Esnada Tige Buchet
Esnada Tige Buchet
Boí coire féile la Laigniu, Buchat a ainm. Tech n-oeged fer
nH-Érenn a thech In Buchet. Níro díbdad teni fo a choiriu ó
ro gab threbad. Ingen do Chathaír Mór mac Feidlimthe, do
ríg Laigen ina h-ucht .i. Ethni ingen Chathaír. Dá mac deac
ar fichit la Cathaír. Tictis-side do oígidecht & do acallaim a
sethar. Do-meltis oígidechta fichtib & tríchtaib. Ba robec leo-som
ón co mbertis aisceda. Ba menic didiu a timgaire, uair
do-bered fer díb h-eochu & In fer eili In seisrig & fer eili scoí dona
buaib, coro fásaigset maic Cathaír fo deoid, conná fargabsat
leis acht .vii. mbaí & tarb, bale i rrabatar na .vii. n-árge. Luid-seom
iarum dia accoíne fri Cathaír. Senóir díblide side In tan-sin.
Et as-bert Buchet:
A mmo chóir Cathaír, co torecht ruacbath uas H-Érenn íath?
Ad coimse mo chrod dot chainmacniu;
cen chinta fíra fallsigthe fó,
ar ba fíu mo brugas-a cach mbrugas cona bésaib brugad an-bít.
Bid anim mór mo díth do Chathaír crích.
Macne Chathaír ro chloíset mo brugas búar
(.i. Ros Rúadbuillech, Crimthand Cétguinech, Dáre Trebanda,
Lóscán Án, Echaid Airigda, Bressal Enechglas, Fiacha Foltlebor
fortbia cách.)
Buchat ní bia feib ro mboí ríam
co rrí ailethuaith nád rosset h-uí Feidlimthi Find.
Is and-sin fris-rogart Cathaír a n-as-bert:
Fír, a Buchat, basa brugaid bíata dám.
Buaid do gal, do gart, do gaisced, do gen fáilte fri cach n-óen it midchuairt már;
Acht com-messind-se mo maccu, ní dingentais do chride chrád.
Nert ní dernaim
Rith ní rordaim
Léim ní rolngaim
Rodarc ní cían cungnamar.
Ríge do-rumalt-sa .l. mbliadan mbúan;
Acht con-messind, do-fessind do Buchat a búar.
Ním thá-sa cumang duit, a Buchet, acht a aithe.
Luid Buchet for teiched uadib assin tír .i. fut na h-aidchi co matin i ngait, co mbaí i Cenannas na ríg a-tuaid. Ocus ba bec
ind immirgi rucad ann .i. .vii. mbaí & tarb ocus se-sseom & a chaillech & ind ingen .i. Ethni ingen Chathaír. Bátar i mbothín
bic and a-tuaid & ind ingen oca timthirecht.
Buí Cormac matan moch fecht and i Cenannas iar ngabáil
ríge, co n-accai In n-ingin oc blegon na mbó. A cétblegon i
llestar for leith, a ndeadblegon i llestar n-aile. Adas cid dano
oc búain na luachra, & medón In tuimm luachra lee i n-airbir
fo leith. Oc tabairt ind usci dano assa ur int srotha issind ara
lestar, a n-aill assa medón issin lestar n-aile. Ro iarfaig fecht
and int í Cormac In n-ingin:
Cia taí, a ingen? or Cormac.
Ingen bachlaig thrúaig sund út,
olsi.
Cest, cid ma ndénai-si In n-usce & In luachair & In t-ass do
chomraind?
Fer ro baí i n-airmitin riam, or sí, dia mberar a medón na
luachra & In t-iarmblegon, & dam-sa a n-aill conná raib-seom
didiu cen airmitin do neoch fo-géb-sa. Dia fagbaind-se dano
airmitin bad moo, ro mbiadsom.
Is dóchu a fagbáil duit, or Cormac. Cia dia tabar ind
airmitiu?
Buchet a ainm, olsi.
Buchat Lagen ón? or Cormac.
Sé immorro, or si-si.
In tussu ind Eithni Thoebfota? or Cormac.
Is dóig, or si-si.
Iar sin trá do-chuas co Buchat dia cungid. Nís tarat-side, ar
nírbo leis acht la h-athair a tabairt. As-berat trá Is ar écin rucad
si chuca-som dadaig, & ní foí leis acht In n-aidchi sin, & at-rullai
úad, & issin n-aidchi sin do-rala ina broinn In Corpri Liphechair
mac Cormaic (.i. ro char Liphe & i lLiphechair ro h-alt
etir a máithre & a athre). Ocus níra gaib Cormac In mac coro
luigset Laigin corbo leis. Ocus robo i-si iar sin ba rígan i fail Chormaic. Níra gaib immorro can a tindscra do Buchet. Is ed
do-rat Cormac dó, an ro-siacht a radarc di múr Chenandsa,
etir boin & duine & dam & ech. Co cenn sechtmaine for-réimdes
a mbreith la Buchet dar Rigi fa-dess na rucc d'indilib i crích
Lagen a-ridisi.
