The Death-Tales of the Ulster Heroes
Bái mesca mór for Ulto fecht n-and i nEmain Macha. Do-curidar didiu immarbága móra & comrama eturro .i. etir Chonall & Coinculaind & Lóegaire. ‘Tucaid dam-sa’ ar Conall ‘inchind Meissgegra co ro-acilliur ócu na comram.’ 6 Ba bés d' Ultaib ind inbaid sin cach curaid nomarbdais ar galaib óenfir nogatta a n-inchind assa cendaib & commesctha áel airthib co ndénad líathróite crúade díb. Ocus intan nobítis i n-immarbáig nó chomramaib dobertis dóib co mbítis inna lámaib.
‘Maith, a Chonchobuir,’ ar Conall, ‘na co ndernat óic na comram écht fón innas-sa ar galaib óinfir, nídat túalngi comram frim-sa.’ ‘Is fír ón,’ ar Conchobur.
Doratad íarum forsin forud fora mbíd dogrés ind inchind. Luid cách a lethi arnabárach dia cluchiu. Dolluid dano Cet mac Matach do chúairt ectra la Ulto. Béist ass andsam robói i nHérinn In Cet. Ised dolluid-side dar faidchi na hEmna & tri láechcind leis do Ultaib.
Intan bátar na ónmite 'co cluchiu do inchind Meisgegra, issed atbert ind ónmit fri araile. Rocluinedar Cet aní sin. Ethaid side In n-inchind al-láim indala n-ái & berid leiss, ó rofitir Cet robói i tarngere do Messgegra a dígail iarna écaib. Cach cath & cach irgal nobíd do Chonnachtaib fri Ulto dobered Cet In n-inchind inna chriss dús In tetarthad écht n-amra d' Ultaib do marbad di.
Fecht and didiu dolluid-seom intí Cet sair co tuc tánai mbó a Feraib Ross. Donarraid i n-íarmóracht Ulaid ina diaid. Doriachtatar dano Connachtai dond leith aile dia thessarcain-seom. Fechair cath eturro. Dolluid Conchubur féin issin cath. Conid andsin gádatar mná Connacht do Conchobur tuidecht for leith do déscin a delba dóib. Fobíth ní rabi for talmain delb duini amail deilb Conchobuir .i. etir chruth & deilb & dechelt, etir mét & córe & cutrummae, etir rosc & folt & gile, etir gáis & álaig & erlabra, etir erriud & áne & écosc, etir arm & immad & orddan, etir gnáis & gaisced & chenél. Nírbo lochtach tra intí Conchobur. A comairli immorro In Cheit rogabsat na mná ailgis do Chonchobur. Luid íarum for leth a óinur dia déscin dona mnáib.
Dolluid Cet immorro co mbúi etir na mná immedón. Nos-indlethar Cet inchind Mesgegra isin tábaill & nosteilc conidtarla i m-mullach Conchobuir co mbátar a dá trían inna chind & co torchair-seom isa cend8, co tarla fri lár. Focherddat Ulaid chuci conidrucsat ó Chet. For brú Átha Daire Dá Báeth Is and dorochair Conchobar. Atá a lige and baile i torchair & corthe fria chend & corthe fria chossa.
Maidid tra for Connachta co Sciaig Aird na Con16. Dobertar Ulaid sair doridisi co Áth Daire Dá Báeth. ‘Mo brith-se ass!’ ar Conchobur. ‘Dobér ríge nUlad do neoch nombéra connici mo thech.’ ‘Notbér-sa,’ ar Cend Berraide, ar a gilla fadéin. Dobeir-side lomain imme & nombeir for a muin co Arddachad Slébe Fuáit. Maidid a chride isin gillu. Conid de sin atá ‘ríge Cind Berraide for Ultaib’ .i. In rí for a muin leth ind lái.
Conócbad trá In debaid ón tráth co araile dar éis In ríg. Co ráimid for Ulto íarsin.
Doberar tra a liaig co Conchobar .i. Fingen. Iss éside nofinnad don díaid nothéiged don tig In lín nobíd i ngalur 'sin tig ocus cech galar nobíd and. ‘Maith,’ 21 or Fingen, ‘dia taltar In chloch as do chind biat marb fo chétóir. Mani tucthar ass immorro, not-ícfaind & bid athis duit.’ 24 ‘Is asso dún’ ar Ulaid ‘ind athis oldás a éc-som.’
Ro-íccad íarum a chend & rofúaged co snáth óir29, ar ba cumma dath fuilt Conchobuir & dath inn óir. Ocus asbert In liaig fri Conchobar co mbeth i fomtin .i. ar ná tísad a ferg dó & ná digsed for ech & ná etraiged mnái & ná rocaithed biad co anfeta & ná rethed.
