar Cailte, ‘& ban-cheile atá aicci .i. Bé Bind ingen Elcmair
in Brogha, & Is aicci atá deoch leighis & ícce Túaithe Dé
Danann, & Is aicci atá In neoch mairis do fhleid Gaibnenn, &
is sí dáilis doib h-í, & do bo gairit m' eolus & mo t-shligi da maired
Find mac Cumaill & Oissin & Diarmaid & Oscur.’ Ocus adubairt
in láid ann:
Eólus dam astír bothuaid.
co h-Es Moduirnn In mor-sluaig,
do leighis mo choissi de
comad faidi-te m' uidhe.
IS missi Cailti craide
aen-mac Eithne Míngile,
is mor-sluag tucus a n-glas
rob aithnid dam óclachus.
Uch gan Oissin Is gan Fhind
is gan Diarmait mebair lim,
is gan Oscur miadach mas
comad gairdi-te m' eolas.
Eolus.
507. ‘Ocus cáid a fuil Cas Corach mac Cáincinde?’ ar Cailte.
‘Sunn, a m' anum’, ar Cas Corach. ‘Eirig & tócaib do thimpan
ort co n-dernum imthecht.’ Ocus ro eirgetar, & ro gabad
pater umpu, & adubairt Pátraic re Cailte: ‘Atá dal fer n-Eirenn
i cind bliadna co Temraig, & tar-sa ann inar comdáil-ne & h-í
comdail fer n-Eirenn co n-innisi tú ní dot mod-gnimradaib gaiscid
fein & do gnimradaib Find meic Cumaill & Fian Érenn.
Ocus faemais Cailte sin & adubairt:’ ‘Cach ní aderussa
rium do-gen-sa h-é’, ar Cailte. ‘Cubaid duit-siu’, ar Pátraic, ‘a
rád-sin, uair Is inmuin grádach lem-sa thú.’ Ocus timnais
Cailte ceilebrad do Pátraic & do ríg Connacht annsin & don
t-shluag uili, & do-lodur rompo co Síd Droma Nemed, risa raiter
Síd Duma issin tan-sa, i l-Luighnib Connacht. Ocus mar rángadur
co faichthe In t-shída & at-conncadur In t-aen-maccam, & brat
uaine uimme, & delg óir ann, & mind óir uass a chind, & ba
ceol bind In ní ro chanad, & tainic Cas Corach mac Cáincinde
& tairbiris teora póc dó. ‘Caide adhbur bur caradraid, uair
nirb' aichnidh duind anallana h-é?’ bar Cailte. ‘Atá adhbur
acaind’, bar In maccaem, ‘inann mathair duind araen.’ ‘Ocus
cá h-ainm thussa, a maccáim?’ ar Cailte. ‘Fer Maissi
mac Eogabail m' ainm-si’, ar In maccaem. ‘Dar lind ní forainm
duit’, ar Cailte, ‘uait Is leor do mais-sige.’ ‘Ocus ticid issin síd
anunn’, ar In maccáem. ‘Ní rechur’, ar Cailte, ‘nach tucthar
a aithfir fort-su nó co cetaigi do lucht In t-shída.’ Ocus tainic in
maccaem anunn, & ráidis do Fhergus Fholt-find mac In Daghda
sin. ‘Eirig-siu ara cenn’, ar siat, ‘& tuc let isin síd iat, uair
ní chualamar i com-ré ris mac óclaig bod fherr inás Cailte.’ 14
‘Ocus tucad issin síd iat, & ro freslad co maith do cach ní is
ferr do bói accu iat, & ro badur re h-ed na h-aidhchi-sin ann.’
‘Ocus a maith, a m' anam, a Chailti’, ar Fergus mac In Dagda,
‘ata dornn-chor claidim accum, & Is ail lem a chorugud duit-siu,
uair ro opsat Túath Dé Danann a chorugud.’ ‘Tabar am
laim-si h-é,’ ar Cailte, & tucad In claidim dó, & ro bói re h-ed
in choem-laithe cháidchi 'cá chorugud, & tairnic dó a n-deired
in láe h-é, & tuc In claidem i l-laim Fergusa 'arna dénum. 508. ‘Ocus In fitir tusa, a m' anam, a Chailti, adhbur bunaid
lesaigthi In claidim-sin acainde?’ ar Fergus. ‘Ní fetar um’, ar
Cailte. ‘Óclach atá a m-bidbanus re Túaith Dé Danann re fada
d' aimsir .i. Garb mac Tairb rí Lochlann atuaid, & Eolus & a
brathair, & teccaid cach tres bliadain, & coblach mor léo dar
n-indsaighid, & Is amlaid thecaid & ban-gaisccedach accu .i. Bé
Dreccain ingen Iruaith a h-ainm, & ní bi diamair dí a síd do
t-shidaib Túaithe Dé Danann, & ben doilbthi dráidechta ro oil h-í,
& Is aire-sin ná bi a síd do sídaib Túaithe Dé Danann
ní nach roich lé do breith eistib-sin do t-shétaib & do
máinib & do indmusaib léna h-eolus, co tabair-sí sluag & sochaide
co lár cacha sída do t-shidaib Túaithe Dé Danann da n-argain
& da n-inrad. Ocus ac-seo sleg it laim’, ar se, ‘& déna
a indsma fa comair na ban-gaiscedaigi-sin.’ Ocus do-rat In t-shleg
ina láim, & do indsma Cailte h-í. ‘Ocus acseo’, ar se, ‘fagha
fogablach it laim, & déna a indsma fa chomair In tres fer dib-sin.’
Ocus tuc In crann ina laim, & ro moidh ina h-indsma, &
tucad secht craind dó, & ro moidhset 'na n-indsma, & In t-ochtmad
crann tucad 'na laim ro indsmustar co trebair daingen h-é.
‘Ocus mo-genur’, ar-se Fergus, ‘do gebad carait do gébad do
laim In triur fa n-dernad comair na h-airm-sin do tuitim léo.’
‘Ocus ca h-anmanna na h-airm-seo?’ ar Cailte. ‘Cró Cosccur ainm in
chlaidim’, ar Fergus, ‘& Ben Bodbda ainm na sleige, & Deogh Bais
ainm ind fhagha.’ ‘Ro bói a n-dán dam-sa’, ar Cailte, ‘echt
do denam damad buidech fir Eirenn & Alban & Túath Dé
Danann, & ní derna-sa as m' óici sin, & cá fis nach aníu atá a
n-dán dam-sa sin do denam?’ 509. ‘Cia thoitis don chlaidim?’ ar Cas Corach mac Cáincinde.
‘In ban-gaiscidach’, ar Fergus. ‘Cia thoitis don fhagha?’ ar
Fer Maissi mac Eogabail. ‘leith-rí In domain, nó leith-rí
Lochlann, nó leith-ri Eirenn’, ar Fergus mac In Dagda. ‘Ocus
cia toites do t-shleig?’ ar Cailte. ‘Garb mac Tairb, rí Lochlann.
Atá a tairrngaire ic Túaith Dé Danann do thoitim di’, ar
Fergus. ‘ócus leic im laim-sea In t-shleg’, ar Cailte. 510. Ocus ro badur ann mar sin re teora lá & re teora áidche
ina degaid-sin, & ro thimnadar ceilebrad do lucht In t-shida, &
tucsat léo na h-airm-sin, & tainic Fer Maissi mac Eogabail léo,
.i. dalta Fergusa, & tangadur rompo co h-Es na n-Én, risa raiter
Es Dara issin tan-sa, & do Droichet na Non-bor, risi raiter Droichet
Martra isin tan-sa, & do Druim Derg na Feinde
bothuaid, risa raiter Druim Cliab issin tan-sa, & tar
Ath Daim Glais, & do Chailli In Chos-numa, risa raiter Cell
m-Buadnatan, & do Lighi In Fheindida, In bail ar' marb In mucc
doilfi dráidechta Diarmait h-úa Duibne, & i Mag Céitne Meic
Allguba bothuaid, In bail i tabhartha a cáin do fhine Fomorach
ó feraib Eirenn .i. ó Thuathaib Dé Danann, & do Choisceim
Essa Ruaid anuas, & d' Ard na Macraide bail a n-dendais macraid
Túaithe Dé Danann a n-immain. Badar a n-dorus In t-shída
.i. Aed Essa Ruaid & Ilbrec Essa Ruaid. Ocus ro ferad faeilti
gan meing, gan mebail re Cailte accu.
‘Is tairissi lind ind fhaeilti-sin’, ar Cailte. Ocus Is annsin
tainic Bé Bhind ingen Elccmair In Broga amach cona tri .l.
find-ban uimpi, & ro t-shuidh ar firt fótbaig, & tairbiris teora
póc co dil & co dichra do cechtar de dib .i. do Chas Chorach
mac Cáincinde & do Fhir Maissi mac Eoghabail, & ro fersat
lucht In t-shída faeilti re Cailti & riu-sum. Ocus adubradur:
‘Olcc In caradrad duib In bail a cluinfed sib mor-éicen orainde
gan tuidecht dár fóirithin.’ ‘Ní re h-engnam ro h-ailed mé féin’, ar
Cas Corach mac Cáincinde, ‘acht ind uair bud chóir nó budh ail
duib-si m' eladhu do dénam duib do-genaind h-í.’ ‘Ní ré gaisced
atámaid anallana etir’, ar Fer Maissi mac Eogabail, ‘ocus do-génam
cungnum lib-si ind uair ricfaidthi a les.’ Ocus Is annsin
ro indis Cailte a thoisc & a thurus do lucht In t-shídha. ‘Do-gentar
do leighis acainde co maith’, ar siat. Ocus tangadur
anunn issin síd 'arsin, & ra badur ann re téora lá & re teora
áidchi ac ól & ac aibnius. 512. Ocus In fer thainic co dorus In t-shída adubairt co raibe in
cuan lan do longaib & do lú-barccaib amuich, & co tangadur
sluagh mor-adhbul ar In tráig suas. Ocus Is gan áirim sin,
adubairt Cailte:
IS é lín tainic ille
míle long co h-esmaire,
tangadar co cenn trachta
seirrgind ocus sith-barcca.
513. ‘Maith, m' anum, a ríg-fhéindid, a Chailti’, ar siat, ‘cid as
chóir duind do dénam?’ ‘Comha t-shída as chóir duib d' iarraid
orro’, ar Cailte, ‘nóco n-dernad Túath Dé Danann tinol &
toichestal.’ Ocus do-rónad mar-sin. Ocus ro thinoladur Túath
Dé Danann co rabadur da cath déc ar faichthe In t-shida 'arnamairech.
Ocus do-riachtadur techta ón loingis da n-indsaighi,
& adubradur: ‘Tabrad Túath Dé Danann braigde duind’, ar
siat re feraib Eirenn. ‘Ocus cindus do-gentar sút, a Chailti?’
ar lucht In t-shida & ar maithi Tuaithe Dé Danann. ‘Denam in
da chath déc so atámait co cenn na trága da fechain’, ar
Cailte. Ocus tangadur rompo marsin In da cath déc sin, &
adubairt Cailte: ‘In fuil carpat cucht-glinde ac nech accaib?’ ar
Cailte. ‘Atá accum-sa’, ar Midhir Mongbuide mac In Daghda.
Ocus tucad chucu h-é, & do-chuaid Cailte issin carpat, & tucad
in t-shleg dó .i. Ben Bodba, & do chóirgetar na h-allmuraig ámdabhach
do sciathaib ina timchell, & Is annsin tuc-sam a glun
clé rissin carpat & tuc a chorr-mér gais-cid i suainem na sleighe,
& do-rat urchor do ríg Lochlann, co tarrla In t-shleg co dírech
chuice, cor' daer-briss a druim ar dó ann, & ro thoit In rí ar
lár a t-shluaig, & ro scarasdur anum re corp dó mar sin. Ocus
adubairt Cailte:
IN Garb ro marbad ar tus
a mesc a t-shluáig 'na remtus,
ro marb Cailte cona neim
d' urchuir aindisc rop engbaid.
514. Ocus ro thócbadur a muinter léo h-é ina luing 'arsin, &
adubradur In sluag: ‘as mor In gnim do-rinde In duine’, ar siat,
‘.i. In nech as ferr do bói ar In domun do marbad d' aen-urchor.’
Conid Traig In Gairb ainm na trága da éis. 515. Is annsin adubairt In ban-gaiscidach rissin sluag:
‘Eirgid-si In bur longaib’, ar si, ‘& biat-sa re h-aghaid Túaithe
Dé Danann. Ocus Is annsin ro fhiarfaig Cas Corach mac Caincinde
do Thúaith Dé Danann:’ ‘In fuil sciath catat com-daingen
acaib dam-sa?’ ar se. ‘Atá accum-sa’, ar se Donn mac Midhir.