Esnad tige Buchet dona dámaib (.i. a gen gáre ass frisna
dáma): Fo-chen dúib, bid maith dúib linni, bud maith dano
dún-ni lib-si.
Esnad In choícat láech cona n-étaigib corcraib & cona n-erredaib,
do airfitiud In tan batis mesca na dáma.
Esnad dano In choícat ingen for lár In tige ina lennaib corcraib
cona mongaib órbuidib dara n-étaige & a n-esnad oc airfitiud
int sluaig.
Esnad In .l. chruitte iar sin co mmatin ac tálgud int slúaig.
Is de sin a-tá Esnada Tigi Buchat.
Appendix 1
Appendix A
Is ann didiu ro boí Cormac h-ua Cuind i Cenannas riasiu no
gabad ríge nErenn, ar níro léic Medb Lethderg hi Temraig iar
n-écaib a athar .i. i fail Airt ro boí In Medb Lethderg do Laignib,
ocus ar-robert-side In ríge iar n-écaib Airt. Ba hé domsad na
rríg didiu Cenannus. Conid iar ngabáil ríge do Chormac ro clas
lais In Temair .i. ferand Odráin sin .i. bachlach dona Déssib
Breg. In tan didiu ro both oc claide na rátha Temrach la Cormac
ad-rand a theora éigme ass.
Cid éigi? or Cormac.
Éigim dochraite, or sé, fothugud do ríg Hérenn form thír &
form thalmain co bráth.
In tan didiu ro bás oc intádud inti ro éig-seom béus. Oc
techt inti do solud do Chormac do-bert Odrán a druim frisin
comlaid.
Cid sin? or Cormac.
Nácham sáraig, ar Odrán.
Is anfír do sárugud, ol Cormac. Ní ba messi do-géna, acht
manim léicther ind ar lóg .i. do chomthrom do argut &
accnabtha nónbair cecha nóna céin béo-sa i mbethu & tír bes
chutrumma fri tír hi tóeb In tíri-se fri athigid chucum-sa.
Is maith, ar Odrán. A-taat dá port mathi frind a-ness amne, ar
Odrán.
Ci a n-ainm? or Cormac.
Odra Temrach, or sé.
Bí-siu and dano, or Cormac, Odor eter Odraib.
Is de a-tá Odra Temrach.
Appendix 2
Appendix B
1] Nicc, ním thá sealb saerorba
2] dom mac múcna mithisi
bias for míraind mearaigthi
etir drungu derbfini
cen chundrud gen comarbus
cen raind ós raí rámodaig
itir na tuaith turclochaig
ar a méd Is mínáire
tuistin clan fri coibdelchu.
Misi Cathaer curata
cond na Banba bogbraisi;
con-tuiles a n-aenadbaid
misi Is Eithnioirdnide
is finnind fial foltbuidi
aidhci Luain ar lánmeisci
co ndearnsam dáil ndorchaidi
(mé) & Eithni álachta.
Diar tuistin nír thogaidhi,
mac nár maith re mórmarthain
is fiu égaib aithissi
olc a beith re buanugud
dáig ní biu má, Nig.
Appendix 3
Appendix C
Cathaír cenn cóicid Banba
ó tá In rígrad rochalma,
huí Ceinselaig na cét fled
& sluag lángarg Lagen.
Dá mac ar thríchait ro thecht
in rí donarb áil anrecht,
ocus oeningen aca
Eithne thuachail Toebfata.
Tucad Eithni, ard a blad,
ar fer n-aurdairc dia h-altram,
ar Buichet na sluag sétach,
ar In mbriugaid mbóchétach.
Ní múchtha tene na thaich
i ndún Buchet con briugaid,
na ré con fir fial fassad,
acht a bith for bithlassad.
Seacht n-áirge cond oenfiur fial
ná tuc d'oegedaib anfiad;
secht fichit bó, ba buan blad,
in cach áirge, nírb ingnad.
Seacht ndoirsi for a thich the
ind laích nár h-annsa d'aichne;
in cach dorus no bíd ben
hic frithálim na n-oeged.