Robói dano isin chuntabairt sin céin robo beó .i. secht mbliadna & nírbo engnamaid, acht a airisium inna suidi nammá .i. naco cúala Críst do chrochad do Iudaidib. Tánic and side crith mór forsna dúli & rochrithnaig nem & talam la mét In gníma darónad and .i. Isu Críst mac Dé bí do chrochad cen chinaid. ‘Cráet so?’ ar Conchobur fria drúid. ‘Cia olc mór dogníther isind lathiu-sa indiú?’ ‘Is fír ón ém,’ ar In drúi. ‘Is mór In gním sin,’ ar Conchobur. ‘In fer sin dano’ ar In drúi ‘i n-óenaidchi rogein & rogenis-siu .i. i n-ocht calde Enair cen cop inund bliadain.’ 39
Is andsin rochreiti Conchobar. Ocus issé sin indara fer rochreti do Día i nHérinn ría tiachtain creitmi é .i. Morand In fer aile. ‘Maith tra,’ ar Conchobar. ‘Ba hapraind nadáil cuardríg
nar nagg atumbeoir irricht chrúadchurad cichtis cichtis mo beoil. concichlais crúas mór miled. maidm nitha muáid nimslóig serbairlech. sordnifed soerchobair la Críst congénaind. gáir báeth baruléim for leth amlan Chomded lanscél céchointir crochad ríg ba moo coirp arí ardrach adamrai. tumcichthe ingním itinol tairisem treóin uasal i Coimded coimthecht congnam cáin bé la Dia dílgadach dia chobair. cáin forlund fóbenaind. cáin comlund crothfind Críst arnemthuir. nipu scíth ce chéssaitís coirp chriad. ciarbo ar Críst cáid cumachtach cia dú dún nadrochem rád dúr derchóinte runortar inarmen mona miad nadríg roachtmar roncráidi crochad Críst ma chotóchaimmis ba hassu nadbemmis iar n-ardrach écomnart úasal rí rocés croich crúaid ar dóine digmaig dia ráith ragaind-se bás achtu flaith for leccaind fochil n-éca nabuni nemthuir necht remiteised dochoimrid mo chride clúas In ardrach nguba ar mu dia indscib nadríg roacht co fír fortacht fritumthá brón báis conatbiur ar omun dom dul druib. cen dúlemain dígail.’
Is and doringni Conchohar In rethoric se dia ro-innis Bachrach drúi de Lagnib do Chonchobur Críst do chrochad, dia ra-iarfaig Conchobar: ‘Ciata airde ingantacha so?’ &c.
Nó dano co mbad é Altus In consul dodechaid ó Ochtauín do chungid In chísa co Gáédelaib no-innised do Chonchobur Críst do chrochad.
Version B from MS. 23. N. 10 (R. .i. A.), Bái Conchobar mac Nesai fechtus n-ann. Atfét dó Altus crochad Críst. Altus immorro Is hé dothathaiged co clóemclódaib séd ó Tibir mac Augaist ríg Rómán co Conchobar mac Nesa. Ar ba cuma bátar rechtairea ríg Rómán In n-aimsir sin for medón In uetha & for indsip fuinid & turcbálai, co mba comderb isin mbith nach sgél n-airdirc forcumcad ann.
Ba derb 'diu la Conchobur fon n-innus sin In cruth forcúaid crochad Críst. Ar atfét dó Altus ba hé C ríst dorosat nem & talmain & Is airi arfóit colainn ar tathcreicc In cineda dóenai. Ba cretmech Altus, Is aire atféd cech maith im crochad Críst.
Concreid Conchobur do Chríst & Is íarum asmbert Conchobur rofestais fir In betha a chumang oc cathugud fri hIudaidi crochsiti Críst, ma nubeth hi comfogus do Chríst. Is de ismbert Conchubar: ‘Ba haprainn nandáil cuart ríg narnaic atum fir hi richt cróad-churad cichtis mo beóil conciuchlis crúas már militha maidm netho móith n-imdai slúag searbairlech soistnefeit soircobur la Críst congaib geanam gáir báith for leth enæ lan Coimdid ba rolanscel cichointir crochath fir ba inmoo mo corp canæ n-artríg n-adamrai n-airerni atumcichtæ gním fir hi tinól tairisem triun uaisib In Coimded cháith cumachtaigh can be ein lam dee ndílgodag do cobur can forlonn foabeaba rinn cach comlann croithfinn la Críst arnenitir ní bu scíth cichestæ ar Críst cáth cumachtoch cid dudamr dun dercóinti din reil rochuinem nadnea nderagam. .i. dígal duir choirp crochsiti ríg dorearoosat ronort inni menman med nadrig roachta mar roncráide crochad Críst ma chutooccaibmis atbelmais ba hasa artrag écomnart hóasal rí rocés croich coirtar doine ndicmairc diasait noregainn hi mbás atumflait for leicib fa chel necombaine inmain artriun do comrath mo chridea cloas imartrach atguhai arumeda inscibin na roacht fír furtacht Críst fritombrón báis cuadhair airomun airimud tomdrub cen duileman dígail.’
