Táin Bó Cúalnge (BL)
Incipit Táin Bó Cúalnge
Fecht n-óen do Ailill & do Meidb íar ndérgud a rígleptha dóib
i Crúachanráith Chonnacht, arrecaim comrád chind cherchailli eturru.
‘Fírbriathar, a ingen,’ bar Ailill, ‘is maith ben ben
dagfir.’ ‘Maith
omm’, bar ind ingen, ‘cid dia tá lat-su ón?’ ‘Is de atá lim,’ bar Ailill, ‘ar it ferr-su indiu indá In lá thucus-sa thú.’ ‘Ba maith-se remut’, ar Medb.
‘Is maith nach cúalammar & nach fetammar,’ ar Ailill, ‘acht do bith-siu
ar bantincur mnáa & bidba na crích ba nessom duit oc breith do slait & do chrech i fúatach
úait.’ ‘Ní samlaid bá-sa,’ ar Medb, ‘acht m'athair i
n-ardrígi Hérend .i. Eocho Feidlech mac Find meic Findomain meic
Findeoin meic Findguill meic Rotha meic Rigéoin meic Blathachta meic
Beothechta meic Enna Agnig meic Óengusa Turbig. Bátar aice sé ingena
d'ingenaib: Derbriu, Ethi & Éle, Clothru, Mugain, Medb.
Messi ba úasliu
& ba urraitiu díb. Bam-sa ferr im rath &
tidnacul díb. Bam-sa ferr im
chath & comrac & comlund díb. Is acum bátar cóic cét déc rígamus do
maccaib deórad dar tír & a chomméit n-aill do maccaib aurrad ar
medón, & dechenbor cach amuis díbside, & ochtur ri cach n-amus, mórfessiur cach amuis, sessiur cach
amais, & cóicfiur cach amuis,
triur ri cach n-amus, & días cach amuis, amus cach amuis. Bátar ocom
sain ri gnáthteglach,’ ar Medb, ‘conid aire dobert m'athair cúiced de
chóicedaib Hérend dam .i. cóiced Crúachna. Conid de asberar Medb
Chrúachna frim. Tncas ó Find mac Rosa Rúaid ríg Lagen dom chungid-sa & ó
Chairpriu Nia Fer mac Rosa ríg Temrach, & táncas ó Chonchobur mac Fachtna ríg Ulad, & táncas ó Eochaid Bic. Ocus ní dechad-sa, dáig Is mé ra chunnig In coibchi n-ingnaid nára chunnig ben ríam
remom ar fer d'feraib Hérend .i. fer cen neóit, cen ét, cen omon.
Diambad neóit In fer 'gá mbeind, níbad chomadas
dún beith
maróen fo bíth am maith-se im rath & tidnacul, & bad cháined
dom fir combadim ferr-sa im rath secha, & níbad cháined immorro
combar commaithe acht combadar maithe díb línaib. Diambad úamain m
fer, ní mó bad chomdas dún beith maróen, úair brissim-sea catha &
cumlenga & congala m'óenur, & bad
cháined dom fir
combad beódu a ben
indá & ní cáined a mbeith combeóda acht combat beóda díb línaib. Dámbad
étaid In fer 'cá mbeind, níbad chomdas béus. dáig ní raba-sa ríam can
fer ar scáth araile ocum. Fuarusa dano In fer sain .i. tussu
.i. Ailill mac Rosa Rúaid do Lagnib. Nírsat neóit, nírsat étaid,
nírsat déaith. Tucusa cor &
coibchi duit amal as dech téit do mnaí .i. timthach dá fer déc d'étuch. carpat trí secht cumal, comlethet
t'aigthi do dergór, comthrom do riged clí do finddruini. Cipé imress
méla & mertain & meraigecht fort, ní fuil díri nó eneclann duit-siu
ind acht na fil dam-sa,’ ar Medb, ‘dáig fer ar tincur mná atatchomnaic.’
‘Ní
amlaid sin bá-sa,’ ar Ailill, ‘acht dá
bráthair limm, fer díb for Temraig & fer for Lagnib .i. Find for Lagnib & Carpre for Temraig.
Léicsius rígi dóib ara sinsirecht & níp ferra im rath nó thidnacul
andú-sa, & ní chúala chúiced i nHérind ar bantinchur acht In cúiced
sa a óenur. Tánac-sa dano, gabsus rígi sund i tunachus mo
máthar. dáig ar bíth Máta Murisc ingen Mágach mo
máthair, & gia ferr dam-sa
rígan no biad ocum andaí-siu, dáig ingen ardríg Hérend atatchomnaic.’ ‘Atá dano,’ ar Medb, ‘is lia mo maith-sea indá do maith-siu.’ ‘Is ingnad linni anísin,’ ar Ailill, ‘ar ní fil nech Is lia seóit & moíne &
indmassa andú-sa, & rafetar ná fail.’
Tucad dóib anba táriu dá sétaib co festais cia díb dámbad lia
seóit & moíne & indmassa. Tucad chucu a n-éna & a ndabcha & a
n-iarnlestair, a mílain & a lóthommair, & a ndrolmacha. Tucait dano
cucu a fánne & a falge & a fornasca & a n-órdúse & a n-étguda, eter
chorcair & gorm & dub & úaine,
buide & brecc & lachtna, odor, alad
& riabach. Tucait a murthréta caírech d'aicthib & d'urlannaib & rédib.
Ra rímit & ra hármit & ra achnít corbatar cutrumma comméti comlínmair.
Acht baí raithi sainemail for caírchaib Medba &
ba gabálta i cumail é &
boí rethi a frecartha for caírchaib Ailella. Tucait a n-eich & a
nechrada & a ngrega d'férgeltaib & scoraib.
Baí ech sainemail ar graig
Medba & ba gabálta i cumail. Baí ech a frecartha oc Ailill.
Tucait dano a murthréta mucc a fedaib & fánglentaib & díamairib. Ra rímit
& ra hármit & ra hachnít. Boí torc sainemail oc Meidb & araile dano la
hAilill. Tucait dano a mbótháinte bó & a n-alma & a n-immirge dóib a fedaib &
fásaigib in
chúicid. Ra rímit & ra hármit & ra
hachnít,& roptar cutrumma comméti comlínmair dóib. Acht boí tarb sainemail ar búaib
Ailella & ba
lóeg bó do Meidb atacomnaic & Findbennach a ainm. Acht
nírbo miad leis beith for bantinchur, acht dochúaid co mboí for búaib
in ríg, & ba samalta re Meidb ná beth penning a selba lé ar ná baí
tarb a chomméit lé fora búaib. Is and sain
conacrad Mac Roth ind
echlach co Meidb & conscomarc Medb de ar co fessed Mac Roth airm i
mbiad tarb a samla sút i cúiciud de chúicedaib Hérend. ‘Rofetar omm,’ bar Mac Roth, ‘airm i fail tarb as dech & Is ferr dorísi i cúiciud Ulad
i tríchait cét Cúalnge i tig Dáre meic Fachtnai
.i. Dond Cúalnge a ainm.’ ‘Tó duit-siu connici sain, a Meic Roth, & cunnig dam-sa for Dáre
íasacht mbliadna do Dund Cúalnge, & ragaid lóg a íasachta dó i cind
bliadna .i. coíca samaisci & Dond Cúalnge fadessin. Ocus ber-siu
comaid aile latt, a Meic Roth: mad olc ra lucht na críchi & ind
feraind In sét sainemail sin do thabairt
.i. Dond Cúalnge, taít-sum
féin ra tharb. Ragaid comméit a feraind
féin do mín Maige Aí dó &
carpat trí secht cumal, & ragaid cardes mo sliasta-sa fessin.’
Lotar iar sain na echlacha dó co tech Dáre meic Fiachnai.
Is é lín luid Mac Roth nónbor echlach. Ra ferad fálti iar tain fri Mac
Roth i tig Dáre. Deithbir sin, prímechlach uile Mac Roth. Ra iarfacht
Dáre do Mac Roth cid dobretha imthecht fair & cid 'ma tánic.
Innisis ind echlach inní imma tánic & innisid immarbáig eter Meidb & Ailill. ‘Ocus Is do chungid íasachta don Dund Cúalnge i n-agid ind
Findbennaig tánac,’ arse, ‘& atetha lóg a íasachta .i.
coíca samasci & Dond Cúalnge fessin, & araill aile dano béus, tair-siu féin lat tarb &
fogéba comméit th'feraind féin de mín Maige Aí & carpat trí secht cumal &
cardes sliasta Medba air sin anechtair.’ Ba aitt la Dáre aní sin & ra
mbertaig co raímdetar úammand a cholcthech faí & atrubairt: ‘Dar fír ar cubais, cid an ní ra Ultaib,
bérthair In sét sa In cur sa do Ailill &
do Meidb .i. Dond Cúalnge, i crích Connacht.’ Ba maith dano la Mac Roth
ra ráde Mac Fiachna.
Ra frithálit iar sain & ra hecrait aíne & urlúachra
fóthib. Tucad caíne bíd dóib & ra fordáled fled forro co mbátar
búadirmesca,
& dorécaim comrád eter dá echlaig díb. ‘Fírbriathar,’ ar
indara echlach, ‘is maith fer In taige i tám.’ ‘Maith omm,’ bar araile, ‘In fuil cid d'Ultaib nech Is ferr andás?’ ar ind echlach taísech béus. ‘Atá omm,’ bar ind echlach tánaise. ‘Ferr Conchobor 'cá tá & cid
immi gabtais Ulaid uile ane, níbad nár dóib.’ ‘Mór in
maith dó aní i
mbiad opair cethri n-ollchóiced nHérend do brith a crích Ulad .i.
Dond Cúalnge do thabairt dúnni nónbur echlah.’
And sain dano conarraid In tres echlach comrád forru.
‘Ocus cid ráter lib-si?’ ar sí. ‘Ind echlach út atbeir Is maith fer fer In taige i táam.’ ‘Maith omm,’ bar araile. ‘In fail cid d'Ultaib nech Is ferr
andá?’ ar ind echlach thaísech béus. ‘Atá omm,’ ar ind echlach
tánaise. ‘Ferr Conchobor cá tá & gid imme gabtais Ulaid uili ane, níbad nár dóib. Mór In maith dó aní i mbiad opair cethri n-ollchóiced nHérend do brith
a crích Ulad do thabhairt dúnni nónbor echlach.’ ‘Nírb uráil limm sceith cró & fola 'sin mbel assa tic sain,
dáig cenco tucthá ar áis, dobértha ar écin.’
Is and sin doruacht fer uird rainne Dáre meic Fiachnai 'sin
tech & fer fo lind leis & fer fo bíud, & atchúala anra chansat, & táncatar
fergga dó & turnaid a bíad & a lind dóib, & ní ebairt riu a chathim & ní
ebairt a nemchathim. Dochúaid assa aithle issin tech i rrabi
Dáre mac Fiachnai & ra rádi: ‘In tú thuc In sét suachnid út dona hechlachaib
.i. Dond Cúalnge?’ ‘Is mé omm,’ for Dáre. ‘Ní raib rígi airm i tucad, ar Is fír aní rádit, ar cenco tuca-su ar áis, dombéra ar écin fri
sochraiti Ailella & Medba & ra móreólas Fergusa meic Róig.’ ‘Dothung mo deo dá n-adraim ná co mberat ar écin
samlaid nacha mbérat ar
áis.’ Fessit samlaid co matin. Atragat na echlacha co moch arnabárach & dochúatar i tech i mbaí Dáre. ‘Eólas dún, a úasail, co rísem bail a tá
in Dond Cúalnge.’ ‘Nithó omm,’ ar Dáre, ‘acht diambad bés dam-sa fell for
echlacha nó for aes n-imthechta nó tastil sliged, ní ragad nech úaib i mbethaid.’ ‘Cid
són?’ ar Mac Roth. ‘Fail a mórabba,’ ar Dáire. ‘Ra
ráidsebair cenco tucaind ar áis dobéraind ar écin ra sochraiti
Ailella & Medba & ra móreólas Fergusa.’ ‘Aile,’ ar Mac Roth, ‘giped no
ráditís echlacha dot lind-su & dot bíud, ní hed ba tabartha do aíg nó
do aire nó d'airbire do Ailill & do Meidb.’ ‘Ní thibér-sa trá, a Meic Roth,
mo tharb din chur sa dianetur.’
Lotar na echlacha ar cúl dó samlaid & ráncatar Crúachanráith Connacht.
Conscodarc Medb scéla díb. Adféta Mac Roth scéla, ná tucsat a tharb ó Dáre. ‘Cid fotera són?’ ar Medb. Rádis Mac Roth aní dia mbaí. ‘Ní hécen féth dar fudbu de, a Meic Roth, ar
rafess,’ ar Medb, ‘ná tibértha ar áis
cenco tuctha ar écin, & dobérthar ón.’
Urthatar techta ó Meidb cosna Manib arco tístaís co Crúachain, na secht Mani cona secht tríchtaib cét .i. Mane Máthremail, Mane
Athremail, & Mane Condagaib Uili, Mane Míngor &
Mane Mórgor & Mane Conda Mó Epert. Urthatar techta aile co
maccaib Mágach .i. Cet mac Mágach & Anlúan mac Mágach & Mac Corb mac Mágach &
Bascell mac Mágach & Én mac Mágach & Dóche mae Mágach, Scandal mac Mágach.
Táncatar sain & ba sed a llín deich cét ar fichit cét fer n-armach. Urthatar techta aile
úathib co Cormac Cond Longas mac Conchobuir & co Fergus mac
Róig, & táncatar deich cét ar fichit cét a llín.
In cétna lorg cétamus forthí berrtha forro. Bruit úanidi
impu. Delggi argait intib. Lénti órshnaith fria cnessaib ba tórniud do
dergór. Claidib gelduirn léo co n-imdurnaib argit. ‘Inn é Cormac
sút?’ for cách. ‘Nád é omm,’ bar Medb.
In lorg tánaise berrtha núa léo. Bruitt forglassa uli impu.
Lénti glégela fria cnessaib. Claidib co muleltaib óir & co n-imdurnib
argait léo. ‘Inn é Cormac sút?’ for cách. ‘Nád é omm,’ bar Medb.
In lorg dédenach berrtha lethna léo. Monga findbuide forórda
forscaílti forru. Bruitt chorcra cumtaichthi impu. Delgi órdai ecorthi
ós ochtaib dóib. Lénti sémi setai sítaidi co tendmedón traiged dóib.
I nn-óenfecht dostorgbaitis a cossa & dofairnitis arís. ‘Inn é Cormac
sút?’ ar cách. ‘Is é ón ém,’ ar Medb.
Ra gabsatar dúnad & longphort In n-aidchi sin corba
dlúim diad &
tened eter chethri áthaib Aí .i. Áth Moga & Áth mBercna, Áth Slissen &
Áth Coltna, & tarrassatar ed cían cóicthigis i Crúachanráith Connacht
ic ól & ic ánius & ic aíbnius combad esaiti léo a fecht & a slógad. Ocus
is and sain rádis Medb fria haraid ar co ngabad a echraid di
co ndigsed d'acallaim a druad d'iarfaigid fessa & fástini
de.
A ránic Medb airm i mbaí a druí, ra iarfacht fiss & fástini de.
‘Sochaide scaras fria chóemu & fria chairdiu sund indiu,’ ar Medb,
‘& fria chrích & fria ferand, fria athair & fria máthair, & meni thíset uli i
n-imslanti, forom-sa combenfat a n-osnaid & a mmallachtain.
Araí sin
ní théit immach & ní anand i fus as diliu lind oldámmit fadessin. Ocus finta-ssu dún In tecam fo ná tecam.’ Ocus ra ráid In druí: ‘Cipé tic nó ná tic, ticfa-su fessin.’
Impáis In t-ara In carpat & dotháet Medb for cúlu. Co n-accai ní
rap ingnad lé .i. In n-áenmnaí for fertais In charpait 'na farrad ina
dochum. Is amlaid boí ind ingen ic figi chorrthairi & claideb findruini
ina láim deiss cona secht n-aslib do dergór ina
déssaib. Bratt balla breccúani impi. Bretnas torrach trénchend 'sin
brutt ósa brunni. Gnúis chorcra chrúmaínech lé. Rosc glass gáirectach
lé. Béoil derga thanaide. Dét níamda némanda. Andar let
batar frossa findnémand erctais ina cend. Cosmail do núapartaing a
beóil. Binnidir téta mendchrot acá seinm a llámaib sírsúad
bindfogur a gotha & a caínurlabra. Gilidir snechta sniged fri
óenaidchi taídlech a cniss & a colla secha timthach sechtair. Traigthi
seta sithgela, ingni corcra córi crundgéra lé. Folt findbudi
fata forórda furri. Teóra trillsi dá fult imma cend. Trilis aile combenad foscad fria colptha.
Forrécacha Medb furri. ‘Ocus cid dogní-siu and sain innossa, a
ingen?’ for Medb. ‘Ic tairdeilb do lessa-su do lítha. Ic teclaim & ic
tinól cethri n-ollchóiced nHérend lat-su i
crích nUlad ar cend
Tána Bó Cúalnge.’ ‘Cid 'má ndenai-siu dam-sa sain?’ ar Medb. ‘Fail a mórabba dam. Banchumal dit muntir atamchomnaic.’ ‘Cóich dom muntir-sea tussu?’ ar
Medb. ‘Ni handsa ém. Feidelm banfáid a Síd Chrúachna atamchomnaic-se.’ ‘Maith and sin,’
a Feidelm banfáid, cia facci ar slúag?
Atchíu forderg forro, atchíu rúad.
‘Atá Conchobor 'na chess noínden i nEmain ém,’ ar Medb. ‘Ráncatar m'echlacha-sa connice. Ní fail ní itágammar-ne la Ultu. Acht abbair a fír, a Feidelm.’
Feidelm banfáid, cia facci ar slúag?
Atchíu forderg forro, atchíu rúad.
‘Atá Cuscraid Mend Macha mac Conchobuir i nInis Cuscraid ina
chess. Ráncatar m'echlacha connice. Ní fail ní itágammar-ne la
Ultu. Acht abbair-siu fír, a Feidelm.’
Feidelm banfáid, cia facci ar slúag?
Atchíu forderg forro, atchíu rúad.
‘Atá Eogan mac Durthacht ic Ráith Airthir 'na chess. Ráncatar
m'echlacha connice. Ní fuil ní itágammar-ne la Ultu.
Acht abbair-siu fír rind, a Feidelm.’
Feidelm banfáid, cia facci ar slúag?
Atchíu forderg forro, atchíu rúad.
‘Atá Celtchair mac Cuthechair ina dún 'na chess. Ráncatar
m'echlacha connice. Ní fuil ní itágammar-ne la Ultu. Act abbair fír, a Feidelm.’
Feidelm banfáid, cia facci ar slúag?
Atchíu forderg forro, atchíu rúad.
‘Ni bá lim-sa aní dá tá lat-su sain, dáig ó condricfat fir Hérend
óenbaile, betit debtha & irgala & scandlacha scandrecha eturru im chomríchtain tossaig nó derid nó átha nó aband, im chétguine muicce nó
aige nó fíada nó fiadmíla. Acht abbair fir rind, a Feidelm’
Feidelm banfáid, cia facci ar slúag?Atchíu forderg forro, atchíu rúad.
Ocus ro gab ic tairngiri & remfástine Con Culaind d'feraib Hérend. & doringni laíd:
Atchíu fer find firfes chless
co lín chret ima cháemcnes,
lond láith i n-airthiur a chind,
óenach búada ina thilchind.
Fail secht ngemma láth ngaile
ar lár a dá imcaisne,
fail fuidrech fora rinne,
fail leind deirg drolaig imme.
Ro fail gnúis Is grátam dó,
dober mod do banchuireo,
gilla óc Is delbdu dath tadbait delb drecoin don chath.
Cosmail a find sa gaile
fri Coin Culaind Murthemne,
nocon fetar cóich In Cú
Culaind asa Murthemniu,
acht rafetar-sa trá imne
bid forderg In slúag-sa de.
Cethri claidbíni cless n-án
ra fail cechtar a dá lám,
condricfa a n-imbirt for slúag,
is sain gním ris téit cech n-aí úad.
A gae bulgae mar domber
cenmothá a chlaideb 's a sleg,
fer i furchrus bruitt deirg,
dobeir a choiss for cach leirg.
A dá sleig dar fonnad nglé,
ard ás gail In ríastarde,
cruth domarfáit air co se
derb limm no chlóemchlaífed gnée.
Ro gab tascugud don chath,
meni faichlither bid brath,
don chomlund Is é farsaig,
Cú Chulaind mac Sualtaim.
Slaidfid for slúaga slána,
concurfe far tiugára,
faicébthai leis óg for cend;
ní cheil In banfaíd Feidelm.
Silfid crú a cnessaib curad,
bud fata bas chianchuman;
beit cuirp cerbtha, caínfit mná,
ó Choin na Cerdda atchíu-saA
Tairngire & remfástini & cendphairt in
sceóil & fotha a fagbála &
a dénma, &
comrád chind cherchaille doringni Ailill & Medb i Crúachain connice
sain.
Sligi na Tána In so & tossach In tslúagid anmand na sliged
dochúatar
cethri ollchóiced Hérend i crích Ulad .i. I Mag Cruinn, for Tóm Móna,
for Turloch Teóra Crích, for Cúl Sílinni, for Dubfid, for Badbna, for Coltain, for Sinaind, for Glúine Gabur, for Mag Trega, for Tethba túascirt,
for Tethba In descirt, for Cúil, for Ochain, for Uata fothúaid,
for Tiarthechta
sair, for Ord, for Slaiss, for Inndeóin, for Carn,
for Mide, for Ortrach,
for Findglassa Asail, for Druing, for Delt, for Duelt, for Delaind,
for Selaig, for Slabra, for Slechta conselgatar claidib ria Meidb
&, Ailill, for Cúil Siblinni, for Dub, for Ochun, for Catha, for
Cromma, for Tromma, for Fódromma, for Sláne, for Gort Sláne, for
Druim
Licci, for Áth nGabla, for Ardachad, for Feoraind, for
Findabair, for Assi, for Airne, for Aurthuile, for Druim Salaind,
for Druim Cáin, for Druim Caímthechta, for Druim mac nDega, for
Eódond mBec, for Eódond Mór, for Méide In Togmaill, for Méide ind
Eóin, for Baile, for Aile, for Dall Scena, for Ball Scena, for Ros
Mór. for
Scúaip, for Timscúaib, for Cend Ferna, for Ammag. for Fid Mór
i Crannaig Cúalngi, for Druirn Caín i Sligid Midlúachra.
Cétna uidi dochúatar na slóig co faítar In n-aidchi sin for
Cúil Siblinni & focress a phupall do Ailill mac Rosa In n-aidchi sin.
Pupall Fergusa meic Róich dia láim deiss. Cormac Cond Longas
mac Conchobuir fora lám-ide. Íth mac Étgaíth
fora lám-ide. Fiachu mac Fir
Aba fora lám-ide. Gobnend mac Lurgnig fora lám-ide. Suidigud pupaill
Ailella dia láim deiss arin tsluagud In sin & trícha cét fer nUlad dia
láim deiss In sin, & ba aire dobered trícha cét fer nUlad dia láim
deiss combad facsiti In cocur & In comrád
& na hairigthi bíd lenna
dóib-sium. Medb Chrúachan immorro do chlí Ailella. Findabair fora
lám-ide. Flidais Foltcháin ben-side Ailella Find arna feis la Fergus
ar Táin Bó Cúalnge & Is sí no bered In sechtmad n-aidchi ingalad
d'feraib Hérend forin tslúagad do lacht eter ríg & rígain & rígdomna
& filid & foglaimthid. Medb ba
dédenach dona slúagaib In lá sain ic
iarfaigid fessa &, fástini & eólais ar co fessed cia lasbad lesc &
lasbad laind In slúagad do thecht. Ní arlacair Medb ara turnta a
carpat nó ara scorthea a eich co rálad cor di 'sin dúnad.
And sain ra díchurit eich Medba & ra turnait a carpait & dessid
ar láim Ailella meic Mágach. Ocus confóchta Ailill
scéla di Meidb ar co
fessed Medb cia lasmad laind nó nemlaind nó lasmad lesc In slúagad.
‘Hespach do neoch a thríall acht dond óenfialluch,’ ar Medb. ‘Cia maith fogníat In tan moltair sech cách?’ ar Ailill. ‘Fail dlug
molta forro,’ ar Medb. ‘Tráth ro gab cách dúnad & longphort do dénam,
ro scáich dóib-sium botha & bélscaláin do
dénam. Tráth ro scáich ra
cách botha & bélscaláin, ro scáich dóib-siurn urgnam bíd & lenna.
Tráth tarnaic do chách urgnom bid & lenna, scáich dóib-sium praind
tomailt. Tráth ro scáich praind & tomailt do chách, bátar-som 'na cotlud andsaide. Feib
ra deligetar a ndáer & a mogaid de dóeraib & mogadaib fer nHérend,
deligfit a ndeglaích & a ndegóic do deglaíchaib & de degócaib fer nHérend
in chur sa forin tslúagud.’ ‘Ferrde linni sain,’ bar Ailill, ‘dáig is
lind imthiagat & Is erund conbágat.’ ‘Níba lind ragait & níba erund
conbágfat.’ ‘Anat i fus didiu,’ bar Ailill. ‘Ní anfat,’
bar Medb. ‘Cid
dogénat didiu,’ bar Findabair, ‘meni digset ammach & nád anat i fos?’ ‘Bás &
aided & airlech Is accobor lem-sa dóib,’ bar Medb. ‘Mairg atber ón omm,’ bar Ailill, ‘ar abba dúnad & longphort do gabáil dóib co hellom & co
héscaid.’ ‘Dar fír ar cubais,’ ar Fergus, ‘ní dingnea bás dóib-siút acht
intí dogéna bás dam-sa.’ ‘Ní rim-sa
is ráite duit-sin sain, a Ferguis,’
ar Medb, ‘dáig itó-sa lín do gona & t'airlig co tríchait cét Galían
immut, dáig atát na secht Mani cona secht
tríchtaib cét & meic Mágach
cona tríchait cét & Ailill cona tríchait cét & atú-sa com thegluch 'no.
Atám and sain lín do gona-su & t'airlig cot tríchait cét Galáan immut.’ ‘Ní comadas a
rád frim-sa sain,’ ar Fergus. ‘Dáig atát lim-sa sund na
secht n-airríg do Mumnechaib cona secht tríchtaib cét. Failet sund
trícha cét a n-as dech di ócaib Ulad. Fail sund a n-as dech dagóc fer nHérend, trícha cét Galían. Messi
dano as chor & as glinni & trebairi
friu ó tháncatar ó críchaib dílsib fadesin, & lim congébat
sind ló bága sa. Atá ní,’ ar Fergus, ‘níbat ecra ind fir sin-is inund ón & ní
deceltar dam. Díscaílfet-sa úaim In tríchait cét Galian út fo firu
Hérend conná bia cóiciur díb i n-óenbale.’ ‘Fó lim-sa ón,’ ar Medb, ‘case
chruth i mbet acht nád bet 'sin chaír chomraic i tát ammáin.’ Is and
sain ra díscaíl Fergus In tríchait cét sain fo
feraib Hérend nád boí cóiciur díb i n-óenbaile.
Lotar na slóig iar sodain i cend séta & imthechta. Fa dolig dóib
frithairle In tslúaig romóir lotar forsin fecht frisna iltúathaib &
frisna ilmaicnib & frisna ilmílib dosbertatar leo co 'mmanactís &
co 'mmafessaitis combad chách cona cháemaib & cona chairdib
& cona chomdúalas forin tslúagud. Atbertatar dano ba samlaid bad chóir a
thecht. Atbertatar dano béus cinnas bad chomdas In slúagad do thecht.
Atbertatar dano ba samlaid bad chóir a thecht: cach drong imma ríg,
cach réim imma muirech & cach buiden imma tuísech, cach rí cach rígdomnad'feraib Hérend ina
thulaig fo leith. Ro ráidset béus cia bad chóir do
eólus rempu eterna dá chúiced, & atbertsat combad é Fergus, ar bíth
ba slúagad bága dó In slúagad, dáig Is é boí secht mblíadna i rrígu
Ulad & iar marbad mac nUsnig fora faísam
& fora chommairgi, tánic estib, ‘& atá secht mblíadna déc fri Ultu ammuig ar longais & bidbanas.’
Is aire sin bad chomadas a dul ria cách do eólas. Luid iarum assa
aithli sin Fergus ria cách do eólas, & tánic ell condailbi im Ultaib dó & dobretha cor n-imruill fothúaid & fodess dona slúagaib & urthatar
techta úad co rrobthaib do Ultaib & ro gab ic fostud & ic imfuiriuch in
tslúaig. Rathaigis Medb aní sin & benais Medb
béim n-aisce fair &ro chan In laíd:
Medb
A Ferguis, ca rádem de?
Cinnas conaire amse?
Fordul fodess Is fothúaid
berma dar cech n-ailethúaith. Fergus
A Medb cid not medra-su?
Ní cosmail fri brath In so.
Is for Ultu, a ben trá,
in tír darsa tiagu-sa. Medb
Ardattágadar co ngail
Ailill án cona slúagaib.
Ní tharddais menmain-comal nglé
fri imthús na conaire. Fergus
Ní for amlesaib In tslúaig
biurt-sa cach fordul ar n-úair,
dús In n-imgabaind iar tain
Coin Culaind mac Sualtaim. Medb
Écóir duit amles ar slúaig,
a Ferguis meic Rosa Rúaid,
mór de maith fuarais i fus
ar do longais, a Fergus.
‘Nád bíu-sa resna slúagaib níbas íriu,’ bar Fergus,
‘acht iarra-su nech n-aill ríam remán rempo.’ Dessid Fergus riasna
slúagaib araí.
Bátar cethri ollchóicid Hérend bar Cúil Sílinni in
n-aidchi sin. Tánic gérmenma géribrach Con Culaind do Fergus & ra
ráid ra firu
Hérend fatchius do dénam. Dáig dasficfad In leom
letarthach & In bráth bidbad & In bidba sochaide & In cend costuda & in
cirriud mórslúaig & In lám tidnaicthi & In chaindel adanta .i. Cú Chulaind mac
Sualtaim. Ocus ro boí icá thairngire samlaid & doringni In laíd & ro frecair Medb:
Fó dúib fatchius & fót
co n-ilur arm & óc.
ticfa intí 'tágammar de,
mórglonnach mór Murthemne.
Condalb sain, condelg nága,
duit-siu, a meic Róig rodána. Óic & airm limm for laind
do frithálim Con Culaind.
Ro chatir, a Medb don Maig,
óic Is airm don immargail,
for cind marcaig Léith Mache
cach aidche Is cach óenlathe.
Atát acum sund for leith curaid ri cath Is ri creich,
trícha cét di chodnaib gíall
do láthaib gaile Galían.
Na curaid a Crúachain chain,
na láeich a Lúachair lendglain,
cethri chóicid Gáedel ngel
dingébait dím In óenfer.
Buidnech Bairrche & Banna
consrengfa crú dar cranna,
concicher ar múr Is ar ngrian
in trícha sin fer Galían.
I n-athlaime na fandle,
i llúais na gaíthe gairbe,
is amlaid bís mo Chú cháem chain
oc imguin ós análaib.
A Ferguis doroichet raind,
roiched úait do Choin Chulaind,
rab é a thúachail beith 'na thost,
atetha a Crúachain crúadchosc.
Bid ferda firfitir fuidb
i n-airiur ingine Buidb,
Cú na Cerda, crithrib cró,
snigfid fairne ferga fó.
A haithle na laíde sin: Táncatar cethri ollchóiceda Hérend dar
Móin Coltna sair In lá sain & da 'marallsatar dóib ocht fichtiu oss n-allaid. Sernsat & immsit na slóig impu & ros gonsat conná bátar élódaig
díb. Acht atá ni, garbat díscaíltig trícha cét Galían. cóic
aige in
amáin ba hé cuit fer nHérend
díb. Rodasfuc In t-óentrícha cét
uli na hocht fichtiu oss.
Is hé In lá cétna tánic Cú Chulaind mac Sualtaim & Sualtach
sídech a athair co ngeltatar a n-eich geilt immon corrthe ic Ard
Chuillend. Congeltat eich Sualtaim fri coirthi atúaid fér co húir.
Fogeltat eich Con Culaind fri corthi aness fér co húir & connici na lecga lomma. ‘Maith a phopa Sualtaim,’ ar Cú Chulaind, ‘gérmenma in
tslóig form-sa, & urtha-su dún co rrobtha do Ultaib arnád bet ar maigib
rédib co ndigset i fedaib & fásaigib & fánglentaib In chúicid ar imgabáil
fer nHérend.’ ‘Ocus tussu, a daltáin, cid
amgéna dano?’ ‘Am écen-sa
tocht i n-herus inalta Feidilmthi Noíchruthaige fodess co Temraig ram
glinni fodessin co matin.’ ‘Mairgg théit ón ám,’ ar Sualtaim, ‘& Ulaid do
lécud fo chossaib a nnámat & a n-echtrand ar thecht i comdáil n-óenmná.’ ‘Amm écen-sa trá techt, dáig meni digius, gúigfitir dála fer & fírfaitir briathra
ban.’
Urtha Sualtaim co robthaib do Ultaib. Luid Cú Chulaind fón fid &
tópacht and cétbunni darach d'óenbéim bun barr & ro sníastar
ar óenchois & ar óenláim & óensúil & doringni id de. Ocus tuc ainm n-oguim
na mennuc inn eda & tuc In n-id im cháel In chorthe ic
Ard Chuillend.
Scibis In n-id co ránic remur In chorthe. Luid Cú Chulaind 'na
bandáil asa aithle sin.
Imthúsa fer nHérend imráter sund iar tain. Táncatar-saide
connici In corthe ic Árd Cullend. Ocus gabsat oc fégad In chúicid
aneóil úadib, cúicid Ulad. Ocus dias de muntir Medba no bíd
rempo do grés i tossuch cach dúnaid & cach
slúagaid, cach átha & cacha
aband & cacha
bernad. 'S aire dognítis-sium sain arná tísad díamrugud dia
timthaigib na rígmac i n-eturturtugud ná i n-imchumung slúag ná
sochaide .i. dá mac Nera meic Nuatair meic Tacáin .i. dá
mac rechtairi na Crúachna, Err & Innell. Fráech
& Fochnam anmand a n-arad.
Táncatar mathi Hérend connici In corthi & gabsat oc fégad na ingelta
ro geltsat na eich immon corthi & gabsat oc fégad ind idi barbarda
forácaib In rígnia immun corthi. Ocus gebid Ailill In n-id inna láim &
tuc i lláim Fergusa & airlégais Fergus In n-ainm n-oguim
baí 'na menuc ind eda & innisis Fergus d'feraib Hérend inní ro chan In t-ainm oguim baí sin menuc. Ocus Is amlaid ro gab icá innisin & doringni laíd:
Id In so, cid sluinnes dún?
In t-id cid imma tá a rún?
Is cá lín ra lád co se,
inn úathad nó In sochaide?
Mad dia tístai secha innocht
can anad aice i llongphort,
dabarró In Cú cirres cach n-om;
táir foraib a sárugod.
Co tabair irchóit don tslúag
mad dia mberthai uide úad;
finnaid, a druíde, and sain
cid imma ndernad In t-id.
Crefnas curad cur ro lá,
lánaircess fri ecrata. Costud ruirech, fer co ndáil,
ras cuir oenfer dá óenláim.
Furópair fír ra feirg fúair
Con na Cerdda 'sin Chráebrúaid.
Iss naidm níad, ní nasc fir mir,
is é ainm fil isinn id.
Do chur chesta, cétaib drend,
for cethri cóiceda Hérend,
nocon fetar-sa acht mad sin
cid imma ndernad In t-id. Id.
Aithli na laíde sin: ‘Atbiur-sa mo bréthir frib,’ ar Fergus, ‘mad dia
sárgid In n-id sin & In rígnía doringni can aidchi ndúnaid & longphuirt sund ná co nderna fer úaib id a mac samla sút ar óenchois
& óensúil &
& óenláim feib doringni-sium, cid airchind bes-sum fó thalmain nó i tig
fó dúnud conáirgife guin & fuligud dúib ria tráth
éirge immbárach diana sárgid.’ ‘Ní hed sain ba háil linni ém,’ ar Medb,
‘nech d'fuligud nó dfordergad foirn ar tíchtain isin cóiced n-aneóil
se .i. i cúiced Úlad. Alcu dún fuligud & fordergad for nech.’
‘Ní
sáráagum itir In n-id se,’ bar Ailill, ‘&
ní sáríagum In rígnía
danringni, acht ragma i mmunigin ind feda móir se tess co
matin. Gebthar dúnad & longphort acund and.’ Lotar na slóig iarum &
baslechtat rempu In fid dia claidbib riana carptib. Conid Slechta
comainm ind inaid sin beacute;us airm i táat Partraigi Beca ra Cenannas
na
Ríg aniardess amne bar Cúil Sibrilli.
Ferais tromsnechta dóib In n-aidchi sin & baí dá met co
roiched co formnaib fer & co slessaib ech & co fertsib carpat combatar
clárenig uile cóiceda Hérend din
tsnechtu. Acht níra sádit sosta nó botha nó pupla In n-aidchi sin. Ní dernad urgnam bíd nó
lenna.
Ní dernad praind nó tomaltus. Ní fitir nech d'feraib Hérend In cara
fa náma ba nessam dó co solustráth éirge arnabárach. Is comtig conná
fúaratar fir Hérend aidchi ndúnaid nó longphuirt bad mó dód nó
doccair dóib indá inn aidchi seo bar Cúil Sibrilli. Táncatar cethri
ollchóiceda Hérend co moch arnabárach la turcbáil
ngréne dar taitnem
in tsnechtai & lotar rempo assin chrích i n-araile.
Imthúsa Con Culaind immorro, ní érrach-saide mochthrád etir
co tormalt feiss & díthait, co foilc & co fothraic In lá sain. Rádis
fria araid ar co ragbad In n-echrad & ar co n-indled In carpat.
Gebis in
t-ara In n-echraid & indlis In carpat, &
luid Cú Chulaind ina charpat
& táncatar for slichtlorg In tslúaig. Fúaratar lorgfuilliucht
fer nHérend seccu assin chrích i n-araile. ‘Amae, a phopa Láeig,’ ar
Cú Chulaind, ‘ní ma lodmar dar mbandáil arráir. Iss ed Is lugu condric
ó neoch bís i cocrích égim nó iachtad nó urfócra nó a rád cia
thic
sin sligid ní tharnic úan do rád. Lodatar fir Hérend sechund i crích
nUlad.’ ‘Forairngert-sa duit-siu, a Chú Chulaind, sain’ ar Láag, ‘cia
dochúadais it bandáil co ragad méla a mac samla fort.’ ‘Meith a Láeig,
eirgg dún for slichtlurg In tslúaig & tabair airdmes forro, & finta dún
cá lín dochúatar sechund fir Hérend.’ Tánic
Láeg i slicht In tslúaig &
baluid dia lethagid In luirg & tánic dia lettaíb & luid dara ési. ‘Mesc
fri árim fort, a mo phopa Laíg,’ ar Cú Chulaind. ‘Is mesc écin,’ for
Láeg. ‘Tair isin carpat didiu & dóber-sa ardmes forro.’ Tánic In t-ara
'sin carpat. Luid Cú Chulaind i slichtlurg In tslúaig & dobretha
airdmes forro, & tánic
dia lettáeb & luid dar' éisi. ‘Is mesc fri árim fort, a Chúcúc,’ bar
Láeg. ‘Ní mesc,’ bar Cú Chulaind, ‘dáig forfetar-sa in
lín dochúatar sechund na slúaig .i. ocht tríchait chét déc & ra fodlad dano In t-ochtmad trícha chét déc fo firu Hérend.’ — Ra bátar trá
ilbúada ilarda imda for Coin Chulaind: búaid crotha, búaid delba,
búaid
ndénma, búaid snáma, búaid marcachais, búaid fidchilli &
branduib, búaid catha, búaid comraic, búaid comluind, búaid farcsena, búaid n-urlabra, búaid comairle, búaid foraim, búaid mbánaig, búaid crichi a crích comaithig.
‘Maith a mo phopa Laíg, innill dún In carpat & saig brot dún
arin
n-echraid. Cuindscle dún In carpat & tabair do chlár clé frisna
slúagaib dús In tairsimmís tossach nó deired nó medón dona slúagaib, dáig níbam béo meni thaeth cara nó náma limm d'feraib Hérend innocht.’ 'S and saigthis In t-ara brot forin n-echraid. Dobretha a
chlár clé frisna slúagaib co tarlaic i Taurloch Caille Móre fri
Cnogba
na rRíg atúaid frisi ráter Áth nGabla. Luid Cú Chulaind fón fid and
sain & tarmlaing asa charput & tópacht gabail cethri mbend bun barr
dóenbéim. Ros fúacha & ros fallsce
& dobreth ainm n-oguim 'na táeb, & dobretha rót n-urchair di a iarthur a charpait do ind a óenláime co
ndechaid dá trían i talmain connach
boí acht óentrían úasa. Is and sin
tarthatar In dá gilla chétna .i. dá mac Nera meic Uatair meic Tacáin
é icond auropair sin & ba tetarrachtain dóib cia díb no bérad a
chétguine fair & no benfad a chend de ar tús. Impádar Cú Chulaind friu &
tópacht a cethri cinnu díb colléic & tuc cend cech fir díb ara beind
do bennaib na
gabla. Ocus léicis Cú Chulaind eocho In fiallaig sin
i n-agid fer nHérend i frithdruing na sliged cétna & a n-ésse
airslaicthi & a méide forderga & cuirp na curad ic tindsaitin a fola sell
sís for crettaib na carpat. Dáig níbá miad nó níba maiss leiss echrad
nó fuidb nó airm do brith óna corpaib no marbad. Atchondcatar na
slúaig
dano eich ind fiallaig bátar ríam remán rempu & na cuirp
i n-écmais a cend & cuirp na curad ic tindsaitin a fola sell sís for
crettaib na carpat. Anais tossach In tslúaig fria deired &
focuirethar i n-artbe, cumma & i n-armgrith uile.
Doroacht Medb & Fergus & na Mane & Meic Mágach. Dáig ar bíth
is
amlaid no imthiged Medb & noí carpait fóthi a óenur. Dá charpat rempe
díb & dá charpat 'na diaid & dá charpat cechtar a dá táeb & carpat eturru
ar medón cadessin. Is aire fogníd Medb sin arná rístais fótbaige a
crúib greg nó uanfad a glomraib srían nó dendgur mórslúaig
nó mórbuiden arná tísad díamrugud don mind óir na rígna. ‘Cid In so?’
for Medb. ‘Ní handsa,’ ar cách. ‘Eich ind
fiallaig ro bátar ríam remán sund & a cuirp ina carptib i n-écmais a
cend.’ Ra cruthaiged comairle occu & ba demin leó combad slicht sochaide
sút & gomba tadall mórslúaig & gondat Ulaid ardastánic. Ocus ba sed a comairle ra cruthaiged leó, Cormac
Cond Longes mac Conchobuir do
lécud úadib dá fiss cid baí sind áth, ar bíth ciano betis Ulaid and,
ni gonfaitis mac a rríg dílis fodessin. Tánic assa aithli Cormac Cond
Longes mac Conchobuir & bá sed a lín tánic deich cét ar fichit chét
fer n-armach dia fis cid baí issind áth, & á ránic, ní facca ní acht
in ngabail ar lár ind átha
co cethri cennaib furri ic tinnsaitin a
fola sell sís fri creitt na gabla i sruthair na haband & glethe na dá
n-ech & fuilliucht ind óencharptig & slicht inn óenlaích assind áth sair sechtair.
Táncatar mathi Hérend connici In n-áth & gabsat oc fégad na gabla uili.
Ba machtad & ba ingnad leó cia ro chuir in
coscur. ‘Cá ainm ind átha sa
acaib-si gustráthsa, a Ferguis?’ ar Ailill. ‘Áth nGrena’ bar Fergus,
‘& bid Áth nGabla a ainm co bráth din gabuil se ifechtsa,’ ar Fergus, &
ra ráid In laíd:
Áth nGrena, claímchlaífid ainm
do gním Chon rúanaid rogairb.
Fail sund gabuil cethri mbend
do cheist for feraib Hérend.
Fail ar dá mbeind, mana n-áig,
cend Fráech & cend Fochnáim.
Fail araile ar dá mbeind
cend Eirre & cend Innill.
Gá ogum sút ina táeb,
finnaid, a druíde co n-áeb,
is cia dorat inti sain,
gía lín ros cland i talmain?
