Annals of Loch Cé
Kl. Ináir for aoíne, ui. xx. L.; xu.; ceithre
bliadna x. & mile aoís an Tigerna in
tan sin. Slúaighedh lá mac Amhlaoíbh & lá
Máol Mórdha, & Galla, & Laighne, a
Midhe & a m-Breghaibh, & iársin go
termann Féichín, go ruccsat bú díarmhidhe
& broide adbal leó. Féil Grighóir ría n-Inid Is in
bhliadhoin-si, & mioncháisc a samhradh, ionnus na h-aicheis
ó chéin mháir.
Mór-thionól fher Muman & Midhe, & deiscert
Connacht lá m-Brían m-Bóromha mac Cinnéidigh .i. rí
Ereann, for Ghallaibh Atha Clíath, & for Laighnaibh,
día t-tabhairt fó a réir amail dus-fucc ríamh, ór ro
aghain & ró áirdéirigh cogadh comhfhúasmadach etir
Brían & Ghallaibh Atha Clíath, & Laighnibh, an tan-sin.
sin. Gabhais Brían longport ig Clúain Tarbh, i sen-Muigh
Ealta, ré h-Ath Clíath atthúaidh. Nír bho bern
báoghail aghaidh for Ath Clíath an ionbudh-sin; bá
lámh i ned gríbhe aghaidh fair. Nír bho h-iomgabhail
deabhtha, seoch ba chuingedhaibh gleithne & ughra móire
saighin ar an sochroide do-rocht ann an ionbudh-sin,
óir do-rochtatar ann tréin-fhir thoghaidhe & áirsighe
innsi Bretan, ó Caóir Eabhroigh, & ó Caoír Eighist,
& ó Caoír Goníath. Do-rúachtadar ann fós forgla
ríogh & taoíseach, curadh & caith mhílidh, & láth
n-goile, & trein-fir thúaiscert In domain, etir Dhubh-Lochlonnach
& Fhionn-Lochlonnach, a sochraide &
a m-báidh Ghall, go rabhadar a n-Ath Clíath ag mac
Amhlaoíb, ag fritheólamh chogaidh & chathaighthe do
Gaoídhealaibh. Do-rochtadar ann Síoghraidh Fionn
& Síoghraidh Donn, dhá mhac Lothair íarla Innsi
h-Orc, co slúaghaib Innsi h-Orc imaille friú. Do-rochtadar
ann, imorro, slóigh dímhóra a h-Innsibh Gall,
& a Manuinn, & as na Rennoib, & a Breathnoibh,
& a Plémennoibh. Do-rúachtadar ann fós
Brodar .i. íarla Caoíre Eabhroigh, go sluaghoibh dímhóra,
& Uithir Dubh .i. mílidh Caoire Eighist, & Grisíne
corad Pléimionnaibh, & Greisiam á Normannaibh. Do-rúachtadar
ann, dono, míle láoch do Dhubh-Danaroibh
dána, róithréna, ro chalma, go scíathoibh & go stargghaibh,
& co lúirechoibh iomdha ó tháfinn leó. Ro bhádar
ann, imorro, slóigh dhímhóra & gasradh óg allata
Fine Gall, & na cendaighe tangadar a tíribh Franc,
& a Sagsoibh, & a Bretoin, & Rómhán. Do-rúacht
ann, dono, Máol Mórrdha mac Murchadha mic
Finn .i. áirdrígh chúigedh Laighen; go ríoghaibh, go d-taoisechaibh,
& go t-tréinfheroibh Laighen; go macáomhaibh,
& go n-giollannraidh maráon riú isin sochraide
chédna.
Bá mór trá an sochraidhe & In tionól tánic ann.
Bá bádhach & bá borrfadhach an choimhéirghe do-rónsat
sunn .i. annradh & anghluinn Gall & Gaoídheal
Laighen, an aghaidh chatha na Muimhnech, & do dhiongmháil
docroide Bríain Bóromha dhióbh; conadh .ui. catha
comhmóra coimhlíon na n-Danár .i. cath ag coimhéd an
dúinidh allá astigh, & cúig catha ag lámhach i n-aghaidh
na n-Gaoídhiol.
Niór thionóil, imorro, Brían slóigh ináid sochraide
i nd-aghaidh an mor-sluaighed-sin íarthair dhomain &
Gall, acht Muimhnig amháin, & Moeil Shechlainn co
b-feraibh Midhe; uair ni torrachtadar chuige Ulaidh,
ináid Airghiallai, na Cinel n-Eogain, ina Cinel Conaill,
ina Connachta, acht h-I Maine & h-I bFiacrach, &
Cenel Oedha, uair nír bho maith annsin etir Brian &
Tadhg an Eich Ghil, mac Cathail, mic Conchobair, rí
Connacht. Conidh aire-sin ro erig Tadhc dul la Brian
isin cath sin Cluana Tarbh.
Ad-cí, imorro, Indeirghe mac Uradhain .i. gilla gradha
do Brian, a n-aisling an aghaid riasan chath, senadh
cleírech n-iomdha, indar lais, dochum an longpuirt,
& síad ag cantain t-shailm-chedail & t-shaor-leighinn ;
& ro fiarfaid Indeirghe cia na cleirig. ‘Sénán mac
Geirrchinn sin,’? ar na cleirigh. ‘Cidh dus-fuc alle ó na
eglais fein conicce so h-é’, ol Indeirghe. ‘Feich dlighes
do Brian’, ol an cleireach; ‘da n-iarradh tánic sunn’.
‘Ro iocfaidis ris iga thigh’, ol Indeirghe, ‘ceinoch roichfedh
lais a thocht sunn. Ammarach tig amm a n-iocad re
Sénan’, ol an clerech, ‘& Is eigin friss’. Tiaghuid uadh
iarsin. Indisses, imorro, Inderge do Brian ant
aisling at-condairc, & bá messaide a menma lais
a chluinsin.
At-connairc, dna, Diarmaid .H. Corcrain .i. fer
gradha Domnaill mic Diarmada, & ro boi-sium ag
marbadh na n-Gall a n-Inis Cathaig aidhche aine Chasg,
and aisling cedna do Brian, & seacht m-bliadna
dhec ar xx riasan aidhche oeine sin inar marbad
Brian ad-conncus ind aisling-sin.
Tánic Oebinn, ingen Duinn Oilen, seal beg ria n-iarmeirge
ind aidhche-sin, ó Shíd Craige Leithe, d' agallam
Briain, gur innis do go d-tiotfadh arna bharach. Ro
fhiarfaid Brian di cia dha macaib budh ri dha eis,
& cia lín dibh no marbhfidhe isin cath imaroen risium.
In ced-mac do chídhfir Is e bus rí ar
h-eisi, ar si.
Conidh uime-sin ro chuir-sium fios ar cend Murchadha,
co d-tiossad dia agallam ria g-cach sul ad-rissad an
sluaig. Ni thánic Murchad ann con rus-gaibh a leine
uime. Is annsin do-chluin Donnchadh meda Briain
ag iomagallam re a gilla gradha, & nir an re a
edach uile do ghabháil uime, acht tanic co h-oponn co
tuc a lamh ar cuaille na h-imdhaide a raibhe an rí
ina pupuill, gur fhiarfaid do Brian cidh do-ghenum;
in ar na crechaib no raghadh, no isin longport no
anfad. Adubairt Brian, imorro, ó dho tuc aithne ar
ghuth n-Donnchada, uair rob olc lais a thorrachtuin
chuige ar tus; Is cuma lem, ar sé, cidh be ní do-néis,
oir ni dot' iarradh ro bha. Tanic Donnchad,
imorro, asin pupuill tria luinne iarsin, & do-rala
Murchad dho i n-dorus na puiple, & ni tuc nech
dhíbh taimhthech di aroile.
O ro-siacht, imorro, Murchad co raibhe ag iomagallam
re Brian, ro ráidh imorro Brian frís: eirg,
ar sé, it leabaid co ti an la, & an ni ro bud mian
lem-sa nir chedaigh Dia duit e. Ro bhuí trá gach michelmain
a cinn a cheli doibh amhlaid sin no go tanic maiden
an laoi cona lan-shoillsi .i. oeine Chasg. Is annsin ro
cuired cath crodha comoirderc etorra dibhlinuib, da
na frith indsamail a n-Erinn. Maighidh for Gallaib
& for Laighnib a tossach, conros-dileghuid uile
co leir, In quo bello cecidit ex aduersa caterua
Gallorum, Maol Mordha mac Murchada, airdrigh
Laigen, & Domhnall mac Fergaile, rí na b-Forthuath,
& Brogharbhan mac Conchobhair, ri .H. b-Failghe.
Cecidit uero a Gallis, Duphghall mac Amhlaibh, &
Sighrud mac Lotair, iarla Insi h-Orc, & Gilla
Ciaráin mac Glúin Iaruinn, rigdhamhna Gall, Uithir
Dubh, &a Suairtghair, & Donnchad .H. h-Eruilbh,
& Grissíne, & Luimne, & Amhlaibh mac Laghmainn,
& Brodar .i. toissech na luingsi Lochlainne,
qui occidit Brian, et se mile etir mharbad &
badhad. Do-rorchuir ann, din, a b-frithghuin In chatha-sin
ó Goeidhelaibh, Brian mac Ceindeidig mic Lorcain,
airdrigh Goeidel Erenn & Gall Brettan,
& August iarthair tuaiscert Eorpa uile, & a
mac .i. Murchad, & a mac-sidhe .i. Toirrdhelbach mac
Murchada, & Conaing mac Duinn Cuan, mic Ceindeidigh,
ridhamhna Muman, & Mothla mac Domhnaill,
mic Faolain, rí na n-Déisi Muman; Eochaidh mac
Dunadhaigh, & Niall mac Cuinn, & Cu Dhuiligh
mac Ceinnedigh, tri coeimte Briain; & Tadhc mac
Murchada h-I Ceallaigh, ri .H. Maine; Moel Ruanaidh
.H. h-Eidhin, ri Eighne; Geibhendach .H. Dubhagain, rí
Fera Mhaighe, & mac Bethaid mic Muireghaigh
Chloein, rí Ciarraighe Luacra, & Domhnall mac
Diarmada, ri Corca Baiscinn; Sgannlan mac Cathail,
rí Eoghanachta Loca Léin, & Domnall mac Eimhín
mic Cuinnigh Mhóir, mórmhaor Mair i n-Albain, et alii
multi nobiles.
Is ann boi an t-airdrigh .i. Brian mac Ceinneidigh,
& Conaing mac Duinn Cuan, ar cúl na cath ag
cantain a salm, & ag denam irnaide, con rus-terno
fear dhian dassochtach Danmargach ar iomgabhail
an bhaiss as an maidhm, go rainic gus an maighin
a m-boí an ri. O dho airigh an Danmargach an rí
a m-baogal ros-nocht a cloidhemh, & ro dhichend airdri
Erenn & ros-dichend Conaing mur an cedna, &
torchuir féin a b-frithghuin In comhruic-sin.
Luidh, trá, Maol Muire mac Eochada .i. comfhorba
Patraic, co sruithibh & mionnuibh conice Sord
Coluim Cille, co t-tuc ass cuirp Briain & Murchada
a mic, & cend Conaing, & cend Mothla,
con ros-adhnocht a n-Ard Macha a n-ioluid nuí. Dí aidhche,
umorro, dhó-sum & do th-shamad Padraig ag aire na
g-corp propter honorem regis positi. Dúnlaing mac Tuathail, rí Laigen, dh' éc. Cath edir
Cian mac Maoil Mhuaidh & Domnall mac Duibh Dhá Boirend,
co torchair ann Cian, & Cathal, &
Raghallach, tri mic Mail Mhuaidh, & ár ádhbail impa. Cathal mac Domnaill, rí .H. n-Echach, do marbad la
Donnchad mac Briain. Maidhm ría Tadhg mac Briain
for Donnchadh mac Briain, dú nar fargbadh Ruaidri
mac Donnagan, rí Aradh. Sloiged la .H. Maol Doraid
& la .H. Ruairc a Magh n-Aói, go ro mharbhsat
Domnall mac Cathail, & gur innraisset In magh,
& go rucsat gialla Connacht, licet non In eadem
uice. Maidhm for Dál n-Araidhe ría n-Ulltaib, ubi multi
occisi sunt. Flaithbertach mac Domnaill, comarba
Ciárain & Finnén, & Ronán, comarba Fechin,
& Conn .H. Dígráidh In Cristo dormierunt. Ad
Imdha trá airisi na bliádnai-sa.
Annal Kl. Enair .uii. f.; L. iiii.; coig bliadna dhéc ar
mile ais In Tigerna.
Domnall mac Duibh Dha Boirend
do mharbad la Donnchad mac Briain i cath. Flaitbertach
.H. Neill do tocht a Midhe do chabhair Maoil t-Seclainn.
Mail Seclainn iarum ar sloigheadh a Laighne, gur
ro ort Laighne, & go dtuc bóruimhe & eidire
Laighen lais. Niall mac Fergaile mic Connaich a suo
genere occisus est, o Uibh Tuirtre. Muircertach
.H. Lorcáin, aircinnech Lotra, dhéc. Aodh .H. Ruairc,
rí Breffne, do marbad la Tadhc an Eich Ghil mac
Cathail, rí Connacht, dolóse .i. ag Loch Neill a Mad
Oi, do fhoessam na bachla Iossa, conid edh o sin tallad
righe ar a claind, chenmothá Oedh amháin.
Annal Kl. Enair .i. f; L. xuiii.; se bliadna dhec &
mile ais In Tigerna. Mac Líag, ard-ollam Erenn,
mortuus est. Cath edir Ulltoib Is Dál Araidhe, gur
mhuigh for Dal n-Araidhe; do fuit ann Domnall .H.
Loingsigh, rí Dál n-Araidhe, & Niall mac Duibh Thuinne,
& Conchobar .H. Domnallain, rí .H. Tuirtri. Niall mac Eochada, & Coscrach mac Muireghaig
mic Flainn, rí Fera Maighe h-Itha, a suis occisi sunt. Donn Cuan mac Dúnlaing, rí Laighen, & Tadhc .H.
Riain, rí .H. n-Drona, do mharbad lá Donnchad mac
Gilla Patraic for lár Leithghlinne. Dún Lethghlaissi
do uile loscad. Cluain Ferta & Cenantus do
loscad. Airbertac mac Coisi Dóbhrán, airchinnech Rois
Ailitreach, do eg. Síth an Erinn.
Annal Kl. Enair iii. f.; L. xxuiii.; seacht mbliadna
dhéc & mile ais In Tigerna. Aonghus mac Cairre
chalma, ridhamna Temrach, mortuus est. Fergal mac
Domnaill mic Conchobair, rídhamna Ailig, do mharbhadh
o Cénel Eogain féin. Flann .H. Beice, ri .H. Méth,
a suis occisus est. Cormac .H. Lorcáin, rí h-I nEchach,
do marbhadh o Uíbh Trena. Donnchad mac Donnchada
h-I Conghalaigh, rídhamna Erenn, a suis occisus est. Muiredach .H. Duibheoin, rí .H. mic Cuais Bregh, do
mharbhad la Flaithbertach .H. Neill. Ar Gall &
Laigen imm Odhbha la Maeil Seclain. Oengus mac
Flainn, airchinnech Lainne Léire; Cormac .H. Maoil
Midhe, airchinnech Dromma Ráithi, mortui sunt. Gilla
Coluim mac Muiredhaigh .H. Mail Trea, & Oedh .H.
h-Eradháin, rí H. m-Bressail Macha, mortui sunt. Gilla Crist .H. Lorcain, tigerna Caille Fallamain, do
marbad a Cenantus.
Annal Kl. Enair iiii. f.; L. x.; ocht mbliadna dhéc &
mile ais In Tigerna. Broen mac Moel Mhórdha, rí
Laigen, do dhalladh i n-Ath Cliath la Sitreac mac
Amhlaibh. Moelan mac Eicnigh .H. Lorcain, rí Gaileng
& Tuath Luighne uile, do marbad do Saithnibh. Slóigedh
la Cénel Eogain go Cill Fábhric, gur marbhsat droing
mhóir, & co b-fharguibhsat Gilla Crist mac Conaing
mic Conghalaig, muire Cloinne Sinaich. Domhnall .H.
Coeindelbhain, ri Loeghaire, & Caismhidhe .i. rechtaire
Moeil t-Seclain, do marbad la Fira Ceall & Ele
tairsiugh creiche. In rétla mhongach do athrugad in
hoc anno, fria re coeicidhis, In aimsir fhoghmhair.
Annal Kl. Enair u. f.; L. xxi.; nói mbliadna dhéc &
mile ais In Tigerna. Ailén mac Oisséin, rí Mughorn,
& Oissein .H. Cathusaigh tigerna Saithne, do marbad
la Gailengaib. Cill Dara uile do loscad do thenedh
dhaith. Domnall mac Mail t-Seclainn, comarba Finnen
& Mo Cholmóg, In Cristo quieuit. Ardghar & Archú,
meic Máil t-Sechlainn mic Moel Ruanaigh, da righdhamhna
Oiligh, a suis occisi sunt. Mathghamain mac Conaing
mic Duinn Cuan, ridhamhna Muman, do ég. Flaithbertach
H. Neill do theacht a tír Conaill, gur ro ort
Tír nEnna & Tír Lúghdech. Ruaidri .H. h-Aillellain,
ri .H. n-Echach, do marbadhla Fira Fernmaidhe.
Ro marbadh, imorro, dhá mac Cinnédich .i. Conghalach
& Gilla Muire, iná dhighuil fó cédóir. Erghe do
tabairt do Uíbh Caisséin do Donnchad mac Briain
gur ro tercad a bhos des de. Damhliag Dermuighe do
brissedh la Muircertach .H. Carraigh for Moel Mhuaidh,
rí b-Fer Cell, & a thabairt ass ar éigin, & a
marbadh iarum.
Annal Kl. Enair .ui. f.; L. ii.; fiche bliadna ar mile ais
in Tigerna. Ceall Dara cona derthighibh do loscad. Glionn Da Locha cona dherthoighibh do loscad. Cluain
Iraird & Cluain Mic Nóis, & Sord Coluim Cille,
tertia parte crematae sunt. Flaithbertach .H. h-Eochada
do dhalladh la Niall mac Eochada. Gilla Cíarain mac
Oiseine, rí Mughdhorna fri ré oen-laoi, do marbhadh la .H.
Mic Cuais Bregh. Ard Macha uile co léir do loscad .i.
in damhliag mór cona thuighe do luaidhe, & an cloigtech
cona chlogaib, & an Sabhall, & an Toai, & Carbad
na n-Abadh, & an t-shen-chathair prociuptu st-a teirt
Kl. Iuin, an luan ria Cingcis. Moel Muire mac
Eochada, comarba Patraic, cend cleirech iarthair
Eorpa uile, In .xx. anno principatus sui, i teirt noin
Iúin, dia h-oeine ria Cingcís, In Cristo quieuit. Amalgadh
a g-comfhorbus Patraic, do reir thuaithi & eglaise. Finnlaoch mac Ruaidri, ri Alban, a suis occisus est. Oedh .H. h-Innrechtaigh, rí .H. Méth, do marbhadh do Uíbh
Nialláin.
Annal Kl. Enair .i. f.; L. xiii.; bliadain ar fichit ar mile
ais In Tigerna. Maidhm ría n-Ughaire mac Dúnlaing,
rí Laigen, for Sitrioc mac Amhlaibh, rí Atha Clíath ocon
Deilgne Mo Ghoróg. Frois cruithnechta do ferthain in
Ossraighibh In hoc anno. Creach la mac Oedha h-I Neill
dar Uíbh Dorthainn. Badar a Muigh Atechta, & ro
marbhsat In Lethderg icon tairrecht, conidh tairthedar
.H. Méth, & Mughorna, & na Saithne, & Fir
Fernmaide, & .H. Dorthonn, cona ríghuibh. Ro bhói dna
H. Celechain & .H. Lorcain, co n-Uibh m-Breassail,
& co n-Uíbh Nialláin, ar a g-cinn a n-Oenach Macha, co
comrangadar uile uime, co ruc mac Oedha a ghabháil
tairrsibh uile, & ni raibhe acht dá .xx dhéc óglaech,
& do-cer sochaide etorra ar lár Aird Macha;
sic In libro Duibh Dhá Leithe. Branacan .H. Moel Uidhir,
airre Midhe, do mharbadh dia belltaine i l-Loch Ainninn. Aodh mac Floinn mic Mail t-Sheclainn, rídhamhna Temrach,
& Domnall .H. Murchada, occisi sunt.
Annal Kl. Enair .ii. f.; L. xxiiii.; dhá bliadain ar xx ar
mile ais In Tigerna. Mac Cerbhaill, rí Eli, &
Domnall .H. Cellaig, rí Fothart, & Sitrec mac
Imhair, ri Puirt Lairge, occisi sunt. Mac Leighinn
mac Cairill, rí Oirghiall, & Flann .H. Tadhcáin,
airchinnech Dermaide & Lachtnán comarba Innsi
Cain Dega, In Cristo dormierunt; In Ard Macha ad-bath. Moeil Sechlainn Mór mac Domnaill, airdrígh Erenn,
tuir orduin & oirechuis iarthair dhomuin, do ég Is in
tress bliadain .xt. regni sui, Is In tres bliadain .lxx.
aetatis suae, In .iiii. a nonas Septembris, die uidelicet
dominico, secunda lúnae. Murchomrac forsan bh-fairrge etir Gulla Atha Cliath
& Niall mac Eochada, rí Ulad, gur ro mhuigh for na
Gallaib, & gur láadh a n-derg-ár, & gur ro doerta
aroile dhíbh archena. Muircertach .H. Carra, rídhamna
Temhrach, do mharbad on ghuth .i. la Moeil Seclainn. Maidhm a Sleíbh Fuaid for Airghialla, la Niall mac
Eochada, gur cuiredh derg-ar Oirghiall ann. Mathghamain
mac Laighnén, rí Fernmaide, do marbadh do Chathal
.H. Críchán for lár Cluana Eoais.
Annal Kl. Enáir .iii. f.; L. .ii.; tri bliadna .xx. ar mile
ais In Tigerna. Ercra i .xiiii. ergai Ienáir, .iiii. id
Enáir, dia Dardaoin; ercra gréine, imorro, i .xxuii.
an éscai cedna, dia Dardaoin, cinn coeicidhis, i nói Kl^l^.
Febhra.
1023.
Domnall mac Oedha Big h-Í Máil t-Seclainn
do mharbhad o mac Senán .H. Leocán.
1023.
Donnchad .H.
Duinn, rí Bregh, do gabháil do Gallaib ina n-airecht
féin, & a breith tar muir.
1023.
Lochlainn mac Mail Seclainn
do marbad a suis.
1023.
Tadhc mac Briain do
marbad o Eilibh.
1023.
Conchobar .H. Carra do marbad
lasna Guta.
1023.
Leobhailin, ri Breattan, do ég.
1023.
Oenrec,
ri an domain, do éc In pace; dar a éissi ro ghabh
righe an domain .i. Cuana.
1023.
Domnall .H. h-Egra, rí
Luighne Connacht, do marbadh lá .H. Concobair .i. rí
Connacht.
Annal Kll; Enair .iiii. f.; L. xui.; ceitri bliadna xx. ar
mile ais In Tigerna. Ugaire mac Dunlaing, rí Laigen,
& Moel Mordha mac Lorcáin, rí .H. Cinnselaigh; teach
do ghabháil forra ag Dubhloch la Donn Sleibhe mac Maol
Mórdha, ri .H. b-Faoláin, & a tuitim ann. Donnsléibe
fein do marbhadh go gar iarsin la h-Ibh Muireghaigh. Cath Atha na Croissi a Corann, edir .H. Moel Doraidh .i.
rí Ceneoill Conaill, & .H. Ruairc, gur ro mhuigh for
.H. Ruairc, gur ro láadh derg ár Fer m-Breiffne
& Connacht la Cenel Conaill. Cúan .H. Lócháin .i.
prímh-éigess Erenn, do mharbadh lá Tethfa. Do-ríghne
Dia firt filedh co follus ar an lucht ro mharbh, óir ro
bássaiged a n-droch-oighed iad, & ni ro h-adhnuiced a
cuirp gur fhoghuil foeil & foluámain íad. Domnall
mac Aodha, rídhamhna Oiligh, do marbhadh do Gilla Mhúgra
mac Ógáin. Maol Dúin .H. Concaille, rí .H. Níalláin, do
marbad do Uíbh Dorthaind. Moel Ruanaidh .H. Ciardha
.i. rí Cairpri, a suis occisus est. Crech la mac h-I
Neill, gur ro ort .H. Méth & .H. Dorthainn.
Annal Kl. Enáir .ui. f.; L. ii.; coic bliadna .xx. ar
mile ais In Tigerna. Muiredhach mac Mugróin,
comarba Ciaráin; Maoil Eoin .H. Toráin, comarba
Doire, dormierunt. Niall .H. Conchobair, ridhamhna
Connacht; Geir Gaola, rí Bregh, occisi sunt. Moeil
Secluinn Got, rí Mídhe, do éc. Sloiged la Flaithbertach
.H. Néill a m-Breaghaib & a n-Gallaibh, co tuc gialla
Goeideal ó Gallaibh. Creach la Cathalán, rí Fernmaide,
for Feruibh Manach. Creach la Fira Manach fó cédóir
co Loch n-Uaithne, gur ro loiscset, & gur ro marbhsat
.uii. b-fhir dhég for brú an locha. Termonn Feichín do
argain do Cathalán .H. Críchán.
Annal Kl. Enair .uii. f.; L. xui.; sé bliadna. xx. ar mile
ais In Tigerna. Sloiged la mac Briain a Midhe, &
a m-Breaghaib, go Gollaib & go Laighnib, & go
hOssraigib, go ruc a ngialla. Slóigedh la Flaitbertach
.H. Neill a Midhe, go tuc a ngialla, & go n-deachaid
for leic oigridh a n-Inis Mochta, gur ro indir an inis. Slóighed la mac Eochada isin úair cedna go Gullaib,
gur ro loisc, & co tuc broid mor uaidibh, & seoda
dírimhé. Moel Ruanaidh .H. Maol Doraidh do dhul ina
ailitri. Aimergin .H. Mórdha, rí Laighsi, interfectus
est. Feall la Domnall .H. Cellaigh for Muiredhach
.H. Céle, gur ro mharbh ina aireacht feisin.
Annal Kl. Enair .i. f.;L. xx.; seacht m-bliadna .xx. ar mile
ais In Tigerna. Ruaidri mac Foghartaigh, rí Deiscert
Bregh, do ég i n-ailitri. Tadhc mac Gilla Patraig do
dalladh lá rí Ossraighe .i. Donnchad mac Gilla Padraig. Slóighedh la mac Briain an Orsraighibh, gur ro lásat Ossraighe
ár a muinnteri im Dógra mac n-Dunchada, & im
Domnall mac Sencháin, & im sochaide mhóir airchena. Cathalán .H. Criochán, rí Fernmaide, & Cú Locha .H.
Gairbhéith, rí .H. Méith, do comthuitim le 'roile a n-irghail. Crech la Cénel n-Eogain a n-Ulltoib, co tucsat bóroma mhóir
leó. Dún Cuillind a n-Albain do uile loscad In hoc anno.
Annal Kl. Enair .ii. f.; L. .i.; ocht mbliadna xx. ar mile
ais In Tigerna. Tadhc mac Echach, airchinnech Cill
Dá Lúa; Brían .H. Conchobhair, & Cornán .H. Ruairc,
& Flaithbertach .H. h-Eradháin, & Conchobhar mac
Eochada, occisi sunt. Moel Mochta, rí b-Fer Rois, o
Conaillib occisus est. Orgain Daimliag la Fira
Manach. Mac Concuailgne, rí h-í nEchach, do éc. Sitreac mac Amhlaibh rí Gall, & Flannágan .H.
Cellaigh, rí Bregh, do dhul do Róimh. Crech lá Cénel
Eogain a tír Conaill, co tucsat gabhála mora leó.
Annal Kl. Enáir iiii. f.; L. xii.; noi mbliadna .xx. ar mile
ais In Tigerna. Donnsleibhe .H. Brogarbháin, rí .H.
b-Failge, a suis occisus est. Donnchad .H. Donnacán,
hí Fernmaide, & mac h-I Geirrce, rí Conaille, do
comtuitim a Cill Sleibhe. Brian .H. Conchobair,
rídhamna Connacht, a suis occisus est. Oedh .H.
Ruairc & Oenghus .H. h-Aonghusa, & airchinnech
Droma Cliabh, & tri fichit duine eli do loscad
maille friu, a n-Indis na Lainne. Muircertach .H.
Canannán, no .H. Maol Doraidh, do marbad do Uibh
Canannán. Amhlaib mac Sitrec, rí Gall, do erghabháil
do Mathghamhain .H. Riagháin, rí Breagh, go b-fhargaibh dha
ced dhég bo, & .ui. xx. eoch m-bretnach, & tri
xx uinge do ór, & cloidhem Carlusa, & aitire
Gaoidel edir Laighnib & Leth Cuinn, & tri fichit
uincce d' airged ghil ina h-uinge gheimhlidhe. Maol Coluim
mac Mail Bríghde, mic Ruaidri, & Maol Brighde .H.
Brolchán, prímh-t-shaor Erenn na aimsir, mortui sunt.
Annal Kl. Enair .u. f.; L. .xxiii.; trícha bliadna ar mile ais
in Tigerna. Flaithbertach do teacht o Roimh. Ard
m-Breacáin do loscad & d' argain do Gallaibh Atha
Cliath, & da ced duine do loscad isin daimhliag, &
da ced eli do breith a m-broid. Cill Dara do loscad
tre an b-fhaitchess mná. Sloiged la mac Eochada co
Telaigh n-Oc, & nocha d-tárraigh ní. Eochaidh .H.
Cethenén, comarba Tigernaigh, árd-shoí Erenn a n-egna,
a n-Ard Macha quieuit. Tadhc an Eich Ghil mac Cathail
mic Conchobair, .i. airdrigh Connacht, & an Got, ri
Midhe, occisi sunt. Ruaidri .H. Canannan do marbad la
h-Oedh Ua Néill. Tadhc .H. Lorcáin, rí .H. Cennselaigh,
do ég ina ailitri a n-Glinn Da Lacha. Cú Mhara mac Mic
Liag, ard-ollam Erenn, do dhul d' éc.
Annal Kl. Enair. ui. f.; L. iiii.; bliadain ar trícha & mile
ais In Tigerna. Oedh .H. Neill do thocht sluagh mór
a timchell mic Eochada soir, co tuc tri mhíle do bhuaibh,
& dá ced ar mhíle do bhroid. Sloiged la mac Eochada
a n-Ibh Echach, gur ro loiscset Cill Combair cona
derthoigh, & gur ro marb cethrar do cleirchaib, &
go ruc tricha do broid. Sloiged la mac Briain a n-Ossraighib,
gur ro ládh ár a mhuinntire im Maol Coluim
Caonraigech, et alii multi. Cadhusach, comarba
Caoimghin, do dhallad la Domnall mac Dunlaing. Creach In t-sneachta la h-Oed Ua Neill a tír
Conaill, gur ro mharbh .H. Canannán, ri Cineoil Conaill. O Donnacán, rí Aradh Thíre, do marbadh la .H. m-Briain
.i. Toirrdhelbach.
Annal Kl. Enair .uii. f.; L. xu.; dhá bliadain .xxx. & mile
ais In Tigerna. Mathgamhain .H. Riaghain, ri Breagh,
do marbad do Domnall .H. Ceallaigh, per dolum. Gilla
Comgháin mac Maol Bríghde, mormháor Muirebe, do
loscad co coecait do dhoeinbh imme. Domhnall .H.
Maol Doraidh, ri Ceneoil Conaill, d' fhagbhail bháis an
bliadain-sin. Mac Mathghamhna mic Muireghaigh, ri
Ciarraighe, & Donnghal mac Duinn Cothaig, rí
Gaileng, occisi sunt. Ettrú .H. Conaing, ridhamna
Muman, occisus est o mhuinnter Imlecha. Maidhm
Dromma Bendchair for Ulltaib ria n-Airghialla. Maidhm inber Bóinne ria Sitrec mac Amhlaibh, for
Conaillibh, & for Uíbh Dorthuinn, & for Uíbh Méith,
in ro ládh innár. Moel Tuile, espog Aird Macha, in
Cristo quieuit. Aodh .H. Furreidh do ghabháil na
h-espocóide iarsin.
Annal Kl. Enáir .ii. f.; L. xx. ui.; tri bliadna trícha
ar mhíle aís In Tigerna. Maidhm ria Murchad .H.
Mail t-Seclainn for Concobar .H. Máil Seclainn, gur rus-marbad
Maol Ruanaid Ua Carra Calma, & Lorcán
.H. Caoindelbháin, ri Loeghuire, et alii multi. Concobar
.H. Muireghaigh, rí Ciarraighe, occisus est. Aonach
Carman la Donnchad mac Gilla Padraig, iar n-gabháil
righe Laighen dó. Aimergin .H. Cerbhaill, ri Eli, &
Cu Mhuman mac Ruaidri h-I Cedfadha, mortui sunt. Maidhm lé h-Ele, i torcradar Braon h-Ua Cleirigh, &
Muiredach mac mic Gilla Padraig, et alii multi. Scrín
Pedair & Póil ag tepersin fhola for altóir Padraic
i n-Ard Macha, coram omnibus uidentibus. Oedh mac
Flaithbhertaigh h-I Neill, rí Oiligh, & ridhamna Erenn,
post penitentiam mortuus est, oidhche fhéle Aindrias. Aodh O Neill mortuus est. Kl. Enair iii. f.; L. uii.; cetri bliadna tricha ar mhile
aís In Tigerna. Maol Coluim mac Cinaotha, ri Alban,
obiit. Amhlaib mac Sítrec do marbadh do t-Saxanachaib,
ag dul do Róimh. Gilla Seclain, mac Gilla Mo Chonna,
occisus est. Dubh Daingen, ri Connacht, a suis occisus
est. Donnchad mac Briain do innredh Osraighe co léir. Cathal Mairtír, airchinnech Corcaige, & Conn mac
Maol Padraig, airchinnech Munghairde, In Cristo dormierunt. Macnía .H. h-Uchtáin, fer léighinn Cenannsa,
do bháthad ag tiachtain a h-Albain, & cuilebhadh
Coluim Cille, & tri mionna do mhionnaibh Padraig,
& tricha fer impaib. Suibhne mac Cinoetha, rí Gall
Goeidil.
Annal Kl. Enair .iiii. f.; L. xuiii.; coig bliadna .xxx. ar
mile ais In Tigerna. Cnut mac Sain, rí Saxan, dh' éc. Cathal mac Amhalgaidh, rí Iarthair Laighen, & a bhen .i.
inghen mic Gilla Chaimghin, mic Cinoetha, & a chu, do
marbad an aoin-fheacht do mac Cellaigh mic Dunchada. Flaithbertach .H. Murchada, rí Cenel m-Boghuine, cum
multis occisus est. Iarnán .H. Flannchada .i. Cú na
naom & na b-fhirén dogairthí dhe, do teacht for
creich a n-Delbhna, coná táirthedar uaite do Delbhna a
n-imaireg, go d-tardsat cliathar n-dó, & co tardsat
ár a muintire, & ro marbadh tre nert na noem. Raghnall .H. h-Imhair, rí Puirt Lairge, do marbad in
Ath Clíath la Sitrec mac Amhláib. Ard m-Breacáin do
argain la Sitrec mac Amhlaibh. Sord Coluim Cille do
loscad & do argain do Conchobar .H. Máil Sechlainn
na dhíghail.
Annal Kl. Enáir .u. f.; L. xxuiii.; se bliadna xxx. ar mile
ais In Tigerna. Domnall O h-Uamharain, rí b-Fer Lí,
occisus est o Dál Araidhe. Sgolóc O Flannagáin, rí
b-Fer d-Tethffa, a suis occisus est. Domnall mac
Flainn, rídhamna Temrach, do marbad o Feruibh Breiffne. Murchad .H. Anchapaill, & Niall mac Muirghessa,
da ridhamhna Iartair Connacht, omnes occisi sunt. Cu Chíche mac Eígnecháin, rí Cheneóil n-Enna, obiit. Donnchad
mac Dúnlaing, rí Laigen, do dhalladh la Donnchad
mac Gilla Patraig, co nd-erbhailt de. Flaithbhertach in
trosdain .H. Néill, airdrígh Oiligh, post penetentiam
optimam, In Cristo quieuit. Ruaidri mac Taidhg, mic
Lorcain, do dhalladh la mac Mail na m-Bó.
Annal Kl. Enair uii. f.; L. .x.; secht m-bliadna ar trícha
ar mhíle aís In Tigerna. Cathal mac Ruaidri, ri
Iarthair Connacht, do dhul da oilitri go h-Ard Macha. Flann .H. Mail Seclainn do dhalladh la Conchobar h-Ua
Maoil Seclainn. Archú .H. Celechán, rí .H. m-Bressail,
& Ruaidri .H. Lorcáin, rí .H. Nialláin, occisi sunt
ic Craoibh Chaille ó Muiredhach O Ruadhacháin, &
ó Uibh Echacch. Cú Inmhain .H. Robhann, rí Puirt Lairge,
a suis occisus sunt. Tri .H. Moel Doraidh do marbadh. Doinend adhbail & fliuchnus mór In bhlíadhain-si.
Annal Kl. Enáir .i. f.; L. xxi.; ocht mbliadna ar .xxx. ar
mile ais In Tigerna. Colmán cam .H. Conghaile,
comarba Mo Laissi, In Cristo quieuit. Gilla Crist,
mac Cathbharr h-I Domhnaill, gabhal chogaid & cosnuma
Cénil Conaill, do marbad la mac Cuinn h-I Domnaill.
Cath edir Cuanna, rí Saxan, & Ota, ri Franc, i
d-torcair míle fer imm Odta. Orcallaid O Rúadhachán,
rí .H. n-Eachach, do marbadh la Cloinn t-Síonaigh i n-Ard
Macha, lá fhéli an Ulltain, a n-díghuil marbhtha Eochada
mic an Abadh, & a n-díghail t-sháraighthe Aird Macha. Maidhm for Uibh Maine ria n-Delbhna, for lar Cluana
Mic Nóis, áine feile Ciaráin, In quo multi occisi sunt. Cú Dhuiligh .H. Donnchada, rídhamhna Caisil, do marbad
do Ibh Faoláin.
Annal Kl. Enáir .ii. f.; L. ii. Noí mbliadna trícha ar mile
ais In Tigerna. Iáco, rí Breatan, a suis; Domnall
mac Donnchada, rí .H. b-Fáolain, ó Domnall .H.
Ferghaile; Donnchad Derg .H. Ruairc, ó .H. Conchobair;
Ruaidri, rí Fernmhaighe, a suis; Oedh .H. Flannagán,
rí Luirg & .H. b-Fiacrach, omnes occisi sunt. Donnchad mac Gilla Patraig, airdrígh Laigen et
Ossraighe, do éc. Muiredhach mac Flaithbertaigh h-I
Neill do marbad do Leithren Duibh. Cerbhall mac Faolain
occisus est ó Galloib.
Annal Kl. Enair .iii. f.; L. .xiii. Cethracha bliadnam ar mile
ais In Tigerna. Hic est annus millesimus et quadragesimus
annus ab Incarnatione Domini. Corcran
Cleirech, cend Eorpa im crabadh, & im egna, In Cristo
pausauit. Donnchad mac Críonán, ri Alban, a suis
occisus est. Aralt, rí Saxan, giuas moritus. Cell Dara
uile do loscad im feil Míchíl. Cenanntus do loscad
Dún Da Lethghlas do loscad, & il-chella airchena.
Annal Kl. Enáir .u. f.; L. xxiiii.; bliadain xt. ar mile
ais In Tigerna. Ad imdha trá na h-airisse etir
marbad & crechad, & chathaib, isin m-bliadain si.
Ni cumaing nech a ninnisin co léir, acht mad uaitte do
ilibh dhíbh, ar dáigh oéssa na n-doeinedh do innisin treotha. Mac Bethaid, mic Bethaid, mic Ainmire, ard-ollam
Aird Machai & Erenn airchena, do éc. Domnall
remhar, mac Mail na m-Bó, do marbad do Laighnibh. Muircertach mac Gilla Padraig do marbad do Uibh
Cáolluidhe, a mebail. Crech la h-Airghiallaib a Conaillib,
co rucsat Conaille forra, gur brissed dhíbh a Muigh Dá Chuinnech. Crech la .H. Nell a n-Ibh Echach Ulad, co
tucsat creich mhóir leo. Gilla Comghaill mac Duinn Cuan,
mic Dúnlaing, do bhreth a Cill Dara ar éigin, & a
mharbad iarum.
Annal Kl. Enair .ui. f.; L. u.; dhá bliadain xl. ar mile ais
in Tigerna. Ferna Mór Moedh Óg do loscad la Donnchad
mac Bríain. Glend Uinsinn do loscad do mac Mail na
m-Bó, & an dairrthech do brissedh, & ced duine do
marbad, & ceitri ced do bhreith eisde a n-díghuil Ferna
Móire. Murchad mac Dúnlaing, rí Laigen, & Domnall
mac Aodha, ri H. Bairche, do thuitim la Gilla Padraig
mac n-Donnchada, ri Ossraige, & la Macraith .H.
n-Donnchada, rí Eoganachta. Flann mac Maoil
Seclainn, rídhamna Erenn, do marbad tre mheabhuil.
Annal Kl. Enair .uii. f.; L. xui.; tri bliadna .xl. ar mile
ais In Tigerna. Cathal mac Ruaidri, rí Iarthair
Connacht, do eg i n-ailitri a n-Ard Macha. Domhnall
.H. Ferghaile, rí Forthuath Laigen, do marbhadh día dhóeinib
fein. Flann .H. h-Anbfhéth, rí .H. Meth, do mharbad ó
Uíbh Cerbhaill, ó rí Fernmaighe. Oedh .H. Confhiacla, rí
Tethfa, do marbhadh o Muircertach O Maoil t-Seclainn. Ceinnéidigh O Cuirc, rí Múscraidhe, occisus est. Gilla
Mo Conna O Duibh Dhiorma In pace dormiuit. Maidhm
Maile Caonmhaich for brú Siuire, for Ossraigibh, &
for Ermhuman, ria Cartach mac Soerbhrethaigh, dú a
b-fhargbad .H. Donnagáin, rí Aradh. Maidhm for Cenel
g-Conaill la Cenél n-Eogain a d-termonn Dábheo-óg.
Annal Kl. Enair .i. f.; L. .xxuii.; ceitri bliadna ar .xt.
ar mile ais an Tigerna. Cu Muscach .H. h-Aillelán, ri
.H. n-Echach, do marbadh ó Uíbh Carracáin. Niall .H.
Celechán, rí .H. m-Breassail, & a bráthair .i.
Trénfer, do dhallad do macuibh Matadhán tre mhebail. Domnall .H. Cuirc, rí Muscraide, do marbadh do .H.
Fladhlén, & do .H. Oisin. Crech la Niall mac
Mail Sechlainn .i. ba rí n-Oiligh an tan sin, for Uíbh
Méth & for Cuailgne, go rug da ced dhég bó, &
sochaide do braid, a n-díghuil t-sháraighthe chluig na
n-edhachta. Crech eli dno la Muircertach h-Ua Neill
for Mughdhorna, co tuc bóruma & broid a n-díghuil
t-sháraighthe an chluig cedna. In Cleirech .H. Conchobair
do mharbad.
Annal Kl. Enair .iii. f.; L. .ix.; coig bliadna .xt.
ar mile ais In Tigerna. Conghalach .H. Lochlainn, rí
Corcumruaid; Glúniarainn .H. Cléirchén, ri .H.
g-Cairpri; Flaithbertach .H. Canannán, ri Ceneoil
Conaill; Domnall .H. Cedfadha, ordan Muman, mortui sunt.
Airchinnech Leithghlinne do marbadh a n-dorus na
cille. Crech la Muircertach .H. Néll a b-feraib Breagh,
conus tarraidh Gairbheith .H. Cathusaigh, rí Bregh, ic Cassán
linne, & an mhuir lán ar a chinn, go torchair Muircertach
ann, et alii multi. Carrtach, mac Saoirbhrethaigh,
rí Eoganachta Caisil, do loscad a tigh
theinedh do .H. Longhargáin mic Duinncuan, cum multis
nobilibus ustis. Cath etir Albanchaib etorra p-fein, a
torchair Cronán, ab Dúin cuillend.
Annal Kl. Enair .iiii. f.; L. .xx. Sé bliadhna .xt. ar mile
ais In Tigerna. Muiredhach mac Flaithbertaigh h-I
Neill, ridamna Oiligh, & Aítédh .H. h-Aítedh, rí .H.
n-Echach, do loscad a tigh thenedh lá Conuladh mac
Conghalaigh, rí Uachtair thíre. Art Uallach O Ruairc
do marbad do Cenel Conaill. Fergal .H. Ciartha, ri
Cairpri, do marbadh do .H. Flannagáin, rí Tethfa.
Annal Kl. Enáir .u. f.; L. .i. Seacht mbliadna ar .xt. ar
mile ais In Tigerna. Snechta mor isin m-bliadain si
o fhéil Muiri go féil Patraig, do ná fríth samail,
conruslá ár n-daoíne & indele, & fhiadhmhíol an
mhara, & énlaithe. Muircertach .H. Madadháin,
rí .H. m-Bressail, do marbad a n-Ard Macha, do
Madadhán .H. Céleachán, per dolum. Niall .H. Ruairc
do mharbad la .H. Conchobair. Crech sluaiged lá Niall
mac Mailt Seclainn a m-Breghaib, gu rosmarbh .H.
n-Iffernáin.
Annal Kl. Enair .ui. f.; .L. xii. Ocht mbliadna ar .xt. ar
mile ais In Tigerna. Fergal .H. Mailmhuaidh, rí b-Fer
g-Ceall; Gilla Coluim .H. h-Eicnich airdri Oirgíalla;
Cendfaolad O Cuill, ard ollam Muman; Maol Fábhaill
.H. h-Eidhin ri .H. b-Fiacrach Aidhne, mortui sunt. Comarba Pedair .i. In Pápa, & da fer dhéc da aoss
gráidh, d' fhagail bháis maille fris, iar n-ól n-eimhe do ratt
dóibh In comarba ro h-ionnarbad ass remhe.
Annal Kl. Enair .i. f.; L. xxiii. Noi mbliadna ar xt.
ar mile ais Tigerna. Maol Coinnich .H. Taichligh,
comarba Daiminnsi, do éc. Muircertach mac
Mailt Seclainn do mharbad la Conchobar .H. Mail Sechlainn,
dar sarugadh Dé & daoine. Conchobar .H.
Cinn Fhaoladh, rí .H. Conaill Gabra; Iomhar .H. Béice, rí
.H. Méth, occisi sunt.
Annal LC. Kl. Enair .ii. f.; .L. iiii.; coeca bliadna ar mile
ais In Tigerna. Maol Ruanaid .H. Concoirne, rí Ele;
Donnchad mac Gilla Fhaoláin, rí .H. b-Failghe, occisi
sunt. Cill Dara cona damliag do loscad. Cleirchén
.H. Muineóc, tuir crabadh na h-Erenn, quieuit in
Cristo. Scainder edir fhiora Muighe h-Itha &
Oirghialla, a torchair Eochaidh .H. h-Ossene.
Annal Kl. Enair .iii. f.; L. xu.; bliadain ar. L. ar mile
ais In Tigerna. Muircertach mac Bric, ri na n-Déisi,
do loscad do Uíbh Faoláin. Mac Buatán mic Bric do
marbad a n-damhliag Lis Mhóir, do Máilt Seclainn O Bric. Amhalgaid mac Cathail, rí iarthair Connacht, do
dhalladh la h-Aodh .H. Conchobair. Laighnén mac Maoláin,
rí Gaileng, cum sua regina .i. ingen an Gait, do dhul
día ailitri do Róimh, & a ég. Mág Lachlainn do
ionnarbad a righe Tealcha óg, & Aodh .H. Fergail do
ríghad na ionadh.
Annal Kl. Enair .iiii. f.; L. xx. uii; dá bliadain ar .l. ar
mile ais In Tigerna. Domnall Bán .H. Briain do
marbad la Connachtaibh. Braon mac Maol Mhórdha, rí
Laigen, do ec i Colainea. Macraith .H. Donnchadha,
rí Eoganachta Caisil, do ég.
Annal Kl. Enair .ui. f.; L. uii.; tri bliadna .l. ar mile
ais In Tigerna. Mac na h-Oidhche .H. Ruairc, rídhamna
Connacht, do marbadh do Diarmaid .H. Cuinn a n-Innsi
Locha h-Arbech. Flaithbhertach .H. Maol Fhabhaill, rí
Cairrge Brachaide; Murchad .H. Beolláin, airchinnech
Droma Cliabh; omnes In pace dormierunt. Crech
lá mág Lachluinn & la Feruibh Mhoighe h-Itha for Cenel
m-Binnigh Locha Drochait, go rugsat tri ced bó, & gur
ro mharbhsat Duibhemhna mac Cinoetha .i. segnab Cluana
Fiachna, & Cúmacha mac Clairchén, moer Dál g-Cais. Moel Crón mac Cathail, ri Bregh, do marbadh do .H.
Riacáin. Donnchad .H. Cellacháin, rídhamna Caisil, do
mharbadh d-Ossraighibh. Niall .H. h-Eicnich, rí fher Manach,
do marbad d' fheruibh Luirg. Kl. Enair .uii. f.; L. xuiii.; ceitri bliadna .l. ar
mile ais In Tigerna. Iomhar mac Arailt, rí Gall, do
ég. Aodh .H. Fergail, rí Tealcha óg, & mac Archon
.H. Celechán, rí .H. m-Bressail, do marbadh d' fheruibh
Fernmaighe. Maidhm Finn Mhaighe for Uíbh Méith &
for Uachtar thíre, ria n-Uíbh Echach, dú atorchair
an croibhdherg, ridamna Uachtair thíre. Aodh mac
Ceinnédigh mic Duinncuan, muire chloinne Toirrdhelbaigh,
do marbad do Connachtaibh. Cath edir fhira Alban &
Saxsanaibh, i torcradar tri míle d' feraibh Alban, &
míle go leith do Saxsanaibh, im Dolfinn mac Finntair. Loch Suidhe Odhráin a Sléibh Guareadha do élúdh a n-deredh
oidhche fhéle Míchíl, condeachaid isin Fábhaill, quod non
auditum est ab antiquis.
Annal Kl. Enáir .i. f.; L. xxix. Coic bliadna .l. ar mile
ais In Tigerna. Domnall Ruadh O Bríain do marbadh
la .H. n-Eidhin. Gilla Patraic rí Ossraighe do ecc. Maidhm ría Toirrdealbach .H. mBríain for Murchad
.H. m-Bríain, dú ad-torcradar ceitri ced im cetri
tóissechaibh. x. Cath martairthighe ria n-Dubh Dháleithe,
comarba Patraic, for mac Loingsich h-I Maoilt Sheachlainn
.i. comarba Finnén & Coluim Cille, dú i-d-torcradar
ile.
Annal Kl. Enair .ii. f.; L. x. Sé bliadna .l. ar mile ais
in Tigerna. Cathusach mac Girr Gharbhán, comarba Cuinich i
Cianachta; Cetfadh, cend cleirech Muman, quieuerunt. Crech lá Niall mac Maoilt Seclainn for Dál n-Araighe, go
d-tuc .xx. ced do bhuaibh, & tri .xx. duine do braid. Flann Main Isdreach, aird fhile & airdfher léighinn,
& soí shenchusa Erenn, In uita eterna requieuit.
Tene gheláin do thocht gur ro mharbh triar ag Dissert
Tóla & mac leighinn ag Surd, & gurro bris
indile. Crech do chuáid Eochaid .H. Flaithemh i Magh
Iotha, oidhche n-odlac mór, go d-tuc .u. ced bó conuice
uissce .i. co h-obhuinn Maighe Uatha, & forfhágsat na
bú isin abhuinn, & ro báite ochtar ar da fichait
díbh, im Cuilend mac Dergain.
Annal Kl. Enair .iiii. f.; L. xx. .i. Seacht mbliadna .l. ar
mile ais In Tigerna. Niall .H. h-Ecnechán, rí Cenel
nEnda, a suis occisus est. Dúnghal .H. Donnchada, ri
Eoganachta Caisil, do thuitim la Murchad .H. Briain. Finn Guine .H. Finn Ghuine, rdhamhna Muman, dó
thuitim la Maol Seclainn mac m-Bric. Maol Ruanaidh
.H. Fochartaigh, rí deisceirt Eli, do thuitim la Donnchad
mac Briain. Dubh Dháleithe .H. Cinaotha, aircinnech
Corcaige, & Robhartach mac Ferdhomnaigh, comarba
Coluim Cille, In Domino dormierunt. Domnall .H.
Ruairc do mharbhadh la Domnall mac Maol Ruanaid, rí
fer Manach.
Annal Kl. Enair u. f.; L. íí.; ocht mbliadna .l. ar mile
ais In Tigerna. Imlech Iobhair do loscad co leir,
edir dhaimliag & chloictech. Lulach mac Gilla
Comgháin, airdrígh Alban, do mharbad la Maol Coluim
mac Donnchada i cath. Maidhm Sleibhe Crott rian
Diarmaid mac Maoil Nambó, for Donnchadh mac
m-Briain, dú i torchair Cairpri .H. Líghdha, airchinnech
Imligh Ibhair, & Ríbhardan mac Concoirne, rí Ele,
et alíí multi. Mac Bethad mac Finn Laoich, airdrig
Alban, do marbad la Maol Coluim mac n-Donnchada
i cath.
Annal Kl. Enair ui. f.; L. xiii. Naoi m-bliadna .l. ar mile
ais In Tigerna. Creach la Maol Seclainn .H. Madadhain
a n-Airrteraibh, co rug tri ced bó uel paulo plus,
& gurro marb Gilla Muire mac Airechtaigh, muire
cloinne Síonaich. Maoil Sechlainn .H. Bric do muchad
a n-uaim la Maoil Sechlainn .H. b-Faoláin. Aodh .H.