Is iar sin cotnoscrastur amail bid oc techt hi rói cathai ar bélaip Críst co sesceand asa chinn an inchinn Meisgedra & conidebilt ind ar sin. Ised isberat dee iarum Is é cét-gentlide docóid hi flaith nimea, fobith robad hathais dó ind fuil donescmacht & rocreit é do Chríst.
Finit. Amen. Version C from the Liber Flavus Fergusiorum, fo. 105 a 1
Budh dáil mór la hUlltu a Muigh Muirthuimni. Doluidh iarum Bochrach fili & drái do Loighnibh docum na dála iar toidhicht dó a Laighnibh iar foghluim filidechta. Fiafraiges Concubur scéla Alban & Leatha Mogha dó.
‘Atá sgél mór éimh’ ol sé, ‘dorónnadh isin bith thoir .i. crochad rígh neimhi & talman la hIubhdaibh & Is é rotirchansat fáidhi & dráidhthi. Do íc & do teasraguin dáini an domuin do phecadh Ádhaim dodeachaid ó næmneimh co roét coluinn ó Muiri óighinghin cen láthair freasguil, cor'luidh a crand croichi la hIudhaib do ícc an ceineóil dænna. Imon cáisc docúaidh úainn & atraacht isin treas ló iarna césadh’ .i. roinnis dono Altus, iss é tiged co n-aitheasguibh & cu sédaibh & co máinibh ó Tibir Sesair Aughuist rígh Rómán & ó ríg an domhuin co Concubur mac Neasa do Eamhuin Macha. Ar ba cuma bádar reachtuireadha rígh an domuin isinn aimsir sin for meadhón an beatha & a n-innsibh fuinidh gréine & turgabála, co mba comhderbh isin bith uili nach sgél airderc foscumadh ann.
Ba derbh le Conchubhur fón innus sin an cruth forcúaidh crochadh Críst. Ar ro-innis Altus dó ba hé Críst dorinni neamh & talumh. Et Is aire arroét colann ó Muiri óigh ar taithchreich an ceineóil dænna. Ba creidmheach dono Altus féin. Is aire atfét arsgéla Críst co maith. Concreid Concubur a Críst.
Nó Is amlaid so atcæmnacair hé. Budh Concubur i ndáil & maithi fer nÉirenn uime an lá rocrochadh Críst. Antan dodechaidh teimheal forsin ngréin & rosúi ésga a ndath fola rofiarfaigh Concubur immorro do Cathbad dúss cid rombádar na dúile. ‘Do comhalta-sa,’ ar sé, ‘in fer rogéanair a n-óenaidchi frit, anosa martar docuirthi fair & doradadh a croich hé & isé sin chanuid anní sin.’ Atraigi trath Concubur súas la sodhuin & gabaid a gaisgedh fair & atbert: ‘Is é sin éimh’ ol sé, ‘mo comalta-sa & mo comáis & Is é rogéanair a n-ænoidchi frium’ & rogob iarum deargail ótá sin co ro-acht isin fairrgi & cur'luidh innti conruigi a fiacuil. Is oc In deargail iarum rogobh Concubur an láid si: ‘Ba aprainn na hIdhuil co hard iar n-éguibh righ’ &rl. 
Ocus as iarsin asbert Concubur: ‘Rofeasdais fir In beatha mo cumang ac cathugud fri hIudaidhibh tre crochad Críst dia mbeinn a comfogus dó.’ Is iarsin attraacht & rosgobh forsin deargail cur' sceinn incinn Mesgeagra as a cinn & conearbailt Concubur fochétóir. Conadh desin adberat na Gæidhil conadh hé Concubur cét-geinntlide docóidh docum neimhi a nÉirinn, fobíth robo baithis dó In fuil dobidg asa cinn. Et as annsin rucadh ainim Concobuir a n-ifrinn gu comraiced Críst fria ac te:uir na broide a hifrinn, co tuc Críst leis anim Concabair docum neimhi.
Finid.
Version D from the Stowe MS. D. 4. 2, fo. 54a3.
Incipit do oidhedh Concubuir mic Nessa annso sís.
Ceat mac Mádach rotheilg In cloich .i. inchind Miscedhra rígh Laighen for Concubur hic Áth Dhaire Dá Bhæth. Finghen fáthliaig Concobuir Is é ná roléig In cloich do thabairt asa chind. Muma immorro In cerd iss é dorat cumdach impe ria cenn amuich. Bacrach file do Laighnibh ro-indis do Chonchubar Críst do chrochad. I Maigh Lámrighe atchúaidh dó. Is annsin dorochair Concobar ac glanadh In mhaighe. Trí traighthi sechtmogat ina fot. Cóica traiged immorro i fedh Taidhg mic Céin, ut dixit poeta .i. Flann Mainistrech: — 
Cóica traighedh tólaibh tlacht fa slóghaib sainfear srianbalcc
fad In airdrígh inar'76 léir gart, 77 Taidhg mic Céin ótáit Cianacht.