Secht teinte na thig thécrach
hicon láech cen lúathécnach;
oegid imda im cach tenid
hic fiur fial ind ardenich.
Meicc imda hi Cathaír na crech
hic aithigid na oentech,
sluag adbal cach oenfir díb
do doenib as cach degthír.
No thictis dar cach trethan
d'acallaim a n-ardsethar,
no chuingtis na laech mo-le
ascada móra meincce.
In fer ná fagbad aiscid
do chlaind ríg In rogaiscid,
do-níd ordd iar tocht as-tig
nárbo maith risi muintir.
Na fuaitged albín dia buaib
nó na h-eochu fri oenhuair,
nó In seisrig iar ló din leirg
dar andéoin Buchit brattdeirg.
Do-théged Buichet buird Breg
no accaíned a imned
hi fiadnaisse Chathaír chóir
& e-side senóir.
Ní chumgim-se do chobair,
ar Chathaír In chrechdolaid,
acht a cheist immum chride
mannurtha do mórthige.
Élaíd h-uadib i n-aidche
in fer firén furfoirbthe,
cia riacht Leth Cuind maín
ar teched clainne Cathaír C.
Hiss é leth ruc-sum a réim
co Cenannas tria choemchéil,
co rígdún Cormaic Cnuicc Brain
meic Airt meic Cuind Cétchathaigh.
Ro bae i mboith bic isin dún
Buchet 's a ben cen baethrún,
is ingen Chathaír ro chlecht
cen tathaír coa timthirecht.
Ní lamad techt hi Temraig
annsin h-ua Cuind cassherlaich
la Meidb Leithdeirg Laigen lir
fri athmnaí In ríg Airtt Oenfir.
Siist ar marbad Airtt na n-ech
— ropo beoda In banLaignech — 
ro gab féin co talchar tenn
ríge aurmóir na h-Érenn.
Iar sin gaib Cormac cruaid
ríge for Banbai bratruaid,
claidid, caem a dath,
ráith romóir na ríg Themrach.
Tic fer bunaid In baile
diarbu dual a degaire,
tráth ro claided In ráth ruad
ro Cormac Is ra chaemsluag.
Atnaig a thrí éigme as,
int aithech mór meramnas,
co clos fo thír Breg na mbenn
cach éigim triana h-ardchenn.
Cid éige, a aithig engaig?
ar Cormac a cloen Temraich,
innis dúin cia scél scaíle
nó cia écóir écaíne?
Dochraite hic a imbirt forn,
ar int aithech abratgorm;
port ríg dom baile co bráth
ní mmun-aicces int ardráth.
Hic sádud In tige tricc
do-ní int athech narb ainglicc
trí h-éigme fon cóir cétna
co rodíscir, rodétla.
Tráth do-cuaid Cormac na cor
isin sárthech ro solad
tic a-rís cen recht, cen raind,
in tres fecht fer ind feraind.
Do-ní trí h-éigme co h-ard
co rochruaid Is co rogarg
i ndorus In tige te
do sírfuacra a sáraigthe.
Cid h-éigi, a aithich? co prap
at-bert fris h-ua Cuind Cormac,
is a druim fri comlaid cóir
in tigi rígdai romóir.
Mo sárgud duit-siu co derb
co fuachda & co fírserb,
ní flaithius duit, ní recht ríg,
brith m'eraind uaim i n-anfír.
Béra uaim-se, ar In rí rot,
do chomthrom d'ór Is d'argot,
cuit nónbuir, Is ní do rath,
cach n-aidchi a tich na Temrach.
Na dá ráith-se rind a-ness,
hit chomfocus co comdess,
Odra Temrach arna taill
beir h-uaim i nn-inad t'eraind.
Gébat-sa sain, ar ní suail,
i nn-inad m'erainn innuair,
ar toeb do chátad cen chrád,
at-bert int aithech Odrán.
Odrán a mMaig Breg In buair
eter Odru Temra thuaid;
hé sein In fogur dia fail
int Odor eter Odraib.
Iar sain do-riacht Cormac cas
ón chlaenráith co Cenannas
co facca sé In n-igin ann
dalta Buichet na mbuaball.
Hic techt ar cenn uisci uair
a aithli bleogain a buair,
dá lestar hi llámaib lé
— ní línad híat ar oengné.
Ind ara lestar, ba léir,
a h-imleib srotha soréid,
lestar aile tria fotha,
a medón In mórsrotha.
Téit do buain luachra luimmi
di h-aite Is dia h-ardmuimme,
his ros rann co derb ar dó
ind ingen, ní h-immargó.
Imbel na luachra for leith
inna h-airbir chaem cen chleith
medón na luachra hi llige
ar a muin na maethgile.