Dubhda, ri .H. n-Amalghadha, a suis occisus est. Creach
la h-Ardghar Mhág Lachlainn co Cenel Eogain, a n-Dal
Araidhe, co d-tucsat borumha mhor, & da ced duine
edir mharbhad & erghabail. Cathal mac Tigernáin,
rí iarthair Connacht; Conghalach .H. Ríagain, ridhamna
Temrach; Duarcan .H. h-Egra, rí Luighne; Gilla
Coeimhghin mac Gilla Comhgaill, rídhamhna Laighen, occisi
sunt. Tomaltach .H. Maoil Bhrénuinn, muire shil
Muireghaigh, mortuus est.
Annal Kl. Enair .uíí. f.; L. xx. iiii. Sescat bliadan ar mile
ais In Tigerna. Millesimo ac .lx. anno Dominice
Incarnationis. Cogad mór i n-Ard Macha edir Cumuscach
.H. nEradhain & Dubh Dháleithe, comarba Patraic, imón
abdhuine. Cenantus do loscad co leir cona dhamliag. Leithghlend do loscad co h-uilighe génmothá an derthech. Domnall Déissech, prímh anmchara Erenn, & Conn na
m-bocht Cluana Mic Nóis, ad Christum uocati sunt. Flannagán .H. Cellaigh, rí Bregh, do h-éc ina
ailitri.
Annal Kl. Enáir ii. f.; L. u.; bliadain sescat ar mhíle
aois In Tigerna. Muiredach. H. Maol Coluim, aircinnech
Doire, do ec. Domnall .H. Maol Doraid do
marbad la Ruaidri .H. Canannán a cath. Cú Ulad
mac Conghalaigh, ri Uachtair thíre, In penitentia
mortuus est. Niall mac Maoilt Seclainn mortuus
est. Slúaighedh la h-Aodh .H. Conchobair co Cend choradh,
gurro briss In g-catraigh, & gur mhúich In tiprait. Glend Dá Lacha do loscad go leir.
Annal Kl. Enair .iii. f.; L. xui. Da bhliadain .lx. ar
mile aois In Tigerna. Ruaidhri H. Flaithbertaig, ri
iarthair Connacht. Domnall .H. Moel Doraidh do
mharbhadh la h-Aodh .H. Concobair i cath. Gilla Criostv
.H. Moel Doraidh, comarba Coluim Cille edir Erinn is
Albain, quieuit. Creach la h-Ardghar Mhág Lachlainn
i Connachtoib, co d-tucsat sé mhíle do bhuaibh, &
míle do dhaoinibh. Ruaidri mac Concairrge, ridhamna
Fern Maide, do mharbad do mac Neill h-I Ruairc.
Annal Kl. Enair .iiii. f.; L. xx. uii.; tri bliadna .lx. ar
mile ais In Tigerna. Cathal .H. Donnchada, rí .H.
n-Echach Muman, do marbad. Cú Dhuiligh .H. Taidhg,
ri b-Fer Lí; Moeil Sechlainn .H. Modhadháin, rídhamhna
Oiligh, a suis inimicis occisi sunt, .i. o Cénel Conaill. Coinnmhedh mór la Mág Lachlainn otá Glend Suilighe
siar co h-iarthar Luighne, & go Muaidh O n-Amalgada,
du atangadar righraide Connacht ina thech, im Aodh .H.
Conchobair, & im Aodh mac Neill I Ruairc, & im
mac Airt h-I Ruairc. Uaimh Alla a g-Cera do gabail
o Connachtaibh for muinter Aodha h-I Concobair, In ro
muchad .lx. ar ced. Niall mac Eochada, aird ri Ulad,
a ég In id Nouembir, In Dardaoin, & In .xuiii. esca.
Annal Kl. Enair .u. f.; L. .ix.; ceitri bliadna .lx. ar
mile ais In Tigerna. Doilghén .H. Sona, airchinnech
Aird Sratha; In Dall .H. Lonain primégeis fer
Muman; Eochaid .H. Doréidh, airchinnech Domhnaigh
mhóir Moighe h-Itha, In Domino dormierunt. Muircertach
.H. Neill, rí Tealcha óg, do marbad; o Uib
Cremthainn occisus est. Donnchad mac Briain
Boroimhe, airdrígh Muman, do eg a Róimh ina ailitri. Diarmaid .H. Lorcain, ridhamna Laighen, do mharbad la
Cenel Eogain a n-Ulltoib. Ardghal Mhág Lachlainn, rí
Oiligh do eg a Tealaigh og, et sepultus est In Ard
Macha In mausoleo regum. Leobeléin, rí Bretan, do
marbad la mac Iacoip. Echmarcach, rí Gall, do ég.
Annal Kl. Enair. uii. f.; L. xx. Coig bliadna .lx. & mile
ais In Tigerna. Dubhtach Albanach, prímh anmchara
Erenn & Alban, a n-Ard Macha quieuit. Donnchad
H. Mathghamhna, rí Ulad, do mharbadh a m-Bennchar a
suis. Aodh .H. h-Ualghaircc do ghabail righe Ceneoil
Eogain. Mac Taidhg h-I Cellaigh, rí O Maine, &
Flaithbertach O Flaithbertaigh, ri iarthair Connacht,
occisi sunt la h-Aodh .H. Concobair. Domnall .H.
Loingsigh, rí Dal n-Araide, & Muircertach .H.
Maol Fhabhuill, ri Cairrge Bracaighe, do mharbad o Uíbh
Méth. Leogán mac Laighnén, rí Laighne, do marbad la
Conchobar .H. Maoil Sechlainn. Echmhilidh .H. h-Aitheid,
ri .H. n-Echach, do marbad do Cenel Eogain.
Annal Kl. Enair .i. f.; L. .i. Se bliadna .lx. ar mile ais
in Tigerna. Aodh .H. Ruairc, ri .H. mBriuin, mortuus
est statim iar n-orguin Scríne Padraic. Gilla Braide,
imorro, rí .H. mBriuin, & mac Senáin, rí Gaileng,
occisi sunt. Cnó mes mór i nErinn uile, ut rebellat
fluminibus.
Annal Kl. Enair .iii. f.; L. xx. iii. Seacht mbliadna .lx.
ar mile ais In Tigerna. Sloigead la Toirrdhealbach
.H. m-Bríain co Loch Cime, corrus marbh don t-slóiged
sin .H. Conchobair, rí Ciarraige Luacra. Cell Dara
cona templaib do uile loscad. Aodh In Ghai Bhernaígh,
mac Taidhg In eich ghil mic Cathail .i. airdrí choiged
Connacht & luam gaiscid na n-Gaoideal, do marbad
i cath Turlaigh Aghna la h-Aodh mac Airt Uallaigh h-I
Ruairc, & Aodh .H. Concenuinn, rí .H. n-Diarmada,
et alíí multi.
Annal Kl. Enair .iii. f.; L. xx. iii.; ocht mbliadna .lx.
ar mile ais In Tigerna. Maidhm sithbhe do thabairt
d-Aodh .H. Maoilt Seclainn ar a derbhrathair budhein .i.
Domnall mac Neill mic Maoilt Seclainn, ri Oilig,
gur marbadh ann Domnall fein, & don Domnall,
imorro, do gairthi Domnall na m-bocht. Murchad .H.
Briain, rídhamhna Muman, do marbad la fira Teffa.
Flaithbertach .H. Fergail, rí Telcha óg, do ghuin la Cenel
m-Binnich.
Annal Kl. Enair .u. f.; L. iiii.; .ix. mbliadna .lx. ar mile
ais In Tigerna. Dún Dá Lethghlas & Ard Sratha, &
Lusca, & Surd Coluim Cille, ab igne dissipate sunt. H. h-Aodha, rí .H. b-Fiachrach Arda Sratha, mortuus est.
Annal Kl. Enáir. ui. f.; L. xu. Seachtmhodhad bliadan ar
mile ais In Tigerna. .H. Flaithrí, rí Uladh, do athríghad
la .H. Moel Ruanaidh & la u-Ullta; acht chena ro
marbad ant .H. Moel Ruanaidh sin fo cedóir i cath, la
Donn Slebhe .H. n-Eochada. Murchad mac Diarmada,
rí Laigen & Gall, mortuus est, et sepultus est
in Ath Clíath. Ab Ia .i. mac mic Boethain, do marbad
do mac In abadh h-I Maol Doraidh. Termann Dábheóc
do arguin do Ruaidhri O Canannáin; et uindicauit
Deus et Dabheog, ante plenum annum.
Annal Kl. Enair .uii. f.; L. .xxui.; bliadhain seachtmhodad
ar mile ais In Tigerna. Cill Dara, & Glenn Da
Lacha, & Cluain Dulcáin cremate sunt.
Annal Kl. Enair. .i. f.; L. uii.; dhá bhliadhain .lxx. ar mile
aois In Tigerna. Diarmaid mac Maoil na m-Bó, ri
Laigen & Gall, do thuitim i cath la Conchobar .H.
Maol Sechlainn .i. rí Temrach, & ár Gall &
Laigen uime; In seachtmadh la d' fhebra, mairt illaithi
sheachtmhuine inar feradh In cath sin. H. Fógartha, rí
Eli, do mharbadh la .H. m-Briain. Ruaidri O Canannain,
rí Cenel Conaill, do marbad la .H. Maol Doraidh .i.
Aonghus. Franca do dhul i n-Albain, co tucsat mac righ
Alban i n-eidirecht leó.
Annal Kl. Enair .iii. f.; L. xuiii.; tri bliadna ar lxx. ar
mile aois In Tigerna. Conchobar .H. Maoilsechlainn,
rí Temhrac, do mharbadh do mac Flainn mic
Maoilt Sechlainn, dar sárugadh bhachla lossa, baculo
presente. Sloiged la Toirrdealbach i Leith Cuinn, conderna
creich n-diairmhidhe i n-Gaileng, & gurro mharbh
Maol Mórdha O Cathusuigh, ri Bregh. Sitrec mac Amhlaoibh
do mharbad a Manuinn. Kl. Enáir .iiii. f.; L. xx. ix. Ceitri bliadna .lxx.
ar mile aois In Tigerna. Ard Macha do loscad in
mhairt íar m-Belltaine, cona h-uilibh templaib &
chlogaib, etir raith & trian. Raghnall .H. Madadhain,
rídhamhna Oiligh, occisus est a suis.
Annal Kl. Enair .u. f.; L. x.; coic bliadna .lxx. ar mile
aois In Tigerna. Goffraidh mac Raghnuill, ri Atha
Cliat; Cinoet .H. Conbhethaidh .i. toíssech Cenel m-Binnigh,
mortui sunt. Sloigead la Toirrdealbach & la Leth
Modha i Leth Cuinn, co ruachtatar co h-Ath Firdheagha,
co d-tardsat Airgialla maidhm Arda Monann for
Muircertach .H. m-Briain, du ad-torcradar ile. Donnchad
O Canannán, ri Chenel Conaill, occisus est. Domnall
mac Murchada, rí Atha Cliath, dhéc do ghalar tri
n-oidhche.
Annal Kl. Enair .ui. f.; L. xxii. Se bliadna .lxx. ar mile
ais In Tigerna. Gilla Crist O Duibh Dara, rí Fer
Manach i n-Daiminis la Feruibh Manach occisus est. Domnall .H. Críchán, ri .H. b-Fiachrach Arda Sratha, &
ár imme, do marbad do Uíbh d-Tuirtri & do chenél
m-Binnich Glinne. Murchad mac Flainn h-I Mailt Sechlainn,
rí Temhrach fri ré thrí n-oidhche, do marbad a
g-cloictech Cenannsa do mac Maoláin, ri Gaileng. Slóigead la Toirrdhealbach .H. m-Briain a Connachtaibh,
co tánic rí Connacht ina thech .i. Ruaidri .H. Conchobair. Maidhm Bélat ría n-Aodh .H. Máil Sechlainn & ría
b-Feruibh Muighe h-Itha, for Ciannachta, gur ro ládh a
n-derg ár. Gormlaith inghen h-I Fógarthaigh, ben Toirrdhealbaig
h-I Brían, dhéc.
Annal Kl. Enair .i. f.; L. ii. Seacht mbliadna .lxx. ar
mile ais In Tigerna. Sloigead la Toirrdhealbach .H.
m-Briain a n-Ibh Cennselaigh, gurro chuibhrigh mac Domnaill
remhair, ri .H. Cennselaigh. Mac mic Maoláin .i.
rí Gaileng, do marbadh lá Máil Sechlain, lá rí Temrach. Murchad O Máil Sechlainn do marbad ó Feruibh Teffa.
Maidhm na Maoile Derge for Feruibh Manach ria Cénel
n-Eogain Tealcha óg, dú i torcradar
ile.
Annal Kl. Enair íí. f.; L. xiii. Ocht mbliadna .lxx. ar
mile ais In Tigerna. Lorcán .H. Bríain dhéc. Lethlobar
.H. Laighnén .i. airdrígh Oirgíalla, do marbadh la Ruaidri
.H. Ruadhachán. Conchobar .H. Bríain, rí Telcha Óg &
rídhamhna Erenn, do marbad do chenel m-Binnich Glinne. Domnall mac mic Tigernáin, ri Conmaicne, do mharbadh.
Cathal mac Domnaill, rí chénel n-Enda, do mharbadh la
Cénel Eogain na h-Innsi.
Annal Kl. Enair .iii. f.; L. xxiiii.; .ix. mbliadna .lxx. ar
mile ais In Tigerna. Ceallach O Ruanadha, ard ollamh
Erenn, do éc. Cú Mhidhe mac mic Lorcáin, rí Fernmhuighe,
do éc.
Annal Kl. Enair .u. f.; L. u. Ochtmhodha bliadan ar mile
ais In Tigerna. Donn .H. Leth Lobhair, rí Fernmhuighe,
do mharbad do Uíbh Laithen a sleibh Fuaid. Maidhm
Atha Ergail a taobh Clochair, for feraibh Manach rian
Domnall Mhág Lachlain & ría b-Feruibh Muighe h-Itha, i
torchair Sitrec .H. Caomháin & mac Neill h-I thSerraich,
et alíí multi.
Annal Kl. Enair .ui. f.; L. xui.; bliadain ochtmhodha ar
mile ais In Tigherna. H. Mathghamna, rí Uladh, do
mharbadh la Donn Sleibhe .H. n-Eochada, a n-Dún dá leth
glas. Corcach cona templaib, & Cell Dálúa, ab
igne dissipate sunt.
Annal Kl. Enáir .uii. f.; L. xxuii.; dá bhliadain .lxxx. ar
mile ais In Tigerna. Gilla Crist .H. Maol Fhabhaill, rí
Cairrge Brachaidhe, dhéc. Domnall mac Conchobair h-I
Briain mortuus est. Cathal mac Aodha h-I Conchobair
mortuus est. Flaithbertach .H. Maol Adúin, rí Luirg,
dhéc.
Annal Kl. Enair .i. f.; L. ix.; tri bliadna .lxxx. ar mile
ais In Tigerna. Domnall .H. Canannán, rí chenel
Conaill, a suis occisus est. Aodh .H. Maoil Sechluinn, rí
Oiligh, do éc. Muircertach .H. Cairill, aircinnech Dúin,
saoi breithemhnachta & t-fhenchusa, mortuus est. Domnall .H. Lochlainn do ghabhail righe Chénel Eogain.
Crech rígh lais ar Conaillaib Muirtheimhne, co tuc
bóruma mhór, & go d-tárradh tuarusdal mor don
chreich sin d' fheruibh Fernmhuighe.
Annal Kl. Enair ii. f.; L. xx. Ceithre bliadna .lxxx. ar
mile ais In Tigerna. Donnchad .H. Maol Ruanaidh,
persecutor ecclesiarum, do mharbadh d' Feruibh Luirg. Glend Dá Lacha cum suis templis do loscad. Sloigead
la Donnsleibhe, rí Uladh, go Droichet Átha, co d-tard
tuarusdal do mac In chailigh h-I Ruairc. Creach la
Domnall Mhág Lachlainn tar a éis a n-Ultaib, go d-tucsa
bóruma mhór. Sloigead la firu Muman a Midhe, &
is for an sloígeadh sin ad-bath Conchobar .H. Cedfadha;
& do chuadar Conmaicne a Tuadhmhumain tar a n-éisi,
gurro loiscset dúíne & cella, & go rucsat creich
mhóir. Maidhm Mónaidh Cruinneóige ria Leth Modha
for Donnchad O Ruairc, i torchair .H. Ruairc &
Cinnéidich O Brian, et alii plurimi. Domnall Ua
Gairmleghaigh do marbad do Domnall Mhág Lachlainn.
Annal Kl. Enair iiii. f.; L. .i.; u. bliadna ochtmada ar
mile ais In Tigerna. Murchadh .H. Maol Doraidh, rí
Cenel Conaill, tuir orduin, & oirechuis, & oinigh,
d' fhagail bháis an bhliadhain si. Domnall mac Maol Coluim,
rí Alban, mortuus est. Ualgharg O Ruairc,
rídhamhna Connacht, dhéc.
Annal Kl. Enair .u. f.; L. xii.; ui. bliadhna ochtmada ar
mile ais In Tigherna. Maoil Ísa Ua Brolchán, soí
Erenn i n-egna & a g-crabaidh, & a b-fhilidhecht in
bhérla cheachtarrdha, suum spiritum émisit. Toirrdealbach
O Briain, rí Erenn, do ég a g-Cinn Chorad iar
mór martra, & iar n-aithrighe fhoda, & iar tomhailt
chuirp Criost & a fhola, i príd id Iuil, isin .uii. mad
bliadain .lxx. a áisi. Tadhg .H. Bríain, a mac, do h-éc a
g-cinn mhís iarsin. Maidhm na Crioncha for Maoil
Sechlainn, ria Laighnibh & ria n-Galloibh, i torchair
Maol Cíarain .H. Cathusaigh, rí Bregh, et alíí multi. Maidhm ria n-Airrtheraibh for Uíbh Echach, i torchair
Domnall .H. h-Athedh.
Annal Kl. Enair ui. f.; L. xxiii. Seacht mbliadna .lxxx.
ar mile ais In Tigerna. Domnall mac Gilla Patraic,
rí Ossraighe, do ég. Maoil Sechlainn mac Conchobair, ri
Temrach, do mharbad la fira Tethfa a mebhuil. Domnall
.H. Lathen do marbhadh do Domnall Mhág Lachlainn. Cath Conachla, a crích Coruinn, la Ruaidri na sagh buidhe
mac Oedha In gha bernaigh, for Aodh mac Airt Uallaigh h-I
Ruairc, rí Connacht & Conmaicne; acht chena
torchair Oedh mac Airt Uí Ruairc, & maithe
Cónmaicne uile iugulati sunt et occisi. Kl. natus
est hoc anno Toirrdealbach .H. Conchobair.
Annal Kl. Enair .uii. f.; L. iiii. Ocht mbliadna ochtmada
ar mile ais In Tigerna. Sloiged la Domnall
Mhág Lachlainn .i. lá rí Uladh, a Connachtoib, co riacht
Ruaidri .H. Conchobair ina chend, condeachodar díbhlínuibh
isin Mumain, gurro loiscset Cend Choradh &
Luimnech, & an machaire co Dún Aiched, co tucsot leo
cend mic Cailich I Ruairc. Ar mor for Gallaibh Atha
Cliath, & Puirt Láirge, & Locha Carman, ria n-Uíbh
Echach Muman, isin ló ro mhídhradar Corcaig do
orguin. Moeil Ísa .H. Maoil Geric, ollam Erenn, dhéc.
Annal Kl. Enair ii. f.; L. xu. Noí mbliadna ochtmada
ar mile ais In Tigerna. Lusca do loscad, & .ix.
b-fhichit duine do loscad ina dhamhliág, o Feruibh Muman. Cill Dara do loscad In hoc anno. Donnchad mac
Domnaill remhair, rí Laigen, a suis occisus est. Donnchad
mac Gilla Patraic, rí Ossraighe, occisus est.
Annal Kl. Enair .iii. f.; L. xxui. Nóchat bliadan ar mile ais
in Tigerna. Comhdhál etir Domnall mhág Lachlainn &
Muircertach O Briain, ri Caisil, & Mac Floinn h-I
Maoilt Sechlainn, rí Teamra, go d-tardsat a m-braighde
& a n-gialla uile do rí Oilígh, .i. Domnall Mhág
Lachlainn.
Annal Kl. Enair .iiii. f.; L. uii.; bliadhain ar nóchat &
mile ais In Tigerna. Murchad mac Domnaill remhair
do marbab a mebail la h-Enna mac Diarmada. In
leth andess do raith Arda Macha do loscad. Donn
Sleibhe .H. h-Eochada do marbad la mac mic Lachlainn
.i. la rí Oiligh, a m-bél ghuirt In iobhair, i cath. Maoil Ísa
comarba Patraic .u. Kl. Enair In penitentia quieuit. Mac Oedha mic Ruaidri, ri iarthair Connacht, mortuus
est. Blíaduin t-shuthach t-shochraid go n-deigh th-shín
in bhlíadain si.
Annal Kl. Enair .u. f.; L. xuiii. Dá bliadain nóchat ar
mile ais In Tigerna. Cluain Mic Nóis do milledh la
fira Muman. Ruaidri .H. Conchobaír, airdrí Connacht,
do dhallad a mebail la .H. b-Flaithbhertaigh, ri
iarthair Connacht. Muiredhach Mhág Carrthaigh, ri
Eoganachta Caisil, mortuus est. Rath Arda Macha
cona templaib do loscad i Kl. Septimbir, & sreth
do Triun mhór & sreth do Triún tSaxan. In craibhdech
.H. Fallamain do bhádhad ar Loch Cairrgín tre
escuine Ruaidri h-I Conchobair. Ab incarnatione
Domini usque ad dallad Ruaidri fluxerunt anni
M. xc. ii. Ab initio mundi. ui. millia. cc. xc. .i.
Annal Kl. Enair .uii. f.; L. xxix.; tri bliadna nochat ar
mile ais In Tigerna. Aodh O Baighellán, ri Fernmaide,
dhéc. Aodh mac Cathail h-I Conchobair, rídhamhna
Connacht, omnes occisi sunt. Síl Muireghaigh dinnarbad
a Connachtuibh do Muircertach O Briain. Aodh
.H. Canannáin, rí Cenel Conaill, do dhallad la Domnall
mac Lochlainn, ri Oiligh. Maol Coluim mac Donnchada,
airdrígh Alban, & Edbhard a mac, do marbad do
Francaib, .i. i nInbher Alda i Saxanaibh. A rigan
imorro .i. Margaréta, dhec dia chumaidh ria cinn
nómaide. Sil Muireghaigh doridhis a Connachta gan
chedughadh. Mess mór In hoc anno. Kl. Enair .i. f.; L. x.; ceithre bliadna nochut ar
mile ais In Tigerna. Flaithbertach .H. h-Athedh, rí .H.
n-Echach, do dhalladh la Donnchad .H. n-Eochada, la ri
Uladh. Sloigead la Muircertach O m-Briain co h-Ath
Cliath, gurro innorb Goffraigh Meranach a righe Gall,
& gurro marbh Domnall O Maoil Sechlainn, rí Temra. Ar dagh dhaoinedh Airrthir do chor la h-Ulltoib. Ruaidri
O Donnacain, rí Aradh, mortuus est. Conchobar O
Conchobair, rí Ciannachta, In penitentia mortuus est. Maidhm ria Sil Muireghaigh for Tuadh Muman, ad-torchradar
tri ced uel paulo plus. Donnchadh mac
Máil Coluim, rí Alban, do marbadh o a bráithribh p-féin,
per dolum .i. ó Domnall & ó Edmond. Doinend
mor a n-Erinn uile, dia ro fhas domatus.
Annal Kl. Enair ii .f.; L. xxi. Cóig bliadna nóchat ar
mile ais In Tigerna. Snechta mór doferthain in
Cedaoin iar Kl. Enair, gurro mharbh ár dáine, &
cethra, & én. Cenanntus cona themhplaib, &
Dermhagh cona lebraibh, & Ard Sratha cona tempall,
& il chella eli airchena, cremate sunt. H. h-Eignigh,
rí fer Manach, do marbad a suis. Maidhm Ardachad
ria n-Dal Araidhe for Ulltoib, dú i d-torchair Gilla
Comgaill O Cairill. Teidhm mór In n-Erinn, gur ros
marbh ár mór daoinibh o Kl. Auguisd co Belltaini
ar cinn .i. bliadain aptac do gairthí dhi. Muirchertach
H. Cairre, muire Cenel Aonghusa, & rídhamhna Oiligh,
d' fhagail bháis. Goffraigh Meránach, rí Gall, mortuus
est. Cath Fidhnacha In quo ceciderunt multi diartar
Connacht & do Corcumruaidh, la Tadhc mac Ruaidri
h-I Conchobair.
Annal Kl. Enair .iii. f.; L. ii. Sé bliadna nochat ar
mile ais In Tigerna. Flann .H. h-Anbfhéth, rí dheiscert
Airghiall, d' fhagail bháis In bhlíadain sin. Mathghamain
.H. Séghdha, rí Corca Dhuibhne, dhéc. Conchobar .H.
h-Ainniaraid, rí Ciannachta, & .H. Céin rí .H. mic
Cairrthinn, do comthuitim, a g-cliathar. Uaman mór
for Feruibh Erenn uile ria b-fhéil Eoin na bliadna sin,
gurro therairc Día & Patraic tre troiscthibh
chomarba Patraic & chleirech n-Erenn airchéna. Muircertach .H. Dúbhda, rí .H. n-Amalgaid, do marbadh
a suis. Madadhán O Madadhán, rí t-shíl n-Anmchada,
mortuus est. Cuuladh .H. Celecháin, rídhomna Oirgiall,
do marbadh la h-Ultuibh. Eogan .H. Cernaigh, airchinnech
Doire, h-i noidecim Kl. Enáir, quieuit. Flaitbertach
.H. Flaithbhertaigh, ri iarthair Connacht, do marbad do
Madadhán O Cuanna, & do Sil Muireghaigh, a n-díghuil
t-shúl a d-Tigerna. Domnall .H. h-Enna, airdespug
Cairil, quieuit.
Annal Kl. Enair .u. f.; L. xiii. Seacht mbliadna nochat
ar mile ais In Tigerna. Tadhc mac Ruaidri h-I Conchobair,
ridhamna Connacht, dhec. Slúaighed la Muircertach
.H. m-Briain & la Leth Modha, co Magh
Muirtheimhne. Slúaighed la Domhnall Mag Lachlainn
a d-tuaiscert Erenn, co Fidh Conaille, do thabairt catha
dhóib, co rustairmisc comarba Patraic, .i. Domnall,
fó ghne shíthe. Loclainn .H. Duibh Dhara, ri Fernmhaighe, do
mharbad do Uibh Briuin Breifne. Cnó mhes mór isin
m-blíadain sin, .i. bliadain na g-cnó bfhinn; xxx. bliadna
on cno mes so gus au g-cno mes romuin.
Annal Kl. Enair .ui. f.; L. xx. iiii. Ocht mbliadna nóchat
ar míle ais In Tigerna. Tri longa do longuibh Gall
na n-Innsedh do t-shlat do Ulltoib, & a b-fhoirend
do marbad, .i. xx. ar ced, uel paulo plus. Diarmaid
mac Enda mic Diarmada, rí Laighen, do mharbhad do
clainn Murchada mic Diarmada. Domnall .H.
Robhartaigh, comarba Coluim Cille fri ré fhoda, in
pace dormiuit. Maidhm Fersde Súilidhe for Cenel
Conaill ria Cenél n-Eogain, dú i d-torchair Ecertach
.H. Taircert, et alii multi.
Annal Kl. Enair .uii. f.; L. u.; ix. mbliadna nóchat ar
mile ais In Tigerna. Ascolt mór fó Erinn uile in
bhliadain si. Cenantus ab igne dissipata est. Cill
Dara dimidia parte cremata est. Sloiged la Muircertach
.H. m-Briain & la Leth Mogha, co Sliab Fuaid,
conderna Domnall, comarba Patraic, síth bhliadhna
eturra & tuaiscert Erenn. Sloiged la Domnall
Mhág Lachlainn & la tuaiscert Erenn i n-Ulltoibh.
Ulaidh dono ig Croibh thelcha ar a gcinn, a b-fhoslongpuirt.
Cómhroicit a n-dí mharcslúagh. Maidhis for mharcshlúaigh
Uladh, & marbhtar .H. h-Amhráin ann. Fágbhuid Ulaid
iarsin an longport, & loiscit Cenel n-Eogain é, &
tescuit croibh thelcha. Do berar dhóibh dhá eidire iarsin,
& comarba Comhgaill a laimh fria dhá aidere ele.
Daimliag Arda Sratha do loscad d' Feruibh na Croibhe
for Ibh Fiacrach.
Annal Kl. Enair .i. f.; L. xui. Ced bliadan ar mile ais in
Tigerna. Donnchad mac Eochada, rí Ulad, & drem
do mhaithibh Uladh ime, do ghabáil le Domhnall Mhag
Lochlainn, rí Oiligh, i quinct Kl. Iuin. Sloigedh la
Domnall Mhág Lachlainn gurro mhil fir Breagh, &
Fine Gall. Sloigedh la Muircertach .H. m-Bríain co
h-Esruaidh. Loinges Atha Clíath co h-Inís Eogain, gurro
lá i nár edir bháthad & marbad. Mac mic Gilla
Choluim h-I Domnaill, rí Ciniuil Lúighdec, a suis occísus
est. Assídh .H. h-Amhradháin, muire Dál b-Fíatach, dhéc. Gilla Bríghde .H. Cuirc, rí Muscraidhi Breoghuin, mortuus
est. Gilla na Naom .H. h-Eighin, ri .H. b-Fiacrach Aighne,
mortuus est. Echrí .H. Maol Muire, rí Ciannachta, do
marbad dhUa Conchobair Ciannochta.
Annal Kl. Enair .iii. f.; L. xxuii.; bliadain ar ced ar
mile ais In Tigerna. Donnchad mac Aoda h-I Ruairc
do mharbad d' Feruibh Manach. Sloigedh lá Muircertach
.H. m-Bríain & la Leth Modha i Connachtaibh, &
dar Esruaidh i Tír Conuill, & asidhein a Tír Eogain,
gurro s-gaílset Oilech, & gur loiscset, & gur
t-sháraighset il chella, im Fathain mhóir Mura & im
Ard Sratha. Do lodar assin tar Fersait Camsa,
gurro loiscset Cuíl Rathain, & co n-dernsat duinebháit
ann. Gabaid geill Uladh iarsin, & do luid tar
sligid Mídh Luachra dia thigh, iar mbuaidh int shlóigid sin.
Creach la Donnchad .H. Maoil Sechlainn a b-Fernmaigh,
conus tarraid .H. Cerbhuill, & gurros marbh dhá ced
uel paulo plus. Donnchad .H. h-Eochadha, rí Ulad,
do fhuaslucad a cuibhrec la Domnall Mhág Lachlainn,
lá rí n-Oiligh, tar cend a mic & a comdhalta, .i.
a n-daimliag Arda Macha, tre impidhe comarba
Patraic & t-shamhtha Patraic archena, iar comlugha
fon m-Bachuill Issa, & fó mhionuibh uaisle eli In .xi.
Kl. Enair.
Annal Kl. Enair .iiii. f.; L. ix.; dá bliadain ar ced ar
mile, ais In Tigerna. Sord Coluim Cille do loscad.
Donnchad mac Echri h-I Aithidh, rídamhna .H. n-Echach, do
marbad do Ulltoibh isin chuíged mís iar sárugad
muintire Patraic dó. Domhnall mac Tigernain h-I
Ruairc do marbadh do Conmaicnibh, & do budh rí ar
Conmaicnibh, & coimsightheóir ar Connachtuibh an
Domnall sin. Flaithbhertach mac Fothaid, rí .H.
b-Fíacrach Asda Sratha, do mharbad do Feruibh Luirg. Sloiged lá Cenel n-Eogain co Magh Cobha. Do lodar
Ulaid an oidhche sin don longpuirt, gur marbhsad
Sitrec .H. Maol Fhabhuill, rí Cairrge Brachaide, &
Sitrec mac Conraigh, mic Eogain, et alii. Maghnus,
rí Lochlainn, do theacht loinges mór co Manuinn,
& síth bhliadhna do dhenum dhó re feruib Erenn. Eideredha fer n-Erenn a láimh Domhnaill comarba
Patraic, re sít bhliadhna edir O m-Briain, .i. Muirchertach,
& Mág Lachlainn, .i. Domnall. Ros
Oilitri darguin, .i. cum patre suo, do Uíbh Echach, a
n-díghuil mharbhtha h-I Donnchada. Caisiol do loscad do
Eilibh.
Annal Kl. Enáir u. f.; L. xx.; trí bliadhna ar ced ar
mile ais In Tigerna. Sgainder cruaidh cródha etir
Feruibh Luirg & Tuath Ratha, i torchair ár ceachtardhe. H. Canannan, .i. rí Ceneoil gConaill, do
ionnarbad ass a righe la Domnall mág Lachlainn. Cogad mor etir Cenel nEogain & Ullta, co tánic
Muircertach O Briain co Feruibh Muman, & Laigen,
& Ossraighe, & go maithibh Connacht, & go
b-Feruibh Midhi, im a ríghuibh, go Magh Cobha, d' fhóiridhin
Uladh. Dolodar uile diblínuibh go machaire Aird
Macha, .i. co Cill na Cornaire, combadar sechtmhuin
a b-forbhuisi for Ard Macha. Domnall Mhág Lachlainn
go d-tuaiscert Erenn fris In ré a n-Ibh Bressail
Macha, aghaid In aghaid friu. O rob tuirrsech
thrá fir Muman, do luidh Muircertach co h-Aonach
Macha, & co h-Emhuin Macha, & timchell do Ard
Macha, co b-fhárguibh ocht nuinge óir forsan altóir
& gurro gheall ocht .xx. bó; & inntais arís co
Magh Cobha, & faghbhus Laighnigh & sochaide d-Feruibh
Muman ann; & do chóidh féin, imorro, ar creich
a n-Dál Araidhe, co b-fharguibh Donnchad mac Toirrdhealbaigh
ann, & mac h-I Concobair, rí Ciarraighe,
& .H. Beóain, et alii optimi. Do luidh Domhnall
Mhág Lachlainn, co maithib Ceneoil Conuill & Eogain,
& an tuaisceirt uile ime, co Magh Cobha, for ammus
Laigen. Teguid imorro Laigne, & Ossraighe, &
fir Muman, & Gaill amail robhádar, ina n-aghaid;
& feruid cath, .i. a noín Aughust, & a Cedaoin ar
aoí laithe sechtmhuine, & In nomad .xx. désca, &
ant ochtmad lo iar toighecht do Macha ro feradh In cath
sin. Maidhid trá for Leth Modha, & láitter a
nár, & ár Laigen im Muirchertach mac Gilla Cholmóg,
& im dhá .H. Lorcáin, & im Muircertach mac mic
Gormain, et alii; & ár .H. Cinnsealaigh im dha mhac
Máil Mhordha, & im .H. Riain .i. rí .H. n-Dróna, et
alíí; ár Ossraighe, im Gilla Patraic rúad, rí Ossraighe,
& im righraidh Ossraighe airchena; ár Gall Atha
Cliát im Trosdán mac Erec, & im Pol Adhmann,
& im Beollán Armann, et alii; ár fer Muman
im dhá .H. Bric .i. dá ridhamhna na n-Déisi, & im
.H. b-Failbhe, .i. rídhamhna Corca Dhuibhne, & erre
Laigen, .i. im. H. Muireghaigh, .i. ri Ciarraighe, cona
mac, et alii multi optimi quos causa breuitatis scribere
pretermisimus. Ternatar Cenel n-Eogain &
maite Cenél Conaill & an tuaisceirt árchéna, co
coscur mór, & ce séduib imdhaib, imón pupuill
ríghdha, & imon camlinne, & im fhéduibh imdhuibh
airchena. Maghnus, rí Lochlainn, do marbad ar creich
i n-Ulltaibh.
Annal Kl. Enáir .ui. f.; .L. .i.; ceitri bliadna ar ced ar
mile ais In Tigerna. O Concobair Corcumruaid, .i.
Concobar mac Maoilt Sechlainn, mortuus est. Mac
na h-oidhce .H. Ruairc a suis fratribus occisus est. Sloiged la Muircertach .H. m-Briain co Magh Muirthemne,
gur mhill treabhaire an maidhe co h-uilidhe; &
don t-shloigedh sin ro h-esgradh Cuuladh O Caindelbháin,
ri Loegaire, conderbhailt de. Sloiged la Domnall
Mhág Lachlainn co Madh Cobha, co tuc gialla Uladh, &
co n-dechaid co Temraig, & gur loisc bloidh mhór do
.H. Laegaire, & co d-tard termann dóibh airchena. Dunchad .H. Concobair, ri Cianachta, do marbad da
dhaonib p-féin.
Annal Kl. Enair .i. f.; L. xii. Coig bliadna ar ced ar
mile ais In Tigerna. Conchobar mac Maoilt Shechlainn,
rídhamhna Temrach, occisus est. Domhnall, comarba
Patraic, do tocht co h-Ath Clíath do dhenum sida idir
Muircertach O m-Bríain & Domnall Mhág Lachlainn,
gurroghabh galar ann é, & co d-tucadh ann a ghalar féin
co Domnach Oirrter Emhna, gurro h-ongad ann; co
d-tucadh iarsin co Daimlíag, conderbailt ann; go
d-tucadh a corp go h-Ard Macha. Ceallach mac Aodha,
mic Maoil Íossa, do oirnedh na ionadh a comarbus
Patraic, a togha fer n-Erenn; & do chóid fo grádhaib
a lo féile Adhumnáin. Sloiged la Muircertach O
m-Bríain, gurro innarb Dondchad .H. Maoilt Seclainn
a righe iarthair Midhe.
Annal Kl. Enair .ii. f.; L xxiii. Sé bliadna ar ced ar
mile ais In Tigerna. Creach shlóigedh la Domnall Mhág
Lachlainn d' foirithin Donnchada h-I Maóilt Sechlainn,
gurro ortadar iarthar Midhe, & go dtárrus Donnchad
féin ann for sceimhlibh, & gurro marbadh é. Cellach, comarba Patraic, for cuairt Cenel Eogain,
cedna cur, go d-tuc a óghréir, .i. bó gacha seisir, no agh
n-dára gacha trír, no leth unga gacha ceathrair, la taobh
n-ídhbart nimdha olchena. Cathbharr O Domnaill, tuir
chosnama & coinghleca, orduin & einigh Ceneoil
Lúighdech, d' fhagail bháis. Cellach for cuairt Muman,
cedna cur bheós, go d-tuc a lan chuairt, .i. uii. mba
& .uii. caoirigh & leth uinge gacha fuinn tríocha
ced a Mumuin, la taobh shéd nimdha olchena, &
arroéd, umorro, Cellach grádha uassail espuic a
comairle fer n-Erenn don dul sin.
Annal Kl. Enair .iii. f.; .L. iiii. Seacht m-bliadna ar
ced ar mile ais In Tigerna. Snechta lói co n-oidhche
d' ferthain In Cedaoin ria bh-féil Patraic, gurro lá ár
cetra Erenn. Cend choraidh do loscad etir dhá cháisc, go
sescuid n-dabach etir mhidh & brogóid. Conchobar O
Duinn Slebhe, rídhamhna Uladh, do mharbad d' Feruibh
Fernmhuighe. Maidhm ría n-Uíbh Bressiul for Uíbh Méth,
i torchair i nár imm á rí, .i. Aodh .H. h-Innreachtaigh. Fliuch dhoinend mhór isin m-bliadain sin, gurro mill na
h-arbhanna uile. Síth bhlíadna do dhenum do Ceallach,
comarba Patraic, edir Muircertach .H. m-Briain &
Domnall Mhág Lachlainn.
Annal Kl. Enair .iiii. f.; L. xu.; ocht m-bliadna ar ced
ar mile ais In Tigerna. Luimnech do loscad. Domhnall
.H. Ruairc, ri .H. m-Briuin, occisus est. Cellach,
comarba Patraic, for cuairt Connacht, cedna cor, co
d-tuc a óghréir. Tech do ghabháil do .H. Mathghamna, &
do .H. Mael Ruanaidh, for Goll n-Garbhraighe, .i. for rí
Ulad, .i. Eochaid mac Duinnshleibhe h-I Eochada, & a
dhíchendadh leó. Dairmess mór fó Erinn uile. Bliadhain
t-shuthach go n-deighshín, & go nimad arbha & messa,
in bhliadain sin.
Annal Kl. Enair .ui. f.; L. xxui.; ix. mbliadna ar ced ar
mile ais In Tigerna. In Cáisc for .uii. Kl. Máoi
& Minchaisc ala laithe do t-shámradh. Sloiged lá
Muircertach .H. m-Briain d' fhóiridhin Murchada h-I
Maoilt Sechlainn, gurro airg dreim do Uíbh Briúin. Sloiged lá Domnall Mhág Lachlainn go d-tuaiscert Erenn
uime, co Sliabh Fuaid; gonderna Cellach, comarba
Patraic, síth bhlíadhna etir O m-Briain & Mág
Lachlainn, go n-deachadar tuaiscert Erenn iarsin, im
Conall & im Eogan, go Mad .H. m-Bresail, for
ammus Uladh badar a Magh Cobha, go d-tardsat
Uladh na teora gialla ro thoghsad fein doibh. Aodh
.H. Ruairc do thocht a longport Murchada h-I
Moeilt Sechlainn, fá dhó, gurro lá ar tre escuine
th-shámhtha Patraic. Mac Gilla Patraic, rí Ossraighe
.i. Domnall ruadh, do mharbadh do macaomh uile ag cur
chluice.
Annal Kl. Enair .uii. f.; L. uii.; x. mbliadna ar ced ar
mile ais In Tigerna. Gilla Coluim O Maol Mhuaidh,
rí b-fer Ceall, iugulatus est. Murchadh mac Taidhc
h-I Briain, rídhamhna Muman, mortuus est. Bébhinn,
ingen Ceinnéidigh h-I Briain, ben Domnaill Mhég Lachlainn,
rí Oiligh, dhéc. Crech la Domnall Mhág Lachlainn i
Connachtuibh, co d-tuc mhíle do bhraid, & il mhíle do
chethruibh. Cellach, comarba Patraic, cedna cor for
cuairt Midhe, go d-tuc a óighreir eisde. Maidhm ria
g-Conmaicnibh for Siol Muireghaigh .i. maidhm Moighe
Brénghair. Maidhm lá Síl Muireghaigh for Conmaicnibh
.i. maidhm an Rois, ar bélaibh Cruachna, atorcradar
tri .H. Fergaile, & maithi imdha ele áirchena.
Annal Kl. Enair .i. f.; L. .xuiii.; aon bliadain dhéc ar ced
ar míle ais In Tigerna. Port Lairge do loscad. Cenanntus do loscad. Slóighedh la h-Ulltoib co Telaigh
óg, gurro thescsat a biledha. Crech la Niall Mhág
Lachlainn, go tuc tri mhíle do bhuaibh ina n-díghuil. Tene
dhaith do loscad Dúin da lethghlas, edir ráith &
trían. Senadh chléirech n-Erenn a b-Fiadh mic n-Oenghusa,
a n-Uisnech, im Cellach comarba Patraic, & im
Maol Muire .H. n-Dúnán .i. uassul shenóir na h-Erenn, go
coicait n-espog, uel paulo plus, go tríbh cedaibh sagart,
& go tri mhíle maic n-egalsa, im Muircertach .H.
m-Bríain go maithibh Leithe Modha, d' fhuráil riaghla &
t-shoibhés for chách etir tuaith & egluis. Donnchadh
.H. h-Anluain, rí .H. Nialláin, do marbadh dia bráithribh
a meabhuil. Na braitri h-ísin do marbad do Uíbh
Nialláin ina dhighuil ria g-cinn .xx. aidhche iarsin. Comhdhál
etir Domnall Mhág Lachlainn & Donnchadh .H.
n-Eochada, gondernsat lán shíth, & go tardsat Ulad
eideredha a riara fein do Domhnall.
Annal Kl. Enair .ii. f.; L. xx. ix.; dá bliadain dhéc ar
ced ar mile ais In Tigerna. Ráith Ard Macha cona
tempall do loscad In .x. Kl. April, & dá shreith do
triun Massán, & an tress sreth do triun mór. Crech la Domnall Mhag Lachlainn dar Fine Gall, co
d-tuc braid ádhbal & bóruma mhór.
Annal Kl. Enair .iiii. f., L. x.; tri bliadna dhéc ar ced ar
mile ais In Tigerna. Co erthenedh do theacht oidhche fhéle
Patraic for Cruachán Aighle, gurro mhill .xxx. don óess
troiscthe. Maoil Sechlainn O Conchobair, rí Corcumruaid,
dhéc. Donn O Taircert, tóissech Cloinne
Sneidhghile, do marbad la Niall Mhág Lachlainn. Slóigedh
la Domnall Mag Lachlainn go maithibh Ceneóil Conaill
& Eogain, & Airghiall, go Glionn righe, gurro
ionnarbsat Donnchad a righe n-Uladh, & gurro
rannsat Ulltu etir .H. Mathghamna & maca Duinn
Slebhe. Dál n-Araidhe, imorro, & I Echach aige
féin. Sloiged la Muircertach .H. m-Bríain, go feruibh
Muman, & go Laighnibh & Connachtuibh, go Magh
Cobha, d' fhóiridhin Donnchada. Slóigedh ele la Domhnall
Mhág Lachlainn, go g-Conallchaib & Eoghanchaibh &
Airghiall, go Magh Cobha mur an cedna, d' fhóiridhin Uladh,
go raibhe imnessa catha etorra, gurro edarscar
comarba Patraic fo ghné shíthe. Donnchad .H. h-Eochadha
do dhalladh la h-Eochaid .H. Mathghamhna, & la
h-Ulltoibh. Slóigedh la Muircertach .H. m-Bríain, &
lá Leth Modha, etir laoch & chléirech, go Grenoic. Domhnall Mhág Lachlainn go maithibh thuaiscert Erenn
.i. Conaill & Eogain & Airgíall, co Cluain
Caoin a b-fheruibh Rois, go m-badar fri ré mhíoss cinn
comair fri roile, conderna Cellach, comarba Patraic,
gus an m-Bachuill Iossa, síth bhliadna etorra. Sgainder
cródha etir Feruibh Fernmaide fódhéin, dú itorchradar
da rídhamhna Fernmaide .i. .H. Criocháin & .H.
Donnacán. Kl. Enair .u. f.; L. xxi.; ceitri blíadna déc ar ced
ar míle ais In Tigerna. Teidhm ghalair mhoír do ghabháil
Muircertaigh I Bríain, rí Erenn, gurro scar frí a righe. Diarmaid .H. Bríain, imorro, do ghabháil ríghe Muman
ina fiadhnuse gan chedugad. Sloiged la Domnall Mhág
Lachlainn co Ráith Cendaig, co tánic Eochaid .H. Mathghamna
co n-Ulltoib ina thech, & Donnchad .H.
Loingsigh co n-Dál Araidhe, & Aodh .H. Ruairc go
b-Feruibh Breiffne, & Murchad .H. Maoil Sechlainn
go b-feruibh Midhe. Do-lotar uile dibhlínuibh tar Ath
Luain co Dún Leódha, go d-tánic Toirrdhealbach .H.
Conchobair go g-Connachtuibh, & Niall mac Domhnaill
Mhég Lachlainn, & maithe Cloinne Conuill, ina
airecht. Tiaghuid ass iarsin go Telaigh .H. n-Deghaidh a
n-Dál g-Cais, co n-dernsat ossadh blíadhna & fir
Muman, & do chúaid Domnall Mhág Lachlainn ar
fud Connacht, & assin día thigh. Aodh mac Donnchada
h-I Eochada, righdhamhna Ulad, mortuus est. Ruaidri .H. Canannán, rídhamhna Cineoil Conaill, do
marbad la Cenél Eogain. Muircertach Mhág Lachlainn,
rídhamhna Oiligh, iniuste interfectus est.
Annal Kl. Enair .ui. f.; L. ii.; cóig bliadna dhéc ar ced
ar mile ais In Tigerna. Doinend dermháir, &
reodh, & snechta, o .xu. Kl. Enair go .xu. Kl. Martii,
uel paulo plus gurrolá ár én & cethra, &
daoine, & día ro fhas terca mhór & dommatta
fó Erinn uile, & a Laighnibh sech cách. Diarmaid
O Bríain, ri Muman, do ghabháil la Muircertach
O m-Briain. Ionnsaiged gressi do thabairt do macuibh
mic Aodha mic Ruaidri, ar Toirrdhealbach .H. Conchobair,
ar rí Connacht, gurro loited, & gurbhó
crólighe dhó. Maidhm ria n-Domhnall .H. m-Bríain &
ria n-Gallaibh Atha Clíath, ar Laighnibh, i torchair Donnchadh
O Maoil na m-Bó, rí .H. g-Cinnselaigh, &
Conchobar O Conchobair, ri .H. b-fhailghe, cona macuibh,
& sochaide airchena. Domnall mac Taidhg h-I
Bríain, rídhamna Muman, do marbad la Connachtuibh. Muircertach .H. Bríain do ghabháil a righe féin do
ridhis, & teacht slóighedh a Laighnibh, & a mBreghuibh. Damhliag Aird m-Brecáin cona lán do dhaoinibh
do loscad d' feruibh Muman, & cella imdha airchena
a b-Feruibh Bregh. Crech mhór la Toirrdhealbach O
Conchobair & la Connachtuibh, gurro airgset
Tuadhmuma go Luimnech; go rucsat bóruma dhíairmhidhe,
& braid imdha. Maoil Sechlainn .H. Maoil
Sechlainn, rídhamhna Temrach, occisus est.
Annal Kl. Enáir .uii. f.; L. .xiii. Sé bliadna dhéc ar ced
ar mile ais In Tigerna. Cellach, comarba Patraic,
for cuairt Connacht don darna cor, go d-tuc a lan
chuairt. Cill Dalúa cona tempall do loscad. Corcach
Mhor Muman, & Imlech Ibhair, & dairthech
Moeilísa h-I Brolcháin, & blodh do Lios Mhór, do
loscad isin mbliadain cédna. Achad m-bó Cainnigh
do loscad. Cluain Iraird cremata est. Tech abadh
mór Aird Macha, go .xx. tegh uime, do loscad i tosach
corghuis na bliadna sa. Ladhmann mac Domnaill, rí
Alban, do marbad do feruibh Móiriabh. Derbáil, ingen
Toirrdhealbaigh h-I Bríain, mortua est.
Annal Kl. Enair .ii. f. L. xxiiii. Seacht mbliadna dhec
ar ced ar mile ais In Tigerna. Conchobar .H.
Cairellán do marbadh la Feruibh Manach. Cath Lecaoín
do thabairt do Brian mac Murchada & do macaibh
Cathail h-I Conchobair, go g-Connachtuibh impa, fri
Toirrdhealbach mac n-Diarmada & fri Dál g-Cais,
gurro mhuigh for Dál g-Cais & gurro láadh In nár. Maidhm for Cenel n-Eogain na h-Innsi la Cenél Conuill,
gur láadh i nár, & gur marbad morán dá maithib.
Annal Kll. Enair .iii. f.; L. u.; xuiii. mbliadna dhéc ar
ced ar mile ais In Tigerna. Laidhgnén .H. Duibh Dhara,
rí Fermanach, do marbad do Uibh b-Fiachrach &
d' Feruibh na Croibhe. Diarmaid .H. Bríain, rí Muman
& Leithe Modha airchena, dhéc i Corcaig Mhóir Muman,
iar n-ongad & n-aithrighe. Mess ced n-uinge do eideadh
iodhbart & aiffrend Cellaigh, comarba Patraic, do
bhádhad i nDabhall, & bídhgadh dhó féin. Paschalis
comarba Petair, seruus religiosur cum dilectione
Dei et proximi ad Cristum migrauit. Maria, ingen
Maoil Coluim .i. ingen rí Alban, ben rí Saxan, mortua
est. Sloiged la Toirrdhealbach .H. Conchobair, rí
Connacht, & la Murchad O Maoil Sechlainn, rí
Temrach, imaille fris, & lá h-Aodh O Ruairc, isin
Mumain go glend Maghair, & go d-tard Desmumha
do mhág Carrthaigh, & Tuadhmumha do macuibh
Diarmada h-i Bríain, & go tuc a n-gíalla díbhlínuibh.
Sloiged eli leis co h-Ath Cliath, go tuc mac rí Temrach
boí a laim ghall, & gialla Gall bhudhéin, & gialla
Laigen & Ossraighe. Sgél ingnadh isin m-blíadain si .i.
talamh chumhscugad ádhbal i sleibh Elpa, gurrus mughaid
il cathracha, & ár daoinibh inntibh. Sgél ingnad eli
in n-Erinn féin bheós .i. murrdhúbhconn do ghabháil diasgairibh
lis Arglionn a n-Ossraighibh, & aroile a Port
Lairge. Domnall mac Ruaidri h-I Conchobair mortuus
est. Ruaidri O Conchobair, ri Connatht re
hedh g-cían, do ég i n-ailitri Is In t-sheisedh bliadhain
triocha iar ná dhalladh; In clericatu uitam feliciter i
g-Cluain Mic Nóis finiuit.