In gabul út co ngráin guiss
atchí-siu sund, a Ferguis,
ros tesc óenfer, as mo chin,
de builli chrichid chlaidib.
Ros fúach Is ras fuc fria aiss,
gid ed ní hengnam imthaiss,
is dassarlaic sís ar sain
dá gait d'fir úaib-si as talmain.
Áth nGrena a ainm mad co se,
méraid ra cách a chumne.
Bid Áth nGabla a ainm co bráth
din gabail atchí sind áth. A.
Aithli na laídi: ‘Machdath & ingnad lim-sa, a Ferguis,’ bar Ailill,
‘cia no thescfad In ngabail & bífed In cethrur buí remioind i traiti se.’
‘Ba córu machtad & ingantas dontí ro tesc In ngabail atchí dóenbéim
bun barr, ros fuach & ros faillsce & tarlaic rofut n-urchair di a íarthur a charpait d'ind a óenláime co ndechaid dara dá trían i talmain
connach fil acht a óentrían úasom & nach class cona chlaideb rempe acht
is tria glaslec clochi conindsmad & conid geiss d'feraib Hérend
techt do lár ind átha sa ná co tuca nech díb hí anís do ind a óenláime feib
dosfarlaic-sium sís ó chianaib.’ ‘Is dár slúagaib duit-siu, a Ferguis,’
ar Medb, ‘& tabair In ngabail dún do lár ind átha.’ ‘Domroched carpat,’ ar
Fergus, & dobretha carpat do Fergus, & dobretha Fergus frosse
forsin ngabail & doringni minbrúan & minscomart
din charput. ‘Domroiched carpat,’ ar Fergus. Dobretha carpat do Fergus & dobretha Fergus feirtche forsin ngabail & doringni
briscbruan & minscomartach din charput. ‘Domroched carpat,’ ar Fergus.
Ocus dobretha Fergus nertad forsin ngabail & doringni briscbruan
& minscomartach din charput. Airm i mbátar na secht carpait
déc do
charptib Connacht, doringni Fergus díb uile briscbruan & minscomartach, &
ní chaemnaic In ngabail do gait do lár ind átha. ‘Ale léic ass, a Ferguis,’ ar Medb, ‘na bris dúin cairptiu ar túath ní as siriu, dáig ar
bíth meni bethe arin tslúagud sa a chur sa doraismis Ultu co
n-airnelaib braiti & bóthánti lind. Rafetamar-ni aní dia
ndénai-siu
sain d'fostud & d'immfuiriuch in
tslúaig co n-érsat Ulaid assa cess & co tucat cath dún, cath na Tána.’ ‘Domroiched crim carpat,’ ar Fergus.
Ocus dobretha a charpat fadessin do Fergus & dobretha Fergus tepe
forsin ngabail, & níro gnuisistar &
níro gésistar roth nó fonnud nó fertas d'fertsib In charpait. Cia
baí dia chalmacht & dia churatacht
dosfarlaic intí dosfarlaic sís, baí dia nertmaire & dá óclachas
dasfucastar In cathmílid & In chliathbern chét & In t-ord essorgni & in
bráthlec bidbad & In cend costuda & In bidba sochaide & In cirriud mórslúaig & In chaindel adantai & In toísech mórchatha. Dosfuc anís do ind a óenláime co
ránic aidlend a gúaland & dobretha In ngabail i lláim Ailella.
Ocus tincais Ailill furri .i. nos fégand. ‘Crichiditi lim-sa In gabul,’ ar Ailill, ‘dáig Is óentescad atchíu-sa
bun barr furri.’ ‘Crichiditi omm,’ bar Fergus. Ocus ro gab Fergus ara
admolad & dobretha laíd furri:
Atá sund In gabul glúair
coa rabi Cú Chulaind chrúaid,
'ga farcgaib ar ulc ri nech
cethri cinnu comaithech.
Is derb ní theichfed úadi
ria n-óenfer calma crúadi,
giaras fácaib Cú gan chess,
arthá crú 'ma chaladchness.
Mairg ragas In slúagad sair
ar cend Duind Chúailgne chrúadaig.
Betit curaid arna raind
fa neim claidib Con Culaind.
Níba hascid a tharb trén
'moa mbia comrac arm ngér,
ar tocrád chloicgne cach cind,
gol cacha aicmi i nHérind.
Nuchum thá ní rádim de
im dála meicc Deictire,
concechlafat fir Is mná
din gabuil sea mar atá. A.
Aithli na laídi sin: ‘Sáditer sosta & pupaill
lind,’ ar Ailill, ‘&déntar urgnam bíd & lenna lind &
cantar ceóil & airfiti lind & déntar praind & tomaltus. Dáig Is comtig ara fagbaitis fir Hérend
ríam nó iarum aidchi ndúnaid nó longphuirt mad mó dód nó doccair dóib
andás ind aidchi se arraír.’ Ra sádit a sosta & ra suidigit a
pupla.
Darónad urgnam bíd & lenna leó & ra canait ceóil & airfiti leó &
darónad praind & tomaltus. Ocus ra iarfacht Ailill do Fergus:
‘Is machtad & iss ingantus lim cia ticfad cucaind co hor críchi &
no bífed In cethrur buí remaind i traiti se. In dóig inar tísed
Conchobor mac Fachtna Fáthaig ardrí Ulad?’ ‘Nád dóig ém,’
ar Fergus, ‘dáig
líach a écnach 'na écmais. Ni fil ní nád gellfad dar cend a enig. Dáig
dámbad ésin tísad and, ticfaitis slúaig & sochaide & forgla fer
nHérend filet maróen ris, & giada betis fora chind i n-óenbaile &
n-óendáil & i n-óentochim & i n-óenlongphurt & i n-óentulaig fir
Hérend & Alban, Bretain & Saxain, cath dobérad
dóib, reme no maissed
& ní fair no raínfithé.’ ‘Ceist didiu, cia bad dóig diar tíachtain?
Dóig innar tísed Cúscraid Mend Machae mac Conchobuir ó Inis Cuscraid?’
‘Nír dóig,’ ar Fergus mac ind ardríg. ‘Ní fil ni nád gellfad dar cend a
enig, dáig dámbad é no thiasad and, ticfaitis meic ríg & rígthuísech
failet maróen riss ic reicc a
n-amsa, & gana betís ara chind i
n-óenbaile & i n-óendáil & i n-óentochim & i n-óenlongphurt & i
n-óentulaig fir Hérend & fir Alban, Bretain & Saxain, cath dobérad
dóib, reime no maidsed & ní fair no raínfide.’ ‘Ceist didiu inar tísad
Eogan mac Durthacht rí Fernmaige?’ ‘Nár dóig omm,
ár diambud ésin tísad and, ticfaitis
fosta fer Fernmaige leiss, & cath dobérad ut ante.’
‘Ceist didiu, cia bad dóig dar tíchtain? Dóig arnar tísad Celtchair mac
Uthechair?’ ‘Nár dóig omm. Líach a écnach 'na écmais. Bráthlecc
bidbad In chóicid & cend a costuda uili &
comla chatha Ulad, & gana betís
fora chind i n-óenbaile ut ante & fir Hérend uile ó iarthur
co airthiur, ó desciurt co túascert, cath dobérad dóib, reme no maidsed & ní fair no raínfide.’
‘Ceist didiu, cia bad dóig diar tíachtain?’ ‘Inge ém meni thísed
in gilla bec, mo dalta-sa & dalta Conchobuir, Cú Chulaind na Cerdda
atberar friss.’ ‘Ia ómm ale,’ bar Ailill. ‘Atchúala lib In mac
mbec sain
fecht n-aill i Crúachain. Ced ón cinnas a áesa-sum In meic bic sin
innossa?’ ‘Ní hí a áes Is dulgium dó etir,’ ar Fergus, ‘dáig ba ferda a
gníma In meic sin inbaid ba só andás In inbaid inan fail.’ ‘Ced ón,’ ar Medb, ‘in fail cid d'Ultaib innossa comlonnaid a áesa Is duilgium
andásum?’ ‘Ní airgem and fáel bad
fuilchuiriu nó láth bad luinniu nó
comlannaid a áesa raseised co trian nó go cethramad comluind Con Culaind. Ní airge and,’ ar Fergus, ‘caur a chomluind nó ord essorgni
nó bráth for borrbuidni nó combág urgaile basad inraicciu andá Cú
Chulaind. Ní airge and conmessed a áes & a ás & a forbairt & a ánius & a urfúath & a
urlabra, a chrúas & a chless & a gasced, a forom &
a ammus & a ammsigi, a brath & a búadri & a búadirsi, & a déini & a
dechrad & a tharpige & a díanchoscur co cliss nónbair ar cach find úasu mar
Choin Culaind.’ ‘Ní dénam robríg de,’ ar Medb. ‘I n-óenchurp atá. Imgeib guin immoamgeib gabáil. Is áes ingini macdacht
ármthir leis &
ní géba fri féta In serrite óc amulchach atberthe.’
‘Ní focclam-ne ón,’ ar Fergus, ‘dáig ba ferda a gníma In meicc sin
inbaid bad sóó andás inbaid inad fail.’
Incipiunt macgnímrada Con Culaind
Dáig alta In mac sin i tig a athar & a máthar icon Airgdig i
mMaig Muirthemne, & adféta dó scéla na maccáem i nEmain.
Dáig Is amlaid domeil Conchobor In rígi óro gab rígi In rí .i. mar
atraig fó chétóir cesta & cangni In chóicid d'ordugud; In lá do raind i trí asa athli: cétna trian de fó chétóir ic fégad na maccáem ic imbirt chless cluchi & immánae, In trian tánaise dond
ló ic imbirt brandub & fidchell, & In trian dédenach ic tochathim bíd & lenna conda geib
cotlud for cách. Áes cíuil & airfitid dia thálgud fri sodain.
Cia 'táim ane ar longais riam reme, dabiur bréthir, (ar Fergus), ná
fuil i nHérind nó i nAlbain óclach mac samla Conchobuir.
Ocus adféta don mac sin scéla na maccáem & na maccraide i
nEmain, &rádis In mac bec ria máthair ar co ndigsed dá chluchi do chluchemaig
na Emna. ‘Romoch duit-siu sain, a meic bic,’ ar a máthair, ‘co ndeoch
ánruth do ánrothaib Ulad lett nó choímthecht écin do chaímthechtaib
Conchobuir do chor th' faesma & t'imdegla forin maccraid.’ ‘Cían lim-sa di sodain, a máthair,’ ar In mac
bec, ‘& ni bíu-sa ocá idnaide,
acht tecoisc-siu dam-sa cia airm i tá Emain.’ ‘Is cían úait,’ ar a
máthair, ‘airm indas fil. Slíab Fúait etrut & Emain.’ ‘Dobér-sa ardmesfurri amne,’ ar ésium.
Luid In mac remi & gebid a adbena ániusa. Gebid a chammán
créduma & a liathróit n-argdide, & gebid a chlettíni díburgthi, &
gebid a bunsaig mbaísi mbunloscthi, & fogab ic athgardigud a sliged díb. Dobered béim din chammán dá liathróit co mbered band fota úad.
No theilged dano a chammán arís d'athbéim cona berad níba lugu
andá In cétband. No thelged a chlettín & no sneded a bunsaig & no bered rith baíse 'na ndíaid. No gebed dano
a chammán & no geibed a liathróit &
no geibed a chlettíne & ní roiched bun a bunsaige lár tráth congebed a barr etarla etarbúas.
Luid reme co forodmag na hEmna airm i mbátar In maccrad. Trí coícait maccáem im Follomain mac Conchobuir icá clessaib for
faidche na Emna. Luid In mac bec issin cluchimag eturru ar medón
& ecrais cid In liathróit i ndíb cossaib úadib & nís arlaic sech ard a glúne súas & nís arlaic secha adbrond sís & ris eturturthig & ros comdlúthaig i ndíb cossaib & ní rocht nech díb bir nó bulle nó béim nó fargum furri. Ocus rosfuc dar brúach mbáire úadib.
Nad fégat uili i n-óenfecht amaide. Ba machtad & ba ingantus
leó. ‘Maith a maccu,’ ar Follomain mac Conchobuir, ‘nobar benaid uili fóe
sút & táet a bás lim dáig Is geiss dúib maccáem do thíchtain infar cluchi can chur a faísma foraib, & nobar benaid uile fóe i nn-óenfecht,
ar rofetammar Is do maccaib ánroth Ulad sút & ná dernat bés tuidecht
infar cluchi can chur a faísma foraib nó a
commairge.’
Is and sin ros bensat uile fóe i n-óenfecht. Tarlaicset a trí
coíctu cammán ar ammus a chendmullaig In meicc. Turcbaid-sium a
óenluirg n-ániusa & díchuris na trí coícait lorg. Tarlacait dano na trí coícait liathróiti ar ammus In meic bic. Turcbaid-sium
a dóti & a rigthi & a dernanna & díchuris na trí coíctu líathróiti. Tarlacit dó na trí coícait bunsach baísi bunloscthi. Turcbais In mac a scéthíni slissen & díchuris na trí coícait bunsach. Is and sain imsaí-sium fóthib-sium. Scarais coíca rígmac im thalmain díb fóe. Luid cóiciur díb, (ar Fergus) etrum-sa Is Chonchobor 'sin
magin i mbámmar ic imbirt fidchilli .i. na Cendcháeme, for forodmaig na hEmna. Luid In mac bec
'na ndíaid dia nn-imdibe. Gebid Conchobor a rígláma In meic bic.
‘Ale atchíu ní fóil amberai-siu, a meic bic, In maccrad.’ ‘Fail a
mórdamnae dam-sa,’ ar In mac bec. ‘Ní fúarusa fíad n-oíged ga thánac a tírib imciana ican
maccraid iar torachtain.’ ‘Ced són, cia tussu?’ for Conchobor. ‘Sétanta bec missi mac Sualtaim, mac-sa Dechtiri do derbsethar-su, & ní lat-su fo dóig lim-sa mo chrád d'fagbáil samlaid.’ ‘Ced ón, a meic bic,’ for Conchobor, ‘nád fetar armirt fil don macraid conid geiss dóib mac dar tír cuccu can chur a faísma forro?’ ‘Ní fetar,’
bar In mac bec. ‘Dia fessaind, combeind 'na fatchius.’ ‘Maith a maccu,’ bar Conchobor, ‘geibid foraib faísam In meic bic.’ ‘Ataimem omm,’ bar siat.
Luid In mac bec for faísam na maccraidi. 'S and sain scaílset láma de-sium, & amsoí fóthu arís. Scarais coíca rígmac i talmain
díb fóe. Fa dóig la n-athrechaib Is bás dobretha dóib. Níba sed ón acht uathbás bretha impaib do thulbémmennaib & múadbémmennaib & fotalbémmennaib móra. ‘Aile,’ for Conchobor, ‘cid ataí dóibsin béus?’ ‘Dothongu-sa mo dee dia n-adraim co ndigset-som uili ar m'fóesam-sa & ar m'imdegail feib dochúadusa ara fáesam-sun & ara
n-imdegail, conná gét-sa láma díb conas tarddur uile fo thalmain.’
‘Maith a meic bic, geib-siu fort fáesam na maccraide.’ ‘Ataimim omm,’ ar In mac bec. And sain dochúatar In maccrad fora fáesam & fora imdegail.
Mac bec doringni In gním sain, (ar Fergus) i cind chóic mblíadan
iarna brith coro scart maccu na curad & na cathmíled ar dorus
a llis & a ndúnaid fadessin, nocorb éicen machta nó ingantus de ciano
thísed co hor cocríchi, gana thescad gabail cethri mbend, gana marbad
fer nó dís nó triur nó cethrur In am indat slána .xvii. mbliadna de
for Táin Bó Cúalnge.
Is and sin atubairt Cormac Cond Longas mac Conchobuir: ‘Doringni In mac bec sin gním tánaise sín bliadain ar cind doridisi.’ ‘Ciaso gním?’ bar Ailill. ‘Culand cerd buí i crích Ulad. Ro urg-nastar fleid do Chonchobur & dochúaid dá thochuriud co Emain. Rádis friss ara tísed úathad leis meni thucad fíraígid leiss ár nach crích nó ferand baí aice acht a uird & a indeóna & a duirn & a thendchore. Atbert Conchobor co ticfad úathad a dóchum.’
Tánic Culand connice a dún reme do frestul & frithálim lenna & bíd. Dessid Conchobor i nEmain corbo amm scaílti co tánic deired dond
ló. Gebid In rí a fiallgud n-imétrom n-imthechta
immi & luid do chelebrad don maccraid. Luid Conchobor arin faidchi co n-acca ní ba
ingnad leiss: trí coícait mac 'sindara chind dind faithchi & óenmac
barin chind aile di. Dobered In t-óenmac búaid
mbáire & immána óna trí
coíctaib maccáem. Tráth ba cluchi puill dóib — cluichi puill fogníthi for faithchi na Emna — 
ocus tráth ba leó-som díburgun & ba lesium
imdegail, congeibed na trí coícait liathróit fri poll immuich & ní
roiched ní secha 'sin poll. Tráth ba leó-som imdegail & ba leisium
díburgun, no chuired na trí coícait liathróit 'sin poll can imroll.
Tráth fo imtharrung n-étaig dóib, no benad-som a trí choícait
ndecheit díb & ní chumgaitis uili a
delg do béim assa brut-som nammá. Tráth ba imtrascrad dóib, concured-som na trí coícait cétna
i talmain foí & ní roichtis-sium uili immi-sium lín a urgabála. Arrópart Conchobor ic forcsin In meic bic. ‘Amae a ócu,’ bar Conchobor, ‘mo chin tír asa tánic In mac bec atchíd dá mbetis na gníma óclachais aice feib atát na
macgníma.’ ‘Ní comdas a rád,’ ar Fergus. ‘Feib atré In mac bec atrésat a gníma óclachais leis.’ ‘Congarar In mac bec dún co
ndig lind do ól na fledi dia tíagam.’ Conágart In mac bec do
Chonchobur. ‘Maith a meic bic,’ ar Conchobor, ‘tair-siu linni d'ól na
fledi dia tíagum.’ ‘Ní rag omm,’ bar in
mac bec. ‘Ced són?’ bar Conchobor. ‘Ar ní dóethanaig In maccrad do chlessaib cluchi nó ániusa, & ní rag-sa
úadib corbat doíthanaig cluchi.’ ‘Is cían dúni beith acot irnaidi ri
sin, a meic bic nicon & bíam itir.’ ‘Táit-si round,’ ar In mac bec, ‘ocus rag-sa far ndiaid.’ ‘Nídat eólach etir, a meic bic,’ bar Conchobor.
‘Gébat-sa slichtlorg In tslúaig & na n-ech & na carpat.’
Ocus tánic Conchobor iar sin co tech Culaind cerdda. Ro fritháiled In rí, & ro fíadaiged ar grádaib & dánaib & dligedaib &
úaslecht & caínbésaib. Ro hecrait aíne & úrlúachair fóthu. Gabsat for ól & for aíbnius. Ro iarfacht Culand do Chonchobur: ‘Maith
a rí, inra dális nech innocht it díaid don dún sa?’ ‘Níra dálius omm,’ bar Conchobor, dáig
níba cuman dó In mac bec dálastar 'na díaid. ‘Cid són?’ bar Conchobor. ‘Árchú maith fil ocum. Á fúaslaicthir a chonarach
dé, ní laimthanoch tasciud do óentríchait chét fris do fir chúardda nó imthechta, & ní aichne
nech acht missi fodessin. Feidm cét and do nirt.’ And sin atbert Conchobor: ‘Oslaicther dún dond árchoin coro imdegla In tríchait cét.’ Ra fúaslaiced dind árchoin a chonarach & fochuir lúathchúaird In tríchait cét, & tánic connice In forud i mbíd ic comét na cathrach & baí and sain & a chend ara
mácaib. Ocus ba borb
barbarda bruthmar bachlachda múcna matnamail cách baí and sain.
Imthúsa na maccraide bátar i nEmain corbo amm scaílti dóib. Luid cách
díb da thig a athar & a máthar, a mumme & a aite. Luid dano In mac bec i
slichtlurg na slúag co ránic tech Culaind cerda.
Gabais icc athgarddigud na sliged reme dá adbenaib ániusa. Ó ránic cofaidche In dúnaid i mbaí Culand & Conchobor, focheird a adbena uile riam
acht a liathróit nammá. Rathaigid In t-árchú In mac mbec ocus glomais
fair co clos fosnaib túathaib uili gloimm inn árchon. Ocus ní raind
fri fes ba háil dó acht a slucud i n-óenfecht
dar compur a chléib &
dar farsiung a brágat & dar loing a ochta. Ocus ní baí lasin mac cóir
n-imdegla reme acht focheird róut n-urchair din liathróit conas tarla
dar gincráes a brágat dond árchoin co ruc a mboí di fobaig inathair
and dar' iarcomlai, & gebis i ndíb cossaib é & tuc béim de immun
corthe co tarla 'na gabtib
rointi im thalmain. Atchúala Conchobor gloimm inn árchon. ‘Amae a ócu,’ bar Conchobor, ‘ní ma táncamar d'ól na fledi se.’ ‘Cid són?’ bar cách. ‘In gilla bec ra dál im díaid, mac mo sethar,
Sétanta mac Sualtaim, dorochair lasin coin.’ Atragatar i nn-óenfecht
uli Ulaid ollbladacha. Ciarbo óebéla oslaicthi dorus
na cathrach, dochúaid cách 'na irchomair dar sondaib In dúnaid immach. Cid ellom
condránic cách, lúaithium conarnic Fergus & gebis In mac mbec do lár
thalman fri aidleind a gúaland & dobretha i fiadnaisi Conchobuir. Ocus
tánic Culand immach & atchondairc a árchoin 'na gabtib rointi. Ba béim
cride fri cliab leis. Dochúaid
innund isin dún asa aithle. ‘Mo chen do
thíchtu, a meic bic’ bar Culand, ‘ar bíth do máthar & t'áthar, & ní mo chen do thíchtu fort féin.’ ‘Cid taí-siu don mac?’ ar Conchobor. ‘Ní ma
tánac-su dam-sa do chostud mo lenna & do chathim mo bíd, dáig Is maith
immudu ifechtsa mo maith-se & Is bethu immuig mo bethu.
Maith In fer muntiri rucais úaim. Concométad éite & alma & indili dam.’ ‘Nádbad lond-so etir, a mo phopa Culand,’ ar In mac bec, ‘dáig bérat-sa a
fírbreth sin.’ ‘Cá breth no bértha-su fair, a meic?’ for Conchobor.
‘Má tá culén do síl In chon út
i nHérind. ailébthair lim-sa gorop inengnama mar a athair. Bam cú-sa
imdegla a almai & a indili & a feraind In n-ed sain.’ ‘Maith rucais do breth, a meic bic,’ for Conchobor. ‘Nís bérmais ém,’ ar Cathbath, ‘ní bad ferr. Cid arnach Cú Chulaind bias fort-su de suidiu?’ ‘Nithó,’ bar In mac bec. ‘Ferr lim mo ainm
fodéin, Sétanta mac Sualtaim.’ ‘Nád ráid-siu sin, a meic bic,’ ar
Cathbath, ‘dáig concechlabat fir Hérend & Alban In n-ainm sin & bat lána beóil fer nHérend & Alban din anmum sin.’ ‘Fó limm didiu cid sed bess form,’ ar In mac bec. Conid de sódain ro lil In t-ainm aurdairc fair .i.
Cú Chulaind, ó ro marb In coin boí ic Culaind cherd.
Mac bec doringni In gním sin, (ar Cormac Cond Longas mac Conchobuir), i cind sé mbliadan arna brith, ro marb In n-árchoin ná
laimtís slúaig nó sochaide tascud i n-óentríchait cét fris, nírb écen machtad nó ingantus de gana thísed co hor cocríchi, giano thescad gabail cethri mbend, gana marbad fer nó dís nó triur nó chethrur
in am inat slána .xvii. mbliadna de for Táin Bó Cúalnge.
‘Doringni In mac bec In tres gním isin bliadain ar cind dorís,’ ar Fiachu mac Fir Aba. ‘Gá gním doringni?’ bar Ailill.
Cathbad druí buí
oc tabairt tecaisc? dá daltaib fri hEmain anairtúaith & ocht ndalta
do áes In dána druídechta 'na farrad. Iarfacht fer
díb dia aiti ciaso sén & solud buí forin ló i mbátar, In ba maith
fá In ba saich. And atbert Cathbad mac bec congébad gasced, bad án &
rabad irdairc, rabad duthain & dimbúan. Rachúala-som anísin & sé fria
chlessaib chluchi fri hEmain aniardes, & focheird a adbena ániusa uli
úad & dochúaid i cotultech Conchobuir. ‘Cach
maith duit, a rí féne,’ bar In mac bec. — Aithesc dano cungeda neich ó neoch In t-athesc sain. — ‘Cid connaige, a meic bic?’ ar Conchobor. ‘Airm do gabáil,’ ar In mac
bec. ‘Cia dotrecoisc, a meic bic?’ bar Conchobor. ‘Cathbad druí,’ ar in
mac bec. ‘Nít mérad-su .i. nít mairnfed sain, a meic bic,’ ar Conchobor. Tobert
Conchobor dá sleig & claideb & scíath dó. Bocgais & bertnaigis In mac bec na harmu co nderna minbruan & minscomairt díb. Tuc
Conchobor dá sleig aile dó & scíath & claideb. Bocgais & bertnaigis, crothais & certaigis co nderna minbruan & minscomairt díb. Airm i mbátar na
cethri airm déc bátar ic Conchobur i nEmain ie frithálim na
maccáem & na maccraide — ciped mac díb no gabad gasced combad Conchobor doberad trelam fúaparta dó, búaid n-engnama leis
assa aithle cid trá acht doringni In mac bec sin minbruan & minscomairt díb uili.
‘Ní maith ám and na airm se, a mo phopa Conchobuir,’ ar in
mac bec. ‘Ní thic mo dingbáil-se di sodain.’ Tuc Conchobor a dá sleig fodessin & a sciath & a chlaideb dó. Bocgais & bertnaigis, crothais &
certaigis conarnic a fográin aice fria n-irlaind, & níras robris na
harmu & ros fulgetar dó. ‘Maithi na hairm se omm,’ bar In mac bec.
‘Is é so mo chomadas. Mo chin In rí asa gasced &
trelam so. Mo chin tír asa tánic.’ 'S and sin tánic Cathbad druí 'sin pupull & atbert: ‘Airm conagab sút?’ ar Cathbad. ‘'S ed écin omm,’ bar Conchobor. ‘Ní do mac do máthar bad
áil dam a ngabáil 'sind ló sa,’ ar Cathbad. ‘Cid són? Nach tussu
darrecoisc?’ ar Conchobor. ‘Nád mé omm,’ bar Cathbad. ‘Cid lat, a siriti
síabairthi,’ ar Conchobor, ‘in bréc dobertais immund?’ ‘Ná badat lond-su
immorro, a mmo phopa Conchobuir,’ ar In mac bec, ‘dáig ar bíth Is ésium
domrecuisc-se araí ár iarfoacht a dalta dó ciaso sén baí forin ló & atbert-som mac bec no gébad gasced and, bad án & bad urdairc, bad duthain dimbúan immorro.’ ‘Fír
dam-sa ón,’ bar Cathbad. ‘Bat án-su & bat
urdairc, bat duthain & dimbúan.’ ‘Amra bríg canco rabur acht óenlá &
óenadaig ar bith acht co marat m'airscéla & m'imthechta dimm ési.’ ‘Maith a meic bic, airg i carpat ar iss ed na cétna dait.’
Dotháet i carpat, & In cétna carpat i tánic béus dano bocgais &
bertnaigis imme co nderna minbruan & minscomairt de. Luid issin carpat
tánaise co nderna minbruan & minscomairt de fón cumma cétna. Doringni
minbruar don tres carput béus. Airm i mbátar na seeht carpait déc
bátar oc frithálim na maccraide & na maccáem ic Conchobur i nEmain,
doringni In mac bec minbruan & minscomairt
díb uile & níro fulngetar dó. ‘Nít maithe and na carpait so, a phopa Chonchobuir,’ ar In mac bec. ‘Ní
tháet mo dingbáil-se díb-so.’ ‘Cia airm i tá Ibar mac Riangabra?’ ar
Conchobor. ‘Sund ém,’ ar Ibar. ‘Geib lat mo dá ech féin dó sút & inill mo charpat.’ Gebid iarum In t-ara In n-echraid & indliss In carpat.
Luid In mac bec 'sin carpat iarum. Bocais In carpat imme & ro fulngestar dó & níro briss. ‘Maith In carpat sa omm,’ ar In mac bec, ‘& iss ed and so mo
charpat comadas.’
‘Maith a meic bic,’ bar Ibar, ‘léic na eocho ara férgeilt ifechtsa.’ ‘Romoch sin béus, a Ibair,’ ar In mac bec. ‘Tair round timchull
na Emna indiu. Indiu mo chétlá-sa do gabáil arm, corob búaid engnama dam.’ Táncatar fo thrí timchull na Emna. ‘Léic na eocho ar
férgeilt ifechtsa, a meic bic,’ ar Ibar. ‘Romoch sin béus, a Ibair,’
ar In mac bec. ‘Tair round ar co mbennachat In maccrad dam-sa, indiu mo
chétlá do gabáil arm.’ Lotar rempu
don magin i mbátar In maccrad. ‘Airm congab sút?’ ar cách. ‘'S ed écin són.’ ‘Rob do búaid & cétguine & choscur sin,
acht ba romoch lind congabais armu fo bíth do deligthi ruind ocna
clessaib cluchi.’ ‘Ní scér-sa frib-si etir, acht do seón congabsa armu
indiu.’ ‘Léic, a meic bic, na eocho ar férgeilt ifechtsa,’ ar Ibar. ‘Romoch
sin béus, a Ibair,’ bar In mac bec. ‘Ocus In tsligi mór sa
imthéit sechond, gia leth imthéit?’ ar In mac bec. ‘Cid taí-siu di?’ ar
Ibar. ‘Aile it fer saignéch-su atchíu, a meic bic,’ bar Ibar. ‘Maith lim,
a maccáin, prímsligeda In chóicid d'iarfaigid. Cia airet imthéit?’
‘Téit co Áth na Foraire i Sléib Fúait,’ ar Ibar. ‘Cid
'ma n-apar Áth na Foraire fris In fetar-su?’ ‘Rafetar-sa omm,’ bar Ibar. ‘Dagláech de Ultaib bís ic foraire & ic forcomét and arná tíset óic nó echtranna i nUltu do fúacra comraic forru, corop é In láech sin conairr comrac dar cend In chóicid uli. Dá ndig dano áes dána fo dímaig a Ultaib &
assin chóiciud, corop é conairr
séta & maíne dar cend aenig In chóicid
dóib. Dá tí dano áes dána 'sin crích, corop é In fer sin bas chommairge dóib co rrosset colbo Conchobuir, corop siat a dúana-sain & a dréchta gabtair ar tús i nEmain ar ríchtain.’ ‘In fetar-su cia fil
icond áth sain indiu?’ ‘Rofetar omm,’ bar Ibar. ‘Conall Cernach curata
comramach mac Amargin, rí láech Hérend,’ bar Íbar. ‘Tó rouind duit-siu, a maccáin, ar co rísem In n-áth.’ Lotar rempu co dreich inn átha i mbaí Conail. ‘Airm congab sut?’ ar Conall. ‘'S ed écin,’ bar Ibar. ‘Rop da búaid & choscur & cétguine sin,’ ar Conall, ‘acht bad romoch lind ra gabais armu, dáig ar bíth nít ingníma-su
béus dámbad chommairgi ricfad a less intí ticfad
sund, ar badat slánchommairgi-siu bar Ultaib uli n-óg & atréstaís
maithi In chóicid rit báig.’ ‘Cid dogní and sin, a phopa Chonaill?’ ar
in mac bec. ‘Foraire & forcomét In chóicid sund, a meic bic,’ bar Conall. ‘Eirgg-siu dot tig ifechtsa, a phopa Conaill,’ ar In mac
bec, ‘& no léicfe dam-sa foraire & forcomét In chóicid do dénam sund.’ ‘Nithó, a meic bic,’ ar Conall. ‘Nídat túalaing comrac ri degláech co se.’ ‘Ragat-sa sechum fodes didiu,’ ar In mac bec, ‘co Fertais Locha Echtrand colléic dús In fagbaind mo láma do fuligud for carait nó námait indiu.’ ‘Rag-sa a meic bic,’ ar
Conall, ‘dot imdegail arná tiasair th'óenur 'sin cocrích!’ ‘Nithó,’ ar In mac bec. ‘Rachat omm,’ bar Conall, ‘dáig benfait Ulaid form do lécud th'óenur 'sin cocrích.’
Gabtair a eich do Chonall & ro indled a charpat & dochúaid
d'imdegail In meic bic. Ó rasiacht Conall ard fri aird fris, demin
leis giano thachrad écht dó, ná lécfad Conall dó a dénam. Gebid lámchloich do lár thalman dárbo lán a glacc. Focheird róut n-urchoir
úad ar ammus cungi carpait Conaill coro bris cuing In charpait ar dó
co torchair Conall tríit go talmain co ndechaid a máel asa gúalaind.
‘Cid and so, a meic?’ ar Conall. ‘Messi
tarlaic dia fis dús In díriuch
m'urchor nó cinnas díbargim etir nó amm adbar gascedaig
atamchomnaic.’ ‘Neim ar th'urchur & neim fort féin. Cid do chend fácba
lat námtiu ifesta, nicon tías dot imdegail níba siriu.’ ‘'S ed sin
conattecht-sa foraib,’ ar ésium, ‘dáig Is geis dúib infar nUltaib techt
dar éclind infar
carptib.’ Tánic Conall fothúaid arís co Áth na Foraire ar cúlu.
Imthúsa In meic bic dochúaid-se fodes co Fertais Locha Echtrand.
Baí and co tánic deired dond ló. ‘Dá lammais a rád frit, a meic bic.’ ar Ibar,
‘ropa mithig lind techt co hEmain ifechtsa, dáig ro gabad dáil & raind & fodail i nEmain á chíanaib & fail inad urdalta
lat-su and di cach lóu rodicfa bith eter dá choiss Conchobuir, & ní fail lim-sa acht bith eter echlachu & oblóire
tigi Conchobuir. Mithig lim-sa techt do imscrípgail friu.’ ‘Geib lat dún ind echrad didiu.’ Gebid In t-ara In n-echraid & luid In mac issin carpat. ‘Aile a Ibair, gá tulach and In tulach sa thúas innossa?’ ar In mac bec. ‘Sliab
Moduirn sin innossa,’ ar Ibar. ‘Ocus gia findcharn sút i mmullaig In tslébe?’
‘Findcharn dano Slébe Moduirn,’ ar Ibar. ‘Aile Is aíbind In carn út,’ ar In mac bec. ‘Óebind omm’ bar Ibar. ‘Tair roind, a maccáin, co rrísam In carn út.’ ‘Aile at fer saignesach-su lista atchíu,’ for Ibar, ‘acht Is é seo mo
chétfeht-sa lat-su. Bud é mo fecht
dédenach co brunni mbrátha mad dá ríus
Emain óenfecht.’ Lotar co mullach na taulcha araí. ‘Maith and, a Ibair,’ ar In mac bec, ‘tecoisc-siu dam-sa Ulaid ar cach leth dáig ním eólach-sa i
crích mo phopa Conchobuir etir.’ Tecoscis In gilla dó Ulaid ar cach leth úad.
Tecoiscis dó cnuicc & céti & tulcha In chóicid ar cach
leth. Tecoscis dó maigi & dúne & dindgnai In chóicid. ‘Maith and sin, a Ibair,’ ar In mac bec, ‘gia mag and In cúlach cernach ochrach glennach sa ruind aness?’ ‘Mag mBreg,’ bar Ibar. ‘Tecoisc-siu dam-sa déntai dindgnai In maige sin.’ Tecuscais In gilla
dó Temair & Taltiu, Cleittech & Cnogba & Brug Meic inn Óóc
& Dún mac Nechtain Scéne. ‘Aile nach siat na meic Nechtain sin maídes nach mó fail 'na mbethaidd'Ultaib andá a torchair leó-som díb?’ ‘Siat ómm,’ bar In gilla. ‘Tair romuind co dún mac Nechtain,’ ar In gilla bec. ‘Mairg atbir ón omm!’ bar Ibar. ‘Is fis dún conid mór In bert baísi a rád. Gibé dig,’ bar Ibar, ‘níba
missi.’ ‘Ragaid do beo nó do marb,’ ar In mac bec. ‘Is mo beo ragas fades,’ ar Ibar, ‘& mo marb fócebthar icon dún rofetar .i. oc dún mac Nechtain.’
Lotar rempo connice In dún & tarmlaing In mac assin charput forind
faithche. Amlaid boí faithchi In dúnaid & corthi furri & id
iarnaidi 'na thimchiull & id niachais éside & ainm n-oguim 'na menoc. Ocus Is é ainm
boí and: Gipé tísed In faidche, diamba gascedach, geis fair ar thecht dind
faidchi cen chomrac n-óenfir do fúacra. Airlégais In mac bec In n-ainm & tuc
a dá rigid 'mun coirthi, mar boí In coirthi cona id. Tarlaic sin linnid
co toracht tond taris.
‘Andar lind,’ ar Ibar, ‘ní ferr sin ná a bith i fail i
rraba, & rofetamar fogéba forin faidchi se aní 'coa taí iarair don chur sa .i. airdena báis & éca & aideda.’ ‘Maith a Ibair, córaig fortcha In charpait & a fortgemni dam coro thurthaind cotlud bicán.’ ‘Mairg atbeir ón ám,’ ar In gilla, ‘dáig Is crích bidbad so & ní faidchi airurais.’
Córaigis In gilla fortcha
in charpait & a fortgemne. Taurthais In gilla bec cotlud forind faidche.
And sain tánic mac do maccaib Nechtain forin faidchi .i. Fóill mac Nechtain, ‘Ná scuir na eochu itir, a gillai,’ ar Fóill. ‘Ní
triallaim itir,’ ar Ibar. ‘Atát a n-ési & a n-aradna ini láim béus.’
‘Cóichi na eich sin etir?’ for Fóill. ‘Dá ech Conchobuir,’ ar In gilla, ‘na dá chendbricc.’ ‘'S í sin aichni dobiur-sa forru. Ocus cid tuc na eocho sund co hor cocríchi?’ ‘Máethmaccáem congab armu lind,’ ar In gilla. ‘Tánic co hor cocríchi do thasselbad a delba.’ ‘Nírop do búaid nó choscur ón,’ ar Fóill. ‘Dia fessaind
combad ingníma, Is a marb ricfad fathúaid arís co hEmain & níbad a béo.’ ‘Ní ingníma omm,’ bar Ibar, ‘ní comadas gid a rád ris etir. Isin tsechtmad bliadain arna breith don fail.’ Conúargaib In mac bec a gnúis ó thalmain & tuc a láim dara gnúis & doringni rothmol
corcarda de ó mulluch co talmain. ‘Isam ingníma omm,’
ar In mac bec. ‘Docho lim ná 'ráda duit nídat ingníma.’ ‘Bid docho
duit acht condrísem forsind áth, acht eirg-siu ar cend t'arm dáig atchíu is
midlachda tánac, ar ní gonaim aradu nó echlacha nó aes cen armu.’ Bidcais in
fer sain ar cend a airm. ‘Cóir duit arechus dúin fris sút, a meic bic,’ ar Ibar. ‘Ced ón écin?’ ar in
mac bec. ‘Fóill mac Nechtain In fer atchí. Ní
ngabat renna nó airm nó faebair itir.’ ‘Ní rum-sa Is chóir duit-siu sain do rád, a Ibair,’ ar In mac bec. ‘Dobér-sa mo láim fón deil ciiss dó .i. fón n-ubull
n-athlegtha n-íarnaide, & tecéma i llaind a scéith & i llaind a étain & béraid comthrom inn ubaill dá inchind tria chúladaig co
ndingne retherderg de fria chend anechtair combat léiri lésbaire aeóir triana chend.’ Tánic immach Fóill mac Nechtain. Tuc-som a láim fón deil cliss dó & focheird róut n-urchair úad co tarla i llaind a scéith & i llaind a étain & berid comthrom inn ubaill dá inchind tria chúladaig co nderna retherderg de fria chend anechtair
comba léir lésbaire aeóir triana chend, & tópacht-som a chend dia méde.
Tánic In mac tánaise immach arin faidchi, Túachall mac Nechtain. ‘Aile atchíu commaídfide lat sain,’ ar Túachall. ‘Ní maídim limm chétus óenláech do marbad.’ ‘Ní maídfe-su ón afechtsa dáig
dofaíthaisiu limm-sa.’ ‘Tó duit-siu
ar cend t'arm dáig Is midlachda tánac.’ Bidgais In fer sain ar cend a arm. ‘Cóir duit arechus dúin risiút, a meic bic,’ bar Ibar. ‘Cid són?’ ar In mec bec.
‘Túachail mac Nechtain In fer atchí. Meni arrais din chétbulli nó din
chéturchur nó din chéttadall ní arrais etir chaidche a
amansi & a airgigi
non imrend im rennaib na n-arm.’ ‘Ní rim-sa Is rátti sin, a Ibair,’ ar In mac bec. ‘Dobér-sa mo láim fón manaís murnig Conchobuir, fón cruísig neme.
Tecéma 'sin sciath
ósa broind & brúifet tria asna a tháeib bas siriu úaim ar tregdad a chridi
'na chliab. Bud aurchor deóraid sin & níba hicht urraid.
Níba teg legis nó othrais úaim-se dó co bruinne mbrátha.’ Tánic Túachall mac Nechtain immach arin faidchi & focheird In mac bec a láim fón manaís Conchobuir dó &
dorecgmaing 'sin scíath ósa broind & brúis trí asna isin taíb ba siriu úad ar tregdad a chridi 'na chlíab. Benaid-sium a chend de riasiu sessed dochum talman.
And sin tánic immach sósar na clainde forsin faidche .i. Faindle
mac Nechtain. ‘Is báeth In lucht condránic frit and sin,’ ar Fandle. ‘Cid ón?’
ar In mac bec. ‘Tair sechut sís arin lind bail ná ró do choss lár.’
Bidgais Fandle reme forin lind. ‘Cóir duit arechus dúin risiút, a meic bic,’
bar Ibar. ‘Cid ón écin?’ ar In mac bec. ‘Fandle
mac Nechtain In fer atchí. Is de dia tá In t-ainm fair, mar fandaill nó mar íaraind imthéit muir. Ní chumgat snámaigi In talman ní dó.’ ‘Ní rim-sa Is chóir sin do rád, a Ibair,’ ar In mac bec. ‘'S aichnid duit-siu ind aband fil ocuind i nEmain, Kalland. Tráth nos immet In maccrad do chlessaib cluchi furri
úair nach foísam
in lind, berim-se maccáem
cechtar mo dá dernand tarsi and sin & maccáem cechtar mo dá
gúaland, & ní fliuchaim fadesin gid mo adbrunnu fóthu.’ Condránic dóib forind
lind & furmid In mac bec a rigthi tharis co tarla In muir aird fri aird fris &
dobretha tathulbéim do chlaidiub Conchobuir dó & tópacht a chend dá médiu. Ocus
léicis In colaind lasin sruth & dobretha a cend leis.
Lotar isin dún iar tain & ra airgset In cathraig & ra loiscset
connárbdar airdiu a déntai andát a immélaig. Ocus imsóiset rempu i Slíab
Fúait & dobrethsat trí cind mac Nechtain leó.
Confaccatar In n-alma do aigib alta rempu. ‘Cóchit na innili
imda imdíscire, a Ibair’, ar In mac bec. ‘Pettai sút nó inn aigi chena?’
‘Aige chena omm,’ bar Ibar. ‘Almai d'aigib alta sain bít i ndiamraib Sléibi
Fúait.’ ‘Saig brot dún forsin n-echraid dús ar co nn-ársimmís ní díb.’ Saigis In t-ara brot forin n-echraid. Ní chaemnactar eich roremra ind ríg
in damrad do chomaitecht.
Luid In mac bec assin charput & gebis dá n-ag lúatha
látiri díb. Cenglais d'fertsib & dfithisib & d'iallaib In charpait.
Lotar rempu co forodmag na hEmna co 'mafaccatar In n-elta do gésib
gela seccu. ‘Cóichi and na eóin sin, a Ibair?’ ar In mac bec.