‘Tabhair dam-sa am' laim h-é’, ar Cas Corach. Ocus tucad in
sciath dó-sum, & ro gabusdar h-é, & tuc In claidim ina laim
leis, & tainic reime mara raibi In ban-gaiscedach ac foraire &
ac forcoimet a loingsi. ‘Maith, a m' anum, a maccaim’, ar sí
‘crét tú féin?’ ‘Do comrac riut-sa thanac’, ar se. ‘Gusaníu
riam’, ar In ban-gaiscedach, ‘nir' comrac duine nó deissi missi’,
ar sí, ‘& ba minci lem m' ecla ar cath croda cutruma; & tusa,
a maccáim, Is becht nach fuarais inadh issin doman
in trath tangais do comrac rium-sa.’ Ocus Is annsin ro
chomraicetar co fuilech fobartach fír-gnimach indus co tuc cechtar
díb .xxx. crecht n-ághmur n-in-othrais ar a cheile. Ocus táinic
maccaem ina timchell co tric & co tindisnach ic á h-airlech, &
tarraid béim baegail tar bile In sceith furri, cor' ben a cenn di,
& tuc leis h-é d' indsaighi Túaithe Dé Danann. Ocus adubairt
Cailte:
Rann.
Ro marb Cas Corach na cét
in n-ingin, ní h-imarbrég,
ro fhagaib h-í ar In tráig
is cubur ina comdáil.
516. Ocus adubradar sluag Lochland: ‘Is mor In gnim do-rinde
in maccaem’, ar siat, ‘.i. In trén ro bói acaind, & ro dingbad
cach éicen dind, do marbad inar fiadnaissi.’ 517. Ocus Is annsin ro rígsat In loinges-sin Eolus
derbrathair In rig, & tucsatar ardrigi dó, & tangadur a tír do
fhogra catha ar Túaith Dé Danann. ‘do-bérum In cath’, arsi
Túath Dé Danann, ‘uair Is ussa 'sa chach lind cath do thabairt
dóib.’ 518. Ocus Is annsin ad-racht Fer Maisi mac Eogabail mochtrath
do ló resiu do éirig nech don t-shluag, & ro gab In fhagha fogablach
ina láim, & Is uime adertha ‘fagha fogablach’ ris .i. cóic
gabla no bith ar cach táeb de, & corrana ar cach taeb díb-sin
co tescfad cach corran díb finda a n-aghaid In t-shrotha. ‘Ocus a
mo déé’, ar In maccáem, ‘ca delb duine Eolus?’ ‘Óclach is
cruthaige & Is ferr delb d' feraib In domain’, ar In fer ro bói
ina fharradh. ‘Na h-eirig a n-imcian úaim etir’, ar In maccaem,
‘acht bí ac munad eolais dam.’ 519. Ocus Is annsin ro gabusdur Eolus a chath-erred comraic &
comlaind uime, & ro gab a arm-gaiscced ina laim, & tainic ar
sceimel-bord na luinge amach. ‘Ac siut, a maccáem’, ar se, ‘in
fer 'gá rabais d' iarraid orum do munad duit, & In mind óir fá
cenn, & In sciath cro-derg fair, & In t-étach engach uaine uime.
Ocus Is annsin tuc-som a chos re tacca na talman, & tuc a
mér a súainim ind fhagha, & tuc urchur dó co tarla a m-bili in
sceith co ráinic trít & cor' daer-bris a druim ar dó ann, & cor'
chuir a chraide ina dub-lia fhola tar a bél amach, & cor' gab
rind ind fhagha bord na luinge trithi. Ocus adubairt Cailte:’
Rann.
Ro thoit lé mac na maissi
Eolus ba lán-chaem taissi,
cor' fhacaib h-é ar In tuind
i l-leapaid ind-uair étruim.
IS é-sin scél na trága
cip é no beth 'gá ráda,
esbaid In t-shluaig táinic thuaid
a Lochlaind co méit mor-uaill.
520. Ocus dala In t-shluaig assa h-aithli-sin, ó 'tchonncadur in
triur-sin do thuitim, adubradur nach tibhradais cath do Thúaith
Dé Danann, & ro imthigedar da tír féin. Ocus adubairt Cailte:
Is faeilid lucht In t-shída
dar lind ní conair chissa,
ar tiachtain dóib 'sa cath cas
gan esbaid, gan imurbas.
Ocus ro h-urdraiced fó Eirinn In triur-sin do thoitim, &
ba h-amra le Túaith Dé Danann & lé feraib Eirenn
uili In gnim-sin .i. In drem ticed cach sechtmad bliadain da
n-argain & da n-indrad a toitim leissin triur-sin. 522. ‘Ocus caid a fuil Eogan fáid?’ ar Cailte. ‘Sunna’, ar
Eogan. ‘Faghaib a fhis & a fhir-eolus dam-sa mo t-shaegal, uair is
crot-ball senórach mé & deired aissi dam.’
Cailte cecinit:
Abbair rium, a Eogain fáid
taccair re Cailte don raith,
cid atá dom t-shaegul cert
cá fat biu-ssa ar toirimthecht?
Eogan cecinit.
Secht m-bliadna déc ón ló aníu
duit, a Chailti co cáem-chlú,
co taethais ic Lind Temrach
cid doccair leis-sin teglach.
523. ‘Ad-rae buaid & bennacht, a Eogain’, ar Cailte: ‘is inunn
in fhaistine-sin & In fhaistine do-rinde mo thriath & mo thigerna
& m' oide cáem carthanach dam-sa .i. Find.’ ‘Ca saegal’, ar
siat, ‘adeir Eógan fáid do beith accut?’ ‘Secht m-bliadna déc’,
ar Cailte. ‘Bid fír sin’, ar siat, ‘uair ní dubairt-sium saegal do
beith riam ac nech nach ticfad dó-sin, & do bói ic á indissin
re mor do bliadnaib In triur út do thoitim lib-si dona h-armaib-sin.’ Ocus adubairt Cailte:
Rann
Adeirim-si rib roime
bid fír dam ind fhaistine,
is ní cheiliub ar In sluag
a canaim re h-Eogan rúad.
524. ‘Ocus maith ám, a lucht In t-shida! In toisc risa tanac-sa da bur
n-indsaigi: dentar mo leighis & mo lessugud bodesta’, ar Cailte, ‘&
tucus lóg mo leighis duib, & In socur Is mó do-rigned duib riam
is misi do-rigne duib h-é.’ ‘Is fír am a dénam duit’, ar siat, ‘&
do-gentar linde sódh crotha duit’, ar siat, ‘co rabais fa luth &
fá lán-choibled, & sóer-macanacht Túaithe Dé Danann duit leis-sin.’ ‘Truag dono sin’, ar Cailte, ‘& missi do gabail deilbe
druidechta umum. Ní géb acht In delb tuc mo Déntaid & mo
Dúilem & In fír-Dia for-orda dam, & iris chreidme & crabaid in
Táilgind In tí tarrus a n-Eirinn.’ Ocus adubradur Túath Dé
Danann: ‘Guth fír-laich & fír-gaiscid sin!’ ar siat, ‘& Is maith in
ní ráidi, & cairde iarrmait umut leighis’, ar siat. ‘Crét adhbur
na cairde?’ ar Cailte. ‘.i. tri fiaich tecait chuccaind atuaid
cacha bliadna, & ind uair bid macraid In t-shida oc imain toirnit
ar In macraid & berid fer cacha fiaich leo díb.’ Ocus adubairt
Ilbrecc:
Rann.
An triar theccaid don t-sháile
adhaig t-shamna bha báire,
is berait triar don fhaichthi
in triar uathmur anaichne.
‘Ocus adhbur do cairde sin, a Cailti’, ar lucht In t-shida. 525. Ocus ro badur ann ré h-edh na h-aidchi-sin co tainic lá
cona lán-shoillsi arnamairech. Is annsin ro éirgedur Túath Dé
Danann i fiadnaissi na h-immana, & tucad fidchell cacha seissir
dóib, & branndub cacha cúicfhir, & timpan cacha fichet, & cruit
cacha céit ic a seinm acco, & cuislenna féighe forbartacha cacha
nonbair. 526. Ocus issin n-uair-sin at-conncadur na tri fiaich a fudomain
in mara atuaid, cor' turrnsatar In m-bile m-búada do bói ar in
faichthe mar a ticdis riam roime, & ro léicset tri screcha
doilgi duaibseacha eistib, & da mad gnath mairb a tal-main nó
fuilt do chennaib dáine do-berdais na tri screcha-sin cor' mesc-buaidhirset
in sluag uile. Ocus do gabusdur Cas Corach mac
Cáincinde fer d' feraib na fidchle, & tucusdur urchur d' én díb,
co tarrla ina bel & ina braigit, & cor' marb d' aen-urchur h-é.
Ocus ro diubraic Fer Maissi mac Eogabail urchur d' én aile, & ba
h-ed In cétna dó. Ocus do diubraig Cailte urchur don tres
h-én, co rus-marb fan cuma cétna. Ocus adubairt Cailte:
Rann.
Cas Corach Is Fer Maissi
marbsat da én ingaissi,
ro marb Cailte, Is ceird lamaig
in tres én i folámaig.
527. Ocus fuaradur na h-eoin bás léo amlaid-sin, & adubairt
Cailte: ‘atorcradur na h-éoin tra, & déntar mo leighis
bodesta.’ Ocus adubradur lucht In t-shída: ‘In fetrais, a Cailti,
glifit mór i l-lenmain Túaithe Dé Danann fada anois?’ ‘Ca glifit
sin?’ ar Cailte. ‘tri meic rig Ulad atuaid .i. Conn & Congal
& Colla atait ac fogail forro.’ Cailte cecinit:
Conn Is Congal Is Colla
ní h-inmain triar cutruma,
sirit mor n-ard Is n-achad
ac digail a sen-athar.
Teccait sunn cacha bliadna
ní do choimet ar riagla,
is marbthar triar uainde ann
nocho n-é In comrac comthenn.
Adeirim-si rib reime
bid fír dam ind fhaistine,
is siat-sin muirfither ann
meic ríg Ulad nach imgann.
Conn.
528. ‘Ocus tecait In triar-sin chuccaind cacha bliadna’, ar Ilbrecc,
‘d' iarraid éiricce Echach Mundeirg ríg Ulad a sen-athar ro
marbsat Túath Dé Danann i cath Traga Baili thuaid, & sirit
comrac trír cacha sída a n-Eirinn cacha bliadna, & ní bá comthenn
in comrac ruc sin’, ar Ilbrec, ‘uair In triur téighed
uainde issin comrac ro marbtha iat, & térnaid In triar brathar
as; & do lucht In t-shída-so roiches isin bliadain-seo comrac do
denam ríu.’ 529. Ocus Is ann ro bói dís mac rig Ulad In tan-sin a m-Bennaib
Boirchi í cuicid Ulad thair a h-aithle fhogla & díbeirge
ar Túaith Dé Danann cacha bliadna. Is annsin adubairt mac
dib: ‘Cá síd Is lind a m-bliadna d' indsaigit?’ ‘Síd Ilbricc Essa
Ruaid’, ar na braithri. ‘Atá óclach do muintir Fhind meic
Cumaill annsa t-shid-sin’, ar fer dib, ‘& dís maccaem ina
farrad, & do bo iumgaibthi cach n-ágh & cach n-eislind
dóib, & adéraid-sin da n-dernam-ne imgabail In t-shída is
ara n-agh & ara n-eislind féin do-genamais.’ Ocus ro badur
and ind áidchi-sin, & ro daingnigetar a n-airm & a n-il-fhaebair,
& ro riachtadur co moch arnamairech co h-Es Ruaid
meic Moduirnd, & tangadur lucht In t-shída amach, & táinic
Cailte léo & a dias maccaem maraen ris ar In faichthi féraig.
‘Ocus ind iat-siut’, ar Cailte, ‘in triarthic da bur n-indsaighid
si.’ ‘Is siat co deimin’, ar iat-sum. ‘Is maith delb & tuaruscbail
na fer’, ar Cailte, & adubairt:
Conn Is Congal Is Colla
álaind triaris cháem comma,
gabait siat uaind cert Is cóir
sú com-raicem a chétoir.
530. ‘Cred fuil agut-sa duind a cend ceirt, a m' anum, a Chailti?’