Concobur, cloithech a celg, mac noithech Nessa níabdherg,
airdrígh Ulad, rodlecht de, dia roslecht lerg Lámraidhe.
Ina lecht, ní laimthi liacc, fúair trí traighthi sechtmogat.
Is don cloich sin romudaig Conchobur rochan In fili: — A chloch thall for elaid úair Buite búain maic Brónaig báin,
ropsa mind i tressaib tóir dia mba i cind maic Nessa náir.
Ciapsat náma dó rot-chelt, 83 secht mbliadna lána rot-alt:84
dia luid do dígail Ríg recht, Is and fo-fríth a lecht latt.
Láech frisralais co mbúaid chain fúair lat loimm tonnaid íar sin:
for mac Cathbath, cóinsit fir, dális dig di nathrach neim.
Neimnech dotuc Cet an-dess a tress ard Ailbe fria aiss,
cenn ríg Emna orgsi leiss, a inchinn Meis-gegra glaiss.
Dotarlaic dar árach úad Cet mac Mágach fri gliaid ngáeth
ón muni rofitir cách co Ath ic Daire Dá Báeth.
Scoiltis dít, ba mór In gním, mullach In ríg rígi gíall,
ar Is é ba ferr do láech darsa taitned gáeth Is grían.
A ndor-airngred duit ót áis, mairg Laignech irraba gnáis,
nír' scarais frisin ríg ráin co rosfargbais i ndáil báis.
For Lettir Lámraigi luimm rotgíallsat druing na fían find,
do gleó frit chomthach ba gand co torchar and assa chinn.
Fotroilsig Rí rodelb nem do mac Brónaig úas brí107 Breg,
i ndún daingen i n-rotail i fail ilar angel ngel.
Ó chonattail fritt cen brath Buti co rath rúamnai cloth,
tairnit duit In tslúaig for ruth co rochlóemchlais cruth, a chloch. A.
Inchind Meiss-gegra 'sin chath, ropo gleó fri demna troch,
adart Buti co tí bráth bud é th'ainm la cách, a chloch. A.
Finit.
Aided Lóegairi Búadaig
Version A from the Edinburgh Ms. XL, .Cid diatá Aided Lóegairi Búadaig? Ní hansa.
Áed mac Ainninne dochomraic re Mughain Aitinchairchech & ben Conchobair In Mugain sin. Fili Conchobair In tÁed. Rofes forro a mheith amlaid.
Iarsin rohergabad la Conchobar In fili & rochuinnig In fili comad hí a aided a bádud & ro118 Conchobar dó inní sin & nobertha iarsin dia bádud dochum gach locha a nÉrinn & nocanad som bricht forsan usci, go mbenta gach tráig & co nach bíd banna ann, co ná raibi a nÉrinn abann ná loch nobáidfed, co ndechus lais do Loch Lái a ndorus tighe Lóegairi. Roféimid som In hricht forsin loch. Antan didiu robás ac a bádud, as ann doriacht rechtairi Lóegaire asin lis amach. ‘Fé amai, a Lóegaire!’ or sé, ‘ní fríth a nÉrinn baile a mbáitea In file co ráinic In baili si.’ Atracht intí Lóegaire & geibid a chlaidem ina láim & ac léim dó imach benaid a mullach imon fordorus go ruc In leth iartharach do cloicenn de, co mbói sprethach a inchinde for ab rot & romarb som iardain tríchait do lucht In báiti & roélo Aod úatha & atbath Lóegairi iartain. Conid hí Aided Lóegairi connuici sin.
Version B from Mss. 23. B. 21,, and 23. G. 21, (R. .i. A.)
An t-ádhbhar fá ttáinig bás Láoghaire Bhuadhaig.
File imoro do bhí aig Conchubhur dá ngoirthidhe Aodha mac Aininn; & do ligheadh air Mhaghán bean Connchubhuir é: & air na fionnachtain sin do Chonchubhar as í breith rug air a chur dá bháthadh go Loch Laoghaire; & tangadar drong ris air fógradh an ríghe gusan loch dá bháthadh; & air na faicsin sin do reachtaire Laoghaire Bhuadhaigh tét go Laoghaire & adúbhairt nách raibh áit a nEirinn ina mbáithfidhe an file acht ina dhoras-sin; leis sin loingios Láoghaire amach & tarla fárdhorus an tighe re cúl a chinn gur bhris a seicne &
gur fóireadh an file leis, & éagas féin air an láthair sin: gonabh í124 sin Críoch Láoghaire Bhuadhaigh.
Aided Cheltchair maic Uthechair from the Edinburgh Ms. LX,, and the Book of Leinster, a.
Cid diatá Aided Cheltchair maic Uthechair?
