Fingal Rónáin
Incipit Fingal Rónáin
Rí amra ro boí for Laignib .i. Rónán mac Aeda, & Ethni ingen
Chummascaig maic Eogain do Désib Muman na farrad. Co
rruc mac do .i. Mael Fothartaig mac Rónáin, mac Is amru
tánic Laigniu riam. Is immi con-éirgitis fri dála & dúnada &
cluichi ocus céti & tressa ocus díbircthi. Ba hé menmarc a n-ingen
ocus lennán a n-ócban uli Maíl Fothartaig.
Marb a máthair. Baí Rónán cen mnaí fri hed cían.
Cid na tucai mnaí? or a mac. Ropad ferr duit ben it
arrad.
Ad-fiadar dam-sa, ol Rónán, a-tá ingen chóem la h-Echthaig
(.i. rí Dúin Sobairche an-túaid).
Nida céili ingine ém, or In gilla. Nach ben forusta do-bére?
Ba córu lim duit ol-dás scintline ingine.
At-rós a thairmesc, co n-dechaid coro foí lee a-tuaid ocus
conda tuc lais i-lle. Do-chóid Mael Fothartaig immorro co
mbaí ar cuairt i n-desciurt Lagen. Tic-si a-túaid.
Cade do mac-su, a Rónáin? or sí. Ad-fiadar dam-sa a-tá mac
maith lat-so.
A-tá immorro, ar Rónán, mac as dech fil la Laigniu.
Congarar dam-sa didiu, conom ragba ocus co rragba mo
muntir ocus mo maíni ocus mo séotu.
Do-raga immorro, ar Rónán.
Tic-side iar sin ocus feraid fáilti móir frie-si.
Rot bia grádugud, or In gilla. A n-at-chotfam-ni do Sétaib &
maínib, Is duit ragas ar grádugud Rónáin.
Is maith lim-sa, or sí, mo les do dénam duit-siu.
Ócben chóem ina h-inaltus-si. Ros faíd chuci fo-chÉtóir dia
athchungid (.i. Maíl Fothartaig). Níro lam ind ócben a rád, ná
ros marba Mael Fothartaig, coro báig-si frie a cend do béim di
acht mani aprad. Fecht and baí Mael Fothartaig oc imbirt fidchille fria dá chomalta .i. Dond ocus Congal, dá mac a aiti; it
eat no bítis imbi do grés. Gaibid ind ócben chucu co m-boí oc
imbirt fidchille friu. No thriallad a rád; ní laimed, no imdergtha
impi. Airigit ind fir a n-í-sin. Luid Mael Fothartaig uaidib.
Cid ass áil duit-siu do rád? ar Congal frisin mnaí.
Ní dam ass áil, or sí, acht do ingin Echach rop áil Mael
Fothartaig na cardess.
Ná h-apair, a ben, or Congal. Bia marb dianat chluine Mael
Fothartaig. Do-gén-sa do les-su féin fris-seom chena, mad áil
duit.
At-beir ind ócben frie-si.
Is maith lem, or si-si, ar ro-léma-su a rád ind aithisc acht co
comrís féin fris; ocus déna mo les-sa iarum friss.
Do-gníther. Foid ind ócben leis .i. la Mael Fothartaig.
Maith tra, or si, ní dingne-su mo les-sa a fecht-sa. Is ferr
let In fer ucut t'oenur. Bet marb-so dano lim-sa.
Feccaid In ben laa n-and ic coí fri Male Fothartaig.
Cid daí, a ben? or sé.
Ingen Echdach oc báig mo marbtha frim, olsi, uair nach
dénaim a lles frit-so, co comairsed frit.
Dóich dano, or sé. Ní sechbaid duit, or sé, ro gabais chom-mairchi. Dianom bertha-sa, a ben, or sé, i cualchlais tened fo
thrí co ndernad min & luaith dím, ní chomraicfind fri mnaí
Rónáin, cid ed nomm ainsed airi sin uile. Regat-sa dano, or sé,
for a h-imgabáil.
Luid iar sin coícait laech co m-baí hi crích Alban. Fo-geib
fálti móir la ríg n-Alban. Coin le-side fri míla maige, coin fri
muca, coin fri h-aige. Nos marbtais immorro Doílín ocus Daithlend
cach toffond ar úair ar a m-bélaib-side .i. dá choin Maele
Fothartaig. Cach cath ocus cach immarec no maided re ríg
Alban, Is Mael Fothartaig nod mbrissed.