Annal Kl. Enair. iiii. f.; L. xui.; ix. mbliadna dhéc
ar ced ar mile ais In Tigerna. Cenn choradh do
sgaoiledh do Connachtuibh. Muircertach O Bríain, rí
Erenn, tuir orduin & oirechuis iarthair Eorpa,
iar m-buaidh ríghe & aithrighe, a b-fheil Mochaomóg, isin
seised id Martii, In bono fine uitam finiuit. Cú
Choll Chaille O Baighelláin, ard ollam Erenn re dán, & sói
a n-déirc & a noinech, & ar chonnircle choitchinn
fri truagha & tréna, do marbadh d' Feruibh Luirg, &
do thuaith Rátha, cum sua uxore et duobus filiis suis
bonis, et cum .xxxu. aliis, edir mhuinnter & aoidhegha
i naoin tigh, Satharn mincasg, & a b-fhéil Bécáin mic
Cula. Ruaidri O Tormair, airchinnech Fathna móire,
quieuit. Conchobar O Gairmleghaigh, toíssech Ceneoil
Móain, do marbadh do Uíbh Dúbhda, & do chlainn
Flaithbhertaigh. Niall mac Domnaill Mhég Lachlainn, rídhamhna
Oiligh & Erenn, & tethra Erenn ar cruth &
ar cheill, ar einech & ar ergna, do thuitim la Cenel
Móain isin ochtmad bliadain .xx. a aóisi, an Luan a
laithi sheachtmaine, isin deichmad daois ésga, a b-fhéil na
tri maic n-endac, In decimo octauo Kalendas Ianuarii.
Annal Kl. Enair .u. f.; L. xx. uii.; xx. bliadna ar ced ar
mile ais In Tigerna. Sloiged lá Domnall mhág Lachlainn
d' fhoiridhin Murchada I Maoilt Sechlainn, go h-Ath
Luain i n-aghaidh Connacht, go d-tard Toirrdhealbach
O Conchobair brég shíth impa. Maidhm machaire Cille
Moíre h-I Nialláin ria Raghnall mac mic Riabaigh, for
Uíbh Echach, gurro ladh i nár. Cellach, comarba
Patraic, for cuairt Muman, go tuc a óghreir, & gur
fháguibh bennachtuin. Branán mac Gilla Crist, tóissech
Corca Achlann, dhéc. Eachmharcach mac Uidhrén,
tóissech Ceneóil b-Feraghaigh, do marbad d' Feruibh
Manach. Droichet Atha Luain do dhénum.
Annal Kl. Enair. uii. f.; L. ix.; bliadain ar .xx. ar ced ar
mile ais In Tigerna. Domnall mac Ardghair Mhég
Lachlainn, derrsgaightech Goeidhel Erenn, ar cruth &
ar chenél, ar cheill & ghaisced, ar t-fhonus & ar
shomharthain, ar thídhnacal seod & bidh, do ég a n-Doire
Coluim Cille isin ochtmad bliadain ar .xxx. a righe,
& isin tres bliadain .lxx. a aoisi, oidhche Cedaoine do
shunnrad, & a cethromad id fheabra, a bfhéil Mocuaróg
ind egna. Sloiged la Toirrdhealbach .H. Conchobair,
go g-Connachtuibh uime, a n-Dess Mumuin, gur
indirset ótha Magh Feimhin go Tráigh Li, edir chíll &
tuaith, .i. reachtmhodha cill, uel paulo plus. Crech
sloighedh la Toirrdhealbach O Conchobair do ridhis
a n-Der Mumain, go ruacht termonn Lis Mhóir, & go
d-tárraidh bóruma dhíairmhidh, & go b-fhárguibh Muiredach
O Flaithbertaigh, rí iarthair Connacht, & Aodh
.H. h-Eidhin, rí .H. b-Fiacrach Eighne. Cloictech Telcha
n-Inmuinne i n-Ossraighe do dhluighe do chaoir thenidh, &
cloch ro sgeind ass gurro marbh Mac Leighinn Is In cill. Cellach, comarba Patraic, do ghabháil espocoíde Atha
Clíath a togha Gall & Goeideal. Athach n-goeithe do
thocht i noin Decimbir, gurro lá a benncobar do chloictec
Aird Macha, & go n-derna fidhar mór fó Erinn uile.
Annal Kl. Enair .i. f.; L. xx.; dhá bliadhain ar .xx. ar ced ar
mile ais In Tigerna. Aodh .H. Ruairc, rí Conmaicne,
do thuitim la Feruibh Midhe ag breith creiche uatha. Scrín Colmáin mic Luachain d' faghbháil i n-ailigh Lainne,
fer chubhatt i talmain, día Cedaoin In braith. Sloiged la
Toirrdhealbach h-I Conchobair go loch Sailech a Midhe,
go tánic mac Murchadha, ri Laigen & Gall, ina thech. Mór, ingen Domnaill Mhég Lachlainn, ben Toirrdhelbaigh
h-I Concobair, dhéc. Crech mhór la Conchobar
Mhág Lachlainn & la Cenel n-Eogain, go rangadar
Cill Ruaidh i n-Ulltoib, co tucsat boruma diáirmhidhe. Aodh O Duibhdhirma, toirech na Brédcha, & cenn oinigh
in tuaiscert, & Domnall a bráthair, mortui sunt.
Annal Kl. Enair ii. f.; L. .i. Tri bliadna .xx. ar ced ar
mile ais In Tigerna. Gaileng do ghabháil tighe i n-Daimlíag
Cianáin, for Maoil Sechlainn .H. Maoil Sechlainn
.i. rí Midhe & Temhrach, gurro loisc In tech ambói,
& seachtmhodha do thighibh eli ime, & gurro marbhsat
sochaide dia muinter. Térnaoí Maoil Sechlain féin
deinech Dé & Cianain, gan loscad, gan mharbhadh. Ammus anaithnidh do thabairt for comarba Ailbhe, .i.
Maol Mórdha mac mic Clothna, .i. tech do ghabháil fair for
lár a Imligh féin, & for mac Cerbhaill h-I Ciarrmaic, rí
Ane, gurro marbhadar moirfheiser ann; & térnadur,
imorro, na daoine maithi ass tre raith Ailbhe & na
h-ecluise, & ra loisced ann, imorro, bernan Ailbhe.
Ro marbadh, umorro, ria gcinn mhiós iarsin, an tí ro
ghabh In tech sin, .i. In Gilla Caoch .H. Ciarmaic; &
deochuin iar n-ainmniugad éisidhéin; & ro benadh a
chend de a sárugad Dé & Ailbhe. Donn Sleibhe mac
Cathaláin, sonus & somarthuin Ulad uile, mortuus
est. Donnchad mac Gilla Patraic Ruadh, ri Ossraighe,
a suis occisus est. Conghalach .H. Laithbertaigh, ridhamhna
Oiligh, occisus est.
Annal Kl. Enair .iii. f.; L. xii.; ceitri bliadna .xx. ar ced
ar mile ais In Tigerna. Toirfhinn mac Turcuill, prímh
oig tigern Gall n-Erenn, subita morte periit. Tadhg
mac mhég Carrthaigh, ri Des Muman, dhéc. Bidhgad
mór do ri Temrach dia Domnaig Casg, .i. a thech chásg do
tuitim fair & for a t-h-eghlach. Luimnech do loscad
uile achtmad beg. Alaxandair mac Maol Coluim, ri
Alban, In bona penitentia mortuus est. Geill Des
Muman do marbad la Toirrdhealbach O Conchobair,
.i. Maoil Sechlainn mac Cormaic Mhég Carrthaigh, rí
Caisil, & .H. Ciarmaic, & Achaine .H. Cobhthaigh
d-Ibh Cuanach Cnamchaille. Ardghar, mac mic Aodha h-I
Maoilt Sechlainn, do marbad la muinter Doire i
noinech Coluim Cille.
Annal Kl. Enair .u. f.; L. xxiii.; u. bliadna .xx. ar ced ar
mile ais In Tigerna; quint id Enáir, umorro, for
aoindhiden, & prím fuirre, & Is innte tuargabad
a bhuinne dídin for dhamhliag mor Ard Macha, iar ná lán
Egar do shlinntech la Cellach comarba Patraic, isin
.xxx. mad bliadain ar céd ó ná rabha slinntech fair co
comlán roime sin. Gilla Braide .H. Ruairc do bháthad
a Loch Aillinne. Sloigead la Toirrdhealbach O
Conchobair a Midhe, gurro ionnarb Murchad .H.
Maoil Sechlainn ass a ríghe, & gonderna tri righa for
Feruibh Midhe. Marbas imorro, Domnall mac Murchada
in tres rí, ria gcinn nómaidhe, .i. Maoil Sechlainn
mac Donnchada. Sloiged la Muircertach O Cerbhuill,
ri deiscort Fernmaide, a b-Feruibh Bregh, conus tarraidh
Diarmait .H. Máoil Sechlainn go b-Feruibh Midhe, &
go b-Feruibh Breagh, gurro marbad Muircertach ann,
& ár a t-shluaigh imme.
Annal Kl. Enair .ui. f.; L. iiii. Se bliadna .xx. ar ced,
ar mile, ais In Tigerna. Enná mac Murchada, rí
Laigen, mortuus est. Slóighedh la Toirrdhealbach O
Conchobair a Laighneibh, gurro ghabh i n-gialla. H.
Maol Ruanaigh, rí Fermanach, a suis occisus est. Maoil Ísa .H. Conne, sói Gaoidhel Erenn a m-breithemnus
& a n-Urd Patraic, iar n-aithrighe thoghaidhe In Cristo
quieuit. Corcach Mhór Muman, cona templaib, do loscad. Domhnall .H. Dúbhda do bháthad iar n-denam creiche a
Tír Conaill. Rí-thurus Toirrdhealbaigh h-I Conchobair
co h-Ath Clíath, go d-tard righe Atha Clíath & Laighen
día mac, .i. do Conchobar. Cogad mór i n-Erinn, gurbhó
h-eigen do chomarba Patraic beith mí for bliadain fri
h-Ard Macha anechtair, ag sídhughad fer n-Erenn, &
ag tabairt riaghla & t-shobhés for chách etir thuaith &
eglus. Crech mhebhla la Ruaidri .H. Tuachair i nAirrteraibh,
go d-tárradar Airrthir ár t-shluaigh Ruaidri, &
gurro díchendadh eisidhéin annsin. Sloigead la Toirrdhealbach
O Conchobair go rocht Glenn Maghair a
n-Der Mumuin, & go d-tuc bóruma diarmidhe.
Annal Kl. Enair .uii. f.; L. xu. Seacht mbliadna .xx.
ar ced ar mile ais In Tigerna. Sloighedh la Toirrdhealbach
O Conchobair a n-Des Mumain, go rocht Corcach
Mhór Muman, go d-tuc gialla Muman go léir. Airthir
do ghabháil tighe Gloinn mic Sinaich a d-triún t-shaxan i
n-Ard macha, for Raghnall mac mic Riabaigh, aidhche
Luain Ineti, & a dhíchendadh leó. Cath etir Ulltoib
feissin, dú i torcradar dhá rí Uladh, .i. Niall mac
Duinn Sleibhe, & ar Ulad imme, & Eochaid .H.
Mathghamna, a b-frithghuin In mhadhmha sin. Gilla Crist
.H. h-Eicnigh, ri fer Manach & airdrí Oirgíall, dhéc
ig Clochar .H. nDoimhín, iar n-aitrighe thogaide. Fir
Muman & Laigen do impódh áridhis for Toirrdhealbach O Conchobair, & a n-gell do dhísliugad dóibh,
& a mac do athrigad do Gallaib, & do Laignechaib;
& do radsat rí Eli forra, .i. Domnall mac mic
Faolain. Cerbhall mac mic Faolain, & ár .H. bFaolain
imme, do thuitim la h-Ibh bFailghe ár lár Cille Dara,
ag cosnum chomhorbuis Bríghde. Taillti inghen Murchada
h-I Maoilt Sechlainn, ben Toirrdhealbaigh I
Conchobair, dhéc. Gilla Brighde .H. Forannáin, airchinnech Arda sratha, mortuus est.
Annal Kl. Enair .i. f.; L. xx. ui. Ocht mbliadna .xx.
ar ced ar mile ais In Tigerna. Bissextus et embolismus
annus. Fir Muighe h-Itha, .i. Domnall .H.
Gairmleghaigh, do ghabháil tighe ar rí Fer Manach, .i.
for Faolán .H. Duibh Dhara, & a thuitim leo, &
sochaide do mhaithibh Fer Manach uime. Maidhm ria
marcshluagh mic Mhég Lachlainn, .i. Conchobar mac Mhég
Lachlainn, for mharcshluagh Tigernain I Ruairc, i torcair
.H. Ciartha, rí Cairbre, & Cathal .H. Raighilligh, &
Sitrec .H. Maoil Brighde, & mac Aodha h-I Dubhda, rí
.H. n-Amalgada, et alii multi. Gniom gránna, ainiarmartach,
anaithnidh, ro thuill escuine fer n-Erenn
etir laoch & chleirech, da ná frith mac samhla i n-Erinn
riam, do dhenum do Tigernán .H. Ruairc & do .H.
m-Briuin, .i. comarba Patraic do nocht t-sharugad na
fhiadhnuse féin, & a chuidechta do shlat, & drem do
marbad dhíbh, & mac cleirech dia muinter fein do bhí
fa cuilebadh do mharbad ann. Issé, imorro, aniarmairt
do fhár don mhíghniomhsa conách b-fhuil In n-Erinn comairce
is tairisi do dhuine ósin amach no gurro dhíghuilt ó Dia
& ó dhaoinibh int olc sa. In dínsemh sa, trá, tucadh for
chomarba Patraic iss amail & dínsemh In Co i-m-dhegh, óir
i-dubairt In Coimdhe fein isin Soisgél, qui uos spernit
me spernit, qui me spernit, spernit eum qui misit
me. Crechslóighedh lá Toirrdhealbach .H. Conchobair a
Laighnibh go ruacht Loch Carman; assiéic timchell
Laigen co h-Ath Clíath, & do ríghne bodhíghbad mór in
chonair sin; o Ath Clíath día thigh doridis. Dorala,
imorro, míchlú iut shlóighedh sin for Tigernan O Ruairc
cona muinter. Crech la fira Fernmaide a tír .H.
m-Briúin, co tucsat gabhála mora. Beiridh Tigernán .H.
Ruairc co nUí m-Briuin, & co sochaide móir ele,
forra ag Ath Firdheghaid. Ferthur cath etorra dibhlínuibh.
Meabaidh, imorro, for Tigernan & for Ibh
Briúin, gurro marbadh .cccc. díbh i tosach a n-díoghail
oinigh muintire Patraic. Slóighedh la Conchobar .H.
Lochlainn, & La Cénel n-Eogain, & la Dal n-Araidhe,
& la h-Airghialla, i Magh Cobha, go tucsat gialla .H.
n-Echach. Impáid iarsin for a laimh chlí a b-Feruibh
Bregh, gur fháguibhset drong dia muinter ann, &
gondernsat col mór fía Dia & dhaoinibh, .i. loscad
Atha Truim cona templaib, & sochaide do dhul a
martra inntibh. Non impetrata pace Dei uel hominum
retro ambulauerunt. Síth blíadna go leith, uel
paulo plus, do dhenum do chomarba Patraic etir Connachta
& fir Muman.
Annal Kl. Enair iii. f.; L. uii.; ix. mbliadan .xx. ar ced
ar mile ais In Tigerna. Cellach, comarba Patraic, .i.
airdespuc iarthair Eorpa, & mac oighe annag,
oirrderc, & aoinchend ro riaraighesdar Gaill &
Gaidel, loeich & cléirigh; iar n-oirnedh, imorro, espuc
& shacart & áos gacha gráidh airchena; & iar
g-coissergadh il imad tempal & relged; iar tídhnacul
shéd & maoinibh, & iar b-furáil creidim & t-shobhés
for chách etir thuaith & eglus; & iar m-bethaid
chelebharthaid aiffrennuigh, aointigh, irnaighthigh; & iar
nongad & n-aitrighe thogaide, ro fhaoidh a anum a
nucht aingel & árchaingel i n-Ard Patraic isin
Mumain, i Kl. Aipril, In secunda feria, & isin
.iiii. mad bliadain .xx. In abdhuine, & isin .l. mad
bliadain a aoisi. Rucad, tra, a chorp h-i .iii. noin April
go les mór Mo Chuda, do reir a thimna fein, & ro
frithfhairedh go psalmuibh & iomnaibh & chainntigibh,
& ro h-adhnaiced go h-onórach i n-iolaidh na n-espuc, i
prid noin April, In quinta feria. Muircertach mac
Domnaill do fhoirnedh i comforbus Patraic In noin
April. Tech Coluim Cille a Cill mic n-Enáin do ghabáil
dó Taircert for Aodh mac Cathbharr Uí Domhnaill, &
a loscadh dhó. Caislén Atha Luain do dhenam la Toirrdhealbach
O Conchobair. Gilla Crist mac mic Uidhrín,
tóissech chénel b-Feradhaigh, do loscad a tigh a altronn
i Tír Manach, a mebhuil. Niall .H. Crichán, rí .H.
b-Fiacrach Arda Sratha, do marbadh do Uíbh Ceindéidigh.
Annal Kll. Enair .iiii. f.; L. xuiii.; xxx. bliadan ar ced ar
mile ais In Tigerna. Sord Coluim Cille, cona themplaib
& mhionnuibh, do loscad. Cú Aibhne .H. Conchobair,
rí .H. b-Failghe, dhéc. Cath etir fhira Alban & fira
Muiriebh, i torcradar .iiii. mhíle d' feruibh Moiriébh im a
rígh, .i. Aonghus mac ingine Lulaigh, & mile d' feruibh
Albain, a b-frithghuin. Sloiged la Mág Lachlainn & la tuaiscert n-Erenn a n-Ulltoib, gur thinóilset Uladh
do thabairt chatha dhóib, gurro mheabadh, for Ulltoib, gur
ro láadh In nár, im Aodh .H. Loingsich, rí Dál n-Araidhe,
& im Gilla Patraic mac Serridh, rí Dál m-Buinne,
& ím Dubhrailbhe mac Cartáin, & im shochaide
airchena. Indrit, imorro, In tír go h-oirrter na
h-Arda, etir thuaith & chill, go tucsat míle do bhraid,
uel paulo plus, & il mhile do bhuaibh & deachaib. Teguid maithe Ulad, imorro, imó a righ, iarsin go h-Ard
Macha, i comdháil Conchobair, gondernsat síth &
comluidhe, & gur fhargsat gialla. Mess mór gacha toradh go coitchend i nErinn uile In bhliadain sin.
Annal Kl. Enair .u. f.; L. xxix.; bliadain & .xxx. ar ced
ar mile ais In Tigerna. Crech slóighedh la Toirrdhealbach
O Conchobair & la cuicedh Connacht i Mumuin,
gurro airgset h-I Conuill Gabhra. Sloigedh la Conchobar
.H. m-Briain & la fira Muman i Laighnibh, gurro
ghabh a n-gialla, & asiein a Midhe, gurro airgset inis
Locha Seimhdidhe. Cómraicid a marcshlúag & marcshluagh
Connacht annsin, gurro mhebhadh for marcshluag
Connacht, go torchair mac Conconnacht h-I Concobair,
& In ferdána .H. Carrthaigh, .i. ollam Connacht. Sloigedh la Conchobar Mhág Lachlainn, & la h-Ulltoib,
go d-tuaiscert Erenn leo, i g-Connachta, go d-tardsat
Connachta ammus for deredh In t-slóigh a b-fhál na Seghsa,
i torchradar Conn .H. Maoil Ghaoithi & an Garbhánach
.H. Baoighill, & sochaide mhór eli. Ar a oidhe sin,
imorro, comhdháilit íar na bhárach ag Loch Cé, & do
ghníad síth bhliadna. Crech la Tigernán .H. Ruairc, &
la fira Breiffne, dar éisi int shlúaigh a Cuailgne, gurro
airgset .H. Meith. Ag impódh dhoibh imorro .i. do Ulltoib,
& do dheiscert Airgiall, dar Ath Luain día tighibh,
comhraicit a. moigh Conalle risin g-creich noile. Feruit
cath i torchair Rághnall .H. h-Eochada, rí Uladh, &
Cúmhidhe .H. Criocháin, rí Fernmaide, & a mac, &
Donn Sleibhe .H. h-Innrechtaigh, rí .H. Méth, et alii
multi. Maoil Ísa .H. Foghladha, espuc Caisil, In senectute
bona quieuit.
Annal Kl. Enáir .ui. f.; L. x.; da bliadhain trícha ar ced
ar mile ais In Tigerna. Teach n-abadh Cille Dara do
ghabháil d-Ibh g-Ceinnselaigh for chomarba m-Bríghdi, & a
losgad, & bladh mhór don chill, & sochaide do
marbad ann, & an caillech féin do breith a m-broid,
& a tabairt a leabaidh fir. Deabadh do dhenum
do muinter na Scríne Coluim Cille, & do Lochlainn
.H. Baighellán, i torchair airchinnech na Sgríne, .i.
Mac Raith .H. Nialláin, & Lochlainn féin. Sloighedh
la Conchobar Mhág Lachláinn co h-Ath fhirdheghaidh, co
d-tánic Tigernán .H. Ruairc ina thech, & go d-tard
braighde dhó.
Annal Kl. Enair .i. f.; L. xxi.; tri bliadhna trícha ar ced ar
mile ais In Tigerna. Slóighedh la Cormac mhág Carrthaigh,
& la Conchobar .H. m-Briain, i Connachtuibh,
gurro marbhsat Cathal mac Cathail h-I Conchobair,
rídhamna Connacht, & gurro sgaoilset Dún Mughorn
& Dún mór, & gurro indirset mórán don tír. Crech shlóighedh la Donnchad .H. g-Cerbhuill & la
fira Fernmaide, a b-fhine Gall, conus táirthe Torcaill
ag Finnabhair, & go n-dernsat debaidh i torchair
Rághnall mac Póil, & drong mhór do ghalloibh imme;
& gidh iad fira Fernmaidhe fein, tucadh poncadh forra. Conchobar mac Murchada h-I Maoilt Seclainn, rí
dhamhna Temrach, do ghuin la Laighnibh, & a mharbadh do
Gallaibh iarsin. Donnchad mac Gilla Cholm Óg, rídhamna
Laigen, do marbad d' feruib Midhe. Fine ghall do loscad
bhéos d' Feruibh Midhe. Lusca, cona tempall lán do dhaoinibh
& do thaisgedhaibh, do loscad don lucht cedna. Bó
dhíbath ar d-teacht i n-Erinn co h-uilidhe, dá ná frith samail
ó thanic In bódhíbhath mór roime sin i naimsir Flaithbertaigh
mic Loingsigh, & dá bliadhain .xxx. ar .cccc. etorra. Kl. Enair .ii. f.; L. ii.; ceitri bliadna .xxx. ar ced
ar mile ais In Tigerna. In bódhíbhadh cedna bhóss ag
inredh na h-Erenn, conidh lan airgnigh sochaide In gach
aird i n-Erinn. Archú .H. Flaithbhertaigh, rídhamhna
Oiligh, do thuitim la Cenél Conaill a raoi mhadhma. Donnchad .H. Conchobair, rí .H. b-Failghe, & Maoil
Sechlainn mac a athar, do coimdhebaid, go torcradar
comthuitim. Sloiged la mac Murchada & la laighnibh,
i n-Ossraighibh, conus tárradar Ossraighe, & gurro
álsat ár int shluaig, dú i torchair Ughaire O Tuathail,
rídhamna Laigen, et alii multi. Ar Ossraighe &
Gall Puirt Láirge do chur la mac Murchada & la
Laighnibh, i n-díghuil In áir rémhráite. Iomhar .H. h-Aodhacan,
an fer las ro cumdaighed reglés Póil & Petair i
n-Ard Macha, do ég ina ailitri a Róimh. Donnchad
mac Murchada h-I Briain do marbadh, cona mac, do
dhes Mumain. Maol Garbh mór In hoc anno.
Annal Kl. Enáir .iii. f.; L. xiii.; cóig bhliadna .xxx. ar ced
ar mile ais In Tigerna. Maol Mórdha .H. Conchobair,
rí .H. b-Failghe, do marbad dia derbráthair féin. Echrí
.H. Taidhg, ri b-fer Lí, cona brathair & cona mhnaoí,
do mhuchad In nuaimh do Uíbh Tuirtri. Ruaidri O
Canannán, rí chénel Conaill, fer cogtach, cosnamach, co
n-desherc & n-doendacht, do marbad d-Feruibh Muighe
h-Itha, .i. do Maol Ruanaidh O Cairellan & do chloinn
Diarmada. Doire Coluim Cille cona templaib do
loscad i tert Kl. Apríl. Cluain Iraird & Raith
Luraich, & Cenantus & il chella airchena, ab igne
dissipate sunt. Sochaide mhór do dhes Mumain do
thuitim la tuadh Mumain for tochur Cluana Caoin
Modhimog, i torchair Finnghuine .H. Caim, rí Glendamnach,
& Mathgamhain .H. Donnchada, rí chenel Laogaire,
& Aodh .H. Conchobair, rí Corcumruaidh, &
Maol Gorm .H. Rinn, & mac Lochlainn h-I Cinaodha do
Ibh mic Caille, et alii plurimi. Cú Mhara, imorro, mac
Conmara mic Domnaill, rí .H. Caissín, do thuitim
a b-frithghuin. Hanrico mac Uillilim, rí Franc, &
Saxan, & Bretan, do ég. Coisregad tempail Cormaic.
Aodh .H. Cellaigh, rí .H. Maine, mortuus est. Aodh Mhág
Cochlain mortuus est.
Annal Kl. Enair iiii. f.; L. .xxiiii. Sé bliadna .xxx. ar
ced ar mile ais In Tigerna. Bissextilis annus et
embolismus annus; positus huius anni non frequenter
accedit, .i. i nomad lá don errach Domnach Inede;
undecim Kl^. April Domnach Cásc; an la ria mbelltaine
Dardaoin fresgabhala; In deachmadh lá do
t-shámradh Domnach Cincíse. Robhartach .H. Cellaigh,
airchinnech Fathna Móire, In penitentia mortuus est. Domnall mac Muircertaig h-I Briain dhéc i n-ailitri a
Lis Mhór. Conchobar mac Domnaill Mheg Lachlainn, rí
Oiligh, & rídhamhna Erenn, do marbad d' Feruibh Muighe
h-Itha a meabail airechta, dia Luain et octauus Kalendas
Iunii. Aodh mac Toirrdhealbaigh h-I Conchobair do
dhallad le a brathair féin. Maidhm Finnabrach ar
Aodh mac Domnaill h-I Conchobair, & for Tadhc .H.
Ceallaigh & ar Ibh Maine, ubi cecidit Conchobar
.H. Cellaigh athair Taidhc, et alii multi. Conchobar
mac Toirrdhelbaig & Síl Muireghaigh uictores
fuerunt.
Annal Kl. Enair .ui. f.; L. u. Seacht mbliadna .xxx. ar ced
ar mile ais In Tigerna. Athach gaoithe dérmhaire
in lá ria b-fhéil imberta usce, gurro trascar fedha
& templa imdha i n-Erinn. Domnall .H. Conaing,
airdespuc Leithe Modha, tuir crabadh & h-ecna, &
irnaighthe, & toirberta bídh & seod do truagh &
do trén, In bona senectute dormiuit. Teidhm treaghuid
mhór i n-Erinn go coitchend, gurro mharbh sochaide.
Sloiged la Laighnibh & la Gallaib d' fhóiridhin t-shíl
m-Briain, go Port Lairge, go tucsat gialla as. Crech
slóigedh la Síl m-Briain i g-Ciarraighibh, gurro airgset
tuathá & cealla. Domnall .H. Maoil Seclainn,
rídhamhna Erenn, a suis occisus est. Mór inghen Muirchertaigh
h-I Briain, ben Murchada h-I Maoilt Seclainn,
aird ríghan Erenn, In penitentia mortua est. Tacha mhór
a coicedh Connacht, et multi mortui sunt ab ea. Aodh
mac Domnaill h-I Conchobair occisus est. Domnall
.H. Dubtaigh, Elefinensis episopus & comarba
Ciarán Cluana Mic Nóis, apud Cluain Ferta Brénuinn
quieuit In Cristo.
Annal Kl. Enair .uii. f.; L. xui. Ocht mbliadna .xxx. ar
ced ar mile ais In Tigerna. Mathghamuin O Concobair,
rí Ciarraighe, tuir orduin & oirechuis Leithe Modha
ar thidhnacal séd & maoinibh, dormiuit. Lios Mhór,
& Cill Dara, & Tech Moling, & Sord Coluim
Cille, do loscad. Maol Ruanaidh .H. Cairellain, coinnel
adhanta thuaiscirt Erenn ar cruth, ar cheill, ar ghaisced,
do marbadh la Cenel Móain. Indredh tuaiscert t-Saxan
o Feruibh Alban, go tucsad bhraid n-díáirmhidhe &
gabhála imdha. Cormac mac Mhég Carrthaigh, aird rígh
Des Muman, & espuc righ n-Erenn ina reimhes, ar
crabadh, ar thidhnacul séd & maoine do chleirchibh
& chellaibh, & ar iarmart n-eglusdagdha a lebhruibh,
& a n-aidhmibh, do Dia & do thuitim
a meabhuil la tuadh Mumain; & bennacht le a
anmuin.
Annal Kl. Enáir .u. f.; L. x. Seachtmodha ar ced ar mhile
ais an Tigerna. Conchobar mac Muircertaig Meg
Lachlainn, rí Cinel Eogain, & ridhamhna Erenn uile,
do marbad d-Aodh beg mac Cana, & do Uibh Carracán,
dé Satharn Cásc, ar lár Trín Mhóir a n-Ard Macha. Donnchad Cennsealach O Ceallaigh do marbad do
Laighnibh. Ath Clíath do milled do Diarmaid mac
Murchada, & dallmurrachibh tuc leis anoir do
mhilled na h-Erenn, a n-digail a ionnarbtha tar muir
ass a ferann fein, & a mac do mharbad. Tucsat
dana ár for Gallaibh Atha Cliath & Puirt Láirci, &
tuctha, trá, ar diáirmhe forra sum. Ro millti dona
Laigin & fir Midhe, edir cealla & tuatha, leo;
& ro ghabhsat Ath Cliath & Port Lairce don dol sin. Gniomh mór ainbfhial do dhenum don mhanach mac comarba
Findein Moighe Bile, & do Maghnus mac Duinn Sleibe,
do righ Ulad, co tóissighibh Uladh, & co n-Ulltoib airchena,
cenmótha Maoil Isa espuc, & Giolla Domuin Ghuirt
mac Cormaic, comarba Comhgaill, & Maol Martain,
comarba Finnén, cona muinnteraibh .i. coimthinóil
cananach riagalta co napad, ro ordaig Maol Maodh Óc
.H. Morghair, legáid comarba Pettair a Saball
Patraic, do ionnarba ass an mainisdir ro cumdaigset
fein, & a n-arguin co léir edir libhra & aidhmebú,
daoine, eocha, & chaorcha, & na h-uile ro tinoilset
ann o aimsir an legáid rémhraíte conuige sin, cenmóthát
na h-ionair & na cábaidhe badar iompa isin uair sin,
tria fhormad & bháidh collaigi, & saint onora dhó
féin, óir ro dhíchuirset manaig Drochaid Átha é ass a
nabdhuine tria chúisibh dlightecha. Uc uch tra, mairg
do roíne, & Is mairc tír a n-dernad an gniom;
acht amháin ní dhechaidh a b-fad cen indechaid ón
Coimdhidh, uair ro marbuid a n-aoinfhecht o uaittib
namad na toissigh do roine; & ro gonad an rí &
ro marbad gar bic iartain, co h-ainbfheachtnach, isin
bhaile a n-dernad an comhairle anfhirén sin, .i. a n-Dún.
Dia Mairt, tra, ro díchuiredh an coimthinól; dia
Mairt tra, a g-cinn bliadna, ro marbait maithi Ulad
& ro gonad a rí. Dia Mairt, gairid iartain, ro
marbad h-é fein o a derbrathair a nDún. Diarmaid
.H. h-Ainbfheth, rí .H. Méth & toissech marcsluaigh
rígh Oiligh do marbadh do longus tánic a h-Innsibh Orc
isin innsi ro cumdaiged aca féin for Loch Ruide .i. Inis
Lachain. Iarla O Sdrangbhó do teacht a n-Erinn le
Diarmaid mac Murchada, a n-digail a ionnarbtha do
Ruaidri mac Toirrdhealbaigh h-I Conchobair; & tuc
Diarmaid a inghen féin & cuid dá dhuthaid dhó; &
ataid Goill t-shacson a n-Erinn ó shin.
Annal Kl. Enair .ui. f.; L. .xxii.; bliadhain ar seachtmodha,
ar ced, ar mhíle, ais an Tigerna. Diarmaid mac
Murchada, rí coiged Laighen, iar milled cheall n-iomdha,
& tuath, do ég a b-Ferna cen corp crist, cen aitrighe,
cen tiomna, a neinech Coluim Cille & Finnéin, &
na naom airchéna Is a cealla ra mhill. Axoll mac
Torcaill, rí Atha Cliath, & h-Eoin a h-Innsibh Orc, do
mharbad dona Gallaib cedna. Sadhbh, ingen Gluin Iarainn
mic Murchadha, comarba Brígde, deg a n-aithrighe. Maidhm for Tigernan .H. Ruairc & ar Feruibh Midhe,
& ar Feruibh Fernmhoighe imalle, .i. maidhm an
luaitrigh secundum quosdam, ar faithche Atha Clíath, ria
Milóid Cogan cona mhuinter, i d-torchair sochaide mhór
im Aodh .H. Ruairc, .i. rí .H. m-Briuin, & machaire
Gaileng, & Conmaicne. Ro marbhtha ann, don, cóig
toissigh d' Feruibh Fernmhoighe, .i. Maol Mochta mac
Confeabhla & Concobar a derbrathair, dá thóissech
Cineoil b-Feradhaigh. Feindid O Conghaile, coinneal
ghaisced & engnama Oirgiall, mortuus est. Uenit In Hiberniam Henricus potentissimus rex Angliae,
gliae, et idem dux Normanniae et Aquitaniae, et comes
Andegauiae et aliarum multarum terrarum dominus,
cum ducentis .xl. nauibus; & tanic a tír ag Port
Lairge & ro ghabh gialla Muman; & tanic iarsin
co h-Ath Clíat, & ro ghabh gialla Laighen & fer Midhe,
& .H. m-Briuin, & Oirgíalla, & Ulad. Petrus
espuc O Maine Connacht, manach craiptech, & fer
úghdarrdha, do bathad ar Sinuinn a .ui. Kl. Ienair.
Creach mór la Maghnus mac Duinn Sléibhe, go n-Ultaibh
uile, a ccúil an túaiscert, go ro airgsed Cúl rathain
& cealla oile, go rugsad uathad beg do Cinel
Eoghain forra um Conchobar .H. Catháin, & tugsad
cliathadh, & ro marbsad fer ar .xx. etir taoisechaibh,
& maca toisech, & sochaidhe eile maille friu; &
ro gonadh Maghnus fein, & an Maghnus sin dan do
marbadh gairid íar séin do Duinn Sleibhe, .i. da der brathair
fein, & do Giolla Aongusa mac Giolla easpuic,
.i. do reachtaire Monaigh an Duin, iar nolcaibh moraibh
iomdaibh do denamh do, .i. iar lecadh a mna posta fein,
& iar m-breith a mna o a oide, .i. o Coinmuighe .H.
Floinn, & rí ag á der brathair féin artus, .i. ag
Aodh; iart-tabairt eicin do for mnaoi a derbrathar
eile, .i. Eochada; iar sarugadh cloc & bachall, cleirech
& cealla.
Annal Kl. Enair .uii. f.; L. ii. Dá bliadain .lxx. ar ced ar
mile ais In Tigerna. Rí Sacsan do dhul a h-Erinn dia
Domnaig Cásc, iar celebhrad aiffrinn. Tigernan O
Ruairc, ri Breifne & Conmaicne, & fer cumachta
moir fri ré fhoda, do marbad do Saxanuib cedna, &
Domnall mac Annaid dia cenel fein maille friu. A
dicendad dana doibh, & a cend & a corp do breth
co dochraidh co h-Ath Cliath. An cend do tocbail for
dorus In dúine ina scathdercc truagh do Gaidelaib.
An corp, dono, do crochad & a chosa suas. Maidm
for Cenel n-Eogain la .H. Maol Doraidh & la Cenel
Conaill, & ár lan mor do cuir forra; i mirbail,
tra, do naomaibh an Coimdedh a ní sin, .i. do Patraic
& do Colum Cille, & dona naomaiph arcena Is a
cealla ro millsit. Lán cuairt cóigid Connacht, an
cetramad feacht, la Gilla Moliac comarba Patraic,
.i. la primfaidh Eirenn, co h-Ard Macha. Domnall O
Fergail, toisech Conmaicne, do marbad la muinter righ
Saxan. Gilla Aodha, espuc Corcaighe, fer lán do rath
De, In bona senectute quieuit.
Annal Kl. Enair ii. f.; L. xiii.; tri bliadna seachtmada ar ced
ar mile ais In Tigerna. Muiredach O Cobthaigh, espuc
Doire & Ratha Both, & tuaiscert Erenn uile, an
mac óighe, & an leg loghmar, & an gem ghloine, &
an rédla solusta, & cisde taiscedha na h-egna, &
craobh cnuassaig na cánóine, iar tidhnacul bhídh &
édaigh do bhochtaibh, iar n-dail il mhaoine déigsibh, iar
m-buaidh gcrabad & oilitri, & aitrighe, ro fháidh a
spirad docum nime a n-duib reigles Coluim Cille a
n-Doire, In quarta id Febra, In sexta feria. Do-ronadh
mirbuile mora Is In aghaidh ad-bath, .i. an aghaidh do
soillsiughadh óta iarmeirghe co gairm an chailig, &
in talaimh uile for lassadh, & caor mhór theinidh do
eirghe ós an m-baile, & a tocht soirrdhes, & eirghe
do chách uile, indar leo robe an lá acu; & ro bhói
amhlaid sin co h-imeal In aieoir indar leo. Crech mhór la
h-Aodh mac Aonghusa, & la clann Aodha, co ro airgset
trian mor; & ro marbad an fer sin a g-cinn tri
míos iar n-arguin Aird Macha dhó.
Annal Kl. Enair .iii. f.; L. xx. iiii.; ceitri bliadna &
seachtmodad ar ced, ar mile, ais In Tigerna. Flann
O Gormain, aird ferleighinn Airdi Macha & Erenn
uile, fer eolach comarthamuil Is In egna Diadha &
domanda, iar m-beith bliadhain ar fhicith a b-Frangcaib
& a Sacsanaib ag foghluim, & fiche bliadan ag
follamnugh sgol nErenn, ad-bath co sithamail a .xiii. Kl.
April, dia Cedaoin ria g-Caisc, .lxx. aetatis suae
anno. Maol Patraic O Banáin, espuc Connere &
Dál n-Araidhe, fer airmidnech lán do noime, & do
chennsa, & do ghloine chridhe, dhéc co lan fheachtnach a
n-I Coluim Cille, iar sentaig thoghaide. Giolla Moliag
mac Ruaidri, comarba Patraic, airdespuc &
prímhfhaidh Aird Macha & Erenn uile, mac óighe lan
do ghloine cridhe, & do síthamhla, do ég co feachtnach a
.ui. Kl. April, dia Cedain iar Caiscc, issin seachtmad
bliadain .lxxx. at a aisi, & iar mbet .uii. mbliadna
.xxx. san airdespucoit; et ro bai an fer uasal sin
.ui. bliadna .x. co lan onórach a nabdaine Coluim Cille
a n-Doire, ria comarbus Patraic. Gilla Mocaibdheo, ab
mainistrech Petair & Poil a n-Ard Macha, mogh
trephair tairisi don Coimdich, do éc .ii. Kl. April,
.lxx. at aetatis suae.
Annal Kl. Ianair .iiii. f.; L. u. Cuic bliadna .lxx. ar ced
ar mile ais In Tigerna. Flaithbertach O Brolchan,
comarba Coluim Cille, tuir eccna & einigh, fer
dia tugatar cleirigh Erenn cathair esbuic ar eccna
& ar a fephus, & dia tarccus comharbus Iae,
do écc co feachtnach iar trebloit togaide a n-duibh
recles Coluim Cille. Gilla Moliac .H. Branán do
oirnedh ina inadh i comarbus Coluim Cille. Maidm
ar Cenel Enda ria n-Echmarcach O Cathain, &
ria Niall O n-Gairmledhaich, & ár mór do chur
forra.
Annal Kl. Ianair .u. f.; L. xui. Se bliadna seachtmhodad
ar ced ar mile ais In Tigerna. Saxuin dinnarbad
do Domnall O Briain a Luimnech, tré fhorbhaisi do
dhenam forra. Inghen rí Oirghiall, .i. Benmidhe ingen
Donnchada I Cerbaill, ben Conmuidhe I Flaind, righan
.H. Tuirtri & fer Lí, do éc. Ingen Ruaidri I
Concobair, .i. ben Flaithbertaigh h-I Maoil Doraidh, do
marbad do macuib .H. Caireallán. Fabur &
Cenantus d' fhassugad do ghallaib, & do U Briuin. Lughmag d' fhassugad dona Sagsanaib. Caislén Gall &
Cenantus ag a n-denum. An t-Iarla Sacsanach do
ég a n-Ath Cliath do bhainne aillse ro ghabh for a chois,
tri mhirbhuilib Brighde & Coluim Cille, & na naom
áirchena isa cealla ro mhill. Caislén Slaine araibhe
Ricardd Plémenn cona slúaig, ass a rabhus ag milled
Oirgiall & .H. m-Briuin & fer Midhe, do mhilled
la Maol Seclainn mac mic Lachlainn, la ri Cenél
n-Eogain, & la h-Oirgialla, dú inar marbad ced nó
nisa mhó do Galloib, cenmothát mna & leinim, &
eich an caisléin, cona terno duine a m-bethaid ass an
g-caislen; & ro fassaiged trí caisleán a Midhe
ar na mharach ar omhan Ceneoil Eogain, .i. caislén
Cenannsa, & caislén Calatruim, & caislén Daire
Patraic. Cu Mhuighe O Floinn, rí .H. Tuirtri & fer
Lí & Dal Araidhe, do marbad do Coinmhidhe, .i. da
brathair féin, & do Feruibh Lí.
Annal Kl. Enair .uii. f.; L. xxuii. Seacht m-bliadna seachtmada
ar ced ar mile ais In Tigerna. Dún Da
Lethghlais do milled do t-Seon do Cúirsi & dona
rideribh tancadar maille fris, & caislén do denam
dhóibh ann ass a tucsad maidhm fá dhó for Ulltoib,
& maidhm for Cenél n-Eogain & for Oirghiallaib,
dú nar marbad Conchobar O Cairellén, .i. toisech
Clainni Diarmada, & In ro marbad maiti iomdha eli. Do rad, dana, Conchobar O Cairellán maidhm for O
Maol Doraid & for chenél Conaill, dú In ro marbad
ár chenél Enna im mac h-I Serrigh, & im maithib
iomdha eli airchena. Milid Gócan, cona rideribh, do
breith do Muircertach mac Ruaidri h-I Conchobair co
Ros Comáin, do milled Connacht, ar ulca ré nathair.
Ro loisced umorro, Connachta fo cedóir. Tuaim,
dono, & cella an tíre do milled ar ulca ris na
Gallaib, & tucsat maidhm fors na Gallaib, .i.
Ruaidri O Conchobair co b-Feruibh Connacht maille
ris; & ro dhíchuirset ar eicin ass an tir amach iad. Ro dhall, dono, Ruaidri O Conchobair a mac iarsin a
n-digail an turuir sin. Oedh O Neill, .i. rí Ceneoil
Eogain re h-athaid, & rídhamhna Erenn uile, do
marbad le Maol Seclainn Mhág Lachlainn, & la
h-Ardghal Mhág Lachlainn. Ardghal fein, dono, do mharbad d-O Neill aga marbad ansein. An Timpanach .H.
Coinnicén, ollam tuaisceirt Erenn, do mharbad do
Chenél Conaill, cona mnaoi & cona mhuinnter. Sluaigedh la Seon do Cúirsi & las na rideribh
a n-Dal Araidhe, dár mhapbhsat Domnall mac mhic
Cathusaigh, rí Dal Araidhe.
Tánic, dono, Seon don
turus cedna a n-Ibh Tuirtri & a b-feraibh Lí, coro
loisc Cu Mhuighe O Floinn Airrther Maighe remhe, & co
ro loisc Cul Rathain, & cealla imdha eli.
Annal Kl. Enair .i. f.; L. ix.; ocht mbliadna .lxx. ar ced
ar mile ais In Tigerna; céd bliadain noidecda. Uilc
mhor do dhenum á Cenel Móáin an bhliadain sin, .i.
muinnter Domnaill I Gairmleghaigh do marbad
Concobair mic Conallaigh I Luinich lár tighe Domnaill
I Gairmleghaigh fein, a meabail, ar comairce airchindigh
na h-Ernaidhe. Athtóissech do dhenum do Domnall O
Gairmleghaigh, & Cenel Móain do tabairt toissighechta do Ruaidri O Flaithbertaigh. Domnall mac
Domnaill i Gairmleghaigh do marbadh a meabail le
clainn I Flaithbertaigh & le clainn n-Domhnaill airchena;
& Tigernan mac Raghnaill mic Domnaill, &
ochhtar lain bhiatach do Cenel Móein ar aon rú. Gaoth
adhbail do thoighecht isin m-bliadain si, co ro trascair
bhloidh mhoir do choilltib, & d' fhidhbadaibh & do
railghibh ra móraibh fri lár, & co ro trascair fós se .xx.
ralach, uel paulo plus, a n-Doire Coluim Cille. Is an
m-bliadain sin, dono, tainic Seon do Cúirsi cona
rideribh co Dún, ar crechaib co machaire Conaille, co
ro airgset muintera iomdha, & co rabhadar aidhche a
longpuirtt a n-Glinn Righe. Tanic dono Murchad O
Cerbaill, rí Oirgiall, & mac Duinn Slebi, .i. rí
Uladh, chuca an oidhche sin; & tucsat telcadh dhó. Ro
mheabad for ghallaib & ro cuired a n-derg ár. Tanic dona an Seon cedna ar crechaibh a n-Dál
Araidhe, & a n-Uíbh Tuirtri. Tuc, dona, Cú Mhoighe O
Flóinn, rí .H. Tuirtri & b-Fer Lí telcadh dhoibh. Ro
mhoigh, dono, an cath sin for ghalloibh, & ro cuired a nár.
Annal Kl. Enáir ii. f.; L. xx. Noi m-bliadna seachtmada
ar ced, ar mile, ais an Tigerna; .i. an dara bliadain
noidhegda, In treas bliadain for bisex. Sith do dhenum
do Donnchadh .H. Cairellán, & do clainn Diarmada
uile, re Cenel Móien & re .H. n-Gairmleghaigh, .i.
re h-Amhlaib mac mic Máien, .i, derbrathair mna
Donnchada I Cairellén, ar lár tempail Arda Sratha,
fá mhionnuibh Domnaig mhoir & na h-Ernaide, &
Arda Sratha. H. Gairmleghaigh, dono, do thoighecht isin
ló ar na mharach do ghabáil tuilled slána co tech
Donnchada I Cairellán. Meabal ainbfhial do dhenum
ar lár an airechta a n-dorus tige I Cairellan, a
b-fhiadhnuse a derbhshethar fein, .i. mna Donnchada, .i. é
fein & triar dhá muinnter maille ris do marbadh. Ard Macha do loscad ex maiore parte, .i. na h-uile
reglésa & na h-uile templa, cenmothá regles Brighde,
& tempal na Ferta. Cealla thíre h-Eogain o th-sleibh
bhudh dhes d' fholmhugad tría chogad & tria dhochmataigh an
bhliadain si. Gilla Domnaigh O Forannáin, aircinnech
Arda Sratha, et Moel Muire mac Gilla Comáin,
secnapad an baile cedna, In Cristo quieuerunt. Cluana & Ard Sratha, & Domnach Mór, & an
Ernaidhe d' fholmhugad o Feraibh Mhoighe h-Ithe.
Annal Kl. Enáir .iii. f.; L. .i. Ochtmada ar ced ar mile
aois an Tigerna. Gilla an Coimdhed .H. Carán,
comarba Patraic, do ég. Raghnall .H. Cairellán do
marbadh do Chenel Móéin a neinech Coluim Cille, ar
lár Doire. Mac Raith .H. Daigri, airchinnech Doire,
do écc. Donnchad .H. Cairelláin do mharbad do chenél
Conaill, a n-díghuil a mheabhla ar O n-Gairmleghaigh, &
a n-einech Coluim Cille. Cath na Conchobar a Connacht,
dár mharbhustar Conchobar Moen Mhoighe Conchobar
.H. Ceallaig, .i. ri .H. Maine, & Tadhg a mac,
& Diarmaid .H. Ceallaig, & maithi .H. Maine uile,
a moigh Sruibhe gealáin a g-cínn Daire na g-capall. Muirghes .H. h-Eidhin do marbad. Domnall .H. Cinnéidig, ri Urmuman, mortuus est.
Annal Kl. Enair .u. f.; L. xii. bliadain ochtmadad ar
ced ar mile ais an Tigerna. Cath moighe Diúghbha
for clainn Toirrdhealbaigh Mhóir h-I Conchobair, le
Flaithbertach .H. Móel Doraidh, ri chenel Conail, &
is de goirter cath na rídhamhna, andorchuir Brian
Luighnech & Maghnus, & tri mic Aodha mic
Toirrdhealbaigh h-I Conchobair, .i. Maoil Sechluinn
& Muiredach & Muircertach; & Aodh mac
mic Oedha mic Ruaidri, ri iarthair Connacht, &
Donnchad mac Briain h-I Fallamain, et alii nobiles
et ignobiles cum eis. Donnchad mac Domnaill
Midhigh h-I Conchobair ro thairring Flaithbertach .H.
Moel Doraidh do chosnum criche Cairpri dhó feisin; &
rucad cuirp na rigraide sin iar ná n-oiged co Cluain
Mic Nóis, a n-othar lighe rigraidhe a sinnser. Dunlaing
.H. Caollaighi, espuc Leithglinne, quieuit. Alaxandair
pápa In Cristo quieuit. Tadhg O Dálaigh, ollam Erenn
& Alpan, In Cristo quieuit. Sittric .H. Cuinn,
toisech muinteri Gillcán, do marbhad do mac Oedha
.H. Fergail. Donn Sleibhe O Gadra mortuus est. Sloiged lá Domnall mac Aodha Méc Lachlainn, &
le Cenél n-Eogain Tealcha Óc, a n-Ulltaibh, & do
bhrisedor cath ar Ultaibh & ar Uíbh Tuirtri, &
ar Feraibh Lí, im Ruaidri mac Duinn Slebi, & im
Coinmhoighe .H. Floinn. Tomaltach O Conchobair do
gabhail comarbuis Patraic, & co n-derna cuairt
Ceneoil Eogain, & co tuc bennachtain.
Annal Kl. Enair ui. f.; L. xxiii.; da bliadain ochtmhoda
ar ced, ar mile, ais In Tigerna. Sloiged la Domhnall
mac Lachlainn co Dún m-Bó a n-Dáil Ríatta, & cath
do thabairt dóibh do ghalloib annsein; & maidhm ar
chenel n-Eogain, & Raghnall O Breislén do marbad
ann, & Gilla Crist .H. Cathán, et alii multi, &
sóscéla Martain do bhreth do ghalloib leo. Aedh .H.
Caellaighi, espuc Airgiall, & cend canánach, quieuit. Gilla In Coimdedh mac Inlestair .H. h-Ainlighe, tússech
Ceneoil Doffa, mortuus est. Domnall .H. h-Uallachan,
airdespuc Muman; Aughustín .H. Sealbaig, espug
Puirt Láirce, & .H. h-Aedha, espuc Corcaige, mortui
sunt. Milid Gocán ar n-gabáil dó righe Corcaige &
Des Mhuman, & ar n-argain dó Atha Cliath &
Puirt Láirce & Corcaige, & ar milled Erenn
uile, etir chill & tuaith, do mharbadh do Mac Tire,
do righ .H. mic Caille, & ár Gall immailli friss,
.i. mac Sleimine, & Tomas sugach, & Cenn cuilinn,
& Remunn, & da mac Stemhin, & moran eli. Maidhm re Ruaidri .H. Conchobair, & re Conchobar
Moen Mhoighe, for Donnchad mac Domnaill Midhigh, &
for .H. Moel Doraid, ubi multi ceciderunt.
Annal Kl. Enair .uii. f.; L. iiii. Tri bliadna ochtmadad
ar ced, ar mile, ais In Tigerna. Ruaidri .H. Conchobair,
ri Erenn, do dul da ailitri do Connga Feichin,
& a righe d' fháil agá na mac, .i. ag Conchobar
Mhoenn Maide. Henric mac na h-Impereise, ri Saxsan,
mortuus est. Iósebh .H. h-Oedha, espuc .H. Ceinnsealaigh,
quieuit. Domnall mac Gilla Enáin, dux clainni
Flaithemail, occisus est. Tachar itir an n-Gilla
Riabach .H. Flaithbertaigh & mac h-I Gairimleghaigh,
& .H. Flaithpertaigh do mharbadh ann, & dream
do Chenel Móeín do marbad ann. Bécc .H. h-Egra
mortuus est.