Ocus adubairt:
Crét fil acaib a cenn chirt
a Chailti ocus a Ilbricc,
crét ordaigis duind In sluag
uair atámait 'gá imluad.
‘Ocus ca fhat atáthi a comrac re Túaith Dé Danann?’ ar
Cailte. ‘Atámait cét bliadan,’ bar iat-som, ‘& marbmaid tríur
cacha bliadna díb.’ ‘Má do-nithí’, ar Cailte, ‘do dighlabair
fá thrí bar sen-athair forro, & Is sibh atá ar In n-écoir, & da
comraicem a m-bliadna’, ar Cailte, ‘is sib-si thoitfes ann, uair is
sib atá ar In écoir.’ ‘do-beraim-ne coma dáib’, ar Ilbrecc, ‘as
cach t-shíd a n-Eirinn .i. fiche uingi d' ór & fiche uingi d' airget,
& cach do thabairt slána da cheile.’ Ocus adubairt Ilbrec:
Rann.
Fiche uinge gacha sída
don triar churad com-gnima,
a beith dáib tar cenn tachar
a n-díghail bur sen-athar.
532. ‘Gébmait sin’, ar siat, & tucad dóib-sin, & ro imthigetar,
& rucsat léo ind eiric-sin a senathar. 533. Is i-sin aes & uair tangadar tri h-eillti ruaga ro-caema
a (eo)car-imlib Sleibi Fuait fonn-chosaigh atuaid co faithci in
t-sída-sa. Geltsat an fér co grian & co grindell co lecaib loma.
Ilbrecc cecinit:
Tegait tri h-eilti móela
rúagha remra ro-caema,
ocus geltaid an faithchi
nach fáchait dil aen-graifne.
534. ‘Créd sut iter?’ ar Cailti. ‘tri h-eillti tecait cecha bliadna
cugaind, & ní faccait ní ar In faithci-sin amuig gan ithe co
grian & co grindell.’ Is annsin ro dibraicedar tri clocha dibraicthi
ro bí ina fiadhnaisi riu & torcradar na tri h-eillti-sin leo. ‘Berid buaid & bennachtain’, ar siat, ‘as maith an
gnim do-rindebar’.] ‘Mo leighis-sa do denam bodesta’, ar Cailte, ‘uair Is mithig
lem h-é.’ ‘Cáit a fuil Bé Bind ingen Elcmair?’ ar Ilbrecc. ‘Sunna’,
ar In ingen. ‘Maith, m' anum, a ingen’, ar se, ‘beir let
mac Ronain i cúil-tech diamair, & dentar a leighis & a lessugud
co maith, uair ro dingaib se fogail & dibeirg do Thúaith
Dé Danann & do feraib Eirenn, & dénad Cas Corach mac
Cáincinde céol & airfided dó & Fer Maissi mac Eogabail ic foraire
& ic forcomét & ic frithoilem dó.’ 535. Ocus tainic Bé Bind ingen Elcmair roimpi a tech na n-arm,
& a da mac maraen ria, & do-rigned lepaid luchair
leighis do Chailti acco isin tigh-sin, & tucad loing-shithel bán-óir
chum na h-ingine & a lán d' uisci inti, & tucastar lath-amar
glaine da h-indsaigid, & do chuir na lossa ind, & ro minaig iat
ar In uisci, & tuc In t-shithal i l-laim Chailti, & ibhis digh móir
aisti, & 'ar n-ól na dighi dó ro scéestar sceith úainidhe. ‘A
ingen’, ar Cailte, ‘crét In baramail fuil accut di-sin?’ ‘Gaeithe
cró na n-es & na n-abhann & na n-indber & na selg mochthrath,
do-nithea-sa sin’, ar sí. ‘& ibh digh aile’, ar In ingen. Ocus ibhis
Cailte, & scéis arís cró-bainde sceithe ruaide. ‘Ocus cret In sceith-sin, a ingen?’ ar Cailte. ‘Cró-lindti neime na sleg & na faebur
tucad ort isna cathaib & isna comraicib i r-rabais riam.’ Ocus
ibhidh digh aile aisti, & sceithid-sium sceith círdub. ‘Cá baramail
do-beri di-sin?’ ar Cailte. ‘Cumha do choicle & do
chomalta & do triath & do tigerna .i. Fhind meic Cumaill sin.’
Ocus ibhid digh aile aisti In cethramad deoch sin, & ro sceestar
sceith buidhe ina degaid-sin. ‘Crét In sceith-sin, a ingen?’ ar
Cailte. ‘Coimét & fulrechta do neime & do gáe cró do neoch
ro bói indut anallana, & ibh In lóim ro fhacais inti’, ar In ingen.
‘Is lesc lem-sa sin’, ar Cailte, ‘uair ní fuarus i cath na a
cliathaig na a comrac riam ní Is doilgi lém na a h-ól.’ Ocus
gid et atibh-sium sin, & ro scéistar sceith co n-il-brechtugud
cacha datha inti. ‘Ocus crét In sceith-sin, a ingen?’ ar Cailte
‘Cumasc cacha retha & cacha ro-nirt & cacha h-engnuma do-rignis
i nd-aghaid cacha céite & cacha cnuicc & cacha cairrge, &
dath fola ara h-uachtar ata urri cró-lighe do chuirp & do cholla
féin sin, & iss ed Is nessa do t-shlainte h-é.’ Ocus tuc inn ingen
baiglenn lenmachta dó, & atib ina degaid-sin, & ina degaid-sin
do bói-sium anbhann imeslan a h-aithle na scethrach-sin do
denam dó re téora lá & re teora áidchi. 536. ‘Dar lim-sa, a m' anum, a Cailti’, ar In ingen, ‘fuarais furtacht
& fóirithin.’ ‘Fuarus ám’, ar Cailte, ‘acht mét treblaide
mo chind ac tuidecht rim.’ ‘do-gentar folccad Flaind ingine
Flidaissi duit-si’, ar si Bé Bhind ingen Elcmair, ‘& cach cenn ara
tabar h-é ni thig teindis ris da éis, & ní thic maelad cind ris,
& ní bói esbaid radairc air.’ Ocus do-rigned In leighis-sin dó-sum re h-ed & re h-athaid, & do ordaigset lucht In t-shida trena
dib da fhis .i. trian do maithib mora, & trian do maccaemaib,
& trian do ingenraid & do ban-dalaib & d' fhiledaib da fhis & do
gairdiugud, fata gairit do biath ina leapaid leighis. Ocus cach
turchairthe selga nó fiadaig do-geibdis lucht In t-shída do-berthea
do Chailti h-é risin. 537. Ocus ina degaid ro bói In ingen & a da mac & Cas Corach
& Fer Maissi ac ól & ac áibnius maraen ris. Fecht n-aen ro
badur mar sin co cualadur In fogur & In cairche cíuil chucu ó
Es Ruaid meic Moduirn, & do tréicfed nech ilcheola In domain
ar In céol-sin, & ó 't-chualadur sin do chuirset na cruite i
cernnadaib na colbad, & tangadur uile amach ar In céol do-chualadur, & rob ingnad lé Cailte sin, & tuc da úidh & da aire
beith a n-ingnais a luith & a lámaig & a lán-choiblid, & ‘Mor
do borb-gleoaib bodba, & do thoiscib fa téighind-si, & d' irgalaib
& do thossach catha chum a roichind, & nach fuil do nert na
do tracht accum-sa dul amach maraen ré cach aníu!’ Ocus ro
moidhetar déra tar a gruaidib. 538. Ocus do-riachtadur lucht In t-shída amuich a h-aithle In chiuil
do chloistecht, & ro fhíarfaig Cailte scéla dib, & ‘crét do-rigne In cairche cíuil at-chualamar’ ar Cailte. ‘Uaini Bhuidhe
a Síd Duirnn Buidhe andes ó Thuind Clidna, & énlaith Thire Tairrngaire ina farrud, & ban-airfidech Thíre Tairrngaire uli h-í, & a m-bliadna Is lé tuidecht d' indsaigi In t-shída-so, & bliadain dí cach sida’, ar In ingen, ‘& bliadain di acainde. Ocus tangadur andsa síd anunn 'arsin, & tainic inn enlaith cor' t-shuidhetar ar corraib & ar colbadaib In t-shída, & tainic tricha én díb i tech na n-arm In bail i r-raibe Cailti, & do gabsat cliar astigh, & ro gab Cas Corach a timpan, & cach adhbunn ro t-sheinded Cas Corach & ro gabdais ind énlaith leis.’ ‘Is mor do cheol do-chualamur’, ar Cailte, ‘& ní chualamur céol a com-maith-sin.’ 539. Annsin do-rigned folccad Flaind ingine Flidhaisi dó-sum, &
esbaid ruisc nó chloistechta a gin ro bói béo ni raibe air, &
ba slemain slan-crechtach h-é don leighis-sin tucad fair issin
t-shid. Ocus adubairt Cailte: ‘In t-adhbur & ind fhochaind ima
tanac-sa do leighis mo choissi dentar bodesta.’ ‘Do-gentar issin
maidin amarach’, ar In ingen. Ocus Is annsin tuc sí da fhetan
Bindi ingine Moduirn lé d' indsaigid Cailti, & ro t-shuighistar
ban-mogh fetan díb, & ro t-shuighistar fer-mogh fetan aile, conar'
fhacadur galur na eslainte na gái chró ina chois na tucsat aisti
h-é, cor' bo t-shlemain slán-crechtach h-é 'arsin. Ocus ro badur ann re
teora lá & ré teora áidchi a h-aithle In leighis-sin. 540. Is ann sin do eirgedur lucht In t-shída amach co h-ur Essa
Ruaid meic Modhuirn, & ro bensat a n-étaigi díb, & tangadur
ar In n-es, & do-ronadur snám. Ocus adubairt Cailte annsin: ‘Cid
dam-sa gan dul do t-shnám, uair tainic mo t-shlainti dam.’ Ocus
do-róni a mescad ar In uisci annsin, & tangadur issin síd anunn
iarsin, & ro h-ecrad tech n-óla acco ind áidchi-sin, & ro bói
Cailte ac ceileabrad dóib & ac breith buidhechais a leighis.
‘úair Is slemain slan-crechtach missi’, ar se, ‘& bennacht ám
oraib-si.’ ócus adubairt Cáilte:
Bennacht ar lucht In t-shída
eter ríg ocus rigna,
slán bith-slán don chuire chas
fuarus uile a n-óclachas.
Maith mo thurus issin síd
fuarus ann midh ocus fín,
febus a m-ban 'sa fer de
is bind ceol a n-énlaithe.
Maith mo thurus isin síd
fuarus ann faeilte gan fhich,
febus a fer 'sa flatha
is a n-étach n-ill-datha.
Bennacht uaim-si ar Bé Bind
ar ingin Elcmair imgrind,
febus a crotha sunn de
a céille 'sa com-airle.
Adeirim-si rib reime
bid fír In ní raidim-ne,
gé imthigher buan mo smacht
fácaim afus mo bennacht.
Bennacht.
‘Dar ar m-breithir ám’, ar lucht In t-shída, ‘ní fhaccamar-ne
riam óclach bud fherr anai-ssiu ar tonn-chlar In talman, & dar
lind nír' ferr Find féin anái-ssiu.’ ‘Truag, no sin!’ ar Cailte,
‘damad h-é Find do-chífed sib-si do-béradh sib In drong daenna
uile ina fhaisneis. ócus as mithig dam-sa imthecht’, ar
Cailte, ‘& bennacht ar lucht In t-shida, & atá dail fer n-Eirenn a
cind bliadna do Temraig, & ní fhetaim-si gan dul d' accallaim
mo choiccli & mo chomalta .i. Oissin mac Find, & tre forchongra
in Tailgind do aichin dim dul ann, & maithe fer
n-Eirenn a n-aen-inadh d' indissin mod & mor-gnim gaili & gaiscid
na Feinde & Fhind meic Cumaill & fer n-Eirenn archena, & do
lesugud údar & olloman dona scelaib indesmait-ne ann co dered
aimsire.’ ‘Ocus fil cobair accainde duit’, ar In ingen.