‘Indat pettai sút nó indat eóin chena?’ ‘Eóin chena omm,’ bar
Ibar, ‘Elta do gésib
sin tecait di chlochaib & carrgib & ailénaib In mara móir immuich do geilt
for maigib & rédib Hérend.’ ‘Cia bad irdarcu a mbeó sút do rochtain Emna nó a mmarb, a Ibair?’ ar In mac bec. ‘Airdarcu a mbeó’ omm, bar Ibar, ‘dáig ní cách conairg na eóin beóa do gabáil.’ And sain dobretha In mac ceird
mbic forru.
Fostaid ocht n-eóno díb. Ocus dobretha ceird máir iar sain & fastaid sé eóin déc díb. Cenglais do fertsib & d'fithisib & iallaib & d'folomnaib & tétaib In charpait. ‘Tuc lat na eónu, a Ibair,’ ar In mac bec. ‘Tú-sa i ndulig,’ ar Ibar. ‘Cid són écin?’ ar In mac bec. ‘Fail a mórabba dam. Dianom glúasiur itir assin
magin i tú, nom thescfat roith iarnaide In charpait re feramla & fertsigi & fortressi céimmi inna hechraide. Dánam luur itir dano, nom thollfat &
nom thregtaifet benna na n-aigi.’ ‘Aile nít fírlaech-su béus, a Ibair,’ ar In mac bec, ‘dáig In fégad fégfat-sa forna echaib, ní ragat assa
certimthecht. In tincud tincfat forsna haigib,
cromfait a cinnu ar m'ecla & ar m'úamain, & fó duit-siu gid dia mbendaib no chingthe.’
Lotar rempo co ráncatar Emain. Is and sin rathaigis In Leborcham íat.
Ingen-saide Aí & Adairce. ‘Óencharptech sund,’ for Leborcham, ‘& Is úathmar thic. Cind a bidbad fordergga 'sin
charput aice. Eoin áille óengela ic imuarad aice
'sin charput. Aige altamla anríata i cengul & chrapull & chuibrech & charcair aice. Ocus meni frithálter innocht é, dosfaíthsat óic Ulad leis.’ ‘Roda-fetammar
in carptech sin,’ ar Conchobor, ‘in gilla bec, mac mo sethar, dochóid co hor
cocríche, ro derg a láma, & ní doíthanach
comraic, & meni frithálter dano, dofaíthsat óic Emna uili leis.’ Ocus ba sed In chomairle ra cruthaiged leó In bantrocht da lécud immach do saigid In meic .i. trí coícait ban .i. deich mnáa & secht fichit díscir derglomnocht i
n-óenfecht uili & a mbantóesech rempo, Scandlach, do thócbáil a nnochta & a nnáre dó. Táncatar immach
in banmaccrad uile & túargbatar a nnochta & a nnáre uile dó.
Foilgid In mac a gnúis forru & dobretha a dreich frisin carpat arná acced
nochta nó náre na mban. And sain ro irgabad In mac bec isin charput.
Tucad i trí dabchaib úaruscib é do díbdud a ferge. Ocus In chétna dabach
i tucad In mac bec, ro díscaíl dá cláraib &
dá circlaib amal chnómaidm imbi.
In dabach tánaise configfed durnu di. In tres dabach fer fos foilnged &
fer ní foilnged etir.
And sain tíagait fergga In meic for cúlu & conácbad a thimthach immi. Táncatar a delba dó & doringni rothmól corcra de ó mulluch co talmain. Secht meóir cechtar a dá choss & secht
meóir
cechtar a dá lám, & secht meic
imlessan cechtar a dá rígrosc iarum & secht ngemma de ruthin ruisc fo leith
cech mac imlesan díb. Cethri tibri cechtar a dá grúad: tibri gorm, tibri
corcra, tibri úane, tibri buide. Coíca urla fégbuide ón chlúais go 'cheile dó
amal chír mbethi nó amal bretnasa bánóir fri taul ngréne. Máel glé find fair
mar bó ataslilad. Brat úanide imme, delg n-argait indi. Léni órsnáith immi. Ocus ra sudiged In mac eter dá choiss Conchobuir & ro gab In rí ic slíachtad a maíle.
Mac bec doringni na gníma sin i cind a secht mbliadan arna breith,
barroscart na curaid & na cathmílid ris torcratar dá trian
fer nUlad & ná fúaratar a dígail forro ná co n-érracht In gein sin chucu, nocorb éicen machtad nó ingantus de giano thísed co hor críche, gana marbad fer nó dís nó triur nó
chethrur In aim inat slána secht mbliadna déc de for Táin Bó Cúalnge.
Conid innisin do macgnímaib Con Culaind sin for Táin Bó Cúalnge,
ocus remthús In sceóil & na sliged & imthechta In tslúaig a Crúachain connici sin.
In scél fodessin Is ní and fodechtsa.
Táncatar cethri ollchóicid Hérend
arnabárach dar Cruind .i. Sliab sair.
Luid Cú Chulaind ríam remáin rempu conarnaic fri
araid Órláim meic Ailella &
Medba ro baí oc Tamlachtain Órláib fri Dísert Lochad atúaid. Buí ic buing
na fertas carpait culind issin fid. ‘Amae, a Láeig,’ ar Cú Chulaind, ‘is tarpech In mod do Ultaib más iat benas In fid fón samlaid se ar cind fer
nHérend, & airis-siu sund bic co fessur-sa cia benas In fid fón samlaid se.’
Luid Cú Chulaind iarum conarnaic frisin n-araid.
‘Cid dogní-siu sund, a gillai?’ ar Cú Chulaind. ‘Itú-sa ém,’ ar In gilla, ‘oc boing na fertas carpait culind sund dáig ar bíth ro mebtatar ar carpait
inné ic taffund na hailiti urdairce út .i. Con Culaind, & ar bíth
t'óclachais-siu, a óclaích, congain lim-sa nacham thair In Cú
Chulaind urdairc sin.’ ‘Roga duit, a gillai,’ ar Cú Chulaind, ‘a n-imtheclamad nó a
n-imscothad nechtar de.’ ‘Dogén a n-imtheclamad dáig Is assu.’ Forrópart Cú
Chulaind fora n-imscothad,& nos tairnged tria ladraib a choss & a lám i n-agid a fíar & a fadb co
ndénad a féth & a snass & a slemnugud & a cermad. Nos bláthiged conná tairised cuil forru tráth nos léiced úad. And sin nod fégand dano In gilla. ‘Dar lim ám
ale, ní h'opair chóir dombiurt-sa fort-su itir. Cóich thussu itir?’
bar In gilla. ‘Is missi In Cú Chulaind airdairc atbertais-siu imbuarach.’ ‘Ro mairc-se ón ém,’ ar In gilla, ‘darochar deside co bruinni mbrátha.’ ‘Nád bia etir, a gillai,’
ar Cú Chulaind, ‘ar ní gonaim aradu nó echlachu nó áes gan armu. Is cia airm i tá do thigerna-su chena ale?’ ‘Aracút tall forin
fertai,’ ar In gilla. ‘Dó duit-siu connice & urtha co robud dó & ar dogné
fatchius, dáig dia condrísam, dofáeth lem-sa.’ Luid iar sain In t-ara do saigid a thigerna, & cid lúath condránic In gilla,
lúathiu conarnic Cú
Chulaind & tópacht a chend de Órláb, & turcbais & tasbénais do feraib Hérend In cend.
'S and sin táncatar trí meic Árach barsin n-áth ic Ard Chiannacht
i n-herus Con Culaind, Lon & Úalu & Díliu. MasLir & MasLaig & MasLethair
anmand a n-arad. Is aire condeochatar sin i comdáil
Con Culaind dáig ba
immarcraid gním leó doringni In lathe reme forro .i. dá mac Nera meic
Nuatair meic Thacáin do marbad ic Áth Gabla, Órláb mac Ailella & Medba do guin
dano & a chend do thaisselbad d'feraib Hérend. Coro gontais-sium Coin
Culaind fón samlaid sin & go ructaís a chend leó i taisselbad. Lotar fón fid &
ro bensat trí fidslatta findchuill i llámaib a n-arad condrístais a sessiur
i n-óenfecht gliaid fri Coin Culaind. Impádar Cú Chulaind friu & benais a sé
cinnu díb. Torchratar meic Árach samlaid la Coin Culaind.
Tánic dano Lethan fora áth for Níth i crích Conailli Murthemne do
chomruc fri Coin Culaind. Barrópart forsin n-áth. Áth Carpait
a chomainm
inn átha áit mal connairnechtatar dáig conmebdatar a carpait ic imthrutt
isinn áth. Is and sin focera Mulchi forsin taulaig eter na dá n-áth.
Conid de dá tá Gúalu Mulchi dano béus. Is and sin dano condránic Cú Chulaind
& Lethan & dofuit Lethan fri Coin Culaind & tópacht a chend dia méde
forsin áth & nad
n-ácaib leis .i. fácbais a chend la cholaind. Conid de atá
in t-ainm forsinn áth ó sain .i. Áth Lethan i crích Conailli Murthemne.
And sain táncatar crutti Caínbili ó Ess Rúaid dá n-airfitiud.
Indar leó-som rapo da thascélad forro ó Ultaib & rucsat In tslúaig tafond
dírecra i fat forro co ndechatar i ndelbaib oss n-alta
úadib icna corthib
ic Lííc Móir, ar giarsa Chruitti Caínbili atberthea friu,
batir fir co mórfiss & go mórfástine & druídecht iat.
And sain bágais Cú Chulaind port i faicfed Meidb dobérad chloich furri &
níbad chían ó lethchind. Fír dó-som. Port indas facca Meidb, focheird
chloich assa thabaill furri coros ort In petta
n-eóin buí fora gúalaind
fri áth aniar. Luid Medb dar áth sair & dobretha cloich assa thabaill furri
béus goro ort In petta togmalláin baí fora gúalaind fri áth anair. Conid Méide In Togmaill & Méde ind Eóin a n-anmand na n-inad sin béus, conid Áth Srethe
comainm ind átha dara sredestar Cú Chulaind In cloich assa thabaill.
Táncatar cethri ollchóiceda Hérend arnabárach. Gabsat ar argain Maigi Breg &
Maigi Murthemne. Ocus tánic gérmenma géribrach Con Culaind dá aiti, do
Fergus. Ocus atrubairt fri firu Hérend faitchius In n-aidchi sin dáig
ar bíth dosficfad Cú Chulaind, & a formolad i fus doridisi amal ra
scríbsam remaind, & dorigni laíd:
Damb ró Cú Chulaind Cúalnge
ria curadaib Cráebrúade.
Beti fir i fuilib de
d'argain Maige Murthemne.
Dochúaid-sium turus ba sía
go ránic slébi Armenia.
Ralá ág dara aiste,
ra chuir ár na Cíchloiste.
Ba handsu dó meic Nechtain
do chur assa prímlepthaib,
cú na cerda — ba mod n-áig — 
do marbad cona óenláim
Nochom thá ní rádim de
im dála meic Deichtere,
is sí mo chobais, ní gó,
co corrossid dob anró.
Aithle na laíde sin: Is hé In lá cétna tánic In Dond Cúalnge
co crích Margín & coíca samseisci immi de samascib, & foclassa búrach
dó — Is inund són & focheird úir dá lúib taris. Is é In lá cétna
tánic In Mórrigu ingen Ernmais a sídib co mboí forin chorthi i
Temair Chúalnge ic brith robuid don Dund Chúalnge ria feraib Hérend,
& ro gab acá acallaim & Is ed asbert: ‘Maith, a thrúaig a Duind Chúalnge,’
ar In Mórrigu, ‘déni fatchius dáig ar bíth dotroset fir Hérend & not
bérat dochum longphoirt meni déna faitchius.’ Ocus ro gab ic breith
robuid dó samlaid & dosbert na
briathra sa ar aird:
‘Nach fitir dub dusáim. dal na inderb. esnad fiacht. fiacht.
fiacht nad cheil. cuardait námait do thuaithbregaib binde ar tánaib tathaib
rún. rafiastar dúib danis murthonna fer forglas forláib lilasta áeb agesta In mag meldait. slúaig scothníam buidb
bógeimnech febdair fiach fir nairm rád n-inguir crúas Cúalnge có icat do bás mórmaicne féc muintir ar n-éc muntire do námait écaib.’
Tánic iarum Dond Cúalnge. Urtha reme go Glend na Samaisce i Sléib
Chulind & coíca samaisce leis dia samascib.
Aill do búadaib Duind Chúalnge and so .i. coíca samaisce no daired
cach laí. Bertís láegu riasin tráth arnabárach & do neoch ná bered
lóegu díb, no scaíltis imma lóegu, dáig ní fulngitis compert
Duind Chúalnge accu. Ba do búadaib Duind Chúalnge coíca do maccáemaib
no bítis ic clessaib cluchi cacha nóna ara cháemdruim
Ba do búadaib
Duind Chúalnge cét láech no dítned ar thess & ar uacht ba foscud & ba
imdegail. Ba do búadaib Duind Chúalnge ná laimed bánanach nó bocánach nó
genit glinni tascud d'óentríchait chét friss. Ba do búadaib Duind
Chúalnge crandord dogníd cacha nóni ic tiachtain ar ammus a liss & a léis
& a machaid, ba leór ceóil &
airfiti dond fir i túasciurd & i ndesciurd &
in n-etermedón tríchait: chét Cúalnge uili In crandord dogníd cacha nóna
ic tiachtain dó ar ammus a liss & a léis & a machaid.
Conid ní de búadaib Duind Chúalnge In sin.
Dollotar na slúaig iarum im ailib & im airtraigib críchi Conaille
Murthemne
arnabárach, & rádis Medb ara tarta amdabach do scíathaib ósa cind nachas díburged Cú Chulaind de chnoccaib nó chétib nó thulcaib. Ocus trá ní roacht
Cú Chulaind guin nó ath-forgab for feraib Hérend im chríchaib im ailib
im artraigib Conaille Murthemne In lá sain.
Co foítar cethri ollchóiceda Hérend i rRéde Loche i Cúalnge &
co ragbatar dúnad & longphort and In n-aidchi sin. Rádis Medb fria cáeminailt
comaitechta dá muntir techt ar cend usci oóil & innalta dochum na haba di.
Loche comainm na hingene, & dotháet iarum Loche
& coíca ban impi & mind n-óir
na rígna ósa cind. Ocus foceird Cú
Chulaind cloich assa thabaill furri co
rróebriss In mind n-óir í trí & coro marb In n-ingin inna réid. Conid de atá
Réde Loche i Cúalngiu. Ba dóig trá la Coin Culaind i n-écmais a fessa & a
eólusa ba hí Medb boí and.
Lotar na slúaig arnabárach go ráncatar Glaiss Cruind & barrróbratar
in
nGlassi & forfémdetar a techt. Ocus Clúain Carpat comainm In chétinaid áit
mal connarnectar. Is de dia tá Clúain Carpat forsin dú sin ar bíth cét
carpat ruc In Glassi díb co muir. Rádis Medb fria muntir ar co ndigsed
láech díb do fromad na haba. Ocus atraacht óenláech prósta mór di muntir
Medba, hÚalu a chomainm,
& gebis nertlía cloche fria ais & dotháet-aide dia
fromad na Glassi & focheird In Glaiss for cúlu é, marb cen anmain, a lía fora
druim. Rádis Medb ar co tucthá anís & ara claitte a fert & ara túargabtha
a lía. Conid de atá Lía Úaland i crích Cúalnge.
Lilis Cú Chulaind co mór dena slúagaib In lá sain ic iarair comraic
&
comluind forru & marbais cét láech díb
im Róen & im Roí, im dá senchaid na Tána.
Rádis Medb fria muntir ara tíastais i comruc & i comlund fri Coin Culaind. ‘Níba messi,’ & ‘níba mé,’ ar cách assa magin. ‘Ní dlegar cimmid dom muntir. Giano dlestea, ní mé no ragad i n-agid Con
Culaind dáig ní réid comrac ris.’
Táncatar na slúaig fri táeb na Glassi dáig fosrémdetar a techt
go ráncatar airm i táet In Glassi assin tslíab, & dámbad áil dóib, bacóistís
eter In Glassi & In slíab acht ní arlacair Medb, acht In slíab do chlaidi &
do letrad rempi combad ail & combad athis for
Ultaib, & conid Bernais Tána Bó Cúalnge ainm In inaid ó sain dáig taris rucad In táin iar tain.
Gabsat cethri ollchóiceda Hérend dúnad & longphort In n-aidchi sin ic
Bélut Aileáin. Bélat Aileáin a ainm connici sain, Glend TáiI immorro a ainm
ó sain ara mét ra thálsat na halma & na immirgi
a loim & a lacht and do
feraib Hérend. Ocus Líasa Líac ainm aile dó, ar Is de atá In t-ainm fair
ar Is and ro sáidset fir Hérend léss & machad dia n-almaib & dia n-immirgib.
Táncatar cethri ollchóiceda Hérend co ráncatar inní co Sechair.
Sechair a ainm na aband co sin. Glass Gatlaig a ainm ó sain. Is
de dano atá In t-ainm furri úair ba i
ngataib & róoib tucsat fir
Hérend a n-alma & a n-immirgi tarsi & léicset na slúaig uile a ngait & a róe
lasin nglais iar tíachtain tarsi. Is as sain ainm Glassi Gatlaig.
Táncatar cethri ollchóiceda Hérend co ragbatar dúnad & longphort
i nDruim Én i crích Conaille Murthemne In n-aidchi sin & gabais
Cú Chulaind
acond Ferta i lLergga 'na fírfocus In n-aidchi sin. Ocus cutlaigis &
bertaigis & crothais Cú Chulaind a armu In n-aidchi sin co n-ebailt
cét láech din tslúag ar gráin & ar ecla & ar úamun Con Culaind. Rádis Medb
fri Fiachu mac Fir Aba di Ultaib ar co ndigsed d'acallaim Con Culaind do
brith choma dó. ‘Ciarso choma
no bértha dó?’ for Fiachu mac Fir Aba. ‘Ní handsa.’ ar Medb. ‘Imdéntar leis do neoch ro milled d'Ultaib coro ícthar
friss feib as dech atbérat fir Hérend. Feiss i Crúachain do grés dó, fín, &
mid do dáil fair & tíchtain im géilsine-se & i ngélsine Ailella dáig is
sochru dó andás beith i ngélsine ind ócthigerna icá tá.’ — Conid sí
bríathar is
mó gén & tarcassul ro ráided for Táin Bó Cúalnge .i. ócthigern do dénam din
chúicedach Is dech buí i nHérind .i. di Chonchobur.
Tánic iarum Fiachu mac Fir Aba do acallaim Con Culaind. Ferais Cú
Chulaind fáilti fris. ‘Tarissi limm.’ ‘Tairisi duit-siu
ón.’ ‘Dot acallaim tánac ó Meidb.’ ‘Cid dobertais latt?’ ‘Imdéntar latt anro milled d'Ultaib coro
ícthar frit feib as dech atbérat fir Hérend. Feiss i Crúachain dait, fín &
mid do dáil fort, & tíchtain i ngélsine Ailella & Medba dáig Is sochru
dait andás bith i ngélsine ind ócthigerna icá taí.’ ‘Nithó omm,’ ar Cú Chulaind.
‘Ní recfaind-se bráthair mo máthar bar ríg n-aile.’ ‘Ocus ar co tís co moch imbárach i n-erus Medba & Fergusa co Glend Fochaíne.’
Luid iarum Cú Chulaind co moch arnabárach co Glend Fochaíne.
Dotháet dano Medb & Fergus 'na chomdáil. Ocus tincais Medb ar Coin Culaind &
cessis a menma fair In lá sain dáig ar bíth ní mó ná
mod maccaím lée
atacaemnaic. ‘Inn é sút In Cú Chulaind airdairc atberi-siu, a Ferguis?’ ar Medb. Ocus ra gab Medb ar acallaim Fergusa & dorigni laíd:
Más é ucain In Cú cain
itirid-si infar nUltaib,
ní thabair a thraig fri tend
ná dingaib d'feraib Hérend.
Cid óc In Cú sin atchí
imriada Mag Murthemni,
ní tabhair fri talmain traig
ná dingba ar galaib óenfir.
Berar coma úan don láech,
mad dia tí taris Is báeth,
leth a bó dó Is leth a ban
& clóechládh sé a gasced.
Fó lim gana chlóthar úaib
in Cú din Murthemni múaid,
ní hecal ria ngním ngarb nglé
rafetar más éside. M.
‘Acaltar úait Cú Chulaind, a Ferguis,’ ar Medb. ‘Nithó,’ ar
Fergus, ‘acht acall-su fessin é,’ for Fergus, ‘dáig ní cían etruib immun glend sund, im Glend Fochaíne.’ Ocus forfópart Medb for acallaim Con Culaind &
dorigni laíd:
A Chú Chulaind cardda raind,
dingaib dín do chrantabaill,
ron báid-ne do gleó garb glé
ror briss Is ror búaidre.
A Medb do Múr mac Mágach,
nídam drochláech dimbágach,
noco tréciub duit frim ré
immáin Tána Bó Cúalnge.
Mad dia ngabtha-su úanni,
a Chú chomramach Cúalngi,
leth do bó & leth do ban rot biad dáig Is ecengal.
Dáig Is mi re recht rubad
ársid imdegla Ulad,
noco géb co tartar dam
cach bó blicht, cach ben Gáedel.
Is romór a nad-maíde
ar cur áir ar ndegdaíne,
formna ar n-ech Is formna ar sét
araí óenfir d'imchomét.
A ingen Echach Find Fáil,
nídam maith-se oc immarbáig,
acht cidam láech-sa-líth nglé-att úaitte mo chomairle.
Ní athis duit na 'tbere,
a meic drongaig Dechtere,
is robladach duit-siu In raind,
a Chú chomramach Culaind. A.
Aithle na laíde sin: Níra gab Cú Chulaind nach comai conaittecht fair.
Ra díscaílset immon nglend fón samlaid sin & balotar ass tria chomfeirg di leith for leth.
Gabsat cethri ollchóiceda Hérend dúnad & longphort trí lá & trí
aidche ic Druim Én i Conaille Murthemne. Acht níro sádit sosta nó pupla & ní dernad
praind nó tomaltus leó & níra canait ceóil ná arfiti leó na trí aidchi sin, &
no marbad Cú Chulaind cét láech cach n-aidchi díb co solustráth n-érgi
arnabárach. ‘Níbat búana ar slúaig fón samlaid seo,’ ar Medb, ‘dia mmarbad Cú Chulaind cét
láech cach n-aidche úan. Cid ná berar coma do & nach acaltar úaind é?’ ‘Ciarso choma sain?’ ar Ailill. ‘Berar 'n-as blicht dond alaid dó & 'n-as dáer na braiti & cosced a chranntabaill d'feraib Hérend & léiced écin
cotlud dona slúagaib.’ ‘Cia ragas frisin coma sin?’ ar Ailill. ‘Cia,’ bar Medb, ‘acht Mac Roth ind echlach.’ ‘Ní
rag omm,’ bar Mac Roth, ‘dáig nírsa eólach
etir & ní fetar gia airm inda fil Cú Chulaind.’ ‘Iarfaig do Fergus,’ ar Medb, ‘is dóig a fiss lais.’ ‘Ní fetar-sa ém,’ ar Fergus, ‘acht óen ba dóig lem
a bith eter Fochaín & muir ic lécud gaíthe & gréne fóe ar nemchotlud na
aidchi arráir ic slaide & ic áirdbe In tslúaig a óenur.’ Fír dó-som sain.
Ferais tromsnechta In n-aidchi sin corbo chlárfind nó corbo clárenech uili cóiceda Hérend don tsnechtu. Ocus focheird Cú
Chulaind de na secht cneslénti fichet cíardai clárda bítis fo thétaib &
rifetaib fria chnes arnacha ndechrad a chond céille tráth doficfad
a lúth láthair. Ocus legais In snechta trícha traiged ar cach leth
úad ra méit brotha In míled & ra tessaidecht cuirp Con Culaind, &
ní chaemnaic In gilla bith i comfocus dó itir ra mét na feirge & bruthmaire In míled & ra tessaidecht In chuirp.
‘Óenláech cucaind, a Chúcúcáin,’ for Láeg ‘Cinnas láech?’ ar Cú Chulaind. ‘Gilla dond drechlethan álaind. Bratt dond
derscaigthech immi, bruthgae umaidi 'na brut. Tarbléni trebraid fria chness. Dá bernbróic etera dá choiss Is talmain. Mátadlorg findchuill issindara láim. Claideb lethfáebair co n-eltaib dét 'sind láim anaill dó.’ ‘Aile a gillai,’ ar Cú Chulaind, ‘comartha n-echlaige sin. Cia d'echlachaib Hérend sin do imlúad athisc & irlabra frim-sa.’
Doroacht Mac Roth iarum co ránic airm i mbáe Láeg. ‘Ciarsat comainm céli-siu, a gillai?’ ar Mac Roth. ‘Am chéli-se ind óclaíg út túas,’ ar In gilla. Tánic Mac Roth cosin magin i mbaí Cú Chulaind. ‘Ciarso comainm céli-siu, a óclaíg?’ ar Mac Roth. ‘Am céle-se Conchobuir meic Fachtnai Fáthaig.’ ‘In fail ní as derbiu latt ná
sain?’ ‘Lór sain itráthsa,’ ar Cú Chulaind. ‘Ar co festa-su dam-sa cia airm i faigbind In Coin Culaind airdirc seo immna n-egat fir
Hérend In cur sa barin tslúagud sa.’ ‘Cid atbértha-su friss nad ebertha frim-sa?’ ar Cú Chulaind. ‘Dá acallaim tánac ó Ailill & ó Meidb ra coma & ra caínchomrac dó.’ ‘Cid dobertaisiu latt dó?’
‘A n-as blicht dond alaid dó &
a n-as dáer don brait, & coisced a chranntabaill dona slúagaib, dáig ní súairc In torandchless dogní-sium forro cacha nóna.’ ‘Cid airchind beth intí connaigi-siu i comfocus, ní gébad na comai conattgisiu, dáig mairfit Ulaid a mblechtach do gressaib & glámmaib & gríssaib dar cend a n-aenig mani bé sescach
occu, & dano dobérat a mná dáera bar lepthaib dóib & ásfaid dáermaicne
i crích Ulad a lleth ó máthrechaib samlaid.’ Luid Mac Roth ar cúl. ‘Nád fúarais aile?’ ar Medb. ‘Fuar-sa ém gilla grúamda ferggach n-úathmar n-anniaraid eter Fochaín & muir. Ní fetar ém inn é In Cú Chulaind.’ ‘Inra gaib na comai sin?’ ‘Nád
ragaib écin.’ Ocus innisis Mac Roth inní donára
gaib. ‘Is ésium ra acallais,’ ar Fergus.
‘Berar coma aile dó,’ ar Medb. ‘Ciarso choma?’ bar Ailill. ‘Berar 'n-as seisc ind alaid dó & 'n-as sáer na braiti, & coisced a chranntabaill dona slúagaib dáig ní súairc In torandchless dogní
forro cacha nóna.’ ‘Cia ragas frisin coma sin?’ ‘Cia acht Mac Roth.’ ‘Ragad omm,’ ar Mac Roth, ‘dáig amm eólach don chur sa.’ Tánic Mac Roth d'acallaim Con Culaind. ‘Dot acallaim tánac don chur sa dáig rafetar Is tú In Cú Chulaind airdairc.’ ‘Cid dobertais latt samlaid?’ ‘N-as seisc ind alaid & 'n-as sáer na braiti, & coisc
do cranntabaill do feraib Herend & léic cotlud d'feraib Hérend nó dona
slúagaib, dáig ní súairc In torandchless dogní-siu forro cacha nóna.’ ‘Nád géb-sa na coma sain, dáig mairfit Ulaid a sescach dar cend a n-aenig,
ar it fíala Ulaid, & beit Ulaid can sescach & can blechtach itir. Dobérat a mnáa sáera ar bróntib & lostib & mugsaine
& dáeropair dóib. Ní maith lim-sa
ind ail sin d'ácbáil i nUltaib dar m'éis, cumala & banmogaid do dénam d'ingenaib ríg & rígthoísech Ulad.’ ‘In fail coma gaba-su itir ifechtsa?’ ‘Fail écin,’ ar Cú Chulaind. ‘In n-epir-ssu frim-sa In coma amlaid?’ ar Mac Roth. ‘Dar mo bréthir,’ ar Cú Chulaind, ‘ní mé adféta dúib.’ ‘Ceist
didiu?’ ar Mac Roth. ‘Má tá ocaib 'sin dún ar medón,’ ar Cú Chulaind, ‘rofessad na coma fail ocum-sa, ráded frib. Ocus máni fail, ná tecar dom innaigid-se ní bas mó im
choma nó im cháenchomrac, ar cipé tí, bid sé fot a sáeguil.’ Luid Mac Roth ar cúl & imfacht Medb scéla de. ‘In fúarais?’ ar Medb. ‘Fúar omm écin,’
ar Mac Roth. ‘Inra gab?’ ar Medb. ‘Nád ragab,’ ar Mac Roth. ‘In fail coma gabas?’ ‘Fail dano atbeir.’ ‘In n-ébairt-sium frit-su In choma sain?’ ‘Is hí ém a bríathar,’ ar Mac Roth, ‘nába é dosféta dúib.’ ‘Ceist didiu?’ ar Medb. ‘Acht má tá lind ar medón rofessed na coma fail lais-sium, asberad frim, & meni fail, ná tecar dá
indsaigid níbad siriu nó bas mó. Acht Is é seo óenni móedim-se chena,’ ar Mac Roth, ‘cid rígi Hérend dobertha dam, ná rag-sa fessin dá maídib friss.’
Is and sin tincais Medb for Fergus. ‘Ciarso choma connaig sút, a
Ferguis;’ ar Medb. ‘Ní accim maith dúib itir din chomai connaig,’
ar Fergus. ‘Ciarso choma sin?’ ar Medb. ‘Óenfer do feraib Hérend do chomruc fris cach dia. In fat bethir icá marbad ind fir sin. imthecht do lécud don tslúag frissin. Mar thairc dano In fer sin do marbad, láech aile for áth dó-som
nó nechtar de longphort & dúnad do gabáil d'feraib Hérend and sin co solustráth érge arnabárach,
& a biathad & a étiud Con Culaind forin tánaid
se béus úaib-si.’
‘Is í ar cubus,’ ar Ailill, ‘is coma dímaig.’ ‘Is maith an condnaig,’
ar Medb, ‘& atetha-som na comai sin, dáig ar bíth iss assu lind óenláech úaind cach laí dó-som oldás cét láech cach n-aidchi.’
‘Cia ragas frisnaib comai sin dia innisin do Choin Chulaind?’ ‘Cia dano acht Fergus,’ ar Medb. ‘Nithó,’ for Fergus. ‘Cid són?’ for Ailill. ‘Co tartar cuir & glinni, rátha & trebairi imm airisium arna comai sin & 'ma tabairt di Choin Chulaind.’ ‘Ataimim-si ém,’ ar Medb, & aurnaidmis Fergus fón samlaid cétna foraib.
Ro gabad echrad Fergusa & ra indled a charpat. Ocus ro gabait a dá ech do
Etarcumul mac Feda & Lethrinni, máethmaccáem di muntir Medba & Ailella. ‘Cid imluid-siu?’ ar Fergus. ‘Lodma lat-su,’ ar Etarcumul,
‘d'fégad chrotha & delba Con Culaind & do thaidbriud fair.’ ‘Día ndernta-su form-sa,’ ar Fergus, ‘ní targtha
'manetir.’ ‘Cid són amai?’ ‘Do sobcha & do
saisillecht, a lunni immorro & a ágmairi & a ainserci In meic dá tégi innaigid, & Is dóig lim-sa debaid dúib ria n-imscar.’ ‘Nach fétfa-su ar n-etráin?’ ar Etarcumul. ‘Rafétad,’
for Fergus, ‘acht nád chunnis fodessin.’ ‘Nad chunnius
ón co brunni mbrátha.’
Lotar iarum rempu iar tain do saigid Con Culaind. A mboí Cú Chulaind eter Fochaín & muir oc imbirt búanbaig fria araid, & ní théiged isin mag can arigud do Láeg & no bered cach ra cluchi for Coin Culaind asin
búanbaig béus arapa. ‘Óenláech cucund, a Chúcúc,’ ar Láeg. ‘Cinnus láeich?’ ar Cú Chulaind. ‘Métithir lim
óen na prímslíab Is mó bís for mórmachairi In carpat fil fónd óclaig. Métithir lim óen na prímbili bís for faidchi
prímdúni In folt craíbach dúalach findbudi forórda forscaílti fail immo chend. Fúan corcra corrtharach inaithi immi. Delg n-órda n-ecortha 'sin brut.
Manaís lethanglas ar derglassad 'na láim. Scíath cobradach
condúalach co
cobraid óir deirg úasu. Claideb fata sithlaí co n-ecrasaib serrda for díb sliastaib sudigthi dond óclaíg móir borrfaid fail isin charput ar medón.’ ‘Ale mo chen a thíchtu inar ndochum-ni ind oíged sin,’ ar Cú Chulaind. ‘Rafetamar-ni In fer sin. Mo phopa-sa Fergus dotháet and sin.’ ‘Atchíu-sa óencharpdech
aile 'nar ndochum-ne béus. Is lór n-árgigi & n-óebinniusa & n-ániusa amthiagat a eich.’ ‘Cia do maccáemaib fer nHérend sin, a mo phopa Laíg,’ ar Cú Chulaind. ‘D'fégad mo chrotha-sa & mo delba dotháet In fer sain dáig am urdairc-sea leó-som 'na ndún ar medón.’ Doriacht Fergus & tarblaing assin charpat, & ferais Cú Chulaind
fáilti fris. ‘Tarisi lim,’ ar Fergus.
‘Tarisi duit-siu ón om,’ ar Cú Chulaind, ‘dáig dia tóichle inn iall én 'sin mag, rot bia cadan co lleth araile. Dia tuinne iasc i n-inberaib, rot bia éicni co
leith anaill. Rot bia dorn bilair & dorn femmaig & dorn fothlochta. Dámsat éicen comrac nó chomlond, missi ragas dit ráith for áth &
rot bia foraire & forcomét co táthais do suan & do chotlud.’ ‘Maith
amin rofetamar mar atá th'óegedchaire In chur sa for Táin Bó Cúalnge. Acht In cor sa conattecht for firu Hérend, comlund óenfir, atetha. Is dó thánac-sa dia naidm fort, & geib-siu fort.’ ‘Ataimim omm, ’ bar Cú Chulaind, ‘a mo phopa Ferguis.’ Ocus
ní baí ní ba siriu ná sain ac comlabra arná ráditis fir Hérend a mbrath nó a trécun do Fergus fria dalta. Ro gabtha a dá ech do Fergus & ro indled a charpat, & luid for cúlu.
Dessid Etarcumul dia éis ic fégad Con Culaind fri ed cían. ‘Cid
fégai-siu, a gillai?’ for Cú Chulaind. ‘Fégaim-se tussu,’ for
Etarcumul. ‘Ní fota In rodarc ém duit-siu ón,’ ar Cú Chulaind, ‘immonderca súil i sodain duit. Acht dia festa-su, Is andíaraid In míl bec fégai-siu .i. missi. Ocus cinnas atú-sa acut frim fégad didiu?’ ‘Is maith lim ataí immorro. Maccáem tucta amra álaind tú co clessaib ána imfacsi ilarda. Mad t'árim immorro bail i mbiat
daglaích nó dagoíc nó láith gaile nó ord essoirgne, nít áirmem itir & nít imrádem.’ ‘Rofetar-sa Is commairgi dait immar thánac assin longphort ar einech mo phopa Fergusa. Tong-sa mo dee dá n-adraim chena, menbad ar bíth einig Fergusa, ní ricfad acht do chnámi mintai & t'áigi fodailti arís dochum longphuirt.’ ‘Aile
nacham thoma-sa itir ní bas íriu de
sodain dáig In cor sa ra chungis for firu Hérend, comlund óenfir, ní fil d'feraib Hérend tí imbárach dit fópairt acht missi.’ ‘Tair-siu ass ón, & gid moch thís, fogéba-su missi sund. Ní thechiub-sa riam remut.’
Luid Etarcumul ar cúlu & ro gab ar chomrád fria araid. ‘Isam écen-sa trá imbárach comrac
fri Coin Culaind, a gillai,’ bar Etarcumul. ‘Ra gellais trá,’ ar In t-ara. ‘Ní fetar-sa chena In comella.’ ‘Ocus cia ferr a dénam imbárach nó innocht fo chétóir?’ ‘Is í ar cubus,’ ar In gilla, ‘acht ní búaid a dénam imbárach, Is mó Is dimbúaid a dénam innocht dáig Is nessu do urgail.’ ‘Impá dún In carpat, a gillai, arís for
cúlu dáig ar bíth tongu-sa na dé dá
n-adraim, ní rag-sa ar cúl co brunni mbrátha co rucur cend na herre út lim itasselbad, cend Con Culaind.’
Imsoí In t-ara In carpat arís dochum inn átha. Tucsat a clár clé fri airecht ar amus ind átha. Rathaigis Láeg. ‘In carpdech
dédenach baí sund ó
chíanaib, a Chúcúc,’ ar Láeg. ‘Cid de-side?’ ar Cú Chulaind. ‘Dobretha a chlár clé riund ar ammus ind átha.’ ‘Etarcumul sain, a gillai, condaig comrac cucum-sa, & ní ramaith lim-sa dó ar bíth ainig m'aiti ara tánic assind longphurt & ní ar bíth a imdegla-som atú-sa itir. Tuc-su latt, a gillai, m'arm
dam-sa connici In n-áth. Ní miad lim-sa diam túscu dó icond áth ná dam-sa.’
Ocus luid iarum Cú Chulaind connice In n-áth & nochtais a chlaideb ósa gelgúalandchor & baí urlam forsinn áth for cind Etarcomla. Dorocht dano Etarcumul. ‘Cid iarrai, a gillai?’ ar Cú Chulaind. ‘Comrac frit-su iarraim-se,’ bar Etarcumul. ‘Na
dernta form, ní thargtha itir,’ ar Cú Chulaind, ‘ar bíth ainig Fergusa ara tánac assin longphurt & ní ar bíth t'imdegla-su itir itú-sa.’ Tuc trá Cú Chulaind fotalbéim dó goro thesc In fót boí fo bund a chossi conid
tarla bolgfáen Is a fót fora broind. Dámbad áil dó Is dá orddain dogénad de. ‘Dó duit ifechtsa ar dobiurt-sa
robud dait.’ ‘Ní rag-sa condrísam béus,’ bar Etarcumul. Tuc Cú Chulaind fáebarbéim co commus dó. Tópacht a folt ó chúl có étan de ón chlúais co araile marbad do altain áith étruim nad berrtha. Níro fulig tráchtad fola fair. ‘Dó duit ifechtsa’ for Cú Chulaind, ‘ar dobiurt-sa gén fort.’ ‘Ní rag-sa condrísam béus
ón co rucur-sa do chend-su & do choscur & do chommaídim nó co ruccu-ssu mo chend-sa & mo choscur & mo chommaídim.’ ‘'S ed trá
bias de a n-atberi-siu fo deóid, missi béras do chend-su & do choscur & do chommaídim.’ Tucastar Cú Chulaind múadalbéim dó i comard a chind co rocht a imlind. Tucastar béim tánaise dó
urtharsna conid i n-óenfecht rángatar a
trí gáibti rainti co talmain úad. Dorochair Etarcomul mac
Feda & Lethrinne samlaid.
Ocus ní fitir Fergus In comrac do dénam, dáig ba deithbir són ar níro fég Fergus dara ais ríam ic suidi nó ic érgi nó ic astar nó ic imthecht &
chléith & chath nó chomlund ar nád ráided nech ba
fatchius dó fégad dara éiss, acht na mbíd ríam remi & aird fri haird friss. Rasiacht gilla Etarcomla
aird i n-aird fri Fergus. ‘Cá airm inda fil do thigerna-su immanitir,
a gillai?’ ar Fergus. ‘Dorochair ó chíanaib forsinn áth la Coin Culaind,’ ar
in gilla. ‘Nírbu chóir ém,’ ar Fergus, ‘don serriti síabarda mo sárgud immontí thánic
for m'foísam. Impá dún In carpat, a gillai,’ ar Fergus, ‘ar condrísam
immacallaim fri Coin Culaind.’
Imsoí iarum In t-ara In carpat. Lotar dó rempo a dochum ind átha.
‘Cid latt mo sárgud, a serriti síabarda,’ ar Fergus, ‘immontí tánic for m'foísam & for mo chommairgi?’ ‘Dond altram & dond
iarfaigid dobertaisiu form-sa, ráid dam cia de bad ferr lat-su, mo choscur-sa & mo chommaídim-se dó-som oldás a choscur-som & a chommaídim-sium dam-sa. Ocus anaill béus, iarfaig-siu a gilla-som cia bad chintach úan fri araili.’ ‘Ferr lemm na ndernais. Bendacht forin láim dofárraill.’
And sin trá ra cenglait dá n-id im chaílaib choss Etarcomla & ra srengad i ndegaid a ech & a charpait. Cach all ba amréid dó no fácbaitis a scaim & a thrommai im ailib & im airtdrochib. Cach bali ba réid dó na chomraictis a gabti rainti 'mon echraid. Ra srengad samlaid dar
fiartharsna longphuirt co dorus pupla Ailella
& Medba. ‘Fail and sain trá,’ bar
Fergus, ‘far maccaím dúib, ar cach assec cona thassec Is téchta.’ Dotháet Medb
immach co dorus a pupla & dobreth a hardguth for aird. ‘Dar lind ém,’ bar Medb, ‘ba mór bruth & barand In chuliúin-se tús laí dia ndechaid assin longphurt.
Andar lind ní ainech athfir In t-ainech forsa ndechaid,
ainech Fergusa.’ ‘Cid ra mer In cali & In banaccaid?’ bar Fergus. ‘Cid ón, ciarso dúal don athiuchmatud
saigid forsin n-árchoin ná lamat cethri ollchóiceda Hérend tascud nó tairisin
dó? Cid mi fadéin, ba maith limm tíchtain imslán úad.’ Torchair trá Etarcumul
fón samlaid sin.
Conid Comrac Etarcomla fri Coin Culaind sin.
And sin atraacht láech prósta mór do muntir Medba, Nath Crantail
a chomainm, & tánic do fúapairt Chon Culaind. Nír fiú leis airm do thabairt
leis itir acht trí noí mbera culind at é fúachda follscaide forloiscthi.
Ocus Is and boí Cú Chulaind
forsin lind fora chind.-Ocus níba fáesam cid sí & bátar noí mbera trethi. Ní bíd esbaid Con Culaind for nach óenbir díb.-And sain focheird-sium bir for Coin Culaind. Cingis Cú Chulaind co mbaí for
ind úachtarach In bera contarlaic, & tarlaic Nath Crantail béus In bir tánaise.
Tarlaic Nath Crantail In tres mbir & cingis
Cú Chulaind do ind In bera tánaise co mbaí for ind In bera dédenaig.
Is and sin techis inn íall én 'sin mag. Luid Cú Chulaind 'na
ndíaid mar cach n-én conná ragtaís úad co fargdais cuit na aidchi dádaig.
Dáig iss ed arfurad & arfognad Coin Culaind iascach & énach & osfeóil for
Táin Bó Cúalnge. Acht atá ní, fo glé ra Nath
Crantail iss i roí madma &
techid dochúaid Cú Chulaind úad, & luid reme co dorus pupla Ailella & Medba &
dobretha a ardguth ar aird. ‘In Cú Chulaind airdairc-se atberthai-si,’ ar Nath Crantail, ‘dochúaid i rroí madma & techid riam reme ambuarach.’ ‘Rafetammar,’ ar Medb, ‘rapad fír, acht condarístaís daglaích & dagóic,
ní gébad fri féta In serriti óc amulchach sain, ár In am dosfarraid dagláech, ní riss ra gabastar acht Is riam reme ro madmastar.’ Ocus rachúala Fergus
anísin & ba níth mór la Fergus óen do maídim
thechid fri Coin Culaind, & rádis Fergus fri Fiachu mac Fir Aba ar co
ndigsed do acallaim Con Culaind. ‘Ocus ráid-siu friss fíal
dó bith forsna slúagaib cian gar dorigéni gnímrada gaile forro & ba féile dó a immfolach
oldás teched ria n-óenláech díb.’ Dotháet iarum Fiachu do acallaim Con Culaind.