Ní hansa. Fer amra robúi de Ultaib .i. Blái briuga. Secht n-airgeda leis. Secht fichit bó cecha airgi & seisred cecha airgi. Tech n-óiged128 Ba geiss dó129 dano ben for dámrud dia thig cen feiss dó-som le, meni beth a fer ina fochair. Doluid didiu Bríg Brethach ben Cheltchair dia thig-som. ‘Ní maith a ndoronais, 136 a ben,’ ar Blái briuga. ‘Is geiss dam-sa do thuidecht chucum amal táncais.’ ‘Is fer trúag,’ ar In ben, 138 ‘loites a gessi féin. 140’ ‘Is fír. Isim senóir-si & acum gressacht atái dano,’ 141 ar se. Fóid lee In aidchi sin.
Dofitir Celtchar inní sin & doluid for iarair a mná. Luid Blái briuga co mbái for lethláim Conchobair isin rígthig. Luid dano Celtchar ina diaid co mbói for lár In rígthige. Is and robái Conchobar & Cúchulaind ac imirt fidchille & robái bruinne Blai briugad tarsin fidchill etarru & clannaid Celtchar In gái trit co mbái isin cleith iarna cúl, co táinic hanna do rind In gái co mbái forsin fidchill.
‘Amin, a Chúchulaind!’ ar Conchobar. ‘Amin dano, 146 a Chonchobair!’ ar Cúchulaind. Toimsither In fidchell ón banna anunn & ille dús cia díb diarbo foicsi. Foicsi In hanna dano do Chonchobur & rob siadi co dígail íarsin. Atbath immorro Blai briuga. Atrulla Celtchar co mbúi isna Déisib Muman tess.
‘Is olc so, a Chonchobair!’ ar Ulaid ‘Is toitim Déisi annso. Ropo lór In fer marb diar n-esbud & ticed Celtchar da tír,’ ar Ulaid. ‘Ticed dano,’ 157 ar Conchobar, ‘& eirged a mac for a cend & téiged i commairge fris.’ 159 Ní160 gebtha dono cin ind athar forsin mac iná162 cin In maic forsin athair ac Ultaib In tan sin. Luid sidein didiu dia gairm co mbói thess.
‘Cid dia tutchaidh, a macáin?’ or sé ‘Condigid siumh don tír,’ uar In gilla. ‘Cisse comairce dotaot frim?’ ol sé ‘Misi,’ ol In gilla. ‘Fír,’ ol sé. ‘Is séimh In muin doberat Ulaid ummum-sa techt for muin mo mic.’ ‘Bid séimh a ainm & ainm a cheneóil,’ 166 ar In drúi. ‘An-sa, a gilla!’ for sé, ‘& ragat-sa anunn.’ 167
Dogníther ón & Is de atá Semuine isna Déisib.
Isí immorro éraicc conattecht im Blái briugaid, na trí fochaide ata annsom doticfad la Ultu ina remes do dingbáil díb.
Doluid didiu Conganchnes mac Dedad do dígail a bráthar for Ultu .i. Cúrúi mac Daire maic Dedad. Rofásaigestar Ultu co mór. Níngeibtis 175 gái nó chlaidib, acht noscendis ass amal de chongnu.
‘Díngaib dín In fochaid seo, 177 a Cheltchair!’ ar Conchobar. ‘Maith ám,’ ar Celtchar, & luid dia acallaim In Chonganchnis laa n-óen co tard muin uime, 179 gur gell a ingin dó .i. Níab ingen Cheltchair & proind céit cecha nóna dia tairiuc. Co tard In ben bréic uime co n-epert fris: ‘Innis dam-sa,’ ar sí, ‘amal marbthar tú.’ 182 ‘Bera derga iarnaidi do tapairt im bonnaib & tria mo luirgnib.’
Co n-epert si riana hathair co ndernta dá bir móra lais & co tardta bricht súain fair & co tarcumlad slóg mór cuici. & dorónad amlaid. Et docóas ar a tarr co tardad na beru co n-ordaib ina bonnaib & sechnóin a smera con dorchair lais, co tall a cend de, co tardad carn for a cend .i. cloch cacha fir tánaic ann.
Et isí fochaid tánaise iarsin .i. In luch donn. .i. cuilén fúair mac na baintrebthaigi a cúas omna & ronalt an bantrepach co mba mór. Fadeoigh dono dofell ar cóerchu na bantrebthaigi & romarb a bú & a mac & romarb feisin hí féin & docóid iarsin co Glenn na Mórmuici. Les gach n-aidchi nofásaighedh la Ultu & ina cotlud cach dia. ‘Díngaib dín, a Celtchair!’ ar Conchobar, & téit Celtchar a fidbaid co tuc cep ferna as & gur ro-clas comfada a lama & gur roberbh a lusaib tuthmara & a mil & a mbeoil gur bo bog righin. Téit Celtchar dochum na derca a cotlad In luch dunn & gabaid isin derc moch siu tísad In luch dond iarsan orcuin. Tic side & a srón a n-airde la tuth In croinn & léicid Celtchar In crann tarsan derc amach cuici. Gabaid In chú ina beolu co tard a fiacla inn & rolen na fiacla isin maidi righin. Srengaid Celtchar In crann cuici & srengaid In chú isin leth anaill & donbeir Celtchar a láim iarsin cep co tard a chridi tar a bél, co raibi ina dorn & ruc a cend lais.