‘Ca cobair sin?’ ar Cailte. ‘Deoch cuim-nigthi céille d' indlucud
duinde duit co Temraig connach tecma duit es nó abhann nó
indber nó a cath nó a comlann nach bia a cuimne accut.’ ‘Is
furtacht carat & fír-muintire sin’, ar Cailte, ‘& da m-beth accainde
ní do-bermais duib nó budh ail lib do-beraind’, ar Cailte. 542. ‘Is mor In commáin tucais duind’, ar In ingen, ‘uair Is tú
ro dingaib do Thúaith Dé Danann In lucht ro bói ac foghail
& ac díbeirg forru gacha sechtmad bliadna. Ocus atá léine
esnadhach ór-shnáith acum-sa duit, & ní géba turbród tú aisti
etir, & brat cimsach corccar-glan d' olaind Tíre Tarrngaire anall,
cona chimais do bán-ór buidhe ina urthimchell, & sómaissi cacha
dala & gacha h-airechta ar In tí imma m-bia sé, & aiscid t-shadhail
t-shenorach duit’, ar In ingen ‘.i. duban, & Aicill meic Mogha a
chom-ainm, & ní chuirfea ind es nó a n-abaind h-é ara ticfa dilmain.’ 543. ‘Ocus cid do-gena-su, a Fir Maissi meic Eogabail?’ ar Cailte.
‘Do-gen beith annsa t-shíd annso’, ar eissium, ‘nóco n-dernntar feis
Temra, & co m-berar lium In ní ro gell Bé Bind duit-siu.’ ‘Ocus
tussa dono, a Chais Choraig, cid do-genair?’ ‘Dúl let-su’, ar
Cas Corach, ‘d' fhoghlaim fhessa & fhir-eolais nó co n-deiligit fir Éirend
í Temraig.’ 544. Ocus Is annsin ro thimnadur ceilebrad do lucht In t-sida,
& tángadar co Cnoc In Nuaill amach, & tucsat lucht In baile
nuall mor annsin ac deiliugud ré Cailte. Conid Cnocc In Nuaill
a ainm ó sin anall. ‘ócus ní thiucub-sa ar In baile-seo no có
tí In brath dithi In betha.’ 545. Is ann (táncatar) rompo co h-Es na Fingaile, frisa raiter
Es Cronain Meic In Bailb isin tan-so. Uair mor-sheissiur derbrathair
ro badur ann, & tarrla eturru immon n-es, co ro marb
cach a cheile díb, conid uaithib-sin atá Es na Fingaile fair, &
ro mairistar a n-athair da n-éis, & ticed conice-seo .i. Crónan
mac In Bailb, & do-nith Crónan ann acáined a mac, & ro moid
a craide ina medhon adhaig ann. Conid uad ata Es Crónain. 546. Ocus ní cían ro badur ann co tangadur néoill deirid láe
chuca, & tangadur reompo ón es, & at-conncadur fer mor a fer-brugh
gabala ar tulaig ara cind, & ro t-shuidhedur i farrud ind
fhir moir-sin. ‘Canus tangabair?’ ar In t-óclach, & ro indissedur
dó a n-ainm & a sloinded & a tuirrtechta. ‘Ocus cuich thussa?
a m' anum?’ ar iat-sum. ‘Blathmac Boaire missi’, ar se, ‘ó
eochair-imlib t-Shleibe Luga inso o Chúil Radairc annso’, risa raiter
Cúl Ó Find issin tan-so. ‘Ocus áighidhecht na h-aidhchi anocht
rob ail linde uait’, ar Cailte. Ocus Is amlaid ro bói In fer-sin,
fer Is mó doichell & díbe ro bói a n-Eirinn h-é. ‘Da tucad sib
a luag dam-sa’, ar se, ‘do-beraind frithailim & feis dithat na
h-áidchi anocht dáib.’ ‘Carsat luag-sin, a m' anum?’ ar Cailte.
‘Tri carthada cloichi atá a cind mo baile, & Carthada In Trir
at-berar ríu, & ní fhetamar cid o sloind-ter iat.’ ‘Ro-fetar-sa duit’,
ar Cailte, ‘uair isam mebrach In ni dia fuil’ .i. 547. Óclach maith ro bói i Fiannaib Eirenn .i. Find Ban h-úa
Bresail, & do Chlannaib Baiscne dó, & ro badur tri h-ingena
soinemla aicci, & ní raibi do Chlannaib Baiscne achtmád triar
fer a com-maith .i. Find mac Cumaill & Oissin & Oscur & na
tri mná-sin, & ro badur bessa ac na mnáib-sin a n-aghaid
mathusa na fer-sin, uair ro chindsetar ar mnáib Eirenn a
n-druinechus & a n-deglamda, & ní raibe a n-Eirinn uili triur
ban rob fearr delb anait. Uair étach digraissi deg-alaind do-bered
nech leis a n-aenach Thaillten nó a mordáil Uisnig nó
a feis Temrach, & ní ba h-áil lé nech acht In t-étach do-nídis
na mná-sin. Ocus adubairt Find ríu: ‘A ingena’, ar se, ‘na
dénaid feis lé feraib achtmád na fir da tibar-sa sib & da tibraid
Fianna Eirenn.’ Ocus ro badur-sum re breithir na flatha Find
a n-Almain Laigen amlaid-sin re h-ed & ré h-athaid. Co tangadur
triar do Clannaib Morna seoch Carraic na h-Almaine, & co
faccadar na tri h-ingena ac dénam a n-druinechais ar Carraic
Almaine anairtuaid, & tangadur In triar óclach-sin .i.
Conan & Art & Meccon a n-anmanna, & adubradur: ‘Is maith in
baegul echta út ar Find & ar Chlannaib Baiscne, uair ní fhuil
díb a n-ingnais Fhind & Oissin & Oscair triur Is ferr ina
in triur út.’ ‘Ocus ro gabsat iat & tucsat léo iat’, ar Cailte, ‘conici
in tulaig-seo In bail a raibe Goll & a m-braithri.’ ‘Canas tucad
na ban-chimeda?’ ar Goll. ‘A h-Almain Laighen’, ar In ingen
ba sine díb. ‘Adhbur sída do denam rissin Féind sin’, ar
Goll. ‘Dar ar m-breithir ám’, ar Conan, ‘ní do dénam t-shída riu
tucsamar lind iat, acht da marbad In bur fiadnaissi.’ ‘Ar mallacht
ar In tí muirbfes iat!’ ar Goll, ‘& sind fein do beith i
fiadnaissi a marbtha ní bém etir.’ 548. Ocus Is annsin do éirgedar Clanna Morna a n-aen-fhecht in
tulaig achtmád In seissir ro badur-sum, & adubradur na h-ingena
ris-sim: ‘Inn é ar marbad-ne Is áil lib do denam?’ ar siat.
‘Is sé immorro’, ar Conan. ‘do-beram-ne coma maith duib’, ar na
mna, ‘.i. gach olcc & cach écoir do-rindeabair ar Fhind & risin
Feind a maithem duib, & síd do dénam, & ar m-beith féin
d' áen-mnáib acaib.’ ‘Ocus nír' faemad sin dóib, & tucsat tri beimenna
dóib, cor' bensat a tri cind dib, & ro cuired fo thalmain
annso iat, co fuilet fáe na tri carthadhaib-sea. Conid uatha
ainmnighther na cairthedha-so’, ar Cailte. Amail adubairt Cailte:
Feart trír atá ar In tulaig
is lem-sa robo doilig,
inmain triarfá h-aille ille
atait fó na tri charthe.
Mor ind esbaid Étain find
fa maith um biad Is um lind,
Aífi ann Is Aillbe ruad
ba mor In scél ac In t-shluag.
'Arsin marbsat Meic Morna
is gnim da raibi dobhra,
inmain triarfa blaithi lí
is díb ata fert In trír. Fert.
‘Ocus Is iat-sin’, ar se, ‘na mná ata fa na cairthib út’. 549. ‘Adráe buaid & bennachtain’, ar In t-óclach: ‘is maith in
fis dam féin & dom mac & dom h-ua, & rachaid faeilte na tri
n-áidchi-seo daib-si, a Cailti, ar In senchus-sin ro indisis dam.’ 550. Ocus tangadur reompo co Lis na m-Ban í Cúil Radhairc,
risi raiter Cúil Ó Find isin tan-so, & tangadur issin n-dúnad
anúnn, & ro frithailed co maith ind áidchi-sin iat. Ina degaid-sin tangatar rompu co Lis na m-Ban i Cuil Radairc, risi raiter
Cúil a Find isin tan-sa, & tangatar isin dunad & isin deg-baile,
& ro freslad & ro frithoilit iat, & ro badar ann co táinic In lá
cona lan-soillsi arnabarach. ócus Is annsin ro gab a chois clí
greim do Chailti an lá, & nír' léic imthecht dó, & ro bi óglach
in tighi aca ráda ris: ‘Is mór’, ar se, ‘do degh-lúth do-righned
don chois-sin ce tá a n-galar & a n-eslainti anocht.’ Ocus
at-bert Cailti In láid ann:
Do rithus a Temraig na tréd
is ed a fír Is ní brég,
ro rucusa di fa thrí
tri fichit cét cét-guini.
‘Ar fír do ghaile ocus do gaiscid, a rí Feindi’, ar Blathmec,
‘indis dúinn adbar do retha riu-sin, a Cailti.’ Ocus at-bert
Cáilte:
An cet-rith do-rinnes díb
sochaidhi tuc a n-imsním,
dar' gabus, ba caem mo rith
lanamain gach fiadha ar bith.
IN rith roba nesa dó
is ed a fír Is ni gó,
dar cuirisa fa all
atha ocus muillidh Érenn.
552. ‘Ro ba mór an luth-sin, a Cailti’, ar Blathmec. ‘Ropa
mor’, ar Cailti, ‘uair on trath co chéili do-righniusa o Thuind
Clidhna andes co Tuind Rudhraigi budtuaid.’ Ocus at-bert Cáilte:
IS é mo rith 'sa tres ló
is ed a fír Is ni gó,
dar' léigius láigh do buáib
a n-Érinn alaind ad-fuair.
‘Ocus Is é-sin, a m' anum, a Blathmeic, adbar na rith-sin ro
fiarfaigis dim.’
IS annsin it-cualatar coicedul tri cuanart ac denum selga
im cenn Sléibe Lughda lenn-braenaigh re Taighlech mac Aililla,
re righ Luighne Con-dacht. ‘Cred In taffann-sa, a Cáilti?’
ar Blathmec. ‘Taffann tri cuanart’, ar Cáilte, ‘& tri fiada rompu.’
‘Cá fíada sin?’ ar Blathmec. ‘In ard-gabail-sea do-níat In cuanairt’,
ar Cáilte, ‘ard-gabail dam im-discir alltaidhi & eillti ro-remur.’
‘Ocus In cuanairt-sea 'na n-degaid’, ar In t-óclach.
‘Bind-gabail gadhar a n-degaid míl mín-luath muighi sin’, ar sé.
‘Ocus In tres cuanairt-sea’, ar Blathmec. ‘Gabail n-dreman
n-duthrachtach sin’, ar sé, ‘a n-degaid torc taeb-trom ac a n-dían-marbad.’
‘Crét In cethramad gabail-sea, a Cailti?’ ar Blathmec.
‘Gabáil brocc taeb-trom tarr-isel.’ Ocus it-cualatar-sum
ina degaid-sin gáir na gillanraidhi, & In bá lúaithi dona macaib,
& In ba solmu dona h-óclachaib, & In ba h-indill-dirghi dibrucud
dona feraib, & In ba mó eiri dona tren-mogaib. Is iat-sin ro bí
a n-degaid na selga In lá-sin, & erghis In t-óclach amach da
féghadh ár-sin, & mar adubairt Cailti a m-beith Is amlaid ro
batar. Ocus tuc In t-óclach a lán a m-beind buabaill
assin dabaig medha ro bói aici do Cailti, & adubairt: ‘In dabach
duit, a Chailti, & cid re bliadain bud áil beith í fus do-géba.’
‘Adráe buaid & bennacht’, ar Cailte, ‘& nocho biam acht anocht.’ ‘Más ed’, ar In t-óclach, ‘atá ní aile dob áil lium d' fhiarfaigi
dít .i. crét fa tucad Lis na m-Ban ar In lis-sa?’ Adubairt
Cailte: ‘Nonbur deirbshethar ro bói annso do Thúaith Dé Danann.