Ferais Cú Chulaind fáilte fris. ‘Tarissi lim-sa ind fálti sin, acht dot acallaim tánac ót aiti ó Fergus, & atbert fíal duit bith forsna slúagaib cian gar doringnis
gnímrada gaile & ba féliu duit th'immfoluch oldás teiched ria n-óenláech díb.’ ‘Cid ón, cia nod maíd acaib-si sin?’ bar Cú Chulaind. ‘Nath Crantail ém,’ bar Fiachu. ‘Cid ón, ná fetar-su & Fergus & mathi Ulad ná gonaim-se aradu nó echlacha nó áes gan armu, & ní airm baí lais-sium acht bir craind, & ní gonfaind-se
Nath Crantail co mbeth arm leiss. Ocus ráid-siu
friss arcom thé co moch imbárach sund & ní thechiub-sa riam reme.’ Ocus ba fata ra Nath Crantail corbo lá cona sollsi dó do fúapairt Con Culaind.
Tánic co moch arnabárach do fópairt Con Culaind. Atraig Cú Chulaind co moch & dofáncatar a ferga laiss In lá sain & focheird
fáthi ferge dia brutt taris co tarla darin corthi clochi & co tópacht In corthe clochi a talmain eturru 's a bratt, & ní fitir sin itir ar méit na ferggi dofánic & ra síabrad immi. And sain trá dotháet Nath Crantail & atbert: ‘Cia airm i tá In Cú Chulaind se?’ for Nath Crantail. ‘Aracút tall aile,’
ar Cormac Cond Longas mac Conchobuir.
‘Ní hé sút cruth ardomfarfaid. se indé,’
ar Nath Crantail. ‘Dingaibsiu trá In láech út,’ bar Cormac, & ‘is samalta duit
& feib no dingébtha Coin Culaind.’
Tánic iarum Nath Crantail & focheird rót n-urchair dia chlaidiub
úad for Coin Culaind conda tarla immun corthi boí eter Coin
Culaind & a bratt
co róebriss In claideb immon corthi. Cingid Cú Chulaind do lár thalman co
mbaí for úachtar cobraidi scéith Nath Crantail & dobretha táthbéim dó sech
barrúachtur In scéith co tópacht a chend dia médi. Túargab a lám co
immathlam darís & dothuc bulli n-aill i mmulluch In méthi co ndergeni dá
gabait
rainti co talmain. Torchair Nath Crantail fón samlaid sin la Coin Culaind. Atbert Cú Chulaind assa aithle:
Má dorochair Nath Crantail,
bid formach dond imargail.
Apraind can chath isind úair
do Meidb co tríun In tslúaig.
Dolluid iarum Medb co tríun In tslúaig fer nHérend impi co ránic inní
co Dún Sobairchi fathúaid. Ocus lilis Cú Chulaind co mór do Meidb in
lá sain co luid Medb i nGuiph ria Coin Culaind comdar techt fathúaith
marbais Cú Chulaind Fer Taidle
dia tát Taidle, & marbais Maccu Buachalla dia
tá Carn Mac mBuachalla, & marbais Lúasce i lLettri dia tát Lettre Lúasce, &
marbais Bó Bulge ina grellaig dia tá Grellach Bó Bulge, & Murthemne fora
dind dia tá Delga Murthemne.
Conid iar sain da tarraid Cú Chulaind atúaid dorísi do imdegail
&
do imdítin a chrích & a fheraind fodessin, dáig ba handsa lais andá
crích & ferand neich n-aile.
Is and sin trá forecmangaid Firu Crandce .i. dá Artinne & dá mac
Licce, dá mac Durcridi, dá mac Gabla & Drúcht & Delt & Dathen, Te & Tualang
& Turscur & Torc Glaisse & Glass &
Glassne, inund sain & fiche Fer Fochard.
Basnetarraid Cú Chulaind ic gabáil longphuirt ria cách co torchratar lais.
Is and sin dorecmaing do Choin Chulaind Buide mac Báin Blai de
chrích Ailella & Medba & do sainmuntir Medba. Cethror ar fichet láech.
Bratt i filliud im cach fer. Dond Cúalnge i rrithur & i
fúatuch rempu
iarna thabairt a Glind na Samaisci i Sléib Chulind, & coíca samaisci dia
samascib imme. ‘Can doberid In n-alaid?’ for Cú Chulaind. ‘Asin tsléib út
amne,’ ar Buide. ‘Cá do chomainmsiu badessin?’ bar Cú Chulaind. ‘Nít charadar,
nítt ágedar,’ ar Buide, ‘'Buide mac Báin Blai missi do chrích Ailella & Medba.’
‘Asso fort In certgae so didiu,’ bar Cú Chulaind, & focheird In sleig fair.
Forecmaing 'sin scíath ósa broind coro brúi trí asna 'sin táeb ba siriu úad
iar tregtad a chridi 'na chlíab. Ocus dorochair Buidi mac Báin Blai. Conid de atá Áth mBuide i crích Ross ó sain.
Cian gar ro bátar forinn uropair sin ic clóechlód na dá chertgae,
dáig ní fo chétóir conarnic úadib, rucad In Dond Cúalnge irrithur & i fúatach
úadib dochum longphuirt uadib amal as dech berair mart longphuirt. Conid ésin méla & mertain & meraigecht Is mó tucad for Coin Culaind forsin
tslúagud sa.
Imthúsa Medbi cach áth forsa mbaí, Áth Medbi a chomainm.
Cach bail
ro sáid a pupaill, Is Pupall Medba a ainm. Cach bail ro sáid a echlaisc,
is Bili Medba a chomainm.
Ra chuir trá Medb din chúaird sin cath fri Findmóir mnaí Celtchair
for dorus Dúni Sobairchi & ro marb Findmóir & ra airg Dún Sobairchi.
Táncatar trá cethri ollchóiceda Hérend
i cind chían chóicthigis dochum
dúnaid & longphuirt eter Meidb & Ailill & fiallach tabartha In tairb, & ní
arlaic a búachaill dóibide Dond Cúalnge, co ndasrimmartatar co cruind for
scíath fair conda mbertatar i mbernaid cumaing, co ndaralastar na halma i
talmain a chorp
tríchait traiged co ndernsat minscomartaig & minbruan
dia churp. Forgemen a chomainm.
Conid Bás Forgaimin In sin for Táin Bó Cúalnge.
Odariachtatar fir Hérend go óenbaile, eter Meidb & Ailill &
fiallach tabartha In tairb, dochum In dúnaid & longphuirt,
atbertatar uili
nábud chalmu chách Cú Chulaind menibeth In clessín ingantach baí aice,
clettín Con Culaind. Conid and sin foídset fir Hérend úadib Redg cánti Medbi do chungid In chlettín. Conattecht Redg In clettín & nád tard daith Cú Chulaind In clettín dó. Ní sain & nád éscaid laiss a thabairt. Rádis Redg no
bérad
ainech Con Culaind. And sin tarlaic Cú Chulaind In clettín dó 'na díaid conid tharlathar i classaib a dá chúlad co ndechaid dara bél a dochum talman.
Ocus ní tharnaic úad acht a rád: ‘Is sólom dún In sét sa,’ tráth conroscar a anim fria chorp forsin áth. Conid de asberar In t-áth sin ó sin Áth Sólomsét. Ocus fochuridar a uma
don chlettín forsin sruth, conid de atá Umansruth ó sin.
Atrubratur fir Hérend cia bad chóir d'fúapairt Con Cúlaind accu, & atbertatar uile combad é Cúr mac Dá Lóth bad chóir dá fúapairt, dáig amlaid buí Cúr níba súairc comlepaid nó comáentu friss. Ocus atbertatar cid sé Cúr
táetsad, ba dingbáil
trommad dona slúagaib; diambad é Cú Chulaind, bá ferr
són. Conácart Cúr i pupaill Medba. ‘Cid táthar dam-sa?’ ar Cúr. ‘Do fúapairt
Con Culaind,’ ar Medb. ‘Is cert ár mbúaid lib, Is amra lib tráth Is ro máethmaccáem a samla sain nom samlaid. Dia fessaind-se fessin, ní
thicfaind la sodain. Bad leór lim gilla a
chomaís dim muntir do thecht 'na
agid for áth.’ ‘Ale Is acca a rád samlaid sin,’ ar Cormac Cond Longas mac
Conchobuir. ‘Rabad amra bríg duit fadessin mad dia tóetsad latt Cú Chulaind.’
‘Dénaidsi arrgraige n-imthechta frí úare na matne i mmucha imbárach, dáig
suba sliged dogníu-sa de. Ní hed nobar furgfe sib guin na
hailiti út,
Con Culaind.’ And sin atraacht co moch arnabárach
Cúr mac Da Lóth. Tucad aire feóin leis do threlam gascid do fópairt Con
Culaind & barópairt ac folmasi a gona. Dochúaid Cú Chulaind trá fora
chlessaib co mmoch In lá sain. At eat a n-uli anmand .i. ubullchless &
fóenchless & cless clettínech &
tétchless &
corpchless &
cless caitt & ích n-errid & cor ndelend & léim dar néim & filliud eirred náir & gai
bulgga & baí brassi & rothchless & gless for análaib & brúud gine & sían curad &
béim co fommus & táthbéim & réim fri fogaist co ndírgud chretti fora rind
co fornaidm níad. Ar Is aire dogníd Cú Chulainn cacha maitne ar mucha cach
cless
díb ar lus na lethláim amal as dech téit catt cróich ná digsitís
ar dermat nó díchumni úad. Ocus tarrasair mac Da Lóth co trían In laí i túaim
a scéith ic folmaisse gona Con Culaind. Is and sain rádestar Láeg fri
Coin Culaind: ‘Maith a Chúcúc, frithálti In láech fail ic folmaisi do gona.’
Is and sin tincais Cú Chulaind fair — is
inund ón & no fégand — & Is and sain
tórgaib & tarlaic na hocht n-ubla i n-airddi. Dolléci In nómad uball róot
n-urchair úad do Chúr mac Da Lóth co tarla i llaind a scéith & a étain, co
ruc comthromm inn ubaill dia inchind triana chúladaib. Co torchair dano
Cúr mac Da Lóth fón samlaid sin ra Coin Culaind.
‘Dán fargabat far cuir & far rátha ifechtsa’ bar Fergus, ‘láech aile
for áth dó sút, nó gabaid dúnad & longphort sund co solustráth n-éirge
imbárach, dáig darochair Cúr mac Da Lóth.’ ‘Arapa a fáth táncammar,’ ar Medb,
‘is cubés dún cid isna puplaib cétnaib bemmit.’ Dessid dóib issin longphort
sain co torchair Cúr mac Da
Lóth & Lath mac Da Bró & Srub Dare mac Fedaig .i.
mac teóra Maignech. Torchratar sain trá ra Coin Culaind ar galaib óenfir.
Acht Is emilt engnam cach fir fo leith díb d'innisin.
Is and sin rádis Cú Chulaind fria araid fri Láeg: ‘Dó duit, a phopa Laig,’
ar Cú Chulaind, ‘i llongphort fer nÉrend & beir a
n-imchomarc úaim-se dom
áes chomtha & dom chomaltaib & dom chomdínib. Beir a imchomarc do Fir Diad
mac Damáin & do Fir Dét mac Damáin & do Bress mac Firb, do Lugaid mac Nóis & do Lugaid mac Solamaig, do Fir Báeth mac Baetáin & do Fir Báeth mac Fir
Bend, & a imchomarc féin béus dom derbchomalta,
do Lugaid mac Nóis, dáig Is é
óenfer congeib commond & caratrad frim-sa don chur sa forin tslúagud, &
beir bennachtain ar co n-eperta-som frit-su cia dotháet dom fúapairt-se
imbárach.’
Luid iarum Láeg reme i llongphort fer nHérend & ruc a n-imchomarc dáes
chumtha & do chomaltaib Con Culaind & dano dochúaid
i pupaill Lugdach
meic Nóis. Ferais Lugaid fálte fris. ‘Tarissi lim,’ ar Lóeg. ‘Tarissi duit-siu
ón,’ bar Lugaid. ‘Dot acallaim tánac ó Choin Chulaind,’ ar Láeg, ‘& tucad
t'imchomarc do glaine & do léire úad duit, & ar co n-epertha-su frim-sa cia
dotháet dá fúapairt Con Culaind indiu.’ ‘Mallacht a chommaind & a chomaltais
&
a charatraid & a chardessa fair, a derbchomalta díless dúthaig fadessin
.i. Fer Báeth mac Fir Bend. Rucad i pupaill Medba ó chíanaib. Tucad ind ingen
Findabair ara lethláim. Is í dortes curnu fair. Is í dobeir phóic la cech
n-óendig dó. Is í gaibes láim fora chuit. Ní do chách la Meidb In lind
dálter for Fer mBáeth. Ní
thucad acht aire coícat féin de dochum longphuirt.’
Luid iarum Láeg ar cúl do saigid Con Culaind co cendtromm n-imthursech
n-anfálid n-osnadach. ‘Is cendtromm n-imthursech n-anfálid n-osnadach
dotháet mo phopa Láeg dom indsaigid-se,’ bar Cú Chulaind. ‘Is nech trá écin dom
chomaltaib dotháet dom
fúapairt. — ’ Ar ba messu lais-sium fer a chomgascid
andá láech anaill. — ‘Maith and, a mo phopa Laíg.’ ar Cú Chulaind, ‘cia dotháet
dom fúapairt-se indiu?’ ‘Mallacht a chommaind & a chomaltais & a charatraid &
a chardessa fair, do chomalta díles dúthaig fadessin .i. Fer Báeth mac Fir Bend. Rucad i pupaill Medba ó chíanaib.
Tucad ind ingen fora lethláim. Is sí
dortes curnu fair. 'S í dobeir phóic la cech n-óendig dó. Is í geibes láim fora chuit. Ní do chách la Meidb In lind dáilter for Fer mBáeth. Ní tucad
acht aire coícat fén de dochum longphuirt.’
Ní tharrasair Fer Báeth co mmatin itir acht luid fo chétóir
d'athchur a charatraid for Coin Culaind. Ocus conattecht Cú Chulaind in
caratrad & In commund & In comaltus friss, & nír fáemastar Fer Báeth cen
in comrac do dénam. Luid Cú Chulaind tria feirg úad & fosnessa sleig culind
ina bond traiged coras fothraic eter feóil & chnám & chroicend. Tarngid Cú
Chulaind In sleig arís ar
cúlu assa frémaib & dosfarlaic dara gúalaind
i ndegaid Fir Baíth, & fó leis gid no ríssed & ba fó leis ginco ríssed.
Dotarlaic In sleg i classaib a chúlaid co ndechaid trina bél dochum talman
co torchair Fer Báeth amlaid. ‘Maith trá In fhocherd, a Chúcúc,’ bar Fiacha
mac Fir Aba, ar ba focherd lais In cathmílid do marbad den bir
culind.
Conid de atá Focherd Murthemne béus arin inad i mbátar.
Airg-siu dam-sa, a mo phopa Láeig, da acallaim Lugdach i llongphort fer
nHérend & finta latt In ránic ní Fer Báeth fo ná ránic& fiarfaid de cia
tig im aghaidh-si amárach. Tét Láog roime go pupaill Lugdach. Ferais Lugaidh
fáilte fris. ‘Tairisi liom in
fáilte sin,’ ar Láog. ‘Tairisi duit ón,’ ar Lugaidh. ‘Dot hagallaim táncus-sa ót chomalta co nn-innisi dam In ráinic
Fer Báoth (an longphort).’ ‘Ráinic ón,’ ar Lughaidh, ‘& bendacht arin láim
dusfaraill úair torchair marb isin gleand ó chianaibh.’ ‘Indis dam-sa cia tic
imárach i n-aghaidh Con Culainn do chomrac (fris).’
‘Atáthar agá rádha fri
bráthair fil agam-sa toidhecht ina aghaidh, drúthóglach sotal soisil &
bailcbémnech buanaisech, & Is uime curthar do chomrac fris é da thuitim
les (&) co ndechaind-si dá dhíogail fair-siomh, & ní rach-sa ann go
bruinne mbrátha. Láiríne mac Í Blaitmic In bráthair sin. Rachat-sa
d'agallaimh Con
Culainn uime sin,’ ar Lugaidh. Ro gapadh a dhá ech
do Lugaidh & ro hindledh a charpat forra. Táinic i ccomdáil Con Culainn
co ráinic imagallamh eatorra. Is ann sin itbert Lughaidh: ‘Atáthaar agá rádha
re bráthair fil agam-sa techt do chomrac frit-sa .i. drúthóclach borb
barbarda bailc búadnasach é & as uime curthar
do chomrac frit-sa é dá
thuitiom-siom leat & dá fhéchain an rachainn-si dá díogail fort, & ní
rach-sa ann sin go bruinne mbrátha. Ocus arin ccompántas fil edrainn
aróen, ná marb-sa mo bráthair-si. Dar ar ccubus ámh,’ ar sé, ‘cid tánaisde
báis dusbéra dó, as ced liom, úair dar mo shárugadh téid it haghaidh-si.’
Luid
iaram Cú Chulainn ar cúl & tét Lughaidh don longphort.
Is ann sin do goiredh Láiríne mac Nóis i pupaill Oilella & Medba,
& tucadh Fionnabair fora láim. As í no dáiledh corna fair & doberedh póic
la gach n-áondig dhó & do gabhadh lám fora chuid. ‘Ní do chách berar
la Meidb an lionn dáilter for Láiríne,’ ar Fionnabair.
‘Ní tucc acht eri
cáogat fén de dochum an loncphuirt.’ ‘Cia ráidhi?’ ar Oilill. ‘An fer út
thall’ ar sí. ‘Cidh ésidhe?’ ar Oilill. ‘Minic lat h'aire do thabairt do ní
nábadh coimdigh. Ba córa duit h'aire do thabairt don láneamain as mó
maith, mied & maisi dá bfuil ar énslige i nÉrinn .i. Fionnabair & Láiríne
mac
Nóis.’ ‘Docím-si iat mar sin,’ ar Oilill. Is ann sin tuc Láiríne bogadh
& bertnugadh fair gur maídedar úamanna na ccoilcech bátar faoí curbo brec
faithchi an longphuirt dia cclúmaibh.
Fada les gurbo lá cona lánsoillsi ann dochum Con Culainn
d'fúabairt. Táinic i mucha na maidne arnamárach & tuc eri feóin
do
threalmaibh gaiscidh les & táinic forsan áth i ccomdáil Con Culainn.
Níba fiú la dagláochaibh In dúnaidh nó an longphuirt techt d'féchain
chomraic Láiríni acht mná & giollanradh & ingena d'fochaidbedh & d'fanamad ima eomrac. Táinic Cú Chulainn ina chomdáil conici In áth & níorb fíu
les airm do thabairt les acht
táinic diairm ina dháil. Benais Cú Chulainn a
airm uile asa láim mar benas neaoh a aidme áineasa a láim mhic bhic.
Ro mel & ro cumail Cú Chulainn itir a lámhaibh é, non cúrond & non ceanclonn,
non carcrann & nos crothonn co seabaind a chaindebar uile as gurbo ceó
aéerda an ceatharaird i mboí. Telgis úada é iar
sin do lár In átha fíartharsna In longphuirt go dorus puible a bráthar. Cid trá acht níor
érig riam gan éccaíne & níro loing gan airchiseacht & ní raibi riamh ó sin amach gan maíthe medóin & gan cumga cléb & gan bronngalar & gan tathaige amach ar mince. Is é sin trá aoinfer térna iar ccomrac fri Coin Culainn ar
Táin Bó
Cúailnge, & táinic ris fós iersma an galair sin conadh é bás ruc ier sin.
Conad comrac Láiríne ann sin for Táin Bó Cúailnge.
Is ann sin do goiredh Lóch Mór mac Mo Febhis i bpubaill Oilella & Medpa.
‘Cid fa bfuilter dam-sa lib?’ ar Lóch. ‘Do chomrac duit fri Coin Culainn,’ ar Medhb. ‘Ní rach-sa don turas sin
úair ní miedh nó maisi liom móethmaccóemh óg gan ulchain gan fhésóig d'ionnsaige & ní do bém aisge fair,
acht atá agam fer a ionnsaighthe .i. Long mac Emónis, & gébaidh coma uaib-si.’
Do gairedh Loncc i bpubaill Oilella & Medba, & geallais Medb mórchomadha dhó .i. timtacht dá fher déc d'éudgadh gacha datha &
carpat ceithri sheacht
cumal & Finnabair d'óenmnaoi, & fes i cCrúachain do grés & fíon do dháil fair. Táinic ieram Long d'ionnsaige Con Culainn & marbais Cú Chulainn é.
Ráidis Medb fria banchuire teacht do agallaim Con Culainn da rádha
fris ulcha smérthain do dénam fair. Tángatar In bantracht
rempa ar amus
Con Culainn co n-ebertitar fris ulcha smérthain do gabáil fair: ‘Úair ní fiú
la dagláoch isin loncphort techt do chomrac frit & tú gan ulchain.’
Do chuir ieramh Cú Chulainn ulcha smérthain fair & táinic arin tulaigh ós cionn bfer nÉrenn & taisbénais In ulcha sin dóib uile i ccoitchinne.
Atchonnairc Lóch mac Mo Febhis sin & Is edh adubairt: ‘Ulcha sút
ar Coin Culainn.’ ‘As edh ón atchíu,’ ar Medp. Geallais Medb na mórchomadha
cétna do Lóch ar coscc Con Culainn. ‘Rachat-sa dá ionnsaige,’ ar Lóch.
Tic Lóch d'ionnsaighe Con Culainn go dtarla dá chéle iet icin
áth inar thuit Long. ‘Tair romainn arin áth n-úachtarachh,’ ar Lóch,
‘úair ní comraicfem arin áth so.’ Ar ba háth heascoman les-siom In t-áth
fora dtorchair a bhráthair. Iar sin ro comraicsit forsan áth úachtarach.
Is ann sin táinic In Morrígan ingen Ernmais a síodaibh do
admilledh
Con Culainn, ar ro gellastair for Táin Bó Regamna go dtiocfad do aidhmilledh
Con Culainn In tráth do beith ig comrac fri degláoch for Táin Bó Cúailnge. Tainic ieramh In Morrígan ann sin i rriocht samaisci finne óderge co coícait
samasc uimpi & ronn fiondruine itir gach dá samaisc díoph. Dobertsat in
banntracht gesa &
airmberta for Coin cCulainn dá ttísadh úadh gan fhosdadh gan aidmilledh fuirre. Dobert Cú Chulainn rót n-urchuir di gur bris
lethrosc na Morrígna. Táinic dano In Morríghan ann sin i rriocht escuinge
slemne duibi lasan sruth. Tét ieramh forsan lind gurrus iomnaisg fo chosaibh Con Culainn. An fad boí Cú Chulainn agá
díchur de, ro ghon Lóch urtharsna é tre chompar a chléb. Táinic ieramh In Morrígan i riocht saidhi gairbi glasrúaidhi. Cien goirit boí Cú Chulainn igá díchur dhe, ro ghon Lóch
é. Iar sin ro érigh fercc Con Culainn ris (&) gonais Cú Chulaind Lóch din gai bulga coro thregda a chridi 'na chlíab. ‘Ascid dam ifechtsa, a
Chú Chulaind,’ bar Lóch. ‘Gia ascid connaige?’ ‘Ní ascid anacail nó midlachais iarraim-se fort,’ bar Lóch. ‘Teilg traigid dam corop ar m'agid sair tóethus & nárap dar m'aiss síar co firu Hérend, arná rádea nech díb Is roí madma nó techid dam remut-sa, dáig torchar din gae bulga.’ ‘Teilcfet,’ bar Cú Chulaind, ‘dáig Is láechda ind ascid
connaigi.’ Ocus teilgis Cú Chulaind traigid ar cúl dó. Conid de fil In t-ainm forsind áth ó sin .i. Áth Traiged i cind Tíri Móir.
Ocus gebis athrechus mór Coin Culaind In lá sin .i. bith forin Táin itir a
óenur, & rádis Cú Chulaind fria araid fri Láeg techt do innaigid Ulad ar con tístaís do chosnam a tána. Ocus ro
gab-sum merten & athscís forru & doringni rand:
Airg úaim, a Laíg, laíder slúaig.
Cain dam i nEmain adrúaid
am tursech cach dia 'sin chath
condam créchtach crólinnech.
Mo tháeb dess Is mo tháeb clé
andsa mess for cechtar de.
Ní lám Fíngin roda slaid,
dirgid fola fidfaebraib.
Apair fri Conchobor cáem
atú tursech tiachairtháeb.
Trén ra chlóechla chruth amne
mac dil drongach Dechtire.
M'óenurán dam ar éitib
acht nís léicim, nís étaim.
Atú im ulc, ním fuil im maith,
m'óenur dam ar iláthaib.
Feraid bróen fola for m'arm
go ndamrala créchtach ngarb.
Ním thic cara ar báig nó ar blait
acht mad ara óencharpait.
Mad úathad dochanat form,
ní airfitiud nach n-óenchorn.
Mad ilar ceól a cornaib,
iss ed Is binniu din choblaig.
Senfocal so, srethaib cland,
ní lassamain cech n-óenchrand
Dá mbetis a dó nó a trí,
lasfaitis a n-athinni.
In t-óenchrand ni hassu a chlód
meni fagba a frithadód;
ar úathad imrither gó
noco modmar cach n-óenbró.
Nach cúala tú In cach than
clóentar gó ar úathad, fír dam.
Iss ed ná fulangar de
turscolbad na sochaide.
Gidúathad lín In chaire
dochaitter menma aire.
Cuit In tslóig, isé a samail,
ní berbther é ar óengabail.
M'óenur dam i cind In tslóig
'gund áth i cind Tíri Móir.
Ba lía Lóch co lleith Bodba
go remfoclaib Regomna.
Ra lettair Lóch mo dá lón,
rom tesc In tsód garb glasród;
ro geguin Lóch mo thromma,
rom tresgair In esconga.
Is rem chlettín-se a cosc,
an tsód ó ro mill a rosc,
ro brisses a gerr gara
do thosuch na hégrada.
Ó indill Láeg In gae Aífe
risin sruth, ba seól faethe.
Ro theilgesa In ngae ngér guis
dar thóeth Lóch mac Emonis.
Cid d'Ultaib nach fegat cath
d'Ailill Is d'ingin Echach?
Tráth atú-sa sund i n-ach
is mé créchtach crólinnech. Apair ri Ultu ána
tecat i ndiaid a tána.
Rucsat meic Mágach a mbu
& ros raindset eturru.
Bágim-se báig airdgella
& ra comall chena,
bágim-se a heniuch caem chon
nacham tair-se óen m'óenor.
Acht Is fálid brain berna.
i llongphurt Ailella & Medba.
Tursig núallana reme
rena ngáir i mMaig Murthemne.
Conchobor ní thic immach
náco raib a lín 'sin chath.
tráth nach fálid é amne
ansu árim a fergge. Airg.
Conid Comrac Lóich Móir meic Ma Femis fri Coin Cúlaind sin for
Táin Bó Cúalnge.
And sain faítti Medb In sessiur úadi i
n-óenfecht do fúapairt Con
Culaind .i. Traig & Dorn & Dernu, Col &
Accuis & Eraísi. Tri ferdruíd &
trí bandruíd. Basrópart Cú Chulaind
síat co torchratar lais. Ára brissed fír
breth for Coin Culaind & comlund óenfir, gebis Cú Chulaind a chrantabaill & basrópart In slúag do
díburgun a Delggain andess In lá sain. Giambtar
liri fir Hérend In lá sin, barémid nech díb a aged do soud fodess In lá sin do choin nó ech nó duine.
And sin tánic In Mórrígu ingen Ernmais a sídib i rricht sentainne
co rrabi ic blegun bó trí sine na fiadnaisse. Is immi tánic-si
mar
sin ar bíth a fórithen do Choin Chulaind. Dáig ní gonad Cú Chulaind nech ara térnád co mbeith cuit dó féin 'na legius. Conattech Cú Chulaind blegon furri iarna dechrad d'ittaid. Dobretha-si blegon sini dó. ‘Rop slán a n-éim dam-sa so.’ Ba slán a lethrosc na rígna. Conattech-som blegon sini furri.
Dobretha-si dó.
‘I n-éim rop slán intí doridnacht.’ Conaittecht-som In tres
ndig & dobretha-si blegon sine
dó. ‘Bendacht dee & andee fort, a ingen.’ — 
Batar é a ndee In t-áes cumachta. & andee
in t-áes trebaire.-Ocus ba slán ind rígan.
And sain faítte Medb In cét láech i
n-óenfecht do fúapairt Con
Culaind. Basrópart Cú Chulaind siat uili co
torchratar leiss. ‘Is cuillend dúin guin ar
muntiri samlaid,’ ar Medb. ‘Níp sé sút a
chétchuillend dúin ind fir chétna,’ bar
Ailill. Conid Cuillend Cind Dúni comainm béus ind
inaid i mbátar ó sin & conid Áth Cró ainm
ind átha fors mbátar. Dethbir ara méit dá
crú & dá fuil dochúaid
fo sruthair na haband.
Breslech Maige Murthemne so sís
RO gabsat cethri chóicid Hérend dúnad & longphort isin Breslig
Móir hi Maig Murthemne. Ro láiset a n-ernail búair & braite
secco fodes i Clithar Bó Ulad. Gabais Cú Chulaind icon
Fert i lLerggaib i comfocus & i comfochraib dóib & atáis a ara tenid dó tráth nóna na haidchi sin .i. Lóeg mac Riangabra.
Atchonnairc-seom úad grístaitnem na n-arm nglanórda úas chind
chethri n-ollchóiced nÉrend re fuiniud néll na nóna. Dofánic ferg & luinni mór icá n-aiscin re ilar a bidbad, re immad a námat. Ro
gab a dá sleig & a scíath & a chlaideb. Crothais a scíath & cressaigis
a slega & bertnaigis a chlaidem, & dobert rém curad asa brágit coro
frecratar bánanaig & boccánaig & geniti glinni & demna aeóir re úathgráin na gáre dosbertatar ar aird, coro mesc ind Neamain
forsin tslóg. Dollotar i n-armgrith cethri chóicid
Hérend im
rennaib a sleg & a n-arm fadessin co n-erbaltatar cét láech díb di úathbás & chridemnas ar lár In dúnaid & In longphairt In n-aidchi sin.
Dia mbaí Lóeg and co n-acca ní, In n-óenfer dar fiartharsna in
dúnaid cethri n-ollchóiced nHérend anairtúaith cach ndíriuch ina dochum. ‘Óenfer sund chucund innossa, a Chúcúcán,’ ar Lóeg.
‘Cinnas fir and sin ale?’ or Cú Chulaind. ‘Ní handsa. Fer caín
mór dano. Berrad lethan lais. Folt casbuide fair. Bratt úanide
i forcipul imme. Cassán gelargit isin brutt úasa bruinne. Léne
de sról ríg fo derggindliud do derggór i custul fri gelchness co
glúnib dó. Dubscíath co calathbúali finndruini fair. Sleg cóicrind
ina láim. Foga fogablaigi ina
farrad. Ingnad ém reb & ábairt
& adabair dogní. Acht ní saig nech fair & ní saig-som dano for nech feib nacha n-aicced nech issin dúnud chethri n-ollchóiced nHérend.’ ‘Is fír anísin, a daltán,’ for sé, ‘cia dom chardib sídchaire-sa sein dom airchisecht-sa dáig ar bíth foretatar-som In t-imned mór
anam fuil-sea m'óenurán i n-agid chethri n-ollchóiced nHérend ar Táin Bó Cúalngi don chur sa.’ Ba fír ém do Choin Culaind anísin. A nad-ránic In t-óclách airm i mboí Cú Chulaind, argladais & airchisis de. ‘Cotail-siu ém bic, a Chú Chulaind,’ or In t-ócláech,
‘do thromthoirthim chotulta icon Ferta Lergga co cend trí láa &
teóra n-aidchi, & firbat-sa forna slógaib In n-airet sin.’
Is and sin cotlais Cú Chulaind a thromthairthim cotulta icond Ferta i lLergaib co cend teóra láa & teóra n-aidche. Bá deithbir
són céro boí do mét In chotulta boí do mét na athscísi. Ón lúan re samain sainriuth cossin cétaín iar n-imbulc níra chotail Cú
Chulaind risin ré sin acht mani chotlad fithisin mbic fria gaí iar
medón midlaí & a chend ara dorn & a dorn imma gaí & a gaí ara glún acht ic slaidi & ic slechtad, ic airlech & ic essorgain chethri n-ollchóiced nHérend frisin re sin. Is and sin focheird In láech
lossa síde & lubi ícci & slánsén i cnedaib & i créchtaib, i n-áladaib
& i n-ilgonaib Chon Culaind co térno Cú Chulaind ina chotlud cen rathugud dó etir.
Is hí sin amser dollotar In maccrad atúaid ó hEmain Macha, tri choícait mac do maccaib ríg Ulad im Follomain mac Conchobuir, & dosbertsat teóra catha dona slúagaib co torchratar a trí comlín
leó & torchratar In macrad dano acht Follomain mac Conchobuir. Bágais Follomain ná ragad ar cúlu co hEmain co brunni mbrátha
& betha co mberad cend Ailella leis cosin mind óir boí úaso. Nírbo
réid dó-som anísin úair dofárthetar dá mac Beithe meic Báin, dá mac mumme & aite do Ailill, & rod gonat co torchair leo. Conid
Aided na Maccraide Ulad In sin & Follomna meic Conchobuir.
Cú Chulaind immorro buí ina súanthairthim cotulta co cend teóra
láa & teóra n-aidche icon Ferta i lLerggaib. Itraacht Cú Chulaind iar sin assa chotlud & dobert lám dara agid, & doringni rothnúall corcra de ó mulluch co talmain, & ba nert leis a menma
& tíasad i n-óenach nó i toichim nó i mbandáil
nó i coirmthech nó i prímóenach do prímóenaigib Hérend. ‘Cia fot itú-sa isin chotlud sa innossi, a ócláich?’ ar Cú Chulaind. ‘Trí láa & trí aidche,’ for In t-óclách. ‘Ron marg-sa de-side,’ or Cú Chulaind. ‘Cide ón?’ or In t-ócláech. ‘Na slóig cen fópairt frisin ré sin,’ ar Cú
Chulaind. ‘Ní filet-som ón etir,’ or In t-óclách. ‘Ceist cia rodas fópair?’ ar Cú Chulaind. ‘Lotar In macrad atúaid ó Emain Macha trí choícait mac im Follomain mac Conchobuir do macaib ríg Ulad & dobertsat teóra catha dona slúagaib ri hed na trí láa & na trí n-aidche i taí-siu it chotlud innossa, & torchratar a trí comlín leó &
torchratar In macrad acht Follomain mac Conchobuir. Bágais Follomain &rl.’ ‘Apraind ná bá-sa for mo nirt de-side úair dia mbendsea for mo nirt, ní thóethsaitis In macrad feib dorochratar & ní thóethsad Fallomain.’
‘Cosain archena, a Chúcán, ní haisc dot inchaib & ní táir dot
gaisciud.’ ‘Airis-siu sund inocht dún, a ócláig,’ ar Cú Chulaind, ‘ar co ndíglom 'malle In maccraid forsna slúagaib.’ ‘Nád anaeb
ém ale,’ ol In t-óclách, ‘úair cid mór do chomramaib gaile & gaiscid dogné nech it arrad-su, ní fair bias a nós nach a allud nach a airdercus
acht Is fort-so. Is aire-sin nád anub-sa, acht imbir féin
do gním gaiscid th'óenur forsna slúagaib úair ní leó atá commus t'anma don chur so.’
‘Ocus In carpat serda, a mo phopa Lóeg,’ ar Cú Chulaind, ‘in coemnacar a innell? Má cotnici a innell & má dotá a threlom,
non inill, & mani fil a threlom, nacha inill.’
IS and sin atracht In t-ara & ro gab a fíaneirred araidechta immi.
Ba dond fíaneirriud aradachta sin ro gabastar-som imbi a inar bláith bíannaide, Is é étrom aérda, Is é súata srebnaide, Is é úaigthe osslethair, conná gebeth ar lúamairecht lám dó anechtair. Ro gabastar-som forbratt faing taris-sein anechtair doringni Simón
Druí do ríg Rómán conda tarad Dair do Chonchobur conda tarat Conchobor do Choin Culaind co tarat Cú Chulaind dá araid. Ro gabastar In t-ara cétna a chathbarr círach clárach cetharchoir co n-ilur cech datha & cacha delba dara midgúallib sechtair. Ba somaissi dó-som sin & nírbo thortrommad. Tarraill a lám leis in
gipni ndergbuide marbad land dergóir do bronnór bruthi dar or n-indeóna re étan do indchomartha araidechta secha thigerna. Ro gab idata aurslaicthi a ech & a del intlaissi ina desra. Ro gabastar a éssi astuda ech ina thúasri .i. aradna a ech ina láim
chlí, re imchommus a araidechta.
Is and sin focheird a lúrecha iarnaidi intlaissi immo echraid congebethar dóib ó thaul co aurdorn do gaínib & birínib & slegínib
& birchrúadib corbo birfocus cach fonnud issin charput sin corbo chonair letartha cach n-uille & cach n-ind & cach n-aird & cach n-airchind don charput sin. Is and sin focheird bricht comga
tara echraid & tara chomalta connárbo léir do neoch issin dúnud íat & corbo léir dóib-sium cách issin dúnud sin. Ba deithbir ém cé focheirded-som innísin dáig ar bíth bátar teóra búada araidechta
forind araid In lá sin .i. léim dar boilg & foscul ndíriuch & immorchor ndelind.
Is and sin ro gab In caur & In cathmílid & In t-innellchró Bodba fer talman, Cú Chulaind mac Sualtaim, ro gab a chatheirred catha & comraic & comlaind imbi. Ba don chatheirred catha sin & comraic & comlaind ro gab-som imbi secht cneslénti fichet cíartha clárda comdlúta bítís ba thétaib & rothaib & refedaib i custul ri gelchnes dó arnacha
ndechrad a chond nach a chiall ó doficed a lúth láthair. Ro gabastar a chathchriss curad taris anechtair do chotutlethar crúaid coirtchide do formna secht ndamseiched ndartada congabad dó ó thana a thaíb co tiug a oxaille. Ro bíth imbi ic díchur gaí & rend & iaernn & sleg & saiget, dáig Is cumma focherdditis de &
marbad de chloich nó charraic nó chongna ro chiulaitis. Is and sin ro gabastar a fúathbróic srebnaide sróil cona cimais de bánór bricc friá fri móethíchtur a medóin. Ro gabastar a dondfúathbróic ndondlethair ndegsúata do formna cethri ndamseiched ndartada cona chathchris do cholomnaib ferb fua dara fúathróic
srebnaide sróil sechtair. Iss and sin ro gabastar In rígníath a chatharm catha & comraic & comlaind. Ba don chatharm chatha sin ro gabastar a ocht claidbíni ima cholg ndét ndrechsolus. Ro gabastar a ocht sleigíni imma sleig cóicrind. Ro gabastar a ocht ngothnata 'ma gothnait ndét. Ro gabastar a ocht
clettíni 'ma deil chliss. Ro gabastar a ocht scíathu cliss imma chrommscíath ndubderg ina téiged torc taisselbtha ina thaul tárla cona bil aithgéir ailtnidi imgéir ina urthimchiull contescfad finna i n-agid srotha ar áithi & ailtnidecht & imgéiri. Inbaid fogníth In t-óclách fáeborchless di, Is cumma imthescad dia scíath & dia sleig
& dá chlaideb. Is and sin ro gab a chírchathbarr catha & comlaind & comraic imma chend asa ngáired gáir cét n-óclách do síréigim cecha cúli & cecha cerna de, dáig Is cumma congáiritis de bánanaig & bocánaig & geiniti glinne & demna aeóir ríam & úasu & ina thimchuill cach ed immatéiged re tesitin fola na míled na n-anglond sechtair. Ro
chres a cheltar chomga tharis don tlachtdíllat Tíre Tairngire dobretha dó ó Manannán mac Lír ó ríg Thíre na Sorcha.
Is and sin cétríastarda im Choin Culaind co nderna úathbásach n-ilrechtach n-ingantach n-anachnid de. Crithnaigset a chairíni imbi immar chrand re sruth nó immar bocsimind ri sruth cach ball
& cach n-alt & cach n-inn & cach n-áge de ó mulluch co talmain. Ro lá sáebchless díbirge dia churp i mmedón a chracaind. Táncatar a thraigthe & a luirgne & a glúne co mbátar dá éis. Táncatar a sala &
a orccni & a escata co mbátar riam remi. Táncatar tullféthi a orcan co mbátar for tul a lurggan comba méitithir muldorn míled cech
meccon dermár díbide. Srengtha tollféithe a mullaig co mbátar for cóich a muneóil combá métithir cend meic mís cach mulchnoc dímór dírím dírecra dímesraigthe díbide.
And sin doringni cúach cera dia gnúis & dá agaid fair. Imsloic indara súil dó ina chend; iss ed mod dánas tarsed fíadchorr tagraim
do lár a grúade a iarthor a chlocaind. Sesceing a séitig co mboí fora grúad sechtair. Ríastarda a bél co urthrachda. Srengais In n-ól don fidba chnáma comtar inécnaig a inchróes. Táncatar a scoim & a thromma co mbátar ar eittelaig ina bél & ina brágit. Benais béim n-ulgaib leómain don charput úachtarach fora forcli
comba métithir moltcracand teóra mblíadan cech slamsrúam teined doniged ina bél asa brágit. Roclos bloscbéimnech a chride re chlíab immar glimnaig árchon i fotha nó mar leóman ic techta fo mathgamnaib. Atchessa na coinnle Bodba & na cidnélla
nime & na haíble teined trichemrúaid i nnéllaib & i n-áeraib úasa
chind re fiuchud na fergge fírgairbe itrácht úaso. Ra chasnig a folt imma chend imar craíbred ndercscíath i mbernaid athálta. Céro craiteá rígaball fo rígthorud immi, Is ed mod dá rísad ubull díb dochum talman taris acht ro sesed ubull for cach n-óenfinna and re frithchassad na ferge atracht da folt úaso. Atracht In lónd
láith asa étun comba sithethir remithir áirnem n-ócláig. Airddithir remithir tailcithir tressithir sithithir seólchrand prímlungi móre In bunne díriuch dondfola atracht a fírchléithe a chendmullaig i certairddi co nderna dubchíaich ndruídechta de amal chíaich de
rígbruidin In tan tic rí dia tenecur hi fescur lathi gemreta.
Iarsin ríastrad sin ríastarda im Choin Culaind iss and sin dorroeblaing ind err gaiscid ina chathcharpat serda cona erraib iarnaidib, cona fáebraib tanaidib, cona baccánaib & cona birchrúadib, cona thairbirib níath, cona glés aursloicthi, cona tharngib gaíthe bítis ar fertsib & iallaib & fithisib & folomnaib dun charput sin.
Is and sin focheirt torandchless cét & torandchles dá cét & torandchless trí cét & torandchless cethri cét, & tarassair aice for torandchless cóic cét úair nírbo furáil leis In comlín sin do thuitim leis ina chétchumscli & ina chétchomling catha for cethri chóicedaib Hérend. Ocus dotháet ass fón cumma sin do innsaigid a námat & dobreth a
charpat mórthimchell cethri n-ollchóiced nHérend amaig anechtair,
&dosbert seól trom fora charpat. Dollotar rotha iarnaidi In charpait
hi talmain corbo leór do dún & do daingen feib dollotar rotha iarnaide In charpait i talmain, úair Is cumma atraachtatar cluid & coirthe & carrge & táthlecca & murgrian In talman aird i n-aird
frisna rothaib iarnaidib súas sell sechtair. Is airi focheird In circul mBodba sin mórthimchell chethri n-ollchóiced nHérend ammaig anechtair arná teichtis úad & arná scaíltís immi co tórsed forro re tenta fritharggain na maccraide forro. Ocus dotháet issin cath innond ar medón & fálgis fálbaigi móra de chollaib a bidbad
mórthimchell In tslóig ammaig annechtair, & dobert fóbairt bidbad fo bidbadaib forro co torcratar bond fri bond & méide fri méide, ba sé tiget a colla. Dosrimchell aridisi fa thrí In chruth sin co farggaib cossair sessir impu fá mórthimchell .i. bonn tríir fri méide tríir fócúairt timchell immon dúnad. Conid Seisrech Bresslige a
ainm issin Táin, & iss ed tres ndírime na Tána .i. Sesrech Breslige & Imslige Glennamnach & In cath for Gárich & Irgáirich, acht ba cumma cú & ech & duine and. Iss ed atberat araile ro fích Lug mac Eithlend la Coin Culaind Sesrig mBresslige.