Annal Kl. Enáir .i. f; L. xu.; ceitri bliadna ochtmada,
ar ced, ar mile, ais In Tigerna. Art .H. Moeil Sechlainn,
rí Midhe, do mhasbad do Diarmaid .H. Briain
a conne ac Druim Chuilinn, iar d-toigecht dó do lar a
airechta féin, do labra re mac h-I Briain a oenar,
& mac I Briain do fheall fair. Amhláib mac Fergail
h-I Ruairc, ri Breiffne, interfectus est. Deich tighe
fichet do mhaithib mhuinntire Arda Macha do arguin do
ghallaib na Midhe. Maol Iossa .H. Cerbail do gabhail
comharbuis Patraic, iar ná fácbáil do Tomaltach
.H. Conchobair. Maol Sechlainn bec .H. Moeil Sechlainn do ghabáil righe Midhe a h-aithle bháis Airt. Caislén do thógbáil la Gallaib a Cill Fáir. Caislén
eli do mhilled ann la Moeil Sechlainn & la Conchobar Moen Maige .H. Conchobair, co sochaide moir
da Ghallaib maille riu. Tempall mor Tuama da
gualann do thuitim a naén ló edir chend & chloich. Carraig Locha Ce do loscad do thene dhaith, .i. rí port
ro oirrderc muinteri Maol Ruanaid, baile na ranic
anacal maoine iná daoine da raibh ann, dú In ro millit
se fichit no a secht b-fhichit do dhaoinibh suaichcenta, im chúig
dhuoine dhég do shíol righ & taoissech, im mhnaoi mic
Diarmada, .i. inghen h-I Edhin, & im mhnaoi a mic, .i.
ingen Domhnaill h-I Conchobair, & im ingen h-I Dubhda,
& im mac Donnchada h-I Maoil Bhrenuinn, & im
mac Duinn h-I Mannacháin, & im dhá ingen h-I
Mandacháin, & im mac Maonuigh, im thaoisech Cinel
m-Builg, & imon sagart .H. Maoil Bealltoine, &
im Gilla Chiaráin .H. Connachtáin, .i. mac óighe, &
coindel crabadh, & im ár diairmhidhi eli do dhaoinibh
maithi; & gach aon nach ar loisced dhibh ro baidhit
isin m-blosc maidhm buaidhertha sin a n-dorus an bhaile,
cona riacht a m-bethaigh ass acht Conchobar mac Diarmada co nuatad beg do ghlere a muinntiri. Isin
Aoine iar n-Init chorghuis do righnedh an gniom sin. Kl. Enáir iii. f.; L. xxui.; u. bliadna ochtmada
ar ced ar mile ais In Tigerna. Mess mor isin
bliadain si. Pilip Unsessra, go n-Galloib Erenn
uime, a n-Ard Macha co cend .ui. la & .ui. n-oidhche
a cert mhedhón an chorghuis. Ruaidri .H. Conchobair,
rí Erenn, do teacht as a ailitri, & Gaill & fir
Muman do breith leis dó, .i. Domnall O Briain, gur
millset iartar Connacht, etir chill & tuaith. Sith
iarsin do dhenam dhó fein & dá mac, & Connacht
do roinn etorra. Ceall Dálua darguin &
do loscad do Cathal Charrach mac Conchobair
Moen Mhaighe, & do Connachtaibh, taréis fir Muman,
a n-diguil a ceall do loiscset fir Muman, &
ár a g-cleirech & a m-ban do mharbad & do
loscad ina templaib & ina tighibh, & a liobhair,
& a n-aidhme, & a seoid do breith leó. Mael Isa
O Dalaigh, ollam Erenn & Alban, & ard dux
Corca Raoidhe, & aon rogha Erenn ar rath, ar dheilbh,
& ar maith, do ég a g-Cluáin Iraird agá ailitri.
Amhláibh .H. Muiredhaigh, espuc Cenel Eogain, quieuit. Iohannes mac ri Saxsan do theacht do ghabáil righe
n-Erenn, lucht tri fichit long, re taobh aroibhe do
ghalloibh Saxan a n-Erinn rompa, gur ghabhsat Ath
Clíath, & coiged Laigen, & co n-dernadar caisléin
ag tipraid Fachtna & ag Ard Fínáin. Maidhm ria
n-Domnall .H. m-Briain for muinter mic righ Saxan,
inar marbadh iol imad Gall and, um comalta mic
rig Saxan. Ruaidhri .H. Grada, & Ruaidri .H.
Conaing, do marbad le Galloib acc ar chaislen tiprait
Fachtna. Mac rig Saxan do dul tairis iarsin do
cosait Uga de Lácí re a athair, uair isse Uga de Láci
pa righ Erenn ar cind mic rig Saxan, & ni ro leig
d' feruib Erenn cis na braighde dossum. Donnchad
mac Domnaill Midich occisus est. Gilla Isa .H.
Maoil Ín, espuc Maighe h-Eó, quieuit. Brian Breifnech,
mac Toirdhelbaigh .H. Conchobair, mortuus est. Fland
.H. Finnecta, dux cloinne Murchada, mortuus est. Mac Cormaic meic meic Carrthaigh, ri Muman, do
marbad do Gallaibh Corcaigi. Domnall .H. Gilla
Patraic, ri Osraidhe, mortuus est. Maoil Sechlainn
mac mic Lochlainn, ri Cenel Eogain, interfectus est
tre mebhail, o Saxanaib. Diarmaid, mac Toirdhelbaig
.H. Briain, do dalladh la brathair fein, h-edon la
Domnall. Mathgamain, mac Conchobair Maonmaige,
do gabail la Murchad mac taidhcc .H. Cellaigh, &
a tidnacal do Domnall .H. Briain. Righe Connacht
do gabail do Conchobar Maon Maige.
Annal Kl. Ianair .iiii. f.; L. uii. Se bliadna .lxxx. ar ced
ar mile ais In Tigerna. Tachaisi mor i tuaiscert
Erenn an bliadain sin. Aithrigadh Domnaill mic Aodha
Mec Lachlainn, & rigad Ruaidri I Laithberthaich ic
dreim do Cenel Eogain thelcha og. Conchobar .H.
Flaitbertaich do marbad lá Ruaidri .H. Flaithbertaich,
la a derbrathair feissin, a n-Araind. Derborcaill, ingen Murchada .H. Máoil Seclainn, do
dul co Drochet Atha, da ailitri. Ruaidri .H. Conchobair
dindarbadh dia mac fein, .i. do Conchobar
Maon Maige. Donnchadh mac Taidhcc .H. Cellaig
mortuus est. Maol Calaind O Cleircen, espuc Glind
Dá Lacha, In Cristo quieuit. Celechair .H. Armhedhaigh,
espuc Cluana Ferta Brenainn, quieuit. Conchobar
Maon Maige do techt co Mucart, & Aodh .H.
Ruairc do techt ina tech, & braighde do thaphairt
do Conchobar, & Tír Tuathail do taphairt do
Connachtuiph. Uga de Lácí do Durmagh Coluim Cille,
do denam caislein indti, & sluag diairmidhe do
galloibh lais, uair iss e pa rig Midhe & Brefni, &
Airgiall, & Is do do bertha cis Connacht, & ro gaph
Erinn uile do Galloib. Ro pho lán, dona, Midhi o
Sinainn co fairci do chaislenaiph & do Galloibh, iar
t-taircsin do int saothar sin, .i. caislen Durmaighe do
denam, tanic amach do fechain an caislein, occus
triar do ghalloib lais. Tainic dona en occlaech do
feruiph Midhe da indsaighe, & a tuagh fa na coim, .i.
Gilla Gan Inathair .H. Miadhaigh, dalta an t-shinnaidh
feissin, & tuc en puille do ccur ben a cend de,
& gur tuit eitir cend & colaind a clodh an
caislein. Crisdán .H. Connorchi, espuc Lis Móir
& legait comarpa Petair, In Cristo quieuit. Diarmaid mac Carrghamna occisus est. Murchad .H.
Cellaig, ri .H. Maine, occisus est. Gilla Beraich .H.
Cillin, secnap Sil Muiredaigh, mortuus est. Amhláib
.H. Muireghaigh, espuc Aird Macha & Ceneoil
b-Feradaigh, locrann solusta no shoillsiged thúaith
& egluis, In Cristo quieuit, a n-Dún Cruithne, & a
thabairt co h-onórach co Daire Coluim Cille, & a
adhnacul a taob an teampuil fo chossaibh a athar.
Fogartach .H. Cerbhallán do oirdned na ionad. Gilla Crist mac Cathmhoeil, rí thoissech cheneoil Feradaigh
& na clann, .i. clann Oenghusa, & clann
Duibindrecht, & clann Foghartaigh, & .H. Cendfada
& clainni cholla do Feruibh Manach, &
cenn comairle tuaiscert Erenn, do mharbadh la .H.
n-Eicnich, & la Muinter choemháin, & a chend do
bhreth leó dhoibh co fríth uathaib a g-cinn mhís íartain. Moeil Sechlainn mac Muircertaig Mhég Lachlainn do
marbad do ghallaib. Conn .H. Breislén, toissech
Fanad, quieuit.
Annal Kl. Ianair u. f.; .L. xuiii. Seacht mbliadna ochtmada ar ced, ar mile, ais In Tigerna. Ruaidri O
Laithbertaigh, rí Ceneoil Eogain, do marbad ar crechaib
a tír Conaill. Druim Cliabh do arguin do mac Maoilt Sechlainn I Ruairc, do ri .H. m-Briúin & Conmaicne,
& do mac Cathail I Ruairc, & do ghallaib na Midhe
maille rú. Acht chena, do róine Día & Colum Cille
firt amra orra annsin, .i. ro marbad mac Moéilt Sechlainn i Ruairc ria cionn chaoicidhisi iarsin a Conmaicne,
& ro dallad mac Cathail i Ruairc le .H. Móel Doraid,
.i. Flaithbertach, a n-einech Coluim Cille, & ro
marbad sé .xx. does grádha mic Moeilt Sechlainn ar
fut Connmaicne & chairpri Druma Clíab, tre mhírbhail
Dé & Coluim Cille. Carrag Locha Cé do loscad a
medhón lói, du In ro báidhed & In ro loisced il imad
doeinibh, im ingen .H. Eidhin, .i. Duibh Essa ingen Ruaidri
h-I Eidhin, ben Conchobair mic Diarmada, ri mhoighe
Luirg.
Annal Kl. Ianair .ui. f.; L. xxix.; ocht mbliadna ochtmada
ar ced, ar mile, ais In Tigerna. Ruaidri .H. Canannan,
rí cheneoil Conaill re h-edh, & rídhamhna Erenn bhós,
do marbad do Flaithbertach .H. Moel Doraidh tria
meabail, ac droichet Slicigh, .i. iar na bhrégad do lár
Druma Clíab amach, & brathair dhó do mharbadh
maille ris, & drem dá mhuinnter. H. Gairbh,
toissech Fer Droma, issé ro immir lámha ar .H.
Canannáin, & ro marbad é fein le muinnter
Echmharcaigh i Dochartaigh a n-digail h-I Canonnáin. Domnall .H. Canannain do ledrad a choissi día thuaidh
fein a n-Doire, ag buain asclaini connaigh, & a ég de
tria escaine t-shámtha Coluim Cille. Martain .H.
Brolaigh, ard egnaig Goeidil uile, & aird ferleighinn
Ard Macha, do éc. Amhláib .H. Daigri do tocht co
hí dá oilitri, & a éc a n-Hí iar n-aithrighe thoghaide. Gaill chaislen Muighe Caba, & drem do Uíbh Echach
Ulad, do thoigecht ar creic a tír Eogain co torrachtadar
co leím Neill, & go ro ghabhsat bú annsin.
Teid Domhnall Mhág Lachlainn na n-deghaid, & ruc
orra ag Cabhán na g-crann ard, co tardsat deabaidh
dhóibh, & gurro mhuigh for na Galloib, gur cuired a
n-derg ár, & co tardad sádhadh do ghall ghai isin rí
a aonur, co torcair annsin a b-frithghuin an mhádmha, .i.
Domnall mac Aodha Mhég Lachlainn, ri Oiligh, & ridhamna
Erenn ar cruth, & ar cheill, ar thigedhus, & ar
treabhaire; & rucadh an la sin fein co h-Ard Macha,
& ro h-adhnacadh co h-onorach. Sluaiged la Seon na
Cúirti & la Galloib Erenn uile, a Connachta, maille
re Conchobar .H. nDiarmada, & mac Ruaidri h-I
Conchobair mur oen riú. Tinoilis rí Connacht, .i.
Conchobar Moen Mhoighe, maithi Connacht uile, & tic
Domnall .H. Briain go n-dreim do Feruibh Muman
i sochraide rí Connacht. Ro loiscset na Gaill cuid
do cellaib Connacht, & ni ro leigset na Goeidhel
sgoeiled oroile doibh. Impait, umorro, na Gaill tar a
nais a h-iarthur Connacht co rangadur Ess Dara, do
dul a tír Conaill. Cruinnidhes .H. Moel Doraidh, .i.
Flaithbertach, maithe Chenel Conaill na g-coinne co
Druim Chlíabh; & ód chualadar na Gaill sin ro
loiscset Ess Dara co léir, & cloaid tar a nais a
g-Corrsliab, & tucsat Connachtaigh ammus forra
a g-Corrsliab, & ro chuirset a nár. Ro marbad,
dona, morán dá maithib. Torchuir ann, dona, Murchad
mac Fergail .H. Moeil Ruanaid, & Mael Sechlainn
.H. Matadain, et alii multi cum eis. Gilla Crist
mac Congalaigh .H. Muiredhaigh mortuus est; &
fagbuid na Gaill In tír can a bec do milledh don cur
sin. Etain ingen .H. Cuinn, righan Muman, do bi ga
h-ailitri ic Doire, do ec iar m-buaid o doman & o
deman. Muircertach mac Uada .H. Concennaind, ri
.H. n-Diarmada, mortuus est. Domnall mac Lochlainn
.H. Maol Ruanaidh, & Ferccal .H. Taidhc in
techlaigh, & Flaithpertach mac Sitrica .H. Finnachta
occisi sunt. Muircertach .H. Brain, rí Bregmaicche,
occisus est. Taithlech mac Conchobair, mic Diarmada,
mic Taidhc .H. Mael Ruanaid, occisus est.
Annal Kl. Ianair .i. f.; L. x.; .ix. mbliadna ochtmogad ar
ced, ar mile, ais In Tigerna. Domnall mac Muircertaich Meg Lachlainn do marbad do Galloibh Dal
Araidi acu fein. Murchad O Cerbhail, airdri Oirgiall,
do ec isin mainistir móir iar n-aitrige togaide. Ard
Macha do loscad o crossa Brighde co recles Brighde,
itir raith, & trian, & tempall. Echmhilidh mac
mic Cana, sonus & sobhartain Tire h-Eogain uile, do
ec. Mac na h-Oidhche O Maol Ruanaidh, ri bFer Manach,
do aitrighadh, & i dul dochum I Cerpail, & sluag
Gall do teacht isintir; & comraicidh .H. Cerpaill
& .H. Maol Ruanaidh riu, & maighis for .H. Cerbaill,
& marbtar O Maol Ruanaidh. Conchobar Maon Maighe,
mac Ruaidri, airdri Connacht, & ridhamna Eirenn
uile, do marpad da lucht gradha fein, h-edon, Muircertach mac Cathail, mic Diarmada, & d' U Finnachta,
.i. In crosach donn .H. Finnachtaidh, & an
mendtach O Cimlidhcain, tria erail a brathar fein, .i.
Conchobair .H. n-Diarmada. A m-beol Tochair Gibhsi
ros marpadh. Conchobar .H. n-Diarmada, mac Ruaidhri
I Conchobair, ridhamna Connacht, do marbad do Cathal
charrach, mac Conchobair Maon Maige, a n-digail a
athar. Ard Macha do arccain do Seoin na Cúirte
& do Galloib. Mac na h-Imperasi, rí Saxan, do éc. Maol Cainnich .H. Fercomhais, ferleiginn Doire, do
bathadh etir Aird & Innis Eoghain. Diarmaid
mac Toirdhealbaigh .H. Conchobair occisus est. Dondchad .H. Fallamain, uasal sacart, & sruth
senoir clainni Uatach, quieuit. Murchad O Flandagain,
dux clainne Cathail, mortuus est.
Annal Kl. Enáir .ii. f.; L. xxi. Nóchat bliadan ar ced
ar mile ab Incarnatione Domini nostri Iesu Cristi,
et secundus annus preparationir bissexti, ac .xiiii.
annus cicli decennouenalis, atque .c. xxuii. annus
undecimi cicli magin pascalis ab initio mundi. Long
Cathail croibderg h-I Conchobair, rí Connacht, do
bháthad ar Loch Ríbh, & ro báidhed xxxui. uiri im
Airechtach .H. Radhuibh, dux clainni Tomaltaigh, &
im Conchobar, mac Cathail Migarán, mic Toirrdhelbaigh
h-I Conchobair,& im Muircertach mac nDiarmada
mic Taidhc h-I Moel Ruanaid, & im Muirghes
mac Uata h-I Conchenuinn. Duibh Essa, ingen Diarmada
mic Taidhg, ben an Cosnamaich h-I Dubhda, mortua est. Mór, ingen Toirrdhelbaigh h-I Conchobair, mortua
est. Diarmaid .H. Rabartaigh, abb Dúrmhaighe Coluim
Cille, quieuit. Aillend, ingen Riacáin .H. Moelruanaidh,
.i. ben Airechtaigh .H. Radhuibh, mortua est. Maol Sechlainn .H. Nechtain & Gilla Beraigh .H.
Sluaighedhaigh do mharbad la Toirrdhelbach mac
Ruaidri h-I Conchobair. Simón Puér.
Annal Kl. Enáir iii. f.; L. ii.; bliadain ar nochat ar ced, ar
mile, ais an Tigerna. Ruaidri .H. Conchobair d' fhágbáil
Connacht, & a dul i Cenel Conaill. Domnall, mac
Moeil Issa meic ind abaid, moritur. In ghaillimh do
trághad an bhliadain si, & frith tuadh innte, &
lámh ón chuirr go chéle dhi; & frith slegh innte, & trí
duirn & trí meoir illeithed slenna na sleighe sin,
& lámh on n-gualuinn a fad. Eachthigern mac Maoil
Chiaráin, airdshenoir Erenn, espuc Chluana h-Iraird,
moritur. Caislén Ratha Cuanartaigh do dhenum. Gaoth
mhór isin bliadain si.
Annal Kl. Enair .iiii. f.; L. xiii.; da bliadain nochat ar
ced, ar mile, ais In Tigerna. Da mac mic Carrghamna,
& da mac Taidhc mic Ualairg, & .H. h-Airt, &
Branán mac Branáin, et alii cum eis do marbad do
ghalloib ag Ráith Aodha, & dream do ghalloib fein do
thuitim ann. Taitlech .H. Dubhda, ri .H. n-Amalgaid
& .H. b-Fiacrach Muaidhe, do marbad do dhá mac a
mic fein. Maidhm ic Carraidh echcaraidh for ghalloib,
ria muinter Maoil Sinna. Na giúrnassaigh de marbad
is In Mumain, & ár mór immaille friu. Caislén
Átha In Urchuir & caislen Cille Bixsighe do dhenum
is In bliadain si. Oedh .H. Floinn, dux shíl Moel Ruain,
mortuus est. Eochaid .H. Boeighill do mharbad do
Uibh b-fhiacrach Arda Sratha.
Annal Kl. Enair .u. f.; L. xxiiii.; tri bliadna nochat ar ced,
ar mile, ais In Tigerna. Domnall O Briain, locrand
solusda sidha & cogta, & rella adhanta einich
Leithe Modha & na Muimhnech, do dhul déc. Goill do
theacht ar Innis .H. Finntain, & a cur ar eigin di. Cú Mhidhe O Floinn do marbad do ghalloib. Snechta
mór etir dhá cháisc Is In m-bliadain si. Diarmaid mac
Conbrogha h-I Dímusaigh, dux Clainni Máil Igra, &
ri .H. b-Failghe fri re fhotta, mortuus est. Cathal
Odhar mac meic Carrthaigh occisus est. Derbhorgaill,
ingen Murchada h-I Maeil Sechlainn, mortua est a
n-ailitri i mmainistir Drocait Átha. Muircertach,
mac Murchada mic Murchada, ri .H. Cinnsealaigh,
moritur. Oedh .H. Moeil Bhrénuinn, dux clainni Conchobair,
occisus est. Mac Bethaid .H. Dobhailén,
airchinnech Camcha, mortuus est i n-ailitri a n-Inis
Clotrann. Gilla Crist .H. Muccarán, espuc Airgíall,
quieuit. Caisslen Domnaigh Maighen do dhenum Is in
m-bliadain si. Moel Sechlainn mac Donnchada, ri
Osraighe, do ég. Inis Clotrann do arcuin do
Gilli Pert mac Goisdealb, cona ghalloibh, & do
macaib Gille Crist mic Carrghamna, .i. Gilla Croiche
Fráich & Amhlaibh, co muinter Maeil Sinna immaille
friu. Muircertach .H. Cerbaill do dhallad. Oenghus,
mac Gormán .H. Ailghiusa, quieuit In Cristo ag á
ailitri a n-Inis Clotrann. ú. ccc. xcuiii.
Annal Kl. Enair uii. f.; L. u.; ceithre bliadna nochat ar ced,
ar mile, ais In Tigerna. Echmarcach .H. Cathán do ég
a recles Poil. Sacart mor Ia do ég. Sitrec .H.
Gairmleghaigh do marbad do mac Duinn Slebhe. Ab
initio mundi iuxta .lxx. Interpreter, úi. dc. xlui.; iuxta
uero Ebreos, u. ccc. xcuiii. Ab Incarnatione autem
iuxta Ebreos m. ccc. xluii.; secundum Dionisium,
m. c. xciiii.; iuxta uero Bedam ab Incarnatione,
m. c. lxxxuii. Solaris quidem cicli, .i. cicli .xxuiii.
annorum, xix. annus; cicli indictionis .xii. annus.
Secundus annus preparationis bissexti; cxxxi. annus
undecimi cicli magni pascalis ab initio mundi. Mac
Conchobair mic Domnaill gherrlámaigh .H. Briain do
dhallad & do spochad lá Galloibh. Mac Maghnusa
mic Duinn Slebi do marbad dúa Anluain. Sluaiged
le Gilli Pert mac Goisdealbh co h-Ess Ruaidh, & ro
impó ó Ess Ruaidh gan rotharbha dont sluaiged sin. Consduintín .H. Briain, espuc Cill Dalua, do ég.
.ú. ccc. xcix.
Annal Kl. Enair. .i. f.; L. xui.; u. bliadna nóchat ar ced ar
mile ais In Tigerna, secundum Dionisium. Ab initio
mundi iuxta .lxx. Interpretes, úi. dc. xluii; iuxta
Ebreos .ú. ccc. xcix. Ab incarnatione iuxta Ebreos,
m. cccc. xluiii; secundum Dionisium, m. c. xcu; secundum
Bedam, m. c. lxxxuiii. Solaris cicli .xx. annus;
tertius annus preparationis bissexti; c. xxxii. annus
undecimi cicli magni pascalis ab initio mundi. Florint .H. Riacain h-I Moeil Ruanaidh, espuc Olefinn,
in Cristo quieuit. Ath Clíath o droichet bhudh thuaidh do
loscad. Sloiged la h-Eóan na Cúirte, & la mac Ugá
de Lací, do ghabáil neirt for ghalloib Laigen &
Muman. Mac Goisdelb do ghabáil Cathal
Croibh Derg .H. Conchobair, rí Connacht, co socraitte
Connacht, do dul isin Mumain, & ro mhillset
caissléin & bailedha iomdha innte, &, do ronsat
crecha móra, & tangadar imshlán. In Gilla Sronmhaol
O Dochartaigh, & Cenél Conaill áirchena, do impó ar
.H. Maoil Doraidh. Cathal Croibh Derg .H. Conchobair,
rí Connacht, do chur thuaiscert Connacht dá furtacht,
& cath sersénach maille friú. Mórthinól Connacht
la Cathal g-Croibh Derc co h-Áth Luain, dú irrabhadar dá
ced dég uel amplius, co tánic Eoan na Cúirte, &
mac Uga dé Lací, & maithi Gall na Coinne, co
n-dernsat a síth. Cathal, mac Diarmada, mic Taidhg h-I
Moeil Ruanaidh, dinnorpad a Connachtaibh isin Mumain,
& a theacht isin m-bliadain cedna tre nert a lamha
a Connachtaibh, co ranic caisslén na Caillighi, & ro
marbh daoine iomdha roime andes conuige sin, & do
róne crecha móra, & oirgne, ó nach dernadh a síth. Domhnall .H. Finn, comarpa Brénuinn a g-Cluain
Ferta, quieuit. ú. cccc. Reclés Póil & Petair,
cona themplaib, & co m-bloidh dona ráthaibh, do loscad. Sloiged la Ruaidri mac Duinn Slebhe co n-Galloib, &
go macaibh righ Connacht, do cum chenel n-Eogain &
Airrter. Tancatur, dono, Cenel Eogain Telcha óc
& Airrter co machaire Aird Macha, co tucsat cat
dhóibh, & gurro mharbhadh derg ár a n-doeinibh; &
ro marbad drong do macaibh rígh Connacht isin maidhm
sin. Muircertach mac Muircertaig Mhéic Lachlainn,
rí cheneoil Eogain, & ridhamhna Erenn uile, tuir
ghaiscidh & engnama Leithe Cuinn, dísgoeiltid Gall
& caislén, tocbháilid cheall & chadhus, do marbad
do Donnchad mac Bloscaid I Catháin a comairle chenel
Eogain uile, .i. iar tabairt na tri scríne & chánoine
Patraic fris a tempul tuaiscertach Aird Macha
reimhe; & rucadh a corp co Doire Coluim Cille,
& ro h-adhnaiced co h-onorach é ann. Mac
Bloscaid I Cuirrín do arguin termuinn Dábheóg, & ro marbad
e fein ind, co nderg ár a muinteri, ría cinn mhíos
tria mhírbhuilibh Dábheooc. Is In m-bliadain sin, dono, ro
bhris Domnall mac Diarmada Mhég Carrthaigh cath ar
ghalloib Muman & Luimnigh, In ro marbad a n-derg
ár, & In ro dhíchuir a Luimnech iad íarsin; & ro
bhris dá mhaidhm eli bheos an bliadain sin.
Annal Kl. Enair ii. f.; L. xxuii.; ui. bliadna nochat ar ced, ar
mile, ab Incarnatione Domini secundum dionisium;
secundum Bedam, ab Incarnatione Domini .m. c. lxxxix.
Ab Incarnatione iuxta Ebreos .m. cccc. xlix. Ab initio
mundi iuxta .lxx. Interpretes, .úi. dc. xluii. Ab initio
mundi iuxta Ebreos, ú. cccc. Solaris cicli .xxi. annus;
cicli indictionis .xiiii. annus; cicli lunaris .xui. annus,
atque bissextilis annus; c. xxxiii. annus undecimi cicli
magni pascalis ab initio mundi. aigh h-I Catarnaigh,
sacart mor Cluana Mic Nois, quieuit mainistir chille
Bécain, i nouici mhanaigh. In banab mor ingen h-I
Maeil Sechlainn dhec. Crechsluaiged la Gallaib na
Midhe a tir .H. m-Briuin, co ro comruic .H. Ruairc
cona muintir friú, & gurro moigh fors na Galloib,
cur marbad ás díáirmi díbh. Ruaidri .H. Flaitbertaigh,
rí iarthair Connacht, do dhul ar muir ar teithed
Cathail Croibderc & Connachta airchena, &
a dhul docum h-I Briain. H. Conchobair dá dhichur o
.H. m-Bríain doridhisi, & a chur ar muir mar an cedna. Crecha mora do dhenum dhó a Conmaicne mara, &
a n-Umhall. Cathal .H. Flaitbertaig do marbadh. Ruaidri mac Duinnsleibhe do bhreth h-socraide moire
a Connachtaibh, im mac Moeil Ísa h-I Conchobair &
im mac mic Murchada h-I Maeil na m-Bó, & im Brian
buidhe .H. Flaithpertaigh; co n-dernsat Airgíalla, & .H.
h-Anluain, & forcla cheneóil Eogain inneall ar a
g-cinn, .i. da cath mhóra, co tucsat cath dá chéle, gur
marbad ann ant socraidi sin uile, im mac I Conchobair,
& im mac mic Murchada, & im mac h-I
Flaitpertaigh; co nach ternó dhibh ass acht mac Duinn
Sleibhe uathad ar echaib, & began dont shocruide.
Socraide mhór do muinter Eoluis do mharbad lá
h-Ualgharg .H. Ruairc, ri Breiffne. Ruaidri .H.
Flaithbertaigh do dhul i Tir Conaill, & a teach
as sin re cois comarba Patraic a tech h-I Conchobair,
& sith do dhenum fris, & a feronn do thabairt dó. In Gilla Ruadh mac Mhég Raghnuill, toissech muintire
h-Eoluir do marbad la Diarmaid mac Maghnusa h-I
Conchobair, tria furáil mic Cathail h-I Ruairc, lar
ro marbadh muinnter Eolair remhi. Oedh .H. Ferghail,
dux muintire Anghaile, do marbad do macaibh Sitreaca
h-I Cuinn. Mathghamhuin mac Conchobair Maon Maige
do mharbad le sersénach do muinter Domnaill .H.
Mordha. Domnall O Mordha fein do thuitim isin uair
cedna do laim Cathail Charraig mic Conchobair
Moen Muighi, a n-digail a derbrathar, .i. Mathghamhna. Sloiged la Seon na Cuirti co n-Galloib Ulad, co h-Ess
Craibhe, co n-dernsat caislen Cille Santail, co ro
folmhaighed tricha ced Ciannachta leó ass an caislén
sin. Is annsa chaislen sin ro fácbad Rustel Pitún
co socraide maille ris. Tanic, dono, Rustél Pitún
ar creich co port Doire, & ro airc Cluain h-í, &
Enach, & Derg bruach. Ruc, dono, Flaithbertach .H.
Máeil Doraid, .i. rí Conaill & Eogain, co n-uathad do
chonallaibh & d' Eoghanchaibh forra, co tucsat maidhm
for traigh na. H. Congmála Orra, co ro marbad a
nár ann, im mac Ardghail Mec Lachlainn, tria mhírbailib Coluim Cille, & Cainnigh, & Brecáin ro
aircsetor ann. Mac Gilla Eidich do Ciannachta do
slat altóra tempail mhoir dhoire Coluim Cille, &
do breith ceitri corn Is ferr do boi i n-Erinn eisde, .i.
im mac riabach & im mac solus & im chorn .H.
Maeil Doraid, & im cam coruinn, .i. corn I Dochartaigh;
& ro bris iat, & tall a n-innmhusa dhíbh : frith,
umorro, Is In tres lá iar ná n-gaid na seoit sin, &
an tí ro ghaid, & ro crochad e ag crois na riagh a
n-einech Coluim Cille sa h-altoir ro sáraiged. Conchobar
.H. Catháin do éc. Flaitpertach .H. Maeil
Doraidh, ri Ceneoil Conaill & Eogain, & Airgíall,
& cornamach Temrach, & ridamna Erenn uile,
.i. Conall ar loechdhacht, Cu Chullain ar ghaisced, &
Guaire ar einech, a éc iar treabhlaid thoghaide a ninis
Saimér i quart noin Febhra, isin trichatmadh bliadain a
Fhlaithessa, & isin noimad bliadain ar caogaid a oéisi;
& ro h-adhnacht a n-Druim thuama co h-onorach; &
gabhus Echmarcach .H. Dochartaigh righe cheneóil Conaill
fo cedóir; & ní raibhe acht co eicidhis a righe an tan
tainic Seón na Cúirti, co socraide moir maille ris,
tar Tuaim a tír Eogain; assidhéin co h-Ard sratha;
iarsin timchell co Doire Coluim Cille, co rabhadar
coic aidhche ann. Imthighit íarsin co Cnoc n-ascain, da
n-iomorchor thairis. Tegaid dono Cenél Conaill, im
Echmarcach .H. n-Dochartaigh, da n-innsoiged, & do
ratsat cath doibh dú In ro marbad dá ced dibh im a rí,
.i. Echmarcach .H. n-Docartaigh & im Donnchad .H.
Taircert, rithoisech chlainni Sneidhgile, & im Gilla
Brighde .H. n-Dochartaigh, & im Mhagh Dubhán, & im
mag Fergail, & im macuibh .H. m-Baighill, et aliis
nobilibus; & ro airgset Inis Eogain, & do
rádsat bhoruma moir eisde.
Annal Kl. Enair .iiii. f.; L. ix. Seacht m-bliadna nochat
ar ced, ar mile, ab Incarnatione secundum Dionisium;
ab Incarnatione secundum Bedam .m. c. lxxxx.
Ab Incarnatione iuxta Ebreos .m. cccc. l. Ab initio
mundi iuxta Ebreos .ú. cccc. .i. Ab initio mundi secundum
.lxx. Interpretes .ui. dc. xlix. Solaris cicli .xxii.
annus; cicli indictionis .xu. annus; cicli lunaris
.xuii. annus; primus annus preparationis bissexti;
c. xxx. iiii. annus cicli magni pascalis undecimi ab initio
mundi. Ruaidri .H. Flaithbertaigh, rí iarthair Connacht,
do ghabail do Cathal croibderg .H. Conchobair,
ri Connnacht. Int espuc .H. Moel Ciarán, .i. espug
Airgíall, & manach fri ré fhada, & ab Droichit
átha, mortuus est. Domnall mac Mheg Ragnaill, dux
muintire h-Eoluis, do marbad. Concopar mac Diarmada
mic Taidhg .H. Maeil Ruanaidh, ri Mhoighe Luirg,
mortuus est a Mainistir na Buille i nouici mhanaigh. Gilla Moliac O Branan do athchor a comfhorbuis uadha, & Gilla Crist .H. Cernaigh do oirdned na ionadh ar thogha laech & chleirech tuaiscert Erenn, a nabdhaine
Coluim Cille. ú. cccc. ii.
Annal Kl. Enair u. f.; L. xx. Ab Incarnatione Domini,
secundum Dionisium, ocht m-bliadna nochat ar cet, ar
mile, ais In Tigerna. Ab Incarnatione secundum
Bedam, .m. c. lxxxxi. Ab Incarnatione secundum
Ebreos, m. cccc. li. Ab initio mundi iuxta Ebreos,
ú. cccc. ii.; ab initio mundi iuxta .lxx. Interpretes, .úi. dc. l.
Solaris cicli .xxiii. annus; cicli indictionis
primus annus; cicli lunaris .xuiii, annus; secundus
annus preparationis bissexti; c. xxxu. annus undecimi
cicli magni pascalis ab initio mundi. Goffraid mac Goffrada h-I Raighilligh do marbad dúa Donnchada, a
meabhuil. Ruaidri mac Toirrdhelbaigh mhóir h-I Conchobair,
.i. rí Erenn uile, itir ghulla & ghoeidela,
cen fhressapra, do éc a Cunga Feichin, iar m-búaidh ó
domhan & ó dheman. Oedh mac Briain Breiffnigh,
mic Toirrdhealbhaigh h-I Conchobair, do mharbad la
Cathal g-Carrach .H. Conchobair. Cnó mhes mór Is in
bliadain sin, coná tarraid duine isin aimsir dheighenach
mes budh mo náss. Sloiged la Seón na Cuirti ar fud
cheall Ulad, .i. Ard Sratha & Rath bhoth, & a milled
dhó no co roacht Doire, co raibhe annsin dá oidhche ar
sechtmhuin ag milled Innsi h-Eogain, & an tíre
airchena; & ni dhechaid as fri re foda, no co
n-dechaid Oedh .H. Neill lucht .u. long co cill a
latharna, go ro loisc ní don bhaili, & gur marb
dis testa do da .xx ann. Is annsin do badar Gaill
moighe Line & na Dal n-Araidhe tri ced ar a cinn,
etir iarann & gan iaronn, & nír airighedor aon ní
no cur dhoirtedor na g-cenn, & tucsat deabaid ar lar
in bhaile, gur ro mhuigh fors na Gallaib, & co tucsad
coic mhadhmanna ó sin amach, no go n-dechotar ina longuibh
forra; & nír fagbad acht coiger do muinntir h-I Neíll. Ro imthigh Seon ot chuala sin, postea.
Annal Kl. En airui. f.; L. .i. Ab incarnatione secundum
Dionisium, m. c. xcix.; ab Incarnatione secundum
Bedam, .m. c. xcii.; ab Incarnatione secundum Ebreos,
.m. cccc. lii.; ab initio mundi secundum Ebreos,
ú. cccc. iii.; ab initio secundum .lxx. Interpretes úi. dc. li.
Cicli solaris .xxiiii. annus; cicli indictionis
.ii. annus; cicli lunaris .xix. annus; tertius annus
preparationis bissexti; c. xxxui. annus undecimi cicli
magni pascalis ab initio mundi. Síth do dhenum do Cathal Croib Derc & do Cathal Charrach, & Cathal
carrach do tabairt don tír, & feronn do thabairt
dó. Fuaslucad do Ruaidri .H. Flaithbertaigh. Crech do dhenum do Cathal croibderg ar ghalloib, cur loisc
bódhún Atha, & gurro marbh daine iomdha, & co
tucsat bhú imdha leo dá tigh. Gormghal .H. Cuinn, dux
muintire Gillcan, do ghabáil do ghalloib, & a muinter
do chur ar anró do dhíth bídh & édaigh, iar na n-arguin
do ghalloib. Caisslen Granaird do dhenum Is In m-bliadain si. Oed .H. Cuinn & mac Oedha na n-amus,
& drem eli do Conmaicnibh, do marbad do t-sersénchaib Connacht. Do ronsat Gaill In bliadain si tri
sloigedha mhora a tir Eogain, & an treas sloighedh do
ronsat do ghabhsat longport ag Domnach mhor Muighe
Imchláir, & do chuirset sluag mór amach do milled
in tíre. Tánic Oedh .H. Neill a n-airrchis ant slúaig
sin curro comruic fris na Galloib, & co tard
ár díáirmidhe forra; & ro élódh an chuid eli dona
Galloib isin oidhche, condechadur tar Tuaim. Sanctus Mauricius .H. Boedan In h-í Coluim Cille In pace quieuit. Sloigedh la Ruaidri O n-Duinnslébi co g-cuid
do Galloib Midhe, co ro airgset mainistir Póil &
Pedair, co nár fhágaibhset innti acht aon bhoin. Domnall .H. Dochartaigh, rí Ceneoil Enna & Arda Midhair, In pace quieuit. Rolant mac Uchtraich, rí Gall Ghoeidel,
quieuit.
Annal Kl. Enair .uii. f.; L. xii.; da ced & mile bliadan aois
in Tigerna. Donnchadh, mac Ruaidri h-I Conchobair,
dá n-goirthí Donnchad Uaithnech, do marbad dona
Galloib badar i l-Luimnech. Crech mhór la Cathal
Croib Derc & la Connachtaibh i n-iarthar Midhe, co
tucsat creich n-dérmair leo do bhuaibh, & dechaib, &
do mhucaib, & do choerchaib; co tángador imshlán, cen
lamhachtuin beime friú, sech Bruighin alle, acht triar
no cethrar do marbad ar siredh dhíbh. Impudh do ghallaib
uathaib annsin, acht begán doeinib ro fhagaibhset ac
fethad forro. Od conncadar, imorro, Connachta
Gaill do impúdh uadhaib, do imthigh gach oen le nédail
díbh, acht .H. Conchobair & .H. Flaithbertaigh, &
mac Goisdealb, uathad sluaig dia néis. Od conncodar
in lucht faircs i ro fhagsat Gaill sin, do impádar
in deghaid Gall, & ro inniset dóibh In sluag do
imthecht lé na n-édalaib, acht uathad sluaig bói illurg
dia néis. Ro impadar na Gaill indegaid int sluaig.
Rucsat forra fo cedóir, & ro meabad pompa for
ghoidelaibh, & ro marbad ann Ruaidri O Flaithpertaig, ri iarthair Connacht, & Amhláib .H. Cuinn,
& do muinter Gill Cán ros marb é. Ro marbad
ann Cathal .H. Coin Chenuinn, ri .H. n-Diarmada, et alii
multi cum istir interfecti sunt do macaib ócloech
& do gillibh; sed tamen non multi sed pauci interfecti
sunt ibi, si uerum est ut nunciatum est nobis.
Ro facbad .H. Conchobair cin duine na fharrad acht
Muircertach mac Merain, .i. a dhoirseoir, & oen
ócloech eli, .i. mac Ceiternach .H. Cerín; & ternó
ass amlaid sin. Ro lensat Gaill In maidhm co h-Ath
Luain, & ro impátar annsin, & rucsad a creich
leó, & morán dechaib Connacht. Tinol la Cathal
Croib Derg co ranic tir Fiacrach Aighni, mar budh danacail
a thíre féin nó rachad. Ni h-edh, ón, acht tinól
meabhla & míbhreitri, dá tainic milled Connacht
& a milled féin, .i. dinnsoiged Cathail Charraigh mic
Conchobair Mhoen Maighe h-I Conchobair, dá dhíchur a
Connachtaibh, nó dha ghabáil, no dhá mharbadh. Ot chuala
Cathal Carrach sin do chuir a muinter isin fhorbar,
& ro boi féin lín a shocraide dá néis. Ro innsoigh Cathal Croib Derg aniar a tir Fiacrach cuice sium,
& ó ránic a lár ferainn Cathail charraigh do chuir sluaig
mór ina dhegaid, im Toirrdhealbach mac Ruaidri, &
im macaib eli Ruaidri, & im Maol Chulaird .H.
Flaithbertaig, ri iartair Connacht, & im macuibh
mic Taidhg .H. Cellaigh, & im an ridire .H. Mael
Sechlainn, & ím an rúta Midhech; & o rancodar
isin caille ro h-eirghedh dhoibh, & tucadh deabaid dhóibh,
& ro mheabad ar muinter Cathail Croib Derg, &
so marbad ann Moel Chulaird .H. Flaithpertaigh, &
an ritire .H. Moel Sechlainn, & Iughaláid mac
Conmedha, & Domnall mac In Gilla Dhuibh .H. Loedhóc.
Iarsin cuiris Cathal Carrach techta co Luimnech,
docum Uilliam Burc, & do berait mac Cathail
Charraigh ina laimh a n-gill re tuarusdal na n-Gall.
Iarsin ro thinóil Uilliam Burc sluag mór ó Ath Clíath,
& ó Laighnib, & Gaill Luiminigh & Mumhan
áirchena, & da .H. Briain, .i. Muircertach &
Conchobar Ruadh, cona socraide, a b-fhóirithin Cathail
charraigh. Fa goirid dóibh isin tír an tan do imthigh
Cathal Croib Derg este, iar g-clos do braighde Tomaltaigh
mic Conchobair mic Diarmada, & meic
Oirechtaigh & t-shíl Muireghaigh áirchena, & na
Tuath, & h-I Gadhra, & h-I Eghra, & .H. Dubhda,
do ghabáil do Cathal Charrach. Issedh do rinne Cathal
Croib Deirc dul isin tuaiscert co tech h-I Eicnigh, ri
Fer Manach, & assidheic docum I Neill, .i. Oedh .H.
Nell, & docum Eoain na Cúirti a n-Ulltoib. Cidh fil
ann tra, acht, nír fháguibh Cathal Carrach & Uilliam
Burc, & an da .H. Bríain, cona n-Galloib & cona
n-Goeidelaibh, cill ina tuaith ó Echtghe co Dún Rossárach,
& ó shinuinn síar co fairrge, nar airgseat
& nár mhillset, ionnus nar dhín tempul ná altóir, na
sagart ná manach, na canánach ná ab, iná espuc, ar
an sloigh ndemnachda sin, co nochtaois na sacarta Is na
templuib, comberdís na mná & cach crodh & cach
eallach nó bhídh Is na templuib leo, cen chádhus do noem
iná do neimid, na do aicmheil ar talmain; conach
tucadh ar Connachtaib ríam roime díghail ghorta &
nochta, & airgne mar an digail sin. Fos Long Port
ac Connachtuibh ac Áth Liac ó fheil Brighdi co coeicidhis
ría m-Bealltaini, gurro airgset muinter Gillcán
uile acht bec, & gurro marbsat .H. Duibhidhir do muinter Anghaile, & gurro aircset.
Foelán .H. Donnchada do marbad do Dartraighibh. Bliadain fhuar ascaltach, nach tarraid duine Is In aimsir sin
a macsamla. Crech sluaiged la Connachtuibh Is in
Mumain, gur loiscset bodhún Luimnigh & caslen
.H. Conuing, & baile imdha eli; & dá crech eli las
na Connachtaibh cedna, cur aircsed iartar Midhe & .H. b-Failghe. Cú Co Criche Mhág Eochagáin do marbad do
Ibh Failghe. Mebal do dhénum do ghalloib Ulad ar
Airteraibh, & a marbad uli acht bec. Slóiged eli la Cathal Carrach & la Galloib Mumhan a Connachtaibh,
cur loiscret cealla Connacht uili achtmad
bec, & cur mhillset Connacht uili.
Annal Kl. Enair .ii. f.; L. xxiii.; bliadain ar da ced ar
mile ais In Tigerna. Ruaidri mac Duinnslébi, ri
Ulad, .i. coinneal gaiscid & engnum na n-Goeidel
uile, do marbad do ghalloib Eoain na Cuirti, iar na
theghmail doib a m-boegal a aonur, do mhirbailib Poil
& Pettair, & Patraic, ro saraigh. Crech la Cathal g-Croib Derg .H. Conchobair, & .H. Neill
maroen fris, & .H. h-Eicnich ri fer Mánach uathad
slóig, gur aircset Cuil Cnama, .i. muinter Diarmada, mic
Conchobair, mic Taidhg h-I Mael Ruanaigh. Crech ele le Cathal Croib Derg lin a socraidi fein, a tir n-Aililla, cur
airc daoine iomdha do muinter Tomaltaigh, mic Conchobair,
mic Diarmada, mic Taidhg h-I Maeil Ruanaigh, righ
moighe Luirc. Cadhla .H. Dubthaigh, airdespuc choiced
Connacht, In Cristo quieuit. Cathal Croib Derg .H. Conchobair
lin a shocraidi, & .H. Neill lin a shocraidi,
& Cenel Eogain, & sochaide do chenel Conaill,
& .H. h-Eicnich, ri b-fer Manach, cona socraide uile, a Connachtuibh co rancotar tech m-Boeithín i n-Airtech,
co n-dernsat creich moir ar muinter Tomaltaigh mic
Diarmada, & cur marbsat daine imdha da muinter.
Iarsin tarla debaidh etir Cathal Croib Derg & maithi
an tuaiscert. Ropé, dono, adhbar na deabhtha sin, .i.
issed rob áil la Cathal Croib Derg, innsoiged Cathail
Charraigh & Uilliam Burc; & adubrador In lucht
eli nach raghdaois dochum ghall, oir issed adubrad riú in
tan tancotar ó tigibh, nach rabhadar Gaill i socraide
Cathail Charraigh. Ro dheilig cach re cheli dhíbh uimi sin,
& do chúaid Cathal Croib Derg i n-iarthor Connacht,
& do chuadar In lucht eli d' innsoiged a tíre fein; & issí slige ro ghabsat do Sleibh Lugha, & a
g-Coronn. Ro h-innissed an ní sin do Cathal Carrach,
& d' Uilliam Burc. Issí comairle do-rónsat dul
an-deghaid lucht au tuaisceirt, & Is ann rucsat
forra ac dul tar droicet Essa Dara. Ro lensat
docum Droichit Martra. Ro impadar lucht In tuaisceirt do tabairt ruaca dhoibh, & ni ro foemad uatha
in ruaic. Ro impadar dono Connachtaigh iartain, &
rucsat ar .H. n-Eicnich, ri Fer Manach, & ro marbad
é; & ní h-eisium nach derna maith, acht an iomarcraidh do broth fair. Ro impo .H. Neill ina frithing fa
laim, & nír leigedh as tempul Essa Dara h-é no co tard braighdi & síth do Cathal Charrach. Ro marbhuid,
imorro, sochraide mhor dhibh o sin co Druim Chliabh,
& co Dún .H. n-Airmhedhaig, & co Sáil m-Beinne. Tomaltach mac Oedha mic Toirrdhealbaigh h-I Conchobair,
comfhorba Patraic, & prímhaitt na h-Erenn,
& espuc Síl Muiredhaigh, In Cristo quieuit; im
Maigh Mura ina h-echloisce uitam finiuit, ac dul co
h-Ard Macha. Oedh mac Taichligh I Dubhda, ri .H.
n-Amalgaid, occisus est. Mórsluaiged la h-Eoain na Cuirti & la h-Uga og
mac Uga de Láci, co socraide moir do ghalloib na
Midhe Lais, maroen re Cathal Croib Derg, a Connachtaibh,
do cosnum righe re Cathal Carrach; & issi
slige ro gabhsat d' Ess Ruaid & a Cairpri Droma
Cliabh, a Corann, a g-Corrsliabh na Seghsa, a Mag Luirg
an Daghdha, a Magh Nói, a Maighibh Finna, do Dhún Leodha,
a Moen Mhagh, a tir Fiachrach Aighne, co rancodar Cill
Mic Duach; & Is aire ro innsoigset an fad sin
fodhes, andeghaid bhó & muintire fer Connacht &
Cathail Charraigh, ar na m-breith lais do Cathal Charrach
a Tuadh Mhumhuin, & a Cenél Oedha na h-Echtghe,
etir dhoeínibh & innlibh; & ro bhói féin lín a
socraide tareis a mhuinteri. Ro h-innised, imorro,
dona sluagaibh sin In choill for a roibhe Fos Long Port
Cathail Charraigh & Connacht; & issí comairle do
ronsat an Fos Long Port dinnsoiged; & o rancottar
in choilled ro reidhighset h-í, & do ronsat sliged
móir rempa co rancotar In longport; & Is amlaid
fuaradar an longport folam, ar na fhágháil do Cathal
Charrach gairid reimhi sin, ar na innisin dó an
sluag sin do bheith chuici; & ro bhói a n-ionadh eli
isin coillid, gairid ón longport, agá b-fheitheam sum.
Issí comairle do ronsat Goill, o rancodar an longport,
dul ar cend a n-gilla, & a nech, ro fhágsat
alla muigh don choillid, & an mhéide ro fhágsat da
sluaig. Od chonnairc Cathal Carrach & Connachtaigh
sin, .i. iadsum ag impúdh amach doridhisi, ro
éirighset na n-deghaid, & rucsad forra isin reidhechad
do ronsat bhudhéin. O ro cumaisc cach ar a
chéli dhíbh ro meabad re Cathal g-Carrach & re
Connachtaibh, & ro marbad .lx. uel amplius do mhaithibh muintire Eoain na Cuirti ann, .i. do mhaithibh
Gall Mhoighe Line & Ulad airchena, da m-barunuibh
& dá ridiribh, & ro buailed Eoain fein do chloich
gur thuit dá ech. O rangadar amach as an coillid
docum a muintire do scuir an ruaic dhíbh, & issi
comairle do-ronsat impudh ina b-frithing, & lotar
an aghaid sin co h-Ard Rathuin; ar na bhárach co
Tuaim da ghualann; & issed do ráidhset óss aird
gurab a Túaim no bheidís an oidhche sin; & ni h-edh do
ronsat, acht im thecht ó thánic inn aghaid co rancotar
Cill Dá Chonne a cind tóchair Monad Coinnedha, & do
bádar annsin no co tánic In mhaiden. O thanic an
mhaiden do im-dhighetar, & do chuadar In lá sin co
Ros Comáin; ar na bharach co Rinn Dúin ar Loch Rí;
& do badar sechtmuin ac imluchtad ant sluaig,
& a nech & a nealladh, tar Loch Rí soir; & ní
chuala Cathal Carrach na Connachtaigh sin co tanic
la deigheinach In immluchtaigh. O ro cualadar Cathal
Carrach & Connachtaigh sin, ro lensat iat co Rinn
Dúin, cur mharbhsat an mhéid ar a rucsat, & ro
baidhid an mheid ar nach rucsat ac teiched; & ro
báidhid imad doeinibh ar a n-imluchtadh re h-edh na
seachtmhuine reme sin. O rancotar Gaill isin Midhe
ro ghabhsat Cathal Croibh Derg a n-gell re tuarusdal,
& rucadh Eoain co h-Ath Cliath no gur fháguib braighdi
ass fein re reir rí Saxsan. Conchobar na Glais Fheine, mac Cathal I Ruairc, do bhádhad. Gaill d' fhuaslucad
do Cathal Croib Derg. Conchobar Bec Mhec Lachlainn
do mharbad la Cenel Conaill. Oedh .H. Neill d' atrighadh
lá Cenel n-Eogain isin m-bliadain sin. Niall .H. Floinn
do marbad do Ghalloib, a meabail. Maghnus mac Diarmada Mec Lachlainn do marbad do Muircertach .H.
Néill. Muircertach .H. Néill fein do marbad ann.
Annal Kl. Enair .iii. f.; L. iiii.; da bliadain ar dhá ced ar
mile ais In Tigerna. Felix O Dubh Láin espuc Osraighe,
mortuus est. In t-Espuc .H. Mellaigh mortuus est. Cathal Croib Derg do dhul isin Mumain, íar b-fhuaslucad
de ass a chuibrighibh, docum Uilliam Búrc. Iohannes presbiter cardinalis de Monte Celio, qui et legatus
apostolice sedis erat, In Hiberniam uenit. Slóighedh
la Cathal & la h-Uilliam Burc, & la clainn
Domnail h-I Bríain, .i. Muircertach & Conchobar
Ruadh, & la Finghin mac meg Carrthaigh, a Connachtuibh,
co rancodar mainistir Atha Da Larac for Búill,
conad inti do ronsat a b-fhoslongpuirt, & ro bhadar
tri trath innte, cur elnedar & cur shalcodar in
mainisdir uile; & robé méd In elnidh, co rabhadur
na mna ag sersenchaib an t-slúaig a tigh ghalair na
manach, & a tighibh In clabhstra, & In gach
ionad airchena isin mainistir uile. Nir facbad,
dono, denta isin mainistir cin brissed & cen
loscad, acht creta na tighedh namá; & cidh iat sin,
ro brissit & ro loiscit morán dibh. Nir leiced
ní d' fhoircnem na mainisdrech uile dona manchaib
& dona braitribh, acht co-dailtech na manach namá,
& toch na nouici. Caissel do thinnscna la h-Uilliam
Búrc don turus sin im tech cloichi mór na n-áidhedh,
& opair dhá lá do thabairt ar a thochailt. Cathal
Carrach, mac Conchobair mhoenmaide, rí Connacht,
do marbad le Galloib Is In tres la tochalta in
chaisil. Tairmesctar, imorro, In caisel iar marbadh
Cathail Charraich. Ro marbhait dono aroen risin
rígh, .i. Diarmait, mac Gilla Crist, mic Diarmada,
mic Taidhc h-I Mael Ruanaidh, & Tomaltach mac
Taichligh .H. Dubh Da, et alii multi. Ro fhacsat in
mainistir iarsin, & ar na facbháil dóib do leic
Uilliam Burc imthecht do clainn h-I Briain, & do
mac Mhég Carrthaigh, cona socraide. Issí comairle,
umorro, do rinne Cathal Croib Derc & Uilliam Burc,
.i. a sersenaigh do sgoeiled fo Connachtaibh, do tabach
a tuarusdail; et do chúaid Uilliam Burc cona raibh
maille ris, & Cathal Croib Derg, co Cunga Feichín.