Ocus In lá a cinn bliadna iarsin bátar búachailli a táib cairn Congoncnis, co cúaladar iachtad na cuilén isin cairn & rotochladar In carn & fúaradar trí cuiléna ann .i. cú odur & cú minbrec & cú dub. Rucad In cú minbrec a n-ascaid do Mac Dáthó do Laignib & Is impi dotuit sochaidi do feraib Érenn a tig Maic Dáthó & Ailbi ainm na con sin, & co mad do Culand cerda dobertha In chú odur & In chú dub Daolcú
Celtchair feisin. Ní léiced side a gabáil do duine acht do Celtchar. Fecht ann ní bái Celtchar abus & do léiced In cú amach & forféimditer In muinter a gabáil & dosái forsna cethra & forna hindili & nomilled bí gach n-aidchi la Ultu fo deoid.
‘Dínguib didiu In fochaid ut, a Celtchair!’ ar Conchobar. Luid Celtchar dochum In glenna 'na mbói In cú & cét laoch lais & gairmid In coin fo thrí, co facadar In coin cucu & nosdírgenn co Celtchar co mhói ac lige a cos. ‘Is trúag ám ann-dogní an cú,’ ar cách. ‘Ní bíu-sa fot cinaid ní bus mó,’ ar Celtchar & atnaig builli don lúin Celtchair, co ruc a cride trithi & co fúair bás íarsin. ‘Fé amai!’ ar cách. ‘As fír,’ ar sé la turgbáil an gái súas, gur féimid bróen fola d'fuil na con cuici ar fut an gái co ndechaid trít co talmain, co mbo marb de. & rolaad a gáir guil & rotógbad a lia & a lecht ann. Conid hí sin Aided Blái Briugad & Congoncnis & Celtchair maic Uithechair.
Finit.
Aided Fergusa Maic Róich from the Edinburgh MS. XL,.
Cid diata aided Fergusa maic Róich? Ní hansa.
Búi Fergus for luinges i Connachtaib iarna sárugud im maccuib Usnech, úair Is é In tres comairci tucad friu & Dubthach Dóeltenga & Cormac Conlonges mac Conchobair. Bátar dono uili tíar forsan loingis co cend cethri mbliadna déc & ní an dono gul ná crith leo a nUltaib, acht gul & crith gach n-oidhchi. Is é romarb Fiachraig mac Conchobair & Is é romarb Geirgi mac nIlleda & as é romarb Eogan mac Durthact. Is lais tucad In táin .i. la Fergus. Mór tra do gnímaib dorine sium a tegluch Ailello & Medba & ba minca nobíd som & a muinter ar fot In tíre cena ná isin tegluch. Trícha cét rob é lín na loingsi & Is é roba fer cumtha dó-som a tegluch Ailello .i. Lugaid Dailléigis .i. bráthair do Oilill In Lugaid sin.
Bátar ann iar ngnímaib acon loch ar Mag Ái. Dúnad mór leo .i. cluichi & céti ann. Laa n-aon ann dono luid In slóg uili isi n loch dia fothrucad. ‘Erg sís, a Fergus,’ ar Ailill ‘& báid na firu!’ ‘Nít maith a n-usci,’ ar Fergus. Luid-som sís ar ái sin. Nír fulaing a cridi do Meidb co ndechaid isin loch. Mur docúaid Fergus isin loch dorala ana mbui do grenaig & do clochaib a n-íchtar an locha co raibi for úachtar uli. Luid Medb didiu co raibi for a bruindi-sium & a gabla ime & co taircell-som In loch annsin & rogab ét Ailill. Doluid didiu súas Medb.
‘Is álaind a ndogní191 an dam, a Lugaid, & an eilit isin loch,’ ar Ailill. ‘Cid nach gontar?’ or Lugaid & ní tuc urcor n-imraill ríam. ‘Teilg-su dún orchur forru!’ ar Ailill. ‘Impó m'agaid
cuctha,’ or Lugaid, ‘& tabraid gái dam.’ Robúi Fergus aca nige asin loch & a bruinni fria & tucad a carpat docum Oilello co mbúi ina farrad & do teilc Lugaid urcor don gái co mbói triana druim síar sechtair. ‘Doriacht an t-urchur!’ ar Lugaid. ‘Is fír on,’ ar cách, ‘atát bruindi Fergusa.’