Nicon fess a árim & ní chumangar a rím cia lín dorochair and do
dáescarslóg acht ro rímthé a tigerna nammá. It é In so sís a n-anmand-side .i. Dá Chrúaid, dá Chalad, dá Chir, dá Chíar, dá Éicell, trí Cruimm, trí Curaid, tri Combirgi, cethri Feochair, cethri Furachair, cethri Caiss, cethri Fotai, cóic Caurith, cóic Cermain, cóic Cobthaig, sé Saxain, sé Dauich, sé Dáiri, secht Rochaid, secht
Rónáin, secht Raurthig, ocht Rochlaid, ocht Rochthauid, ocht Rinnaich, ocht Mulaig, noí nDaigith, noí nDáiri, noí nDamaich, deich Féic, deich Fiachaig, deich Feidlimid. Deich ríg ar sé fichtib ríg ro bí Cú Chulaind issin Bresslig Móir Maige Murthemne. Díríme imorro archena di chonaib & echaib & mnáib & maccaib &
mindóenib & drabarslóg, ar nír érna In tres fer do feraib Hérend cen chnáim leissi nó lethchind nó lethsúil do brissiud nó cen bithanim
tria bithu betha.
DOtháet Cú Chulaind arnabárach do thaidbriud In tslóig & do thasbénad a chrotha álgin álaind do mnáib & bantrochtaib &
andrib & ingenaib & filedaib & áes dána, uair nír miad ná mais leis In dúaburdelb druídechta tárfás dóib fair In adaig sin riam reme. Is aire sin dano tánic do thasselbad a chrotha álgin álaind In lá sin.
Álaind ém In mac tánic and sin do thaisselbad a chrotha dona
slúagaib .i. Cú Chulaind mac Sualtaim. Trí fuilt bátar fair: dond fri toinn, cróderg ar medón, mind órbuide ardatuigethar. Caín cocáirisi ind fuilt sin concuirend teóra imsrotha im chlaiss a chúlaid combo samalta & snáth órsnáith cachi finna faithmainech forscaílte forórda dígrais dúalfota derscaigthech dathálaind dara formna
síar sell sechtair. Cét cairches corcorglan do derggór órlasrach imma bráigit. Cét snáthéicne do charrmocul chummascda i timthacht fria chend. Cethri tibri cechtar a dá grúad .i. tibre buide & tibre úane & tibre gorm & tibre corcra. Secht ngemma de ruithin ruisc cechtar a dá rígrosc. Secht meóir cechtar a dá
choss. Secht meóir cechtar a dá lám co ngabáil ingni sebaicc, co forgabáil ingne griúin ar cach n-aí fo leith díb.
Gabaid-som dano a díllut óenaig immi In láa sin. Baí dá étgud immi .i. fúan caín cóir corcra cortharach cóicdíabuil. Delgg find findarggait arna ecor d'ór intlaisse úasa bánbruinni gel immar
bad lócharnn lánsolusta nád chumgaitis súli dóeni déscin ar gleórdacht & ar glainidecht. Cliabinar siric fria chness arna imthacmang massi de chimsaib & chressaib & chorrtharaib óir & argit & findruni, condriced go barrúachtur a dondfúathbróci donderggi míleta imme de sról ríg. Scíath dígrais dondchorcra
fair co mbil argit óengil ina imthimchiull. Claideb órduirn intlassi bara chlíu. Gae fata fáeburglass re faga féig fóbarta co súanemnaib loga, 'co semmannaib findruine issin charput ina farrad. Noí cind isindara láim dó & deich cind isin láim anaill, & ros croth úad risna slúagaib do chomartha a gascid & a engnama. Laigis Medb a heinech
fa damdabaich scíath arnáras díbairged Cú Chulaind In lá sin.
Is and sin ra attchetar In ingenrad firu Hérend 'ma tócbáil bar lébennaib scíath ás gúallib feróclách do thaidbriud chrotha Con Culaind. Ár rap ingnad leó-som In delb álaind álgen atchondcatar In lá sin fair ic athféscain na duabordelbi dóescairi druídechta ra
condcas fair inn adaig ríam reme.
Is and sin ra gab ét & elcmaire & immfarmat Dubthach Dáel Ulad imma mnaí & dabert comairle braith & trécthi Con Culaind dona slúagaib .i. cathetarnaid imme far cach leth ar co táetsad leó. Ocus rabert na briathra sa:
Másu é In riastarde,
betit colla dóene de,
betit éigme de im lissu,
betit buind ri harissu,
betit brain ri brainessu.
Betit corrthe de im lechta,
bud fórmach do rigmartra.
Ní maith fararlith In cath
ar leirg risin fóendelach.
Atchíu chruth inn fóendelaich,
nóe cind leis i foendelaib,
atchíu fadb leis 'na brétaig,
deich cind ina rosétaib.
Atchíu forthócbat far mná
a n-aidche ósna urgalá,
atchíu-sa far rígain máir
ná hérig dond imforráin.
Dámbad mé bad chomarlid
da betís óic di cach leith,
coro gartigtis a ré,
mása é In riastarde. M.
Atchúala Fergus mac Róig aní sein & ba dimbág leis comairle braith
Con Culaind do thabairt do Dubthach dona slúagaib, & rabretha trénlúa tarpech dá choiss úad riss co tarla darráib ra budin anechtair. Ocus ra faismis fair na huli ulcu & écóra & fell & mebol
doringni ríam & íarum ra Ultaib & rabert na briathra and:
Más é Dubthach Dóeltenga
ar cúl na slúag bosrenga,
nocho dergena nach maith
ó geguin In n-ingenraid.
Ferais écht ndochla ndogair,
guin Fiachach meic Conchobuir,
nocho cáeme rachlas dó,
guin Charpri meic Fedilmtheo.
Ní flaith Ulad nod chosna
mac Lugdach meic Casruba,
iss ed ragní ra dóenib,
cách nas ruba ris faidib
Ní maith ra longis Ulad
guin a meic nach allulach,
costud Ulad danfor tí,
consaífet far n-immirgi.
Scérdait far n-óendili i fat
re nUltaib acht co n-éirset,
betit échta sceoil mára,
betit rígna dérmára.
Biait collai fó chossaib,
Betit buind fri brannusa,
Betit fáenscéith fri lerga,
Bid tórmach na ndíberga.
Atchíu ras furcbat far mná
a ngnúis ásna hirgala,
Atchíu bar rígain In máir,
ní érig don immforráin Ní dergían gaisced nó gart
a meic Lugdach gan nach láechdacht,
ría ríg ní rúamnat renna
más é Dubthach Dóeltenga.'
Carpat Serda connice sin.
Is and sin ras fárraid óclách rodána do Ultu na slúagu dárbo
chomainm Óengus mac Óenláime Gábe, & imsóe reme na slúagu a Modaib Loga risi ráter Lugmud In tan sa co Áth Da Fert i Sléib Fúait. Iss ed marímat eólaig dámmad ar galaib óenfir dosfístá Óengus mac Óenláime Gaibe ar co táetsaitis leis riam remáin reme ar galaib óenfir. Ní hed ón dogníset-som itir acht dogníth
cathetarnaid imme bar cach leth go torchair accu ac Áth Da Fert i Sléib Fúait.
Imroll Belaig Eóin and so innossa
IS and sin radechaid chucu-som Fiacha Fíaldána do Ultaib d'acallaim meic sethar a máthar, Mane Andóe de Chonnachtaib.
Ocus Is amlaid tánic-som & Dubthach Dóel Ulad maróen riss. Is amlaid tánic In Mane Andóe 'no & Dóche mac Mágach aróen riss. Á danaccaig In Dóche mac Mágach In Fiacha Fíaldána, tarlaic sleig fair fá chétóir co mboí tríana charait fadessin, tri Dubthach Dáel Ulad. Tarlaic In Fiacha Fíaldána sleig for Dóche mac Mágach
co mbaí tríana charait badessin, tri Mane Andóe de Chonnachtaib. And sin atrubratar fir Hérend: ‘Is imroll díbairgthi,’ bar íat-som, ‘a tarla dona feraib, cách díb do guin a charat & a choibnesaim badessin.’
Conid Imroll Belaig Eóin and sin. Ocus Imroll aile Belaig Eóin ainm aile dó 'no.
Tuige im Thamon and so innossa
ANd sin ra ráidsetar fir Hérend ri Tamun drúth étgud Ailill & a imscimm n-órda do gabáil immi & techt farin n-áth bad fiadnaissi dóib. Ra gabastar-som 'no étgud nAilella & a immscimm órda immi & tánic barin n-áth bad fiadnaisi dóib. Ra
gabsat fir Hérend ac cluchi & ac gredan Is ac fochuitbiud imme. ‘Is tuige im thamon duit-siu ám, a Thamuin drúith,’ bar íat-som, ‘étgud nAilella & a imscim n-órda immut.’ Corop Tuigi im Thamon and sain. Dachonnaic Cú Chulaind é & indar leis i n-écmais a fessa & a eólais ba sé Ailill baí and fadessin, &bosreóthi cloich assa
chrantabaill úad fair co n-art Tamun drúth can anmain barsinn áth i rrabi.
Corop Áth Tamuin and sin & Tugi im Thamon.
RA gabsat cethri ollchóicid Hérend dúnad & longphort acon chorthe i Crích Ross In n-aidchi sin. And sin conattecht
Medb firu Hérend im nech díb do chomlond & do chomrac ra Coin Culaind arnabárach. Iss ed atdeired cach fer: ‘Níba missi,’ & ‘Níba mé as mo magin. Ní dlegar cimbid dom chenéol.’
And sin conattecht Medb Fergus do chomlund & do chomrac ra Coin Culaind ar ros fémmid firu Hérend. ‘Nírbo chomadas dam-sa
sain,’ bar Fergus, ‘comrac ra gilla n-óc n-amulchach gan ulcha itir & ram dalta badessin,’ Cid trá acht a facessa Medb Fergus co tromm, da fémmid gana comrac & gana comlund do gabáil do láim. Dessetar In n-aidchi sin and. Atraacht Fergus co moch arnabárach & tánic reme co áth In chomraic co airm i mbáe Cú Chulaind.
Atchonnairc Cú Chulaind dá saigid é. ‘Is fóenglinne dotháet mo phopa Fergus dom saigid-se. Ní fuil claideb i n-intiuch na lúe móre leis. ’-Fír dó-som. Bliadain riasin sceol sa tarraid Ailill Fergus ic techt i n-óentaid Medba arsind lettir i Crúachain & a chlaideb arsind lettir 'na farrad, & tópacht Ailill In claideb assa
intig & dobretha claideb craind dia inud, & dobert a bréthir ná tibred dó co tucad lá In chatha móir. -‘Cumma limm itir, a daltáin,’ bar Fergus, ‘dáig giana beth claideb and so, nít ricfad-su & ní himmértha fort. Acht arinn airer & arinn altrom rabertus-sa fort & rabertatar Ulaid & Conchobor, teich romum-sa indiu i fiadnaisi
fer nHérend.’ ‘Is lesc lim-sa innísin ám,’ bar Cú Chulaind, ‘teiched ria n-óenfer for Táin Bó Cúalnge.’ ‘Ní lesc ám duit-siu ón,’ bar Fergus, ‘dáig techfet-sa remut-sa inbaid bus chréchtach crólinnech tretholl tú bar cath na Tána, & á theichfet-sa m'óenur, teichfit fir Hérend uile.’ Da baí dá mét rap áil do Choin Chulaind less
Ulad do dénam co tucad a charpat d'indsaigid Con Culaind & co lluid na charat & tánic i mmadmaim & i teiched ó feraib Hérend. Atchondcatar fir Hérend anísin. ‘Ra theich romut! Ra theich remut, a Ferguis!’ bar cách. ‘A lenmain! A lenmain, a Ferguis!’ bar Medb. ‘Ná táet dít!’ ‘Aicce ón omm.’ bar Fergus, ‘nachas
linub-sa secha so, dáig cid bec lib-si In cutrumma techid út rabertus-sa fair, ní thuc óenfer do feraib Hérend In neoch conarnecar ris ar Táin Bó Cúalnge. Is aire-sin ná co rísat fir Hérend timchell ar galaib óenfir, ní ricub-sa arís In fer cétna.’
Conid Comrac Fergusa and sin.
Cinnit Ferchon and so innossa
FErchú Longsech ésen do Chonnachtaib, baí-side bar gail & bar fogail Ailella & Medba. Án ló ra gabsatar ríge ní thánic fecht 'na ndúnud ná slúagad ná hairc ná écen ná écendál acht ac argain & ac indred a críchi & a feraind dia n-éis. Is and barrecaibsium
i n-airthiur Aí In tan sain. Dá fer déc bá ssed a lín. Racúas dó-som óenfer ac fostúd & ac immfuirech cethri n-ollchóiced Hérend ó lúan taite samna co taite n-imbuilc ac marbad fir ar áth cach laí díb & cét láech cach n-aidchi. Da mídair-sium a chomairle aice ra muntir. ‘Cid bad ferr dún In chomairle dagénmais,’ bar ésium,
‘ná dul d'fópairt ind fir út fail ic fostúd & ac imfuirech cethri n-ollchóiced Hérend & a chend & a choscor do breith lind d'indsaigid Ailella & Medba. Cid mór d'olcaib & d'écóraib daringsem ri hAilill & ra Meidb, dagébam ar síd fair acht co táeth In fer sain lind.’ Is hí-sein comairle ba nirt leó-som, & táncatar rempo go airm i mbaí
Cú Chulaind, & and úair tháncatar, ní fír fer ná comlond óenfir ra damsatar dó acht imsáiset na dá feraib déc fóe fa chétóir. Imsóe Cú Chulaind friu-som 'no & eiscis a dá cend déc díb fá chétóir & sádis dá lia déc leó i talmain. Acus atbert cend cach fir díb bara lííc & atbert cend Ferchon Longsig 'no bara lííc.
Conid Cinnit
Ferchon Longsig áit i fargab Ferchú Longsech a chend .i. Cennáit Ferchon.
IS and sin ra himráided ac feraib Hérend cia bad chóir do chomruc & do chomlund ra Coin Culaind ra húair na maitne muche arnabárach. Iss ed ra ráidsetar uile combad é Calatín Dána
cona secht maccaib fichet & a úa Glass mac Delga. Is amlaid ra bátar-saide neim ar cach fir díb & neim ar cach arm dá n-armaib, & ní theilged nech díb urchor n-imraill, & ní fuil bara fuliged nech díb, manbad marb a chétóir, rabad marb ria cind nómaide. Doragelta comada móra dóib arin comlund & arin comruc do
dénam, & ra gabsat do láim a dénam & bad fiadnaisi d'Fergus ra naidmthea sain, & ra fémmid tiachtain taris. Dáig iss ed ra ráidsetar corbo chomlund óenfir leó Calatín Dána cona secht maccaib fichet & a úa Glass mac Delga, dáig iss ed ra ráidset corbo ball dá ballaib a mac & corbo irrand dá irrandaib & combad ra Calatín
Dána sochraiti a chuirp fadessin.
Tánic Fergus reme dochum a phupla & a muntiri & rabert a osnad scísi bar aird. ‘Is trúag lind In gním doníther imbárach and,’ bar Fergus. ‘Garsa gním sain?’ bar a munter. ‘Cú Chulaind do marbad,’ bar ésium. ‘Uch!’ bar íat-som, ‘cia marbas?’ ‘Calatín Dána,’ bar
ésium, ‘cona secht maccaib fichet & a úa Glass mac Delga. Is amlaid atát neim ar cach fir díb & neim ar cach arm dá n-armaib, & ní fuil bara fuliged nech díb, munub marb a chétóir, nába marb ria cind nómaide, & ní fuil digsed dá fiss dam-sa bad fiadnaisi don chomlund & don chomroc & da berad a fiss dam mar da mairbfithea Cú Chulaind,
ná tibrind mo bennachtain & m'eirred.’ ‘Rachat-sa and,’ bar Fiachu mac Fir Aba. Dessetar and In n-aidchi sin. Atraacht Calatín Dána co moch arnabárach cona secht maccaib fichet & a úa Glass mac Delga, & táncatar rempo co hairm i mbáe Cú Chulaind, & tánic 'no Fiacho mac Fir Aba. Ocus án úair ránic Calatín co
airm i mbáe Cú Chulaind, tarlaicset a nnóe ngae fichet fair a chétóir & ní dechaid urchur n-imruill díb secha. Doringni Cú Chulaind fáebarchless don scíath comdas ralatar uile coa mbolgánaib 'sin scíath. Acht nírb urchur n-imruill dóib-sium sain, nír fulig & nír forderg gae díb fair-sium. Is and sin barróisc Cú Chulaind in
claidiub assa intiuch Bodba d'imscothad na n-arm & d'immétrommugud In scéith fair. I céin ra buí-seom aice-sain, ra ethsat-som chuce & ra sáidsetar na nóe ndesndurnu fichet i nn-óenfecht ina chend. Da chúrsatar-sun & ra chrommsatar leó é co tarla a gnúis & a aged & a einech ra grian & ra ganem inn átha. Rabert-sun a
rucht míled bar aird & a iachtad n-écomlaind connach baí d'Ultaib i mbethaid do neoch donárbo chotlud ná cúala. And-saic dariacht Fiacha mac Fir Aba dá saigid & atconnairc aní sin, & tánic a ell chondailbi fair, & barróisc In claideb asa intiuch Bodba & rabert béim dóib coro scoth a nóe ndesndurnu fichet d'óenbulli díb co
torchratar uile dara n-aiss ra dichracht ind fedma & In gremma i rrabatar.
Túargaib Cú Chulaind a chend & ra theilg a anáil & rabert a osnaid
scísi fair anechtair & rachonnaic intí ra fóir é. ‘Is teóir i n-éim, a derbchomalta,’ bar Cú Chulaind. ‘Cid teóir i n-éim duit-siu é,
níba teóir a n-éim dúnni, dóig ra fuilemm trichait chét i n-as dech clainne Rudraige i ndúnud & i llongphurt fer nHérend & rarbérthar uile fa gin gae & chlaidib, cid bec lat-su In béim ra benas-sa, mad dia festar forund é.’ ‘Tiur-sa bréthir,’ bar Cú Chulaind, ‘ó thúargabusa mo chend & ára thelggius m'anál, acht mana derna badessin
scél fort, nach nech díb-siút dagéna fadesta.’ Is and sin imsóe Cú Chulaind friu & ra gab bara slaide & bara slechtad coros cuir úad 'na n-ágib minta & 'na cethramthanaib fodalta ar fut inn átha sair & siar. Ra étlá óenfer díb úad i mmunigin a retha i céin ra buí-sium ac díchennad cháich .i. Glas mac Delga. Ocus
rabert Cú Chulaind sidi friss & tánic reme timchell pupla Ailella & Medba, & ní arnecair úad a ráda acht ‘Fiach! fiach!’ tráth rabert Cú Chulaind béim dó co tópacht a chend de.
‘Is troit ra báss risin fer út,’ bar Medb. ‘Gá fíach sút ra imráid, a Ferguis?’ ‘Nád fetar,’ bar Fergus, ‘acht meni dlessad fíachu do
neoch 'sin dúnud & 'sin longphurt. Is íat ra boí ara ari. Acht atá ní chena,’ bar Fergus, ‘is fíach fola & feóla dó-som é. Atiur-sa bréthir chena,’ bar Fergus, ‘is innossa ra íctha a féich uile i n-óenfecht riss.’
Darochair Calatín Dána bán cóir sin ra Coin Culaind cona secht
maccaib fichet & a úa Glass mac Delga. Conid marthanach ar lár inn átha fóss In chloch 'ma ndernsat a sróengal & a n-imresón. Inad elta a claideb inti & a nglúni & a n-ullend & erlanna a sleg. Conid Fuil Iairn ra Áth Fir Diad aníar ainm inn átha. Is aire atberar Fuil Iairn ris dáig báe fuil dar fáebor and.
Conid Comrac Clainne Calatín connice sin.
Comrac Fir Dead In so
IS and sin ra imráided oc feraib Hérend cia bad chóir do chomlond & do chomrac ra Coin Culaind ra húair na maitni muchi arnabárach. Iss ed ra ráidsetar uile combad é Fer Diad mac Damáin
meic Dáre, In mílid mórchalma d'feraib Domnand. Dáig ba cosmail & ba comadas a comlond & a comrac. Ac óenmummib darónsat gnímrada gaile & gascid do foglaim, ac Scáthaig & ac Úathaig & ac Aífe. Ocus ní baí immarcraid neich díb ac araile acht cless In gae bulga ac Coin Culaind. Cid ed ón ba conganchnessach
Fer Diad ac comlund & ac comrac ra láech ar áth 'na agid-side.
Is and sin ra faíttea fessa & techtaireda ar cend Fir Diad. Ra érastar & ra éittchestar & ra repestar Fer Diad na techta sin & ní thánic leó dáig rafitir aní 'ma rabatar dó, do chomlond & do
chomrac re charait, re chocle & re chomalta, re Coin Culaind mac Sualtaim, & ní thánic leó. Is and sin faítte Medb na drúith & na glámma & na crúadgressa ar cend Fir Diad ar co nderntaís teóra áera sossaigthe dó & teóra glámma dícend go tócbaitís teóra bolga bara agid, ail & anim & athis, murbud marb a chétóir combad marb
re cind nómaide, munu thísed. Tánic Fer Diad leó dar cend a enig, dáig ba hussu les-sium a thuttim do gaib gaile & gascid & engnama ná a thuttim de gaaib aíre & écnaig & imdergtha. Ocus á daríacht, ra fíadaiged & ra fritháled é & ra dáled lind soóla sochaín somesc fair gurbo mesc medarchaín é, & ra gelta comada móra dó
arin comlond & arin comrac do dénam .i. carpat cethri secht cumal & timthacht dá fer déc d'étgud cacha datha & comméit a feraind de mín Maige hAí gan cháin gan chobach, gan dúnad, gan slúagad gan écendáil dá mac & dá úa & dá iarmúa go brunni mbrátha & betha, & Findabair d'óenmnaí & In t-eó óir báe i mbrutt
Medba fair anúas.
Is amlaid ra baí Medb 'gá ráda & rabert na briathra and & ra frecair Fer Diad:
Rat fia lúach mór mbuinne,
rat chuit maige Is chaille,
ra saíre do chlainne
á 'ndiu co tí bráth.
A Fir Diad meic Damáin,
eirggi guin Is gabail,
'tetha ás cech anáil,
cid duit gana gabáil
aní gabas cách?
Ní géb-sa gan árach
dáig ním láech gan lámach,
bud tromm form imbárach,
bud fortrén In feidm.
Cú dán comainm Culand,
is amnas In urrand,
ní furusa a fulang,
bud tairpech In teidm.
Rat fíat laích rat láma.
noco raga ar dála,
sréin & eich ána
dabertatar rit láim.
A Fir Diad inn ága,
dáig isat duni dána,
dam-sa bat fer gráda
sech cách gan nach cáin.
Ní rag-sa gan rátha
do chluchi na n-átha,
méraid co llá mbrátha
go mbruth Is co mbríg.
Noco géb ge ésti,
gera beth dom résci,
gan gréin & ésci
l
a muir & tír.
Gá chan duit a fuirech,
naisc-siu gorbat buidech
for deiss ríg Is ruirech,
doragat rat láim.
Fuil sund nachat tuilfea,
rat fia cach ní chungfea.
dáig rafess co mairbfea
in fer thic it dáil.
Ní géb gan sé curu,
níba ní bas lugu,
sul donéor mo mudu
i mbail i mbíat slúaig.
Dánam thorrsed m'ardarc.
cinnfet cuncup comnart,
co ndernur In comrac
ra Coin Culaind crúaid.
Cid Domnall ná Charpre
ná Níamán án airgne,
gid íat lucht na bairddne,
rot fíat-su gid acht.
Fonasc latt ar Morand,
mad áill latt a chomall,
naisc Carpre mín Manand,
is naisc ar dá macc.
A Medb co mét mbúafaid,
nít chredb caíne núachair,
is derb Is tú Is búachail
ar Crúachain na clad.
Ard glór Is art gargnert,
domroiched sról santbrecc,
tuc dam th'ór Is t'arget
dáig ro fairgged dam.
Nach tussu In caur codnach
dá tiber delgg ndrolmach?
Ó'ndiu co tí domnach
níba dál bas sía.
A laích blatnig bladmair,
cach sét cáem ar talmain
dabérthar duit amlaid,
is uili rot fía. R.
Finnabair na fergga,
rígan íarthair Elgga,
ar ndíth Chon na Cerdda,
a Fir Diad, rot fía. R.
Is and sain rasiacht Medb máeth n-áraig bar Fer nDiad im chomlond & im chomrac ra sessiur curad arnabárach ná im chomlond & im chomrac ra Coin Culaind a óenur dámbad assu leiss. Rasiacht Fer Diad máeth n-áraig furri-si, nó andar leis, im chur In tsessir chétna imna comadaib ra gellad dó do chomallud riss mad dá
tóetsad Cú Chulaind leiss.
And sain ra gabait a eich d'Fergus & ra hindled a charpat, & tánic reme co airm i mbaí Cú Chulaind dá innisin dó sain. Firiss
Cú Chulaind fálti riss. ‘Mo chen do thíchtu, a mo phopa Ferguis,’ bar Cú Chulaind. ‘Tarissi lim inní inn fálti, a daltáin,’ bar Fergus,
‘acht Is dó radechad-sa dá innisin duit intí rotháet do chomlond & do chomruc rutt re húair na maitne muche imbárach.’ ‘Clunem-ni latt didiu,’ bar Cú Chulaind. ‘Do chara féin & do chocle & do chomalta, t'fer comchliss & comgascid & comgníma, Fer Diad mac Damáin meic Dáre, In mílid mórchalma d'feraib Domnand.’ ‘Attear ar cobais’,
bar Cú Chulaind, ‘ní 'na dáil dúthracmar ar cara do thuidecht.’ ‘Is aire-sein iarum ale,’ bar Fergus, ‘ara n-airichlea & ara n-airelma, dáig ní mar chách conarnecar comlund & comrac riut for Táin Bó Cúalnge don chur sa Fer Diad mac Damáin meic Dáre.’ ‘Attú-sa sund ám,’ bar Cú Chulaind, ‘ac fostud & ac imfurech cethri n-ollchóiced
nHérend ó lúan taite samna co tate imbuilg, & ní rucus traig techid re n-óenfer risin ré sin & Is dóig lim ní mó bérat remi-sium.’ Acus Is samlaid ra baí Fergus gá rád 'gá báeglugud & rabert na briathra & ra frecair Cú Chulaind:
A Chú Chulaind, comal nglé,
atchíu Is mithig duit éirge,
atá sund chucut ra feirg
Fer Diad mac Damáin drechdeirg.
Atú-sa sund, ní seól seng,
ac trénastud fer nHérend.
Ní rucus for teched traig
ar apa chomlund óenfir.
Amnas In fer dalae feirg
as luss a chlaidib cródeirg,
cnes congna im Fer nDiad na ndrong,
ris ní geib cath ná comlond.
Bí tost, ná tacair do scél,
a Ferguis na n-arm n-imthrén,
dar cach ferand, dar cach fond
dam-sa nochon écomlond.
A
mnas In fer, fichtib gal,
nochon furusa a thróethad,
nert cét 'na churp, calma In mod,
nín geib rind, nín tesc fáebor.
Mad dia comairsem bar áth,
missi Is Fer Diad gascidgnáth.
níba é In scarad gan sceó,
bud ferggach ar fáebargleó.
Rapad ferr lem andá lúag,
a Chú Chulaind chlaidebrúad.
combad tú raberad sair
coscur Fir Diad díummasaig.
Atiur-sa bréthir co mbáig
gen com maith-se oc immarbáig.
is missi búadaigfes de
bar mac nDamáin meic Dáre.
Is mé targlaim na slúagu sair,
lúag mo sáraigthe d'Ultaib,
lim tháncatar á tírib
a curaid, a cathmílid.
Munbud Chonchobor 'na chess,
rápad chrúaid In comadchess,
ní thánic Medb Maige In Scáil
turus ríam bad mó congáir.
Ra fail gním Is mó bard láim,
gleó ra Fer nDiad mac nDamáin.
Arm cruaid catut cardda raind
bíd acut, a Chú Chulaind. A.
Tánic Fergus reme dochum ndúnaid & longphuirt. Luid Fer Diad dochum a pupla & a muntiri & rachúaid dóib máeth n-áraig
do tharrachtain do Meidb fair im chomlond & im chomrac ra sessiur curad arnabárach ná im chomlund & im chomrac ra Coin Culaind a óenur diambad assu leiss. Dachúaid dóib 'no máeth n-áraig do tharrachtain dó-som for Meidb im chuir In tsessir churad
chétna imna comadaib ra gellad dó do chomallad riss mad dá
táetsad Cú Chulaind leiss.
Nírdar subaig sámaig sobbrónaig somenmnaig lucht puible Fir Diad In n-aidhchi sin acht rapsat dubaig dobbrónaig domenmnaig, dóig rafetatar airm condricfaitis na dá curaid & na dá chliathbernaid chét co táetsad cechtar díb and nó co táetsaitís a
ndís, & dám nechtar díb, dóig leó-som gombad é a tigerna féin. Dáig níba réid comlond nó comrac ra Coin Culaind for Táin Bó Cúalnge.
Ra chotail Fer Diad tossach na haidchi co rothromm, & á thánic deired na haidchi rachúaid a chotlud úad & raluid a mesci de.
Ocus da baí ceist In chomlaind & In chomraic fair, & ra gab láim ara araid ara ngabad a eocho & ara n-indled a charpat. Ra gab In t-ara 'gá imthairmesc imme. ‘Rapad ferr dúib anad iná dul and sin,’ ar se In gilla. ‘Bí tost dín, a gillai,’ ar Fer Diad. Ocus Is samlaid ra boí 'gá rád & rabert na bríathra and & ra frecair In gilla:
Tiagam issin dáil-sea
do chosnam ind fir-sea
go rrísem In n-áth-sa,
áth fors ngéra In Badb.
I comdáil Con Culaind,
dá guin tre chreitt cumaing
go rruca thrít urraind
corop de bus marb.
Rapad ferr dúib anad,
níba mín far magar,
biaid nech diamba galar,
bar scarad bud snéid.
Techt i ndáil ailt Ulad,
is dál dia mbia pudar,
is fata bas chuman,
mairg ragas In réim.
Ní cóir ana rádi,
ní hopair niad náre,
ní dlegar dín ále,
ní anfam fad dáig.
Bí tost dín, a gillai.
Bid calma ár síst sinni,
ferr teinni ná timmi,
tiagam isin dáil.
Ra gabait a eich Fir Diad & ra indled a charpat & tánic reme co
áth In chomraic, & ní thánic lá cona lánsoilsi dó and itir. ‘Maith a gillai,’ bar Fer Diad, ‘scar dam fortcha & forgemen mo charpait fóm and so coro tholiur mo thromthairthim súain & chotulta and so, dáig níra chotlus deired na haidchi ra ceist In chomlaind & In chomraic.’ Ra scoir In gilla na eich. Ra díscuir In carpat fóe.
Toilis a thromthairthim cotulta fair.
Imthúsa Con Culaind sunda innossa: ní erracht-side itir co tánic láa cona lánsoilse dó dáig ná hapraitis fir Hérend Is ecla nó Is úamun dobérad fair mad dá n-éirged. Ocus ó thánic láa cona lánsolsi, ra gab láim ara araid ara ngabad a eocho & ara n-indled a charpat.
‘Maith a gillai,’ bar Cú Chulaind, ‘geib ar n-eich dún & innill ar carpat dáig Is mochérgech In láech ra dáil 'nar ndáil, Fer Diad mac Damáin meic Dáre.’ ‘Is gabtha na eich, iss innilti In carpat. Cind-siu and & ní tár dot gasciud.’
Is and sin cininis In cur cetach clessamnach cathbúadach claidebderg,
Cú Chulaind mac Sualtaim, ina charpat. Gura gáirsetar imme boccánaig & bánanaig & geniti glinne & demna aeóir, dáig dabertis Túatha Dé Danand a ngáriud immi-sium combad móti a gráin & a ecla & a urúad & a urúamain In cach cath & In cach cathroí, In cach comlund & In cach comruc i téiged.
Nírbo chian d'araid Fir Diad co cúala inní In fúaim & an fothram & In fidrén & In toirm & In torann & In sestanib & In sésilbi .i. sceldgur na scíath cliss & slicrech na sleg & glondbéimnech na claideb & bressimnech In chathbarr & drongar na lúrigi & imchommilt na n-arm, dechraidecht na cless, téteinmnech na tét & núallgrith
na roth & culgaire In charpait & basschaire na n-ech & trommchoblach In churad & In chathmíled dochum inn átha dá saigid.
Tánic In gilla & forromair a láim fora thigerna. ‘Maith a Fir
Diad,’ bar In gilla, ‘comérig & atáthar sund chucut dochum inn átha.’
Ocus rabert In gilla na briathra and:
Atchlunim cul carpait
ra cuing n-álaind n-argait,
is fúath fir co forbairt
ás droich carpait chrúaid.
Dar Bregross, dar Braine,
fochengat In slige,
sech bun Baile In Bile
is búadach a mbúaid.
Is cú airgdech aiges,
is carptech glan geibes,
is seboc sáer slaidess
a eocho fadess.
Is cródatta In cua,
is demin donrua,
rafess, níba tua,
dobeir dún In tress.
Mairg bías isin tulaig
ar cind In chon cubaid,
barrarngert-sa ánuraid
ticfad giped chuin.
Cú na hEmna Macha,
cú co ndeilb cach datha,
cú crichi, cú catha,
dochlunim, rar cluin. At.
‘Maith a gillai,’ bar Fer Diad, ‘gá fáth ma ra molais In fer sain
ó thánac ót tig? Ocus Is súail nach fatha conais dait a romét ros molais, & barairngert Ailill & Medb dam-sa go táetsad In fer sain lemm, & dáig Is dar cend lúage lochérthair lem-sa co llúath é & Is mithig In chobair.’ Ocus rabert na briathra and & ra frecair
in gilla:
Is mithig In chabair,
bí tost dín, nach mbladaig,
nárbu gním ar codail
dáig ní bráth dar brúach.
Má 'tchí churaid Cúalnge
co n-adabraib úalle,
dáig Is dar cend lúage
lochérthair co llúath.
Má 'tchím curaid Cúalnge
co n-adabraib úalle,
ní 'r teiched téit úanne
acht Is cucaind tic.
Reithid Is ní romall,
gid rogáeth ní rogand,
mar usci d'forall
ná mar thoraind tricc.
Súail nach fotha conais
a romét ras molaiss,
gá fáth 'ma ra thogais
ó thánac ót tig?
Iss innossa thócbait,
atát acá fúacairt,
ní thecat dá fúapairt
acht mad athig mith. M.
Nírbo chían d'araid Fir Diad dia mboí and co facca ní, In carpat
caín cúicrind cethirrind go llúth go llúais go lángliccus, go pupaill úanide, go creit chráestana chráestírim chlessaird cholgfata churata, ar dá n-echaib lúatha lémnecha ómair bulid bedgaig bolgsróin uchtlethna beochridi blénarda basslethna cosscháela forttréna forráncha
fúa. Ech líath leslethan lugléimnech lebormongach
fándara chuing don charput. Ech dub dúalach dulbrass druimlethan fán chuing anaill. Ba samalta ra sebacc dá chlaiss i lló chrúadgaíthi ná ra sidi répgaíthi erraig i lló mártai dar muni machairi ná ra tétag n-allaid arna chétglúasacht do chonaib do chétroí dá ech Con Culaind immon carpat, marbad ar licc áin
tentidi co crothsat & co mbertsat In talmain ra tricci na dírma.
Acus daríacht Cú Chulaind dochum inn átha. Tarassair Fer Diad barsan leith descertach ind átha. Dessid Cú Chulaind barsan leith túascertach. Firis Fer Diad fáilte fri Coin Culaind. ‘Mo chen do thíchtu, a Chú Chulaind,’ bar Fer Diad. ‘Tarissi lim
ní ind fálti mad costráthsa,’ bar Cú Chulaind, ‘& indiu ní dénaim tarissi de chena. Acus a Fir Diad.’ bar Cú Chulaind, ‘rapo chóru dam-sa fálti d'ferthain frit-su ná dait-siu a ferthain rum-sa, dáig Is tú daríacht In crích & In cóiced i tú-sa, & níra chóir duit-siu tíchtain do chomlund & do chomrac rim-sa & rapa chóru dam-sa
dol do chomlond & do chomrac rut-sa, dáig Is romut-sa atát mo mná-sa & mo meic & mo maccáemi, m'eich & m'echrada, m'albi & m'éiti & m'indili.’ ‘Maith a Chú Chulaind,’ bar Fer Diad, ‘cid rot tuc-su do chomlund & do chomrac rim-sa itir? Dáig dá mbámmar ac Scáthaig & ac Úathaig & ac Aífi, Is tussu ba forbfer frithálma
dam-sa .i. ra armad mo slega & ra déirged mo lepaid.’ ‘Is fír ám sain ale,’ bar Cú Chulaind. ‘Ar óice & ar oítidchi donín-sea duit-siu, & ní hí sin tuarascbáil bá tú-sa indiu itir, acht ní fil barsin bith láech nach dingéb-sa indiu.’
Acus iss and sin ferais cechtar n-aí díb athchossán n-athgér
n-athcharatraid ráraile. Acus rabert Fer Diad na briathra and & ra frecair Cú Chulaind:
Cid rat tuc, a Chúa,
do throit ra níaid núa?
Bud cróderg da chrúa
ás análaib th'ech.
Mairg tánic do thurus,
bud atód ra haires,
ricfa a less do legess,
mad dá rís do thech.
Dodechad ré n-ócaib
im torc trethan trétaig,
re cathaib, re cétaib,
dot chur-su fán lind,
d'feirg rut Is dot fromad
bar comrac cét conar
corop dait bas fogal
do chosnom do chind.
Fail sund nech rat méla,
is missi rat géna
dáig Is dím facríth.
Cronugud a curad
i fiadnassi Ulad,
gorop cian bas chuman,
gorop dóib bus díth.
Car cinnas condricfam?
In ar collaib cneittfem?
Gid leind rarrficfam
do chomrac ar áth?
Inn ar claidbib crúadaib,
ná 'n ar rennaib rúadaib,
dot slaidi rit slúagaib
má thánic a thráth?
Re funiud re n-aidche
mádit éicen airrthe,
comrac dait re Bairche
níba bán In gleó.
Ulaid acot gairm-siu,
ra ngabastar aillsiu,
bud olc dóib In taidbsiu,
rachthair thairsiu Is treó.
Datrála i mbeirn mbáegail,
tánic cend do sáegail,
imbérthair fort fáebair,
níba fóill In fáth.
Bud mórglonnach bías,
condricfa cach días,
níba tóesech trías
tú á' ndiu go tí bráth.
Beir ass dín do robud,
is tú Is brassi for domon,
nít fía lúag ná logud,
nídat doss ós duss.
Is missi ratfitir,
a chride ind eóin ittig,
at gilla co ngicgil,
gan gasced, gan gus.
Dá, mbámmar ac Scáthaig
a llus gascid gnáthaig,
is aróen imréidmís,
imthéigmís cach fích.
Tú mo chocne cride,
tú m'aiccme, tú m'fine,
ní fúar riam bad dile,
ba dursan do díth. Romór fácbai th'einech
conná dernam deibech,
siul gairmes In cailech
biaid do chend ar bir.
A Chú Chulaind Cúalnge,
rot gab baile Is búadre,
rot fía cach olc úanne,
dáig Is dait a chin. C.
‘Maith a Fir Diad,’ bar Cú Chulaind, ‘nír chóir duit-siu tíachtain do chomlund & do chomrac rum-sa trí indlach & etarchossaít Ailella
& Medba, & cach óen tánic, ní ruc búaid ná bissech dóib & darochratar limm-sa. Acus ní mó béras búaid ná, bissech duit-siu & rafáethaisiu limm.’
Is amlaid ra baí 'gá rád & rabert na briathra & ra gab Fer Diad clostecht fris:
Ná, tair chucum a laích láin,
a Fir Diad, a meic Damáin,
is messu duit na mbía de
contirfe brón sochaide.
Ná tair chucum dar fír cert,
is lim-sa atá do thiglecht,
cid ná breth and dait nammá
mo gleó-sa ra míleda?
Nachat mucled ilar cless
girsat corcra conganchness,
inn ingen asa taí oc báig,
níba lett, a meic Damáin.
Findabair ingea Medba,
gé beith d'febas a delba,
in ingen gid cáem a cruth
nochos tibrea re cétluth.
Findabair ingen In ríg,
in dráth atberar a fír,
sochaide 'ma tart bréic
& do loitt do lethéit.
Ná briss form lugi gan fess,
ná bris chíg, ná briss cairdess,
ná briss bréthir báig,
ná tair chucum, a laích láin. N. Ra dáled do choícait láech
in ingen, ní dál dimbáeth;
is limm-sa ra faíd a llecht,
ní rucsat úaim acht crandchert.
Giara maess menmnach Fer Báeth
acá mbaí teglach dagláech,
gar úar gur furmius a bruth,
ra marbus din óenurchur.
Srubdaire serb seirge a gal,
ba rúnbale na cét mban,
mór a bladalt ra baí than,
nír anacht ór ná étgad.
Dámbad dam ra naidmthea In bein
rís tib cend na cóiced cain,
nocho dergfaind-se do chlíab
tess ná túaid ná thíar ná tair. N.
‘Maith a Fir Diad,’ bar Cú Chulaind, ‘is aire sin nára chóir duit-siu tíachtain do chomlund & do chomruc rim-sa dáig dá mbámmar ac Scáthaig & ac Úathaig & ac Aífe, Is aróen imthéigmís cach cath & cach cathroí, cach comlund & cach comrac, cach fid & cach fásach, cach dorcha & cach díamair.’ Acus Is amlaid ra baí 'gá ráda &
rabert na briathra and:
r. Ropar cocle cridi,
ropar cáemthe caille,
ropar fir chomdéirgide,
contulmis tromchotlud
ar trommníthaib
i críchaib ilib echtrannaib;
aróen imréidmís,
imthéigmís cach fid,
forcetul fri Scáthaig.
r.
A Chú Chulaind cháemchlessach
ra chindsem ceird comdána,
ra chlóiset cuir caratraid,
bocritha do chétguine,
ná cumnig In comaltus,
a Chúa nachat chobradar,
a Chúa nachat chobrathar.
‘Rofata atám amlaid seo badesta,’ bar Fer Diad, ‘& gá gasced ara ragam indiu, a Chú Chulaind?’ ‘Lat-su do roga gascid chaidchi indiu,’ bar Cú Chulaind, ‘dáig Is tú daríacht In n-áth ar tús.’ ‘Indat
mebair-siu itir,’ bar Fer Diad, ‘isna airigthib gascid danímmís ac Scáthaig & ac Úathaig & ac Aífe?’ ‘Isamm mebair ám écin,’ bar Cú Chulaind. ‘Masa mebair, tecam.’
Dachúatar bara n-airigthib gascid. Ra gabsatar dá scíath chliss chomardathacha forro & a n-ocht ocharchliss & a n-ocht clettíni &
a n-ocht cuilg ndét & a n-ocht ngothnatta néit. Imréitis úathu &
chuccu mar beocho áinle. Ní thelgtis nád amsitis. Ra gab cách díb ac díburgun araile dina clesradaib sin á dorblas na matne muche go mide medóin laí gora chlóesetar a n-ilchlessarda ra tilib & chobradaib na scíath cliss. Giara baí d'febas In imdíburcthi ra
boí d'febas na himdegla nára fulig & nára forderg cách díb bar araile risin ré sin. ‘Scurem din gaisced sa fodesta, a Chú Chulaind,’ bar Fer Diad, ‘dáig ní de seo tic ar n-etergléod.’ ‘Scurem ám écin má thánic a thráth,’ bar Cú Chulaind. Ra scoirsetar. Focherdsetar a clesrada úathaib i llámaib a n-arad.
‘Gá gasced i rragam ifesta, a Chú Chulaind?’ bar Fer Diad. ‘Let-su do roga gascid chaidche,’ bar Cú Chulaind, ‘dáig Is tú doríacht In n-áth ar tús.’ ‘Tiagam iarum,’ bar Fer Diad, ‘barar slegaib sneitti snasta slemunchrúadi go súanemnaib lín lánchatut indi.’ ‘Tecam ám écin,’ bar Cú Chulaind. Is and sin ra gabsatar
dá chotutscíath chomdaingni forro. Dachúatar bara slegaib snaitti snasta slemunchrúadi go súanemnaib lín lanchotut indi. Ra gab cách díb ac díburgun araile dina slegaib á mide medóin laí go tráth funid nóna. Giara baí d'febas na himdegla ra buí d'febas ind imdíbairgthi goro fuilig & goro forderg & goro chréchtnaig cách
díb bar araile risin ré sin. ‘Scurem de sodain badesta, a Chú Chulaind,’ bar Fer Diad. ‘Scurem ám écin má thánic a thráth,’ bar Cú Chulaind. Ra scoirsetar. Bacheirdset a n-airm úathu i llámaib a n-arad.