Cid so, a Rónáin? or Lagin. In tussu ruc Mael Fothartaig
as tír? Beat marb-so lin-ni mani thora a-ridisi.
At-fiadar dó-som ón; do-thaot-som an-air a-ridisi.
Is ed do-rala an-air, do Dún Sobairchi. Ferthair fáilti mór
friss. Is olc duit-siu, a Mael Fothartaig, nác ruí fri ar
n-ingin-ni. Is duit dos-ratsam, ocus ní dont Senaithiuch ucut.
Olc ón immorro, ol Mael Fothartaig.
Do-tháet Mael Fothartaig co Laigniu, ocus ferait fáilti móir
fris. Foid ind ócben chétna leis.
In fer uait dam-sa, or ingen Echdach fria sétchi, nó bás fort
béolu!
Ad-fét-side do Mael Fothartaig.
Cid do-gÉn friss so, a Chongail? or Mael Fothartaig.
Tuc a lóg dam-sa, or Congal, ocus dingébat In mnaí dít
connáchat imráidfe etir.
Rot bia mo ech cona Srian ocus mo dechelt, or Mael Fothartaig.
Ní géb, ar Congal, acht na dá choin, co rraib mo Selb forru
na-mmá.
Rot biat, or Mael Fothartaig.
Airg-siu ám i-mbárach, ar Congal, co m-bé oc Buaib Aífe
oc taffond.
(Bae Aífi .i. clocha filet la tóeb int Sléibe. It cosmaile fri bú
finna do chéin. For aífe int Sléibe a-taat.)
Eirg-siu didiu co rrabais oc mílruth and. Ocus dálfaid In ben
a ssétchi chucund, ocus no cureb-sa dít.
Ba fír són. As-bert a sétig frie. Ba fota lee co matain. Do-llotar
arna-bárach ina n-urdáil. Co n-accatar Congal ar a ciund.
Cia leth so, a dorman? or sé. Ní maith duit imthecht
t'oenur, acht mani dáil fir no théig. Eirgg dot tig, ar sé,
ocus beir miscaid.
Luid Congal lee coa teg. Co n-accatar cuccu do-ridisi.
Amein, ar Congal, Is imdergad ríg Lagen iss áil duit, a
drochben! Dianat accur-sa do-ridisi, or sÉ, bÉrat do chend co
line numbering Is incorrect In text
rraib for cuailli ar bélaib Rónáin. Drochben dia imdergad i
claidib ocus muinib a h-oínur i n-dáil gilla.
Ro gab echlaisc di conda fargaib ina tig.
Ro-bér-sa dano, or sí, loim fola it beolu-so.
Tic Rónán dia thig. Do-thaet a munter ria Maíl Fothartaig
is-tech. Anaid-seom a oenur a-mmaig oc mílruth.
Cade Mael Fothartaig i-nnocht, a Chongail? ar Rónán.
A-tá i-mmaig, ar Congal.
Fé amai mo mac-sa do bith i-mmaig a oenur ocus a lín dia
tabair mathius.
Ro bodrais sind, or sí, oc imrádud do maic.
Is cóir a imrádud, ol Rónán, ar ní fil i n-Hérinn mac as ferr do
réir a athar. Ár Is cumma a ét immon fer & immon mnaí oc
Áth Clíath & oc Clár Daire Móir & oc Drochiut Charpri amail
bid a anim fessin no beth mom dágin-se, corop sám dam ocus
duit-siu, a ben, ar Rónán.
Ní étann úam-si ám, or si-si, In sámchaire ass áil dó .i.
comrac frim dot chind-so. Nocha beo-sa iarum oc gabáil fris
ní bas síriu. Rom-uc-sa Congal chuci co bo thrí ó matin co
n-erlós ar écin assa lámaib.
Mallacht fort beolu, a drochben, ar Rónán. Is gó duit.
At-chicera didiu comartha airi inn-ossa, or si-ssi. Géb-sa
lethrand dús In ba cubaid frissa ngéba-som.
Do-gníth-som ón cech n-iadchi do airiuc thuli di-ssi. No
gaibed-som lethrand, no gaibed-si a lleth n-aill.
Do-lluid-som didiu a-mmaig co m-boí oc tírad a cholptha
frisin tenid, ocus Congal inna farrad. Buí In drúth Mael Fothartaig
.i. Mac Glass, oc clessaib for lár In taige. Is and as-bert,
ar rop úar In laa
Is úar fri cloï ngaeithe
do neoch in-gair Bú Aífe.