‘Trúag sin,’ ar Lugaid, ‘mo chomalta & m' fer cumtha do marbad dam-sa cin cinaid.’ ‘Mo carpat dam-sa!’ ar Ailill. Téit In slóg uili for teiched, cach fer a leth fri tír etir luinges & Connachta. Gataid Fergus an gái as & teilcid a ndiaid Ailello co ndechaid tresin milcoin búi etir dá fertas In carpait. Luid Fergus íarum asin loch & nusdírgenn forsan tulaig a taeib In locha & luid a anum as focétóir & atá a lige ann fós.
Conid hí Aided Fergusa connuici sin.
The Death of Cet mac Mágach
Version from the Edinburgh MS. XL., .Cid diatá aided Ceit maic Mágach? Ní hansa.
Luidh Cet fecht ann a crích nUlad do chuinghid gona duine, inní ba minic lais .i. Ulaid do goin, úair ní dechaid asa nóendin ríam cen guin Ultaig.
Luid sium síar íarum & trí nói cinn do Ultaib lais & docuredh íarum Conall Cernach for a lurg co Bréfni Connacht. Laad snechta
an gemrid do sunnrad, co fúair Conall a fástig hé ac fuine a chotach & a ara. Bátar tra na eochu fón carpat amuich.
‘Is é Cet so,’ ar Conall, ‘& ní fíu dúin comrac fris ar a doilghi & ar a cródacht. Is amnus In fer fil and,’ ar Conall. ‘Fé amai!’ ol In t-ara, ‘ní maith tig tar do beólu, In péist fil for dígail Ulad cen gabáil tige fair & ní meabal tra comtuitim duit fris, oir atá dia beódacht connuic so.’ ‘A athair,’ ar Conall, ‘ní tibur m' anum do láith gaili fer nÉrenn & dobér tra comartha forsna eochu.’ Gadaid Conall dúal a muing na n-eoch & dobeir andlochtan a cinn In carpait & téit as sair co hUltu.
‘Fé, a Ceit!’ ar an t-ara. ‘Ní fé,’ ar Cet, ‘is maith In t-anocul tuc for na heocha. Conall so,’ ar sé, ‘& biaid caradrad de & bid maith hé.’ ‘Fé amae!’ or In t-ara, ‘in fer rolá ár Connacht do tabairt méla fort & ní toircéba t'ainm co bráth can a bás nó can a rúacad a fescur.’ ‘Maith ám,’ ar Cet. Lotar ina diaid co hÁth Ceit.
‘Amin, a Chonaill!’ ar Cet. ‘Cid sin, a Ceit?’ ar Conall. ‘Ní racha as aniu, a clóain,’ or Cet. ‘Dóig lem,’ or Conall ac intód cuici & nothúairgenn cách díb a chéili co clos fon díthrub uli a ngníthech & a mbolcfadach & gáir na scur &199 an anr-200 ac láigedh na láth ngaili robátar isin áth, co torchair cechtarde anunn & anall. Marb immorro Cet fo cétóir & dororchair Conall a nél.
Ocus dúscid Conall asa nél. ‘Ber lat na hechu co hUltu,’ or sé, ‘ar ná romaigset Connachta cetus.’ Faroféimid In gilla tra a tócbáil-som ina carpat & ceilebraid In gilla dó íarum & luid dia tig. ‘Olc so tra,’ or Conall, ‘aonfer do Connachtaib & rogellus-sa ám,’ ar sé, ‘nacham muirfed aonfer do Chonnachtaib & robo ferr lem má ríge In domuin nech do Chonnachtaib dom athguin co ná bad for aon fer do Chonnachtaib nobeith mo marbad.’
Bélchu Bréfni tra, Is é tánic ar tús. ‘Cet so,’ or sé ‘Conall dono sunna,’ ar sé ‘& bid maith an Ériu festa,’ or sé, ‘ó dotorchair In dá árchoin so doloitsitar an Éiriu eturra,’ la tabairt airlaindi a tsligi for Conall. ‘Fair t'irlaind dím, a athair!’ or sé. ‘At beó,’
ar Bélchú. ‘Ní buide frit ón,’ ar Conall, ‘am beó-sa.’ ‘Fír, a Conaill,’ ar Bélchú, ‘ac cuincid do gona atái form-sa & ní dingén-sa, oir Is marb cena tú.’ ‘Ní lémtha cid mo brat do goin,’ ar Conall, ‘a caillech trúag!’ ‘Nítmairbfet-sa tra, acht atá ní cena,’ ar sé. ‘Notbér lem dom tig & not-ícfaiter acum & madat slán immorro caithfet frit.’
Iarsin tra tócbaid for a muin & a leth ina diaid, co ráinic a tech & dobeir leaga cucui gur bo slán. ‘Bid fír,’ ar Bélchú fria maccaibh, ‘raga In fer sa úaim & ní dingna ar les. Marbaid In fer resiu dech
úain. Tigid iarum cucui uili amárach d'agaid, co facar-sa In airecul fosclaicthi ar bar cinn & marbaid é ina lebaid.’ Rofitir fer In imnid & an uile móir .i. Conall In mídúthracht robói dó.