Tánic cách díb d'indsaigid araile assa aithle & rabert cách díb
lám dar brágit araile & ra thairbir teóra póc. Ra bátar a n-eich i n-óenscur In n-aidchi sin & a n-araid ic óentenid, & bognísetar a n-araid cossairleptha úrlúachra dóib go frithadartaib fer ngona friu. Táncatar fiallach ícci & legis dá n-ícc & dá leiges, & focherdetar lubi & lossa ícci & slánsén ra cnedaib & ra créchtaib, rá n-áltaib
& ra n-ilgonaib. Cach luib & cach lossa ícci & slánsén raberthea ra cnedaib & créchtaib, áltaib & ilgonaib Con Culaind, ra idnaicthea comraind úad díb dar áth siar d'Fir Diad, nár abbraitis fir Hérend, dá tuitted Fer Diad leisium, ba himmarcraid legis dabérad fair. Cach bíad & cach lind soóla socharchaín somesc daberthea ó feraib
Hérend d'Fir Diad, da idnaicthea comraind úad díb dar áth fathúaith do Choin Chulaind, dáig raptar lia bíattaig Fir Diad andá bíattaig Con Culaind. Raptar bíattaig fir Hérend uli d'Fir Diad ar Choin Culaind do dingbáil díb. Raptar bíattaig Brega dano do Choin Culaind. Tictis dá acaldaim fri dé .i. cach n-aidche.
Dessetar and In n-aidchi sin. Atráchtatar go moch arnabárach & táncatar rompu co áth In chomraic. ‘Gá gasced ara ragam indiu, a Fir Diad?’ bar Cú Chulaind. ‘Lett-su do roga ngascid chaidchi,’ bar Fer Diad, ‘dáig Is missi barróega mo roga ngascid isind lathi luid.’ ‘Tiagam iarum,’ bar Cú Chulaind, ‘barar manaísib móra murniucha
indiu, dáig Is foicsiu lind don ág In t-imrubad indiu andá dond imdíburgun inné. Gabtar ar n-eich dún & indliter ar carpait co ndernam cathugud dar n-echaib & dar carptib indiu.’ ‘Tecam ám écin,’ bar Fer Diad. Is and sin ra gabsatar dá lethanscíath lándangni forro In lá sin. Dachúatar bara manaísib móra murnecha
in lá sin. Ra gab cách díb bar tollad & bar tregdad, bar ruth & bar regtad araile á dorblas na matne muchi go tráth funid nóna. Dámbad bés eóin ar lúamain do thecht tri chorpaib dóene, doragtaís trina corpaib In lá sin, go mbértais na tóchta fola & feóla trina cnedaib & trina créchtaib i nnélaib & i n-áeraib sechtair. Acus á
thánic tráth funid nóna, raptar scítha a n-eich & raptar mertnig a n-araid & raptar scítha-som fadessin na curaid & na láith gaile. ‘Scurem de sodain badesta, a Fir Diad,’ bar Cú Chulaind, ‘dáig isat scítha ar n-eich & it mertnig ar n-araid, & In tráth ata scítha íat, cid dúnni nábad scítha sind dano.’ Acus Is amlaid ra buí 'gá rád
& rabert na briathra and:
Ní dlegar dín cuclaigi,( — bar ésiun — )
ra fomórchaib feidm;
curther fóthu a n-urchomail
áro scáich a ndeilm.
‘Scoirem ám écin má thánic a thráth,’ bar Fer Diad. Ra scorsetar. Facheirdset a n-airm úathu i llámaib a n-arad. Tánic cách díb d'innaigid a chéile. Rabert cách lám dar brágit araile & ra thairbir teora póc. Ra bátar a n-eich i n-óenscur In aidchi sin & a n-araid oc óentenid. Bógníset a n-araid cossairleptha úrlúachra dóib go
frithadartaib fer ngona friu. Táncatar fiallach ícci & leigis dá fethium & dá fégad & dá forcomét In n-aidchi sin, dáig ní ní aile ra chumgetar dóib ra hacbéile a cned & a créchta, a n-álta & a n-ilgona acht iptha & éle & arthana do chur riu do thairmesc a fola & a fulliugu & a ngae cró. Cach iptha & gach éle & gach orthana doberthea ra
cnedaib & ra créchtaib Con Culaind, ra idnaicthea comraind úad díb dar áth síar d'Fir Diad. Cach bíad & cach lind soóla socharchaín
somesc raberthea ó feraib Hérend do Fir Diad, ra hidnaicthea comraind úad díb dar áth fothúaith do Choin Chulaind, dáig raptar lia bíataig Fir Diad andá bíataig Con Culaind, dáig raptar
bíattaig fir Hérend uile d'Fir Diad ar dingbáil Con Culaind díb. Raptar bíataig Brega 'no do Choin Chulaind. Tictis dá acallaim fri dé .i. cach n-aidche.
Dessetar In n-aidchi sin and. Atraachtatar co moch arnabárach, & táncatar rempo co áth In chomraic. Rachondaic Cú Chulaind
mídelb & míthemel mór In lá sin bar Fer Diad. ‘Is olc ataí-siu indiu, a Fir Diad’ bar Cú Chulaind. ‘Ra dorchaig th'folt indiu & ra suamnig do rosc & dachúaid do chruth & do delb & do dénam dít.’ ‘Ní 'r th'ecla-su ná ar th'úamain form-sa sain indiu ám,’ bar Fer Diad, ‘dáig ní fuil i nHérind indiu láech ná dingéb-sa.’ Acus
ra buí Cú Chulaind ac écaíni & ac airchisecht Fir Diad & rabert na briathra and & ra frecair Fer Diad:
A Fir Dad, mása thú,
demin limm isat lomthrú,
tidacht ar comairli mná
do chomlund rit chomalta.
A Chú Chulaind, comall ngaíth,
a fíránraith, a fírlaích,
is éicen do neoch a thecht
cosin fót forsa mbí a thiglecht.
Findabair ingea Medba,
gia beith d'febas a delba,
a tabairt dait ní ar do seirc
acht do fromad do rígneirt.
Fromtha mo nert á chíanaib,
a Chú cosin cáemríagail,
nech bad chalmu noco closs,
cosindiu nocon fuaross.
Tú fodera a fail de,
a meic Damain meic Dáre,
tiachtain ar comairle mná
d'imchlaidbed rit chomalta.
Dá scaraind gan troit Is tú,
gidar comaltai, a cháemChú,
bud olc mo briathar Is mo blad
ic Ailill Is ac Meidb Chrúachan.
Noco tard bíad dá bélaib
& noco móo ro génair
do ríg ná rígain can chess
bara ndernaind-sea th'amles.
A Chú Chulaind, tólaib gal,
ní tú acht Medb rar marnestar,
béra-su búaid & blaid,
ní fort atát ar cinaid.
Is cáep cró mo chride cain,
bec nach rascloss ram anmain,
ní comnairt limm, línib gal,
comrac rit, a Fir Dad. A.
‘Méid ataí-siu ac cessacht form-sa indiu,’ bar Fer Diad, ‘gá gasced fora ragam indiu?’ ‘Lett-su do roga gascid chaidchi indiu,’
bar Cú Chulaind, ‘dáig Is missi barróega In lathe luid.’ ‘Tiagam iaram,’ bar Fer Diad, ‘barar claidbib tromma tortbullecha indiu dáig Is facsiu lind dond ág inn imslaidi indiu andá dond imrubad indé.’ ‘Tecam ám écin,’ bar Cú Chulaind. Is and sain ra gabsatar dá leborscíath lánmóra forro In lá sain. Dochúatar bara claidbib
tromma tortbullecha. Ra gab cách díb bar slaide & bar slechtad, bar
airlech & bar slechtad, bar airlech & bar essorgain araile gomba métithir ri cend meic mís cach thothocht & gach thinmi dobeired cách díb de gúallib & de slíastaib &de slinneócaib araile. Ra gab cách díb ac slaide araile mán cóir sin á dorblass na matni muchi
co tráth funid nóna. ‘Scurem do sodain badesta, a Chú Chulaind,’ bar Fer Diad. ‘Scorem ám écin má thánic a thráth,’ bar CúCúulaind. Ra scorsetar. Facheirdsetar a n-airm úadaib i llámaib a n-arad. Girbo chomraicthi dá subach sámach sobbrónach somenmmach, rapa scarthain dá ndubach ndobbrónach ndomenmnach a scarthain
in n-adichi sin. Ní rabatar a n-eich i n-óenscur In n-aidchi sin. Ní rabatar a n-araid oc óentenid.
Dessetar In n-aidchi sin and. Is and sin atraacht Fer Diad go moch arnabárach & tánic reme a óenur co áth In chomraic, dáig rafitir rap ésin lá etergleóid In chomlaind & In chomraic, & rafitir
co táetsad nechtar de díb In lá sain and nó co táetsaitis a ndís. Is and sin ra gabastar-som a chatherriud catha & comlaind & comraic immi re tíachtain do Choin Chulaind dá saigid. Acus ba don chatherriud chatha & chomlaind & comraic ra gabastar a fúathbróic srebnaide sróil cona cimais d' ór bricc fria gelchness. Ra gabastar a
fúathbróic ndondlethair ndegsúata tairrside immaich anechtair. Ra gabastar múadchloich móir méti clochi mulind tarrsi-side immuich anechtair. Ra gabastar a fúathbróic n-imdangin n-imdomain n-iarnaide do iurn athlegtha darin múadchloich móir méti clochi mulind ar ecla & ar úamun In gae bulga In lá sin. Ragabastar a chírchathbarr
catha & comlaind & comraic imma chend barsa mbátar cethracha gemm carrmocail acá cháenchumtuch, arna ecur de chrúan & christaill & carrmocul & de lubib soillsi airthir bethad. Ra gabastar a sleig mbarnig mbairendbailc ina desláim. Ra gabastar a chlaideb camthúagach catha bara chlíu cona imdorn óir & cona muleltaib de
dergór. Ra gabastar a scíath mór mbúabalchaín bara túagleirg a dromma barsa mbátar coíca cobrad bara taillfed torc taisselbtha bar cach comraid díb cenmothá In comraid móir medónaig do dergór. Bacheird Fer Diad clesrada ána ilerda ingantacha imda bar aird In lá sain nád róeglaind ac nech aile ríam, ac mumme ná
ac aite ná ac Scáthaig nach ac Úathaig ná ac Aífe, acht a ndénum úad féin In lá sain i n-agid Con Culaind.
Daríacht Cú Chulaind dochum inn átha 'no & rachonnaic na clesrada ána ilerda ingantacha imda bacheird Fer Diad bar aird. ‘Atchí-siu sút, a mo phopa Laíg, na clesrada ána ilerda ingantacha
imda focheird Fer Diad bar aird, & bocotáidfer dam-sa ar n-úair innossa na clesrada út, & Is aire sin mad forum-sa bus róen indiu, ara nderna-su mo grísad & mo glámad & olc do ráda rim gorop móite éir m'fír & m'fergg foromm. Mad romum bus róen 'no, ara nderna-su mo múnod & mo molod maithius do rád frim gorop móti lim mo
menma.’ ‘Dagéntar ám écin, a Chúcúc,’ bar Láeg.
Is and sin ra gabastar Cú Chulaind dno a chatherriud chatha & chomlaind & comraic imbi & focheird clesrada ána ilerda ingantacha imda bar aird In lá sain nád róeglaind ac neoch aile ríam, ac Scáthaig ná ac Úathaig ná ac Aífe.
Atchondairc Fer Diad na clesrada sain & rafitir go fuigbithea dó ar n-úair iat. ‘Gá gasced ara ragam, a Fir Diad?’ bar Cú Chulaind. ‘Lett-su do roga gascid chaidchi,’ bar Fer Diad. ‘Tiagam far cluchi inn átha iarum,’ bar Cú Chulaind. ‘Tecam ám,’ bar Fer Diad. Gi 'tubairt Fer Diad inní sein, Is air Is doilgiu leis daragad, dáig
rafitir iss ass ra forrged Cú Chulaind cach caur & cach cathmílid condriced friss bar cluchi inn átha. Ba mór In gním ám daringned barsind áth In lá sain, na dá niad, na dá ánruith, dá eirrgi íarthair Eórpa, dá ánchaindil gascid Gáedel, dá láim thidnaicthi ratha & tairberta & túarastail íarthairthúascirt In domain, dá ánchaindil
gascid Gáedel & dá eochair gascid Gáedel, a comraicthi do chéin máir tri indlach & etarchossaít Ailella & Medba. Da gab cách díb ac díburgun araile dona clesraidib sin á dorbblass na matni muchi go midi medóin laí and. Ó thánic medón laí, ra feochraigsetar fergga na fer & ra chomfaicsigestar cách díb d'araile.
Is and sin cindis Cú Chulaind fecht n-óen and do ur inn átha go mbaí far cobraid scéith Fir Diad meic Damáin do thetractain a chind do búalad dar bil In scéith ar n-úachtur. Is and sin rabert Fer Diad béim dá ullind clé 'sin scíath comdas rala Coin Culaind úad mar én bar ur inn átha. Cindis Cú Chulaind d'ur inn átha
arís co mbaí far cobraid scéith Fir Diad meic Damáin do thetarrachtain a chind do búalad dar bil In scéith ar n-úachtur. Rabert Fer Diad béim dá glún chlé 'sin scíath gomdas rala Coin, Culaind úad mar mac mbecc bar ur inn átha. Arigis Láeg inní sein. ‘Amae ale,’ bar Láeg, ‘rat chúr In cathmílid fail itt agid mar chúras
ben baíd a mac. Rot snigestar mar snegair cuip a lundu. Rat melestar mar miles mulend múadbraich. Rat tregdastar mar thregdas fodb omnaid. Rat nascestar mar nasces féith fidu. Ras léic fort feib ras léic séig for mintu, connach fail do dluig ná do dúal ná do díl ri gail ná ra gaisced go brunni mbrátha & betha badesta,
a siriti síabarthi bic,’ bar Lóeg.
Is and sain atraacht Cú Chulaind i llúas na gaíthi & i n-athlaimi na fandli & i ndremni In drecain & i nnirt inn aeóir In tres fecht go mbaí far comraid scéith Fir Diad meic Damáin do thetarrachtain a chind da búalad dar bil a scéith ar n-úachtur. Is and sin rabert
in cathmílid crothad barsin scíath comdas rala Coin Culaind úad bar lár inn átha marbad é nach arlebad ríam itir.
Is and sin ra chétríastrad im Choin Culaind goros lín att & infithsi mar anáil i llés co nderna thúaig n-úathmair n-acbéil n-ildathaig n-ingantaig de, gomba métithir ra fomóir ná ra fer mara In mílid
mórchalma ós chind Fir Diad i certarddi.
Ba sé dlús n-imairic darónsatar gora chomraicsetar a cind ar n-úachtur & a cossa ar n-íchtur & a lláma ar n-irmedón dar bilib & chobradaib na scíath. Ba sé dlús n-imaric darónsatar goro dluigset & goro dloingset a scéith á mbilib goa mbróntib. Ba sé dlús
n-immaric darónsatar goro fillsetar & goro lúpsatar & goro gúasaigsetar a slega óa rennaib goa semannaib. Ba sé dlús n-imaric darónsatar gora gársetar boccánaig & bánanaig & geniti glinni & demna aeóir do bilib a scíath & d'imdornaib a claideb & d'erlonnaib a sleg. Ba sé dlús n-imaric darónsatar gora lásetar In n-abaind assa curp &
assa cumachta gomba imda dérgthi do ríg nó rígain ar lár inn átha connach baí banna d'usci and acht muni siled ind risin súathfadaig & risin slóetradaig daringsetar na dá curaid & na dá cathmílid bar lár inn átha. Ba sé dlús n-imaric darónsatar goro memaid do graigib Gáedel for sceóin & sceinmnig, diallaib
& dásacht, goro maidset a n-idi & a n-erchomail, a llomna & a llethrenna, goro memaid de mnáib & maccáemaib & mindóenib, midlaigib & meraigib fer nHérend trisin dúnud síardess.
Bátar-sun ar fáebarchless claideb risin ré sin. Is and sin rasíacht Fer Diad úair báeguil and fecht far Coin Culaind, & rabert béim
din chulg dét dó gora folaig 'na chlíab go torchair a chrú 'na chriss corb forrúammanda In t-áth do chrú a chuirp In chathmíled. Ní faerlangair Cú Chulaind aní sein ára gab Fer Diad bara bráthbalcbémmnennaib & fótalbémmennaib & múadalbémmennaib móra fair, & conattacht In ngae mbulga bar Láeg mac Riangabra. — Is amlaid
ra baí-side ra sruth ra indiltea & i lladair ra teilgthea. Álad óengae leis ac techt i nduni & tríchu farrindi ri taithmech, & ní gatta a curp duni go coscairthea immi.
Acus á'tchúala Fer Diad In ngae mbolga d'imrád, rabert béim din scíath sís d'anacul íchtair a chuirp. Boruaraid Cú Chulaind
in certgae delgthi do lár a demainni dar bil In scéith & dar brollach In chonganchnis gorbo róen In leth n-alltarach de ar tregtad a chride 'na chlíab. Rabert Fer Diad béim din scíath súas d'anacul úachtair a chuirp giarb í In chobair iar n-assu. Da indill In gilla In ngae mbolga risin sruth & ra fritháil Cú Chulaind i lladair a chossi,
& tarlaic róut n-urchoir de bar Fer nDiad co ndechaid trisin fúathbróic n-imdangin n-imdomain n-iarnaide do iurn athlegtha go rróebris In múadchloich máir méiti clochi mulind i trí, co ndechaid dar timthirecht a chuirp and gorbo lán cach n-alt & cach n-áge de dá forrindíb. ‘Leór sain badesta ale,’ bar Fer Diad, ‘darochar-sa
de sein. Acht atá ní chena, Is trén unnsi asdo deiss. Acus nírbo chóir dait mo thuttim-sea dot láim.’ Is amlaid ra boí 'gá rád & rabert na briathra:
A Chú na cless cain,
nír dess dait mo guin.
Lett In locht rom len,
is fort ra fer m'fuil.
Ní lossat na troich,
recait bernaid mbraith.
Is galar mo guth,
uch! doscarad scaith.
Mebait m'asnae fuidb,
mo chride-se Is crú.
Ní mad d'ferus báig,
darochar, a Chú. A.
Rabert Cú Chulaind sidi dá saigid assa aithle & ra iad a dá láim tharis, & túargaib leiss cona arm & cona erriud & cona étgud dar áth fathúaid é gombad ra áth atúaid ra beth In coscur & nábad ra áth aníar ac feraib Hérend. Da léic Cú Chulaind ar lár Fer nDiad and & darochair nél & tám & tassi bar Coin Culaind ás chind Fir Diad and.
Atchonnaic Láeg anísin & atráigestar fir Hérend uile do thíchtain dá saigid. ‘Maith a Chúcúc,’ bar Láeg, ‘comérig badesta & daroisset fir Hérend dar saigid & níba cumland óenfir démait dúinn á darochair Fer Diad mac Damáin meic Dáre lat-su.’ ‘Can dam-sa éirgi, a gillai,’ bar ésium, ‘& intí darochair limm.’ Is amlaid ra baí In gilla
'gá rád & rabert na briathra and & ra frecair Cú Chulaind:
Érig, a árchu Emna,
córu a chách duit mórmenma.
Ra láis dít Fer nDiad na ndrong,
debrad! Is crúaid do chomlond.
Gá chana dam menma mór?
Ram immart báeis & brón
aithle inn échta doringnius
iss In chuirp ra chrúadchlaidbius.
Níra chóir dait a chaíniud,
córu dait a chommaídium.
Rat rácaib In rúad rinnech
caíntech créchtach crólindech.
Dá mbenad mo lethchoiss sláin
dím Is cor benad mo lethláim,
trúag nach Fer Diad boí ar echaib
tri bithu 'na bithbethaid.
Ferr leó-som na ndernad de
ra ingenaib Cráebrúade,
sessium d'éc, tussu d'anad,
leó ní bec bar mbithscarad.
Án ló thánac a Cúalnge
i ndiaid Medba mórglúare.
is ár daíni lé co mblaid
ra marbais dá míledaib.
Níra chotlais i ssáma
i ndegaid da mórthána;
giarb úathed do dám malle
mór maitne ba moch th'éirge. E.
Ra gab Cú Chulaind ac écaíne & ac airchisecht Fir Diad and &
rabert na briathra:
Maith a Fir Diad, bá dursan dait nach nech dind fiallaig rafitir mo chertgnímrada-sa gaile & gascid ra acallais re coimríachtain dúin comrac n-immairic.
Ba dirsan dait nach Láeg mac Riangabra rúamnastar comairle
ar comaltais.
Ba dirsan duit nách athesc fírglan Ferugsa forémais.
Ba dirsan duit nach Conall cáem coscarach commaídmech cathbúadach cobrastar comairle ar comaltais.
Dáig ní adiartaís ind fir sein de fessaib ná dúlib ná dálib ná
briathraib brécingill ban cendfind Connacht. Dáig rafetatar ind fir sin ná gigne géin gabas gnímrada cutrumma commóra Connachtaig rut-su go brunni mbrátha & betha, eter imbeirt scell & scíath, eter imbeirt gae & chlaideb, eter imbeirt mbrandub & fidchell, eter imbeirt ech & charpat.
‘Níba lám laích lethas cárna caurad mar Fer nDiad nelinn ndatha. Níba búriud berna Baidbi béldergi do scoraib sciathcha scáthbricci. Níba Crúachain cossénas nó gébas curu cutrumma rut-sa go brunni mbrátha & betha badesta, a meic drechdeirg Damáin,’ bar Cú Chulaind.
Is and sin ra érig Cú Chulaind ás chind Fir Diad. ‘Maith a Fir Diad,’ bar Cú Chulaind, ‘is mór In brath & In trécun dabertatar fir Hérend fort do thabairt do chomlund & do chomruc rum-sa dáig ní réid comlund ná comrac rum-sa bar Táin Bó Cúalnge.’
Is amlaid ra baí 'gá rád & rabert na briathra:
A Fir Diad, ardotchlóe brath,
dursan do dál dédenach,
tussu d'éc, missi d'anad,
sírdursan ar sírscarad.
Mad dá mmámar alla anall
ac Scáthaig búadaig búanand,
indar lind go bruthe bras
nocho bíad ar n-athchardes.
Inmain lemm do ruidiud rán,
inmain do chruth cáem comlán,
inmain do rosc glass glanba,
inmain t'álaig Is t'irlabra.
Nír ching din tress tinbi chness,
nír gab feirg ra ferachas,
níra chongaib scíath ás leirg láin
th'aidgin-siu, a meic deirg Damáin.
Ní tharla rumm sund co se
á bacear Óenfer Aífe,
da mac samla-galaib gliad-ní fuaras sund, a Fir Diad. A.
Findabair ingea Medba,
gé beith d'febas a delba,
is gat im ganem ná im grían
a taidbsiu duit-siu, a Fir Diad. A.
Ra gab Cú Chulaind ac fégad Fir Diad and. ‘Maith a mo phopa
Laíg,’ bar Cú Chulaind, ‘fadbaig Fer nDiad badesta & ben a erriud & a étgud de go faccur-sa In delg ara nderna In comlund & In comrac.’ Táinic Láeg & ra fadbaig Fer nDiad. Ra ben a erriud & a étgud de, & rachonnaic Cú Chulaind In delg. Acus ra gab 'gá écaíne & 'gá airchisecht & rabert na briathra:
Dursan a eó óir,
a Fir Diad na ndám,
a balcbémnig búain,
ba búadach do lám.
Do barr bude brass
ba cass, ba caín sét,
do chriss duillech máeth
immut táeb gut éc.
Ar comaltus caín
radarc súla saír,
do scíath go mbil óir,
th' fidchell ba fíu maín.
Do thuittim dom láim
tucim nárb é chóir,
nírba chomsund chaín,
dursan a eó óir. D.
‘Maith a mo phopa Laíg,’ bar Cú Chulaind, ‘coscair Fer nDiad fadesta & ben In ngae mbolga ass, dáig ní fétaim-se beith i n-écmais
m'airm.’ Tánic Láeg & ra choscair Fer nDiad & ra ben In ngae mbolga ass. Acus rachonnaic-sium a arm fuilech forderg ra táeb
Fir Diad & rabert na briathra:
A Fir Diad, Is trúag In dál
t'acsin dam go rúad robán,
missi gan m'arm do nigi,
tussu it chossair chróligi.
Mád dá mmámar allá anair
ac Scáthaig Is ac Úathaig,
nocho betis beóil bána
etraind Is airm ilága.
Atubairt Scáthach go scenb
a athesc rúanaid roderb:
Érgid uli don chath chass,
barficfa Germán Garbglass.
Atubart-sa ra Fer nDiad
& ra Lugaid lánfíal
& ra mac mBaetáin mbáin
techt dún i n-agid Germáin.
Lodmar go haille In chomraic
ás leirg Locha Lindformait,
tucsam chethri chét immach
a indsib na n-áthissech.
Dá mbá-sa Is Fer Diad inn áig
i ndorus dúne Germáin, ro marbusa Rind mac Níuil,
ro marb-som Rúad mac Forníuil.
Ra marb Fer Báeth arin leirg
Bláth mac Colbai chlaidebdeirg,
ro marb Lugaid, fer duairc dían,
Mugairne Mara Torrían.
Ro marbusa ar ndula innund
cethri choícait férn ferglond,
ro marb Fer Diad, duairc In drem,
Dam nDreimed Is Dam nDílend.
Ra airgsem dún nGermáin nglicc
ás fargi lethain lindbricc,
tucsam Germán i mbethaid
lind go Scáthaig scíathlethain.
Da naisc ár mummi go mblad
ar cró cotaig Is óentad,
conná betis ar ferga
eter fini findElga.
Trúag In maten maten máirt
ros bí mac Damáin díthráicht,
uchán! do chara In cara
dara dálius dig ndergfala.
Dámbad and atcheind-sea th'éc
eter míledaib mórGréc,
ní beind-se i mbethaid dar th'éis,
gombad aróen atbailméis.
Is trúag aní nar tá de,
'nar ndot;daltánaib Scáthaiche,
missi créchtach ba chrú rúad,
tussu gan charptiu d'imlúad.
Is trúag aní nar tá de,
'nar ndaltánaib Scáthaiche,
missi créchtach ba chrú garb,
& tussu ulimarb.
Is trúag aní nar tá de,
'nar ndaltánaib Scáthaige,
tussu d'éc, missi beó brass,
is gleó ferge In ferachas. A.
‘Maith a Chúcúc,’ bar Láeg, ‘fácbam In n-áth sa fadesta. Is rofata atám and.’ ‘Fáicfimmít ám écin, a mo phopa Laíg,’ bar Cú Chulaind. ‘Acht Is cluchi & Is gaíni lem-sa cach comlond & cach comrac darónus i farrad chomlaind & comraic Fir Diad.’ Acus Is amlaid ra baí
'gá rád & rabert na briathra:
Cluchi cách, gaíne cách
co roich Fer nDiad issin n-áth.
Inund foglaim fríth dúinn,
innund rograim ráth,
inund mummi máeth
ras slainni sech cách.
Cluchi cách, gaíne cách
go roich Fer Diad issin n-áth.
Inund aisti arúath dúinn,
inund gasced gnáth.
Scáthach tuc dá scíath
dam-sa Is Fer Diad tráth.
Cluchi cách, gaíne cách
go roich Fer Diad issin n-áth.
Inmain úatni óir
ra furmius ar áth.
A tarbga na túath,
ba calma ná cách.
Cluchi cách, gaíne cách
go roich Fer Diad issin n-áth.
In leóman lassamain lond,
in tond báeth borr immar bráth.
Cluchi cách, gaíne cách
go roich Fer Diad issin n-áth.
Indar lim-sa Fer dil Diad
is am díaid ra bíad go bráth.
Indé ba métithir slíab,
indiu ní fuil de acht a scáth.
Trí díríme na Tána
darochratar dom láma,
formna bó fer & ech
roda slaidius ar cech leth.
Girbat línmara na slúaig
táncatar ón Chrúachain chrúaid,
mó trín Is lugu lethi
ro marbus dom garbchluchi.
Nocho tarla co cath cró
níra alt Banba dá brú,
níra chind de muir ná thír
de maccaib ríg bud ferr clú. C.
Aided Fir Diad gonnici sin.
ANd sain daríachtatar óendóene d'Ultaib and so innossa d'fortacht & d'fórithin Con Culaind .i. Senall Uathach & dá mac Gégge .i. Muridach & Cotreb, & rucsatar leó é go glassib &
go aibnib críchi Conaille Murthemne do thúargain & do nige a chneda & a chréchta, a álaid & a ilgona i n-agthib na srotha sain & na n-aband. Dáig dabertis Túatha Dé Danand lubi & lossa ícce & slánsén for glassib & aibnib críchi Conailli Murthemne do fortacht & do fórithin Con Culaind comtís brecca barrúani na srotha díb.
Conid ed and so anmanda na n-aband legis sain Con Culaind: Sáis, Búain, Bithláin, Findglais, Gleóir, Glenamain, Bedg, Tadg, Telaméit, Rind, Bir, Brenide, Dichaem, Muach, Miliuc, Cumung, Cuilend, Gáinemain, Drong, Delt, Dubglass.
IS and sain ra ráidset fir Hérend ri Mac Roth risin prímechlaig
techta d'foraire & do freccomét dóib go Slíab Fúait arná tíastais Ulaid gen robud gen rathugud dá saigid. Tánaic Mac Roth reme 'no go Slíab Fúait. Nírbo chían do Mac Roth dia mbaí and co n-facca ní In óencharptech i Slíab Fúait atúaid cach ndíriuch dá saigid. Fer díscir derglomnocht isin charput dá saigid gan nach
n-arm gan nach n-étgud itir acht bir iairn ina láim. Is cumma congonad a araid & a eocho. Acus indar leis ní hé rafársed na slúago 'na mbethaid itir. Acus tánic Mac Roth co n-innisin In sceóil sin go airm i mbáe Ailill & Medb & Fergus & mathe fer nHérend. Atfócht Ailill scéla de ar rochtain. ‘Maith a Meic Roth,’ bar Ailill, ‘in
faccasa nech d'Ultaib ar slicht In tslúaig seo indiu?’ ‘Nád fetar-sa ém,’ ar Mac Roth, ‘acht atchonnac ní óencharptech dar slíab Fúait cach ndíriuch. Fer díscir derglomnocht isin charput gan nach n-arm gan nach n-étgud itir acht bir iairn ina láim. Is cumma congonand a araid & a eocho. Dar leis ní hé dafársed In slúag sa
'na mbethaid itir.’
‘Cia bad dóig lat-su and sút, a Ferguis?’ bar Ailill. ‘Is dóig lim-sa ém,’ bar Fergus, ‘combad é Cethern mac Fintain darossed and.’ Bá fír ám d'Fergus aní sin gombad é Cethern mac Fintain darossed and. Acus doríacht Cethern mac Fintain dá saigid 'no.
Acus focress In dúnad & In longphort foraib & no ngonand cách imme do cach aird & do cach airchind. Ra ngontar-som dano do cech aird & do cech airchind. Ocus tánic úadib assa aithle, a fobach & a inathar fair anechtair, go hairm i mbaí Cú Chulaind dá ícc & dá leges, & conattacht liaig bar Coin Culaind, dá ícc & dá leges.
‘Maith a phopa Laíg’, bar Cú Chulaind, ‘dó dait-siu i ndúnad & longphort fer nHérend & ráid ri legib techt ass do legess Chethirn meic Fintain. Natiur-sa bréthir manu thísat gid fó thalmain beit nó i tig fo íadad, Is missi conáirgeba bás & éc & aided forro sul bus trásta imbárach manu thísat.’ Tánic Lág reme i ndúnad
& i longphort fer nHérend & ra ráid ri legib fer nHérend tíachtain ass do legess Chethirn meic Fintain. Nírbo réid ám la legib fer nHérend aní sin, techta do leges a mbidbad & a námat & a n-echtrand. Acht atráigsetar Coin Culaind d'imbirt báis & éca & aideda forro monu thíastaís. Dotháegat-som dano.
Cach fer díb mar dosroched barasfénad Cethern mac Fintain a chneda & a chréchta, a álta & a fuli dó Cach fer díb atdered: ‘Níba beo. Níba hindlega,’ da benad Cethern mac Fintain béim dá durn dess i tulchlár a étain dó go tabrad a inchind dar senistrib a chlúas & dar comfúammannaib a chind dó Cid trá acht
marbais Cethern mac Fintain go ráncatar cóic lega déc leis do legib fer nHérend, & gid In cóiced líaig déc iss ind mbémmi ris ránic, acht dorala-sain marb di múaid móir eter collaib na lega aile ri ré cían & ri remes fata. Íthall líaig Ailella & Medba ba sed a chomainm.
And sain conattacht Cethern mac Fintain liaig aile bar Coin Culaind dá ícc & dá leges. ‘Maith a phopa Laíg,’ bar Cú Chulaind, ‘dó dam-sa go Fíngin fáthlíaig, go Ferta Fíngin go Leccain Slébe Fúait, co líaig Conchobuir. Ticed ass do leiges Chethirn meic Fintain.’ Tánic Láeg reme go Fíngin fáthlíaig go Ferta Fíngin
go Lecain Sléibi Fúait go líaig Conchobuir. Acus ra ráid ris taidecht do leiges Chethirn meic Fintain. Tánic dano Fíngin fáthlíaig. Acus and úair doríacht, barasfén Cethern mac Fintain a chneda & a chréchta, a álta & a fule dó.
‘Féga latt dam In fuil se, a mmo phopa Fíngin.’ Fégais
Fíngin In fuil sin. ‘Fingal étrom indúthrachtach and so ale,’ bar in
líaig, ‘& nít bérad i mmucha.’ ‘Is fír ám ale,’ bar Cethern. ‘Domríacht-sa óenfer and. Tuidmaíle fair. Bratt gorm i filliud imme. Delg n-argit isin brutt ása bruinne. Crommscíath go fáebur chondúalach fair. Sleg chúicrind inna láim. Faga faegablaige
'na farrad. Dobert In fuil sain. Ruc-som fuil mbic úaim-se 'no.’ ‘Ratafetammar In fer sain ale,’ bar Cú Chulaind. ‘Illand Ilarchless mac Fergusa sain, & níba dúthracht leis do thuttim-siu dá láim. Acht rabert In ngúfargam sain fort arná hapraitis fir Hérend rapa dá mbrath nó dá trécun muni thardad.’
‘Féga latt dam In fuil seo dano, a mmo phopa Fíngin,’ bar Cethern. Féchais Fíngin In fuil sin. ‘Bangala banúallach and so ale,’ bar In líaig. ‘Is fír ám ale,’ bar Cethern. ‘Domríacht-sa óenben and. Ben chaín bánainech leccanfata mór. Mong órbuide furri. Bratt corcra gen daithi impi. Eó óir isin brutt ósa brunni. Sleg díriuch
drumnech ar derglassad 'na láim. Rabert In fuil sin form-sa. Ruc-si fuil mbic úaim-se 'nó’ ‘Ratafetammar In mnaí sin ale,’ bar Cú Chulaind. ‘Medb ingen Echach Feidlig, ingen ardríg Hérend, as í danríacht fán congraimmim sin. Bá búaid & choscor & commaídium lé gia dofaítheste-su dá lámaib.’
‘Fécha latt dam In fuil se 'no, a mo phopa Fíngen,’ bar Cethern. Féchais Fíngin In fuil sein. ‘Galach dá fénned and so ale,’ bar In líaig. ‘Is fír ám,’ bar Cethern. ‘Damríachtatar-sa días and. Dá thodmaíle foraib. Dá bratt gorma i filliud impu. Delgi argait isna brattaib ósa mbrunnib. Munchobrach argit óengil im brágit
chechtar n-aí díb.’ ‘Rodafetammar In dís sein ale,’ bar Cú Chulaind. ‘Oll & Othine sain do sainmuntir Ailella & Medba. Ní thecat-sain i nnóenden acht ra hirdalta gona duine do grés. Ba búaid & coscur & commaídium leó géa dofáethaisté-su dá lámaib.’
‘Fécha latt dam In fuil seo 'no, a mo phopa Fíngin,’ for Cethern.
Féchais Fíngin In fuil sain. ‘Domríachtatar-sa días óac féinne and. Congraim n-án ferdaide forro. Cumaing bir innium-sa cechtar n-aí díb. Cumang-sa In mbir sa trisin dara n-aí díb-sium.’ Féchais Fíngin In fuil sin. ‘Dub ule In fuil seo ale,’ ar In líaig. ‘Trít chride dochúatar dait co nderna chrois díb trít chride, & ní
furchanaim-sea ícc and so. Acht dogébaind-se dait-seo do lossaib ícci & slánsén ní nachat bertais i mmucha.’ ‘Ratafetammar In dís sain ale,’ bar Cú Chulaind. ‘Bun & Mecconn sain do sainmuntir Ailella & Medba. Ba dúthracht leó géa dofáethaiste-su dá lámaib.’
‘Fécha lat dam In fuil sea 'no, a mo phopa Fíngin,’ ar Cethern.
Féchais Fíngin In fuil sain. ‘Dergrúathur dá mac ríg Caille and so ale,’ ar In líaig. ‘Is fír ám,’ bar Cethern. ‘Domríachtatar-sa dá óclách aigfinna abratgorma móra and go mindaib óir úasu. Dá bratt úane i forcipul impu. Dá chassán gelargit isna brattaib ása mbrunnib. Dá sleig cúicrinni inna lámaib.’ ‘It immaicsi na fuli
dobertatar fort ale,’ bar In líaig. ‘It chráes dachúatar dait co comarnecgatar renna na ngae inniut, & ní hassu a ícc and so.’ ‘Ratafetammar In dís sain,’ bar Cú Chulaind. ‘Bróen & Brudni sain, meic theóra soillsi, dá mac ríg Caille. Bá búaid & choscur & chommaídib leó gia dofáethaiste-su leó’
‘Fécha latt dam In fuil sea 'no, a mo phopa Fíngin,’ ar Cethern. Féchais Fíngin In fuil sain. ‘Congas dá mbráthar and so ale,’ ar In líaig. ‘Is fír ám,’ bar Cethern. ‘Domriachtatar-sa días cétríglach and. Fuilt buide forro. Bruitt dubglassa fá loss i forcipul impu. Delgi duillecha do findruinu isna brattaib ósa mbrunnib. Manaísi
lethanglassa 'na lámaib.’ ‘Ratafetammar In dís sain ale,’ bar Cú Chulaind. ‘Cormac Coloma ríg sain & Cormac mac Maele Foga do sainmuntir Ailella & Medba. Ba dúthracht leó géa dofáethaiste-su dá lámaib.’
‘Fécha latt dam In fuil seo 'no, a mo phopa Fíngin,’ ar Cethern. Féchais Fíngin In fuil sain. ‘Attach dá nderbráthar and so ale,’ ar ín liaig. ‘Is fír ám ale,’ ar Cethern. ‘Domríachtatar-sa días máethóclách and it íat comchosmaile díb línaib. Folt cassdond bar indara n-aí díb. Folt cassbuide bar aile. Dá bratt úanide i forcipul impu. Dá chassán gelargit isna brattaib ása mbrunnib.
Dá léni di slemainsíta buide fria cnessaib. Claidbi gelduirn ara cressaib. Dá gelscíath co túagmílaib argit findi foraib. Dá sleig cúicrind go féthanaib argit óengil ina lámaib.’ ‘Ratafetammar In dís sain ale,’ bar Cú Chulaind. ‘Mane Máthremail sain & Mane Athremail, dá mac Ailella Is Medba, & ba búaid & coscur & commaídium
leó gá rofáethaiste-su dá lámaib.’
‘Fécha lat dam In fuil sea, a mo phopa Fíngin,’ bar Cethern. ‘Domriachtatar días óac féinne and. Congraim n-écside forro, it é erarda ferdaide. Étaige allmarda ingantacha impo. Cumaing bir innium-sa cechtar n-aí díb. Cumang-sa trí chechtar n-aí
díb-sium.’ Féchais Fíngin In fuil sain. ‘At amainsi na fuili rabertatar fort ale,’ ar In líaig, ‘go ndarubdatar féithe do chride inniut conda n-imbir do chride it chlíab immar ubull i fabull ná
mar chertli i fásbulg, connach fail féith itir icá immulung, & ní dergenaim-se ícc and so.’ ‘Ratafetamar In dís sain ale,’ bar Cú
Chulaind. ‘Días sain de fénnedaib na hIrúade forróeglass d'óentoisc ó Ailill & ó Meidb ar dáig do gona-su, dáig ní comtig beó dá mbágaib do grés. Dáig ba dúthracht leó gé dofáethaiste-su dá lámaib.’
‘Fécha latt dam In fuil se 'no, a mo phopa Fíngin,’ bar Cethern.
‘Féchais Fíngin In fuil sain 'no.’ ‘Imrubad meic & athar and so ale,’ ar In líaig. ‘Is fír ám,’ bar Cethern. ‘Domríachtatar-sa dá fer móra gaindelderca and go mindaib óir órlasraig úasu. Erriud rígdaidi impu. Claidbi órduirn intlassi bara cressaib go ferbolgaib argit óengil go frithathartaib óir bricc friu anechtair.’ ‘Ratafetamar
in dís sain ale,’ bar Cú Chulaind. ‘Ailill & a mac sain, Mane Condasgeib Ule. Ba búaid & coscur & commaídium leó géa rofáethaiste-su dia lámaib.’
Fuli Tána connici sein.
‘MAith a Fíngin, a fáthlíaig,’ bar Cethern mac Fintain, ‘gá
cumcaisi & gá comairle doberi form-sa fadesta?’ ‘Iss ed atderim-sea rit ám,’ bar Fíngin fáthlíaig, ‘nír ármea do bú móra bar dartib issin bliadain se dáig gia dosrine ní tú ros méla & ní tharmnaigfet dait.’ ‘Is í sein cumcaisin & comairli dobertatar na lega aile form-sa acus Is airchind ní ruc búaid ná
bissech dóib & darochratar lim-sa, & ní mó béras búaid ná bissech dait-siu & dofaíthaisiu limm.’ Acus dabretha trénlúa tarpech dá choiss úad riss go tarla eter díb rothaib In charpait. ‘Is dúaig In lúa sengrintid sin ale,’ bar Cú Chulaind. Gorop de atá Úachtur Lúa i Crích Roiss ó sein anall gosindiu.
Araí sein barróega Fíngin fáthlíaig a roga do Chetharn mac Fintain: serglegi fada fair & fortacht & fórithin d'fagbáil assa athli ná dergleges teóra lá & teóra n-aidchi go n-imre féin a nert fora námtib. Is ed ón barróega Cethern mac Fintain dergleges teóra lá & teóra n-aidchi go n-imred féin a nert fora námtib, dáig iss ed
ra ráidestar-som ná faigbed dá éis nech bud ferr leis dá athe nó dá dígail andás badessin. Is and sin conattacht Fíngin fáthlíaig smirammair for Coin Culaind do ícc & do leigess Chethirn meic Fintain. Tánic Cú Chulaind reme i ndúnud & i llongphort fer nHérend & na fúair d'almaib & d'étib & d'indilib and tuc leis ass
íat. Acus dogní smirammair díb eter feóil & chnámaib & lethar. Acus tucad Cethern mac Fintain 'sin smirammair co cend teóra lá & teóra n-aidche & ra gab ac ól na smiramrach imme. Acus raluid In smirammair and etera chnedaib & etera chréchtaib, dara áltaib & dara ilgonaib. And sin atracht-som assin smirammair i cind teóra lá & teóra
n-aidche. Acus Is samlaid attracht & clár a charpait re broind arná tuitted a fobach & a inathar ass.