& tangadur i coinde nonbair óclach d' Fhiannaib Eirenn, & ar
tiacht dóib ro urmaisedur Clanna Morna orro ann, & ro marbadur
iat ar tiacht a coinde In nonbair-sin don Feind. Conid
uatha-sin atá Lis na m-Ban ar In inad-so, & do-rigned
in lis-so’, ar Cailte. 553. Ocus ro badur ann ind áidchi-sin, & ro thimnadur ceilebrad
arnamairech, & ro fhacsat bendachtain, & tangadur reompo co
Carnn na Fingaile, risa raiter Duma na Con issin tan-so. Ocus ac
tiachtain dóib issin tulaig at-chonncadur nonbur ban mín-alaind
ar cind ann, & rigan chaem-alaind chruthach eturru a medon,
& léine do t-shroll rig re cnes, & inar maeth-sroill tairsi iar
n-echtair, & brat ciumsach corcra uimpi, & delg óir ann. Ocus
ro eirig inn ingen ac faicsin Chailti, & tairbiris póc dó, & ba
cian roime-sin o thuc ben póc dó. ‘Cia thussa,
a ingen?’ ar Cailte. ‘Echna ingen Muiredaig meic Finnachta,
ingen ríg Connacht missi’, ar In ingen. Ocus Is amlaid ro badur
na mná, & fidchell acu icá h-imbirt & baiglend do
midh so-óla acca ic á h-ól, & benn buabaill ar uachtar na baiglinde,
& In trath do thairsed In cluichi do breith do ibhdis
deoch, & do bídis ac ól & ac áibnius 'arsin. Ocus Is amlaid
ro bói In ingen & tri buada furri, uair ro bo do mnaib glicca
in domain di, & Is í ben Is aille ro bí isin doman h-í,
& In tí da tabrad comairli do bíth conach & airmitin aici.
Cailte dixit:
Rann.
A Échnach a ingen fhind
is glan do niam ossin lind,
do-bértha bretha co m-brí
d' feraib betha re h-aen-mí.
554. ‘Ocus cáit a rabhais araeir, a m' anam, a Chailti?’ ar in
ingen. ‘A tigh Blaithmeic Boaire’, ar Cailte, ‘a Cúil Radairc
tís a Luigne Chonnacht.’ ‘Ocus Dia do betha, a m' anum, a
Cailti’, ar In ingen, ‘& Is sí do chonair féin tángais, & gab’, ar
sí, ‘in darna cenn don fhidchill.’ Ocus gabaid Cailte In fidchill
ina ucht. ‘Fada uad’, ar se, ‘nar' imbris-sa fidchell, a ingen,
uair ní bered Cormac na Find na Oisin leth-fidchellacht orum-sa’,
ar Cáilte. Ocus tar éis a h-imberta trell ro chuiretar
in fhidchell uaithib, & at-chonncadur tri dúnaid i n-imfhocus
dóib, & ro fhiarfaig Cailte don ingin. ‘Cé na trí dúnaid-seo?’
ar se. ‘Accum-sa do-rónad’, ar In ingen. ‘Is ac deg-mnái do-rónad’,
ar Cailte. ‘Crét In t-airfidech út it fharrud, a Chailti?’ ar in
ingen. ‘Cas Corach mac Cáincinde, airfidech Túaithe Dé Danann
uili’, ar Cailte, ‘& In t-airfidech Is ferr a n-Eirinn uili &
a n-Albain.’ ‘Is maith a delb’, ar In ingen, ‘damad maith a
airfided.’ ‘Dar ar m-breithir ám’, ar Cailte, ‘acht gid maith a
delb Is ferr a airfited.’ ‘Gab bic ale do thimpán’, ar In ingen.
Ocus gabais Cas Corach a timpan, & ro bói ic á sefnad & ic á saer-shéinm,
& tuc In ingen In da fhalaig ro bói imma lámaib dó.
‘Ad-rae buaid & bennacht, a ingen’, ar Cass Corach, ‘& ni ricim-si
a les iat, & ni thiber do nech aile iat budh fherr lem anai-ssi
féin, & bennacht duit féin léo.’ Ocus at-bert Cáoilte:
A Écna, a ingen In rígh
in úair aderar a fhír,
ni faccu-sa ar tír na ar tuind
a com-shuaircc dalta echruim.
IS tú Is féile at-condac ríam
ba ferr im lind Is im bíadh,
ni decha a t-tech mna budh ferr
i n-iath Alban no Éirenn.
IS í Is féile it-condac riamh
budh ferr im lind Is im bíadh,
is í ba ferr dealbh Is dath
do sluágaibh na fuinedhach.
Aderim-sea rit reme
bíd fír ina raidim-ne,
nochan faccu-sa o tá biu
commaith do dealbha, a Ecnu.
555. Ocus bá dered don ló annsin, & tangadur issin dún fa nessa
dóib dona tri dúintib, & tucad a tech n-derrait n-diamair iat. Ocus
ro éirig Etrum mac Lugair a h-aiti na h-ingine, & ro fherustar
faeilte reim Chailte, & do-riacht In ingen astech i r-rabadur ina
degaid-sin, & ro badur ic ól & ic áibnius ann. ‘Ocus, a m' anum,
a Cailti’, ar In ingen, ‘crét 'ma tucad Carnn na Fingaile ar in
carnn-so, & crét ima tucad Duma na Con ar In n-duma-so
amuich?’ ‘Ben Mebla ingen Ronain, ban-drái do Thúaith Dé
Danann, tucustar grád d' Fhind mac Cumaill, & adubairt Find
ní thibred ban-drái cáidchi In com-fhat do-gebad mnái aile issin
domun. Ocus do-riachtadur coin leicthe Find conici seo’, ar
Cailte ‘.i. deich coin & secht fichit, & tuc In ingen-(sin) a anail
fuithib, cor' chuir issin n-duma iat ar ulcaib re
Find. Conid díb atá Duma na Con air-seo’, ar Cailti. 556. ‘Ocus Carn na Fingaile, no’, ar In ingen, ‘cret dia fuil?’
‘Lám Luath mac Cumaisc Deb-tha, meic Dénta Comlaind, do lucht
in tíre-so h-é, & In comlann ticed chum Cormaic ríg Eirenn
& Airt & Cairpri Lifechair eissium & a athair & a t-shen-athair
do-nith cach comrac díb a cind a cheile. Ocus Is annsin do bí
óclach a n-Dubthír & a n-Dubfhid & a Sleib Guaire, risa n-abar
Sliab Cairpri, & Borbchú mac Trénlámaig ainm ind óclaig, &
ro bói ingen aici .i. Niam ingen Borbchon a h-ainm, & nónbur
derbrathar ro bói ac Laim Luaith mac Cumaisc Deabtha, &
7480a] 15táinic cach fer fa leith díb d' iarraid na h-ingine ar Borbchoin
7481b] mac Trénlamaig, & iss ed adeired cach fer díb re Borbchoin:’
7482c] ‘Muirbfimid-ni thú & do secht meic a n-aen-fhecht muna thuca
7483d] th' ingen duind.’ Ocus adeired Borbchú ré cach fer fo leith
díb ar ecla a marbtha: ‘Rachaid duit-si h-í’. 557. ‘Ocus Is annsin adubairt Lám Luath adhaig n-aen ann ar
in tulaig-sea: ‘In fír sib-si, a m' anum, a braithri’, ar se, ‘d' iarraid
na mná ro t-shiris-sa ar Borbchoin?’ ‘Is fír’, ar siat. Ocus
is annsin táinic idhu éta da indsaigi, & ro eirig, & ro gab a
chlaidim, & tuc béim don brathair ba nessa dó, cor' marb h-é,
& In mor-sheisir derbrathar ro badur tucsat a m-beil re lar ac
faicsin na fingaile do denum dó-sum, & fuaradur bas do chumaid
annsin, & ro cuirid issin carnn-so iat, conid uathaib-sin
atá Carnn na Finga(ile) (in) carnn-so, a ingen’, ar Cailte, ‘& conid ana
inadh-sin do-r(igne b)uidhechus naem Patraic i Temraig a fiadnaisi
fer n-Érenn, & adubairt co n-gebad do chlaidim
air fein acht co n-aprad Patraic ris h-é.’ 558. ‘Ad-rae buaid & bennacht, a Chailti’, ar In ingen: ‘is mor
in fis do fhacais acaind. Ocus In fitir tusa’, ar In ingen, ‘ind airesbaid
fuil orainde, & ní fhagaim a furtacht?’ ‘Cá h-esbaid-sin?’
ar Cailte. ‘Ceinn-eslainti tic rem chenn, & ní fhuil uisci acaind
i focus duind da ind-fhuarad, uair do-geibim furtacht In tan chuirim
uisci ar mo chenn.’ ‘Ocus cait a fuil Cas Corach mac
Caincinde?’ ar Cailte. ‘Sunna’, ar In t-airfitech. ‘Eirig amach
chum na tiprat, & beir In t-uisci coisrectha-sa let, & craith ar
in tiprait h-é, &chaid In fiad dráidechta atá urri di, & fo-genaid
dó cach nech h-í.’ Ocus Tibra Aillbhi Gruad-bricci ingini
Cormaic In tipra-sin. Ocus ro eirig Cas Corach mac Cáincindi,
& ruc leis amach In t-uisci coisrectha, & crathais ar in
tiprait, & tócbaid do chach h-í. 559. ‘Fiach t' fhaeilte & do t-shoichle duit, a ingen’, ar Cailte, ‘in
tipra d' fognum duit & do lucht na criche.’ ‘Ocus ro boi in
tipra-sin ac foghnum dóib nó co n-dernsat da rig ro gab ar
chuiced Connacht fingal eturru fein .i. Aed & Eogan a n-anmanna;
& ro marbad Eogan la h-Aed ac Líc ind Fhomorach, risa
raiter Líc Gnathail issin tan-so, & ind aídchi-sin’, arsi Cailte
‘tucad na tri h-esbadha as mó thucad ar chuiced Connacht riam
.i. In t-es ro-imarcraid do thiced ó Indber na Fer, risa raiter
in Muaid isin tan-sa, do trágad, & In lan mara do thiced assin
muir amuich ar In n-Gaillimh, & co m-bith lessugud In choicid air cacha bliadna do trágad fos ind áidchi chétna & in
Tipra-so Aillbi.’ 560. ‘Ocus imtecht Is lind amairech’, ar Cailte, ‘& ní thucu-sa mo
chend a tech mná bod fherr anái-ssi’, ar Cailte. ‘Ocus raet so-deithfirech
rob ail lium-sa d' fhiarfaighi dít re n-imthecht, a m' anum,
a Cailti’, ar In ingen. ‘Cá ní sin?’ ar Cailte. ‘Cuich h-é in
t-airfidech ut atá at fharrad-sa, & cia a mathair nó a athair?’ ‘Cass
Corach mac Cáincinde, mac ollaman Túaithe Dé Danann h-é, &
ollam Túaithe Dé Danann h-é fein, & Bé Bind ingen Elccmair
in Broga a máthair.’ ‘Dursan sin dono’, ar In ingen, ‘nach
mac do Bodb nó d' Aengus nó do Thadg mac Nuadat h-é.’ ‘Cá
fáth itir ón, a ingen?’ ar Cailte. ‘Grád trom tucu-sa dó’, ar in
ingen, ‘& ní thucus grád do neoch roime ríam.’ ‘Ni bá ferr
nech díb-sin fa deired na eissium’, ar Cailte, ‘tre breithir
naem Pátraic co mm-bia ollamnacht Eirenn aicci fa dered, &
cuirfid Tuaith Dé Danann i nd-étnaib cnocc & carrac acht
muna fhaice trú tadhal talman do thaidbsi, achtmadh In t-airfidech-so. Caide th' aicned uimmi-siút, a Chais Choraig?’ ar
Cailte. ‘Is sé m' aicned’, ar se, ‘na facca do mnaib In domain
riam ben budh fherr lem ina In ingen út’. ‘Crét da-beir oraib
gan com-aentugud do denam?’ ar Cailte. ‘Do déoin-si & dot
chomairle’, ar In ingen. ‘Feis Temra ac á denum ac feraib
Eirenn’, ar Cailte, ‘& do-berthar thussa do Chas Corach mac
Cáincinde ann, & do-bérthar ollomnacht Eirenn & Alban dó leis,
& naidmecar tusa a coraidecht aen-mná dó’. ‘Ca fat co n-dingentar
feis Temrach?’ ar Cas Corach. ‘A cind raithe o 'nossa’,
ar Cailte. Ocus fáemais In ingen-sin & Cas Corach maraen.
IAr sin ro bai Cáilte ic formoladh Find, & adubairt so and:
A tainig do sluagh Banba
itir righ Is righdamna,
ferr Find innáit sin uile.
cath-milid ard Almaine.