‘Dún In tech!’ ar Conall fri Bélcoin. Téit sair & fácaid In tech fuslaicthi. ‘Maith didiu, a Bélchú,’ ar Conall, ‘tarr am lebaid-sa!’ ‘Ní tó,’ or Bélchú. ‘Do cenn dít-sa,’ ar Conall, ‘mina tísi isin lebaid.’ ‘Bid éicin,’ ar Bélchu. Dúnaid didiu Bélchú In tech. Iar cotlud do Bélchoin fuslaicid Conall an tech. Dothecait maic Bélchon dochum na imdaidi a mbái a n-athair & doberait a tri sligi trit gur marbsat & eirgid Conall íarsin & imrid a claidem forra co mbói spreathach a n-incinni im na fraighthaib & beridh a ceithri cinnu lais sair, co ríacht a thech résiu roba matin. Conid hí Aided Ceit & Bélchon Bréfni cona maccaib In sin.
Version B
From MSS 23 G 21,, and 23 B 21, (RIA)Ag so síos do bhás Cheit mic Mághach.
Ba tréinfear an Ceat so & fa biodhbha biothfoghlaidh air Ulltaibh é feadh a ré. Lá n-aon dá ndeachaidh an Ceat so a nUlltaibh ag deanamh díbfeirge amhuil fá gnáith leis go ttárla sneachta mór fán am sin ann; & ag tille do & trí ceinn laoch air gad aige do marbadh leis 'san turras sin, thig Conall Cearrnach air a lorg gur chuir fá ghreim é ag Áth Cheat, gur chomruic siad le chéile, gur thuit Ceat 'san chomhlann & gur tromghoineadh Conall féin, gur thuit a néal air an láthair iair ttréigion iomaid fola do. & leis sin tig Béalchú Bréifne, tréinfear eile do Chonnachtaibh do láthair. Mar fuair Ceat marbh & Conall a ccrothaibh báis adubhairt gur mhaith an sgéal an dá onnchoin sin dá ttáinig aighmhille Éireann do bheith isna hannrachtaibh sin.
‘As fíor sin,’ air Conall, ‘& a ndíol a ndearrna mise d'ulc air Chonnachtaibh riamh marbh-sa me!’ As uime adubhairt Conall sin do brígh go madh fearr leis ná flaithios Éireann laoch eigin eile dá ghoin ionnus nach beth clú a mharbhtha air aonlaoch amháin do Chonnachtaibh. ‘Ní mhuirfid,’ air Béalchú, ‘oir as geall re bheith marbh dhuit an riocht ina bhfuile. Gidheadh, béar liom thú & cuirfead leighios ort & más téarmóidh ód othrus duit, do dhéan comhrac áenfir leat go ndíoghaltar liom ort gach dochar & gach díth dár himreadh leat air Chonnachtaibh.’
Agus leis sin cuirios iomchar faoi & beirios leis dá thig féin é, gur chuir leighios air ann go beth dá chréachtaibh cneasda. Mar do mheas umorro Béalchú eision ag tearnó & a neart féin a teacht arís ann, do ghabh eagla ré Conall é & ollmhuighthear triur laoch da chlainn ré Béalchoin re marbhadh Chonaill tré feall 'san oidhche air a leabaidh. Gidheadh, fuair Conall dóigh air chogar na ceilge sin, & an oidhche do bhí a bharra fán ccloinn teacht ag déanamh na feille, adubhairt Conall le Béalchoin go ccaithfeadh malairt leaptha d' fághail uaidh no go muirfeadh. & leis sin luigheas Béalchú gér leisg é a leabaidh Chonaill & do luigh Conall ina leabaidh sin, go ttángadar an triur laoch sin fá chlainn do Bhéalchoin d' ionsuighe na leaptha ina mbíodh Conall, gur mharbhadar a n-athair a riocht Chonaill.
Mar do mhoithigh Conall iad sin iar marbhadh a n-athar ina riocht féin, do ling ortha & marbhthar leis iad a ttriur & díthcheanntar leis iad mar aon lena n-athair, go rug airnamháireach a ccinn dá ccomh-mhaoidheamh go hEamhuin. Gonadh ag muidheamh an ghníomha sin atá an file 'san rann so:
Fá do chearrdaibh Conaill Chearnaigh
ionnradh Manann, mór an modh,
is goin trí mac Béalchón Bréifne
iar ngoin athar na ttrí ccon.
Gonadh é sin marbhadh Ceit mic Mághach & Bhéalchon gona thriur mac go roich so; gidheadh as iomdha éacht adhbhal eile do féadfaidhe do chomhmhuidheamh air Chonall fuigfiom don chur so gan cur síos ann so.