Is í sain amser luid a banchéile atúaid á Dún Da Bend & a chlaideb lée dó .i. Finda ingen Echach. Tánic Cethern mac Fintain d'indsaigid fer nHérend. Acht atá ní chena, bertis robod reme-seom
d'Ítholl líaig Ailella & Medba. Dorala-saide marb de múaid móir eter chollaib na llega aile ra ré cían & ra remis fata. ‘Maith a firu Hérend,’ bar In líaig, ‘daria Cethern mac Fintain dabar saigid arna ícc & arna leges do Fíngin fáthlíaig, acus frithálter acaib é.’ Is and sain faítsetar fir Hérend étgud Ailella & a imscing n-órda
immon corthe i Crích Ross combad fair no imbred Cethern mac Fintain a feirg ar tús ar torachtain. Atchondairc Cethern mac Fintain aní sin, étgud Ailella & a imscing n-órda immun corthe i Crích Ross, & andar leiss i n-écmaiss a fessa & a eólais bá sé Ailill bóe and fodessin. Acus rabert side dá saigid & ra sáid In claideb
tresin corthe co ránic gonnice a irdorn. ‘Bréc and so,’ bar Cethern mac Fintain, ‘& immum-sa rabertad In bréc sa. Acus atiur-sa bréthir ná co fagaither acaib-si nech gabas In n-erriud rígdaide út imme ∈ n-imscing n-órda, ná scér-sa láma riu 'cá slaide & icá n-essargain.’ Rachúala sain Mane Andóe mac Ailella & Medba.
Acus ra gab In n-erriud rígdaide imme & In n-imscing n-órda & tánic reme tri lár fer nHérend. Lilis Cethern mac Fintain co mór de. Acus tarlaic rót n-urchair dá scíath fair coro raind bil chondúail In scéith i trí co talmain hé eter charpat & araid & eocho. And sain ra théigsetar na slúaig imme da díb lethib co torchair accu issin
chalad i rrabe.
Conid Caladgleó Cethirn and sin & Fule Cethirn.
Fiacalgleó Fintain and so innossa
FIntan ésede mac Néill Niamglonnaig á Dún Da Bend, athairside Cethirn meic Fintain. Acus radeochaid-side do tharrachtain
ainig Ulad & do dígail a meic barna slúagaib. Trí choícait bá sed a llín. Acus Is samlaid táncatar-saide & dá gae for cach n-óencrand leó gae for renn & gae for erlond, gombad chumma ra gontais do rennaib & d'erlonnaib na slúagu. Dobertatar teóra
catha dona slúagaib. Acus dorochratar a tri comlín leó & torchratar
'no munter Fintain meic Néill acht Crimthann mac Fintain. Ro hainced-saide fo amdabaig scíath la hAilill & la Meidb. Is and sain ra ráidsetar fir Hérend nárbad athis d'Fintan mac Néill dúnad & longphort d'falmugud dó & a mac do lécud dó ass .i. Crimthann mac Fintain, acus na slúaig do thigecht uidi laí for cúlu fathúaid
doridisi & a gníma gascid do scur dona slúagaib ar co tísed chucu do ló In mórchatha airm condricfaitis cethri ollchóicid Hérend for Gárig & Ilgárig i cath Tána Bó Cúalnge feib ra tharngirset druídi fer nHérend. Faímais Fintan mac Néill aní sin & ra léiced a mac dó ass. Ra falmaiged dúnad & longphort dó Acus lotar na slúaig
ude lá for cúlu fathúaid doridisi dá fastúd & dá n-immfuirech. Is amlaid ra geibthe In fer de muntir Fintain meic Néill & In fer d'feraib Hérend & beóil & sróna cáich díb i ndétaib & i fiaclaib a chéile. Atchondcatar fir Hérend aní sein. ‘Is é In fiacalgleó dún so,’ bar íat-som, ‘fiacalgleó muntiri Fintain & Fintain badesin.’
Conid Fiacalgleó Fintain and sain.
Ruadrucce Mind and so innossa
MEnd mac Sálcholgán éside ó Rénaib na Bóinne. Dá fer déc ba sed a lín-saide. Is amlaid táncatar-saide & dá gae for cach óencrand leó, gae for rend & gae for erlond combad chumma
da gontais do rennaib & do erlonnaib na slúagu. Rabertsatar teóra fúaparta dona slúagaib. Torchratar a trí comlín leó & torchratar dá fer déc muntiri Mind. Acht ra gáet Mend féin calad gor rusti rúadderg fair. And sain ra ráidsetar fir Hérend: ‘Is rúad In rucce se,’ bar íat-sum, ‘do Mend mac Sálcholgán, a munter
do marbad & do mudugud & a guin féin corop rusti rúadderg fair.’ Corop Ruadrucce Mind and so.
Is and sain ra ráidsetar fir Hérend nárbad athis do Mend mac Sálcholgán dúnad & longphort d'falmugud dó & na slúaig do thecht uide lá for cúlu fathúaid daridisi & a guin gascid do scor dona
slúagaib go n-éirsed Conchobor assa chess nóenden co tucad cath dóib for Gárig & Ilgárig feib ra tharngirsetar druídi & fádi & fissidi fer nHérend.
Fáemais Mend mac Sálcholgán aní sein, dúnad & longphort d'falmugud dó & lotar na slúaig uide lá for cúlu doridisi dá
fostud & dá immfuirech.
Airecur nArad and innossa
IS and sain daríachtatar chucu-som araid Ulad. Trí choícait bá sed a llín. Rabertsatar teóra catha dona slúagaib. Darochratar a trí comlín leó & torchratar na haraid barsin
róe i rrabatar.
Corop Airecor nArad and sain.
Bángleó Rochada and so innossa
REochaid mac Fathemain éside d'Ultaib. Trí choícait láech ba sed a lín. Acus ra gab tilaig agid i n-agid dona slúagaib.
Atchondaic Findabair ingen Ailella & Medba anísein. Acus ra baí-si 'gá rád ria máthair ri Meidb: ‘Ra charusa In láech út úair chéin ám,’ bar sí, ‘& iss é mo lennán é & mo roga tochmairc.’ ‘Má ra charais, a ingen, fáe leis dádaig & guid fossad dún fair dona slúagaib go tí chucaind do ló In mórchatha airm condricfat cethri
ollchóicid Hérend for Gárig & Ilgárig i cath Tána Bó Cúalnge.’ Fáemais Reochaid mac Fathemain anísein & fáeiss ind ingen dádaig leis.
Rachúala sein airrí de Mumnechaib ra boí 'sin longphurt. Báesium 'gá rád ria muntir: ‘Banassa dam-sa ind ingen út uair chéin
ám,’ bar ésium, ‘& Is aire thánac-sa In slúaged sa don chur sá’ Cid trá acht airm i mbátar na secht n-airríg de Mumnechaib, iss ed ra ráidsetar uile conid aire-sin táncatar. ‘Cid dúnni 'no,’ bar íat-som, ‘ná ragmais-ni do dígail ar mná & ar n-ainig arna Manib fuil ac foraire dar éis In tslúaig ic Imlig In Glendamrach,’
Is hí sin comairle ba nirt leó-som & atraachtatar-som cona secht tríchtaib cét. Atracht Ailill dóib cona tríchait chét. Atraacht Medb cona tríchait chét. Atraachtatar meic Mágach cona tríchtaib chét. Atraacht In Galéoin & In Mumnig & popul na Temrach. Acus fogníthea etargaire eturru co ndessid cách díb i fail araile & i fail
a arm. Cid trá acht sul tarraid a n-etráin, torchratar ocht cét láech lánchalma díb. Atchúala sain Findabair ingen Ailella & Medba In comlín sain d'feraib Hérend do thuttim trena ág & trena accais, & ro maid cnómaidm dá cride 'na clíab ar féile & náre. Conid Findabair Slébe comainm ind inaid i torchair. Is and sain
ra ráidsetar fir Hérend: ‘Is bán In gleó sa,’ bar íat-som, ‘do Reochaid mac Fathemain, ocht cét láech lánchalma do thuttim trina ág & trina accais & a dul féin cen fuligud gen fordergad fair.’
Conid Bángleó Rochada and sain.
Mellgleó nÍliach and so innossa
ILiach éside mac Caiss meic Baicc meic Rosa Rúaid meic
Rudraige. Racúas dó-saide cethri ollchóiceda Hérend oc argain & oc indred Ulad & Chruthni ó lúan taite samna co taite n-imbuilc, & ra mídair-sium a chomairle aice rea muntir. ‘Cid bad ferr dam-sa In chomairle dogénaind ná techta d'fúapairt fer nHérend & mo
choscur do chur díb remum & ainech Ulad do tharrachtain, & Is cumma géa rafóethus féin assa aithle.’ Acus Is sí sin comairle ba nirt leiseom. Acus ra gabait dó-som a dá sengabair chrína chremmanncha bátar for tráig do tháeib In dúnaid. Acus ra indled a sencharpat forro cen fortga cen forgemne itir. Ra gabastar-som
a garbscíath odor iarnaide fair co mbil chaladairgit ina imthimchiull. Ra gabastar a chlaideb ngarb nglasseltach nglondbémnech bara chlíu. Ra gabastar a dá sleig chendchritháncha bernacha isin charpat ina farrad. Ra ecratar a munter In carpat imme do chlochaib & chorthib & táthleccaib móra. Tánic reime fán cóir sin
d'indsaigid fer nHérend & Is amlaid tánic & lebarthrintall a chlaip triana charpat sís dó. ‘Rapad maith lind ám,’ ar fir Hérend, ‘combad hí sein túarascbáil fá tístais Ulaid uile dar saigid.’
Barrecgaib Dóche mac Mágach dó-som & firis fáilte friseom. ‘Mo chen do thíchtu, a Ílíaich,’ bar Dóche mac Mágach. ‘Tarissi
limm inní inn fálte,’ bar Íliach, ‘acht tair chucum mán úair innossa In tráth scáigfit mo gala & sergfait mo gala, corop tú benas mo chend dím & nárop nech aile d'feraib Hérend. Acht maired mo chlaideb acut chena do Laígaire.’
Ra gab-som dá armaib for feraib Hérend coro scáigsetar dó.
Acus áro scáigsed a airm dó ra gabastar de chlochaib & chorthib & táthleccaib móra bar feraib Hérend coro scáigsetar dó & áro scáigsetar dó airm i mbered farin fer d'feraib Hérend, dabered díanchommilt fair etera rigthib & a dernannaib co ndénad smirammair de eter feóil & chnámib & féthib & lethar. Corod marthanach
táeb ri táeb fós In dá smirammair, smirammair fogní Cú Chulaind do chnámib chethra Ulad do leges Chethirn meic Fintain & smirammair bogní Íliach do chnámib fer nHérend. Gorop hí tres dírím na Tána na torchair leis díb, gorop Mellgleó nÍlíach and sain.
Is aire atberar Mellgleó nÍliach ris dáig de chlochaib & chorthib &
táthleccaib móra fogní-seom a gleó.
Barrecaib Dóche mac Mágach dó-som. ‘Nach é Iliach?’ bar Dóche mac Mágach. ‘Is mé ám écin,’ bar Íliach. ‘Acht tair chucum fodechtsa & ben mo chend dím & maired mo chlaideb acut chena dot charait do Lóegaire.’ Tánic Dóche dá saigid & tuc béim
claidib dó co tópacht a chend de.
Conid Mellgleó Íliach gonici sein.
Oisligi Amargin i Taltin and so annossa
AMairgin éside mae Caiss meic Baicc meic Rosa Rúaid meic Rudraigi. Ruc-saide barna slúagaib ac techt dar Taltin síar &
imsóe reme dar Taltin sathúaid íat, & tuc a ulli chlé fáe i Taltin, & ra ecratar a munter é de chlochaib & chorthib & táthleccaib móra. Acus ra gab ac díburgun fer nHérend co cend teóra lá & teóra n-aidche.
Imthúsa Chon Ruí meic Dáire sund innossa
RAcúas dó-saide óenfer ac fostod & ac immfuirech chethri n-ollchúiced Hérend ó lúan taite samna co taite n-imboilg. Acus ba dimbág laisium anísein & ba rochían leis bátar a munter 'na écmais, & tánic reme do chomlund & do chomruc ra Coin Culaind. Acus and úair ránic-sium go airm i mbaí Cú Chulaind,
rachonnaic-sium Coin Culaind and caíntech créchtach tretholl, & níro miad & níro maiss leisium comlund ná chomrac do dénam riss aithle chomraic Fir Diad ar bíth arnábad mó bud marb Cú Chulaind dina cnedaib & dina créchtaib dorat Fer Diad fair inn úair reime. Acus gid ed tarcid Cú Chulaind dó-som comrac & comlund do
dénam ris-seom.
Tánic Cú Ruí reime assa aithle d'indsaigid fer nHérend. Acus and úair ránic-sium, atchondairc-sium Amairgin and & a uille chlé fáe ri Taltin aníar. Tánic Cú Ruí ri feraib Hérend atúaid. Ra ecratar a munter é de chlochaib & chorthib & táthleccaib móra &
ra gab ac díburgun i n-agid i n-agid .i. i n-agid Amargin co'mbofrecraitis na bairendlecca bodba i nnélaib & i n-aéraib úasu co ndénad chét cloch di cach óenchloich díb. ‘Ar fír do gascid fritt, a Chú
Ruí,’ ar Medb, ‘scuir dún díburgun dáig ní furtacht ná fórithin tic dún de acht Is mífurtacht tic dún de.’ ‘Tiur-sa bréthir,’ bar Cú
Ruí, ‘ná scuriub-sa co brunni brátha & betha coro scuirea Amargin.’ ‘Scoirfet-sa,’ bar Amargin, ‘& geib-siu fort ná ticfa d'fortacht ná d'fórithin fer nHérend ní bas mó.’ ‘Fáemais Cú Ruí anísein. Acus tánic Cú Ruí reme d'indsaigid a chríche & a muntire.’
Ráncatar dar Taltin síar risin ré sin. ‘Ní hed ra nasced,’ bar
Amargin, ‘itir gan na slúaig do díburgun arís.’ Acus tánic riu aníar & imsóe reme dar Taltin sairtúaid íat, & ra gab 'gá ndíburgun ra ré cían & ra reimes fata.
Is and sain dano ra ráidsetar fir Hérend nábad athis d'Amargin dúnad & longphort d'falmugud dó & na slúaig do thecht uide lá
for cúlu fathúaid doridisi dá fostud & dá n-imfuirech & a gním gascid do scur dona slúagaib ar co tíssed chuccu do ló In mórchatha airm condricfaitis cethri ollchóicid Hérend for Gárig & Ilgárig i cath Tánad Bó Cúalnge. Fáemais Amargin anísin acus lotar na slúaig uide lá for cúlu fathúaid doridisi.
Conid Ossligi Amargin i Taltin and sain.
Sírrobud Sualtaim and so innossa
SUaltaim éside mac Becaltaig meic Móraltaig, athair-side Con Culaind meic Sualtaim. Rachúas dó-saide búadrugud a meic ac comrac ra écomlund for Táin Bó Cúalnge .i. ri Calatín
nDána cona secht maccaib fichet & rá húa ra Glass mac nDelga.
‘Is do chéin gid so,’ bar Sualtaim. ‘In nem maides ná In muir thráges ná In talam condascara ná inn é búadrugud mo meic-sea so ac comrac ra écomlund for Táin Bó Cúalnge?’ Bá fír ám do Sualtaim anísein & raluid dá fis ár tain cenco dechaid a chétóir.
Acus and úair ránic Sualtaim go airm i mbáe Cú Chulaind, ra gab Sualtaim ac écgaíne & ac airchisecht de. Nírbo míad & nírbo maiss ám ra Coin Culaind anísin, Sualtaim do écgaíne nó d'airchisecht de, dáig rafitir Cú Chulaind, géara gonta & géara créchtnaigthe é, náabad gress dá dígail Sualtaim. Ór Is amlaid ra boí Sualtaim
acht nírbo drochláech é & nírbo degláech acht múadóclách maith ritacaemnacair. ‘Maith a mo phopa Sualtaim,’ bar Cú Chulaind, ‘'dó duit-siu go hEmain go Ultu, & ráid ríu techt i ndíaid a tána fadechtsa, dáig nídam tualaing-sea a n-imdecgail ní as mó for
bernadaib & belgib críche Conaille Murthemne. Atú-sa m'óenur
i n-agid chethri n-ollchóiced nHérend ó lúan tate samna co taite n-imboilg ic marbad fir ar áth cach laí & cét láech cach n-aidchi.
Nídamar fír fer dam ná comlond óenfir & ní thic nech dom fortacht ná dom fórithin. Is stúaga úrchuill congabat mo bratt torom. Is suipp sesca fuilet im áltaib. Ní fuil finna fora tairised rind
snáthaite ádám berrad gom bonnaib gan drúcht fola forrderge ar barrúachtur cach findae acht In lám chlé fail ac congbáil mo scéith, & cid híside filet teóra coíca fuile fuirri. Acus munu díglatsom a chétóir sein, ní dígélat co brunni mbrátha & betha.’
Tánic Sualtaim reime forin Líath Macha d'óeneoch go robtaib
leis do Ultaib. Acus and úair ránic do tháeib na hEmna, rabert na briathra sa and: ‘Fir gontair, mná berdair, báe aegdair, a Ultu,’ bar Sualtaim.
Ní fúair In frecra ba leór leis ó Ultaib & dáig ná fúair, tánic reme fa fordreich na hEmna. Acus rabert na briathra cétna and:
‘Fir gontair, mná bertair, báe aegtair, a Ultu,’ bar Sualtaim. Ní fuair In frecra rabu leór leis ó Ultaib.-Is amlaid ra bátar Ulaid,
geiss d'Ultaib labrad rena ríg, geis don ríg labrad rena druídib.-Tánic reme assa aithle for licc na ngíall i nEmain Macha. Rabert na briathra cétna and: ‘Fir gondair, mná berdair, báe aegtair.’
‘Cia rodas gon & cia rotas brat & cia rodas beir ale?’ for Cathbath druí. ‘Rabar n-airg Ailill & Medb,’ bar Sualtaim. ‘Tuctha far mná & far meic & far maccáemi, far n-eich & far n-echrada, far n-albi & far n-éiti & far n-innili. Atá Cú Chulaind a óenur ac fostud & ac imfuirech cethri n-ollchóiced nHérend for bernaib & belgib críche
Conaille Murthemne. Ní damar fír fer dó ná chomlund óenfir. Ní thic nech dá fortacht ná dá fórithin. Ra gáet In mac. Raluid a háltaib dó. Is stúaga úrchuill congabat a bratt taris. Ní fuil finna ara tairissed rind snáthaite ódá berrad coa bonnaib cana driúcht fola forrderge co barrúachtur cach óenfindae dó acht
in lám chlé fail ac congbáil a scéith fair, & gid híside fuilet teóra coíca fuili fuirri. Acus manu dígailti-si a chétóir sein, ní dígéltai go brunni mbrátha & betha.’ ‘Is uissiu a bás & a éc & a aided ind fir congreiss In ríg samlaid,’ for Cathbath druí. ‘Is fír ám,’ uile annaide. Tánic Sualtaim reme tria lunne & anseirc dáig ná
fúair In frecra ba leór leis ó Ultaib. And sein driuchtrais In Líath Macha ba Sualtaim & tánic reme fa urdreich na hEmna.
Is and sain imsuí a scíath féin bar Sualtaim co tópacht bil a scéith féin a chend de Sualtaim. Luid In t-ech féin bar cúlu aris i nEmain & In scíath barsinn eoch & In cend barsin scíath. Agus rabert cend
Sualtaim na briathra cétna: ‘Fir gondair, mná berdair, báe aegdair, a Ultu,’ bar cend Sualtaim. ‘Romór bic In núall sa,’ bar Conchobor, ‘dáig nem úasaind & talam ísaind & muir immaind immácúaird, acht munu tháeth In firmimint cona frossaib rétland bar dunadgnúis In talman ná mono máe In talam assa thalamchumscugud ná
mono thí inn fairge eithrech ochorgorm for tulmoing In bethad, dobér-sa cach bó & cach ben díb cá lias & cá machad, co'aitte & co'adbai fadessin ar mbúaid chatha & chomlaind & chomraic.’ Acus iss and sain barrecgaim echlach dá muntir fadessin do Chonchobur, Findchad Fer Bend Uma mac Fraechlethain, & ra ráid riss techt
do thinól & do thóchostul Ulad. Acus Is cumma barrurim bíu & marbu dó trí mesci a chotulta & a chessa nóenden, & rabert na briathra:
‘ARdotraí, a Findchaid, ardotfáedim. Ní hadlicgi álsidi a fasnís do ócaib Ulad. Ercc uaim co Derg co Dedaid gó inber; co
Lemain; co Follach; co hIllaind go Gabair; co Dornaill Féic co Imchlár; co Derg Indirg; co Feidlimid Chilair Chétaig go hEllond; co Rígdond co Reochaid; co Lugaid co Lugdaig; co Cathbath coa inber; co Carpre co hEllne; co Láeg coa thóchur; co Geimen coa glend; co Senall Úathach co Diabul n-Arda; co Cethern
mac Fintain go Carrlóig; co Tarothor; co Mulaig coa dún; cosin rígfilid co Amargin; cosin nÚathaig mBodba; cosin Morrígain co Dún Sobairche; co hEit; co Roth; co Fiachna có fert; co Dam nDrend; co Andiaraid; co Mane Macbriathrach; co Dam nDerg; co Mod; co Mothus; co Iarmothus; co Corp Cliath; co Gabarlaig
i lLíne; co Eocho Semnech i Semne; co Celtchair mac Cuthechair i lLethglais; co hErrgi Echbél co Brí Errgi; co hUma mac Remarfessaig co Fedain Cúalnge; co Munremur mac Gerrcind co Moduirn; co Senlabair co Canaind nGall; co Follomain; co Lugdaig; co ríg mBuilg co Lugdaig Líne; co Búadgalach; co hAbach; co hÁne;
co hÁniach; co Lóegaire Milbél coa breó; co trí maccaib Trosgail co Bacc nDraigin; co Drend; co Drenda; co Drendus; co Cimm; co Cimbil; co Cimmin co Fán na Coba; co Fachtna mac Sencha coa ráith; co Sencha; co Sencháinte; co Briccni; co Briccirni; co
Brecc; co Búan; co Barach; co hÓengus mBolg; co hÓengus mac
Lethi; co Mall ar fíach, ar fénned; co Brúachar co Slánge; co Conall Cernach mac Amargin co Midlúachair; co Coin Culaind mac Sualtaim co Murthemne; co Mend mac Sálcholcán coa rénaib; co tri maccaib Fiachnai, co Ross, co Dáre, co Imchaid co Cúalnge; co Connud mac Mornai co Callaind; co Condraid mac Amargin
coa ráith; co Amargin co Ess Rúaid; co lLáeg co lLéire; co Óengus Fer Bend Uma; co hOgma nGrianainech co Brecc; co hEo mac Forne; co Tollcend; co Súde, co Mag nÉola, co Mag nDea; co Conla Sáeb co hÚarba; co Loegaire co hImmail; co hAmargin Iarngiunnaig co Taltin; co Furbaide Fer Bend mac Conchobuir co Síl
co Mag nInis; co Causcraid Mend Macha mac Conchobuir co Macha; co Fíngin co Fíngabair; co Blae Fichet; co Blai mBriuga co Fésser; co Eogan mac nDurthacht co Fernmag; co hOrd co Serthig; co hOblán; co hObail co Culend; co Curethar; co Liana; co hEthbenna; co Fer Néll; co Findchad Slébe Betha; co Talgobaind
co Bernos; co Mend mac Fir Chúaland co Maigi Dula; co hÍroll; co Blárine co hIalla nIlgremma; co Ros mac nUlchrothaig co Mag Nobla; co Ailill Find; co Fethen mBec; co Fethen Mór; co Fergna mac Findchona co Búrach; co hOlchar; co hEbadcha; co Uathchar; co hEtatchar; co Óengus mac Óenláme Gábe; co Ruadraig co
Mag Táil; co Beothag; co Beothaig; co Briathraig coa ráith; co Nárithlaind co Lothar; co dá mac Feicge, co Muridach, co Cótreib; co Fintan mac Néill Níamglonnaig co Dún Da Bend; co Feradach Find Fechtnach co Neimed Slébe Fúait; co hAmargin mac Ecelsalaig Goband co Búais; co Bunni mac Munremair; co
Fidach mac Doraire.’
Níra dulig ám do Findchad In tinól & In tóchostul sain rabert Conchobor riss do dénam. Dáig In neoch ra boí ó Emain sair & ó Emain síar & ó Emain sathúaid rathóegat-saide ass a chétóir co faítar i nEmain ra costud a ríg & ra bréthir a flatha & ra frithálim
comérgi Conchobuir. In neoch ra boí ó Emain sadess 'no ratháegatsaide ass a chétóir ar slicht In tslúaig & i n-ingenbóthur na tánad.
In cétna uide bachomluisetar Ulaid im Chonchobor co faítar i nIraird Chullend In n-aidchi sin. ‘Cid risa n-idnaidem-ni so itir, a firo?’ bar Conchobor. ‘Anmmaít-ni rit maccaib-siu,’ bar
íat-som, ‘ri Fiachaig & ra Fiachna. Lotar úain ar cend Eirc
meic Feidilmthe Nóchruthaige, meic th'ingini-siu, mac-saide Carpri Nia Fer, ar co tí co llín a slúaig & a sochraite, a thinóil & a thóchostail
'nar sochraiti-ni din chur sa.’ ‘Tiur-sa bréthir,’ bar Conchobor, ‘'nachas idnaidiub-sa and so ní bas mó ná co clórat fir Hérend mo
chomérgi-sea assin león & assin chess i rraba, dáig ní fetatar fir Hérend inad beó-sa mad co se itir.’
And sain raluid Conchobor & Celtchair tríchu cét carpdech n-imrindi co hÁth nIrmidi, & baralsat dóib and ocht fichti fer mór do sainmuntir Ailella & Medba, & ocht fichti ban braiti accu. Bá
sed a n-ernail do brait Ulad ben braiti i lláim cach fir díb. Éscis Conchobor & Celtchair a n-ocht fichti cend díb &a n-ocht fichti ban mbraiti. Áth nÍrmidi a ainm mad co sin. Áth Féinne a ainm ó sain ille. Is aire atberar Áth Féinne riss dáig concomairnectar inn óic féinne anair & inn óic féinne aníar cathugud & imbúalad im
urbrunni inn átha.
Tánic Conchobor & Celtchair for cúlu co faítar i nIrard Chullend In n-aidchi sin i farrad Ulad. Búadris Celtchair and so innossa.
Is and sain rabert Celtchair na briathra sa innossa ac Ultaib i nIraird Chullend In n-aidchi sin:
.R.
Taible lethderg for ríg
n-ágather. Án samlaide co fodma féit. Deisme
néomain im chét cráeb. Tri &cha chét n-arad. Cét crúaid n-echdámach. Cét im chét drúad. Dar tús imdesfíaid. Fer feraind im drumnib Conchobor. Faichlethar cath claidid a féinne. Gongáinethar cath for Gárich & Ilgárich
issin matin sea monairther.
Is í inn adaig cétna rabert Cormac Cond Longas mac Conchobuir na briathra sa ac feraib Hérend ac Slemain Mide In n-aidchi sin:
Amra maitne amra mithisi. Mescfaiter slúaig. Sáifiter slúaig con máe re secht cléithe slúaig Ulad im Chonchobor. Cossénait
a mná. Raseiset a n-éite for Gárig & Ilgárig isin matin sea monairther.
Is hí inn adaig cétna rabert Dubthach Dáel Ulad na briathra sa oc feraib Hérend i Slemain Mide In n-aidchi sin:
Móra maitne maitne Mide. Móra ossud ossud Cullend. Móra cundscliu cundscliu Chláthra. Móra echrad echrad Assail.
Móra tedmand tedmand Tuath Bressi. Móra In chlóe clóe Ulad im Chonchobor. Cossénait a mná. Raseisset a n-éiti for Gárig & Ilgárig isin matin se monairther.
And sain confuchtraither Dubthach trina chotlud coro mesc ind Neamain barsin slóg co llotar i n-armgrith ba rennaib a sleg
& a fáebor co n-ébailt cét laéch díb ar lár a ndúnaid & a llongphuirt re úathgráin na gáre rabertatar ar aird. Cid trá acht ní hí sin aidche ba sáime d'feraib Hérend fúaratar ríam ná híaram risin tairchetul & risin tarngiri, risna fúathaib & risna haslingib facessa dóib.
And sain atbert Ailill: ‘Rasetarrad-sa ám,’ bar Ailill, ‘arggain Ulad & Cruthni ó lúan tati samna co tate n-imbuilg. Tucsam a mnáa & a meic & a maccáemi, a n-eich & a n-echrada, a n-albi & a n-éiti & a n-indili. Barrallsam a tilcha dá n-éis co failet ina fántaib comtís comarda síat. Is aire nachass idnaidib-sa and so ní bas
mó, acht tabrat chath dam-sa ar Maig Áe madi tecra leó. Acht ci atberam-ni and so 'no, táeit nech d'farcsin maigi mórfarsing Mide dá fiss In tecat Ulaid ind. Ocus má thecait Ulaid ind, ní thechiub-sa da ráith itir, dáig ní robés ríg rotheched do grés itir.’ ‘Cia bad chóir do thecht and?’ bar cách. ‘Cia acht Mac Roth
in rímechlach and sút.’
Tánic Mac Roth reime d'farcsi maigi mórfarsing Mide. Nírbo chían do Mac Roth dá mbáe and co cúala inní, In fúaim & In fothrom, In sestán & In sésilbi. Nír súail ní risbud samalta leiss acht marbad hí In firmimint dothuitted bar dunegnúis In talman, ná marbad
hí ind fairrge eithrech ochargorm tísad for tulmoing In bethad, ná marbad é In talam barrálad assa thalamchumscugud, ná marbad hí ind fidbad ra thuitted cách díb i nglaccaib & gablaib & géscaib araile. Cid trá acht barrafnit na fíadmíla barsin mag connárbo réil tulmonga maige Mide fóthib.
Tánic Mac Roth co n-innisin In sceóil sein co airm i mbáe Ailill & Medb & Fergus & mathi fer nHérend. Dochúaid Mac Roth dóib anísin. ‘Cid and sút, a Ferguis?’ bar Ailill. ‘Ní handsa,’ bar Fergus. ‘Is é fúaim & fothromm & fidréan atchúala-som,’ bar Fergus, ‘toirm & torand, sestainib & sésilbi, at Ulaid barfópartatar
in fid, imdrong na curad & na cathmíled ac slaide ind feda cona claidbib rena carpdib. Iss ed ón barraffind na fíadmíla barsin mag connach réil tulmonga maige Mide fóthib.’
Fecht n-aill forréccaig Mac Roth In mag. Confacca ní, In nglascheó mór ra ercc In comás eter nem & talmain. Andar leiss
batar indsi ás lochaib atchondaic ás fánglentaib na cíach. Andar leis batar úama ursloicthi atchonnaic and i rremthús na cíach
cétna. Andar leis ba línanarta lín lángela ná bá snechta síthalta ac snigi ratafarfáit and tri urdluich na cíach, cétna, ná andar leis ba éochain de ilénaib ilerda ingantacha imda, ná ba hilbrechtnugud rétland roglan i n-aidchi reóid rosolais, nó ba haíble teined trichemrúaid. Atchúala ní, In fúaim & In fothrom & In fidréan, In toirm & In torand, In sestainib & In sésilbi. Tánic remi co n-innisin In sceóil sin co hairm i mbaí Ailill & Medb & Fergus & mathi fer nHérend. Dachúaid dóib anísein.
‘Cid and sút ale, a Ferguis?’ bar Ailill. ‘Ní handsa,’ bar Fergus. ‘Is é glascheó mór atchondaic-sium ra erc In comás eter nem & talmain imthinnsaitin anála na n-ech & na curad, smútgur In láir & lúathred na conar conas ecgaib ri seól ngaíthe úasu co nderna tromchiaich treglaiss de i nnélaib & i n-áeraib.’
‘Batar íat indsi ás lochaib atchonnaic-sium and, cind na cnocc & na tilach ás fánglentaib na cíach, cind na curad & na cathmíled ósna carptib & na carpait archena. Batar íat úama urslocthi atchondaic-sium and i rremthús na cíach cétna, beóil & sróna na n-ech & na curad ac súgud gréne & gaíthe úathu & chuccu ra tricci
na dírma.’
‘Batar íat línanarta lín lángela atchondairc-sium and ná snechta síthalta ac snigi, In t-úanbach & In chubrach curit glomraigi na srían a bélbaigib na n-ech rúanaid rothend ri dremna ndírma. Ba hí éochain de ilénaib ilerda ingantacha imda atchondaic-sium and, gand In láir &
adúchtur In talman curit na eich assa cossaib & assa crúib conas ecgaib ra seól ngaíthi úasa.’
‘Is é In fúaim & fothromm & fidréan, toirm & torand, sestainib & sésilbi atchúala-som and, scellgur na scíath & slicgrech na sleg & glondbéimnech na claideb & bressimnech na cathbarr, drongáir na
lúrech & immchommilt na n-arm & dechairdecht na cless, tétimnech na tét & núallgrith na roth & baschaire na n-ech & culgaire na carpat & tromchoblach na curad & na cathmíled sund chucaind.’
‘Ba hé ilbrechtnugud rétland roglan i n-aidche rosolais rotafárfáid-sium and ná haíble tened trichemrúaid, súli cichurda adúathmara
na curad & na cathmíled ásna cathbarraib caíni cummaidi cumtachglana, lán din feirg & din baraind rabertatar leó risná ragbad ríam ná híaram fír catha ná fornert comlaind & risná gébthar co brunni brátha & betha.’
‘Ní dénam robríg de,’ bar Medb. ‘Atethatar daglaích & degóic
acainni dá n-acallaim.’ ‘Ní ármim-sea ón om, a Medb,’ bar Fergus,
‘dáig atiur-sa bréthir nach raichnea i nHérind nach i nAlpain slúag acallma Ulad á rasfecgat a fergga do grés.’
Is and sain ra gabsatar cethri ollchóiceda Hérend dúnad & longphort ac Cláthra In n-aidchi sin. Ra fácsatar fiallach foraire & freccométa
úathu ra hagid Ulad ná tístais Ulaid gan robud gan rathugud dá saigid.
Is and sin raluid Conchobor & Celtchair trícha chét carptech n-imrindi co ndessetar i Slemain Mide dar éis na slúag. Acht ci atberam-ni and so, ní dessetar da ráith iter, acht ratháegat ass
d'etarphurt do dúnud Ailella & Medba do thetarrachtain a lláma d'furdergad re cách.
Nírbo chían do Mac Roth dá mbáe and co faccae ní, In n-echrad ndírecra ndermór i Slemain Mide anairtúaid cach ndíriuch. Tánic reme go airm i mbáe Ailill & Medb & Fergus & mathi fer nHérend.
Atfócht Ailill scéla de ar rochtain. ‘Maith a Meic Roth,’ bar Ailill, ‘in faccasu nech d'Ultaib bar slicht In tslúaig seo indiu?’ ‘Nád fetar-sa ém,’ ar Mac Roth, ‘acht adchonnac-sa echraid ndírecra ndermóir i Slemain Mide anairtúaid cach ndíriuch.’ ‘Garsa lín na echraidi ale?’ bar Ailill. ‘Nád úatti lim trícho chét
carpdech n-imrindi indi .i. deich cét ar fichit chét carpdech n-imrindi,’ ar Mac Roth. ‘Maith a Ferguis,’ bar Ailill, ‘cid latt-su ar mbúbthad-ni de smútgur ná do dendgur ná d'análfadaig mórslúaig mad gustráthsa acus ná fail latt lín catha dúnni acht sút?’
‘Rolúath bic n-archessi forro,’ bar Fergus ‘dáig ro bífad co
mbetis na slúaig níbad liriu ná mar rádit-sium.’ ‘Déntar comairle forbthe athgarit acainni de-side,’ for Medb, ‘dáig rofess rar fúabérad-ni In fer romór rogarg robruthmar út, Conchobor mac Fachtna Fáthaig meic Rossa Rúaid meic Rudraigi, ardrí Ulad & mac ardríg Hérend. Déntar dunibúali urslocthi do feraib Hérend
ar cind Conchobuir & buiden trícho chét acá hiadad dá éis, & gabtar na fir & ná gondar itir, dáig ní mmó ná dán cimbeda rothóegat.’-Conid hí sin In tress bríathar Is génnu ra ráded bar Táin Bó Cúalnge: Conchobor gana guin do gabáil & dán cimbeda do dénam dona deich cét ar fichit cét bátar 'na farrad de rígraid Ulad. Acus
atchúala Cormac Cond Longas mac Conchobuir anísin & rafitir mani díglad a chétóir a mórbréthir bar Meidb ná dígélad go brunni mbrátha & betha.
Acus Is and sin atraacht Cormac Cond Longas mac Conchobuir cona budin tríchat cét d'forddiglammad áig & urgaili for Ailill &
for Meidb. Atraacht Ailill cona tríchait chét dó-som. Atraacht Medb cona tríchait cét. Atraachtatar na Mani cona tríchtaib cét. Atraachtatar Meic Mágach cona tríchtaib cét. Atraacht In Galeoin & In Mumnig & popul na Temrach, & fogníthea etargaire eturru co ndessid cách díb i rail araile & i fail a arm. Araí sein ragníad ra
Meidb dunibúali ursloicthi ar cind Chonchobuir & buden trícho chét acá íadad dia éis. Daríacht Conchobor d'indsaigid na dunibúaled aursloicthi & ní rabi ic íarraid a dorais don tsainruth itir, acht ra minaig beirn inaid míled ar urchomair a gnúsi & a agthi isin chath & bern chét dá leith deiss & bern cét dá leith chlí, & imsoí
chuccu innond & ras mesc thall fora lár & torchratar ocht cét láech lánchalma lais díb. Acus tánic úadíb assa athli gan fuligud gan fordergad fair co ndessid i Slemain Mide bar cind nUlad.
‘Maith a firu Hérend,’ bar Aillil, ‘táet nech úan d'farcsi maige mórfarsing Mide dá fis cindas na hacgmi bá tecat Ulaid isin tulaig i
Slemuin Mide, dá innisin dún túarascbáil a n-arm & a n-erriuda, a
curad & a cathmíled & a clíathbernadach cét & a fíallach feraind. Gardditi lind éistecht riss mad colléic.’ ‘Cia doragad and?’ bar cách. ‘Cia acht Mao Roth In rímechlach,’ bar Ailill.
Tánic Mac Roth reme co ndessid i Slemain Mide bar cind Ulad.
Ra gabsat Ulaid ac tachim isin tulaig sin á dorbblais na matni muchi co tráth funid na nóna. Iss ed mod nárbo thornocht In talam fótho risin ré sin, cach drong díb imma ríg & cach buiden imma tóesech, cach rí & cach toísech & cach tigerna go lín a slúag & a sochraite, a thinóil & a thóchostail fo leith. Cid trá acht doríachtatar
Ulaid uile re tráth funid nóna isin tulaig sin i Slemuin Mide.
Tánic Mac Roth reme go túarascbáil In chétna braini díb leis go airm i mboí Ailill & Medb & Fergus & mathi fer nHérend. Atfócht Ailill & Medb scéla de ar rochtain. ‘Maith a Meic Roth,’ bar Ailill, ‘cindas na hecgmi nó na taicgme bá tecat Ulaid isin
tulaig i Slemain Mide?’
‘Nád fetar-sa ám,’ bar Mac Roth, ‘acht tánic buden bruthmar brígach mórchaín isin tulaig sin i Slemuin Mide,’ bar Mac Roth. ‘Dóig ri farcsin & ri fégad trí tríchu cét indi. Barallsat a n-étaigi díb uile, concechlatar firt fótbaig ba suide a toísig. Óclach seta
fata n-airard n-ardmín forúallach i n-airinuch na budni sin. Caíniu di flaithib In domuin ritacoemnacair etera slúagaib, eter urud & gráin & báig & chostud. Folt findbuide iss é cass dess drumnech tóbach faride. Cuindsiu cháem chorcarglan leis. Rosc roglass gossarda iss é cicharda adúathmar ina chind. Ulcha degablach
is sí buide úrchass bá smech. Fúan corcra corrtharach cáeicdiabuil imbi. Eó óir isin brutt ósa bruinne. Léine glégel chulpatach ba dergintliud do dergór fria gelchness. Gelscíath go túagmílaib dergóir fair. Claideb órduirn intlaissi isindara láim dó Manaís lethanglass isin láim anaill. Dessid In láech sin i n-urard na tulcha
go toracht cách cuce, & dessetar a buden imbe.’
‘Tánic buiden aile and dano isin tulaig cétna i Slemuin Mide,’ far Mac Roth. ‘Tánaise dá tríchtaib cét atacaemnacair Fer caín and dano i n-airinuch na budni sin caedessin. Folt findbuide fair. Ulcha éicsi imchass imma smech. Bratt úanide i forcipul
imme. Cassán gelargit isin brut ósa brunni. Léni donderg míleta ba dergindliud do dergór fría gelchnes i caustul go glúnib dó Caindell rígthaige 'na láim go féthanaib argait & co fonascaib óir. Is ingnad reba & ábarta dogní In tsleg fil 'na láim na óclaige. Immireithet impe na féthana argit sechna fonascaib óir cachla céin
ó erlond gó indsma. In céind aill dano it íat na fonasca óir immireithet sechna féthanaib argit ó indsma gó hirill. Scíath bémmendach go fáebor chondúala fair. Claideb co n-eltaib dét & co n-imdénam snáith óir bara chlíu. Dessid In láech sain for láim In chlí ind óclaig thóesig tánic issin tulaig, & dessetar a buiden
imbe. Acht ci atberam-ni and so, ní destetar de ráith itir acht a nglúini fri lár dóib & imbel a scíath aca smechaib dóib a fat leó go léctar chucaind. Acht atá ní chena domfarfáit formindi mór issin óclach mór borrfadach Is tóesech don budin sin.’
‘Tánic buden aile and dano isin tulaig cétna i Slemuin Mide,’
for Mac Roth. ‘Tánaise dá séitche eter lín & chostud & timthaige, Láech cáem cendlethan i n-airinuch na buidni sin. Folt dúalach dondbuide fair. Rosc duillech dubgorm for folúamain ina chind. Ulcha éicsi imchass Is sí degablach imcháel imma smech. Bratt dubglass ba loss i forcipul imme. Delg duillech de findruine
'sin brutt ósa bruinne. Léne gelchulpatach frí chness. Gelscíath co túagmílaib argait inti fair. Máeldorn findargait i n-intiuch
bodba fá choimm. Ture rígthige fria aiss. Dessid In láech sain issind firt fótbaig bad fiadnaisi dond óclach thóesech tháinic isin tulaig, & destetar a buiden imme. Acht ba binnithir lim ra fogor
mendchrott i llámaib súad icá sírsenmum bindfogrugud a gotha & a irlabra inn óclaíg ac acallaim In óclaíg thóesig thánic issin tulaig & ac tabairt cacha comairle dó.’
‘Cia sút ale?’ bar Ailill ri Fergus. ‘Ratafetammar ám ale.’ bar Fergus. Is hé cétna láech cétrachlass In fert fótbaig i n-urard
na tulcha go toracht cách cuce Conchobor mac Fachtna Fáthaig meic Rosa Rúaid meic Rudraigi, ardrí Ulad & mac ardríg Hérend. Is é láech formend mór dessid fora láim chlí Conchobuir Causcraid Mend Macha mac Conchobuir co maccaib ríg Ulad imme & co maccaib ríg Hérend rafailet ina farrad. Is hí In tsleg atchondaic
ina láim In Chaindel Chuscraid sein co féthanaib argit & go fonascaib óir. Is bés don tsleig sin nachis imrethet impe ríam ná híaram na féthana argait sechna fonasca óir acht gar ré coscur écin, & Is dóig gombad gar ré coscur ros imreittís impe and so inossa.
‘Is hé láech cáem cendlethan dessid issind firt bad fiadnaissi
don óclách thóesech thánic issin tulaig Sencha mac Ailella meic Máilchló so-irlabraid Ulad & fer sídaigthe slóig fer nHérend. Acht atiur-sa bréthir chena ní comairle mettachta ná midlaigechta rabeir dá thigerna issin ló bága sa indiu, acht Is comairle gaile & gascid & engnama & mathiusa do dénam. Acht atiur-sa bréthir chena,’
bar Fergus, ‘is togaes dénma opre atraachtatar im Chonchobor i mmucha lá indiu and sain.’ ‘Ní dénam robríg díb,’ bar Medb. ‘Attethatar deglaích & dagóic acainni dá n-acallaim.’ ‘Ní ármimsea ón omm,’ bar Fergus, ‘acht atiur-sa bréthir nach raichnea i nHérind nach i nAlpain slúag acallma Ulad á rasfecat a fergga do
grés.’