Do rala tra sgél mior-bhálda iarsin, & ni fess In tre
dhuine, no an tre spiraid Dé a n-delb dhuine, tanic sin,
.i. issed ro h-innisedh Uilliam Burc do marbad, conach
raibh a Connachtuibh conáir nach ranic In scél sin. Issí
comairle do ronsat na h-airechta ar g-cluinsin in
sgeoil sin, amail do netís oen co-mairle, .i. gach oen
do marbad a chonme; & Is amlaid sin do-ronadh, .i.
gach oirecht do mharbad a ranic chuca; & issed in
esbud do reír sgél a n-dáinedh pféin .ix. ced uel amplius.
Od-chuala Uilliam Burc a mhuinnter do mharbad, do
cagrad .H. Conchobair aige. Ranic In rabadh docum
.H. Conchobair, & ro fhaguibh an áit a m-bói Uilliam.
Téid Uilliam don Mumain iar fhagbail urmhóir a
muintire. Sénadh cleirech Erenn, etir ghulla &
Goeidela, In Ath Cliath imon Cairdináil, .i. Iohannes
Presbiter de Monte Celio. Senadh Connacht, loechaib
chleirchib, ic Áth Luain imon g-cairdinál cedna, a g-cinn
coeicidhisi. Tadhc .H. Brain, ri Luighne, do éc. Toirrdhealbach mac Ruaidri mic Toirrdhealbaigh h-I
Conchobair do ghabháil la Cathal g-Croib Derc, &
issiad ros gabh h-é, .i. Donnchad .H. Dubhda, ri .H.
n-Amalgaid, & Conchobar got .H. h-Egra, ri Luighni
Connacht, & Diarmaid mac Ruaidri h-I Conchobair
mac a athar féin, & Diarmaid mac Ruaidri mic
Maghnusa, .i. mac mic derbrathar a athar. Moel
Finnein mac Colmain, ard-shenoir togaide, In pace
quieuit. Domnall Carrach .H. Dochartaigh, rí thóissech
Arda Midhair, do marbad do mhuinnter Búighill ar
n-arguin cheall n-imdha, & tuaithi. Domnall .H.
Brolchán, prióir & uasal-shenoir togaide ar cruth, ar
cheill, as mhíne, ar mordhacht, ar ecna, ar ard crabad,
post magnam tribulationem et optimam penitentiam,
in quinta Kalendas Maii quieuit.
Annal Kl. Enáir .iiii. f.; L. xu.; trí bliadna ar dhá ced ar
mile ais In Tigerna. Sluaiged la h-Uilliam Burc, &
Goill Mhuman & Mhidhe lais, a Connachtaibh, co n-derna
caislén ag Mílec a Sil n-Anmchada; & isse
ionad a n-dernad, iomón tempul mor In bhaile, cur
linad do criaidh & do chlochaib uime go bhenduibh;
& ro mhillsat Iarthar Connacht etir chill &
tuaith. Gorta mhór i n-Erinn uile co coitchend Is in
bhliadain si, co nithdís na cleirigh In fheoil Is In chorghus. Cluain Ferta Brénuinn & Mílec & Cluain Mhic
Nóis darguin do Uilliam Burc. Conchobar Ruadh
.H. Briain do marbad la a derbrathair fein, .i.
Muircertach mac Domnaill mic Toirrdhealbaigh h-I
Briain. Toirrdhealbach mac Ruaidri h-I Conchobair
do éludh ass a gheimhil, & sith do dhenum do
Cathal Croib Derg fris, & feronn do thabairt dó. Sluaiged las an n-giúsdís, .i. la Maoil Fher,
& la Bhaldar de Lací Is In Mumain, do ionnarbad
Uilliam Burc. O do-chuala Uilliam sin do chuaidh In a
conne, & ro fhácuibh drem da muinter Is In caislen
remráiti. Do chuaidh Moeil Fer & Bhaldar docum
Luimnigh, & ó rancodar co Luimnech do cuir
Uilliam teachta ar cenn na socraide ro fhágaibh Is In chaislen.
Iarsin ro élodar & ro fhacsat In caisslen folam
ar forchongra a tigerna, & ar terce bhídh, &
ar egla Connacht. Ro mhúrsat Connachta In caislen
iarsin. Do fhácaib Uilliam Luimnech. Tucaid tri
caisléna dó, & da braighit dég uadha do mhaithibh a
muintire, imo a mac fein, & imón inghin. Do fhill
Moeil Fer íarsin a Luimnech. Toirrdhealbach mac
Ruaidri d' ionnarbad a Connachtuibh do Cathal
Croib Derg, & a chur Is In Midhe, & sith do dhenum
rís a cedóir ar impide na n-Gall, .i. Máil Fer & Baldar. Sluaiged la macaibh Goisdelbh & la Maoil Fer m-Bec, maroen re Domnall Carrach .H. Moeil Deraidh,
a Tir Conaill, do thabach righe do Domnall Carrach;
& Domnall Carrach féin do marbad do Chenel
Conaill don turus sin. Tuaim dhá ghualann d' fholmhachad,
& Cunga Feichín do delatriuchad cen tech cen tempul,
& cealla Connacht uile d' fholmachadh achtmad beg. Doire Coluim Cille do loscad ótha reilic Mártain co
tiprait Adhomnáin. Diarmait mac Muirchertaigh mec
Lachlainn, co n-Galloibh, do theacht ar creich a tír Eogain,
curro aircset Scrín Coluim Cille, co rucsat orra
dream do Chenel Eogain, curro mhuigh ar Galloib, ghurro
marbad Diarmait Mhág Lachlainn tre mhírbhuilib na
scríne. Sloiged la mac Uga dé Lací go n-Galloib Midhe
Lais, a n-Ulltoib, curro dhí-chuirset Seon na Cúirti a
h-Ulltoib.
Annal Kl. Enair .u. f.; L. xxui.; ceithre bliadna as dhá
ced, ar mhile, aois In Tigerna; & In .uiii. bliadain
.x. a nóidécdu. Caisc a sept Kl. mhái Is In bliadain
si, & min-chaisc a samradh. Tigernán mac An
Abadh do éc a Sruthair Bracáin agá ailitri cona
mhanchaib. Muircertach Tephtach, mac Conchobair
Mhoen Maige, mic Ruaidri h-I Conchobair, do marbadh
do Diarmaid mac Ruaidri & dOedh mac Ruaidri, .i.
dá derbhráthar a athar. Maidhm la Domnall mac
Mhég Carrthaigh & la Des Mumain for ghalloib, ubi
ceciderunt .c. lx. uiri uel amplius. In ghlaisfhian do
mharbad la Cathal Croibh Derc & la Connachtaibh,
& rí na Glaisfhéine, .i. Mant na Mulchán .H.
Ruairc do ghabháil leó, & a dhallad. Ben do
tabairt chuige & é anothur a dhallta & a chend
do at & e féin uile, tresan lánshamnus; &
a éc assa h-aithle. Each Mhilid mac Comorba Findéin,
espuc Ulad, do ec. Meabal do dhenum do Connachtaibh
ar mac h-I Ruairc, & ar macuib .H.
Moeil Mhiadhaigh, & a marbad. Cath etir Uga óg
mac Uga dé Laci co n-Galloib na Midhe, & Eoan
na Cuirti co n-Galloib Ulad. Eoan na Cúirti do
ghabáil, & a lecud ass iar na crossad dhó dul co
h-Iarrusalem. Dá mac Duinn Shleibhe do mharbad do
Uibh Echach a meabhuil. Sitreac O Sróithén, airchinnech
na Congmhála, quieuit. Kl. Enair .uii. f.; L. uii.; u. bliadna ar dhá ced, ar mile,
aois In Tigerna. Uilliam Burc, milltigheoir Erenn uile
duasle & do chendus fedhna, mortuus est. Lochlainn,
mac Domhnaill mic Fergail h-I Ruairc, do mharbadh do
muinter Peodhacháin. Sic mór & snechta ó Kl. Enair
co féil Patraic Is In m-bliadain si. Gilla Crist .H. Moeil
Miadhaigh, tússech muintire h-Eoluis, do marbad do
Connachtuibh. Longus la h-Eoan na Cuirte a h-Innsibh
Gall, do chosnum Ulad re macaibh Uga dé Laci, & re
Galloib na Midhe; acht chena nír fháss tarbha don
longas sin acht In tír do mhilled & darcuin; &
imthecht dóíbh iarsin gan nert do ghabháil. Do rone
Eoan a choraidh & a mhuinterus re .H. Neill & re
Cenel Eogain.
Annal Kl. Enair for dhomnach, & ochtmadh .x. fuirre.;
ui. bliadna ar dhá ced, ar mile, ais In Tigerna. Ab
Incarnatione Domini nostri Ihesu Cristi secudum
Dionisium, m. cc. ui.; secundum autem Bedam, m. c. xcix.;
ab Incarnatione secundum Ebreos, m. cccc. lix.; ab
initio mundi secundum Ebreos ú. cccc. x.; ab initio
mundi secundum .lxx. Interpretes, ú. dc. luii. Muirghess
.H. h-Enna, airdespuc Muman, & légaid comarba
Petair fri re fhoda, quieuit, Murchad .H. hOedha,
espuc Corcaige, quieuit. Domnall mac Mhég Carrthaigh, ri Des Mhuman, mortuus est. Andiles mhág Finnbhairr
mortuus est. Donat .H. Becdha, espuc .H. n-Amalgaid,
quieuit. Maol Petair .H. Calmáin, comarba Cainnigh,
tuir crabadh & einigh thuaiscert Erenn, In pace
quieuit. Díth mhór ar dhaoinibh & ar innilibh Is in
m-bliadain si. Comarba Patraic do dhul co tech ri
Saxsan do throchrad cheall Erenn, & do chossaoid ar ghalloib.
Annal Kl. Enair for Luan, iii. f.; L. xx.; seact m-bliadna
ar dha ced, ar mile, ais In Tigerna. Tomaltach na
Cairrge, mac Conchobhair, mic Diarmada, mic Taidhg h-I
Maoil Ruanaidh, rí muighe Luirg, mortuus est. Ruaidhri
.H. Gádhra, ri shleibhe Lugha, mortuus est. Cathal, mac
Diarmada, mic Taidhc h-I Mail Ruanaidh, do ghabháil righe
Mhuighe Luirg Is In bhliadain si. Creach la h-Eicneachán
.H. n-Domhnaill a b-Fearaibh Manach; & rucsat Fir
Manach forra lín bhudh aidhbhle ináit féin, & ro marbad .H. Domhnaill, rí thire Conaill, ann, tuir engnuma,
& einigh, & calmatais tuaisceirt Erenn go sin;
& do thuit ann dream dá dhegh dhaoinibh bhudhéin maille
fris, .i. an gilla riabhach mac Ceallaigh h-I Baoighill, Mathghamhain mac Domhnaill mhidhich h-I Concobhair, Donnchadh
Conallach mac Conchobhair Moen Muidhe h-I Concobhair, et
alii multi nobiles et ignobiles cum eis occisi sunt. Mac Még Mathghamhna, & Fir Manach, & Airghialla
uictores fuerunt. Amhlaibh .H. Ferghail, rí thuisseach
muinntire h-Anghaile, quieuit. Caislén Atha an urchair
do ghabháil do Baldar de Lací & dá bhrathair, .i. do
Uga de Lací.
Annal Kl. Enair for mhairt, L. x. Ocht mbliadna ar dha ced
ar mile ais In Tigerna. Cathal mac Diarmada mic
Taidhg h-I Maoil Ruanaidh, ri Muighe Luirc, do ghabháil la
Cathal Croib Dearc, dar sarughadh na n-espuc do bhadar
a slánoigheacht etorra, .i. Ardghal .H. Conchobair, &
Muiredhach .H. Dubh Thaigh, & Cleiment .H. Sniadhaigh.
Fuaslucadh de a cinn shealait tré shlánoighecht na n-espuc
sin, gan ghiall gan eidire. Dul dó as In tír amach
iarsin, & creach mhór do dhénamh dhó, & a breith leis
co ránic Loch Mic Nén. Toigeacht dó do-ridhis a cinn
sheachtmhuine ar creich a Tír n-Oiliolla, & a breith lais
is In g-Coirr Sliabh, & tar Corr Sliabh a Magh Luirc.
Socraide mór do bhreith fair annsin, .i. Diarmaid,
mac Maghnusa, mic Toirrdhealbhaigh h-I Conchobhair, &
Maghnus, mac Muirceartaigh, mic Toirrdhealbhaigh h-I
Conchobhair, & Cormac mac Tomaltaigh na cairrci,
& Muiredach mac Tomaltaigh na carrci, &
Donn Sléibhe mac Ruaidhri h-I Gadhra, rí sleibhe Lugha, &
Flaithbhertach .H. Flannacán, tuisseach cloinne Cathail,
& Gilla na Nech .H. Mannachain, rí .H. m-Briuin na
Sinna. Od chonncadar na sersenaigh Breiffnecha In t-socraide
ro mhór ar m-breith forra, ó rancodar dar Leic
n-Damhaighe anonn ro theichset. Or nach raibhe, imorro,
acht a mhuinnter féin a b-fharradh mic Diarmada, ro
linged fair & ro marbad a mac, .i. Muirghes, &
ro marbhait daoine eli da muinntir, & ro gabad é
féin fa dheóigh. Iar scoeiled na sochraide moire sin issí
comairle do ronsat clann Tomaltaigh na cairrce mac
Diarmada do dhallad. Ro dallad, imorro, aca h-é,
& ro madhmaighedh a muinntir. Cogadh mór etir
Ghallaibh Erenn Is In m-bliadain si, .i. etir macuibh Uga
de Lací, & Moeil Fer, & Seffraidh Maréis.
Creach shluaighedh mór la h-Oedh .H. Néill a n-Inis Eoghain;
& ruc .H. Domhnaill, .i. Domhnall Mór forra, co tucadh
maidhm etorra In ro marbad ár díairmhidhe do-eini ar
gach leth; uail In ro fagbad Domhnall mac Murchaidh,
co nár adhbhal d' Eoghanchaibh maille fris, & Ferghal
.H. Bóighill, & Cormac .H. Domhnaill, & Dabhid
O Dochartaigh, & dream do mhaithibh Chenel Conaill
maille riu. Cath tucsat mic Raghnaill mhic Somhairle
for Feraibh Sciadh, du In ro marbad ár diairmhidhe.
Annal Kl. Enáir for Cedaoin, L. xxi. Naoi m-bliadna ar
dhá ced ar mile ais In Tigerna. Ri Saxsan do thoighecht
a n-Erinn co loingess n-adhbhal lais. Gilla Crist .H.
Cernaigh, comarba Condere, In bona penitentia quieuit. Dauid, espuc Locha Garman, do marbad d' U Foelán na
n-Déissi Muman. Cath etir Conallaibh & Eoghanchaibh,
ubi interfecti sunt multi de utroque exercitu. Finghin,
mac Diarmada, mic Cormaic Mheg Carrthaigh, ri Des
Muman, interfectus est a suis. Ualgharc .H. Ruairc
do athríghad, & Art mac Domhnaill mic Fergail h-I
Ruairc do rigad na ionad.
Annal Kl. Enair for dhardaoin; L. ii.; x. m-bliadna ar dhá
ced ar mile ais In Tigerna. Art mac Domhnaill mic
Fergail I Ruairc, rí Breiffne, do marbad tria
mheabhuil la Cormac mac Airt h-I Maoil Sechlainn. Céle .H. Dubthaigh, espuc Moighe h-Eó, quieuit. Flaithbhertach
.H. Floinn, comarba Dachonna Essa mic n-Eirc,
in Cristo quieuit. Iohannes mac Mic na Pereisi, ri Sacsan, do theacht co h-Erinn, cobhlach mór, Is In m-bliadain si. Iar
torrachtain dó ro fhógair sloighed mór for feraibh
Erenn i n-Ulltaibh, do ghabail Uga dé Lací, nó da dhíchur a
h-Erinn, & do ghabhail Chairce Fergusa. Ro fháguibh Uga
Erinn, & In lucht ro bádar ac coiméd na Cairrce ro
fhagaibhset h-í, & tancodar d' innsoiged In rí; & do
cuir In rí doeine dá mhuinntir féin innti. Do chuir
iarsin cobhlach da mhuinntir a Manainn, gur aircset,
& ro mharbhsat a daine.
Cathal Croibh Derc .H. Conchobhair, rí Connacht, &
Connachta ar an sluaighedh sin. Ar torrachtain dóib
atuaidh adubairt rí Saxan re rí Connacht dul a g-cinn
choeicthise dá innsoiged. Adubairtsium co rachad, &
gomberadh a mac lais, .i. Oedh mac Cathail Croibh Derc;
& ní h-e In rí do boi ag á iarrad. Tabhair, ar an rí,
no co b-fhagha cairt ar trian Connacht. O ranic .H.
Conchobhair ina ionadh féin, issí comairle do roine féin
& a bhen & a mhuinntir, gan an mac do bhreth a
g-cenn an rí, ger bhí sin comairle ba messa. Acht
chena, ó ranic .H. Conchobhair dochum rí Saxan, & nach
ruc a mac leis, ro gabad le rí Saxan Diarmaid mac
Conchobhair mic Diarmada, rí Mhuighe Luirg, &
Conchobar .H. h-Eghra, rí Luighne Connacht, & Find .H.
Carmacan, fer grádha d' U Conchobhair, & Toirberd
mac Gall Ghoeidhil, reachtaire do reachtairibh h-I Conchobhair. Do chuaidh rí Saxan tairis iarsin, & ruc
lais na maithi sin a Saxanaibh. Ro fhágaibh cendus
Erenn ag an n-gaill espuc, & adubairt fris trí
caisléin do dhenam a Connachtaibh. Ro orduig an Gaill
espuc sluaighedh d' innsoiged Connacht, .i. sé fein &
sochraidi na Midhe & Laighen, co h-Áth Luain, co n-dernadh
droichet tar Áth Luain lais, & caislén a n-ionad
caisléin i Conchobhair. Donnchadh Cairprech .H. Briain cona shochraidi, & Seffraidh Maireis cona sochraitti do Ghallaibh Muman,
& Oedh mac Ruaidhri I Conchobair & mac h-I
Flaithbertaigh mar oen friú, I Connachtuibh co rancodar
Tuaim Dá Ghualann, & do ronsat crecha mora assin
co Loch na n-Airne I Ciarraighe, & do ronsad crecha
mora annsin; & do bhadar co-ecidhis, no fichid oidhche
acht bec, i Ciarraighe, & Connachta re n-agaid. Do
ronsat síth iarsin, .i. .H. Conchobhair & Donnchadh
Cairprech & Seffraidh Máreis. Issí síth do ronsat,
.i. slighe do lecud dhoibhsium co h-Ath Luain d' innsoiged
an ghaill espuic, & siadsum do dhenam sídha etir .H.
Conchobhair & In Gaill espuc. Do-rónsat síth etorra;
& issí sith do ronsat, .i. Toirrdhelbhach mac Cathail
Croibh Derc, & mac degh dhuine eli do Connachtuibh,
do tabairt i laimh In ghaill espuic.
Annal Kl. Enair for shatharn, L. xiii.; en bliadain déc
ar dhá ced ar mile ais In Tigerna. Toirrdhelbhach mac
Ruaidhri do dhenum crechi a Magh Luirc, co ruc Is in
Seghuis h-í docum Diarmada, .i. a bhrathar; & do
len Oedh mác Cathail h-é co n-dechaid Is In tuaiscert
ar a theiched. H. Dobh Ailén, espuc Cenannsa, quieuit. Galo mac Mancháin, aird ecnaidh Erenn uile, occisus
est. Ricord de Diuid do marbad do chloich i n-Ath
Luain. Braighde Connacht do toighecht i n-Erinn, .i.
Diarmaid mac Conchobhair mhic Diarmada, rí Muighe
Luirg, & Conchobhar .H. h-Eghra, rí Luighni, & Find
.H. Carmacán, & Toirberd mac Gall Ghaoideil. Airechtach mac Duinn Chathaigh occisus est. Tomas
mac Uchtraigh, co macuibh Raghnuill mhic Somairlich, do
toighiecht co Doiri Coluim Cille co secht longa
seachtmhodat, & In baile do milled doibh co mór. H. Domhnaill & iadféin do dul aroen a n-Inis
Eogain, & an tír do mhilledh co h-uilidhe.
Annal Kl. Enair for dhomnach; da bliadain deg ar dha ced,
ar mile, ais In Tigerna. Sluaighedh la Connachta tré
thoghairm In ghaill espuic & Gilli Bert mic Goisdelb,
co h-Ess Ruaidh, co n-dernad Caisslen Cháil Usce leó. Sluaighedh eli la Gallaibh Erenn & las an n-gaill
espuc cedna, do gabháil tuaiscirt Erenn, co n-dernsat
caisslén Cluana h-Eois; & tucsad Fir Manach &
mac Meg Mathghamhna ár mór forra don leith atuaid do
Chluain Eois. Maidhm mór ar Eoan de Ghréi, .i. iúsdís
na h-Erenn, la mac Airt h-I Maoil Sechlainn, cur fháguibh
a innmhus uile ann. Imar .H. Ferghail, dux muintire h-Angaile, occisus est a fratre suo. Gilla Crist mac
Diarmada do mharbad la Murchadh Carrach .H. b-Fergail. Creach do denam don Ghilla Fhiaclach .H. Bóighill, & do
dreim do Chenel Conaill, for Cenel Eogain, & iad ar
comairce h-I Taircert. Ruc O Taircert forra, &
feraidh deabaid friú. Marbtar, umorro, In Gilla
Riabhach O Taircert, .i. rí thoissech Cloinni Sneidhghile &
Cloinne Finghin, ic cosnum a oinigh. Druim Choein cona
templuib do loscad do Cenel Eogain, can cead d' Ua
Neill. Fergal .H. Cathain, .i. rí Ciannachta, & Fer na
Craoibhe, do mharbadh do Ghallaibh. Domhnall O Dáimhín do
marbad do mac Mhég Lachlainn a n-dorus reclesa Coluim
Cille.
Annal Kl. Enair for Mairt, L. u. Trí bliadna deg ar da
ced, ar mile, ais In Tigherna. Caislén Cluana Eois do
milled la .H. Neill. Gilli Bert mac Goisdelb do
marbad a Caisslen Coeil Usce, & In caisslen fein
do loscad. Donnchadh .H. Eidhin do dhallad la h-Oedh
mac Cathail Croibh Derc. Maidhm Coille na g-Crann la
Cormac mac Airt h-I Maoil Sechloinn for Ghallaibh, du a
torchair sochaidhe mhór do Ghallaibh imó Peirris Messát,
& imó Ualdar Dunél. Domnall mac Domnaill
bhrecaig h-I Maoil Sechlainn do marbad do Ghallaibh. Tomas mac Uchtraigh & Ruaidhri mac Raghnaill
do arcuin Doire Coluim Cille, & do bhreth shéd
muinntire Doire & tuaiscert Erenn dóib airchéna,
do lár tempail moir In reclesa amach. H. Cathan &
Fir na Craibhi do thecht co Doire do ghabáil tighe ar
macaibh Mhég Lachlainn, gu ro mharbhsat ceallóir mhór
reclésa Doire etorra. Do roine Dia & Colum
Cille, tra, mirbuil mhór annsin, .i. fear tinóil in
toicestuil sin, Mathgamain mag Aithne, do marbad é
a noinech Coluim Cille a n-dorus dhuibh recléssa Coluim
Cille fein. Caislén Cula Rathain do dhenum do Tomass
mac Uchtraigh, & le Gallaibh Ulad; & ro sgáilset
reilge & clochana & cumdaighe In baile uile,
cénmothá In tempall imháin, docum In caislein sin. Ri Alban do éc, .i. Uilliam Garm. Oedh O Neill do
tabairt mhadhma for Ghallaibh, & derc ár Gall do
chur ann, & an Carrlongphort do loscad Is In ló
cédna, etir dhainibh & innile.
Annal Kl. Enair for Cédain; xui. fuirre. Caislen Chluana
Mic Nóir & Caislen Durmhaighe do denum do
Ghallaibh. Dichur mic Airt a Dealbhna do Ghallaibh
& do ghoidealaibh Erenn uile. Cormac mac Airt do
dhul a n-Delbhna arís, & fuadach bó do breith da
mhuinntir ó chaisslen Chluana, & maidhm do thabairt
doib ar Ghallaibh In chaissléin. Imhar mac Garrghamhna
do marbad do Gallaib Maoil Ir. Mac Airt do dhul co
caisslen Átha Buidhe a Feraibh Ceall, & a bódhun do
loscad, & ochtar da dhoeinibh do mharbad, & innile
iomdha do bhreith leis. Ualgharc .H. Ruairc, rí Breiffni,
do dul ar creic a feronn Pilip mic Goisdelbh, & ba
imdha do thabhairt do lais, & a toigheacht slán. Cormac
mac Airt do theacht aris a n-Dealbhna, & creach dhíghla
do dhenum dhó ar Moeilsechlainn m-Bec .H. Moeil Sechlaínn,
& a arguin uile, & a chur a Delbhna; & mac
Uilliam Muilind do marbad; & Moel Sechluinn óg
do dhul ass a torad a retha. Cormac mac Airt do
dhul co caisslén m-Birra, & a bodun do loscad, &
in cheall uile do loscad, & a biadh do breith este co
léir, ar daigh na fuighdis Goill In caisléin biadh inti.
Gilla na Naemh .H. Ruadhán, espuc Lughni, In Cristo
quieuit. O Muiricen, espuc Cluana Mic Nois, in
Cristo quieuit. Muircertach mac Briain do
mharbad do Ghallaibh. Is In m-bliadain si, umorro,
do boi an t-Aodh breici friss araitti In cabhortach. Creach do dhenum d' Aodh mac Maoil Sechluinn Mhég
Lachlainn for comarba Coluim Cille, & Oedh féin
do marbad do Ghallaibh, Is In m-bliadain cedna, tria
mhírbuil Coluim Cille. Benmhidhe ingen h-I Eicnich, .i.
ben Oedha h-I Néill, .i. rí Oiligh, In bona penitentia
quieuit. Sluaighedh la h-Oedh .H. Neill a n-Ulltaibh,
& tuc maidhm mór ar Ghallaibh. Alaxandair mac
Uilliam Garm do righadh for Albain.
Annal Kl. Enáir for Dardain, & a seachtmad .xx. fuirre.
Coig bhliadna dhég ar dá ched, ar mile, ais In Tigerna. Bliadain deridh noidecda, & si na bliadain contrardha. Ardghal .H. Conchobhair, espuc Soil Muireghaigh,
in pace quieuit. Int espuc .H. Ceallaigh Rathain
in Cristo quieuit. Comhdhál espuc na Cristaighechta co
Róim a n-amsir Innocint papa tertii. Is si so umir
na n-espuc badar ann, cccc. xu., inter quos fuerunt tam
primates quam archiepiscopi .lxxi.; numerus abbatum
et priorum, dccc.; a fhéil Martain do shunnrad. Cuig
giurneisi déc da gac leth do trághad do mhuir Torrian
isin m-bliadain si. Cathal mac Diarmada mic Taidhg
h-I Maoil Ruanaidh, rí Muighe Luirg, In Cristo quieuit. Trad .H. Moel Fhabhuill, tóissech Cheneóil Ferghusa, co nár
mór dia braitribh maille ris, do marbad do Muiredhach
mac mor-Mhair Lemhna. Donnchadh O Duibh Dirma,
tóissech na Brédca, do h-éc a n-duibh reclés Coluim Cille
i n-Doire. Murchadh mac Cathmháil, ri thoisech Cenel
b-Feradhaigh, dhéc tre mirbail Coluim Cille. Ruaidhri
.H. Flainn, rí Durluis, dhéc.
Annal Kl. Enair for Oeine, & .ix. uathad fuirre.
Bliadain tossach noidecda, & sí na bliadain bhisigh.
Sé bliadna dhéc ar dhá ced, ar mile, ais In Tigerna. Gilla Crist .H. Mannachain dhég Is In Roim In bliadain-si. Senad chleirech In domuin uile Is In Roim In bliadain
si, icc Laterum imon papa Innocentius, & a h-aithle
int shenaidh sin Innocentius papa quieuit In Cristo. Seoan, rí Saxsan, ar na aithrighadh do shaxsanchaibh Is in
bliadain si, & a h-ég do reacht. Mac righ Franc do
ghabháil righe Saxsan, & d' fhaghail a braghat. Gilla
Croice Fraich mac Carrghamhna dhég, & In sacart .H.
Celli mortuus est, ar na crossadh aroen, & ar ná
chinnedh dhoibh dul dont sruth. Int ap .H. Lotan, sói
crabadh & leighinn, In pace quieuit. Grighair mac
Gilla na n-Angeal, ar manach Erenn, In pace quieuit is
in domun toir, ar na innorbad do mhanchaibh Droichid
Atha, ar thnúth & fhormad. Primáith Erenn, .i. Mac
Gilla Uidhir, do éc Is In Roim iar senaid clerech Erenn
dó, & do níter ferta fiadhnacha trid isin Roim. In t-aird-espuc .H. Ruanadha do ghabáil do Connachtaib &
do Moeil Isa .H. Conchobhair co docrach, & co foreignech,
& a chur a n-glasuibh, In ní nach cualamar riamh roime,
.i. airdespuc do gheimhlechad. Annadh .H. Muireghaigh,
espuc Ardachaid, quieuit. Patricius, espuc Cnuic
Muaidhe, quieuit. Mathghamhain .H. Laitbertaigh, rí
Chloinni Domhnaill, dhég.
Annal Kl. Enair for Domhnach, L. xx; bliadain bissech.
Seacht m-bliadna deg ar dha ched, ar mile, ais In Tigerna. Oissin, ap cananach Mainisdrech Derc, quieuit. Scathánaigh
Erenn ule o Purt Lairce iness, & o Loch
Carman, co Doire Coluim Cille fothúaid, do dhul co
Manainn do iascairecht. Ecen do denum doibh inti,
& a marbad uli a n-íc a n-eicin a Manuind. Apaidh
Erenn ule do dul tairis soir ar an caipitil coitchinn
is In m-bliadain si, & a n-gille do dhíscailed, &
a forcla do marbad a Saxanuibh, & a apdhaine do
bhuain do apaidh Droichid Átha ar an caipitil sin. A
lán toradh for cach crann dár dhú mess fair isin
m-bliadain si. Crechsluiaghedh do Ghallaibh Ulad do dhul
go h-Ard Macha, & a h-arcain ule doibh, & .H.
Fothuelán ro sdiurastar íad, uair ro gheallastar,
do mhuinntir Arda Macha nach airgfidís Goill iad
an g-cein do bhíadhsum ag Gallaibh. A cinn seachtmhuine
iarsin tanic .H. Néll Ruadh & mac Meg
Mathghamhna, & do ronsat creich mhóir ar Gallaib
.i. dá ched & mile bó. Tancotar Goill & .H.
Fothuelán na n-diaidh. Ro impadar Eoganaigh friu,
& ro mharbhsat ceithri Goill .x. fa raibhe luirecha,
im có n-sdápla n-Dealgan, & ro marbad .H. Fothuelán
a n-enech Padhraic. Gilla Tigernaigh mac Gilla Ronáin,
espuc Airghíall & cenn cananach Erenn, In bona
penitentia quieuit.
Annal Kl. Enair for Luan; L. i; bliadain tanaise fuirre.
Ocht m-bliadna dég ar dhá chéd, ar mile, ais In Tigerna. Gill Aernáin .H. Martain, ollamh Erenn, & sói
il-dánachta, iar cinnedh a bhetha ag na manchaibh, In pace
quieuit. In Fer Dána .H. Máil Ríoc, sói a dhána fein o
h-Ib Dalaigh síos, mortuus est. Tadhc .H. Ferghail, dux
muinntire h-Angaile, do marbad do Murchad Charrach
.H. Fergail. Diarmaid, mac Conchobhair mic Diarmada,
rí Mhoighe Luirc, dhég Is In m-bliadain si, & Cormac mac
Tomaltaigh na Cairrge, mic Conchobhair, do ghabháil
righe Deis Diarmada. Donnchad .H. Maoil Bhrenuinn
do ég In hoc anno. Mor, inghen Domnaill h-I Briain,
ben Cathail Croibh Derc h-I Conchobhair, oen righan Connacht,
do ec In bliadain si. Sradbhaile Átha Luain do loscad
do leith na Midhi. H. Níoc, ab Chille Becan, do ég iar
m-buaidh manchíne & g-crabhadh. Domnall .H. Gadhra
mortuus est. Muircertach .H. Floinn, rí .H. Tuirtri,
do marbad do Ghallaibh. Conghalach .H. Cuinn, coinniul
ghaiscedh & engnuma thuaiscirt Erenn, ríthoisech
Muidhe Lughad & t-shíol Cathusaigh ule, do mharbad isin
ló cédna. Mail Isa .H. Daighri, airchinnech Doire Coluim
Cille, In bono fine quieuit In pace.
Annal Kl. Enair for Mairt, & ali. x. fuirre, & in
tres bliadain fuirhí; erat pluuia per totum annum
paucis diebus exceptis. Noi m-bliadna .x. ar dhá ced,
ar mile, ais In Tigerna. Comarba Feichin Fobair
mortuus est. Murchad Carrach .H. Fergail do dhul ar
creich a Connachtuibh, & a n-eirghe dhó, & sochaidi do
Connachtaibh do marbad ann; & maidhm ar Murchad
Carrach, & drém mhór dhá muinntir do mharbad ann,
& a theacht fein ar eicin ass. Cluain Corpthi do
loscad, cona tighibh & cona tempall, Is In bhliadain
si, & Drochet Atha do dhul re sruth. Clemens, espuc
Luighni, In Cristo quieuit. Fonachdan .H. Brónan, comorba
Coluim Cille, In pace quieuit. Flann .H. Brolchan do
oirdned ina ionadh.
Annal Kl. Enair for Cedáin, & treass .xx. fuirre;
& bliadain bisexsa h-í, & In coiced bliadain
don naiecdha, & taisci In .lxx. indás fiche bliadan
ar da chéd, ar mile, ais In Tigerna. Dub Dara mac
Muiredhaigh h-I Maille do marbad a congair lá Cathal
Croibh Derc ina longphort fein, dar sárugad Connacht
uile; & ba truagh an gniom sin, gidh iad a mhíghnimrada
fein tánic fris. Coisecrad thempuil mainisdrech
na Buille a Connachtaibh In bhliadain si. Oed .H.
Maoil Eoin, espuc Chluana, do bhathad. Moeil Sechluinn,
mac Concobhair Maen Mhuighe, mortuus est. Gilla Crist
mhác Gormán, sagart mór thighe Sinchi, In senoir Is mo
deirc & crábad & egna, leighind & scribhinn,
& tacthair gach neich rancus a les do dhoeinibh &
do leabhruibh isin egluis, iar mbuaidh g-crabad &
ailitri, In neimedh Innsi Clothrann quieuit In Cristo. Ualdra dé Lací do theacht i n-Erinn, & sluaiged mór
do dhenumh dhó docum crandoige .H. Raighilligh. A dul
uirre, & braighde do ghabhail dó, & neart mór. Creach mhór do denum do Murchad Charrach .H. Fergail
ar muinntir Geradhain, & Tadhc do .H. Conaith do
marbad; & Maghnus mac Toirrdhealbhaigh .H. Conchobhair,
& Ioan Maissín do dhenum creach sluaiged
docum Murchaid ina diaidh. Moel Michíl .H. Tomaidh,
aird airchindech tighe Sinche, & Gilla In Coimdhedh mac
Fer Domuin, quieuerunt In Cristo. Lúcass de Letreuille
do teacht i n-Erinn, & primáitecht Erenn uile do
tabairt do lais; & Is h-é sin ced ghall ro gabh
primáitecht Erenn ar tús.
Annal Kl. Enair for Aine, & cetramadh uathadh fuirre.
Bliadain ar fhichit ar dhá ced, ar mile, ais In Tigerna. In Cairnech Riabhac mhág Flannchaid do mharbad d' Oedh,
mac Domnaill, mic Ferghail .H. Ruairc. Gilla na
Noemh mac Conmedha, dux muinntire Laodhacháin, do
marbad den urchur shaighde do macaib .H. Flannacán
doirrter Theffa, ac teacht ón caislén núa. Moeil Sechluinn
Óc O Moeil Sechluinn do bhádhad, & mac Conmedha,
.i. mac Ugholóid mec Conmedha. Caislen Atha
Liag do fhuabairt do dhenum do Ualdra de Lací & do
sluagh na Midhe ule. Od chualadar imorro Connachta
sin, tancodar tairis i níar co rancodar tri lár muinntire
h-Angole, & a Magh m-Breaghmuide, gur loiscedar
daingen h-I Cuinn, & go n-dechadar tremit siar Is in
calaid, cur facbad dhóibh In caislen ar éicin, & tre
cóir sitha. Iacóp Penciail do theacht i n-Erinn mar legáid ó Róimh,
do rédugad & dordugad dhál eglasdacdha, & eiregha
na nech d' ór & d' airged do thimsughadh dhó ó chleirchibh
Erenn tre shímóntacht, & imtheacht dó a h-Erinn Is in
m-bliadain cédna. Diarmaid, mac Ruaidhri, mic Thoirrdhealbhaigh
Mhóir h-I Conchobhair, do mharbad do Tomáss macc
Uchtraidh ag teacht a h-Innsibh Gall, & é ag tinol chabhlaigh
do ghabhail righe Connacht; & ba mór In scél sin,
.i. adhbhar righ Erenn do thuitim amluid sin ar belaibh a
inmhe. Maol Ruanaidh .H. Dubh Da, rí .H. n-Amalgaidh, do
adhad ac tinól In cabhlaigh cedna. Diarmaid .H. Cu Lecháin,
sói senchusa & scribhinn, do éc Is In bhliadain
sin, .i. fer fa mó sgreaptra & eolus tanic na aimsir
fein; & issé ro sgriobh leabar oiffrinn In chnuic,
& leabhar oiffrinn eli a dhingmhála do Diarmaid mac
Oiroachtaigh, dá oide, & do Ghilla Padraic da comdhalta,
do comarbuibh Achadh Fabair diaidh a n-diaidh. Mac
Uga dé Lací do thoidhecht i n-Erinn do n-emthoil rí Saxan, co
tanic co h-Oedh .H. Neill, co tancodar aroen i n-aghaidh
ghall Erenn, & gur millset morán a Midhe, & a
Laighnibh, & a n-Ulltaibh; gurrusscaoilset caislén
Cula Rathain, & co ro tinoilsed Goill Eirend co
Dealgain cethri catha .xx., gut-tainic Aod O Neill &
mac Uga de Laci cethri catha na n-aghaidh, go tugsad Gaill
a breth fein d' Ua Neill annsidhe.
Annal Kl. Enair for shatharn, & cuicedh .x. fuirre;
M. cc. xxii. Int ab Mac Suala In pace quieuit. Gilla Mo Choinne .H. Cathail, rí Ceneoíl Aoda tiar & toir,
do marbhadh do Shechnasach mac Gilla na Naom .H. Shechnasaigh,
iar na brath da mhuinntir fein. Gaoth mor,
trés ar milled dénta, & cumdaige, & longa in
bliadain sin. Mor, inghion h-I Baoidhill, ben Amlaoibh
h-I Beollain, mortua est. Niall O Neill do sharugad
Doire im ingen h-I Chatháin, & táinic do mirbhuilaibh
Dé & Coluim Cille gur bo gearrshaoghlach Niall iarsin. Tadhg O Baoidhill, sonus & saidhbhreas tuaiscirt
Eirend, fer scaoilte séd & maoine do lucht gacha
ceirde, mortuus est.
Annal Kl. Enáir for Domnach, & .ui. xx. fuirre.
M. cc. xxiii. Alpín .H. Maol Mhuaidh, easbog Ferna, in
Cristo quieuit. Int easpog Mag Gealain, espog Cille
Dara, eodem anno quieuit. Clúain Mic Nois do
loscudh, & seóid imdha, mar aen re da temroll, in
bliadain sin. Uilliam de Laci do thecht i n-Eirinn, &
crannog Innsi Laodachain do dhénum dó; & Connachtaigh
do techt uirre ar eigin, & na daine do bi innte
do legadh amach ar bhreithir. Se traigthe .xx. do cur ar
tempul tighe Sinche do shagart In baile, .i. Mael Mag
Gormain. Gaoth mor Is In lo iar b-feil Matha, gurro
roisistair coirce Erenn uile do neoch tarruidh ar lár dhe. Murchad Carrach .H. Ferguil do marbad dhén urchur
soighde ac gabáil greisi ar Aodh mac Amlaibh I Ferguil. Sechnusach mac Gilla na Naomh .H. Shechnusaigh do marbad
do Cloinn Cuilein, & sarachad na bacla more Mic
Duach imme, & a mac cleirech do marbad. Maol Ísu
mac Toirrdhealbhaigh .H. Concubhair do éc a n-Inis Medhóin. Dubhthach .H. Dubthaigh, ab Cunga, quieuit In hoc anno. Finn .H. Carmacain, fer fedma & ferannuis moir
do righ Connacht, moritur.
Annal Kl. Enáir for Luan, & .uii. uathad fuirri.
M. cc. xxiiii. Cith ro ferasdair a n-inaduibh a g-Connachtuibh,
.i. at-tír Maine, & a Soghain, & a n-Uib Diarmada,
& a Clainn Taidhg, dar fhás teidhm mor ar bhúaib iar
g-caithemh feoir & duillebhair, & na daoine do
caithedh allacht & a b-feoil do nídh gallra examla
dhoibh. Cathal Croibh Dercc .H. Concobair, rí Connacht, &
rí Goeidhel Eirenn iar tothacht, d' fagáil bais a mainistir
Cnuic Muaidhe, a cuiccedh callainn Iúin; ant oen ghaeidel
as ferr tanaic o Brian Boraime anuas, ar uaisli
& ar onoir; toccbalach tresaghmar totachtach na
tuath; sobartan saidhber soinemhail na sithcana; doigh
is ré reimhios do gabadh dechmadh ar tus a n-iath Eirenn;
colamhuin connail craibhdech creidmhe & Cristaigheachta;
certtoigtheoir na cintach & na coibhdenach;
mudhaigteoir na merlech & na malortach; coimheuttaid
coittcend catbuadhach an reachta riogh, da tucc Dia
degh onoir a talmain, & an flaitheas nemda thall,
ar n-eucc a n-aibid mhanaigh dó, ar m-breith buadha o
doman & o deaman do. Aod O Concobair, a mac
fein, do gabail rige Connacht le a shén & le a sholaid
dar a éise; uair ba ri ar tothacht re laimh a athor reimhe;
& do badar braigde Connacht na urláimh; & Is e
Dia ro chedaigh In ríghe dosum amluid sin, uair ni
dernad dulc a g-Connachtuib re faobhar gabala rige
dosumh achtmadh aon shlad ar sligedh na Crúaiche, & ro
benuid a lámha & a chosa don tí do roine, & aon
ben do shárachad do mac h-I Mannachain; & ro dallad
na chinuidh é. Muirges cananach, mac Ruaidhri .H. Conchobhair,
duine Is comdeisi tainic do Gaoidealaibh riam
il-leigend & i cantairecht, & h-i uers dénmhuidhecht,
do ég Is In bliadain si, & a adhlucadh a Cunga Feichin
iar m-buaidh ongta & aitrighe. Domnall O Cellaigh, rí
.H. Maine, do ég In hoc anno. Cú Cenann .H. Con Cenuinn
do ég In bliadain sin. Matgamuin .H. Ceirín, rí Ciarraighe
Locha na n-Airne, do ég. Mael Isu mac In espuic
i Maeil Fhagmair, persún .H. Fiachrach & .H. n-Amhalgaidh,
& adbar espuic, do marbad do mac Donnchada
i Dub Da, ar g-caithemh a bidh & a theinidh na thigh fein. Aedh mac Concubair Moenmhuighe do ég ag toigect ont
sruth & o Ierusalem In bliadain si. Mac In Uga
do teachtt a n-Eirinn daindeoin righ Saxan, &
forbuise cocaidh & errain do fhás ettorrai &
Goill Eirenn, no gur eirgedar Goill Eirenn ina aghuidh,
& gur h-indarbuid i nucht Aoda i Neill, righ Ailigh,
& gur tinoiledar Gaill & Gaoidel Eirenn da
n-innsaigii, .i. Aod mac Cahail Croibh Derg, ri Connacht,
& Donnchad Cairprech .H. Briain, rí Muman, &
Diarmait Cluasach Mag Carthaigh, ri Deas Muman, &
maithe Erenn archena cenmotha Cenel Conuill &
Eoghain, co riachtadar Murtemne & Dun Delgan,
& gurap as ro iarsad gialla & etere o macuib
in Uga & o Aodh .H. Neill. Is annsin tainic .H. Neill
cona Ghallaibh & cona Gaoidheluibh, co ro roinnsit iad
ar slighthibh Slebe Fuaid, & ar doirsibh Emhna,
& ar Fidh Conaille, gur greannuigsim Gullu fa a
indsaiged Is na inatuibh sin. Cidh tracht, od conncadar
Goill Eirenn gur urdhalta In imdeaguil sin d' faghbáil
doibh Is i comairle do ronsat sith do denum re clandaibh
in Uga, & breth rig Saxan ris na síthuibh sin; &
ro scaoilsedar Goill Eirenn gan cís gan comha o Aodh
O Neill. Sluaighedh mór le h-Oedh mac Cathail Croibh Derg co
caislen Aird Abla i crich Bréfne, co n-dechatar ar
an g-caislen, cur loisceadar, & gur marbadar cach
oen fuarutar ann do Gallaib & do Gaoidhealaibh. Duarcan O h-Edhra, ri Luighne, mortuus est. Morsluaighedh
do dhénum do Aodh Ua Neill a g-Connachta,
la macca Ruaidri h-I Concubhair, & le togairm
t-Sil Muireduigh uile acht mac Diarmata amháin,
.i. Cormac mac Tomaltaigh, co n-deachaid ar fud Connacht
budh dhes co Fedhuibh Atha Lúain, co raibe da
oidhce ag Muillibh Uanach, & gur airgset Loch Nen,
& cot-tug seoid h-I Conchobhair as leis. Tánic na
diaidh co Carn Fraoich, & do airgestair Toirrdhealbhach
mac Rúaidhri ann, & do chuaid na luathcéim da tigh ar
gc-cloistin t-slóigh moir do Galloibh & do Muimnechaibh,
fá Donncchad Cairbrech .H. m-Briain, & f-fa Séfruidh
Maireis, ag Aod .H. Concobhair & ag mac Diarmata
cuige; & o nac rucsatar ar O Neill ro lensat
meic Ruaidhri, gur taifnedar a nucht I Neill iad arís. Ro marbsadar Muimhnigh don turus sin Echmarcach
mac Branain, taoisich Corca Eachlann, ag Cill Cellaigh,
ar n-díchur cloinne Ruaidhri a Cunnachta amach. Goill
& Muimhnigh do dol fa Termann Caoil Finn, & do
cuiredh ár na n-Gall tré fertuibh Cail Fhind. Ar mor
ar daoinibh an bliadain sin. Ant arbhar ga buain a
h-aithle na fele Brighde, & an treabhadh da denum an
áinecht. Tadhg O h-Edhra do ég In blíadain sin. Kl. Enair .iiii. f., & .u. bliadna .xx. ar da céd,
ar mile, aois In Tigerna. Felim O Concubair do gabail
tige ar Domhnall O Flaithbertuigh, gur marbh & gur
loisc e fein & a brathair. Aedh mac h-I Flaitbertuig
do gabail do Aodh .H. Conchubair, & a thabairt a láimh
ghall. Tigernan mac Cathuil I Concubair do mharbadh
le Donnchad Ua n-Dubhda. Caislén Cille Moire do
brisedh le Cathal O Raighilligh. Muirges mac Diarmada
do marbad. Amhláoibh O Beollain, aircinnech Droma
Cliabh, sái einigh & tighe aoidhed Eirenn, do ég an
bliadain sin. H. Maoil Brénuinn, ab mainisdrech Búille,
do ég do cuslinn. Co-mherge coctha dhéirge Is In bliadain
si la Toirrdelbhach mac Ruaidhri mic Toirrdelbhaigh
moir, & le h-Aedh mac Ruaidhri, rí Connacht, &
le h-Aodh O Neill, do cornum cuicid Connacht re h-Aed
mac Cathuil Croib Derg, tre forcongra Duinn Oig Meg
Oireachtuig, righ tháoisigh Sil Muireduigh, a n-diguil a
feruinn & a aicidheachta do buain de; & ó ro
impa sum ro impadar Connachtaigh, .i. Sil Muiredhaigh,
& iartar Connacht um Aodh O Flaithbertuigh, ri iartair
Connacht. Cidh trá acht, tainic Aodh O Neill leo go lár
shil Muiredhaigh, & ro ríghedar annsin Toirrdhelbhach
mac Rúaidhri, & do imtigh Oedh .H. Neill dia thigh, uair
ro ba tairisi le macaibh Ruaidhri a n-airecht fein ar na
g-cuiredh dho gach oen fo leith dibh, achtmadh Cormac mac
Tomaltaigh na Cairrge mic Diarmada, & Dáuid Ua
Floinn, & aes grádha archena. Dala, imorro, Aodha
mic Cathail Croib Derg, do chuaidh a nucht Gall, & do
rala go sodhánach dosumh, uair Is ann do batar Gaill
Eirend i n-Áth Luain an tan sin, a g-cúirt, & ba cara
dosum gach aon díbh tré na athair & treimhid féin,
uair ro ba soacmuingech tuarusduil eisimh & a
athair reimhe doibh. Tucsamh leis tra an Giuistis &
Gaill Erenn, an méd ro ba lor leis díbh, & do eirigh
fós leis Donnchadh Cairbrech O Briain co na shochruide,
& O Maoilechluinn co na sochruitte. Is annsin do
teichsed lucht Mhoighe h-Aei & na Tuatha a Luignibh
& at-tír n-Amulghuigh, le a m-búaibh, & ro fagbuit
meic Rúaidhri gan t-socraite, gan tinol airechta; & ni
raibe na b-farradh acht uathad rídhamnadh & taoisich,
& gille ech, & gille fritheolmha. Tangadar mic
Ruaidhri rompa gu Cill Cellaigh, beg slúagh & rídhamnadh
maille friú, do bheth ar cúl a m-bo & a muinntire. Do innsuigh Aedh mac Cathuil Croib Derg, co na Gallaibh,
Toirrdhelbhach mac Rúaidhri mar araibe co na taoisichaibh,
& ni mor gu raibhe acht gille each & foshlúagh
maille fris, uair de chuaidh Aod mac Rúaidhri, &
mac Muircertuigh, & Domnall Ua Flaithbertaigh,
& Tigernan mac Cathail, & Mic Toirrdelbhuigh mic
Ruaidhri, danacal bó & muinntire Ferguil I Taidgh
tug comluighe friu; & Is amluid tarla conadh é céd
Connachtach ro bris ar a comluighe re macuibh Rúaidhri
é; & tugasdair mac Cathail co na Gallaibh danacal a
bó & a muinntire leis ina cenn sumh. Is annsin do
rala Gaill a cend Toirrdelbhaigh mic Rúaidhri. Ro
erighsium & a thaoisigh, & do chuiredar a foshlúagh
rompa, & tangadar as go h-aluinn gan daoine do
mharbad dibh; uair tainic Donn Og mag Airechtuigh &
Flaithbertach O Flannagáin, & began don rút Eoganach,
tar a néis. Is an ló sin do rala siredh a g-cenn
Eachmarcuigh mic Branain, & se uathad sochruite ar
lar doire choille itir a mucaibh & a bú, & do
roine sumh engnumh maith ag a mharbad, acht imarcaigh
do degh dhaoinibh do breth fair. Is annsin do len Aodh
mac Cathail Croibh Derg, cona Gallaibh, mic Rúaidhri in
aidhche sin go Míliuc, & do bi tri h-aidhche annsin ag
arguin Luighne ar gach leth imme. Is in-do-conáigh do
rala d' h-Ua Edhra sin, síth do dhénamh iar na arguin, dar
cenn an bhegain do fagbadh a Luighnibh. Is ann do
badar meic Ruaidhri & a n-druim re Loch Mic
Oreduigh a n-Glind Na Mochart. Issi comairle do roine
mac Cathail Croibh Derg, dul & Goill a n-diaidh bo na
t-Tuath & Sil Muiredhigh, & Cloinne Tomaltaigh,
slighe nac ar gabh mac Goill roime riamh, .i. a Fidh
Gadlaigh, go riachtadar Áth Tighe In Mesaigh, & ni
fuaradar bior na bunnsaigh Is In slighedh sin. Do
airgedar Cul Cernadha, & tugadar dilgend ar
buaibh & ar dáoinibh annsin. Andeachaid dib sin
m-Bac, In mheid nach ar baidhit, ro airgid & ro marbhuid.