Ros airiuch rí Temra thair
iar n-éirge moch san matain;
cach a nderna ó dub co dub
ro buí In rí coa ráthugud.
Ro iarfaig Cormac cen chrád,
A h-ingen álaind imslán,
cia dia rainni, ráid rinn sain,
int uisqi, In lacht, In luachair?
Fer ro buí hi rromaithius riam,
ar inn igen féta fial,
Is dó trialltair sunn co se
roga cach na rainnim-se.
Inn é Buchet Lagen lán
sain? ar Cormac na comdál.
Is hé, ar h-Eithne, luaitir lat.
Na-cualammar, ar Cormac.
Ocus tusa féin co fír
in tú ingen ind arddríg
ingen Chathaír chríchi Breg
Eithne Thoebfata thuachel?
Méid ro thoimsis féin ro fess
m'ainm Is m'atharda ndíles,
a rí Gaedel Is Gall ngot
ní gétam th'airdmess h-orot.
Ní rabai-siu cen maith mór,
cen churnu ocus cen chomól,
ar Cormaccen a chor de,
hi lluag h-onóra th'aite
Tuc a aire sin n-ingin
rii Gaídel In glasinbir,
grád na h-ingine cen ail
tucad co mór dia menmain.
Ro chuinged ind ingen h-uaid
cosin n-aite ros imluaid.
Noco dím-sa dlegair sain,
ar a h-aitte, ach dia h-athair.
Ní thuc Buchet In flaith fír
do ríg h-Érenn In n-ingin
no co ros fuc ar écin
ar ae ciarb ordd anhétig.
Acht leth na h-aidche h-uaire
ní rabae In ben bratt(h)uaine
hicond ríg-sin co rath mór
co ndechaid h-uaid ar élód.
Hinn aidchi-sin, ní h-olc lenn,
ní fitir cách co coit(h)cenn,
do-rigned rí na n-ech n-ard,
Carpre Liphichair lángarg.
Hi l-Liphichair na lerg ruad
tuargabad flaith na findsluag
eter a máthre míne
is a aithre i n-ardríge.
Is de sin ro len In laech
int ainm aurdairc nach ingaeth
dar cach mbánchlad co mbechaib
Cairpre lámchar Liphichair.
Cuingid a-rís In rígain
Cormac, cenn ós chaemrígaib,
do-níat a curu moa le
do deoin athar Is aite.
Nírb áil d'Eithni toebgil trell
techt a-rís co ríg n-Érenn
co tuctha a h-ellam h-uile
do Buichet bán barrbuide.
Tucad ellom anbfóil ann
d'ingin Chathaír, ní chélam,
ní thucad ellom amlaid
do mnaí i nhérind h-echadbail.
Cach a faiccfed féin, ferr de,
do druimm Chenannsa caeme,
co cenn sechtmaine, ní suail,
ar fut Maige Breg barrhuair.
Eter ór Is argat sain
eter thréoto ocus tánaid,
eter dam Is duine Is ech,
a car h-uile for oenleth.
For-fémid Buchet na mbó
immáin trín na tucad dó
co tard Cormac lasin crod
cethirn uad dia idnaccol.
s ed tuc Buchet a buar
co cóiced Lagen lindhuar
co rígdún mBuichet mbledach
in ro chlecht a chétenech.
Ó thuc leis a tháinte a-tuaid
Buchet co mbíd sorthan sluaig,
ni thánic oenfer bad ferr
do réir oeged na h-Érenn.
Mo-chen dúib, Is dúib bas maith,
at-beired féin In fírflaith;
ferrde dúin imma sech sain,
oíbniti In tech for tíchtain.
Trí gáire thall na thig óil
ó thócbáil a chorn comóil,
co faicced cách thiar Is tair
in grian i-mmuich iar matain.
Gáir In choícat laech ar leith
ba lór d'oebnius ar oensreith,
i mbrattaib corcra co cert
hic cluichi 's a cliaraigecht.
Gáir In choícat ingen ann
i mbrattaib h-uaine, atmam,
cuiri na ngrianán co ngrád
sianán acco Is andorddán.
Gáir chóicat chruittire cóir
hic airfitiud inn ardslóig,
isin tich iarna thomus
co ticed lae lánsolus.
In laech dia ro lensat sain
pudar a thecht fo thalmain;
mór d'einiuch do-rigne ós raen
sin chrích ro chosain Cathaer. C.
Eochaid Eolach, fuair In fer
ardsenchas inse Gaedel,
augtar inn eolais co n-aeb,
sluindfes cert clainne Cathaer. C.