Cluinti seo, a Rónáin, or si-si. Gaib sin do-ridisi, or sí.
Is úar fri cloï ngaíthe
do neoch in-gair Bú Aífe.
Iss ed ingaire mada, or si-se
cen bú, cen nech no chara.
(.i. sech ní ránac-sa, ní thucais-siu na bú lat.)
Is fír són a fecht-sa, ol Rónán.
Caur ro baí for láim Rónáin .i. Aedán mac Fiachnai Lára.
A Aedán, or sé, gaí i m-Mael Fothartaig, ocus riced ní uait
dano Congal.
Ó ro boí a druim friu frisin tenid, nod clanna Aedán ind
in gaí, co rruc a rrindi triit, co tarlai ina Suidi. Oc éirgiu do
Chongal dos-beir Aedán In ngaí ind co tarla trína chride. Ro
leblaing In drúth. Dos-léce Aedán In gae ina diaid co rruc a
inathar ass.
Is lór, a Aedán, immot-beri forna feraib, or Mael Fothartaig
assa Suidi.
Sirsan dúib ám, ar Rónán, ná fuarais-iu mnaí do guidi
acht mo ben-sa.
Is truag In bréc sin, a Rónán, or In gilla, do-ratad immut,
marbad d'oenmaic cen chinaid. Dar th'ordan-su ocus darsin
dáil i tiag-sa .i. dál báis, ní mó mo chin-sa do imrádud comraic
frie ol-daas con-rísainn frim máthair, acht a-tá ocom chungid ó
thánic a tír-se, conda tuc Congal fo thrí i-ndiu for cúlu nácham
rosed-sa. Ní buí cin a marbtha la Congal.
No bered immorro In fiach a inathar ón drúth for irdrochiut.
No fencad a beolu. No thibtís ind athig. Mebul la Mael
Fothartaig. Is and as-bert-som
A Mic Glais
timthais t'inathar inniut,
cid ná fetar-su náire?
athaig oc gáire immut.
Marba iarum a triur. Ructha i tech fo leith. Luid Rónán co
mbuí fó chind a maic tri laa & teora aidche.
Luid immorro Dond comalta Mael Fothartaig, bráthair
Congaile, fichit marcach co Dún Sobairche, co tartsat bréic im
Echdaig do thuidecht co h-or críche ar cend Mael Fothartaig ar
tabairt a ingini-seom for aithed, co tucsat a chend & cend a
maic ocus a mná.
Is and as-bert Rónán fo chind a maicc:
1] Is h-uar fri clóï ngaíthe
2] do neoch in-gair Bú Aífe;
3] iss ed ingaire mada
4] cen bú, cen neoch no chara.
1] Is úar gaeth
2] i n-dorus tige na llaech;
3] batar inmaine laoich
4] bítis etrainn ocus gaíth.
Cotail, a ingen Echach,
is mór aichri na gaíthi;
saeth lim-sa Mael Fothartaig
do guin i cin mná baíthe.
Cotail, a ingen Echach;
ní sám lim, cen co tola,
aicsin Mael Fothartaig
inna léni lán fola.
Ingen Echach:
Mo-nuar, a marbáin chúili, or si-si
immon-rualaid lín súle,
a n-do-ringénsam do chul
rop sí do phian iat t'athchur.
Rónán:
Cotail, a ingen Echach,
nídat mera na doene;
cia broína-so do brattán
ní hé mo maccán chaíne.
Is and-sin trá tánic Dond co tarlaic cend a h-athar for a
brunni-si, & cend a mmáthar & cend a derbráthar. At-raig
suas iar sin co tarlaic imma scín co m-buí triana druim suas iar
sin. Is and as-bert Rónán.
Ro gab Eochaid oenléni
iar mbeith i lleind loborde;
in brónán fil for Dún n-Áis
a-tá for Dún Soborche.
Tabraid biäd, tabraid dig
do choin Maoile Fothartaig,
ocus tabrad nech aile
biäd do choin Chongaile.
Tabraid biäd, tabraid dig
do choin Maíle Fothertaig,
cú fir do-bér(e)ad biäd
do neoch, cid luaig no criäd.
Saeth lim cúrad Dathlinne
flescaib tinne dar toebu;
ní fil ar n-aithber fuirri
ní sí ro rir ar coemu.
Doíléne
acum-sa fo-rroígéne;
a cend fo choim cáich ar uair
oc cungid neich ná fogébe.