Truagh amh sin, gach oen ro gab gu Dub Chunga ro báidhit,
& Is amhluid do geibhthí na carranna co na cescandaibh
& a lán do lenbuib ar na m-bathad innta. In méit
térna ó Gallaibh do imercibh Cloinne Tomaltaigh, &
nac ar báithidh dibh, do chuaid drong dibh at-Tír Amhalgaidh,
& do chúaid O Dubda fúthuibh, & nír fhaguib en
boin aca. Dala, imorro, cloinne Ruaidhri, isi comairle
do ronsad ag Loch Mic Airedhuigh, scaoiledh no go
sgaoiltis a Goill o mac Cathuil Croibh Derg, .i. da mac
Rúaidhri, Toirrdhelbhach & Aodh, & mac Magnusa,
& Donn Og, do dul a g-cenn h-I Fhlathbertuigh a fhir
comluighe; meic Muircertuig h-I Concubair &
Tigernan mac Cathail do dul ar cul a m-bó & a
muinntire, & sith do denum tar a c-cend no go
n-imtigdis a Goill ó mac Cathail Croibh Derg. Dala, imorro, In leite teas do Connachtuib, nir
úaignidhe do, uair tangadar Gaill Laighen & Donnchad
(no Muircertach) Ua Briain rompa. Tangadar Gaill
Des Muman & serriam Corcaighe rompa mar in
g-cedna. Do airgsed & ro marbsat cech oen ar a
rugsat. Ba h-olc la Oedh mac Cathail Croibh Derg at-techt
sin don tír, uair ni h-e ro chuir iat, acht od chualatar a
b-fuair an Giusdís co na Ghallaibh dédalaibh, ro gabh tnúth
& formad iad. Ba truagh, tra, ant olc do ceduig Dia
don chúigid Is ferr do bi a n-Eirinn toir na thiar, thes na
thuaidh; uair ni caicledh In mac ógláech a chele ag creachadh
nó ag arguin acht comad treisi dho. Do cuirit mná,
& leinb, & óigtigern, & treoin & ettreoin,
re fúacht & re gorta don cogadh sin. Dala, imorro,
Aodha mic Cathail Croibh Derg, táinic remhe go Mag n-Eo,
& do chuatar meic Muirchertuigh ina theach ar cumaircibh,
& ar slánaibh, dar cenn a mbo & a muinntire.
Do chúaid ar na mhárach go Cill Medhóin, & do
comhraicedar na trí slúagh do Gallaibh annsin, & is
beg nar lan In tricha uile do na trí slúaghuibh sin do
Ghallaibh & do Gaoideluibh. Is annsin táinic Aedh
Ua Flaithbhertuigh ar coruib & ar slánaibh maitheadh
n-Gall & Donnchaidh Cairbrigh i Briain, a cardesa
Críst, h-i teach mic Cathail Croib Derg & an Giuistís;
do rinne síth dar cend a bó & a muinntire ris, &
meic Ruaidri do innarba uadh. Do imtig mac Cathail
Croib Derg co na Gallaibh gu Tuaim da ghúalann, & do
leig imtecht do Gallaibh Laighen & Des Muman uadh,
& do bhí a dhál fein do idhlucadh In ghiuistís tar Áth Luain.
Do roinesimh comairli aile annsin, .i. impodh dochum I
Flaithbertuigh ar cula, uair nir thairisi leis mar do
fáguibh é; uair do badar meic Ruaidhri alla aniar do
loch aige, & a cliamain fein, .i. Donn Og, maille friu. Is annsin ro dheiligh meic Magnusa re macuibh Ruaidhri,
& do chuatar at-tir n-Amulgaidh ar cenn a mbo &
a muinntire, & fuaradar iat gu sodhánach, can iuradh
can arguin, & rugsat leo iat a nucht I Ruairc, &
do ronsat creich moir ar Philip mac Goisdealbh. Donchad Cairbrech, imorro, do cuir maithe a muintire,
& a oesa grádha, reimhe co nédáluibh móra. Do cuaidh Oedh mac Ruaidri & Eogan Ua h-Eidhin a
cind urtarsna, uathad do deg daoinibh, & nir h-anadh
annsin ag Muimnechaíb re h-uradh meic In aird rígh,
& do luidsimh orra, & do gabh aos gradha Donnchada
Cairbrich, & ba trom na h-edala do fagbuit annsin
ag Oédh mac Rúaidhri. Is annsin do chuaid Donnchad
Cairbrech dá thigh, & do rinne síth & baitte
coinnell re h-Aodh mac Rúaidhri, & do geall gan
toighecht anaghaid mic Rúaidhri arís, dar cend a
oesa grádha do léigen as; & nír comaillsimh sin,
uair tánic ar In sluaiged fa nesa a cédoir anaghaid
mic Rúaidhri. Is annsin, tra, tainic mac Cathail
Croib Derc & In Iústis gu caladh Innsi Cremha, tareis
Gall Laigen & Muman dimthecht, & dob eigen
d' U Flaithbertuigh Inis Cremha & Oilen na Circe, &
artraighe In locha arís, do tabairt ar cenn a bo & a
muinntire. Tánic Oedh mac Cathail Croib Derc arís gu
Tuaim Da Gúalann, & do chuaid remhe do idhlucad
an Iúistís, & do fagbad uathad do mhaithib Gall,
& seirséanuigh imdha aige, uair nir tairisi leis
Connachtuigh, achtmad uathad dibh. Tugsum annsin
maithe an airechta illaimh Gall a n-gill ret-tuarusdul,
.i. Flaitbertach .H. Flannagain & Fergal .H. Taídhg,
& sochaide aile do Connachtuibh; & Is daib fein
dob eigen a b-fuaslugad. Is and sin do eirigh Ua
Flaithbertuigh arís, & mic Muircertaigh & na
righdamna archena, docum mic Ruaidhri, taréis a Gall
dimtecht o Aodh mac Cathuil Croib Derc; & do cuir
Oéd techta & scribenda dinnsaiged Gall, do innisin
in athimpáidh, & diarrad tuilleadh sochruide. Do
freccrad co soinnib eisium, uair fa tuillmech do Galloib
na turuis sin; do geibhtís étala, & ní fhagdais gád
na h-imesarcain. Tucad Gaill Laigen & Des Muman
dosum don dula sin fa Uilliam Cras & fa macuib
Grifin, sochaide mor; & o tangadar dinnsaiged
mic Cathail Croib Derg táinic tar tochar anoir, &
do gabh reimhe súas mar a g-cúala meic Ruaidri do beith,
.i. a n-Ibh Diarmata, gan sochaide, gan lucht comluighe
do-rochtuin chuca. Is annsin do chuir Aod mac Cathail
Croib Derg Félim, a brathair, & maithe da muinnter
do Gaill sheirsénchaib, ar creich Eogain i Eidhin a n-Ibh
Fiacrach Aidhne, & do bátar a tigh longpuirt a n-Ard
Rathuin ar tí na creiche moch tráth ar na mhárach. Do chuala
O Flaithpertuigh & meic Muircertuigh, & siat ag
innsaiged meic Ruaidri, Gaill do dul ar creich do cum
Eogain I Eidhín a fir comluighe, & a mbeth a n-Ard
Rathuin. Is i comairle do-rónsat innsaiged Arda
Rathuin, & dul a g-cenn Gall isin maitin moch trath ar
na mharach, & In baile do loscadh ina g-cend. Do
innsaigedar co maitin, gu rabutar moch tráth ar faitche
an baile. Is h-i comairle do ronsad, Tuathal mac
Muircertuigh & a n-Gaill do chur ar tús don baile,
& an neach do shirfedh do Gaoideluibh mar aon ris;
Ua Flaithbertuigh & mec Muircertuigh um an m-baile
amuigh. Is laidir, dana, do cós isin m-baile annsin. Is h-e Gaoideal do fregair maróen re Tuathal .i.
Taichlech mac Aodha I Dubhda; & o do cuadar co
merdhana isin bhaile do teichedar Goill soir síar as in
m-baile, & In maidhm sair ar ghallaib. Na Gaill do
cuatar siar a maidm as In m-baile Is iat tug In maidhm
ar a raibe do Gaoideluibh ar cul an baile. Ni raib
Gaoidel bud beoda ina In lucht ar a tuccad In maidm
sin siar, acht nachar chetaig Dia sodán orra. In drong
do cuatur sair do len Tuathal & Taichlech .H.
Dubda iad; do cetloit Tuathal consdupla na n-Gall,
& do thoit se la Taichlech. Ba sodan mor do
macaib Ruaidhri can beth isin maidm sin. Is don
maidm sin siar do marbad Mathgamhain, mac Oéda,
mic Conchobair Maenmaighe, & mac Gilli Crist mic
Diarmada, & mac mic Amlaib mic Airechtaigh, &
Niall mac Fergail .H. Taidg; & ro marbad In ti
ro marb é .i. brathair Culen .H. Dimusaig. Dala meic Ruaidhri, ro comruicedar ar na mharach ri
.H. Flaithbertuigh & re macuibh Muircertuigh, &
re Tigernan mac Conchobair, & re Donn Óg, &
tangadar rompa aneas go Druim Cenandain. Is
annsin tainic Aod mac Cathail Croib Derc cona ghalloib
ina n-deghaid. Is h-i comairle do-rónadh aca cech neach
dibh do innsaiged a bhó & a muintire, & meic
Rúaidhri d' fágbáil. Tangadar meic Ruaidhri as In tír,
uair ni rabhutar Gaill na socraite acca a praipe; &
do chúaid Donn arís a nucht Aodha i Néill. Ocus nír
fhás dont sluaiged sin daibsimh acht an tir Is ferr do
bhi a n-Eirinn do lot & do milledh treampa. Dala,
imorro, Aedha mic Cathail Croibh Derc, do innsuigh .H.
Flaithbhertaigh, & tuc geill & braigde uada don
duladh sin. Tainic roime anúas gu Cill Medhoin, &
gu Magh n-Eo, andiaidh meic Muircertuigh & Tigernain,
& do ronsad síth dar cenn a m-bó & a muinntire,
& do cuatar a tech Oedha mic Cathail Croib Derg ar
slanaighect Donnchada Cairbrigh & maithi na n-Gall.
Is cumsanadh rangus a leas sin, uair ni raibhe ceall na
tuaith gan mhilled In la sin a Connachtuibh. Iar nairgnib, & iar marbad bo In tire & a
daoine, & ar cur caich uile re fúacht & re gorta,
do fás teidm mor galuir isin tir uile, .i. cenel teascha
trésa b-folmhuigthe na bailedha gan duine beo d' facbail
inntibh, & do ernatís araile don teidm sin, & ba
úathad. Flann mac Amhlaoibh I Fhallumain, taisech
clainne h-Uatach, do mharbadh le Felim mac Cathail Croib
Derg san chogad sin. Amhlaoib mac Ferchuir I Fhallumhain,
taoisech a dúthchusa Is ferr tainic re h-aimser imcein,
do eg, & a mac do marbad an aon mhí, .i. in
Flann remhráitte. Tadhg O Fínnachta, fer gradha d' Oedh
mac Rúaidhri, do marbad le muinnter mic Aodagain
ar siredh creiche sin cogad cedna. Muiredach .H.
Fínnachta, táisech Cloinne Fínnachta, no Murchada,
do ég a n-artrach ar Loch Oirbsin, & so slán ag dul
inte. Moel Brigde .H. Maicin, ap Topuir Patraic, in
Cristo quieuit; mac oige & ecnaidh; & Is leis ro
tinnscnadh temroll Topuir Patraic, & ro forbadh a
sanctoir & a cruceda co mor soethrach, In onoir
Patraic, & Muire, & Eoin aspuil.
Annal M. cc. xx. ui. Kl. Enair ar dhardaoin, &
.ix. xx. fuirre.
Domnall mac Ruaidri h-I Fhlaithbertuigh do mharbadh do
macuibh Muircertaigh h-I Flaithbertuigh, ar n-gabáil tighe
fair. Truagh, tra, In gnim do-ronadh annsin, adhbur rig
iarthair Connacht do marbadh, gan tir gan dútchus
d' faghbháil tar a cend. Tigernan, mac Conchobair, mic
Catbail Mígaran .H. Conchobair, do marbad le
Donnchad Ua n-Dubhda, & la a macuibh; rídamna is
mo einech & engnum táinic do Cloinn Conchobair,
& Is mó do roine do n-eichibh suaichinta sodhanacha. Ferghul .H. Taidhg, dux lochta tige Cathail Croib Derg
& a mic na diaidh, do mharbad le Donn Slebe .H.
n-Gadra; fer ard raith moir, & risi mo do tuit
da eascairdibh. Aedh mac Duinn Sléibhe I Shochlachain,
aircinneach Cunga, sai canntairechta & crotglesa,
maroen re gles do denum do fein nach dernadh remhe,
& ba sai In gac ceird, idir dan & gríbhdacht &
scríbhend, & ar gach nealaduin do nídh duine, do eg
an bliadain sin. Núaladh ingen Rúaidhri h-I Conchobair,
banríghan Uladh, do ég a Cunga Fheichín, & a h-adlucadh
at-tempall canánach Cunga. Aedh .H. Flaithbertaigh
do gabáil do Aodh mac Cathail Croib Derg, & a
tabairt illaim ghall. Muirges mac Diarmada do
marbadh. Caislen Cille Moire do brisedh le Cathal
.H. Raighilligh.
Annal M. cc. xx. uii. Kl. Enair for Aeine, & dechmad uathad
fuirre. Cuirtt do denumh do Gallaib Atha Cliath
& Erenn a n-Ath Cliath, & Aodh mac Catail
Croib Derg do gairm fuirre, & fell fair forsan
cuirtt sin, no go tanaic Uilliam Marusccal, a fer
caradraidh fein, cona socraitte, ar lar na cúirtte, go
rug lais ar éicin esti amach h-é, & ro idhlaic iomlan
dia tir fein. Dála Aedha mic Cathail Croib Derg, as a
h-aithli sin do rone conne ic Lataigh chaeich tuaithbhil re
h-Uilliam Mairéis, mac Sefraidh, & ní dechaid simh
tar Lathach anonn achtmadh uathad beg .i. Cormac
mac Tomaltaig na Cairge mic Diarmuda, & Diarmaid
mac Maghnusa, & Magnus mac Muirchertaigh
h-I Conchobair, & Tadg mac Matgamna h-I Cheirín,
& Ruaidhrí h-Ua Maoil Brenaind; & tanaic Uilliam
Marés ochtar marcach ar an latair sin, &
do cuimnigh mac Cathail Croib Derg an feall & an
meabul do rinded air i n-Ath Cliath, & do eirigh resiu
do toirrlingedar na Goill, & do cuir laimh a
n-Uilliam Mairéis, & do fregradh gu boedha feramail
ó a muinter é, uair ro gabad Uilliam Maireis &
maighistir Sleimhne & Uga Ardin, & do marbad
constapla Ata Luain; & do chuir na Goill sin a láimh
tar Lathaigh súas, & tainic simh & a raibe do
Connachtuibh na fhocair, & ro airgedar an margadh,
& do loiscetar an baile, & ba gnim sochair do
Connachtuibh uile sin, uair fuair simh a meic & a
n-ingina, & braigde Connacht, & sith do Connachtuibh
da éis. Donnsleibe .H. Gádra, ri Slébhe Lugha, do
marbad don Gilla Rúad, do mac a derbrathar fein; &
ro marbad sumh ind tre imdeall mic Cathail Croibh Derg. Loghaois, ri Franc, do éc. Gorta mór In blíadain si,
& daoine ag ég di & do galruib examhluib archena. Morshluaiged la mac Uilliam i Connachta, & le
h-Aedh mac Ruaidhri mic Toirrdhelbhaigh moir, gur loiscsed
Inis Medhoin, & gur airgsit In tir uile, & gur
gabsad braighde. Sluaiged la Sefruidh Maireis &
la Toirrdhelbhach mac Rúaidhri, h-i Mag Nae, co n-dernsat
caislén a Rinn Dúin, & gur gabsat braigde Sil
Muiredhaigh. Aedh mac Cathail Croibh Derg .H. Conchobair
do dul h-i Tir Conuill, docum h-I Domnuill. Impod do atuaidh aris, & a bhen do tabairt leis. Meic Toirrdhelbhaigh do thecbhail do, & a eich & a
ben do buain de ag teacht isin Segais, & an ben do
chur illaimh Gall. Sluaiged do dhenum do Toirrdhelbhach
mac Ruaidri & do ghallaib Midhe, a n-Íarthar Connacht,
co n-dernsat creich moir ar Aodh mac Rúaidhri I
Flaithbhertaigh. Dul doib as sin a g-Cera, &
braighde clainne Muircertaigh Muimnigh do gabail doibh,
& nuimir mhart do tabairt dóibh as gach tricha. Creach h-Sligigh do dhenum leisin n-Giúistís & le Brian
mac Toirrdhelbhaig, gur gabudar mná imdha ambroid.
Annal M. cc. xxuiii. Kl. Enair ar Satharn, & a h-aon
.xx. fuirre. Aedh mac Cathail Croib Derg I Conchobair
do marbad do Galloibh a mebuil gránna, ar na dhíchur
do Connachtuibh úathaib. Giuistis na h-Eirenn do
gabáil do mac Uilliam Burc. Aed mac Rúaidhri do
gabail righe Connacht, & a braithrecha maroen ris;
& ro h-airgedh tuata & cealla Connacht leo, &
ro dicuiredh cleirigh & aos ealadhan an tire a g-crichaib
ciana coimighthecha. Fergal mac Sitric i Ruairc do
marbad do macuibh Neill mic Congalaigh i Ruairc. Niall mac Congalaigh i Ruairc do mharbad do Art mac
Airt I Ruairc.
Annal Kl. Enáir for Domnach, & aile uathad fuirre.
M. cc. xxix. Gilla In Coimdhedh .H. Duilendain, comarba
Feichín, do eg an bliadain sin. Creach Renna Dúin do
dhénum la Felim .H. Conchubair, & Concubar Buide
mac Toirrdhelbhaigh do mharbad, & Tadg mac Cormaic;
et táinic In Giuisdis gu Termann Caoluinn,
& do loisgedh In baile, & do loiscedh tempull
Imligh Urchadha. Maidm Cluanacha tug Felim ar macuibh
Rúaidhri, & ar Conchobar mac Cormaic.
Annal Kl. Enair for Mairt; bísex, & tres .x. fuirre.
M. cc. xxx. Inntódh dAedh mac Rúaidhri & do Connachtuibh
arcena, ar mac Uilliam .i. Ricard Búrc, &
ar ghalloib, tre asluch Duinn Oig mic Duinn Cathaig mic
Airechtaig, & Cormaic mic Tomaltaig na Cairrge
mic Diarmada, & a oesa gradha; uair do radatur
side bréithir nach beitis ag an righ do béradh a tech
n-gall iat. Do ronsat, tra, crecha mora for Gallaib
.i. Oedh mac Rúaidhri & iarthar Connacht do arguin
mic oig Uilliam & Adáim Dhuibh. Donn Og, imorro,
& meic Maghnuis, & glasláith sil Muiredhaigh, do
arguin mic Goisdelbh & tire Maine. Cidh tra acht ro
tinoil mac Uilliam urmor Gall Eirenn, & Gaoidel
imdha, & tainic i Connachta, & Feilim mac Cathail
Croibh Derg leis, do tabairt ríge Connacht dó, & do
innarbad Aodha mic Rúaidhri & cach Connachtuigh ro
impó fair. Tangadar ar tús rompa co caislen Bona
Gaillmhe, docum Aoda I Fhlaithbertaigh. Is ann sin do
chuaid Aodh mac Ruaidhri do fhoirithin Aodha h-I Fhlaithbertaigh,
& Connachtuigh leis fa macuibh Muircertaigh
I Conchobair, & do bhádar Connachtuigh
alla aníar do Gaillimh & Gaill alla anair; &
deabhtha mora eturra cach láoi. Do batar tra Gaill
amhlaidh sin, & ni fuar síth, na geill, na eitire o
Connachtuibh. Issí comairle do-rónsat Gaill techt
andiaidh na mbó & na muinntera ro teichset a
sleibhtibh & a n-iargculaib In tíre, & a n-oilenaib
mhara; & tangadar In oidche sin o caislen Bona
Gaillme co Droiced Ingine Goillin. Is annsin ro ba
maiden doibh. Is annsin do fiafraigh mac Uilliam in
b-fuil slighe etrainn & loch atticfaidir cuid do
Connachtuibh anuas. Do freagradar na h-eolaigh é:
ata arsíad. Do coruigsim marcslúaig fa Cunga
siar & fa Cill (no fa Inis) Médhoin. Is annsin do
rala do dreim diairmhe do Connachtuibh beth ag techt
o Cunga moch trath ar ná mháruch, ar na g-cur thairis in
oidhce remhe sin, na ndeisib & nat-tríaruibh, co
h-amglic, anbfaitech; & ro marbuid uathad
do deg dhainib fa oes grada Muircertaigh mic
Magnuis I Conchobair .i. Diarmaid O h-Eidhnechain,
& Lochlainn mac Clesain, & Tadg mac Gilla Crist
I Mháoil Brenuinn. Dala imorro Gall, tangatar a
h-aitle an t-sodhain sin go Mag n-Eo na Saxanach. Tangadar ar na mháruch co Tobur Pátraic, & do eirgedar
canánaigh & lucht cinnte bethadh In baile docum mic
Uilliam, & do shiredar ar deseirc ar mac Uilliam
can beth aca In oidche sin. Do ratadh doibsimh sin, &
tangatar Gaill rompa sís go Muine Maicin. Ro ba
lesc le Galloibh, tra, tect o Maigh Eo conuige sin, acht
nach fuarutar braigde na oitire o Maghnus mac
Muircertaigh Muimnigh. O nach b-fuarutar braigde
tangadar ar na maruch gu h-Achad Fhabair, & do
gabadar longport isin bile, alla aniar don chill .i. a
Margenana ar brú Locha Críchan. Tainic Maghnus
mac Muircertaigh ina tech, & tug geill doibh. Dala
imorro Gall, tangadar ar ná mháruch go Muine Maicín
arís & do batar adhaig ann. Do cuadar ar na
mhárach go Magh Sine, & assin ina n-uidhedhuibh ar
Fat Luighne co Ceis Choruinn. Do cuadar assein isin
Corshliabh, & do leigedar na h-eolaig In gnát sliged
uathaib, & tangadar isin sliabh uile gan toirrthim. Dala imorro Oedha mic Ruaidhri, & Cormaic, mic
Tomaltuigh na Cairrge, mic Conchobair mic Diarmada,
& Duinn Oig mhég Oirechtuigh, & Shil Muiredhaigh,
do badar Is In coillidh; Is i comairle do ronsat can
uidh gan urán do denum ar ghalloibh, o do siachtadar a
m-ba & a muintera leo a n-daingnibh muintire h-Eoluis
& Slebe In íaruinn. Adubairt Donn Og nach
dingnedh In comhairle sin. Is í comairle do roine simh,
dul leth aniar do Galloibh co ríacht Finncharnn, & a
brathair fein, & ogbatha síl Muiredhaig, &
a Goill fein, & mac Domnaill Breguigh .H.
Mháilsheclainn cona ghalloibh, & Brian mac Toirrdhelbhaigh;
& do chuir Donn lucht deabhtha chuca, &
do bhí deabaidh maith ga cothachad ar Galloib, & do
bisimh fein ag costadh ar mullach an chairn, & a sbéis
isin deabaidh. Is annsin do cuiredar Goill slúaig timchill
imun g-carn, do shersenchaib & do mharcachaib diarmhithibh,
& nír airigedar íad no gur thimchillsed aníar um
carn, & do fágbad Donn a oenar annsin achtmad
began da braitribh, & Brian mac Toirrdhelbhaigh;
& Is gairid do leiged an oén inat íat amhlaid sin.
Do fogradh, tra, & do h-aithnedh Donn Óg ann sin &
se a oenar, & do luighedar sersenaigh imdha, & do
cuiredh .u. shaighde annsumh; & rug oen marcach fair
fadeóidh, & ni raibe darm aige simh acht túagh, &
nir leigsim In marcach fair; & do chuired In marcach
in ga ind gac n-úaire. Tangadar na sersénaigh uile ina
timcell sum anoir & aníar, & do thuit leís an
anforlonn ruc air annsin. Dala imorro Aoda mic
Rúaidri, bui don leth anoir do Galloibh ag a feithem;
& ni tug deabaid doibh, & ni da deóin tug Donn;
& ro siachd In maidm soir ina chend, & ni fhitir
Donn do marbad annsin; & do chuaid Aedh allos
a lamha as gan domhaise; & einfer dibh do bi ag luidhe
fair do iompasamh ris & tucc urcor dó don ghai boei
ina laim, cor gabh a crand trid, & do leiccedhsam as
iartain. Cidh tra acht o tarrla sodan do Galloib,
& o ro marbad Donn ócc, do cuiredar Gaill crecha
mora amach go riachtadar Sliabh an Iaraind, & is
sochaide do cuiredar re fuacht & re gortta annsin,
& ro marbhaitt mna & leinimh, & ro nochtaid
in meid nar marbhaid, & tuccadar crecha mora
toirthecha leo go longport na n-Gall. Ar sin ro
imtighedar Gaill ar na marach, & do fagbadar righe
ag Feidlimm mac Cathal Croib Derg, & ro h-innarbuid
Aedh mac Ruaidhri a nucht Aedha h-I Neill. Aodh
.H. Neill do éc issin bliadain sin; rí Cenel Eogain ar
chlu & ar maithes; rí na tucc giall na eittire do ghall
na do Gaeidil; ri do rad madmonna & marbta
mora ar ghalloib; ri do ba cothachad do Goeidelaibh uile
nech ro bidh ar indarbad no ar sechrán; ri rob fheili &
rob inndeghduine tanic do feraibh Eirenn iar cenmháir. Gilla Iossa Ua Cleirigh, espuc Luighne, quieuit In Cristo. Iosébh mac Teichedhain, espuc Conmaicne, quieuit In Cristo. Gilla Carrthaigh .H. h-Elghisán, cananach & ancaire,
quieuit. Donn Sleibhe .H. h-Inmhainén, manach naom, &
ard mhaighisdir saor mainisdrech na Búille, mortuus est. Maol Moire .H. Maoil Eoin, comforba Ciaráin Cluana
Mic Nois, quieuit. H. Cerbhallain, espuc Ceneóil Eogain,
quieuit In Cristo. Rool Peitít, espuc na Midhe, uir
religiosus et caritatiuus, et Dei famulus, In Cristo
quieuit. Maol Sechlainn mac Fhire Dinn, uasal shacart
& maighistir leighinn, In Cristo quieuit, ina n-obitsi
mhanaigh a mainisdir na Búille. Art mac Airt h-I Ruairc
do mharbad do Raghnall .H. Fhinn, per dolum. Mac Raith
mag Seiridh, espuc Conmaicne, quieuit In Cristo. Maoil
Seclainn .H. Mandacáin do marbad dá bhraithribh fein. Duibessa, ingen Ruaidhri h-I Conchobair, ben Chathail
mic Diarmada, do h-éc ina caillech dhuibh. Muiredhach
O Gormshuiligh príoir regléssa Innsi mic Néirin, duine
is egnaide & Is craibhdhighe do bhi a cuicedh Chonnacht,
in Cristo quieuit. Diarmaid mhág Carrthaigh, rí
Des Muman, quieuit In Cristo.
Annal M. cc. xxx. primo. Kl. Enair for Cedaoin, & cethar
fichid fuirri, & an seisedh bliadain dhéc don chicil
n-aoidhecdha, & In nomad dhec don cicil solais, &
an cethramad bliadain indictionis h-í. Fethfailghe,
ingen Conchobair mic Diarmada, ben Muircertaig
Muimnigh mic Toirrdhelbhaigh moir h-I Conchobair, do
ég isin m-bliadain sin .i. ben Is mo & Is áille, & is
féli, & Is innraca, & Is ferr clú tanic do Leith
Cuinn; & dob í sin mathair Mhaghnusa mic Muircertaigh
Muimnigh, & Conchobair ruaid, & Tuathail,
& Toirrdhelbhaigh shacairt .i. prióir reglésa Pedair
& Póil. Dubh Chabhlaigh, ingen Conchobair mic Diarmada
do ég a mainisdir na Búille In hoc anno. Duinnín .H. Maol Conaire, ollam shíl Muireghaigh
Muillethain mic Ferghusa, do ég In hoc anno. Flann
.H. Connachtaigh, espuc .H. m-Briuin, quieuit. Fedhlim,
mac Cathail Croib Derc, do ghabháil la mac Uilliam a
Búrc a Miliuc, tar slánaighecht maithi Gall Erenn. Flaithbertach .H. Flannagán, dux chlainni Cathail mic
Mhuiredhaigh Mhuillethain, do éc a noilithre, a mainistir
na Búilli, & é ar na crossadh. Slóiged moirthinóil
la Domnall .H. n-Domnaill, ri tire Conaill, & la
h-Aonghus mac Gilla Fhinnéin, ar Chathal .H. Raighilligh,
co rucsad loinges leo for Loch Uachtair, gur airccset
Eo Inis, & gur marbsat an sdéd geal Is ferr bói
ind Erinn, & co rucsat Cacht inghein mec Fhiachrach,
ben h-I Raighilligh leo, & co rucsat seoid & ionnmhus
& maithes In bhaile uile leo. Dioinis .H. Mordha,
espuc Oilefinn, iar cur espocóide de ar dhéserc, &
as crichnogud a bhetha In Oilén na Trinóide ar Loch Cé,
do Dhía & do Chlárus mhág Mhaoilín, doirchidechain
Oilefinn, & don urd chanánach an inait cetna, xuiii.
Kl. Ianuarii In eadem insola quieuit In Cristo. Dubhthemrach, ingen h-I Chuinn, ben Fhlaithbertaigh h-I
Fhlannacáin, mortua est. Conchobar God .H. h-Eghra
,
rí Luighne, mortuus est. Tinnscna baile marccaidh
do dhenum la Cormac mac Tomaltaig a Port na
Cairrge. Mac Neill h-I Ghairmleghaigh, dux chineoil
Móain, mortuus est. Donnchad .H. Connchobair do
ghabháil espucoide Olefinn taréis Dioinis h-I Mhordhai. Gilla Isa mhág Shamhradhain, dux Teallaigh Echach,
quieuit. Ualgharg .H. Ruairc, ri Breffne, do eg ind
oilitri ar sliged an t-srotha.
Annal Kl. Enair for Dardaoin, & cuicedh h-uathad
fuirre, & In seachtmad dhec don chicil noidecda h-í,
& an fichetmad bliadain don chicil sholuis, & an
cuicedh bliadain indictionis; anno Domini M. cc. xxxii. Aodh, mac Amhlaibh, mic Domnaill, mic Murchada, mic
Gilla na Naom, mic Bhrain, mic Shenlaich, mic Eochada,
mic Fergail, o nabartar h-I Fergail, do loscad ar
innsi Locha Cúile la cloinn Aodha ciabhaigh, mic Murchada,
mic Gilla na Naom h-I Ferghail, iar caithemh noi m-bliadna
a toisighecht na h-Angaile dhó taréis Murchadha
charraigh h-I Fherghuil. Gilla na Naom .H. Dálaigh, sói
n-dána & tighe aided & chothaighe chaich a coitchinne
itir truagh & trén, do ég In hoc anno. Righe do
thabairt d' Aodh mac Ruaidhri do ridhis & sith do dhenum
dhó re mac Uilliam Burc iar n-gábail Feidhlim mic
Cathail Croib Derg dhó. Caislen Bona Gaillmhe do
dhenum do Ricard de Burg, & caislen Dhúin Imdhain
do tinnscna la h-Adam Sdondún. Concobar mac
Aodha mic Ruaidri do élúdh ó ghalloib, & mic righ
Connacht do thinól do uime, & a dhul Is na Tuathaib
ar innsaigid, & a marbud lás na Tuathaib, &
Gilla Cellaigh O h-Eidhin, & Gilla Crist mac Donnchada
mic Diarmada, & sochaide imdha maille friú; &
issé an lá sin do ghealsat na Tuatha a samthaca uile
an tan adubhrad gur fer samhthaighe gile ro mharbh
mac Aodha. Donnchad mac Tomaltaigh mic Diarmada
mortuus est. Maghnus mac Amláib mic Taidhg mic
Maol Ruanaidh, coinnel einigh & engnuma & crabad,
in Cristo quieuit. Fachtna .H. h-Allghaith, comarba
Dromma Mucadha, & oiffisdel Ua b-Fhiachrach,
fer thighe aidhed & lubhra, & leighinn, & lessuighthi
tire & talman, In hoc anno quieuit. Maoil Eoin
bodhar .H. Maol Chonaire do gabháil Chlúana Bolcáin in
hoc anno. Tri mic Duinn i Mhannacháin do mharbad do
Dhonnchad mac Muircertaig, a Termann Chaolain,
in hoc anno. Coissecrad tempuill Cille Moire a Tir
Briuin na Sinna, do Donnchad .H. Conchobair, espuc
Olefinn, & canánaigh do dhenum isin m-baile cedna la
Conn .H. b-Fhlannacáin, do boi na prioir ann an tan sin.
Fedhlim mac Cathail Croib Derg do leigen amach do
ghalloib In hoc anno.
Annal Kl. Enair for shatharn, & seisedh dhéc fuirre; int
ochtmad bliadain dhec don cicil noiecda h-í; xx. primo
anno cicli solaris; sexto anno indictionis; anno
Domini m. cc. xxx. tertio. Sluaiged la Fedhlim mac
Cathail Croib Derg i Connachta, go tanic Cormac mac
Tomaltaigh, rí Muighe Luirg, ina choinni, go tuc leis a
Magh Luirg, & go n-dernsat foslongport ag Druim
Greacraidhe, .i. .H. Conchobair & Cormac, &
Conchobar a mac, & na tri Tuatha, & dá mac
Muircertaigh mic Diarmada, .i. Donnchad & Muircertach;
& issí comairle do ronsat dibhlínuibh,
tocht andiaidh Oedha mic Ruaidhri, ri Connacht, &
clainni Ruaidhri airchena, co tucsad sraonmhaoidhm
sechranach forra, gur benadh righe & cendus Connacht
do clainn Ruaidhri mic Thoirrdelbhaigh isin
ló sin, oir ro marbad Oedh mac Ruaidhri, ri Connacht,
ann, & Aodh Muimnech mac Ruaidhri, & a
mac, & Donnchad mac Diarmada mic Ruaidri,
& daoine imdha eli maille friú nach airmhidhter
sunn; iar sárugad thighe Baoithín & íar ná shlat d' Oedh
Muimnech mac Ruaidhri, & iar slatt chéall &
eglus nimdha eli doibh, ro tuitset fein i n-einech na
ceall & noem Connacht do shárugad. Raghallach
O Flannagáin do marbad isin lo cedna sin, &
ro marbad Tomas Birís, consdápla na h-Erenn, &
Eoan a brathair, & Eoan Sguiér, & Goill imdha
eli ann bheos, iar na n-escoine, & iar m-bathad
a conniol do chléirchibh Connacht reme sin. Coic
bliadna, imorro, d' Oedh mac Ruaidri a righe Connacht,
amail isbert: — 
Aodh mac Ruaidhri an ruathair mhir,
Coig bliadna os cinn an chúigid,
Gur thuit, esbudh gach imil,
An fer soin la Feidhlimidh.
Deodh fhlaithius chlainni Ruaidri h-I Conchobair, ri
Erenn, innsin. Uair tarccaid an Papa cert ar Erinn
dó fein & dá shíol na dhiaidh go bráth, & seisser do
mnaibh pósda, & sgur do pecadh na m-ban o sin amach;
& nir ghabh Ruaidhri sin; & ó nar ghabh do ben Día
righe & flaithemhnus dá shiol co práth i n-dígholtus
pecaidh na mban. Ro ghabh Fedhlim mac Cathail Croibh
Derc righe & flaithemnus for Connachtaibh ass a
h-aithle, & na caisléin do-rónadh le nert chlainni
Ruaidhri h-I Conchobair & mic Uilliam Burc, ro
scaoiled la Feidhlim íad .i. Caislén Bona Gallmhe
& Caislén na Circe, & Caislén na Caillighi, &
Caislen Duin Imdháin. Sith & smacht ar ceternaibh,
& ar macaib mallachtan, do eirghe fo cedhóir re
linn In righ óig sin In bliadain sin, go raibh na tírthi na
teighle re reimhes. Sloiged la h-Uilliam de Laci .i. mac
Uga & ingine Ruaidhri mic Thoirrdhelbhaigh Moir
h-I Conchobair, & la Galloib na Midhe maille fris,
co n-dechadar socraide mhor isin m-Breiffne docum
Chathail h-I Raighilligh, & docum Chon Connacht a
brathar, co n-dernsat crecha móra. Drong, imorro, do
muinntir h-I Raighilligh do thegmhail Uilliam dé Lací &
docum maithi an t-shlóig ar deredh na g-crech, &
tachur do thabairt daroili dhoibh, & Uilliam Brit do
marbad annsin, & Gaill mhaithi eli maille fris, &
Uilliam de Lací do lot ann, & Sérlus mac Cathail
Gaill, & sochaide eli maraon riú; & a n-impúdh
iarsin gan gheill gan edire as In tír; & Uilliam de
Lací, acus Serlus mac Cathail Gaill h-I Conchobair,
& Feorus Find mac na Gaill righna, & Diarmaid
Bernach .H. Maoil Sechluinn, do h-éc ina tighibh fein fo
cedóir do na lottaibh tucadh forra a Mónai chrandchain. Donn Cathaigh, .i. airchindech Achaid Fabair, xuiii. Kl.
Ianuarii In Cristo quieuit; fer co n-airmidin chelli &
crotha a tuaith & a n-egluis, duine dob ferr & dob
fheile im crodh & im biudh tanic i g-comaimsir ris,
díden truagh & trén, airmidin an tíre & an
talman, sdiuraidh & rédhugaid cacha dála idir a
muintir fein & cach a g-coitchinne. Mail Ísa .H.
Maonaigh, .i. uasal shagart do gabad a shaltair gach lái
acht dia Domnaig namá, In Cristo quieuit. Fergal
mac Cormaic mortuus est.
Annal Kl. Enair for Donmach, & .xxuii. fuirre; bliadain
deridh noiecda h-í; xx. ii. anno cicli solaris;
septimo anno indictionis; anno Domini m. cc. xxx.
quarto. Aodh .H. h-Eghra, rí Luighne, do mharbad do
Dhonnchad mac Duarcáin h-I Eghrai, & tech do
loscad air, & a mharbad a n-dorus an tighe iar
teacht as dó, a n-díghailt a braitrech & coig mac
derbrathar a athar do marbad dhósam ar tús, & a
derbrathar eli do dhallad. Ricard mac Uilliam
Marusgál do thogbáil cogaid In agaid righ Saxsan a
Sacsaib, & toighecht do tairis anoir go n-dechaid a
Laighnib; & tinolait Gaill Erenn ina agaid a h-ucht
righ Sacsan, .i. mac Muiris, Giuisdís na h-Erenn mun
am sin, & iarla Ulad, .i. Uga de Lací, & Ualdar
dé Lací, .i. tigerna na Midhe; & tancotar sin uile
go Cuirrech Liffe a Laighnib, gur chuirset cath fichdhai
forniatta frisin Marasgál, gur marbad Ricard
mac Uilliam Marusgál ann, & gur gabad Seffraigh
Maruscál; & ni raibe ag cur an cata sin
fadheóidh acht eisiom a aonar, iar ná treigen da muinter
bhudhein; & dona h-echtaibh Is mó do-rónad isin
aimsir sin int echt sin. Oenghus .H. Maoil Aghmhair,
espuc .H. n-Amalgaid, quieuit In Cristo. Snechta mor
itir da n-odluic, & sic iarsin, co n-imghídis daoine
& eich fo neredhaib primh locha & aibne Erenn. Aonghus mac Gilla Fhinnén, ri Locha h-Eirne, do dul do
dhenum creiche ar Domnall .H. n-Domnaill, rí thire
Conaill; & ruc .H. Domnaill fair, & a marbad
dont sibal sin. Gilla na Naom mac Airt h-I Bráin,
airchindech Rossa Comáin, In Cristo quieuit. Mail
Petair .H. Cormacán, maighister Rossa Comáin, in
Cristo quieuit. Diarmaid .H. Cuinn, dux muinteri
Gillgán, mortuus est. Mail Isa mac Dainiel h-I
Gormshúiligh, prióir Innsi mic Néirin ar Loch Cé, mortuus
est. Gilla Isa .H. Gibillain, manach, anacorita insole
sancte Trinitatis, In Cristo quieuit. Domnall mac
Aodha h-I Néill, rí Chenél Eogain, & degh adhbur ri
Erenn, do marbad do Mhág Lachlainn & do Chenél
Eogain fadheisin.
Annal Kl. Enair for Luan, & ochtmad uathad fuirre;
primus annus cicli decennouenalis; xxiii. anno cicli
solaris; uiii. anno indictionis; anno Domini .m. cc.
xxx. quinto. Madadhain .H. Madadhain, ri shil n-Anmchada,
mortuus est. Isaac .H. Mail Aghmhair, airchindech
Cille h-Alaidh, do h-éc In hoc anno. Lochlainn,
mac mic Echtighern .H. Chellaigh, do mharbad do
macaibh an Gilla Riabaigh h-I Bhaighill In hoc anno. Taichlech mac Aodha h-I Dubhda, ri .H. n-Amalgaid &
.H. b-Fiacrach, do marbad daon urchur shoighde ac
edrain a longpuirt Fhedhlim mic Cathail Croib Derg,
righ Connacht. Sloiged mor la Galloib Erenn ar na
tinól do Ricard mac Uilliam Burc; & tancadar
tar Ath Luain co Ros Comain, & ro loisced Ros
Comáin leo, & assiein co h-Oilfinn, & ro loiscset
tempall mór Oilefinn; & tancadar assidhé co mainisdir
Atha Da Laarac for Buill; & issiad ba h-ard
airigh & ba h-urruntaigh dont shluaiged sin, .i. Mac
Muiris, .i. Giuisdís na h-Erenn, & Uga dé Lací iarla
Ulad, & Ricard mac Uilliam Búrc, & Ualdar
Ritabhard, ard bharún Laigen, co n-Galloib Laigen
maroen ris, & rutadha Erenn uile maraon rú, &
Eoan Gocán co n-Galloib na Muman maille fris; &
tancadar aghaid Domnaigh na Trinoide go mainisdir
na Búille, & do chuadar a sersénaig fon mainisdir
& do brisedar an scriophta, & tucaid a innmhus
uile, & a coiligh affrinn & a édaighe altora ass;
& ba grain mhór la maithib Gall an ni sin, & do
cuirit ar cúla gach ní dibh dá m-bói ar fagail, & do
h-ícait na n-eiche nach b-frith; & do chuiredar a sirthi
& a sersénaigh ar a bharach, & a rutadha ceiterne,
go Creit & co Cairthi Muilche, & assin co Tor
Ghlinne Ferna, co tucsad crecha mora leo co h-Ard
Charna a coinne an ghiuisdís. Do ronsat Gaill comairle
ingnad annsin nar smuain Connachtach na Muimnech
do dhenum doibh, tre fhaslach Eogain h-I Eighin, do dhíghail
a chned ar Muimnechaibh & ar Donnchad Cairbrech
.H. Bríain, .i. toighecht ar cúla isin sliged cedna a Tir
Mhaine, & a Maonmhoigh, & assieigh a Tuadhmhumuin,
gan rabad gan ráthugad, co b-frith Muimnigh gan teiched
gan airchill; & do rónsad crechai móra diairmhidhthi
forra annsin. Dala Connacht, imorro, & Fedhlim
mic Cathail Croib Derg, tancodar andiaidh ghall ar
n-élúdh dhóibh, do comall a m-breitri re Muimnechaibh,
& do tabairt a lá bágha leo, & do berthe deabhtha
dermhárai dímhora eturra gach loi. In lá deighenach,
imorro, do erghedar Connachtaigh & Muimnigh dochum
na deabhtha, & tucsat co beodha bithnertmar, & co
feramail feochair h-í. Acht chena, ro luidhsed il iomad
ghall n-éidighthi & tromlaith marcsluaig orra, & do
marbad sochaide d' Feruibh Muman annsin, tre aimghlicus
comairle do rala do Donnchad Cairprech .H. m-Briain;
& tancotar Connachtaigh aisde so sceimh engnuma
& somhaisi, gan duine suaichenta do mharbad dhíbh. Issí comairle do roine .H. Bríain ar ná bharach, sith do
dhenum re Galloib, braighde & cís do thabairt doibh;
& ro budh foda dhósum condernad an comhairle sin,
uair ro crechad & ro loisced urmhor a muinteri
conice sin. Dala Gall, imorro, tancatar rempu
dochum Connacht, & tucadar a n-aighid ar tús ar
Aodh .H. b-Flaithbertaigh, & do roine sith re Galloib
tar cend a bho & a muintire, dar cenn a tire & a
thalman. Dala Fedhlim mic Cathail Croib Derg, imorro,
issí comairle do roine In neoch fuair do bhuaibh a
Conmaicne Mara, & a Conmaicne na Cúile, & do
gach neoch do roine a comairle, & mac Maghnuis
& Conchobar Ruadh mac Muircertaigh Mhuimhnigh, a
m-breith leis i n-ucht h-I Dhomnaill, & an tír do
leigen do ghalloib d' iarrad. Iarsin tra tancadar Goill
go Dún Modhord, & do chuiredar techta docum
Maghnusa mic Muircertaigh Muimnig, d' iarrad sithe
& braghad fair, & ni tuc Maghnus sith ina braighdi
doibh. Do chuiretar, tra, Goill crecha móra o dhún
Muighdhord ma macaib Ruaidhri, co sersénachaibh
díáirmhidhthi, gur aircedar Eccuill, & tucadar tainti
móra leo go Druimne a coinne ghall. Dala, imorro,
Aodha h-I Fhlaithbertaigh & Eogain h-I Edhin, tancadar
sloig mór timchell, & arrtraighe iar na tairbert co
Líonán Chinn Mhara. Tancodar na h-artraighe cona
sochaidibh, & tanic an Giúsdis ina coinne co Druimne,
go calad Innsi Aonaigh. Do bhói Maghnus & a longa
ar sruth na h-innsi, & deabhtha móra & imruaga
ina n-aighidh imásech. Ro sgithaighit tra Goill In uair
sin, & issí comhairle do-rónsat longport do ghabháil,
& a n-artraighe do tharring cuca a cúil don traigh ro
mhóir do bhí ann sin. Od connairc Maghnus an ní sin
tanic dont sruth secha soir, & do cuaidh a n-Inis
Rathain, & do chuadar cuid dá mhuinnter a n-Inis
Aonaigh, & rucsat caoirigh aisde dí a nithe. Ot
conncodar Gaill, imorro, Magnus cona muinnter,
dul doibh p-fein fón oilén & dul doibh i n-oilén eli,
& na raibh feichem na forcomus aca ar ghalloib,
& ant oilén do bheith etorra & na Goill; an tan ro
airighset na Goill sin ro érighset co h-athlam imdhiscir,
& co h-ogul éscaid, & do thogbhadar a n-arrtraighe
co h-obann ar fad na trágha, & do chuiredar ar muir
iad, & ros línuid co h-athlam do shluagaib & do
shersénchaib armtha éidighthi iad; & do chuadar an dá
oilén, & do marbadar In b-fhuaradar do dhaoinib
inntibh. Do érigh Maghnus & In neoch bói da muintir
a n-Inis Raithin, & do chuadar ina longaib; & da
mad tairise le Maghnus muinter Mhaille do cuirfed
se a longa a cend na n-Gall & a n-arrtrach. Cidh tra
acht, gidh gairid do lá boi ann ind uair sin, ni raibhe bó
ar oilén ria noidhche ar innsibh Modh gan chur ar calad, &
do rachdaois muinnter na m-bo fein reme muna beith
gabhail forra, re h-íttaigh & re gorta; & ro marbhaid
droch dhaoine imdha In oidhche sin etorrai. In Aoine,
imorro, ar a bharach do cuass leo ar oilénaib tuaiscert
Umaill, & tucadar maigisdreadha na sersénach
smacht gan duine do mharbad In onóir In chésda. O tairnic, tra, do ghalloib slat & crechad Umhaill
do mhuir & do thír, tancadur rompa, & a m-bú
& a crecha leo, co Lúghbhurtán, & tiaghaid Goill
assieig ina n-uigedhaib imthechta co h-Es Dara, co n-dernadar
creich ar .H. n-Domhnaill ar daigin innarbtha
Fedhlim mic Cathail Croib Derg chuige. Tancatar Goill
assidhéin a Coirrsliab na Seghsa, & do chuadar go
calad puirt na Cairrge ar Loch Cé, dá gabhail ar
mhuintir Cormaic mic Tomaltaig, & ar cuid do
mhuintir Fhédhlim h-I Conchobair bói ag á coimét. Tucsat Goill Erenn, imorro, & an Giusdís comairce
choitchend, & termonn tairisi, do Clarus Mhág Mhailín,
dairchidechain Oilefin, & do chanánchaib na Trinóide
ar an oilén, & do chúaid an Giuisdís féin &
maithi na n-Gall d' fhéguin an inaid sin, & do denum
irnaighthi ann, & do thabairt chadhais dó In onóir na
Naom Trinóide. Tanic, imorro, loinges go n-gailleribh
& co pirrélaibh docum an locha annsidhé, & do
tógbad pirrél a créfhaladh bheg léo, & do diobruiced
imorro clocha imdha as In pirrél sin isin Cairric; &
o nar fhédsad ní di forsan seol sin do ronsat Goill
arrtraighe imdha do tigibh Arda Carna, & tucsat
áthanna In tíre uile co n-atuighidh lasamuin leo; & ro
cengladar tunnadha folmha atimceall na réthed sin dá
congmhail edarbhuas ós uisce; & do sheolsat long mhor
& tech claradh oss a cionn do tairring na reithed
docum na Cairrge dia loisced trésan seoladh sin. Do
ghabh, imorro, egla an lucht do bhoi innti roim na
seoltaibh sin, & tancadar aisde ar breithir, & ar
comadhaib, & do cuir an Giuisdis lucht a coiméta
innti do ghalloib armtha éidighthi, & do chuir a lán do
biudh & do linn innti áirchena. Ro fhágbhadar Goill
Connacht iarsin gan bhiadh, gen édach, ge eallach, &
ni rucadar geill ina edire leo don chur sin; & nir
fhágbhadar ríth, In saime, na sóinmhidhe innti, achtmad
na Gaoidel féin ag slat & ag marbad a cheli imón
bh-fhuigheall do fhágaibhret Goill innte don dul sin.
Dála Fedhlim, imorro, do roine sith risin n-Giuisdís, &
.u. triucha ced an righ dhó, & bérr do eisdibh;
& tanic Cormac mac Tomaltaig mic Diarmada
mar oen ris. Dala lochta coiméta na C(r)LA2 irrge(r)LA2
imorro, do bhadur fice oidhche innti on Dardaoin gó
roile; & do chuaudh cónsdapla na Cairrge amach tar
dorus, & ro an fer dia muinntir féin .i. .H. h-Oiso,
allastigh don comlad dar a néir, & ro iadh an g-comladh forra; ocus ro theichsed na Goill co h-Oilen na
Trinóide ar comairce Claruis mhég Mhaoilín, ;
do iodhluic íad iarsin. Ar n-gabail na Cairrge do
Cormac, imorro, issí comairle do roine an chairrig
do trascrad & do scaoiledh, conach gabdaoir Goill
h-í do-ridhir. Da mac Muireghaigh h-I Mhaille, .i.
Domnall & Muircertach, do mharbad la Domnall,
mac Maghnuis, mic Muircertaigh h-I Concobair, &
la Niall Ruadh mac Cathail h-I Concobair, a Cliara
ocus a n-idhlucad innti bheór. Tuathal mac Muircertaig
h-I Conchobair, do marbad la Conchobar Muidhe mac
Toirrdelbhaigh h-I Conchobair, & la Conchobar mac
Oedha Muimnigh, In hoc anno.
Sersénaigh & ceterna
do bhadar ar Finnloch Cera, ag díchoisce a h-ucht mic
Ruaidri, do mharbad la Maghnus mac Muircertaigh h-I
Conchobair In hoc anno. Matheus, prior insole
Trinitatis, quieuit In Christo. Gilla Comdedh .H.
Cuilin, prepositus de insola mic Nerin, pater Clári
Elfenensis airchidiacoini, feliciter In Cristo quieuit,
et In insola Sancte Trinitatis est sepultus die
Sancti Finniani, cuius anima requiescat In pace. Cliathach tuc Donnchad mac Muircertaigh diíbh Briuin
na Sinna, gur marbad forgla .H. m-Briuin annsin. In
sacart mor .H. h-Anainn do ég a Cill Moir. Caisslen
Mílic do brissedh la Fedlim .H. Conchobair. Eclus
Druimne Atha Líag do loscad, & quarta & liberna.