562. ‘IS mor In teist-sin, a anam’, ar Patraic. ‘Ní mór’, ar
Cáilte, ‘uair da m-beitís secht tengtha im cind & secht so-labarta
súadh cecha tengad dib ní táirsed uaim leth na trian a maithesa
fecht d' indisin ar Find. Uair bai a adbar-sin aigi, uair nír
díult Find roim duine riam acht co m-beith cend re caithem
neich aigi & cosa re h-imthecht.’ Ocus itbert:
IN ti nách leicedh nech 'na theach
ro leiced Find ina tech,
ro bith aigi re táib-sin
i cen ro bái 'na bethaidh.
563. ‘Ad-rae buaid & bennachtain’, ar Patraic, ‘is maith ro indisis sin.’ 564. Asa h-aithle-sin tancatar na sloigh rompu co Cnoc in
Eolaire re Cruachain aníartuaidh. ‘Cred 'ma tucad Cnoc in
Eolaire ar In cnoc-sa, a Cáilti?’ ar Patraic. ‘In t-aen-duine is
ferr delb don Ádham-cloind & do droing delbda duineta .i.
Eolair mac righ In domain móir anoir, & do-rinde a curu & a
muinnterus re Find nói cét cú & nói cét gilla & nói cét oclach,
, & do-rónad selg Sléibe Gam & Sléibe na
Seghsa ua Ebric & clár-mhachairi In Coraind chladh-uaine ac
Finn, & do rith In gilla a n-degaid fhiadha ann co tárla a shleg
féin a for-fholumh a cléib, 'co n-dechuid fot lámha laeich do
chrund ruad ro-remur a shleigi fein trít. Ocus táncamar-ne trí
catha na Féinne dá indsaigid, & do bói .ix. n-oidhche 'na
bethaid ac taircsin a leighis acaind & ro féimed ní dó
, & fuair bás iarsin, & do múired In tulach thonn-ghlas
so air.’
Finn cecinit In rann:
Truagh, a Eolair il-chrothach
a chur chródha chomramach,
fuil do chuirp ina crú thécht
do shil tar crécht confadhach!
565. ‘Ocus Cnoc In Eoluis ainm ele dhó’, ar Cáilte. ‘Crét in
t-eolus-sin?’ ar Pátraic. ‘Coinnillsciath drái do mhuintir Fhinn
do bhí ac cailleoracht ar néllaib na firmamenti i fiadhnaise
Fhinn, & ro féchustar ar Coiced n-Gáileón budes, & ro bai oc a
rada re Find’. ‘Ac sút’, ar sé, ‘in bhaili a cuirfider
bruiden re Fathad Canunn mac Mec Con mheic Mhaic
Niadh.’ ‘At-ciu ámh sin’, ar Finn, & ro-taispénustar do Coindelsciath
drái,, & at-bert:
At-ciu trí neollu co neim
a Coindilscéith os bruidin,
abair re cách masa cet
tucair gá fáth 'ma fuilet.
At-ciu nél glan amar ghloin
fil ós bruidin béil-lethain,
(biaid) triath dáma, tailc In modh
cailc na sciath (oc á) scoltod.
At-ciu néll glas geallus brón
fuil eatorra i ceirt-mhedhón,
ticfa mian na m-badhbh don bhert
niamh na n-arm ic á n-imert.
Néll derg nach deirgi crú glan
at-ciu ann ara n-uachtar:
mad cath budh fatha feirgi
dath na fala foir-dheirgi.
Tarngairit curpu do chrádh
ocus díth mór-shlóg mochtráth,
a rí Chliach at-geoin gach lá
na trí neoill chiach at-chiu-sa.
A Coindilscéith, abair sin
gach ní gá d-tú fiafraigidh,
ná ceil ar do triath mar tá
na trí neoill chiach at-ciu-sa.
566. Ocus ro timnadur ceilebrad iardain don ingin,
& tangadur rompo co Cnocc na Dála bodes, risa raiter Carnn
Fraich meic Fhidaig, & fuaradur aen-duine mór ara cind issin
charnn, & folt garb tre-liath fair, & brat odhar uime, & fetan
finduma issin brat, & lorg fhind fhata fhind-chuill ina láim, & airghi
do buaib a fér-gurt gabala ina fiadnaissi. Ocus suidhis Cailte ina
fharrad ar In tulaig. ‘Cia thussa, a m' anum, a óclaig?’ ar
Cailte. ‘Bairnech mac Cairbh missi’, ar In t-óclach ‘.i. rechtaire
do rig Eirenn .i. do Diarmaid mac Cerbaill, & issin crich-seo
atá ferann acum ó rig Eirenn.’ ‘Can duit-si do bunudhus, a
m' anum, a óclaig?’ ar Cailte. ‘A Collamair Breg anair’, ar in
t-óclach. ‘Ocus In fetrais dam, a óclaig’, ar Cailte, ‘cia as
ferr tainic a Collamair Breg riam?’ ‘Ro-fhetar & ro-fhetadur
fir Eirenn & Alban .i. Cailte mac Rónain’, ar Bairnech, ‘& in
fitir tusa cáit a fuil In t-óclach-sin?’ ar Bairnech. ‘Ro-fetar’,
ar Cailte. ‘Atá-som ar sáer-chuairt Eirenn In bail i r-rabadur
a choicle & a chomaltada ina fharrad, & missi In fer-sin’, ar Cailte,
‘& brathair bunaid duit-si mé, & inann sen-athair lind araen.’
567. Is annsin tairbiris Cailte teora póca co dil & do díchra
dó, & ro ferustar fír-cáin faeilti reime, ‘& Is sí do chonair chóir
tangais, a m' anum, a rig-fhéindid’, ar se, ‘& a cind t-shechtmaine
o 'noiss’, ar sé, ‘do-roich Pátraic, & maithe Connacht maraen ris,
co Fert an Druad, risa raiter Fert In Geidig issin tan-so, & bí-siu
a tigh do brathar rissin ac caithem bíd & lenna, & cid
iat In lín Is lia ro badais d' fheind & d' foirind riam ro-soistea
ale do-gébtha faeilte nó co tíssad In Tail-genn dot' indsaighe.
Ocus atait soithfrecha mora acaind issin crich-seo’, ar Bairnech
mac Cairbh. ‘Ca soithfir-sin?’ ar Cailte. ‘Atait
acum-sa airgeda imda annso, & tic aen-ben dar n-indsaighi
cacha h-aidchi t-shamna cacha bliadna a Síd Chruachna, & .ix.
m-ba Is ferr In cach airge beirid lé gan iarmoracht urri, co téit
issin síd. Ocus ní lucht deg-luith missi ná mo meic’, ar in
t-óclach, ‘& tucad ar cuit luith & lán-choiblid indut-sa & In dá
mac bói accut .i. Colla & Faelán.’ ‘Ro bo maith lúth Cholla
tra’, ar Cailte. ‘Cá deg-luth ro bói ann tar In mac aile?’ ar
in t-óclach. ‘IMarbáig fhidchellachta do-rala dó do dénam ar
múr na Temra adhaig n-aen ann tre fhochaind mná Binde
Boinde rechtaire na Temrach ar tabairt gráda dó, & do-rindset
imarbáig retha & fhidchellachta .i. Colla & Fianna
Erenn,’. ‘Cindus Is áil lib comling do dénam?’ arsi
Colla rissin Féin. ‘Tabraid-si bor n-aighedh ar aen-leith trí
catha na Féine, & do-bér-sa mo drúim reomum.’ ‘Ocus do-rónad
in chomling amlaid-sin, & ruc-som leis In fidchill ara chúla
ó Fhiannaib Eirenn. Co n-dechaid tar mullach Beinde h-Étair
amach issin muir, cor' báidhed ann h-é. Ocus dursun’, ar in
t-óclach, ‘nach eissin tárrasa, uair ní bérthái mo ba uaim gan
díghailt.’ 568. ‘In fitir tusa, a Chais Choraig’, ar Cailte, ‘cé do Thúaith
Dé Danann In ingen út?’ ‘Ro-fhetar’, bar eissium ‘.i. Scothniam
ingen Chaissirne drúad a Síd Cruachna andso do-ní ind
fhoghal-sin ort-su, & Cathmog mac Fhir Chirp, mac ríg Breg &
Midhe ro marb a h-athair & a sen-athair na h-ingine, & atá sí
ac á n-dighailt ar cach nech accaib-si a n-degaid a cheile’. 569. Ocus tangadur rompo annsin co dún ind óclaig .i. co Lis
na Fleidhe, i l-leith aniar do Charnn Fraich meic Fhidaig, & ro
freslad co maith iat ann re teora lá & re teora aídchi. ‘Ocus
maith, a anum, a óclaig’, ar Cailte, ‘dar lium-sa iss anocht
áidchi t-shamna.’ ‘Mas sí’, ar In t-óclach, ‘is inti-sin tic In ingen
d' fhogail & do díbeirg orainde.’ ‘Cindus do biath dam-sa’, ar
Cas Corach mac
Cáincind, ‘dul co dorus In t-shida anocht a
Cailti?’ ‘Érigh, a mh'anum,
& gabh th' arma & dena lámhach.’] Ocus do-chuaid, & ní cian bói ann co facaid in
ingin seocho amach assin t-shid, & brat álaind aen-datha uimpi,
& delg óir ann, & léine do t-shída buidhe re cnes, & snaidm don
lénid itir a da sliasait, & da t-shleig ina lámaib, & ní raibe ro-eacla
urri don leith da h-aghaid, & nírb' ecail lé a bec don
leith da cúl. Ocus ruc Cas Corach síde ina h-aghaidh, & tuc
a chorr-mér gaiscid a suainem na sleigi ro bói ina laim, & tuc
urchar don ingin co tarla In t-shlegh ina h-ucht, cor' bris a craide
ina cliab.
Cailte cecinit:Rann.
Ro marb Cas Corach na cor
in n-ingin mir, nir' bo chol,
in dorus In t-shída thuaid
co rus-commáig re h-aen-uair.
570. Ocus ro díchend h-í 'arsin, & tuc leis In cenn chum In óclaig &
chum Cailti. ‘Ocus ac siut, a m' anum, a óclaigh’, ar se, ‘cenn
na h-ingine do-níth ind fhogal & In díbeirg ort cacha bliadna.’
Ocus ro badur ann re téora lá & ré teora áidchi ina degaid-sin.
IS annsin adubairt In fer cétna: ‘Maith, a m' anum, a
Chailti, In fitir tusa In t-ingreim aile atá orum-sa isin tír-seo?’
‘Cá h-ingreim-sin, a m' anum?’ ar Cailte. ‘Tri sadha con tic
a h-Uaim Cruachan cacha bliadna co millit In neoch bís do
moltaib & do chaerchaib accaind & ni thair baegal co tragit
i nd-Uaim Cruachan doridhissi, acht Is mo-genar cara
da ticfad a n-dingbail dínd.’ ‘Ocus maith, a m' anum, a Chais
Choraig’, ar Cailte, ‘in fitir tusa cé na tri coin do-ní ind foghal
ar ind óclach?’ ‘Ro-fhetar ám’, ar Cas Corach, ‘.i. Tri h-ingena
Airitig do deired na trom-dáimi a h-Uaim Cruachan & Is ussa
leo foghal do dénam ina conaib ná ina dáinib, & ní thabrad
táeb re nech’, ar Cailte. ‘Ní tabraid acht re h-aen-droing’, ar
eissium. ‘Carsat drong-sin’ ar Cailti. ‘Da faicdis cruiti & timpain
ac feraib In domain do-berdais taeb ríu.’ ‘do-berat taeb re Cas
Corach mar sin’, ar Cailte, ‘& cait a clechtait tiacht?’ ar Cailte. ‘Co
Carnn m-Bricrenn annso’, ar In t-óclach. ‘Ocus cindus do biath dam-sa’,
ar Cas Corach, ‘dul amairech, & mo thimpan do breith
lium co mullach In chairnd?’ Ocus do eirig co moch arnamairech,
& do-chuaid co mullach In chairnn, & ro bói ac sefnad
& ac sír-shéinm a timpain co fuined nell nona. Ocus amal do bói
ad-chonnairc na tri coin chuice co ro laig-set ina fiadhnaissi ic
eistecht In chéoil, & ní fhuair Cas Corach accmaing fhalmaissi
orro, & tangadur uad bothúaid chum na h-uamad re deirid don
ló, & tainic Cas Corach ar cula chum Cailti, & indissid In scel
sin dó. ‘Eirig-siu amairech annsin doridissi’, ar Cailte, ‘& raid
ríu comad fherr doib beith i r-rechtaib daíne ic eistecht re céol
& re h-airfited ina beith i r-rechtaib con.’ Ocus tainic Cas
Corach reime arnamairech conice In carnn cetna, & ro indill a
muintir imon carnn, & do-riachtadur na coin conice In carnn, &
ro laigset ara rigthib oc eistecht rissin ceol. Ocus ro bói Cas
Corach ic á rad ríu. ‘Damad dáine sib’, ar se, ‘ar m-bunudh, ro ba
fherr duib eistecht In bar n-dáinib rissin céol na In bar conaib.’