Ind fir, ind óïc, ind eich,
bítis im Mael Fothartaig,
níptís formtig caemnai neich
i m-bethaid a n-airchinnig.
Ind fir, ind óïc, ind eich,
bítis im Mael Fothartaig,
do-gnítis cen cosc a-maig
fo-fertais graffaind graigig.
Ind fir, ind óïc, ind eich
bítis im Mael Fothartaig
batar menci-som uaraib
fo ilaig iar m-bithbuadaib.
Munter Mael Fothartaig
cet lim cenptís desruithe;
ní maith ro gabsat oc fir
do-ficed a n-esbuide.
Mo mac-sa Mael Fothartaig
diambo adba fid fata,
ní scoirtis cen immaire
ríg ná rígdomna aca.
Mo mac-sa Mael Fothartaig
im-réid Albain oraig,
ba laech etir laechradaib,
im-bered a baind foraib.
Mo mac-sa Mael Fothartaig
ba hé cunnid na cuane,
eo find fota for lassair
ro gab adba co n-uare. Is uar.
Iar sin trá bátar Lagin im Rónán ocon cháiniud. Roíntir
Rónán dar a ais. Tiagair for tairr Aedáin ocus air-gabthair la da
mac Mael Fothartaig .i. Aed ocus Mael Tuile. Nod goin int
Aed co n-derna criathar focha de.
Nom léicid suas, a ócu, or sé, manip mo marbad as áil dúib.
In marb In fer? or sé.
Marb immorro, or ind óic.
Cia rod marb? or sé.
Rod marb Aed, ar ind óic.
Mael Tuile In rubai? or sé.
Náthó, ar ind óic.
Níra gona duine co bráth! or sé. Buaid ngaile immorro &
gaiscid don mac rod m-bí.
Is and as-bert Rónán
Is mór bríg
do mac aithig guin maic ríg;
ba mend ina ló dála
d'Aedán mac Fiachnai Lára.
Tucad trá iar sin In cocad chucai-seom co dorus In taige.
Is and as-bert-som
cocad-so forsin maig
anim cen Mael Fothartaig;
toeb frisin cocad nuä
ní fulaing In senruä.
La sodain maidid a loim fola for a beolu ocus at-bail fo
chétóir.
Fingal Rónáin In sin.
Appendix A (Rawl. B 502, 124b50)
Mac dano do Rónán Mael Fathardaig; Is eside ro marbad la
athair tria h-ét, amal Is irdairc, & ní fárcaib claind; tamen inuenitur
in alio loco habuisse duos filios, id est Mael Tuile scilicet & Aed,
qui interfectorum(!) patris sui, uidelicet Aedán filium Fiacha, in
contentione Lára interfecit, unde dicitur
1] Is mór gním
2] do mac aithich guin meic ríg;
3] Is mend hi llaithiu dála
4] Aedán mac Fiachnae Lára.
Appendix B (Bruss. 4641,)
Eochaid Iarlaithe rí Dáil Araidhe do marbad do chomhailtibh
Maoil Fothartaigh mic Rónáin. Uair ingen d'Eochaid Iarlaithe
ro bháoi ag Rónán, ag rí Laigen; óg an ingen, sen an Rónán, go
ttug sí grádh do mac Rónáin .i. do Mhaol Fothartaig, agus go
raibh si ga ghuidhe go fada agus ni fhuair uaidh a faomhadh; agus
ór ná fúair, as eadh dorigne, cumdach a cinn do mhionughadh,
agus a h-aighidh do sgríobadh, agus fuilredh ma h-aighidh, agus
toidheacht d'ionnsoigh Ronáin amhlaidh sin.
Créd sin, a ingen? ar Ronán.
Do mhac súgachsa, ar sí, Maol Fothartaig, dom shárughadh
agus mo bhrisiodh dhó, agus comhrac frium.
Marbthar la Ronán iar sin. Tiaghaid dano
comhaltadha Maoil Fothartaigh iar sin go nuig bail i raibhe
Eochuidhe Iarlaithe agus gairmid leo amach é ó chách agus
marbhaid i gcionta na nerna a ingen. Unde Flaittir cecinit:
1] Indiú dellioghair lige
2] Eochaidh mic Fiachach Lurgan;
3] i n-úir Cille Coindeire
4] o gabh roithes a ghulban.
Ra gabh Eochaidh aoncaimse
ina linn leabairthe;
brónan fil for Dhún
atá for Dún Sobhairche.