Annal Kl. Enair for mhairt, & nomad dhec fuirre; xx.
quarto cicli solaris; nono anno indictionis; anno
Domini .M. cc. xxx. sexto. Mailechlainn .H. Máille do
marbad i n-Oilén Da Crunde la Domnall, mac Maghnuis,
mic Muircertaigh Muimnigh h-I Conchobair, In hoc anno. Fedhlim mac Cathail Croib Derg do innarbad don
ghiuisdís .i. do Mac Muiris, da cairdis Crisd, ar
n-imteacht do Mac Uillíam a Saxsanaib, & ar eigin
do siacht ass uatha cona mharcsluaigh, ar b-fhagail
rabad dhó, & do ronait crecha mora ar a mhuinter
iar na imtheacht fein. Teid ass iarum i nucht h-I
Domnaill; & do-ronad caislén Muille Uanach don
dul sin ar Connacht; & Is amlaid do-rónadh an
feall sin, .i. coinne chelge do fhograd for .H. Conchobair
a m-beol átha Feoruinne, & Goill Erenn do thinól
don ghiuisdís docum na coinne sin; & Fedhlim do
lenmain co Ros Comáin doibh, & a lenmain assidhé
go droichet Slicigh; & o nach rucsat fair do ronsad
crecha móra ar Thadhg .H. Conchobair, & ro ghabhadur
morán do mnaibh maithi annsin, co rucsat a m-broid
leo íad. Tancodar na Goill, imorro, cona crechaibh,
& cona m-broid leo go Druimm n-Greagraide a Muigh
Luirg, oir Is annsin do bhí an Giuisdís fein ag á b-fhurnaide. Do imthigh an Giusdís & na Goill iarsin, &
do fhágaibhsiot fechem & forlámhus In tíre ag Brían
mac Toirrdhelbhaigh. Crecha móra do dhenum do Brian
& do t-shersénachaibh an ghiuisdís ar Chlainn Aodha
mic Cathail Croib Derg, & ar shochaide eli do mhuinter
Fhedhlim. Crecha móra & gressa imdha do dhenum do
macaibh Oedha ar ghalloib, & ar a n-escairdib Gaoidil,
gur loited & gur milled an tír & In talam
eaturra imósech. Conchobar mac Aodha Muimnigh do
mharbad la Maghnus mac Muirchertaigh h-I Conchobair in
hoc anno. Moel Muiri .H. Lachtnain, togha Thuama,
do dul a Sasanaibh & gradha do tabairt fair tre
scribenduibh comarba Pedair, & comaonta righ
Saxsan. Mac Uilliam do thoigheacht ass Sacsanaib,
& ni mor do maith na h-Erenn do rinne dá thoisc. Dala Fedhlim mic Cathail Croib Derg, imorro, táinic
i Connachtuibh doridhis re cuiredh choda do Connachtaib
fein, imo O Ceallaigh & imó .H. b-Fhloinn, & imo
macaibh Aodha mic Cathail Croib Derg, & má mac
Airt h-I Mhaoil Sechlainn, go rabhadar diblínuibh cetri
catha commóra; & do innsoighedar co Rínn Dúin,
& do chuadar go n-emhuiss n-iatta n-aimdemhuil, &
go brigmhar borrfadach, tar an m-bádhun & tar
classaigh an oilen a rabadar ba In tíre uile, & do
ghabh gach tuissech buidhne, & gach cend slúaigh díbh
andiaidh na m-Bó; & do berdís na ba leo mur a
tegmhaidís rempu. Truagh, amh, an ní do-ronadh annsin,
.i. ro treicset a tigerna, & a nenech, & a
nengnum, ar na h-édalaib tarla dhóibh annsin, mar nar
fhoghuin; oir do fhágbhadar a triath & a tigerna na
aonar, conach raibhe acht aon cethrar marcach ina
fhochair dona ceitri cóirighthib ro bai maroen ris,
gur mheabad ar guth an airdrigh og á b-fhosdad, & og
á b-fhuirech. Dala, imorro, Eogain h-I Eidhin, &
Briain mic Toirrdelbhaigh, & Conchobair Bhuidhe mic
Toirrdhelbaibh, & mic Goisdealbh; ód conncadar an
sluag ag scaoiled & ag sgannrad o roile re
n-edálaib, co h-aimghlic, égcobhsaid, an b-fhaitech, do erghedar
co h-éscaid, athlam, urmisnech, uathad marcsluaig
& sersénaigh imdha imaille friú, & do chuadar
mar a b-facadar .H. Conchobair, uathad sluaig &
sochaide na fharrad. Is annsin do rala Conchobar
Buidhe mac Toirrdhelbaigh ar druim mic n-Aodha mic
Cathail Croib Derg, & do chúaid ina cend co
h-udmall an-b-fhaitech, i richt druinge dá muinnter fein,
& do thuitsiom le Ruaidri mac Oedha mic Cathail
Croibh Derg annsin. Ro marbad sochaide dont sluaig
isin oilén, & allamoigh don oilén, do dhaoinibh
mhallaigthe conniolbhaitti, isin maidhm sin, achtmadh
Tadc mac Cormaic mic Tomaltaigh mic Diarmada
nama. Od chuala, imorro, Mac Uilliam an maidhm
sin do thabairt ar gach óen da inntó dia muinnter
fair, do eirigh le .H. Conchobair, & tánic dáruagad
no dia chendsugad. Tanic, tra, Diarmaid mac Maghnuis
h-I Conchobair a n-ucht mic Muirchertaigh h-I Conchobair. Is annsin tanic Mac Uilliam, gan rabad
can rathugad, co Tuaim Da Gualann; assidhé co Magh
n-Eó na Saxsanach; & nir fágbad cruach shíl no arbha
da raibhe a relic mhoir Moighe h-Eó, na a relic Tempuil
Míchil Archaingel, gan tócbhail do lathair an áoinfecht;
& tucad tri fichid no cethra fichid cliabh ass na
templaib sin, maille re gach milled oili, & sciamchendaig
tar a néise, & ni raibhe poinn annseic. Ocus
tancadar asséic co Turloch, & tucadh In aradhain
cetna forre; & do chuiredar crecha mora amach
d' innsoiged muinteri mic Mhaghnuis & do rala
muinter Conchobair Ruaidh & Turlaigh doibh, &
do h-aircid a cumusc a cheli íad uile. Rob écen, trá,
do Mhaghnus muinter mic Mhaghnuis h-I Conchobair do
dhíchus uadha do neoch ro siacht chuige dibh, no do bértha
an t-amus cedna fair mur tucadh ar a bhrathair. Dala Conchobair Ruaidh, imorro, do chuaid ar a bharach
a tech Mic Uillíam, & do rone sith ann, & do
h-icaid a crecha ris dona buaibh tremit ar h-aircedh
hé, & In nech fuaradar muinnter na cille beo dá
crodh tucadh doibh h-é. Dala mic Maghnusa, imorro, do
chúaid a tech Gall tar cend a bhó & a mhuintire, do
neoch ro fágbad aige dá bhuaibh. Is annsin do chuaidh
Mac Uilliam co Balla, & do bhí dá oidhche innti,& do
chuaidh assidhe co Tuaim Dá Gualann, & do fhagaib Connachta
iarsin gan bhiadh, gan édach, a cill ina tuaith; gen
síth, gen saime, gen socra; achtmadh cách fa cheli, achtmad
in tigernus do bheirdís mic Muirchertaigh dó. Is don
dula sin do loiscedar muinter Briain mic Thoirrdhealbhaigh
tempul Imfhlich Brocadha, a cend muinteri
h-I Fhloinn, & a lán do mnaibh & do lenbaib & do
caillechaibh dubha, ma tri sagartaibh ann; & do loisced
Termann Chaoluinn beos lás an n-Giusdís. Oedh .H.
Flaithbertaigh, ri iarthair Connacht, do éc In hoc anno;
fer Is mó & Is indegdhuine tanic diarthar Connacht
riam, & Is mo ag á raibh dáil gach duine chuige, & gan
a dhailsiom co duine. Flechad mór & doinenn &
cocad isin m-bliadain sin; gorta & terca bhídh &
édaigh, & ceterna & mic mallachtan cen chádhus do
chill ina do n-eimidh, ar ná coinnel bhathad do lamuibh
espuc; & uasal gradh egailsech Cathoilegdha gan
bheith la ná aghaid gan oman no imhecla forra. Teichte
imdha, & madhmanna mence do cum na templaib ria
n-Galloibh & Ghoeidhelaib, & tighe leptha do dhenum do
themplaib & dárasaibh noem isin m-bliadain sin, &
fria ré da bhliadain dhéc o chocad h-I Neill anúass Goill
& Goeidel ag slat imósech, gan righe gen cendus do
neoch seoch aroile, acht comus a loit ag Galloib cach uair
ticdís innte. Ri Connacht & a righdhamhna ag arccain
& ag sárugad thúath, & ceall tar a néisi. Diarmaid mac Neill h-I Ruairc do dhallad la Coinconnacht
.H. Raighilligh. Cathal Riabach, mac Gilla Broide
h-I Ruairc, ri .H. m-Briúin, mortuus est. Macraith
mhág Mhoilín, sacerdos Cille Mic Trena, mortuus est. Oedh .H. Gibellán, sacerdos Chille Rodán, & cananach
hé fodheoidh an oilén na Trinóide, mortuus est aoine
Nodluc, & do bhí isin choraid In oidhche sin agá fhaire
co h-aiffrend ar ná bharach; & do h-annluiced co
honorach h-é iarsin. Maidm Cluana Catha do thabairt
d' Fhedhlim .H. Conchobair ar Clainn Ruaidri & ar
Conchobar mac Cormaic mic Diarmada.
Annal Kl. Enair for Dardain, & dechmad fiched
fuirre; xx. quinto anno cicli solaris; tertius annus
cicli decennouenalis; .xx. anno indictionis. M. cc. tricesimo
septimo. Sloiged la Fedhlim mac Cathail Croib
Derg, i Connachta; Cuconnacht .H. Raighilligh & .H.
m-Briuin uile maille fris, & Cathal mhág Raghnuill
& Conmaicnigh maille fris, & tri mic Oedha
mic Cathail Croib Derg, d' innsaiged mac Ruaidri .i.
Briain mic Thoirrdhelbaigh, & Mhuirchertaigh, &
Domnaill mic Diarmada mic Ruaidri, & Conchobair
mic Cormaic mic Diarmada, mur a rabhadar,
co n-dechadar tar Coirrslíab na Seghsa budh thuaidh ina
n-deghaidh, co rancadar co Druim Raitte; & do
chuiretar slicht Ruaidri sersénaigh an ghiuisdís do
badar ina b-fochair do tabairt dheabhtha d' Fhedhlim.
Do fhógair Fedhlim gan urchur do thabairt dóibh,
acht na cinn do cromad & cur cuca co díghair dassachtach.
Nir fhuilngedar na sersénaigh sin, acht ro
mheabad díbh a cend a muintire, & do marbad
sersénaigh imdha dibh, má Mac Míbhric, don ruaic sin.
Od conncotar mic Ruaidri cen bail orra, & na
sersénaigh ar scaoiled, & ar scainnred, do fhácbhadar
an t-inadh a rabhadar gan duine do marbad dhibh; &
do scaoilsit a h-aithle In mhadhma sin gan aitreabh a Síl
Muireghaigh orra; & ro h-airccid a muintera uile,
& do-rónadh crecha móra ar Conchobar mac Cormaic
a Tír n-Oilella, & tucsad iarsin loinges ar Loch Cé,
gur dhichuirsid de Conchobar mac Cormaic, ri Mhoighe
Luirc, & ro aircset Magh Luirc uile, & ro
fhágaibhset tigernus an tíre & In Locha ac Donnchad
mac Muirchertaigh luathshuiligh. Donáit .H. Fidhubra,
comforba Patraic, quieuit. Sith do dhenum don ghiusdís
re Fedhlim mac Cathail Croib Derg, & tucadh .u.
triucha an righ dhó gen crodh gen chíss orra. Baruin na
h-Erenn do theacht a Connachtaibh & tinnscedal
caislen do dhenum doibh innti. Céd shenadh Mhaol
Muire h-I Lachtnain, .i. aird-espuic Tuama, ac Ath
Luain, iar tocht a phaillium chuige ón Roim. Maghnus,
mac Diarmada, mic Mhaghnuis, do mharbad do
Domnall, mac Diarmada, mic Ruaidhri h-I Conchobair
in hoc anno. Muircertach, mac Diarmada, mic
Ruaidhri h-I Conchobair, do marbad la macuibh
Maghnuis mic Muircertaigh Muimnigh h-I Conchobair,
isin m-bliadain sin. Tinnscedal mhainisdrech cananach
do dhenum do Chlárus mág Mhoeilín i n-oilén na
Trinóide ar Loch Uachtair, tria thidhnacal Cathail h-I
Raighilligh, In hoc anno. Tomás .H. Ruadhain, espuc
Lúighni, In Cristo quieuit. Gilla Issa, mac an Scélaigi
h-I Thormaigh, espuc Conmaicne, In Cristo quieuit. Gilla na Nech .H. Mandachain do éc a mainistir na
Búille, In hoc anno. Crech do dhenum do Conchobar
mac Cormaic ar Ruaidri .H. n-Gadra, & a brathair
do mharbad. Braighde Conchobair mic Cormaic do
mharbad la Fedhlim mac Cathail Croib Derg isin
m-bliadain sin. Drumann iarthair & o lathach
***
Cille Braoin co loch, idir choill & mhóin & mhachaire,
do thabhairt do Dhonnchad mac Muircertaigh do
coimthinól na Trinóide for Loch Cé, & do Chlárus
mhág Mhaoilin, a naimsir a righe & a fhlaithiusa;
& gidhedh nir bhó fada remes a righe, óir ni raibhe
acht mí a tigerntus, & ro ghabh Conchobar fein an
righe doridhis.
Annal Kl. Enair for Aoine, & aonmad dhéc fuirre;
xx. sexto anno cicli solaris; quartus annus decennouenalis
cicli; xi. anno indictionis; anno ab
incarnatione Domini, M. cc. xxx. octauo.
1238.
Donnchad
Uaithnech, mac Aodha, mic Ruaidhri h-I Conchobair, do
mharbad la Tadhc mac Oedha mic Cathail Croib Derg, in
hoc anno. Donnchad mac Duarcáin h-I Eghra, ri Luighne,
do gabháil la Tadhc mac Oedha mic Cathail Croib Derc,
& an tan rucad dia coimét h-é, ro marbhsat a
braithri féin é .i. mec Aodha h-I Eghra, ar an sliged a
Tír Briuin na Sinna. Donnchad mac Muirchertaigh do
dul isin mBreffne docum h-I Raighilligh, co ro leicset
crech mhór i Connachta, gur airccsed muinter chluana
Coirpthi, gur marbad maithe Muinnteri h-Eoluis, &
morán dona Tuathaib, a tóraighecht na creice sin.
Maolruanaid mac Donnchada h-I Dhubhda do marbad
la Mailsechlainn, mac Conchobair ruaidh, mic Mhuirchertaigh
Mhuimnigh h-I Conchobair, & la mac Tigernáin
mic Cathail mhígaráin h-I Conchobair. Caisléna do
dhenum a Muinnter Murchada, & a Conmaicne
Cúile, & a Cera, lás na barúnaibh remráiti. Ruaidri, mac Aodha h-I Fhlaithbertaigh, do ghabhail do
ghalloibh. Cloictech Enaigh dhúin do dhenum. Sluaiged
la Mac Muiris .i. Giúsdís na h-Erenn, & la h-Uga
de Lací, iarla Ulad, a Cenél Eogain & a Cenel
Conaill, gurro aithrighsad Mág Lachlainn, & gur
innarbsat ass a thír feisin, & tucsad righe do mac
h-I Neill, & ro ghabhsat fein braighde cheneóil Conaill
& Eogain. Felix .H. Ruanadha, airdespuc Tuama, a
haithle a cora dhe ar grádh do Dhía, do h-éc iar ngabáil
aibíde mainchessa uime a Cill Muire i nAth cliath. Cathal mhág Riabaigh, túissech Fer Scéne, mortuus
est. Flaithbertach mac Cathmhaoil, ard toisech chenél
bFeradhaigh, & ard toisech dana clainni Congaile
& O Cendfhoda a Tír Mhanach, barr gaiscid &
enigh thire h-Eogain, do mharbad do Donnchad mac
Cathmhaoil, da brathair fein, a meabhail.
Annal Kl. Enáir for shatharn, & ali fiched fuirre;
xx. uii. anno cicli solaris; quinto anno cicli decennouenalis;
xii. anno indictionis. M. cc. tricesimo
nono. Muircertach mac Domnaill h-I Briain do h-éc
in hoc anno. Toirrdhelbach mac Ruaidhri h-I Conchobair,
ri Connacht, do ég. Cath Chairn tshiadhail do
thabairt do Domnall mhág Lachlainn, dú ar marbad
Domnall Tamhnaige O Neill, & Mág Mathgamna,
& Somairle .H. Gairmleghaigh, & Caoch Bernuis
.H. Gairmleghuigh, & maithi chenel Móáin, &
sochaide airchena; & ro ghabh aris an righe do benadh
dhe In bliadain roime sin, taréis an mhadhma moir sin
tuc ar chenel Móáin, & ar Airghiallaib. Fergal
mac Conconnacht h-I Raighilligh, rí Dartraighe &
chlainni Fernmhuighe, & ri na Breiffne o Sliabh soir
mad iar leabar ele, do mharbad la Maolruanaidh mac
Fergail, & la Conchobar mac Cormaic, ar ndula dhó
ar creich docum mac Neill mic Conghalaigh, gur airg íad,
& gur ghabh tech umpa; co tanic Muircertach mac
Neill ar breithir asin tigh amach, & ro gabadh é, &
do marbad aca é taréis mic h-I Raighilligh do marbad. Crech mor do ghenum do ghalloib Erenn ar .H. nDomnall,
gur aircset Cairpre, go raibhe an Giúsdís fein a
nEss dara gá nurnaidhe, & condechadar a sirthi co
Druim chliabh. Lassairfhínai, ingen Chathail Croib Derg,
uxor h-I Dhomnaill, do thabairt lethbhaile do feronn
phusta, .i. lethbhaile Ros Birn, do Chlarus Mhág Mhaoilin,
& do coimthinól canánach oilein na Trinóide ar Loch
Cé, a nonóir na Trinóidi & Mhuire bhaintigerna, in
hoc anno. Cormac mac Airt h-I Mhaoiltsechlainn
mortuus est.
Annal Kl. Enair for Domnach, tres uathad fuirre;
bliadain deridh an chicil sholusda; sexto anno cicli decennouenalis;
xiii. anno indictionis; M. cc. xl. Crech
mhór la Coinconnacht .H. Raighilligh for Cormac Mac
nDiarmada, gur airgesdair co h-Ard charna In tír
uile, & gur mharbhusdair daoine imdha a ndíghaltus a
mic. Fedhlim .H. Conchobair do dhul co tech rí Saxan,
do chossaoid ghall & ghaoidel Erenn fris; & fuair
onoir mhór on righ don chur sin; & tánic slán día
thigh, co subach somenmnach. Oedh mac Gilla na noem
cruim h-I Sechnusaigh do mharbad la Conchobar, mac
Oedha, mic Cathail Croib Derg, & la Fiacra .H.
bFhloinn. Sadhbh, ingen h-I Chinnetigh .i. ben Donnchada
Chairprigh h-I Briain, mortua est. Gilla na
noem .H. Dreain, airchinnech Arda carna, do h-éc in
hoc anno.
Annal Kl. Enair for mhairt, & .xiiii. fuirre; primus
annus cicli solaris; septimo anno decennouenalis
cicli; xiiii. cicli indictionis. m. cc. xl. primo. Grighorius nonus papa quieuit In Cristo. Crech mhór do dhenam
don ghiusdís, .i. do Muiris Mac Gerailt, a Magh nAoi,
gur airgesdair Fiachra .H. Floinn & Donnchad
Mac Diarmada; co rucsat uathad do muinter h-I
Conchobair forro, gur marbad leo Nár Mac Gilla-cheallaig,
et alii multi. Comorba Padraic do thoighecht
ind Erinn .i. ant Almánach, & priuiled leis ón
Papa ar chellaib Padraic i nErinn. Domhnall mór
.H. Domnaill, .i. mac Egnecháin h-I Domnaill, ri thíre
Conaill, & Fer Manach, & iochtair Connacht co
Coirrsliabh, & Oirghiall o chlár anuas, damh comair
Cuinn Cedchathaigh ar chlódh gach cliathchai, medh
comtrom Cormaic Ui Cuinn ar ceart breathaib, &
imechtraid Airt Aoinfhir ar ionnarbad a escarad;
guaillighe Briain Bhoroma ar chogad & crabadh, déc
re h-adhart, ar mbreith buadha o doman & ó dheman, a
naibíd an uird leith a mainisdir Essa Ruaid, & a
adhnacal co h-onorach innti bhós, iar na bheith cetri
bliadna dhéc a righe dhó; isin fhoghmar do éc. Maoilsechlain
do ghabáil righe a nionad a athar, .i. a mac
feissin. H. Neill do thoighecht na chenn iar ná innarbad
do Mhág Lachlainn ass a righe. Dula do Mhailsechlainn
.H. Domnaill le Brian .H. Neill, & a teacht
dibhlínaibh a Cenel Eogain doridhisi, & cath do thabairt
doibh do Domnall Mhág Lachlainn In tan sin .i. cath
Caimerge, & Domnall Mhág Lachlainn, righ Ceniuil
Eogain do mharbad annsin, & dechneabar da
deirbhfhine maille fris, & táisigh Ceniuil Eogain uile
do marbad ann; & righe Céniuil Eogain do gabháil
do Brian .H. Neill iarsin; & do marbad Siadail
isin chath, & daoine maithe imdha fos. Sitriuc Mhag
Oirechtaigh, toisech Chloinni Tomaltaig, do h-éc isin
mbliadain sin. Ualtra dé Lací, tigerna na Midhe,
& cend comairle ghall Erend, do ég a Saxanaib in
hoc anno. Coisecrad tempuil na mbráthar minúr in
Ath Luain la comarba Patraic. Mac Muiris Mic
Geruilt, giúsdís na h-Erenn, do theacht slúagh mor co
hAth lethan a Luighne, & do róine sith re Tadhc .H.
Conchobair ann, & do impúdh tar ais iarsin. Tadhc
.H. Conchobair do arccain Dartraighe, & chlainni
Fernmhuighe. Sith do dhenum do chomarba Patraic re
hairdespuc Connacht, & ris na h-espocuib eli
áirchena, ar los ferainn Padraic a Connachtaibh. Diarmaid, mac Maghnuis, mic Thoirrdhelbaigh mhoir
h-I Chonchobair, saoi neinigh & nengnama, mortuus
est. Aonghus Mhágraith, sacart Cormaic mic Diarmada,
ante natale Domini, mortuus est. Maghnus
mac Fergail post natale Domini mortuus est. Int
espuc .H. Flaithbertaigh, .i. espuc Enaigh dhúin, quieuit
in Cristo. Tadhc mac Ruaidri h-I Ghadra do éc in
hoc anno. Sdephfán pápa quieuit In Cristo.
Annal Kl. Enair for
Cedaoin; xxu. fuirre; secundus annus cicli solaris; octauo
anno decennouenalis
cicli; xu. anno indictionis cicli;
M. cc. xl. secundo. Donnchad Cairbrech .H. Briain, ri Tuadhmhumhan,
& a mac .i. Toirrdhelbach mac Donnchada Cairprigh,
mortui sunt; & dob e In Donnchad sin .H. Briain
congmhalaigh creidmhe & clú Leithi Modha,
& tuir ordain & airechuis deiscert
Erenn. Mór, ingen Donnchada h-I
Ferghail, quieuit In Cristo. Aodh .H.
Conchobair .i. ant aithchléirech, mac Aodha mic Ruaidri
h-I Conchobair, do mharbad la Toirrdhelbach mac
Aodha mic Cathail Croib Derg. Conchobar .H. Briain
do ghabháil righe Tuadhmhuman. Brian mac Donnchada
h-I Dhubhda, rí .H. bFhiacrach & .H. nAmhalgaid,
& Irruis, do mharbad ar sliged ag dul da ailithre
co mainistir na Búille. Caipidil mor la Primfháidh
Arda Macha & la h-apadaibh canánach Erenn uile,
do commoradh a nuird, a Lughmhagh, diar tógbad ann
mor do thaisibh do thinól Mochta on Roim. Sloiged mór
las an nGiusdís & la Galloib Erenn airchena, &
la Fedhlim mac Cathail Croibh Derg h-I Conchobair, a
Cénel Conaill a ndighuil Taidhc h-I Conchobair, gur
ghabhsat longport i nDruim thuama, co tancotar maithe
Chénel Conaill ina teach, co tucsat braighde dhóibh. Spidel Slicigh do thindlucad don ghiuisdís do Chlárus
Mhág Mhailín a nonóir na Trinóide. Tadhc .H. Conchobair
do ghabháil le Coinconnacht .H. Raigilligh, ar
forgall Fhédhlim mic Cathail Croib Derg, isin mbliadain
sin. Maghnus .H. Muireghaigh do mharbadh do Thomas
mac Murchada. Niall, mac Domnaill mur, mic
Ruaidri h-I Chonchobair, do loscad, & tri .H.
Sechnusaigh, In óen tigh a Muigh nEó na Saxanach la
Loghbhaois do mhuinter Mic Mhuiris. Aodh .H. Mandachain
do ég a naibíd chanánach a Cill mhóir. Domnall
Mac Airtén do éc In hoc anno. Mic Oedha h-I Conchobair
do dhul ar chaisslen Mic Goisdelbh isin mBreiffne.
Annal Kl. Enáir for dhardaoin, & seissed uathad
fuirre; tertius annus cicli solaris; nonus annus
decennouenalis cicli; primus annus indictionis;
M. cc. xt. tertio. Tadhc, mac Oedha, mic Cathail
Croib Derg, iar ná légen amach dUa Raighilligh, do
thoighecht co mainistir na Buílle & sochraide do
thabairt lais go tech Mic Diarmada, .i. Cormaic
mic Tomaltaig, & Mac Diarmada do ghabhail
dó ann, & a mhathair féin do bhreith lais dó
iarsin, .i. Edaoin ingen Mhég Carrthaigh, .i. inghen
Fhínghin mhóir Mheg Carrthaigh, ben Mic Diarmada,
& a tabairt do Choinconnacht .H. Raighilligh na,
mnaoi, ass a fhuaslucad pféin. Tadhc do dhul arís fó
fhéil Mártain, uathad do dhaoinib, a coinne h-I Raighilligh,
& Tadhg do ghabháil dó a bhfhioll & a meabhail,
in darna feacht, & a mhuinnter do mharbad, & a
bheith a láimh co féil Beraigh In errach iarsin. Sloiged
mór la ri Saxan dochum rí Franc, & techta do
thocht on rí diarrad Gall Erenn chuige. Ricard mac
Uilliam Búrc do dul chuige ar In sloiged sin, & a ég
thoir. Uga dé Lací, iarla Ulad, mortuus est; & ni
hé In ced Uga ro mharbh Gilla gan ionathar a nDurmhaigh
Choluim Cille, acht int Uga déighenach. Pétrus Mhág
Craith ar gcinnedh a bhetha a canánchoib oilen na
Trinóide ar Loch Cé, mortuus est, et sepultus est
in die sancti Martini. Maoileoin .H. Crechán,
airchidecain Tuama, ar techt tairis ina mhaighistir, do
éc In Ath cliath. Fíndachta .H. Lughadha, comarba
Beneoin & degánach mór Tuama, do ég im fhéil
Martain. Cathasach .H. Snédhiusa, deganach Muinteri
Maolruanaidh, do ég a nArd charna im fheil Lúirint. Cathal mac Aodha h-I Conchobair, dalta Mhuintire
Raighilligh, do innto orra, & crech do dénamh dhó ar
Muircertach mac Gillashúiligh a Maigh Nissi, &
Muircertach féin do ghabhail dó, & a marbad a
cuingir a Cill tSheisín. Crech mhór eli do dhenamh dho
fo cedóir ar chlainn Fernmhaighe, & ar Dhartraighibh,
Crech Mhoighe Réin la Cathal mac Aodha bhós, gur
érigh cogad etir shíol Conchobair & .H. Raighilligh. Tempul Arda carna daidhbhliugad la Clárus Mhág
Mhaoilín In hoc anno.
Annal Kl. Enair for Aoine, & xuii. fuirre; iiii. anno
cicli solaris; x. anno decennouenalis cicli; ii. anno
indictionis. M. cc. xl. quarto. Tadhc, mac Aodha, mic
Cathail Croibh Derg, do dhallad & do spochad la
Coinchonnacht .H. Raighilligh, fo fhéil Beraigh, ag Innsi na
conaire ar Loch Aillinne, iar ná bheith a láimh ó fhéil
Martain corice sin. Ruaidri mac Aodha h-I Chonchobair,
a dherbráthair, do bhádhad ar an gCuirrín gConnachtach
ag Ath líag na Sinna, In uii. idus Martii, &
a adhlucad ammainistir Chluana tuaiscert co h-uassal
onorach. Conchobar, mac Aodha, mic Cathail croibhderg,
do éc a cinn mhíos don errach cedna. Sluaiged
adhbal mhór la Fédhlim mac Cathail Croibh Derg, isin
mBreiffne soir docum h-I Raighilligh, do dhíghuilt a
dhalta & a brathar fair, .i. Taidhc h-I Chonchobair,
co rabhadar adhaig a bhfhoslongpuirt a bFídhnacha
Mhoighe Reín, & ni raibhe cend for thempul Fidhnacha
an tan sin; & ni raibhe In comarba isin mbaile an
oidhche sin; & o nach raibhe, do loiscedar rutata ant
shlúaigh bota & bélscáláin do bhadar isin tempul
astigh, gan ched da ndaoinibh maithi; & do muchad
dalta Dé In comarba ann; & tanic an comarba
féin chuca ar a bhárach co bferg & lonnus mhór
andiaidh a dhalta, & do iarr sé éraic a dhalta ar
.H. Conchobair; & adubairt .H. Conchobair co
tibhredh a bhreth féin dó. Is í mo brethsa, ar an
comarba, ant aon duine Is ferr aguib do loscad libh a
néruic mic Dé. Maghnus mac Muirchertaig Mhuimhnigh
sin, ar .H. Conchobair. Ni h-é, idir, ar Maghnus, acht
antí Is cenn ar an slúag. Ni sgéradhsa ribh, ar an
comarba, no co bfhaghbar éruic mo dalta uaibh. Do
imdhigh In slúag iarsin ass an mbaile amach, & do
len an comarba iat co h-Ath na Cuirre forsan
nGeircthigh, & do bhí an tuile tar bruachaib di, &
ni rancotar tairrsi condernsat tech sbidél Eoin
Baisde do bhái a nimeal In átha do scaoiled, da chur
tarsan abhuinn do dhul tairsi dont slúaig; condechaid
mac Muircertaig Muimnigh, .i. Maghnus, isin tech,
& Concobar mac Cormaic Mic Diarmada; condubairt
Maghnus risin bfer do bhí thúass ag scaoiled an
tighe, ag sínshépe a cloidem uadha súas, agsin an
tairrnge chongbhus an maide gan tuitim; leisin comrádh
sin do thuit airrghe an tighe a gcend Mhaghnusa mic
Muircertaig Muimnigh, gonderna brúligh día chinn, gur
bhó marbh dhe ar an lathair sin, & gur h-ídhluiced a
ndorus tempuil Fhídhnacha allamuigh; & co tucadh
trí lán chluig na righ doffráil airgid leis, & deich neich
fichet; gur ab amlaidh sin fuair comarba Caillín éraic
a dhalta Dé fódheoidh uathaibh. Ocus do-rónad leacht
lánmhaisech do chlochaib snoidhti, & cross caoin
dénmhach chloiche óss a chinn iarsin; & do brissetar
Muinnter Ruairc In leacht iar trioll do toradh namaduis.
Donnchad, mac Fínghin, mic Maoilsechluinn,
mic Aodha, mic Toirrdhelbaigh h-I Conchobair, una
septimana ante Kalendas Maii, .i. espuc Olefinn, do
éc an Inis Clothrann ar Loch Ríbh, & a adhlucad a
manisdir na Búille. Donnchad mór .H. Dálaigh, .i.
sói nár sáraiged, & nach sairéchar choidhche re dán, do héc, & a adhlucad a mainistir na Búille. Túaim
dá ghualann do loscad fo cheithribh templaib, & tighe
in bhaile uile maille friú. Airchidechain Tuama do
bhádhad ar glaislinn Chluana. Ferghal Mac Tadhcadhain
do marbad la Conchobar Mac Tigernáin, a bfheall, a
nInis Fraich ar Loch Gile. Coinntinn & cendairc
mhór do fhás a coraid Oilefinn taréis Donnchada h-I
Conchobair espuic tShíl Muireghaigh, im dháighin togha
do dhenum acu, óir do thoghadar dream dhibh Tomás .H.
Cuinn. .i. bhráthair minúr do bhí ina shoidhech thoghaide
ghlan ó ghnimh; & do érigh don togha sin Clárus Mhág
Mháilín & Iohannes, da oirchidechain Oilefinn,
et Malachias decanus, et sacrisda Olefinensis,
uolentes unum de coro eligere sicut ius fuit; quod
audientes iuniores canonici elegerunt sibi comarb
Comman .H. Conchobair; maiores uero predicti
elegerunt sibi Iohannem airchidiaconum In plena
sinodo apud Ath Luain per Clárum aircidiaconum
Elfenensem, quia nunquam uoluit errori aliorum consentire.
Cormac, mac Tomaltaigh na cairrge, mic
Conchobair Mic Diarmada, .i. righ chlainni Mhaolruanaidh
uile, do ég iar caithem sé mblíadan bfhiched & blaidhe
do bliadain eli for innairmhe & enigh & chothaighthi
chúiced Connacht re Gallaib & re Gaoideluibh bhidís
ina aighid, i naibíd mhánaigh leith a mainisdir na Buille,
a naimsir an fhaghamhair, iar mbreith buaidhe ó dheman
& ó dhoman. Kl. Enair for Domnach, &
xxuiii. fuirre; quinto
anno cicli solaris; xi. anno decennouenalis cicli;
tertio indictionis; m. cc. xl. quinto. Conchobar ruadh,
mac Mhuircertaigh Muimnigh, mic Toirrdhelbaigh mhoir
onchobair, do mharbad dUa Thimaith, da mhaor
bhudhéin, do bhuille do sciain, tre iomagallam fhocail
tarla etorra a Purt na leice; & Gilla Crisd mac
Imhair h-I Birn do marbad In mháir iarsin; & Conchobar
ruad do breith co mainisdir na Búille, & a
éc innti don lot sin, & a adhlucad innte bhós ar buaidh
ongtha & aithrighe do Dhía. Caislen Sligigh do dhenam
le Mac Muiris Mic Gerailt, giúsdís na h-Erenn, &
le Síl Muireghaigh, uair a dúbradh re Fédhlim a dhenam
ar a phinginn fein, & clocha & aol tighe spidél na
Trinóide do tocbháil chuige, iar tabairt an ionaidh sin
reimhe don ghiusdís, .i. Muiris Mac Gerailt, do Chlarus
Mhág Mháilín, a nonoir na naomh Trinoide. Domnall
.H. Flannacán, ap Cunga, mortuus est. Sluaiged mór
la rí Sacsan a mBretnaib, conderna longport mór a
caistel Engannóc, & do cuired litri & legáide co
hErinn leo co Gallaib na h-Erenn, & go Fédhlim
mac Cathail Croib Derg, da radha riú dul a coinne an
righ a mBretnaibh, do ghabhail nert ar Bhretain. Do
chúaid trá an Giúsdís go nGallaib Erenn leis docum
an righ, & do cuaidh Fedhlim mac Cathail Croibh Derg
h-I Conchobair, & sochraide mhór do ghaoidhealaibh leis,
a bfurtacht an righ a mBreatnaibh; & ro millset
an crich co h-uilighe; & nir ghabhsat geill iná edire
don chur sin for Bhretnaibh; & ba h-onórach Fédhlim
ag an rígh don dol sin, & ba buidech Fedhlim ag
teacht on righ anoir. Caislén Atha an chip ar bru
Moige Nissi do denam do Mhilidh Mac Goisdelbh. Fiacra mac Dauid h-I Fhloinn, tigerna tShíl Maoilruain,
mortuus est In die natalis Domini. Cerbhall
buidhe, mac Taidhc, mic Aonghusa Finnabhrach h-I Dhálaigh,
mortuus est. Caislén Suicín do dhenam Is In mbliadain
sin. Sneachta neime do chur oidhce fhéli sanct
Niocolás, & do bhenad a sála & a meoir don lucht
do imdhegh ann; & ní dhechaid an sneachta sin as
no co tanic Nodluic mór. Muirchertach, mac Muirghiusa,
mic cathal Mhic Diarmada, do mharbad do
Feruibh Breifni. Maighisder uero Iohannes, electus
in Elfenensem episcopum per Clarum áircidiaconum
eiusdem sedis, et per Malachiam decanum cathedralem,
et per Gelasium sacristam, perrexit ad
dominum papam usque ad Liuns sur Róna ubi fuit
in exilio a sede Romana, deiectus per Romanorum
imperatorem; et tantam gratiam habuit In oculis
domini pape et curie romane quod cassata electione
facta de Comarb Comán per iuniores Elifenensis
cori canonicos, electio de ipso facta per maiores
licet pauciores reuerenter obtinuit; et quod dominus
papa misit literas suas cum ipso ad tuamensem
archiepiscopum, ut In episcopum consecretur, in
nomine Domini Iesu Cristi consecratus est respondentibus
Cristi fidelibus et ueritatem seruare
cupientibus die consecrationis eius, Deo gratias. Raghnaill .H. Maoilmhiadhaigh do mharbadh la Connachtuibh
in hoc anno. Muircertach, mac Cathail, mic
Diarmada, mac Thaidhg h-I Mhaolruanaidh, do ghabháil
righe na Cairrge taréis Cormaic mic Thomaltaigh, &
a bheith bliadhuin & fiche co comlán a righe íarsin.
Annal Kl. Enair for Luan, .ix. fuirre; ui. anno cicli
solaris; xii. anno cicli decennouenalis; iiii. anno
indictionis; M. cc. xl ui. Mil mór do teacht a tír a
Cúil Irra a Cairpri Droma cliabh, co tuc sochma mhor
& soicheall isin tír uile. Espuc Oilefinn, .i. Eoin
.H. h-Ughróin, .i. mac comarba Mochúa, do h-éc a Ráith
Aodha mic Bric isin mbliadain sin. Druim lethain do
loscad In hoc anno. Maelsechlainn, mac Conchobair
ruaidh, mic Muircertaigh Mhuimnigh h-I Conchobair, do
marbad la Muirchertach .H. nDubhda isin bhliadain
sin. Muircertach .H. Dubhda do ionnarba tar muir ar
éis an mharbtha sin. Ioan mac Iaghfri do tocht na
ghiúsdís In Erinn, & Muiris Mac Gerailt do
aithrighad. Toirrdhelbach mac Aodha h-I Conchobair
do élúdh a crannóig Lacha Leisi isin fhaghamhar, & a
lucht coiméda do bhádhad dó, .i. Cormac mac Muireghaigh
& dá .H. Ainmirech, & a dhula féin as
iarsin. Creach mhór do dhenam do Mhuiris Mac
Gerailt ar thír Chonaill, & leth thire Conaill do
thabairt dó do Chormac mac Diarmada mic Ruaidhri,
& braighdi h-I Domnaill do ghabhail dó ar an leith
aile; & na braighde do fhágbháil dó a caislén Sligigh.
H. Domnaill & maithi chénel Conaill maroen ris do
thoighecht lá Samhna co Sligech, & bádhun an bhaile
do loscad léo, & gan dul ar an caislen dóibh; &
ro crochsad na bharda braighde h-I Domnaill na fhiadhnuse
ar mullach In chaisléin, .i. O Mianain, oide h-I Domnaill,
& a comalta. Aodh mac Aodha h-I Conchobair do
ghabáil & do argain. Toirrdhealbach mac Aodha h-I
Conchobair do ghabáil arís, ar comairce espuic Chluana,
& a thabairt a laim ghall, & a chur a caislen
Atha Luain. Tomaltach .H. Conchobair do thogha do
cum espocóide Olefinn. Murchad .H. h-Anluain, ri
Oirrter, do mharbad tré eráil Bríain Uí Neill.
Annal Kl. Enair for mhairt, & fiched fuirre; septimo
anno cicli solaris: xiii. anno cicli decennouenalis;
quinto anno indictionis; M. cc. xl. uii. Gradha espuic an
Oilfinn do ghabháil do Tomaltach, mac Toirrdhelbaigh,
mic Mhaoilseclainn Uí Conchobair, In Domnach ria
Septuagheisima, a Tuaim dá ghualan. Benedictus Mhág Oirechtaigh, airchinnech Achaidh Fabhair Umaill, do
mharbad a bfheil na Croiche, an tress lá do tshamhrad,
do mac Conchobair ruaidh mic Mhuirchertaigh
Mhuimnigh, & do mac Maghnusa mic Mhuircertaigh
Mhuimnigh h-I Conchobair, a bfhill & a meabhail. Toirrdhelbach do élúdh a caislén Atha Luain. Míligh mac Goisdelbh do ghabháil fhedha Conmaicne,
& Cathal Mhag
Rádhnuill do dhíchur asda dhó, & crannóc Chlaon
lacha do ghabháil dó, & lucht a gabhála do fhágbháil dó
innti dá mhuinnter féin. Cathal & Toirrdhelbach,
dá mac Aodha h-I Conchobair, do coimerghe le Mág
Raghnaill do dhíchur Mic Goisdelb a fidh Conmaicni,
gur ghabhadar an crannóc & an loch, & gur sgaoilsed
caislén Leice derge a satharn Domnaigh Chincíssi,
co tainic Toirrdhelbach ar Oilén na Trinóide ar cend
Chlarusa Mhég Mháilín In airchidechain, ar na
fheimghedh do na Gallaib teacht as an caislén imach no
co tiosdaois leis In airchidechain tar Sinainn anoir co
Tuaim mná; & tancadar leis, & do díchuired
Clainn Goisdelbh ar an tir amach. Slúaiged mór lá
Muiris Mac Gerailt, & lá Gallaib maille fris, co
riachtadar co Sligech ar tús, & assídhe co h-Ess
Ruaid mic Bhadhairn, isin Cedaoin iar bfheil Póil &
Petair; & do chuaidh Cormac mac Diarmada mic
Ruaidri h-I Chonchobair na thóir & na thinól annsidhe. Ro thinoil .H. Domnaill Cenél Conaill & Cenél Eogain
ar a chinn a mbeol Atha Senaigh, conár légsed Gall ina
Gaoidheal tar áth anunn re h-edh seachtmhuine ón
tráth gó aroile; conidh h-í comairle do ronsad iarsin
Cormac .H. Conchobair do dhul marcsluag mór ar
fud an mhoighe soir, & do innto ar fud an mhuighe
suas ar bord an mhointigh; & do ghabh annsidhé lámh
ris In abhainn soir co ranic Ath chúil uaine for Erne;
& nir airighset Cenél Conaill én ní co bhfacadar
chuca íad don leith da rabhadar fein don abhuinn. Ocus
mar adchonncodar Goill Cenél Conaill & a naire
imorro forsan marcshluag do bhí a leith a ndroma, ro
lingset fein int áth, co rabhadar Cenél Conaill etorra
díbhlínaibh. Ro sraoinedh ar .H. nDomhnaill cona shlúaigh,
& marbhthar ann Maoilsechlainn .H. Domnaill, rí
Ceneóil Conaill, annsin, & an Gilla muinélach .H.
Baoidhill, & Mac Somairle, ri Airir Gaoidel, &
maithi cheneóil Conaill áirchena; & ro báidhit morán
do shlúaig Mic Gerailt ag dul tar Finn budh thuaid, &
do marbad móran dont shluaig cedna a Termann
Dábheóoc a tóraighecht na gcreach, imá Uillíam Brit
.i. sirriam Connacht, & ridire óg airmech fa
brathair dhó. Cidh tra acht ro h-innred & ro
haircedh In tír uile leó iarsin, & do fhagaibset ríghe
Cheneóil Conaill ag Ruaidri .H. Chanannáin don chur
sin. Cocad mór do dhenum do Thoirrdhelbach mac
Aodha h-I Conchobair, & do Dhonnchad, mac
Anmchada, mic Donnchada Mic Gillaphádraic
d'Osraigib, for ghallaib Connacht, gur thinóil Toirrdhelbach
dhelbach mic righ Connacht chuige co riachtadar Fidh
.H. nDiarmada & Muinter Fhathaidh, & ro
marbhsat daoine imdha inntibh; & rancadar assidhé
co caislén Bona Gaillmhe, & ro loiscset an baile
& an caislén, & ro marbad & ro millid daoine
imdha ann; & do marbad mac Elghéid, .i. senscál
Connacht, la mac Anmchada h-I Ghillaphádraic
dOsraigib; & ro lensat Goill íad, & tucsad
tachur dóibh, & ro marbad drong do ghalloibh annsin,
& do imghedar uatha dá naimdheóin; & do chuadar
a Cera iarsin. Ro thinoil, dana, Siurtán de Exetar &
Clann Adám & Goill Chera, & do innsoighedar
Toirrdhelbach, & ro fhágaibh Toirrdhelbach an
crích dhóibh o nach raibhe lín tegmhála friú. Buirghéis
Chinn tráchta do loscad do Tadhc mac Conchobair
ruaid, & do Tadhc mac Tuathail mic Mhuircertaig
Mhuimnigh. Ni h-edh amháin, acht ni bfhuaradar Gaill
Connacht re cian daimsir roimesin mac samhla an
cocaid do ronsad na mic rig sin forra isin mbliadain
sin, uair nir fhágaibhset tuath na tricha ced do crích
Chonnacht dá raibh ag Galloibh gan chrechargain. Finnghuala, ingen Ruaidhri h-I Chonchobair, do éc a Cunga
Fhechín In hoc anno. Ros Chomán & Ard charna
do loscad do ghalloib In hoc anno. Loinges mór do
theacht dUa Dhubhda & dUa Bháighill do argain
Chairpri, & lucht luingi dhíbh do bhádhad ag Innsi
Tuathfrais fa Mhaghnus h-Ua mBaighill. Conchobar
.H. Muireghaigh, espuc .H. bFhiacrach Aighne, do ég a
mBristoma. Tadhc mac Conchobair ruaid do loscad
Innsi móire Chlaon locha, & ochtar ar fhichit do
Ghallaibh do loscad innti.
Annal Kl. Enair fer Cedáoin, & prim fuirre; octauo
anno cicli solaris; xiiii. cicli decennouenalis; ui. anno
indictionis; M. cc. xluiii. Diarmaid .H. Cuanna, sacart
mor Oilefinn, do h-éc, & a adhlucad a Cill mhoir. Mac h-I Sechnusaigh do mharbad la Galloib. Oipecin Guér do marbad do Ghillamochoinne .H. Cathail In hoc
anno. Coimerghe do dhenum do macaib Maghnusa &
do macaib Conchobair ruaidh, & impódh dhoibh ar
Ghalloib, & caislén mic Enri do loscad dhóibh, & a
chonsdápla do ghabhail, & creacha thuaiscert Umhaill
do breith leo ar Innsibh Modh. Ro thinóil, dana, Siurtán
dExetar & Seon Buitilér & Roibín Laighleis,
& daoine imdha maille friú, & tancodar co Baile
thopair Padraic, & assidhe co h-Achad Fabhair, &
ro airgset Umall uile thuaidh & tess ar na bhárach. Tanic mac Enrí dana sluag mór leis a nUmhall, uair
fá leis fein h-í, & ro bhói innti na comnaide. Do
róine din mac Enrí síth re Domnall mac Maghnusa
tar cend a thíre, & ro geall Domnall co tíbhredh
socraide & arrtraighe docum a brathar. Dala mac
Conchobair, imorro, do bhadar ar Innsibh Modh, & do
hinnissed doibh socraide do dhul o mac Enrí ar cénd
arrtroighe dochom Domhnaill. Do chuadar som ar cinn
an bhuidhne sin, & ro marbhadar O Uain mac na
gaillsidhe, & Seon mac an ghall shacairt; & do
marbad la Diarmaid mac Maghnuis ar an comasc
sin Senóid Guér & cethrar día muintir maille fris.
Acht chena fa h-é sin int áithes go nanáithes, óir ro
marbad In cuingidh calma & In tairsigh irgaile, .i.
Diarmaid mac Maghnusa, ar an lathair sin. Tadhg mac Conchobair ruaidh do mharbad la Galloibh isin
mbliadain sin. Ba mor tra egla & adhfhuath In mic
sin for Galloib & Gaoidelaib bhitís ina aghaid, co
bfuair a oiged fa dheoidh. Sloiged la Muiris Figheróid
a Tir Chonaill. Creacha móra & urtha do dhenum
leis innti, & .H. Canannan do innarbad asin tír
amach i nucht h-I Néill & Cheneóil Eogain, & righe
Cheneóil Conaill d'fhágbáil ag Goffraigh mac Domnaill
mhóir h-I Dhomnaill. Sluaiged la Cenél Eogain &
la .H. Canannán a Tir Conaill doridhis, & tucsat
cath dá cheli annsin, & ro marbad .H. Canannán ann,
& morán do daoinibh maithe maille fris, la Cenél
Conaill, & la Goffraigh mac Domnaill h-I Dhomnaill;
& do ghabh fein righe Thire Chonaill iarsin. Sluaiged eli la Giúsdís na h-Erenn a Cenél Eogain do chum h-I
Neill, & issi comairle do rónsad Cenél Eogain, o
dho bhái nert Gall for Ghaoideluibh Erenn, braighde do
thabhairt do Ghalloibh, & sith do dhenum friú tar cenn
a tíre. Conmaicne Mara uile do argain do Galloibh.
Goill do dhul ar sluaigedh dochum h-I Fhlaithbhertaigh,
& maidhm do thabairt dó forra, & morán do
marbad dhó díbh. Muircertach .H. Dubhda .i. an
t-aithchleirech, do marbad la mac Fédhlim I Chonchobair.
Uilliam Burc do ég a Saxuibh, & a corp do tabairt
i nErinn, & a adhlucad In Ath issiol. Rí Franc do
dhul co h-Iarusalém do chosnum na Críosdaighechta
isin mbliadain sin. Comarba Padraic do theacht in
Erinn, .i. penetincier In papa. Ióan Tirel do marbad
don Gilla na naom .H. Fergail. Fedhlim mac Cathail
Croib Derg do thabairt Ratha na Románach do chanánchaib
Chille móire, & cantarchaptha do sróll isin ló
cedna, tre fhuráilem & tre impide Thaidhc h-I
Mandacháin, an onóir Muire & Abhghusdín, a bfhiadhnuise
mhórain do mhaithibh Connacht. Amhláibh mac
Cathail riabaigh h-I Ruairc do marbad do Chonchobar
charrach mac Donnchada, per dolum. Faghartach .H.
Dobhailén, rí an Choruinn, quieuit. Maighisdir
Gillepert .H. Cerbhuill quieuit In Cristo.
Annal Kl. Enair for Aoine, acus aile dhéc furre; nono
anno cicli solaris; xu. anno decennouenalis cicli;
uii. anno indictionis; M. cc. xl. nono. Slúaiged mór
la Giúsdís na h-Erenn a Laighnibh do innsoiged na mac
righ no bhídís ag lót & ag lán mhilledh Gall; & ni
tucsad na mic righ Laighnecha taobh fris In nGiúsdís don
chur sin, & ó nach tucadar tucsom laimh tarsan
tír, & do lomairged co leir lais h-í. Cogad mór
& uilc imdha do dhenum do Fhinghin Mhág Carrthaigh
ar Ghalloibh Desmhuman In hoc anno. Addám Minatúr
do mharbhadh do Mac Gillamochoinne .H. Chathail, &
mórán aile maille fris. Piarus Puér, .i. mac Enri,
& Dauid Triú & marcslúaig do ghillaigib óga
maroen riú, do thoighecht roim Mic Fheoruis a Connachtuíbh,
co caislén Slicigh; & adcuas do mac
Fedhlim h-I Conchobair an ní sin; & ód chualaidh
tuc airrcheisd forra; & do marbad annsin Piarrus
Puér & Dauid Triú, & cóiger do ghillaigibh óga
maráon rú; & rucadh na fir sin ina corpaib co
hEss dara dia nadhlucadh. Imthusa mic Fhedhlim, tánic
remhe a Tír Fhiachrach iarsin, & ar fud criche Mic
Fheoruis, & do lommairg h-í ó Mhuaidh co Traigh
nEothoile soir; & ro len Geróidín Mac Feoruis iad,
& ruc sé ar Dhonnchadh mac Maghnusa, & ro
loitedh lais h-é & ro gabadh taréis a loit, & ruc
leis co Dun Contreat h-é iar sin. Ro len mac Fédhlim
íad iar sin, & ro bhen mac Maghnusa dhíbh, & ro
marbad Geróidin per dolum; & testa Donnchad
mac Maghnusa don lot sin; & bá mor In esbadh
do ghalloib & do ghaoidhelaib dibhlínbh. Ro thinóil
Mac Muiris iarsin, & tanic roime i Connachtaibh,
& do ben do mac Fédhlim an mhéid ar a ruc aige
dona crechaib sin. Od chuala Fedlim mac Cathail
Croib Derg Gaill do bheith tinoilti na chomf&, taréis
na nolc mór sin do dhenum dá mac orra, issí comairle,
do róine a imercecha do chur tar Sionuinn
soir isin mBreifne, & a tuaiscert Erenn. Ro thinoil
din an Giuisdís Gaill Midhe & Laigen, & tánic
slúaig mór reme tar Ath Luain, & assidhé a Síl
Muireghaigh, & Mac Muiris don leith eli, &
Gaill Mhuman & Chonnacht mároen fris; &
tancotar In dá tshluag sin co h-Oilfinn iar milled Shíl
Muiredhaigh rompu conuige sin; & tucsat Toirrdhelbach
mac Oedha mic Cathail Croibh Derg chuca, &
do righsat an inad Fedhlim mic Cathail Croibh Derg h-é;
& ro airgset crich Bréifne iar sin, & do-rónsat
uilc imdha innti In gach aird, & tucsat a creacha leo
íarsin, & ro bhádar fiche oidhche imlán a Siol Muireghaigh
ag á milled, & ro airgset Loch Cé cona
oilénaibh, & In Chairrig cona h-imlibh. Do chúaid,
dana, In Giúsdís isin Midhe iarsin, & do chúaid
Mac Muiris co Sligech, & ro fhágaibhsiot Toirrdhelbach
mac Aodha ag coimét shíl Muireghaigh. Sloiged
eli la macaibh righ Connacht co h-Ath na righ, dá loscad
& da lomargain, fo fheil Muire & iommedhóin
fóghmhair. Sluagh mór eli fa Thoirrdhelbach mac
Oedha, & fa Aodh óg mac Aodha, & do bhí sirriam
Connacht ar a cinn isin mbaile, & Goill imdha faris,
& ro iarrsat na Goill cairde an lái sin a nonóir
Muire isa h-uaisle boi fair, & ni tucsat na mic righ
an cairde sin uathaib a nonoir Muire ná na Croiche
naim; acht chena ro innsoighset In baile co dássachtach
do nemthoil Toirrdhelbaigh. Od chonnairc Siurtán
& na Goill sin, tancadar as an mbaile amach acoinne
na mac righ sin, & do rone Muire mírbaile follusa
annsin; óir ód conncodar na mic righ cona muintir an
marcsluag adhuathmhar éidighthi chuca as an mbaile amach,
ro ghabh gráin & egla adhbail iad agá bfhaicsin, &
ro mheabad dhíbh, & ro marbad Aodh mac Aodha h-I
Chonchobair annsin, & Diarmaid ruad mac Cormaic
h-I Mhóilseclainn, & dá mac h-I Cheallaig, &
Brian In doire mac Maghnassa, & Carrach int
shibhail mac Neill h-I Conchobair, & Baothghalach Mac
Aodhagáin, & mac Diarmada bachlaigh h-I Conchobair,
.i. Mathghamain mac mic Taidhc, & dá mac Lochlainn h-I
Conchobair, & Domnall Mac Cormaic Mic Diarmada,
& an Finnanach Mac Branáin, & Cumhuman
Mac Casurlaigh, & daoine imdha eli maille friu. Donnchad, mac Anmchada, mic Donnchada h-I Ghillaphadraic,
.i. ant aon chend fedhna dob ferr enech &
engnum tánic dOssraigib ó Cholmáin mac Bicne chaoich
& o Scanlán mac Cinnfhaolad anuas, do marbhadh do
Galloib isin mbliadain sin; & do ba cumaoin do
ghalloibh sin dáigh Is mór ro marbh, & ro creach, &
ro loisc dhíbh riam conuice sin; uair issé Donnchad
an tress, Gaoidel do erigh a naghaid ghall iar ngabáil
Erenn dóibh, .i. Conchobar h-Ua Maoilseclain, &
Conchobar na gcaislén Mag Cochlán, & mac Anmchada;
uair téighedh mac Anmchada fein do brath
na mbailti margad a richt dhuine bhoicht, nó tshaoir,
no thornóra, no ealádhna eigin uile, ut dicitur: — 
Bídh na tshoer bídh na thornóir
Bídh mo laogh na leabhróir
Bídh sé ag reic fhiona Is craicend,
Mur abfhaicend In sermóin, rt.