‘Tánic buden aile dano isin tulaig cétna i Slemuin Mide,’ bar Mac Roth. ‘Fer find fata mór i n-airinuch na budni sin Is é grísta gormainech. Folt dond temin fair Is é slimthanaide bara étun. Bratt forglass i filliud imme. Delg argit isin brutt ósa
brunni. Léni gel manaísech fri chness. Cromscíath comfaebur chondúalach fair. Sleg cúicrinni 'na láim. Colg dét iarna innud.’ ‘Cia sút ale?’ bar Ailill ri Fergus. ‘Ratafetamar ám,’ bar Fergus. ‘Is cur lám for debaid sin. Is cathmílid bar níth.
Is bráth bar bidbadu cách tánic and. Eogan mac Durthachta a
fosta Fernmaige atúaid and sin.’
‘Tánic buden aile and isin tulaig cétna i Slemuin Mide,’ for Mac Roth. ‘Ní gó ám Is borrfadach forfópartatar In tulaig sin. Is tromm In gráin, Is mór In t-urud rabertatar leó A n-étaige uile dara n-aiss. Láech cendmár curata i n-airinuch na budni sin is
é cicharda úathmar. Folt n-étrom ngrelliath fair. Súle bude móra 'na chind. Bratt buide cáiclámach imme. Delg óir buide 'sin brutt ósa bruinne. Léne bude chorrtharach frí chness. Gae semnech slindlethan slegfota co mbráen fola dara fáebor ina láim.’ ‘Cia sút ale?’ bar Ailill ri Fergus. ‘Ratafetamar ám ale
in láech sain,’ bar Fergus. ‘Ní imgab cath ná cathróe ná comlund ná comrac cách thánic and. Lóegaire Búadach macConnaid Buide meic Íliach ó Immail atúaid and sain.’
‘Tánic buden aile and dano isin tulaig cétna i Slemuin Mide,’ for Mac Roth. ‘Láech munremur collach i n-airinuch na buidni
sin. Folt dub tóbach fair. Gnúis chnedach chorcarda fúa. Rosc roglass lainnerda 'na chind. Gae súlech go foscadaib úasu. Dubscíath co caladbúalid findruini fair. Brat odorda bachuaslae imme. Bretnas bánóir isin brut ósa bruinne. Léine threbraid síte fria chnes. Claideb co n-eltaib dét & co n-imdénam órsnáith
ara étaig immaig anechtair.’ ‘Cia sút ale?’ bar Ailill ri Fergus. ‘Ratafetammar ám ale,’ bar Fergus. ‘Is cur lám for ugra sain. Is tond romra bádes. Is fer trí ngreth. Is muir dar múru cách thánic and. Munremur mac Gerrcind a Moduirn atúaid and sain.’
‘Tánic buden aile and dano isin tulaig cétna i Slemuin Mide,’
for Mac Roth. ‘Láech cetherlethan comremar i n-airinuch na buidni sin Is é anisc odorda, Is é derisc tarbda. Crundrosc n-odorda n-adardd ina chind. Folt bude rochass fair. Crundscíath derg co mbil chaladargait ina imthimchiull úasu. Gae slindlethan slegfota 'na láim. Bratt ríabach imme. Eó uma isin brutt ása
brunni. Léni chulpatach i caustul gá forcnib dó. Colg dét iarna chossliasait chlí.’ ‘Cia sút ale?’ ar Ailill ri Fergus. ‘Ratafetammar ám ale,’ bar Fergus. ‘Is sond catha sain. Is búaid cacha irgaile. Is fodb trescada cách thánic and. Connud mac Morna ó Challaind atúaid and sain.’
‘Tánic buden aile and dano isin tulaig cétna i Slemuin Mide,’ for Mac Roth. ‘Ní gó ám Is tailc & Is tarbech forrópartatar In tulaig sin comro chrothsatar na slúaig conarnecar indi fora cind. Fer cáem gráta i n-airinuch na budni sin. Áldem de daínib In domuin eter chruth & deilb & dénam, eter arm & erriud, eter mét &
míad & masse, eter chreitt & gasced & chóra.’ ‘Ní gó ám ale,’ bar Fergus, ‘is hí a epert chomadas-som sain. Ní duí for lomma cách thánic and. Is bidba cáich. Is gus nád fulangar. Is tond anbthena bádes. Is luchair n-aga In fer álaind. Feidilmid Chilair Chetail ó Elland atúaid and sain.’
‘Tánic buden aile and dano 'sin tulaig cétna i Slemuin Mide,’ for Mac Roth. ‘Ní comtig láech Is cháemiu ná In láech fail i n-airinuch na buidni sin. Folt tóbach dergbuide fair. Aiged fochaín forlethan laiss. Rosc roglass gossarda Is é caindelda gárechtach 'na chind. Fer cóir cutrumma Is é fata focháel
folethan. Beóil deirg thanaide leiss. Deóit niamda némanda. Corp gel cnesta. Cassán gelderg i fadi úasu. Eó óir isin brutt ósa brunni. Léne de sról ríg ina dergfilliud de dergór fri gelchness. Gelscíath co túagmílaib dergóir fair. Claideb órduirn intlassi fora chlíu. Gae fata fáeborglass re faga féig fóbarta co súanemnaib
loga co semmannaib findruine ina láim.’ ‘Cia sút ale?’ bar Ailill ri Fergus. ‘Ratafetammar ám ale,’ bar Fergus. ‘Is leth nglíad sain. Is galiud comlaind. Is londbruth n-archon cách tánic and. Reochaid mac Fathemain ó Rígdond atúaid and sain.’
‘Tánic buden aile and dano isin tulaig cétna i Slemuin Mide,’
for Mac Roth. ‘Láech órainech remurslíastach i n-airinuch na budni sin. Bec nach remithir fer cach n-óenball de. Ní gó ám Is fer co talmain,’ all sé. ‘Folt dond tóbach fair. Gnúis chorcra chrundainech fúa. Rosc mbrecht n-urard ina chind. Fer án athlam and samlaid co n-ócaib dubartacha dubsúlib co n-idna rúad
lassamain co n-ábairt imtholta co saigit sech comlond do brissiud ar forlond, co tuidmech fóbarta fair, can chommairge Conchobuir aca itir.’ ‘Cia sút ale?’ bar Ailill ri Fergus. ‘Ratafetammar ám ale,’ ar Fergus. ‘Bá hitte di gail & di gasciud cách thánic and.
Báe itte di drúis & tarpige. Táthud do sluagaib & d'armaib.
Rind áig & imgona fer nHérend iar túaisciurt, mo derbchomalta-sa fadessin, Fergus mac Leite ó Líne atúaid and sin.’
‘Tánic buden aile and dano isin tulaig cétna i Slemuin Mide,’ for Mac Roth, ‘is hí fossaid écsamail. Láech álaind éscaid i n-airinuch na budni sin. Gormanart cáel corrtharach go stúagaib fíthi figthi féta
findruini, go cnappib dílsi deligthi derggóir for bernadaib & brollaigib dó fri chness. Bratt bommannach co mbúaid cach datha thariss. Caechruth óir fair .i. a scíath fair. Claideb crúaid catut colgdíriuch i n-ardgabáil churad bara chlíu. Sleg díriuch drumnech ar derglassad 'na láim.’ ‘Cia sút ale?’ bar
Ailill ri Fergus. ‘Ratafetammar ám ale,’ bar Fergus. ‘Is roga rígfiled sain. Is rúathar rátha. Is rót do báre. Is tarbbech a gal cách thánic and. Amargin mac Ecelsalaig Goband, In file maith ó Búais atúaid.’
‘Tánic buden aile and dano 'sin tulaig cétna i Slemuin Mide,’
for Mac Roth. ‘Láech find buide i n-airinuch na budni sin. Find uile In fer sain eter folt & rosc & ulcha & abratchur & dechelt. Scíath búaledach fair. Claideb órduirn intlassi bara chlíu. Sleg cúicrind confaittnedar darin slúag uile ina láim.’ ‘Cia sút ale?’ bar Ailill ri Fergus. ‘Ratafetammar ám ale,’ bar Fergus. ‘Inmain ám láech
side far túaith rarfánic and. Inmain bethir balcbéimnech. Inmain mathgamain mórglonnach fri hécratu cuncan ferglond fóparta. Feradach Find Fechtnach á Nemud Slébe Fúait atúaid and sain.’
‘Tánic buden aile and dano isin tulaig cétna i Slemuin Mide,’ for Mac Roth. ‘Días máethóclách i n-airinuch na budni sin. Dá
bratt úanide i forcipul impu. Dá chassán gelargait isna brattaib ása mbrunnib. Dá léne di slemunsítu buide fria cnessaib. Claidbi gelduirn fora cressaib. Dá sleig cúicrind co féthanaib argait óengil ina lámaib. Immáes bec eturru de sodain.’ ‘Cía sút ale?’ bar Ailill ri Fergus. ‘Ratafetammar ám ale,’ bar Fergus. ‘Dá
ánrath sain, dá óenmuntind, dá óenlosnaid, dá óenchaindill, dá ching, dá churaid, dá chléthbriugaid, dá dreicg, dá thenid, dá thuidmechtaid, dá deil, dá dána, dá dásachtach, dá threittell Ulad imma ríg. Fiachaig & Fiachna and sain, dá mac Conchobuir meic Fachtna meic Rossa Rúaid meic Rudraigi and sain.’
‘Tánic buden aile and dano 'sin tulaig cétna,’ for Mac Roth. ‘Is bádud ar méit. Is tene ar rúadlossi. Is cath ar lín. Is ald ar nirt. Is bráth ar bláriud. Is torand ar tharpigi. Fer ferggach úathmar irggráin i n-airinuch na buidni sin, Is é srónmar ómar ubullruisc. Folt ngarb ngrelíath. Bratt ríbáin imme.
Cúalli iairn isin brutt ósa brunni congeib ón gúalaind go araile dó. Léne garb threbraid fri chness. Claideb secht mbrattomon do iurn athlegtha iarna tháebdruimm. Tilach dond fair .i. a scíath. Líathga mór co tríchait semmand trina cró 'na láim. Cid trá acht ro lá dírna dina cathaib & dina slúagaib ac déscin In laích sin
& a buden immi oc tíachtain 'sin tulaig i Slemuin Mide.’ ‘Cia sút ale?’ bar Ailill ri Fergus. ‘Ratafetammar ám ale.’ bar Fergus. ‘Is leth catha sain. Is cend n-imresna. Is cend ar gail. Is muir dar críchu cách thánic and. Celtchair Mór mac Uthechair á Lethglaiss atúaid and sain.’
‘Tánic buden aile and dano isin tulaig cétna i Slemuin Mide,’ for Mac Roth, ‘is hí bailc bruthmar, Is í éitig úathmar. Láech brúasach bélmar i n-airinuch na budni sin, Is hé lethgleóir leithinchind lámfota. Folt dond rochass fair. Bratt dublúascach imme. Roth créda 'sin brutt ása brunni. Léni derscaigthi fri chness.
Claideb urfota fá choim. Manaís murnech ina deiss. Líathboccóit fair .i. a scíath.’ ‘Cía sút ale?’ bar Ailill ri Fergus. ‘Ratafetamar ám,’ bar Fergus. ‘Is hé In leó lond lámderg sain. Is é In t-art amnas ágsidi forrges gail. Eirrge Echbél ó Brí Errgi atúaid and sain.’
‘Tánic buden aile and dano 'sin tulaig cétna i Slemuin Mide,’ for Mac Roth. ‘Fer mór bresta i n-airinuch na budni sin. Folt rúadderg fair. Súle rúadderga móra 'na chind. Sithithir ri cruimmthir meóir míled cechtar n-aí na dá rígrosc rúad romóra failet laiss. Bratt brecc imme. Scíath glass fair. Gae gorm
tanaide úasa. Buiden fuilech fordergg imme 's éssium féin créchtach fuilech eturru ar medón fadessin.’ ‘Cía sút ale?’ bar Ailill ri Fergus. ‘Ratafetammar ám ale,’ bar Fergus. ‘Is é In dána díchondircil. Is é inn accil ómnach. Is é In lumne léitmenach.
Is é In robb rígthi. Is é In Cholptha. Is é In búadgalach Bale.
Is hé In leó? Luirg. Is é In búridach Berna. Is é In tarb dásachtach. Mend mac Sálcholgán ó Rénaib na Bóinne.’
‘Tánic buden aile and dano 'sin tulaig cétna i Slemuin Mide,’ for Mac Roth. ‘Laéch lecconfota odorda i n-airinuch na budni sin. Folt dub fair. Sithballrad .i. cossa. Bratt derg fa chaslaí
imme. Brettnas bánargait isin brutt ósa brunni. Léni línidi frí chness. Scíath chróderg co comraid óir fair. Claideb co n-irdurn argait
bara chlíu. Sleg uillech órchruí úasu.’ ‘Cía sút ale?’ bar Ailill ri Fergus. ‘Ratafetamar ám ale,’ bar Fergus. ‘Fer trí ruitte sin, fer trí raitti, fer trí rámata, fer trí mbristi, fer trí mbúada, fer trí
mbága. Fergna mac Findchonna rí Búraig Ulad atúaid and sain.’
‘Tánic buden aile and dano 'sin tulaig cétna i Slemuin Mide,’ for Mac Roth. ‘Fer caín mór i n-airinuch na budni sin. Cosmail ra Ailill n-ucut n-adrind n-inchoisc eter chruth & ergnus & gili, eter arm & erriud & gail & gasciud & gart & gnímrada. Scíath gorm co
cobraid óir. Claideb órduirnd bara chlíu. Sleg cóicrind co n-ór ina láim. Mind óir úasu.’ ‘Cía sút ale?’ bar Ailill ri Fergus. ‘Ratafetammar ám ale,’ bar Fergas. ‘Is forus ferdaide sain. Fúaparta forlaind. Forbrisiud fer cách thánic and. Furbaidi Fer Bend mac Conchobuir á Síl i mMaig Inis atúaid and sain.’
‘Tánic buden aile and dano 'sin tilaig cétna i Slemuin Mide,’ for Mac Roth, ‘is hí fossud écsamail risna budnib aile. Aill bruitt deirg. Aill bruitt glaiss. Aill bruitt guirm. Aill bruitt úane. Bláe bána buide it íat álle étrochta úasu. Undseo mac mbec mbrecderg co mbrutt chorcra eturru bar medón badessin. Eó óir
isin brutt ósa brunni. Léne de sról ríg ba derggintliud de dergór fri gelchness. Gelscíath go túagmílaib dergóir fair. Taul óir barsin scíath,
bil óir ina imthimchiull. Claideb órduirn bec bá choimm aice. Gae áith étromm co foscathaib úasu.’ ‘Cía sút ale?’ bar Ailill ri Fergus. ‘Nád fetar-sa ám ale,’ bar Fergus, ‘innass na budni sin ná In mac
bec fil inti d'fácáil ri Ultaib dar m'éis, acht óen bad dóig lim-sa and comtis iat fir Themra im Ercc mac Fedilmi Nóchruthaigi, mac-side Carpri Nia Fer, & más íat, nímo carat anairich and so,
dóig 's a dichmairc a athar dodechaid In mac bec sain d'fórithin a senathar din chur sa, & mad síat, bud muir conbáidfea dúib-si
in buden sain dáig Is tri dagin na buidni sin & an meic bic rafail inti conmáe foraib-si In cath sa don chur sa.’ ‘Cid de-side?’ bar Ailill. ‘Ní handsa,’ bar Fergus, ‘dóig ní faccéga In mac bec sain úath ná húamain gabar slaidi-si & 'gabar n-essarggain co tora lár far catha chucaib. Concechlastar rucht claidib Conchobuir mar
glimnaig n-archon i fathad ná mar leóman oc techt fo mathgamnaib. Concichre Cú Chulaind cethri múru móra de chollaib dóene immon cath sechtair. Bát bágaig, bat condalbaig confúarcfet flaithe fer nUlad ar n-úair. Is ferda conbúrfet In damrad dermór oc tessargain laíg a mbó issin chath issin matin se imbárach.’
‘Tánic buden aile and dano 'sin tulaig cétna i Slemuin Mide,’ for Mac Roth, ‘nád úatti trícho chét indi. Fianna feochra forderga. Fir gil glain guirm chorcarda. Monga fata findbuidi. Gnúsi álle étrochtai. Ruisc réilli rígdaidi. Étaige lígda lendmassa. Deilge órda airegda iar ndótib dendglana. Lénti síti srebnaide. Slega
gorma glainidi. Scéith buide bémnecha. Claidbi órduirn intlassi iarna sliastaib sudigthir. Rotas triall brón búridach. Brónaig uile eochraidi. Torrsig rurig rígdaide. Díllechta In slóg sorchaide gana comsid costadaig imdíched a n-irúatha.’ ‘Cía sút ale?’ bar Ailill ri Fergus. ‘Ratafetammar ám ale,’ bar Fergus. ‘At
leómain londa sain. At glonna catha. Trícha cét Maige Murthemne and sain. Is ed dosgní cendchrom torsech n-anfálid cana ríg n-aurraindi eturru badessin, can Choin Culaind costadaig coscaraig claidebdeirg cathbúadaig.’ ‘Fail a mórabba ám dóib-sium sain,’ ar Medb, ‘ciarsat cendchroimm torsig n-anfálid. Ní fuil olc nár
dernsamar riu. Ratas airgsemar & ratas indrisem ó lúan tate samna co taite n-imboilg. Tucsam a mná &a meicc & a maccáemi, a n-eich & a n-echrada, a n-ailbi & a n-éiti & a n-indili. Barraeilseam a tailcha dá n-éis go failet ina fántaib comtís comartai síat.’ ‘Ní thá ní nod maítte forro, a Medb,’ bar Fergus, ‘dáig ní dernais d'olcaib
ná d'écóraib friu ní nár urfuaith tóesech na degbuidne út fort, dáig atbíth cach fert & cach lecht, cach lia & cach ligi fuil adíu go airther nHérend, Is fert & Is lecht, Is lia & Is ligi do degláech & do degóc arna tuttim ra degthóesech na buidne út. Bochinmáir
rissa ngébat! Is mairg ara tochérat! Bud leór leth catha do
feraib Hérend síat ac cosnam a tigerna isin chath 'sin matin sea imbárach.’
‘Atchúala-sa núall mór and,’ for Mac Roth, ‘risin cath aníar nó risin cath anair.’ ‘Garsa núall sút ale?’ bar Ailill ri Fergus. ‘Ratafetammar ám ale,’ bar Fergus. ‘Cú Chulaind sain ac tríall
tíachtain docairt dochum In chatha 'gá furmiáil ri fót fóenlaige i fFirt Sciach fa thúagaib & baccaib & refedaib, & ní lécgat Ulaid ind é ar bíth a chned & a chréchta dáig ní hinchomlaind & ní hinchomraic aithle chomraic Fir Diad.’
Ba fír ám do Fergus anísin. Ba sé Cú Chulaind sain 'gá furmiáil
ri fáet fóenlige i Firt Sciath ba thúagaib & baccaib & refedaib.
And sain radechatar na dá banchánti a dúnud & longphurt fer nHérend .i. Fethan & Collach, co mbátar oc fáschuí & oc fásguba ás chind Con Culaind icá innisin dó madma bar Ultaib & marbtha Conchobuir & tuittmi Fergusa i frithguin.
IS hí inn aidchi sin radechaid In Morrígu ingen Ernmaiss go mbaí oc indloch & oc etarchossaít eterna dá dúnad chechtarda. Acus rabert-si na bríathra sa:
Crennait brain braigte fer brunnid fer fuil. Mescthair tuind. Fadbaib luind. Níthgalaib iar luibnig. Lúth fiansa.
Fethal ferda. Fir Chrúachna. Scritha minardini. Cuirther cath ba chossaib araile. Eblait a rréim. Bo chin Ultu. Bó mair Érno. Bo chin Ulto.
Iss ed dobert i clúais nÉrand, ní firfet a nglé fail fora cind.
Is and sain rabert Cú Chulaind ra Láeg mac Riangabra: ‘Ba
líag ám dait-siu, a mmo phopa Laíg,’ bar Cú Chulaind, ‘na derntá eterna dá chath cechtarda indiu ní ná beth a fis acut dam-sa.’ ‘Cacha finnub-sa de ám, a Chúcúc,’ bar Láeg, ‘innisfithir duit-siu. Acht undsea albín assin dúnud & assin longphurt aníar innossa barsin mag. Undsea chethirn ngilla 'na ndiaid dá fostud & dá
n-imfuirech. Undsea chethirn ngilla 'no assin dúnud & assin longphurt anair dá tetarrachtain.’ ‘Is fír ám sain ale,’ bar Cú Chulaind. ‘Is mana mórglíad sain & Is adbar ndegdebtha. Ragaid In t-albín borsin mag & condricfat In gillanraid. A condricfat ind
róe mór ba chétóir.’ Ba fír ám do Choin Culaind anísin. Acus
lotar In t-albín barsan mag & conráncatar In gillanrad. ‘Cía confirend In cath innossa, a mo phopa Laíg?’ bar Cú Chulaind. ‘Áes Ulath,’ bar Láech, ‘inund & áes ócbad.’ ‘Cindas confaegat ale?’ bar Cú Chulaind. ‘Is ferda confegat,’ bar Láeg. ‘Airm i tát na láith gaile anair isin cath bérait toilg trisin cath síar. Airm
i tát na láith aníar bérait toilg trisin cath sair.’ ‘Appraind nacham fuil-sea do nirt beith eturru dom choiss de-side, dáig dá mbeind-sea do nirt beith dom choiss, rapad réil mo thoilg-sea and sain indiu i cumma cháich.’ ‘Cossan ar chena, a Chúcúc,’ bar Láech. ‘Ní tár dot gasciud, ní haisc dot inchaib. Doringnis maith reme sút & dogéna 'na
díaid.’ ‘Maith a mo phopa Laíg,’ bar Cú Chulaind, todúsig do Ultaib dochum In chatha fodesta, dáig Is mithig dóib a thechta.
Tánic Láeg & todíuscis de Ultaib dochum In chatha, & rabert na bríathra and:
R.
Coméirget ríg Macha mórglonnaig. Míannaigther Badb
bó Immail, bar nertaib gal, bar cridib crú, bar tilaib téici. Turcbaid In sním nítha, dáig ní fríth ra Coin Culaind comchosmail. Cú gonben mían Macha mochtraide más ar búaib Cúalnge coméirget.
IS and sain atraachtatar Ulaid uile i n-óenfecht ra costud a rríg
& ra bréthir a flatha & ra frithálim coméirgi bréithri Laíg meic
Riangabra. Acus Is amlaid atrachtatar lomthornocht uile acht a n-airm 'na llámaib. Cach óen dá mbíd dorus a phupla sair díb, Is triana phupaill síar théiged ara fat leis tíachtain timchell.
‘Cinnas concoméirget Ulaid dochum In chatha innossa, a
mo phopa Láeig?’ bar Cú Chulaind. ‘Is ferda concoméirget,’ bar Láeg. ‘Lomthornocht uile,’ bar Láeg. ‘Cach óen dá tá dorus a phupla sair díb, Is triana phupaill síar téiged ara fat leis tíchtain timchell.’ ‘Atiur-sa bréthir,’ bar Cú Chulaind, ‘is degóir éigmi atrachtatar im Chonchobor i mmucha láe itráthsa and sain.’
And sain atbert Conchobor ra Sencha mac Ailella: ‘Maith a mo phopa Sencha,’ bar Conchobor, ‘fostá Ulaid & ná léic dochum
in chatha co tí nert don tseón & don tsolud coro éirgea grían i cléithib nimi, goro lína grían glenta & fánta & tulcha & tuaidibrecha na Hérend.’ Tarrasatar and co tánic nert don tseón & don tsolud,
goro lín grían glenta & fánta & tulcha & tuadebrecha In chóicid.
‘Maith a mo phopa Sencha,’ bar Conchobor, ‘todíusig de Ultaib dochum In chatha dáig Is mithig dóib a thechta.’ Todíuscais Sencha d'Ultaib dochum In chatha. Rabert na bríathra and:
‘Coméirget ríg Macha. Munter fial. Melat fáebair. Fégat cath.
Claidet búrach. Benat scíathu. Scítha labrai. Labra éiti. Éicni fastuda. Feochra costoda. Curther cath ba chossaib araile. Eblait a réim. Bardanessat & bardalessat indiu. Ibait deoga duirbbi fola. Línfaid cuma cridi rígan más ar búaib Cúalngi coméirgit.’
Nírbo chían do Láeg dá mbáe and go facca inní, fir Hérend uile ac coméirge i n-óenfecht ac gabáil a scíath & a ngae & a claideb & a cathbarr & ac tulargain na mbuden rompu dochum In chatha. Da gabsat fir Hérend cách díb bar slaide & bar slechtad, for tóchtad & bar tinmi, for airlech & for essargain araile ri ré cían & ra reimes
fata. Is and sain ra iarfaig Cú Chulaind dá araid, do Láeg mac Riangabra, In tan ón baí nél solus barsin gréin: ‘Cinnas confegar In cath innossa, a mo phopa Láeig?’ ‘Is ferda confegar,’ bar Láeg. ‘Cid condrualaind-sea mo charpat & Én ara Conaill a charpat & giara thíasmaís i ndíb carptib ánd itte co araile iar
n-idnaib na n-arm, ní rossed crú ná roth ná fonnud ná fertas díb ara dlús & ara déinme & ara daingne congbaither a n-airm i llámaib na mmíled itráthsa.’ ‘Appraind nacham fuil-sea do nirt beith eturru de-side,’ bar Cú Chulaind, ‘dáig dá mbeind-se de nirt, rapad réill mo thoilg-sea and sain indiu i cumma cháich,’ bar
Cú Chulaind. ‘Cossan ar chena, a Chúcúc,’ bar Láeg. ‘Ní tár dot gasciud. Ní haisc dot inchaib. Doringnis maith reme sút. Dagéna 'na díaid.’
And sain ra gabsat fir Hérend fós bar slaide & bar slechtad, for tochtad & for tinme, far airlech & for essargain araile fri ré cían
& fri reimes fata. And sain daríachtatar cuccu-som na nóecharptig de fénnedaib na hIrúade & In triar de choiss maróen riu, & níra lúathiu na nóecharptig andá In triar de choiss.
And sain daríachtatar chucu-som 'no ferchutredaig fer nHérend, & ba hed a ngním-sin uile 'sin chath ar bíth gona Conchobuir
diambad fair bad róen & ar bíth ancthe Ailella & Medba dámbad forro conmebsad. Acus ba sed and so anmand na ferchutredach: Trí Conaire Slébe Miss, trí Lussin Lúachra, trí Niad Choirbb Tilcha Loiscthe, trí Dóelfir Deille, trí Dámaltaig Dercderce, trí Buidir Búase; trí Báeith Búagnige, trí Búageltaig Breg, trí Suibne Siúre,
trí Échdaig Áne, trí Malléith Locha Érne, trí Abratrúaid Locha Rí, trí Meic Amra Essa Rúaid, trí Fiachaig Feda Némain, trí Mane Murisce, trí Muridaig Mairge, trí Lóegaire Licci Derge, trí Broduind Berba, trí Brúchnig Cind Abrat, trí Descertaig Dromma Fornochta, trí Find Findabrach; trí Conaill Collomrach, trí
Carpri Cliach, trí Mane Mossud, trí Scáthglain Scáire, trí Échtaig hErcce, trí Trenfir Taíte, trí Fintain Femin, trí Rótanaig Raigne, trí Sárchoraig Suide Lagen, trí Etarsceóil Etarbáne, trí hAeda Aidne, trí Guare Gabla.
Is and sain atbert Medb ri Fergus: ‘Ba bág ám dait-siu ga
dobertha do greimm catha gan díchill lind indiu dáig r'indarbbad as da chrích & as t'orbba. Is acainne fúarais crích & ferand & forbba & mórmathius mór do dénam fort.’ ‘Dánam beth-sa mo chlaideb indiu ám,’ bar Fergus, ‘ra tescfaitis lim-sa bráigte fer for bráigte fer & dóte fer for dóte fer & forcléithe fer for forcléithe fer & cindu
fer for óeib scíath combús lir bommanna ega eter dá ráeib tírib imríadat echraide ríg cach mball sair & síar acum-sa de Ultaib indiu dánam beth-sa mo chlaideb.’ Is and atbert Ailill rá araid badessin .i. ra Fer Loga: ‘Domraiched craum claideb choilles toind, a gillai,’ bar Ailill. ‘Nátiur-sa bréthir mad messu a bláth ná
'lessugud lett indiu é andá In lá tucus barin lettir i Crúachnaib Aí, dá mbet fir Hérend & Alban acott anacul forom indiu, nít ainset uile.’ Tánic Fer Loga reime & tuc In claideb laiss ba búaid caíntaisceda & fo chaindil chaín lassamain & tucad In claideb i lláim Ailella & tuc Ailill i lláim Fergusa. Acus firis Fergus fálte
risin claideb. ‘Mo chen Caladbolg, claideb Leite,’ bar ésium. ‘Scíth á aí óenfir Bodba. Cía farsa n-immér-sa so?’ bar Fergus. ‘Arna slúagaib immut immácúaird,’ bar Medb. ‘Ná bered nech mathim ná hanacul inniu úait mani bera fírchara.’ And sain gebis Fergus a gasced & tánic reime don chath. Gebis Ailill a
gasced. Gebis Medb a gaisced & tánic don chath. Coro maid In cath fo thrí ríam rompo fathúaid condanimmart cúal gae & claideb
for cúlu doridisi. Rachúala Conchobor anísin airm i mbáe 'na inad chatha, In cath do maidm fo thrí ris atúaid. And sain atbert-sum rá theglach badessin .i. ra crislach na Cráebrúade: ‘Gebid-si
seo bic, a firo,’ bar éseom, ‘.i. In t-inad a tó-sa go tiasur-sa dá fiss cía riasa maidend In cath fa thrí ruind atúaid bán cóir seo.’ And sain atbert a theglach-som: ‘Gébmait-ni seo,’ bar íat-sum, ‘dáig nem úasaind & talam ísaind & muir immuind immácúairt. Mono tháeth In firmimintni cona frossaib rétland for dunignúis in
talman nó mani thí In farrgi eithrech ochargorm for tulmoing in
bethad nó mani máe In talam, ní béram-ni mod n-ordlaig secha so bar cúlu go brunni mbrátha & betha go tísiu bar cúlu dorís chucaind.’
Tánic Conchobor reme go airm i cúala In cath do maidm ba
thrí ris atúaid, & gebid scíath ra scíath and .i. ra Fergus mac Róig, .i. In nÓchaín Conchobuir cona cethri óeib óir & cona cethri sethrachaib derggóir. And sain rabert Fergus trí balcbémmenda Bodba issin nÓchaín Conchobuir goro géis a scíath for Conchobor.-Ára géised scíath Conchobuir, ra géistis scéith Ulad uile.-Giaro
boí dá threisi & dá tharpigi ra búail Fergus a scíath bar Conchobor, ra boí dá chalmacht & dá churatacht ra chongaib Conchobor In scíath connára chomraic ó In scéith ra hó Conchobuir cid itir.
‘Amae, a firu!’ bar Fergus. ‘Cía concongbathar scíath rum-sa indiu 'si lló bága sa airm condrecgat cethri ollchóiceda Hérend bar
Gárig & Ilgárig i cath Tána Bó Cúalnge?’ ‘Gilla iss ó & iss imláne and so andáe ale, & rap ferr máthair & athair, fer rat indarb át chrích & át ferand & át forbba, fer rat chuir i n-adba oss & fíadmíl & sinnach, fer nára léic leithet da gabail badéin dit chrích ná dit ferand dait, fer rat chuir ar bantidnacul mná, fer rat sáraig im tríb maccaib Usnig do
marbad far th'einech fecht n-aill, fer rat dingéba indiu i fiadnaisi fer nHérend, Conchobor mac Fachtna Fáthaig meic Rossa Rúaid meic Rudraigi, ardrí Ulad & mac ardríg Hérend.’
‘Immánic-sea ón omm,’ bar Fergus. Acus tuc Fergus a dá láim arin Caladbolg & rabert béim de dar aiss síar goro chomraic
a fográin ri talmain, & da mídair a thrí bráthbémmenda Bodba da béim bar Ultaib comtís lir a mmairb andá a mbí. Dachonnaic Cormac Cond Longas mac Conchobuir éside & rabert side d'indsaigid Fergusa & ra iad a dá láim thariss. ‘Aicclech nád aicclech sain, a mo phopa Ferguis. Náimdemail nád charddemail sain, a mo
phopa Ferguis. Anchellach nád anchellach sain a mo phopa Ferguis. Ná marbtar & ná mudaigter lett Ulaid trí bíthin do bráthbémmenda, acht imráid a n-einech 'si lló bága sa indiu.’ ‘Scuich bius .i. úaim, a meic,’ bar Fergus, ‘dáig nída beó-sa meni benur mo thrí bráthbémmenda Bodba bar Ultaib indiu
gorsat lir a mmairb andás a mbí.’
‘Taí do lám go fáen ale,’ bar Cormac Cond Longas, ‘& tesc na tilcha dar cendaib na slúag, & bud dídnad dit feirg.’ ‘Ráid ra Conchobor táet 'na inad catha didu.’ Tánic Conchobor 'na inad catha.
Is amlaid ra boí In claideb sain, claideb Fergusa, claideb Leiti a sídib é Inn úair ba háill búalad de 'no, ba métithir ra stúaig nimi i n-aeór é Is and sain táeiss Fergus a láim go fáen dar cendaib na slúag goro thesc a trí cindu dina trí tulchaib, go failet 'sin ríasc bad fiadnaisi. Gorop íat na trí Máela Mide and sain.
Imthúsa Con Culaind and so innossa: rachúala-saide In nÓchaín Conchobuir 'gá búalad d'Fergus mac Róig. ‘Maith a mo phopa Laíg,’ bar Cú Chulaind, ‘cía conlinfadar In nÓchaín mo phopa Chonchobuir do thúarggain amlaid seo & messi im bethaid?’ ‘Telggai boga fuile, formach n-áir ale,’ bar Láeg. ‘An fer Fergus
mac Róig. Bacleth claideb carpait a ssídib. Rasíacht eochraide mo phopa Conchobuir cath.’
‘Oslaic go troit túaga, a gillai,’ bar Cú Chulaind. And sain focheird Cú Chulaind móroscur de co llotar a thúaga de go Mag Túaga i Connachtaib. Lotar a bacca de go Bacca i Corco M'rúad.
Lotar na suipp sesca bátar 'na áltaib i cléthib aeóir & firmiminti feib Is sía thiagait uiss i lló áille nád bí gáeth. Ra gabsat a fuli ilgremma de gorbo lána tairchlassa & eittrigi In talman dá fulib & dá gáeib cró Is é céternmas ngascid daringni-sium ár n-érgi na dá banchánti bátar ac fáschuí & ac fásguba .i. Fethan & Cholla,
barressairg cách díb da chind araile gorbo derg dá fuil & gorbo liath dá n-inchind. Ní fargbad a arm 'na farrad-som itir acht a charpat ammáin. Acus ra gab-som a charpat re aiss & tánic reme d'indsaigid fer nHérend & ra gab dá charpat forro go rránic go airm i mbaí Fergus mac Róig. ‘Táe ille, a mo phopa Ferguis,’ bar ésium. Níra
frecair Fergus ór ní chúala. Atubairt-sium arís. ‘Táe ille, a mo phopa Ferguis,’ bar ésium, ‘ná mani tháe ille, rat meliub mar meles muilend múadbraich. Rat nigiub mar negair coipp a lundu .i. lind usci. Rat nasciub mar nasces féith fidu. Ras lécub fort feib ras léic séig far mintu.’ ‘Rommánic-sea ón omm,’
bar Fergus. ‘Cía conlinfadar na balcbríathra Bodba so do ráda frim-sa airm condrecgat cethri ollchóiceda Hérend for Gáríg & Ilgáríg i cath Tánad Bó Cúalnge?’ ‘Do dalta-su and so,’ bar ésium, ‘& dalta Ulad & Choncobuir bar chena, Cú Chulaind mac Sualtaim, & ro gellaisiu teiched remum-sa inbaid bad chréchtach
crólinnech tretholl mé for cath na Tána, dáig ra thechiusa romut-sa ardo chomlond féin for Tánaid.’
Atchúala Fergus sain & ra impá & tucastar a thrí coscémmenda láechda lánmóra, & óra impá-som, ra impátar fir Hérend uile. Da maid d'feraib Hérend dar tilaig síar. Tarrassaid inn irgal im
chend Connacht. I mmedón laí tánic Cú Chulaind dochum In chatha. Tráth funid nóna da maid din budin dédenaig de Chonnachtaib dar tilaig síar. Nír diruais don charpat i lláim Con Culaind risin ráe sin acht dorn dina bassaib immon roth & bass dina fertsib immon creitt, acht ic airlech & ic essargain cethri
n-ollchóiced nHérend risin ré sin.
And sain geibis Medb scíath díten dar éis fer nHérend. And sain faítte Medb In Dond Cúalnge co coíca dá samascib imbe & ochtor dá hechlachaib leiss timchell co Crúachain. Gipé rasossed, gipé ná rossed, go rossed In Dond Cúalnge feib ra gell-si. Is and
drecgais a fúal fola for Meidb & itbert: ‘Geib, a Ferguis,’ bar Medb, ‘scíath díten dar éis fer nHérend goro síblur-sa m'fúal úaim.’ ‘Dar ar cubus,’ ar Fergus, ‘is olc In tráth & ní cóir a dénam.’ ‘Gid ed ní étaim-sea chena,’ bar Medb, ‘dáig nída beó-sa meni síblur-sa m'fúal úaim.’ Tánic Fergus & gebid scíath díten dar éis fer
nHérend. Siblais Medb a fúal úathi co nderna trí tulchlassa móra de co taille munter In cach thurchlaiss. Conid Fúal Medba atberar friss.
Ruc Cú Chulaind furri ac dénam na huropra sain & níra gonastarsum; ní athgonad-sum 'na díaid hí. ‘Ascaid dam-sa úait indiu,
a Chú Chulaind,’ bar Medb. ‘Gia ascaid connaige?’ bar Cú
Chulaind. ‘In slúag sa bar th'einech & ardo chommairgi go rroset dar Áth Mór síar.’ ‘Gondnoim-sea ón omm,’ bar Cú Chulaind.
Tánic Cú Chulaind i timchell fer nHérend & gebis scíath díten din dara leith díb d'imdegail fer nHérend. Táncatar ferchutredaig fer
nHérend din leith aile. Tánic Medb 'na hinad féin & gebis scíath díten dar éis fer nHérend & rucsat leó bán cóir sin fir Hérend dar Áth Mór síar.
And sain daríacht a chlaideb d'indsaigid Con Culaind & rabert béim dona tríb Máelánaib Átha Lúain i n-agid na trí Máela Mide
goro ben a trí cindu díb.
And sain ra gab Fergus ac tachim In tslúaig ac dula a Áth Mór síar. ‘Rapa chomadas In lá sa indiu ám i ndíaid mná,’ ar Fergus ‘Condrecat lochta ra fulachta and so indiu’ bar Medb ra Fergus. ‘Ra gattá & ra brattá In slúag sa indiu. Feib
théit echrad láir rena serrgraig i crích n-aneóil gan chend cundraid ná comairle rempo, Is amlaid testa In slúag sa indiu.’
Imthúsa Medba sunna innossa, ra timsaigit & ra timmairgit fir Hérend lé-si go Crúachain go factis gleicc na tarb.
IMthúsa In Duind Chúalnge sunda innossa, á 'tchonnaic-sén in
tír n-álaind n-aneóil, rabert a thrí resse gémmend bar aird. Atchúala In Findbennach Aí éside. Ní lamad míl firend géisecht bud airdde ná gúasacht aci-side eter cethraib átha Aí uile, Áth Moga & Áth Coltna, Áth Slissen & Áth mBercha, & túargab a chend go díing tánic reme go Crúachain d'indsaigid In Duind Chúalnge.
Is and sain ra ráidsetar fir Hérend cía bud fiadnaisi dona tarbaib. Iss ed ra ráidset uile gombad é Bricriu mac Garbada.-Dáig blíadain résin scél sa Tánad Bó Cúalnge tánic Bricri d'faigde Fergusa assin chóciud i n-araile, & ra fost Fergus ace é ic irnaide ra sétaib & ra maínib. Acus darala eturru ic imbirt fidchilli &
Fergus & atrubairt-sium aithis móir ra Fergus. Dabert Fergus béim dá durn dó-som & dind fir baí 'na láim goro thoilg In fer 'na chind go róebriss cnáim ina chind. In fat ra bátar fir Hérend i slúagiud na Tána, ésium 'gá leiges i Crúachain risin ré sin. Acus
in lá tháncatar din tslúagud, Is és lá ra érig-sium.-Dáig níra
choitchinniu Briccni dá charait andá dá námait. Acus tucad far bernaid i fiadnaisi na ndam é.
Atchonnaic cách a chéile dina tarbaib & foclassa búrach dóib and & fócerddetar In n-úir thairsiu. Ra chlaitar In talmain dara formnaib & dara slinneócaib, & ra rúamnaigsetar a rruisc ina
cendaib dóib immar cháera tenda tentide. Ra bulgsetar a n-óli & a sróna mar bulgu goband i certchai, & rabert cách díb blascbéim brátha d'indsaigid a chéile. Ra gab cách díb bar tollad & bar tregdad & bar airlech & bar essorgain araile. And sain ra immir In Findbennach meirbflech a astair & a imthechta & na sliged barin
Dond Cúalnge, & ra sáid adairc ina tháeb & brissis búrach fair. Iss ed rucsat a rrúathur go hairm i mbáe Bricni goro bertsatar ingni na tarb ferchubat fir i talmain é arna bás. Conid Aided Bricni and sain.
Atchonnaic Cormac Cond Longas mac Conchobuir anísin & ro
gabastar fogeist dárbo lán a glacc & rabert trí béimmenna don Dond Chúalnge ó ó go erboll. ‘Nírap sét suthain suachnid dún In sét sa,’ bar Cormac, ‘dáig ná tic de láeg a chomaísi badéin do dingbáil.’ Atchúala Dond Cúalnge annísein & báe ciall dunetta aice & ra impá risin Findbennach & go 'mmarálaid dóib assa aithle
d'imbúalad ri ré cían & ri remis fota goro laig inn adaig bar feraib Hérend. Acus ára laig inn adaig, ní rabi ac feraib Hérend acht éstecht re fúaim & re fothrom. Ra sirset na daim Hérind uili In n-aidchi sin.
Nírbo chían d'feraib Hérend dá mbátar and mochrád arnabárach
go faccatar In Dond Cúalnge dar Crúachain aníar In Findbennach Aí ina ascarnaig ara bennaib & ara adarcaib. Ra éirgetar fir Hérend & ní fetatar cía dina tarbaib ra báe and. ‘Maith a firu,’ bar Fergus, ‘léicid a óenur más é In Findbennach Aí fail and, & más é In Dond Cúalnge, léicid a choscor leis. Natiur-sa bréthir Is bec i ndernad
imna tarbaib i farrad na ndingéntar innossa.’
Tánic In Dond Cúalnge. Tuc a dess ri Crúachain & ra fácaib crúach dá óeib and, gorop de atá Crúachna Áe.
Tánic reme go himmargain Átha Móir & ra fácaib a lón In Fndbennaig and, gorop de dá tá Áth Lúain.
Tánic sair reme i crích Mide co Áth Troim goro fácaib a thromm ind Findbennaig and.
Túargaib a chend go díing & ra chroth In Findbennach de fo Hérind. Ra chuir a láraic de co Port Large. Ra chuir a chlíathaig úad go Dublind rissa rátter Áth Cliath. Tuc a aged fathúaid assa
aithle & tuc aichni far tír Cúalnge & tánic dá hindsaigid. Is and ra bátar mnáa & meicc & mindóene ac coíniud In Duind Chúalnge. Atchondcatar-som a thaul In Duind Chúalnge dá saigid. ‘Taul tairb chucaind!’ bar íat-som. Conid de atá Taul Tairb ó sein anall.
And sain imsóe In Dond Cúalnge fa mnáib & maccaib & mindóenib tíri Cúalnge & curis ár mór forro. Tuc a druim risin tilaig assa aithle & ro maid cnómaidm dá chride 'na chlíab.
Gorop a hús & a imthúsa & a deired na Tánad gonici sein.
BEndacht ar cech óen mebraigfes go hindraic Táin amlaid seo
& ná tuillfe cruth aile furri.
SEd ego qui scripsi hanc historiam aut uerius fabulam quibusdam fidem In hac historia aut fabula non accommodo. Quaedam enim ibi sunt praestrigia demonum, quaedam autem figmenta poetica, quaedam similia uero, quaedam non, quaedam ad delectationem stultorum.