Ocus at-cualadur-sum sin, & ro bensat na cochaill chiar-leabra
ro bói umoib, uair ro bo maith leo In céol sírrechtach síde.
Ocus amal ro badur taeb ré táeb & uillind re h-uillind at-chonnairc
Cailte iat, & tuc a chorr-mér gaiscid i s-suainim na sleighe,
co tarrla In t-shleg ina seol neme a mullach a h-ochta issin mnái
ba sia uada dib ar n-dul trithfa a triur, co rabadur ina ceirtle
contrata ar In sleig marsin. Amal adubairt Cailte:
Ro marb Cailte cona neim
in triaringnad anaichnid,
cor' thuitset fa lór truaigi
re h-aithle na h-aen-uaire.
572. Ocus at-racht Cas Corach chucca, & ro ben a tri cindu dib.
Conid Glenn na Conricht ainm In glenna i l-leith ituaid do
Charnn Bricrenn o sin anall gus aníu. 573. ‘IS maith In t-engnum do-rignis, a Cailti’, ar Cas Corach,
‘& ní h-engnum senórach-sin aniu, & ro bói (ba) & roba maith do
t' airfidech beith it fharrud. Ocus ca ferr In t-engnum do-rigniusa na
engnum ind airfidig .i. do-rignis a m-brégad o rechtaib con í
rechtai daíne.’ 574. Ocus tangadur rompo dochum dúnaid ind óclaig
'arsin, & cind na tri m-ban-sin leo a m-buaid coscair & chom-maidme,
& ro badur ann re teora lá & re teora aídchi. 575. Is í-ssin aes & uair do-riacht naem Patraic co Fert In Druad
risa raiter Fert In Gedig issin tan-so .i. Gedech espoc do muintir
Pátraic ro bói ann. Nó dono Geidech drái Medba & Aililla
atorchair ann. Ocus Is annsin do-ríacht Aed mac Muiredaig
meic Fhinnachta, rí Connacht, co Raith Chaeirech Medba, risa raiter
in Mairtini meic Conrach isin tan-so. Ocus ind aídchi-sin ro
gab slaetan trom-galair d' indsaigi Bé Bind ingen Echach Leithdeirg
rí Laigen, ben ríg Connacht, & fuair bás ann, & ro
h-adhlaiced h-í i nd-Ard na n-Aingel, risa raiter Úaran n-Garaid
isin tan-sa, uair míli d' ainglib tainic fa thri ann d' accal-laim
Patraic and ac denam a trath. Conid aire-sin aderar Ard na
n-Aingel riss. 576. Ocus tainic iarsin rí Connacht co Fert In Druad, mar i r-raibe
naem Patraic, & do-righned tinol & toichestal chuicid Connacht
leo ó ta Leic Essa Lomanaig, risa raiter Luimnech, co
h-Ess Ruaid meic Moduirnn. 577. Dala Chailti, immorro, tainic roime cona muintir ó ta Lis
na m-Ban co h-airm i r-raib
Pátraic & maithi Connacht, & tuc a
chenn a n-ucht Pátraic annsin. & ro fheradur maithe Connacht
faeilte re Cailte & ré Cas Corach mac Cáincinde. ‘Ocus dar
ar m-breithir ám’, ar siat, ‘ní fhaccamar ó do scarabair rind dám
budh annsa lind ina sib.’ ‘Dar mo breithir ám’, ar Cailte, ‘ní
fhacca-sa dám bud annsa lem ina sib-si o do-chuaid In flaith Find
as.’ Ocus ro eirig Cas Corach mac Caincinde, & tuc a chenn
a n-ucht Pátraic, & ro slechtastar do. ‘Buaid n-urlabra ort,
a meic’, ar Pátraic, ‘& cach tres focal adér fer t-eladna comad
bind le cach h-é, & fer leptha ríg díb, & caindel cacha h-airechta
ret' eladhain cháidchi.’ Ocus ba gairdiugud menman & aiccenta
lé Pátraic a torachtain chuice na deissi-sin. 578. Ocus Is annsin do fhiarfaig Pátraic scéla do Chailti o ro delaig
ris co toracht chuicci doridissi, & ro indis Cailte scela fíre d(ó).
‘Ocus maith, a Brogain’, ar Pátraic, ‘scribthar & lesaigther let
scela Cailti nach dechat a mudha, corub gairidiugud do drongaib
& do deg-dáinib deirid na h-aimsire iat.’ 579. ‘Ocus maith, a naem Pátraic’, ar Cailte, ‘crét do scela féin
& do thuirrthechta o ro deiligisa riut gus aniu?’ ‘Atáit acum-sa
duit-si ón’, ar Pátraic ‘.i. Maelan & Mugan & Brothrachan &
Dobchú na celg d' indarba a h-Aenach Derg’, risa raiter Achad
Abair Umaill isin tan-sa.
Patraic cecinit:
IN tipra d' áccus as tír
's ma dá bratan cen im-shnim,
is merdait ann co brath m-bán,
adér riut. a Chailtican.
580. Fer Bend & Fer Bogha & Fer Gabla .i. triarbrathar ro
badur ac dénam uilcc & écórach a n-iarthar Eirenn, & tri cét
míle do demnaib imon Cruaich, co ro indarbus amach iat tar
Ailen In t-Shnáma issin muir, corub rissin aderar Ailen na n-Deman
issin tan-so.
Patraic cecinit:
M' én & m' uisci & m' ilar
is mo Chruach álaind idhan,
is siat-sin bus chomarchi
do cach uaim a n-andliged.
‘Ocus maith, m' anum, a naem Patraicc’, ar Beineoin Mor
mac Aeda, ‘cá dliged ar ar m-breithir immi-sin ac cach aen
imthechus fonn na Cruaiche & ibhas uisci In Dabair?’ ‘A m-beith
ar do chomus fhéin, etir t-shen & óc, & ro fhacus comad inad naem
& fír In t-inad, & comad crínad clainde & ciniuil & aiccme do
cach aen do-genadh ann olcc na écoir na imdell, & mo chin don
tí don-gena a cadus & a cum-dach. Conid iat-sin, a m' anum, a
Chailti’, ar Pátraic, ‘mo scéla & m' imthechta risin m-bliadain
atái-si am' écmais.’ 582. ‘Ad-rae buaid & bennachtain, a naem Pátraic’, ar Cailte: ‘is
mor In sochur-sin ro fhacais do Gaéidelaib issinn inudh-sin.’ 583. Is annsin ro scailed a pupull tar Pátraic ind áidchi-sin,
& do-rigned longport ac ríg Connacht ann ré h-ed caeicis ar
mís nó co toirsitis cóic oll-choicid Eirenn do dénam fheissi na
Temrach. Ocus do-rigned tech derrait diamair do Chailti acco
iter thech rig Connacht & pupall Pátraic, & Is uime do-rigned
a tech amlaid-sin, comad urgairdiugud do cechtar de eistecht ris. 584. Ocus Is annsin ro gab Cas Corach mac Cáincinde a
thimpan, cor' chuir ina suan sír-chotalta iat. Ocus ro eirgetar arnamairech,
& tucad fidchell da n-indsaighid da h-imirt, & do
frith espaid tri fer don fidchill, & adubairt In rí: ‘Ni fuighther
fir bus chosmail ria a n-Eirinn na a n-Alpain.’ Ocus is
annsin adubairt Cailte: ‘Na h-imridh In fidchill’, ar se, ‘nó co
n-dechur-sa d' iarraid fhidche at-chonnarc ic á folach fecht aile.’
Ocus tainic reime sair co cenn Sleibe Clithair, risa raiter Sliab
Baghna issin tan-so, & at-chonnairc carthe com-daingen cloiche
a n-dorus In t-shída amuich, & tuc a da láim uimin carthe, & tuc
a talmain h-é, & faircle com-daingen cloiche ro bói ar In fidchill
a n-inadh In chairthe, & faircli fuithe, & tuc In Solustairtich
as .i. fidchell Guill meic Morna, & rucustar tri fir óir &
tri fir airgit aisti, & do cuir In fidchill itir In da chlar com-dluta
chloiche chétna, & tainic reime d' indsaigid rig Connacht, &
tuc na fir 'na laim, & dornn ind fhir fa mó don t-shluag iss ed
do bith In cach fhir díb. ‘Ocus In raibi ní budh mó inás-so?’ bar
in rí. ‘Ro bói immorro’, ar Cailte, ‘tri cóeca fer n-óir & tri
cóeca fer n-airgit.’ ‘Cret tuc ort’, ar In rí, ‘gan In fidchill do
thabairt let dam-sa?’ ‘Ní fidchell do t-shiris orum’, ar Cailte,
‘acht tri fir chum t' fhidchle, & tucusa gein & aithgein duit, &
ní dingen-sa a gluassacht assin n-inad ina tuc In t-óclach assa
fidchell h-í.’ Ocus tucad na fir ar In fidchill 'arsin. ‘Ocus
cia ic á raibe ind fidchell?’ ar rí Connacht. ‘Ac Goll mac
Morna’, arsi Cailte. ‘Dursan gan a tabairt duit-si let dam-sa’,
ar rí Connacht. ‘Na cuir-si ris-sin, a rí’, ar Cailte, ‘uair ní
thiber In fidchill duit etir, & ní thibar ní bus mó da foirind.’ 585. Ocus ní cian ro badur ann co faccadur Aillenn Fhialchorcra
ingin Buidb Deirg meic In Dagda, da n-indsaigid & tri .l.
ban do mnáib Túaithe Dé Danann ina farrud, & ro t-shuidh(es)tar
ar In firt fótbaig i f-farrad naem Pátraicc & rí Connacht & ro
bói In ingen ac indissin a toisce ann. ‘Ocus caide do frecra
urri-ut, a rí Connacht?’ ar Pátraic. ‘In ní adérús-sa & bus
maith let (do) denam dam iss ed dogén-sa’, ar In rí. ‘Is maith
lem-sa a tabairt duit’, ar Pátraic, ‘uair ro gellus ria
co tiubartha-sa h-i acht co léiced a creidem doilfi draidechta
uaithe & co slechtad sí do t-shoiscel Rig nime & talman.’ ‘In
faemai-si siut, a ingen?’ ar In rí. ‘Faemaim’, ar inn ingen.
Ocus ro eirig In ingen cona bantracht, & ro t-slechtadur uile do
Pátraic, & ro chengail Pátraic iat & ro phós, corub h-í-sin
cét-lánumain ro pos In Tailgenn i nn-Eirinn amal airmid udair.
‘Ocus luach In posta’, ar Beineon Mor mac Aeda. ‘Rachaid um’,
ar In rí ‘.i. ragha baile cacha tuaithe o Leic Lomenaig rissa
raiter Luimnech, co Leic Essa Ruaid.’ ‘Ocus luag uait-si ina
adhaig siút, a Patraic’, ar Beneoin, ‘do lucht In chuicid.’ ‘Do-bér
immorro’, ar Pátraic, ‘.i. tri rig do gabail Eirenn uaithib,
& rath Eirenn fo deired acco gan dibad.’ Ocus scribais Brogán
na fácbala-sin do choiced Connacht, & scribais neoch tucad do
Pátraic. Ocus ro fháeidur In lánamain-sin ind áidchi-sin ar
feis leaptha & lám-déirgthi .i. Aed mac Muiredaig meic Findnachta
& Aillenn Fhialchorcra ingen Buidb Deirg meic In Dagda. 586. Ocus ro eirig In rí co moch arnamairech, & ríg-lia cloiche
ro bói ar In tulaig acco. Tuc In rí a druim rissin carthe &
do fhiarfaig do Chailti: ‘Cid imma tucad Lia In Imracail ar in
lia-so?’ ar se. 587. ‘Fecht n-aen da tangadur Meic Morna co Cuaill Chepain
i nd-Echtge Connacht’, ar Cailti, ‘ac fogail & ac díbeirg ar Fhind
& ar In Féin, & do-riachtamar-ne tri catha na Féine co mullach
t-Shleibe Cairnd tes i crich Corca Mruad, & ro bói ceist ac Find
im dála Mac Morna .i. ní fhitir ind annsa Mumain bodes do-chuadar
nó In sechu bothuaid í cuiced Connacht. Ocus adubairt
Find rena dá mac féin dul a cuiced Muman d' fhis scel
Mac Morna .i. Uillend & Cáince cona fhéin & cona foirind, &
do chuir Aedan & Cathal, da mac rig Ulad, & da cét óclach
maraen riu, i cúiced cháem-álaind Connacht d' fhis Clainde
Morna. Ocus ro badur dá mac rig Laigen ina fiad-naissi .i.
Conla & Cellach a n-anmanna. Ocus tangadur-sin da cét óclach
a n-degaid a comalta, & tar-raid cach ara cheile díb co rabadur
ceithri cét óclach a n-aen-inad, & do-riachtadur chum inn inaid-sea’, ar Cailte, ‘& do t-shirdis cach láe o Ath Colta co h-Ath
m-Bercha ac iarraid Mac Morna, & ticdis cach n-aidhchi conici
seo. Ocus ba h-ingnad lé Find dala a muintire, uair ní tainic
fis uaithib da indsaighid.’ 588. ‘Ro eirgemar-ne tri catha na Féine & do fhuaramar slicht-lorg
in t-shlóig romaind, & dar lind ba h-é slicht Chlainde Morna, &
ro iad cach a laim a cheile umpu, & ro luath-marbad, etir gilla
& óclach, na tri cét fer ro badur. Ocus ind uair thainic lá cona
lán-shoillsi arnamairech Is ann tucsat aichne ara muintir féin, &
ro léicset annsin tri gaire mora eistib ic á cáinead a muintire
ro marbsat a n-imrull, & adubairt Find ríg-lia cloiche d' iarraid
ar In cethrur caem sin .i. air da mac rig Ulad & da mac rig
Laigen. Ocus do eirgius-sa’, ar Cailte, ‘& Oissin co Raith Medba,
risa raiter Raith Chaerech Medba isin tan-sa, & fuaramar in
ríg-lia cloiche ann, & tuc-samar conici seo h-í, & ro t-sháidemar
os chind na fer-sin annso.’ 589. ‘Ad-rae buaid & bennachtain, a m' anum, a Chailti!’ ar in
sluag uili, ‘is mor In fis & In faillsiugud fírinde do-beri duind
ar cach ní fhiarfaigther dít.’ Ocus Is desin atá
Lia In Imracail ar In lia-so, d' imracal Fhind & na Féinde, cor'
marbadur a muinter fein a richt Chlainde Morna. 590. Is annsin do-chuadur co Temraig, & ro indessetar mor
d' fhis & d' fhir-eolus i fiadnaissi fer n-Eirenn .i. Cailte & Oissin,
& ro lessaiged cach ní adubradur ac ollomnaib Eirenn.
‘Ad-rae buaid & bennachtain, a uaissle’, ar fir Eirenn.
‘Gin co beth d' fhis na d' fir-eolus a n-Eirinn uile acht In meide
ro facabair accu anos ro bo tinolta fir Eirenn uili i nd-aen-inadh.’ 592. Ocus Is annsin ro eirig Cas Corach mac Caincinde, &
adubairt: ‘Maith a m' anum, a Cháilti’, ar eissium, ‘is mithigh.
Is mithig dam-sa imthecht festa, & bennacht cacha dalta fort-su.’
‘Bennacht cacha h-oide ic a roibe dalta ort-sa’, ar Cailte, ‘uair is
tú Is ferr eladha at-conncamar riam.’ Ocus adubairt ri Eirenn .i.
Diarmait mac Cerbaill: ‘ollamnacht Eirenn uaim-si dait In comfhat
rabur-sa i r-rigi.’ 593. Is si-sin uair & aimsir tangadur tri nonbair d' iarsma na
Feinde ro bói i f-farrad Chailti ar In tulaig leth aniar do Themraig,
& tucsat da n-úidh & da n-aire beith a n-ingnais a luith
& a lán-choiblidh, & gan a beith do rath orro nech ac comrad
ríu, & tucsat a m-bel re lár talman issin tulaig-sin, & fuaradur
bás ann, & ro cuired fo thalmain iat, conid Cnoc na Nonbur
ainm In chnuic-sin dia n-eis. 594. ‘Truag dono sin’, ar Oissin, ‘iss ed sin ro mairistar d' iarsma
na muintire moire maithe ar triath & ar tigerna accaind .i.
Fhind mac Cumaill.’ Ocus ro badur na senoire co toirrsech
truag In lá-sin tar eis na tri non-bur-sin ó nar' mair do tri
cathaib na Feinde achtmad Oissin & Cailte & na tri nonbair-sin. Ocus ro badur fir Eirenn uile ina tast gan fer do labra
re cheile díb ara mét ro chuir orro a n-dernnsat na senóraig do
thoirrsi tar éis a Féine & a muintire. Ocus adubairt Oissin:
IN fuil sunn nech ro fheissed
gémad fann, gemad eissel,
in fhail ar fácad cuach Find
'na aenuran a Cromglind.
595. ‘Ocus ní rabusa riam’, ar Cailte, ‘lá nach budh éscaid lém
labra riut, a Oissin, acht mad aniu.’ Ocus adubairt Cailte:
Atá sunn nech ro fheissed
mar ar' impo for deis-sel,
in fail ata 'sin glind glais
ní fholaig acht feth fithnais.
596. Oissin dixit:
IN fil sunn nech ro fheissed
gémad fhann, gémad eissel,
cia do-rat cenn Curraig chain
issin chnoc os Badamair?
‘Tusa ro ben a chenn de’, ar Cailte,
‘& t' athair ro loit h-é’, ar
Cailte, ‘& missi ro muir In cnocc.’ 597. Oissin dixit:
Da m-beth sunn nech ro fheisid
mina impodar deis-sel,
ann rus-geogain Find bodéin
o rus-dichenn Oisséin.
598. Ocus adubairt
Cáilte:
Rucus lim In cenn 'arsin
gusin cnuc os Badhamair,
co fuil ann o ssin ille
issin cnucc 'na comnaidhe.
‘Ocus In cumain let-su, a m' anum’, ar
Oisin, ‘cia ro diubraic
Goll mac Morna maiten
ós Beluch Gabrain?’ ‘Missi ro diubraic
h-é’, ar Cailte, ‘cor'
chuir In cathbarr óir ro boi imma
chenn
de, & ro ruc coibeis craind na sleige da fheoil
de.’ ‘Ocus
uallach ro bas fai-sin’, ar Oisin, ‘ger
'bo mor In chned
ro gab In cathbarr imma chenn, & ro gab a airm,
& adubairt
re braithrib nach raibe poind
air.’ Ocus adubairt Oissin:
IN fuil sunn nech ro fheissed
gemad fhann, gemad eissel,
cia ro diubraic Goll co mm-baid
maiden ós Beluch Gabrain.
Ocus adubairt Cailte:
Missi ro diubraic a rí
a Oissin gusin caem-lí,
urchur fagha cert do-chuaid
a n-diaid meic Morna mor-cruaid.
599. Is annsin do fhiarfaig rí Eirenn dib-sum: ‘Cia ro marb Cairpre Lifechair mac Cormaic i cath Gabra?’ ‘Oscur mac Oissin’, ar Cailte, ‘ro marb h-é.’ ‘A fhírinde as maith do denam’, ar Oissin. ‘Cia chena ro marb h-é?’ ar In rí. ‘Orlám rí Fotharta
andes’, ar Oissin ‘.i. óclach gráda ro bói acum-sa & 'gom athair reomum.’ Oissin adubairt: Orlam mac rig Fotharta
nochar'b é In fer co maithfech,
brathair Brónaig, ní brég lib
ro marb Cairpre Lifechair.
600. ‘Ocus Osccur dono, cia rus-marb?’ ar rí Eirenn. ‘aen-urchur Cairpri Lifechair meic Cormaic ro marb h-é.’ ‘Ocus Mac Lugach, cia rus-marb issin chath?’ ar Diarmait mac Cerbaill. ‘Bressal mac Eirge, mac ríg Gall-Gaeidel anall, & taissech teglaig rig Eirenn h-e.’
Ocus rob h-í-sin adhaig déidinach feissi na Temrach, & ro badur ac ól & ac aibnius ann ind aidchi-sin, & ro eirgetar na sluaig 'arnamairech, & ro scailset fir Eirenn da crichaib & da cóicedaib féin & da n-inataib bunaid. Ocus at-racht rí Eirenn
co moch arnamairech co Lic na n-Druad fri Temraig anairtuaid, & Bé Bind ingen Alaisc meic Aengusa, ingen rig Alban, a ben. 602. ‘IS áil lem-sa’, ar se ré mnái, ‘dul ar saer-chuaird Eirenn.
& Is áil lem do beith-si i Temraig ic frithailem na senórach
arna ría ail nó aithis missi ó fheraib Eirenn.’ ‘Do-gentar a reir
mar oirdechair-si & mar adérat féin’, ar In rigan. Ocus tangadur
araen rompo issin tech i r-rabadur na senoraig .i. Oissin
& Cailte, & ro indis In rí doib-sin. Ocus Is amlaid ro bói
Oissin: iss é fer ba fial-náirige ro bói a n-Eirinn h-é, & adubairt:
‘Ní h-amlaid do-gentar, a rí’, ar eissium, ‘acht bíd do ban-cheile
it' fharrud féin & aithin don rechtaire sinde.’ ‘Máss ed, tabair
in rechtaire chucaind’, ar In rí; & tucad h-é féin & a ben ann.
Ocus adubairt In rí ríu: ‘Ac seo mar ordaigim duib biathad na
senorach .i. secht fichit bó do chur i fer-gurt gabala, & a m-blegon-sin dóib cach n-aidchi, & proind deich cét o feraib Eirenn doib
a lind & a loim i Temraig, & fothrucud cach re lá, & esrad úrluachra
ina lepdaib, & cona tair deired In lenna d' ól In tan bias
in lind nua urlum acco. Ocus atait secht meic accut-sa’, ar
rí Eirenn, ‘& muirbfither accum-sa iat & tusa leo da raib ní
a n-airesbaid dóib.’ 603. Annsin adubairt Oissin: 604. ‘Nir' h-inganta’, ar eissium, ‘Lighi ind Abaic a Temraig, da tictis fir Eirenn uile da fhegad, inar m-beith 'gar n-aithne ar Mael Muirir mac n-Dubain, ar rechtaire na Temrach, & do Chuarnait
ingen Béccain Bóaire ar a mnái.’ ‘Ocus maith, a m' anam, a Oissin, cret eissein In t-abhacc?’ ‘Turchairthe flatha fuair Conn Cétchathach’, ar Oissin ‘.i. abhocc, & tri duirrnd Cuind Cetcathaig
ina airde, & iss e fidchellach & brannaige as ferr do boi a n-Eirinn h-e. Ocus uile galra In domain do beith ar nech acht co tucad a lam air ro fhoirf(ed) & fir Eirenn do breith i láthair catha & comraic do-ghénad-sa sídh eturru, & cloch ro bói sunna i Temraig’, ar Oissin, ‘is uirre-sin ro bói a leapuid. Ocus ra h-ingnad dala a leaptha’, ar Oisin, ‘.i. In fer ba mhó d' feruibh Eirenn do bídh a choimsi i leapaid In abhuic, & In náidhe ba lugha do-gheibhthea ní bidh acht a coimsi innti. Ocus ba h-é-sin & In Lia Fáil bói i Temhraig dá ingnad na Temrach.’ 605. ‘Ca h-ingnad ro bói ar In Lia Fáil?’ ar
Diarmaid mac
Cerbaill. ‘Gach aen ara
m-biadh leith-br(ia)thar d' fheraibh Eirenn’,
ar
Oisín, ‘do-beirthea ar In leicc-sin
h-é, & damad díleas é gile & dergi do-nídh do, & a chur ar In Lia
Fáil & dámad ain-díleas h-é ball dubh do bheith a n-inad
suaichnid fair. Ocus In tan ticedh rí Eirenn
fuirre do ghéised In lecc fái co freacraitís
prím-thonna Eirenn
h-í .i. Tonn Clídhna & Tonn
Tuaidhe & Tonn Rudhraigi. Ocus in
tan ticced rí cóiced fuirre ro
bhúiredh In lecc fái. Ocus In tan
téighedh ben aimrit fuirre drúcht dubh-fhola no
mhaidedh trempi. Ocus In tan téigedh ben do b
ticedh braen alaid
tríthe.’ ‘(Ocus cia ro
thócaib) In leac-sin nó ruc a h-Eirinn í’ ar
Diarmaid mac
(Cerbaill). ‘Oclach mór-menmhach
ro ghabh ríge’