Tadhg .H. Mannacháin, rí .H. mBriuin na Sinna, do
éc In octabho idus Iunii, & a adhlucad a Cill mhóir na
Sinna iarsin. Conn .H. Flannacan, prióir Cille móire
na Sinna, do ég In .uii. Kl. Maii. Maolmuire .H.
Lachtnáin, maighistir a canóin, & falmuire srotha
Eórthanáin, & airdespuc Tuama dhá ghualann &
Connacht uile, dhéc isin ngeimredh, & gairid beg
ria Nodlaic. Ainidrías Mac Gilleghéir, comarba
Feichín, mortuus est. Maolciaráin .H. Lénacháin,
uasal shacart mór Thuama mná, fer cleirech &
aosa gráidh do congmáil ina thigh féin, & fer tighe
aoidhed coitchinn do chliaraibh ocus do comaighthibh, do
ég ar sliged ag dul co hArd Charna, do ésdecht,
shenmora, isin Aoíne ria Lughnassad; ocus a adhlucad
co huassal onorach an Oilén na Trinóide for Loch Cé. Mor ingen Donnchadha h-I Dubhda, ben In ghilla mhuinélaigh
h-I Bhaoighill, mortua est. Dún mór do loscad dona macaibh righ In hoc anno. Da bhlíadhain dhéc ocus
seacht ced blíadan o dho chuaid Colum Chille co h-I gus
an mblíadain si.
Annal Kl. Enair for Shathorn, ocus tress fichid fuirre; x. anno cicli solaris; xvi. anno decennouenalis cicli; uiii. anno indictionis. M. cc. l. Fedhlim .h. Conchobair
do theacht as In tuaiscert, ocus socraide mhór leis a
Cenél Eogain, d'innsoiged na Breiffne, ocus asidhé is
na Tuathaib, ocus Conchobar mac Tigernáin maróen
ris, ocus asidhé a Thír Mhaine, gur dhíchuirsed Toirrdhelbach
a Connachtaibh amach, condeachaid In ucht
Ghall arís, gur thinóil Fedhlim imeircech Connacht leis
tar Slíbh Seghsa sís, gur chuirset Goill teachta 'na
dheghaid, condernadar fris, ocus aisech a righe
féin dó doridhis. Braighde Connacht do dhallad In Ath
Luain do Ghall, ocus do Thoirrdhelbach mac Aodha.
Creach mhór do dhenum do Fhedhlim ar Chathal .H.
Conchobair, ocus a chur ar innarba a Connachtuibh
amach dhó. Espuc Imlich Ibhair do héc In hoc anno. Tomás .h. Meallaigh, espuc Enaigh Dhúin, quieuit In Cristo. Cairbre hUa Maoilsechlainn do mharbad a
fill a Dauid Róidsi. Toirrdhelbach mac Muircertaig
Muimnig h-I Conchobair, prióir reglesa Petair &
Póil, do ég. Diarmaid .H. h-Eghra, ri Lúighne, do ég
a prisún ag Mac Gerailt. Sloiged mór la Muiris
Mac Gerailt, & la Cathal Ua Raighilligh, & lá
Cúconnacht .H. Raighilligh, & maithi .H. mBriuin uile
maille riú, a Cenél Eogain, co rabhadar tri h-oidhche a
Tolaigh óg, & fuaradar morán dulc, & nír ghabhsat
géill ina edire ar .H. Neill don chur sin. Iar na
bfhilledh tar a nais a Cenél Conaill, h-Ua Canannán, rí
Cheneóil Conaill, do ghabáil do Muiris Mac Gerailt,
ar comairce In espuic h-I Cerbhalláin, & a mharbad
doibh iarsin, & sé ag triall dula ass ar éigin uatha. Canánaigh fhinna In uird Premonstra, gairid ria
Nodluic, do bhreith do Chlárus Mhág Mhoilín leis ó
Ailén na Trinóide ar Loch Cé co h-Ailén na Trinóide
ar Loch Uachtair isin mBreifni, & ro ordaig ann
canánaigh In uird tre chedugad Cathail i Raighillig tuc
amach h-i In puram et perpetuam elemosinam In honore
Sanctae Trinitatis; et idcirco Clarus hoc fecit in
Domino quia Premonstratenses gaudeant consimili
priuilegio cum monacis ita quod ad ullam aliam
religionem postea transire possent. Conghalach Mac
Idhneoil, espuc na Bréifne, quieuit In Cristo. Flórint
Mac Floinn do thoghadh dochum espocoide Tuama dá
ghualann, & a grádha do thabairt fair lá Nodlac a
Tuaim, & ro bo dingmhála cuige h-é ar mhéd a egna,
& a eoluis an dliged.
Annal Kl. Enáir for Domnach, & cethri uathad fuirre;
xi. anno cicli solaris; xuii. anno decennouenalis cicli;
ix. anno indictionis. M. cc. l. primo. Clárus Mhág
Mhaoilin, aircidiaconus Oilefinensis, uir prouidus
et discretus, qui carnem suam ieiuniis et orationibus
macerabat, qui pauperes et orfannos defendebat,
qui patientiam et coronam obseruabat, qui
persecutionem a multis propter iustitiam patiebatur,
uenerabilis fundator monasteriorum Sancte
Trinitatis per totam Hiberniam, et specialiter
fundator monasterii Sancte Trinitatis apud Loch Cé,
ubi locum sibi sepulture elegit, ibidem In Cristo
quieuit sapato Dominice Pentecostes, cuius anime propitietur
Deus Omnipotens In celo cui ipse seruiuit
in seculo, In cuius honore ecclesiam de Rinn duin et
monasterium sancte Trinitatis apud Loch Uachtair,
ecclesiam sancte Trinitatis apud Ath mhoighe, ecclesiam
sancte Trinitatis apud Cill Rais edificauit. Gillamochoinne, mac Gillamochoinne .H. Chathail, do
mharbad la Conchobar mac Aodha mic Cathail croibderg.
Tadhg, mac Tuathail, mic Muircertaig Muimnig
h-I Conchobair, do marbad do Galloib isin mbliadain
sin. Gilla Crist .H. Lachtnán, ab na Trinóide a
Tuaim, do bhádhad ar muir Erenn. Conchobar mac
Cormaic mic Thomaltaigh, sói enigh & engnuma a
aimseri, In Cristo quieuit. Geralt sucach mortuus
est. Flaithbertach .H. Cerbaill, toissech Callraighe,
do mharbad la h-Art mac Airt h-I Ruairc. Muiredhach
.H. Taidhg mortuus est. Toirnech & tentecha
do teacht a samhrad na bliadna si, gur marbad daoine
& indile imdha In Erinn. Cith mór do ferthain lá
fheli Poil & Petair, gur imthigh ethar mortimcheal in
bhaile uile a Cill mhóir na Sinna, & co melfedh
muilionn ar an sruth do bhí on sduaidh co h-Ath na faithche,
fri re na h-espartan do radha, a tempal Fidhnacha isin
ló cedna. Tuimmilin Cairdín do dhalladh & a thenga
do bhein ass. Sic mór isin ced ghemreth gur théachtsat na
locha, & na móinte, & na h-uiscedha uile. Senadh mór
do dhenum do chleirchibh Erenn a Tuaim. Ardghal .H.
Laithbertaigh, righdhamhna Oiligh, coinnel ghaiscid & enigh
tuaiscert Erenn, mortuus est. Gilla Crist .H. Breisslen,
tóisech Fánad, & brathair dho, dó mharbadh la
Ceallach mbalbh .H. mBaíghill. Donnchadh mac Cathmhaoil,
tóisech Cheneóil bFeradaigh, do mharbad dOirghiallaib.
Annal Kl. Enáir for Luan, & cuiced dhec fuirre; xii.
anno cicli solaris; xuiii. anno decennouenalis cicli;
x. anno indictioinis. M. cc. l. ii. Monadh nua dordugad
do righ Saxan do dhenum an Erinn, & trécedh an
airgid do bhí roime air sin. Gaoth mhór do thocht in
octaidh na h-epifania, gur trascair tighe & templa
imdha In Erinn uile. Caislén Caoil uisci do dhenum la
Mac Muiris. Caislen Mhuige Cobha do denum leis
bheos. Moelmaodhoc .H. Beolláin, comarba Coluim
Cille a nDruimh clíab, .i. an fer ba mó rath & conách
& cádhus, & ba mó almsa & enech, & onoir
na aimser fein In Erinn, do h-éc iar mbuaidh náirmhe
& naitrighe. Cúconnacht mac Consnama, tóisech
Mhuinteri Cinaith, mortuus est. Gilla Issa .H. Cerbhaill,
tóisech Callraighe Droma cliabh, mortuus est. Maghnus Mac Gilladhuibh, toissech Tellaig Ghairbheth,
quieuit. Tesbach mór & tirmach i samrad na bliadna
sin, co teighdís tar Sinuinn gen fhliuchad a cos, & an
cruithnecht ag á buain fiche oidhche ria lughnassad, &
ant arbar uile ag á bhuain In tan sin; & na croinn
ag a loscad ag an ngréin. Sloiged mór la Galloib
Erenn i nUlltoib, dá tarla imresain fhoslongpuirt
idir In rúta Midhech & In rutta Muimnech, gur
marbad sochaide don rútai Muimnech annsin a nDún
Dealgan. Murchad .H. Fallamain, ard chonsdápla do
Connachtaibh, do marbad do Feruibh Breiffni, per
dolum, a bFhidhnacha Mhoighe Réin. Orlaith, inghen
Taichlig Mic Diarmada, mortua est. Conchobar
Mac Cathmhaoil, ri thoísech Cheneóil bFeradaig
& thuath nimdha eli, & fer síthe Conallach &
Eoganach & Oirgíalla, do mharbad la rútaib Bríain
h-I Neill, & sé ag cosnum comairce fríu, & é
féin ar slanacus h-I Ghairmleghaigh & h-I Chatháin. Conchobar .H. Dochartaigh, rí thaissech Arda Midhair,
& tress rí thaissech na h-Erenn, tuir einigh &
enguma In tuaiscert, dfagail bháis an bhliadhain sin.
Annal Kl. Enáir for Cedaoin, & seisedh fiched fuirre;
xiii. anno cicli solaris; xix. anno decennouenalis cicli;
xi. anno indictionis. M. cc. l. tertio. Sloiged mór la
Galloibh Erenn fá Mac Muiris, i Cénel Eogain, dinnsoiged
i Neill, & ní ro ghabhsat geíll iná edire don
dula sin a Cénel Eogain, & tucadh ár díairmhe forra.
Dáuid mac Ceallaig .H. Ghillaphadraic, airdespuc
Cluana mic Nois, quieuit. Eogan .H. h-Edhin, rí .H.
bFhiacrach, mortuus est. Gilla Ceallaigh .H. R/'uaidhin,
espuc h-Ui bFhiacrach, mortuus est. Macraith, mac
Gillachálma .H. Chónnachtaigh, do marbad la mac Ua
Galonn. Inghen In iarla Ulltaigh, .i. ben Mhílid Mic
Goisdelbh, do ég, et sepulta est a manistir na
Buille. Manistir do dhenum, & relic do choisergad,
dona braithribh preiciúr a Sligech. Manistir oile
do thósainnodh dona braithribh ag ath lethan a luighni.
Cogad mós do dhennm do Bríain .H. Neill, do righ
Cheneóil Eogain, ar Ghallaib, & caisléna imdha do
scaoiled dhó, & sráid bhailedha do loscad, &
Machaire Ulad uile do fholmhugad dhó. Espucoide Chille h-Alaidh do ghabháil do Shean .H. Láidigh, .i.
brathair preciúr, & a gradha espuic do thabairt a
Tuaim, dhá ghualann an dara Domnach don ghemchorghus. Espucodi Chluana mic Nois do ghabháil do Thomas .H.
Chuinn, .i. brathair minúr, & a grádha do thabairt a
cúirt In Phápa. Sluaiged do dhenum do Domnall .H.
Raighilligh, & don chaoch .H. Raighilligh, & do
Chathal .H. Conchobair, & do Ghilla na naom .H.
Ferghuil, a Muintir Eoluis dinnsoiged Chathail Mhég
Raghnuill, gur airgsed In tir uile; & do bhadar dá
oidhche a Tolaig Alainn a bfhoslongport, & an
tress oidhche ag Enach dhuibh, & do dheligh Gilla na
naom .H. Ferguil friu annsin, & do chuadar Muin-ter Raighilligh & Cathal .H. Conchobair co Cluain
Conmaicne, & do bhadar aghaid a longport innti.
Od chuala, imorro, Aodh mac Fedhlim anní sin, do róine
tinol co tinnesnach, & ro len sé Muinter Raighilligh
& Cathal Ua Conchobair go Cluain Conmaicne,
& tuc breasmhaidhm forra, gur marbad ann Donnchad,
mac Gilla Isa mic Donnchada I Raighilligh,
& Mac Gilla Thaodóc, & .H. Bibhsaigh, et alii
multi. Bliadain Is ferr tanic riam In bhliadain sin
etir mes & torad talman & eallaigh, & fidhbaide,
& luibe. Ailín .H. Súillebhán, espuc Lessa
móir, quieuit. Cuirt do dhenum do Tomaltach .H.
Conchobair, espuc Olefinn, a Cill tSheisin In hoc anno.
Annal Kl. Enáir for dhardaoin, & seachtmad h-uathad
fuirre; xiiii. annus cicli solaris; primus
annus decennouenalis cicli; xii. annus indictionis;
M. cc. l. quarto. Piarrus Pramister, tigerna Conmaicni
Dhúna móir, mortuus est. Murchad .H.
Maoilsechlainn do mharbad do Domnall mac ant Shinnaigh
h-I Chatharnaigh isin bliadain sin. Iusdís na
hErenn do dhul a Saxanaibh. Manistir In mBrathar
preiciur ag Ath Lethan a Luighne do loscad uile. Piarrus Ristubhard, tigerna tShíl Maolrúain, &
barún uasal, do marbad la Murchad .H. Maoilsechlainn
ar Loch Ribh. Sitriuc Mhág Shenlaich do ghabháil
do Fhédhlim mac Cathail Croib Derg, & an sen shuilech
Mhág Shenlaoich do dhallad dho ar los aimhlessa, .i.
aradh ris gur fheallsat fair. Rí Saxain do dhul isin
Sbáin ar sluaiged In hoc anno. Maolbríghde mac in
espuic .H. Maoilfhághmhair mortuus est. Maolfinnén
.H. Beolláin, comarba Droma clíab, mortuus est. Donnchadh, mac Donnchadha mic Thomaltaigh, &
Amhláibh .H. Bibhsaigh do mharbad a Cluain Conmaicne
la Connachtuibh. Maghnus .H. Gadra do mharbad tre
anfhochain do muinter mic Fedhlim h-I Chonchobair. Ri Franc do thoighecht tar ais ó nIarusolem isin
Frainc, iar ndenam sidha tri mbliadan idir na Crisdaigib
& na Sairisdínibh. Bliadain ro mhaith in
bliadain sin, co nimad dairmhessa & co nimad
lachta, & gach maithesai airchena. Ar mór do
thabairt ar macaibh Mic Carrgamna, & ar Mhuinter
ter Maoilshinna, do Muinter Ghillcan & do Ghalloibh.
Annal Kl. Enair for Aine, & ochtmad dhéc fuirre; xu.
annus cicli solaris; secundus annus decennouenalis
cicli; xiii. annus indictionis; M. cc. l. quinto. Innocentius
papa quieuit In Cristo. Tomas mac Diarmada,
airchidiaconus Olefinn, In Cristo quieuit. Aodh mac
Fédhlim h-I Chonchobair do dhul a Tír Eogain, & síth do
dhenum dhó etir a athair fein & tuaiscert Erenn,
& araibhe dho Chonnachtaibh ar eisíth a tuaiscert
Erenn ó na athair do thabairt leis do atuaidh, cona
nimirghibh, tre lár a derg namad, .i. mec Ruaidri I
Chonchobair & Gaill, & ni lamhdhaois In naimde
sin acht faircsin int shluaig & na nimircid laimh
riú. Airdespucoide Chaissil Mhuman do ghabháil do
Mac Cerbhaill. Teachta Fedhlim h-I Conchobair do
dhul dochum ri Sacsan. Mathghamain .H. Mannachán do
mharbadh ag Buimlinn. Airdespuc Tuama, .i.
Floirens Mhág Floinn, do dhul tairis soir dagallam
righ Saxan. Muiris Mac Gerailt do dul tairis a cend
righ Sacsan. Diarmaid .H. Chuinn & Amhláib a
mac do mharbad, & maithi Mhuinteri Gillcan maille
friú do mharbad ag Faradhan Mhuighe Tregha, do
Ghilla na naom .H. Fergail, per dolum; & a
nargain dó iarsin. Airdespuc Tuama do teacht in
Erinn on rí, & gach ní dar íar dfaghail dó. Teachta
Fédhlim do theacht In Erind on rí mur an cedna. Oirchidechain Enaigh dhúin, .i. .H. Láidigh, quieuit in
Cristo. Creach mhór do dhenam do Ghalloib ar .H.
bFhloinn. Conne mhór etir .H. Conchobair & Mac
Uilliam Búrc ag tochar Mhónadh Coinneadha, &
sith do dhénum dhóibh annsin, & gach dáil imá raibhe
.H. Conchobair do legad leis. Iuliana, inghen chomarba
Chaillín, & Gilla na noem, mac In chomarba,
mortui sunt. Brían .H. Neill & tuaiscert Erenn
do thoighecht slóiged mór ar Chathal .H. Raighilligh,
& docum Chonconnacht h-I Raighilligh, & do
impáisiot gan nert gan ghialla do ridis. Raghnailt,
inghen h-I Fhergail, do éc i ndabaigh fhotraicthi In hoc
anno.
Annal Kl. Enair for Satharn, & .ix. fiched fuirre; xui.
anno cicli solaris; tertius annus decennouenalis
cicli; xiiii. anno indictionis; M. cc. l. sexto.
Flann Mac
Floinn, airdespuc Tuama, do h-éc a mBriostoma. Ardespuc Bhaile Atha Clíath do h-éc In bhliadain cedna. Ruaidri .H. Gádra, righ Slebhe Lugha, do mharbadh dá
chairdes Crist fein, .i. Dauid mac Ricaird Cuisín, a
fhill & a mebhuil, & a chaislen do brissed In tan
sin dó. Sloiged adhbhal mhór do denum la Uáter mac
Ricaird mic Uilliam Búrc, docum Fedhlim mic Cathail
Croib Derg, & docom a mic, .i. Aodh mac Fédhlim, &
co mic Tigernáin i Ruairc; & Is imchian roime sin
ro tinóladh a comlínmhar int slúaig sin an Erinn, oir
isedh ro h-airmedh annsin .i. fiche míle ar áiremh
aoinfhir; & tangadar na sluag lánmhóra sin go
Magh nEó na Sasanach, & assidhe go Balla, & assidhe ar fud Luighne, & ro airgsed Luighne ar gach
leith ina timchell; & tancodar co h-Achad Conaire,
& do chuirset teachta assin uathaib dinnsoiged
Mhuinnteri Raighilligh, & adubhradar riú tocht na
coinne go crois Doire chaoin for cinn airtherach Braitshlebhe
a Tír Thuathail; & tangadar Muinter
Raigilligh co Clachan mucadha for Sleibh an iarain,
& ro impadar Muinter Raigilligh annsin gan
choinne d'fhagail ó Ghalloib; & tancotar assin co
Soilten ngasán; gurab isin lo cedna sin. .i. dia h-Aoine
do shunnradh, & lá fhéle crois tar gach lá, ro thinóil
Concobar mac Tigernáin i Ruairc fir Bhreifne &
Conmaicne, & an mheid ro fhéd maille friú, fa Aodh
hUa Conchobair & maithi Connacht & tshíl
Muireghaigh áirchena; & issiad ba ferr ar an
slóiged sin, .i. Conchobar mac Tigernáin i Ruairc, .i.
ri .H. mBriúin & Conmaicni, & Cathal .H. Flaithbertaigh,
& Murchad finn .H. Fergail, & Ruadh
in fhedha .H. Floinn, & Flann Mhág Oirechtaigh, &
Donn óg Mhág Oirechtaigh, & cuid mhór do tshíl
Ceallaig; & tri mic Mic Diarmada, & Diarmaid
.H. Flannagáin, & Cathail mac Duarcáin I Eghra,
& dá mac Tigernáin I Conchobair, & Gilla na
naom h-Ua Taidhg. Rob imdha trá dhógbaid Chonnacht
ann ósin amach. Ocus Is ann ruc tosach int shlúaig
sin for Mhuinter Raighilligh ag Soilten ngasán, &
ro lensat iad co h-Alt tighe Mhég Cuirrín. Is annsin
ro impadar glasláith Mhuintire Raighilligh frisin
slúaig cechtarrdha sin, & tucsat tri madhmanna
forra. Is annsin rucsad In sluag mór forra iar
marbadh choda día muinter, im Dhiarmaid .H. bFhlannagain,
& im Mac Maonaigh, & imm Choicle .H.
Choicle, & im shochaide aile, & tancadar uile na
sluag chechtarrdha sin go h-Alt na h-élti, & go Doirín
cranncha idir Ath na beithighe & Bél In bhealaig,
& Coill essa, & Coill airrter for Sleibh in
iaruinn; & Is annsin ro impádar Muinter Raighilligh
go dúr & go dichra, dassáchtach, dicheillid,
dosmachtaighthi, anaghaid mic Fheidhlim & inam bói
do Chonnachtuibh maille fris, do dhíghuil a négcórach
& a nanbfhorrain forra; & ro ghreis cách dhíbh a
muinter a cend a celi, .i. cath .H. mBriúin & Connachtaigh.
Is annsin ro erghedair Connachtuigh don
leith araill don chath, & rob iadsin an drong dhánata,
dhaghthapaid, dhíscir, dhenmnedach; & ro chóirghedar
ina laom loindrech, lasamail, lamthapaid iad, &
ina cipthi chomhdhluth, chobhsaigh, chenguilti, fan óigri
nurrúnta narm laidir, .i. fa Aodh mac Fedhlim mic
Cathail Croib Derg. Acht chena bá fergbruth flatha,
& ba cobhsaighecht churadh, & ba laochdacht
leoman la mac an airdrígh isin lá sin; & ro feradh
cath crodha coscorach curata do dhíbh leithibh etorra isin
úair sin; ro marbhait & ro gonait sochaide anunn
& anall cechtar do dhíbh leithibh. Acht chena ro
fágbad ann Concobar mac Tigernáin, ri Breifne,
& Murchad finn .H. Fergail, & Aodh .H. Fergail,
& Maolruanaidh Mac Donnchada, & daoine
imdha eli do lot ar an láthair sin, & drem díbh
do dhul dhéc dá ngonaibh ina tighibh, má Murchad
fhinn .H. Ferghail, & fá Fhlann Mhág Oirechtaigh,
ro marbadh a frithghuin In chatha sin, &
sochaide eli maille fris. Acht chena, isedh aderid
lucht eoluis an mhor chatha sin, conár fhédsat lathgaile
na gassraighe sin, iná milidh In mhór madhma, fechain
in aghaid In ard fhlatha, uair do bhádar da rí choinnil
ro mhóra ruisclethna ar lassad & ar luamain ina
chinn; & ba h-adhfhuath la cách comrádh fris In tan sin,
uair do bhai uidhe iomagallmha rias na sluagaibh ag dul
a gcend chatha .H. mBriuin, & ro léic a fhochann
airdrigh & a ghréch curad óss aird a medhón an mhór
chatha, & nir an don reim & don ruathar sin gur
mheabad do cat .H. mBriuin. Cidh tra acht ro marbad
ar an lathair sin Cathal .H. Raighilligh, ri Mhuintire
Maoilmhórdha & chatha Aodha Finn, & a dhá
mac maille fris, .i. Domnall ruadh & Niall, &
a derbrathair, .i. Cuconnacht, & tri mic Cathail
duibh h-I Raigilligh, .i. Goffraigh, & Fergal, &
Domnall; & Annadh mac Domnaill I Raigilligh do
marbad lá Conchobar mac Tigernain, & an caoc
.H. Raigilligh, .i. Niall, & Tigernán Mag Bhrádaigh,
& Gilla Michil Mac Taichligh, & Donnchadh .H.
Bibhsaigh, & Maghnus mac Gilladhuibh, & tuilledh
ar tri fichtibh do mhaithib a muinntire maroen riú;
& ro marbad sé fir dhég dIbh Raigilligh ann bheos.
Cath Mhoighe Slecht ar brú Atha derg, ag Allt na
hellti, ós Bhealaigh na beithighe, ainm In catha sin. Mor sluaigedh eli la Fedhlim .H. Conchobair & la
a mac, .i. Aodh na nGall, & Connachta maille friú,
& Conn mac Tigernain & fir Breifne maroen
fris, taréis In chatha sin; & rangadar imorro an
dá shlúag sin co Loch an tréin, & tiaghuid fo cheallaib
na Bréifne acht Fidhnacha namá, & do chlóiset tar a nais día tighibh go mbraighdibh fer mBreiffne leó, .i.
Méic Fhiachrach & Meic Thigernain, & Méig
Shamradáin, & meic Airt I Ruairc; & tucadh na
braighde sin a laim i Ruairc, .i. clann na taoisech h-í sin;
& tuc Mág Shamhradhain & mac Airt h-I Rúairc
a mbraighde féin dOedh na nGall. Téid uathad
marcslúaig, & begán coisigib & sersenach do
Mhuinter I Ruairc do chuartugad feruinn Mhuintire
Mailmhórdha, oir do h-innisedh dO Ruairc daine broghda
Mhuinteri Raighilligh do timrugad a bfhuaradar do shocraide
shersénach Ghall & Ghaoidel an aoin ionadh;
& a teacht do chuartochad Muinteri Mhaolmhórdha,
& dochum Mheic Fhiacrach ar creich. Dála Muinnteri
Raigilligh, imorro, do rala da chéli iad & muinter
h-I Ruairc a bFarrnacht, & ód conncodar aighthi a
cheli do mheabad do Muinter Raigilligh & siad tri
cóirighthi commóra. Ni h-edh amháin, acht ro marbadh se
fir dhéc ar fhichid dibh ar an láthair sin, & ochtar
díbh sidhéin ar araibh slonnadh Muintire Raigilligh, fo
Amhláib .H. Raighilligh, & fo Aodh mac Cathail h-I
Raigilligh, & tancodar muinter h-I Ruairc dia
tighibh co subach somenmnach, gan brón gan breisium.
Conchobar mac Tigernáin h-I Ruairc, ri Breifne, &
Gilla na noem Mhag Shamradháin, & Macraith mac
Tigernáin Mic Conbuidhe, & Mac ina h-oidhche Mhág
Dhorchaidh, & Cathal Mhág Rághnaill, & mic
sigh & tuissech .H. mBriuin cona socraide, do teacht
go Fídhnacha a coinne Domnaill h-I Raigilligh, & ro
lensat é ass an gcoinne sin, & ro mharbhsat a mac
gradhach, .i. Annadh .H. Raighilligh, & Gilla Isa mac
an Crottaigh, & sochaide maille friú; & tucsat
chreich mhóir o Cruachan O Cúbhrán ar ná bhárach .i. la
fhéli Brenainn, & ro airgset an tir rompu alle go
Fidhnacha Moighe Réin. Acht chena fa bainne ría
bfrais do Muinter Raighilligh an lá sin, oir ro fáss
annsidhé tosach imnidh & uilc mhóir orra osin amach,
oir ro chuirsiot teachta dinnsoiged Gall In tan sin, .i.
dochum Mic Uilliam Búrc & Mic Goisdelb, do mhilled
Connacht & na Bréifne. Dála Ghall, imorro, ro
tinoilset slúag ro mhór, & tancadar co Céis
Chorainn, & ro ghabhsat longport ann, & ro
bhadar forgla sechtmhuine annsin, & ro aircsiot
cealla an Chorainn uile. Dala Muintire Raighilligh,
tancodar rempa co Loch Aillinne go port na h-innsi
darab ainm an Fhuarchossach ar Loch Aillinne; &
ni thangadar Gaill isin ionadh choinne sin ar egla Aodha
h-I Conchobair, do bhí an tansin a Cill tShéisin an
Uachtar thíre, ag ésdecht ris na sluagaibh sin anoir
& aniar, & ag á fhechain cia dhíbh ara tibhredh ammus.
Dála Aedh h-I Conchobair, ód chuala Muinter Raighilligh
do theacht annsin, issí comairle do róine sé féin, &
.H. Ruairc maille fris intan sin, .i. a neich & a
néidigh d'fhágbháil a Cill tShéisin, & dul dóibh pfein
dia cois tar Sínuinn soir, do thabairt ammuis ar
Muinter Raighilligh; & do chuadar Is na h-enghaib,
& ro leigsiot rutada & sersénaigh rempu do
bhreith ar Muinter Raghilligh, ut supradiximus. Ro
impádas Gaill día tighibh iarsin, & ro baoi int espuc
.H. Maicín ag bádhad a conneall im nóna comdhorcha
fér re fidhbad. Aghaid fheile Crois, immorro, ro
madhmaighed Muinter Raigillig, & Is annsan
ionadh a tucadh an tachor sin do bhái Aodh .H.
Conchobair an oidhche sin, & ro díchendadh Muinnter
Raigilligh ar na bhárach lais isin ionadh sin, & tuc
a cinna docum Fedhlim co Dún Aille iar mBádhna. Iusdís do thoighecht an Erinn ó ri Saxan do-certugad
ferainn na bErenn edir bharúnaibh & rideribh na
hErenn. Conne do dhenum don Ghiúsdís & dAodh
.H. Conchobair ag Rinn dúin, & síth do dhénum re
cheli, & gan laghdugad criche na ferainn do dhenum
ar .H. Conchobair In fad budh giúsdís eisiom In Erinn.
Aodh mac Fedhlim i Conchobair dargain ferainn mic
Ricaird Cuissín a ndíghailt h-I Ghadra do marbad
dhósam; & ro scoeil a chaislén iarsin, & ro marbh
araibhe do dhaoinibh ann, & ro ghabhustar Loch Techet uile.
Raghnall mac Branáin, dux Corcc Achlann, mortuus
est. Creach mhor la Mac Uilliam Búrc ar Ruaidri
.H. bFhlaithbertaigh, gur airgesdair Gno mhór, & Gnó
bheg, & gur ghabhustar Loch Oirbsion uili iarsin.
Conne mhór ag Aodh .H. Chonchobair & ag Ióan de
Uerdún, ag Ath Líag na Sinna, In hoc anno. Sitreac
Mhág Shenlaoich do éludh, & a dhul co mainisdir
na Búille ar comairce an uird. Donncathaigh Mhág
Shenloich do ég a mainisdir na Búille In hoc anno. Ath Luain & Dúin Daighre do loscad an aon lo isin
mbliadhain sin. Gilla an choimdedh .H. Cinnfhaoladh, .i.
ab Enaigh dhúin, quieuit. Ab na Trinoide a Tuaim, .i.
.H. Giollaráin, quieuit. Cogad mór do eirghe edir
Aodh .H. Conchobair & Conn mac Tigernáin h-I
Ruairc, ger maith, a cumann conuige sin. H. Ruairc
do dhul a gcend Ghall, & síth ar leith do dhenum dhó
féin gan ched d'Fheidhlim .H. Conchobair na dhá mac.
Creach mhor do dhenum do Aodh .H. Conchobair ar .H.
Ruairc an chédaoin ria Nodluic mór, & do-rónsat
síth iarsin.
Annal Kl. Enair for Luan, & .x. uathad fuirre; xuii.
anno cicli solaris; quarto anno decennouenalis cicli;
xu. indictionis; M. cc. l. uii. Conn mac Tigernáin h-I
Ruairc do dhul a tech h-I Conchobair & a mic,
& síth dhenum dho friú; & a mbreth fein
do thabairt dóibh dferann na Breiffne, & Cloch
Innsi na torc ar Loch Finnmhuighe do thabairt dhóib
dhó, & lucht coiméta do chur innti dAodh mac
Feidhlim mic Cathail Croibh Derg. Cathal cuirrcech,
mac Aodha, mic Cathail Croibh Derg, & Aodh mac
Conchobair mic Aodha mic Cathail Croib Derg, do
dhalladh le h-Aodh mac Fedhlim mic Cathail croibderg
abfhioll, dar sárugad laoch & chleirech &
mhionn Connacht, tre thnúdh & formad, In hoc
anno. Conn mac Cathail h-I Raighilligh, táissech
Mhuinntire Maoilmhórdha, do ég. Cloch Innsi na
torc ar Loch Finnmhaighe do loscad dUa Ruairc, &
lucht a coiméta do leigen ar a breithir aisde dhó. Sitrec mac Ualghairg h-I Ruairc do righad do Aodh
.H. Conchobair, a gcend Conchobair mic Tigernáin h-I
Ruaircc, & Sitriuc mac Ualghairg do mharbad do
Dhomhnall mac Conchobair mic Thigernain h-I Ruairc
goirid íar ná ríghad. Muiris Mac Gerailt mortuus
est In hoc anno. Coinne do dhenum re Giúsdís na
hErenn & re Mac Uilliam Búrc, & re maithibh
Gall Erenn áirchena, In Ath Luain, do Fhedhlim mac
Cathail Croib Derg, & síth do dhenum dhóibh díbhlínaibh. Crech mhór do dhenum dhAodh .H. Conchobair ar .H.
Ruairc fá cháisc. Maolpádraic Mac h-Eli, airchindech
Chille h-Alaidh, do mharbadh. Caisléin Chaoil uisci do
legadh la Goffraidh .H. nDomhnaill & la Cenél
Conaill; & lucht a coiméta do mharbadh. Ua
Domnaill & Cenél Conaill do theacht go Sligech,
& morán do Ghalloibh In bhaile do mharbad dhóibh, &
an srátbhaile do losgud leó, & crecha móra do
bhreith dhoibh a Cairbre; & na Gaill dia lenmain
go Credrán Choluim Chille ar Ros Géidhe a crích
Chairbri; & maidhm do tabairt ar na Galloibh
annsin; & .H. Domhnaill do ghuin ann; & acht
muna ghabhdaois a ghona greim dUa Dhomnaill do biadh
maidhm forra go Muaidh; & do iompúdhsad día tighibh
iarsin ar aba ghona h-I Dhomnaill. Mainisdir Mhuire
i Ros Chomáin do choisecrad do Thomaltach .H. Conchobair
dona Braithribh preiciur. Cairt do thabairt o
righ Saxan do Fhedhlim .H. Conchobair ar chóig triúcha
an righ. Cocad mór edir Conchobar .H. m-Bríain &
Gaill na Muman, & ár mór do thabairt dUa Bríain
for na Galloibh, & creach mhór do dhenum do Thadhg
.H. Bhriain orra bheoss. Mac Domnaill Connachtaigh
h-I Briain do mharbadh la Galloibh bheos. Ar mór do
thabairt ar Ghalloib Ulad do Mac Duinnslebe. Conchobar
mac Tigernain h-I Ruairc, ri Bréifne, do
mharbad ag Ath na failme do Ghilla Bheruigh .H. Lamhdhuibh,
do óglaoch dia mhuinter bhudhéin, & do mhuinnter
Mhatha h-I Raighilligh, a bfheall. Cathal .H. Mandacháin
mortuus est a. ui. challaind Decimbir. Fidhnacha do
shárugad do Aodh miac Feidhlim h-I Conchobair im a
crodh, .i. ced bó. Muiredhach mac Maoilbhrighde h-I
Fhaircheallaigh, comarba Maodóic, quieuit. Creach
mhór do dhenum ar Mhág Shamhradhain do mhuinnter
Aodha mic Feidhlim h-I Conchobair. Tomass .H. Maoilchíarain,
saoi Erenn, quieuit. Raghnailt, ingen h-I
Ferghail, quieuit. Gillapadraic Mhág Fhiacrach do
dhallad la Matha .H. Raighilligh In hoc anno.
Annal Kl. Enáir for mhairt acus .xxi. fuirre; xuiii. anno
cicli, solaris; quinto anno decennoueenalis cicli;
primus annus indictioinis; M. cc. l. octauo. Uátér dé
Sálerna, .i. airdespuc Túama, & decánach mór
Lundainne, do ég a Saxanaibh isin mbliadain sin; &
an bliadain remhe sin do toghad lá righ Saxan h-é. Tomaltach .H. Conchobair, .i. espuc Oilefinn, do thogha
na airdespuc a Tuaim In hoc anno. Goffraidh .H.
Domnaill, righ Thíre Conaill, .i. lochrann adhanta
einigh & engnuma, chogaid & chosnuma an chúigidh
uile eisidhéin, d'fhagail bháis do gháibh chró chath Credráin;
& nir bhó bas íar mílaochus acht ég iar mbuaidh for
a bhidhbaduibh. Domnall .H. Domnaill do righad na
ionadh; & tucsat Cenél Conaill uile braighde &
tigerntus dó. Domnall mac Conchobair mic Tigernáin
i Ruairc, do bhoi a mbraighdenus tar cend a athar
ag Feidhlim h-Ua Conchobair & agá mac, do légadh
amach dhoibh, & righe na Breiffne do thabairt dó a
ninad a athar. Loinges mór do thocht a h-Innsibh
Gall la Mac Somairle, & do ghabhsat timcheall
Erenn thíar a Conmaicne Mara, & do shlatsat long
chendaighe annsin fa na h-uile mhaithessaibh, edir fhion
& édach, & umha & iarunn. Sirriam Connacht,
.i. Siúrtán dEissétar, do dhul coblach mór do Ghalloib
for muir andeoidh Mic Somairle & na loingsi do
roine slat na luinge cennaigh. Is annsin do bhói Mac
Somairle ar oilén mara, & a longa a tir aca ann;
& ód conncodar cobhlach ant shirriam chuca, téid
Mac Somairle na éidedh & ina chulaid chatha &
comlainn, & do chúaid a mhuinter maille fris ina
néidedh an tain sin. Dala int sirriam, imorro, o ranic
ant oilén do chuaidh a tír co h-ullam, & an mheid fá
hullam leis dona Galloib. Cidh tra acht, ro freasladh
& ro fritháiledh ain sirriam la Mac Somairle cona
mhuinnter. Ro marbad an sirriam annsin fo cedóir,
& Piarrus Accabard maille fris, .i. ridire ro
maith día mhuinnter, & daoine maithe eli maille friú. Ro impó cabhlach na nGall iar sin, iar marbadh an neoch
dobb ferr acu, & do imthigh Mac Somairle co h-aithessech,
édalach, iar mbuaidh gcoscair, dia thír féin íar
sin. Coinne mhór ag Aodh .H. Conchobair, .i. mac Fédhlim
mic Cathail Croibh Derg, & ag Tadhg .H. Bríain maille
fris, a Caol uisce, re Brian .H. Néill, & sith do
dhenum dhoibh re chele, & righe do thabairt do Briain
.H. Neill for Ghaoidelaibh Erenn; & tuc mac Fédhlim
braighde do Briain .H. Neill, & braighdi Mhuinteri
Raighilligh & .H. mBriuin uile, ó Chenannus go Druim
chliabh, dAodh .H. Chonchobair annsin. Matha mac Gilla-ruaidh
h-I Radhuibh, .i. an máighisdir, do ég isin mbliadain
sin. Macraith Mhág Tigernáin, dux Teallaigh Dunchada,
do mharbadh la Domnall mac Conchobair mic
Tigernain h-I Ruairc. Is annsin ro bhensad fir
Breifne & Connachta uile a righe don Domnall sin
mac Conchobair, & ro mharbhsat Teallach Dunchada
a derbrathair, .i. Cathal mac Conchobair mic Thigernain
h-I Ruairc, & tucsat fir Breiffne & Connacht
righe .H. mBriuin do Art mac Cathail riabhaigh
i Ruairc. In manach .H. Cuirnín, .i. sói crabadh, quieuit. Brian Mhág Shámhradáin, dux Theallaigh Eachach, do
mharbad la Connachtaibh. Cocad mór idir Ghalloib &
Conchobar .H. Briain, dar loisced Ard Rathain &
Cill Cholgan, & sraid bhailte & arbanna imdha
ar gach leth. Tomás .H. Birn mortuus est. Coinne
mhór edir Ghalloib & Ghaoidelaibh Erenn a négmuis
Fheidlim h-I Conchobair, a Mullach Laighide, & sith
do dhenum etorra. Gillacrisd .H. Carmacán, degánach
Oilefinn, quieuit. Ardghal .H. Conchobair, .i. mac Comarba
Comáin, quieuit. Cuirt In espuic a nOilfinn,
& cúirt Chille Séisin, do sgaoiledh do Aodh .H. Conchobair
in hoc anno. Amhlaoibh mac Airt h-I Ruairc, .i. rí Breiffne o shliabh síar, do ég In hoc anno.
Annal Kl. Enáir for Cedaoin, & aile uathad fuirre; xix.
anno cicli solaris; ui. anno Deconnouenalis cicli;
secundo anno indictionis; M. cc. l. ix. Tomaltach, mac
Toirrdhealbaigh, mic Maoilsechlainn h-I Conchobair, do
thoighecht óin Róimh an bhliadain sin, iar tabairt gráidh aird
espuic fair a cúirt an phapa, & paillium do thabairt
lais cuige fein, & sochair imdha don egluis áirchena. Cormac .H. Luimlin, espuc Chluana ferta Brénainn,
& aird egnaidh na h-Erenn, & senoir naom, quieuit. Aodh .H. Conchobair do thabairt ionaidh Amláimh do
Art bheg mac Airt h-I Ruairc. Art mac Cathail
riabhaig I Ruairc do ghabáil dAodh .H. Conchobair. Aodh
.H. Conchobair do dhul go Doire Choluim Chille do
thabairt inghene Dubhghaill Mic Somairle, & ocht
fichit óglaoch máraon ría, & Ailín Mac Somairle
maille friú. Cathal Mac Conshnama, taoisech Mhuinntire
Cináith, do dhalladh la h-Aodh .H. Conchobair, &
braighde Domnaill I Ruairc do dhalladh leis, .i. Niall
mac Donnchadha & Brian mac Neill, isin bliadain
cedna. Coinne etir Aodh .H. Conchobair & Brian
.H. Neill ag Daiminis for Loch Eirne, & síth Domnaill
h-I Ruairc do dhenum re h-Aodh .H. Conchobair, &
sighe na Breiffne do tabairt dó. Taichlech Mac
Diarmada mortuus est. Milidh Mac Goisdelbh mortuus
est. Gillebert Mac Goisdelbh do ghábail la h-Aodh
.H. Conchobair, & Sliabh Lugha do arguin dó uile.
Leigter amach é iar sin, & gabhthar a tri mic a
mbraighdenus tar a chend. Flann ruadh .H. Floinn
taoisech Shil Mhaolruain, & Donnchadh .H. Floinn
do ghabháil dAodh .H. Conchobair, & Síl Mhaolruain
do arguin dó uile. Sidhraidh .H. Baighill, .i. taoisech na
Tri Túath, fer beodha deigh einigh, do mharbadh dia
braithribh fein a bfhioll In hoc anno. Tadhg .H. Briain, .i.
adhbar righ Muman, mortuus est. In Gilla cam Mac
Gillacharán, sái indána & léighinn, In Cristo
quieuit.
Annal Kl. Enair for dhardaoin, treas dec fuirre; xx. anno
cicli solaris; uii. anno Decennouenalis cicli; iii. anno
indictionis. M. cc. lx. Aodh .H. Conchobair do dhul isin
tuaiscert docum Briain h-I Neill, & morán do
mhaithibh Connacht maille fris. Ua Neill & Cenél
Eogain & Aod .H. Conchobair dho dul dibhlínaibh go
Dún dá lethghlas, a coinne Ghall. Maidhm adhbail do
thabairt do Ghalloibh Dúin forra, & Brían .H. Neill,
.i. rí Gaoidel Erenn, do mharbad a gcath Druma
derg ag Dún dá lethghlas. Ro marbadh ann Domnall
.H. Cairre, & Diarmaid Mag Lachlainn, & Maghnus
.H. Cathán, & Cian .H. h-Ineirghe, & Donnsleibhe
Mhág Cána, & Aodh .H. Cathán, & Muircertach
.H. Cathán, & Conchobar .H. Duibhdhirma, & Aodh
.H. Duibhdhírma a mac, & Amlaim .H. Gairmleghaigh,
& Cú Uladh .H. h-Anluain, & Niall .H. h-Anluain.
Acht atá ní chena, ro marbadh .u. fhir dhéc do mhaithibh
Muinnteri Cathán ar an láthair sin. Ro marbad dono
do Connachtaibh isin cath láthair cedna sin Gilla Crist,
mac Concobair, mic Cormaic, mic Tomaltaig mic
Diarmada, & Cathal mac Tigernáin h-I Conchobair,
& Maolruanaidh Mac Donnchada, & Cathal
mac Donnchada mic Mhuircertaigh, & Aodh mac
Muircertaig fhinn, & Tadhc mac Cathail mic Briain
HI Maoilruanaidh, & Diarmait mac Taidhg mic
Mhuiredhaigh mic Thomaltaigh h-I Mháilruanaidh,
& Conchobar Mac Gilla Erráith, & Tadhg mac Cein
h-I Ghadra, & Gilla Beraigh .H. Cuinn, & Carrthalus
mac an espuic h-I Mhuiredhaigh, et alii multi nobiles
et ignobiles. Sluaiged la Mac Uillliam Búrc docum
Fheidhlim h-I Conchobair, go tánic go Ros Chommán,
& do leig creach a gCrúmhthonn, gur airg Clann
Aodhagáin; & do leig crech eli a Tír Mhaine, gur
airg morán do mhuinnter an espuic, oir ro bhador ag
Purt Airenach In tan sin. Ro airgset Ros Comán, &
ro mhillsiot a h-arbar; gidhedh nir lamhsat dul sech Ros
Comáin sios don dul sin, óir do bhói Feidhlimh .H. Conchobair
& a mac, .i. Aodh na nGall, Is na Tuathaib, &
ba Connacht ar a cul isin díthruibh; conidh h-í comairle
do ronsat díbhlinaibh sith do dhénum re roile, & Mac
Uilliam do fhilledh dia thigh íarsin. Sluaiged mór la
Mac Muiris a Tuadhmhumain docum Conchobair h-I
Bhríain, go tarla .H. Briain ar a gcinn ag Coill Berráin,
& do erghedar Túadhmhumha dhaibh dá gach leith isin
choilligh, & ro madhmaighed na Gaill annsin, & ro
marbad ann Dauid Prindercás, .i. ridire ro uassal,
& do marbad an Failgech & persún Arda
rathain, & Tomáss Báróid, et alii multi. Aluxandair
pápa quieuit In Cristo. Aprahám .H. Conalláin,
espuc Arda Macha, quieuit. Robín Laighleis do ég
Domnach cásc an bhliadain sin. Maghnus Mac Oirechtaigh
do mharbad do Domnall .H. Fhlaithim In hoc anno. Loclainn mac Amhláibh mhic Airt h-I Rúairc, &
Tigernan a derbrathair maille fris, do mharbad la
hAodh .H. Conchobair, iar ná tinnlucad do Domnall
mac Neill mic Chonghalaigh h-I Ruairc. Domnall, mac
Conchobair, mic Tigernáin h-I Ruairc, .i. rí Breifne,
do mharbad la Teallach nDúnchada per dolum, &
Muircertach, mac Conchabair, a derbrathair eli, do
marbad lá h-Aodh .H. Conchobair iarsin. Art beg mac
Airt h-I Ruairc do marbadh la h-Aodh .H. Conchobair mar
an cedna. Tadhg dubh, mac Neill mic Conghalaigh, do
mharbadh la Maoilsechlainn mac Amhláib mic Airt.
Crech mhór la h-Aodh .H. Conchobair ar Thuath Rátha,
dár marbadh Conchobar mac Branáin, dux Corc Achlann,
& Muirchertach .H. Maonaigh, & mac Briain
h-I Fhallamain, et alii multi. Crech mhór do dhenum
do Mac Muiris ar .H. nDomnaill, & drem do
mhuinnter h-I Domnaill do bhreith forra a mBendán
Brechmhuighe, & dream do loscad dhibh annsin, &
drem eli dho mharbad. Longport Conchobair h-I Cheallaigh
do loscad do dhreim do muinter Aodha h-I Conchobair. Cinaoth .H. Birn, .i. prióir Chille móir, quieuit. Crech
mhór do dhenum dUa Domnaill ar Mac Muiris, gur
airgesdar Cairpri uile. Grádha espuic do thabairt do
chomharba Pádraic ar Maoilseachlainn .H. Conchobair,
ag Dún Dealgain. Sitrec Mhág Sheanláich do
marbadh an Ath Luain do Dhonncatha Mac Oirechtaigh,
& do Thomaltach Mac Oirechtaigh. Eóan dé
Uerdún do thocht an Erinn In hoc anno. Maolfinnén
.H. Mithighén quieuit.
Annal Kl. Enair for shatharn, & cethar fiched fuirre;
anno Domini M. cc. lx. primo; xx. .i. anno cicli solaris;
octauo anno cicli lunaris; quarto aiino indictionis. Sé cleirigh dhéc do mhaithibh chleirech Chenél Conaill fá
Chonchobar .H. bFergail, do mharbadh la Conchobar
.H. Neill & la Cenel nEogain, a nDoire Choluim
Chille. Conchobar .H. Neill do marbad fo cedóir, tre
fhirtaib Coluim Chilledh, la Domnall .H. mBreisléin,
taoisech Fánad. Aodh mac Maoilsechlainn h-I Conchobair
chobair do marbadh do Mhaolfhabhaill .H. Eidhin. Cocad
mór & uilc iomdha do dhenum do Fhínghin mac Domnaill
Mhég Carrthaigh, & dá braithribh, ar Ghalloib
isin mbliadain sin. Sloiged mór la Clainn Gerailt a
nDesmhumain, dinnsoiged Mhég Carrthaigh, & do
innsoigh Mág Carrthaigh iadsum, & tuc maidhm
forra; & do marbhadh ann mac Tomás, Eoan proprium
nomen, & a mac, & cóig ridire dhéc
maille friú annsin, & ocht mbarúin mhaithi maille
riú, & gillaidh óga imdha, & sersénaigh dhíáirmhidhthi
osin amach; & ro marbad an Barrach mór ann
bheós. Finghin Mhág Carrthaigh do mharbhadh lá Galloibh
iar sin, & ríghe Dessmhuman do ghabháil dá dherbráthair,
.i. don aithchleirech Mhágh Carrthaigh, dia éis. Airt mac Cathail riabaigh h-I Ruairc dó éludh o Aodh
.H. Conchobair, & taoissigh na Breifne & Conmaicne
do thabairt righe na Breiffne dhó. Mac Fheoruis
do shárugad tempail mhóir Fheichin an Es dara, gur
marbh cóiger do Luighnibh ann, im Cathal .H. nEghra.
Crech la Domnall .H. nEaghra for Chlainn Fheoruis na
éruic sidhein, gur marbh Seiffín Mac Fheoruis, &
an tatcluig tuc sé a tempall Essa dara issé ro bhói imó chend ag á marbadh. Brian ruadh .H. Briain do
loscud, & do scaoiledh chaissléin h-I Chonaing, &
do marbhadh a raibhe do dháinibh ann. Caisslen do
tóirinnedh ag Eóan dé Uerdún a Moigh Duma a
Muinntir Ghillgán In hoc anno. Longport Aodha h-I
Conchobair ag Snám In redaigh do loscud dona Breiffnechaibh.
Loscud Chluana suilinn, .i. longpurt Fedhlim
h-I Conchobair. Mac Aodha h-I Chonchobair do thabairt
ar altrom dArt .H. Ruairc. Creach mhor lá h-Aodh
.H. Conchobair isin mBreifne go rainic Druim lethan,
& córtus madhma do thabhairt ar bhlaidh dia rútadhaib,
gur marbadh sochaide gan bheith suaichnidh dhíbh. Gilla
Crist mac Edna h-I Maoilchiaráin, taoisech Mhuinteri
Mhaoilchiarain & Theallaigh Chonghusa, mortuus
est. Aodh buidhe .H. Neill expulsus est, & Niall
cúlánach .H. Neill do rigad na ionad. Niall .H. Gairmleghaigh,
taoisech Chenél Móáin, mortuus est.
Annal Kl^ Enáir for Domnach, & cúiged uathad fuirre;
anno Domini M. cc. lxii; xx. ii. anno cicli solaris; nono
anno cicli lunaris; u. anno indictionis. Maoilsechlainn
mac Taidhg h-I Conchobair, espuc Shíl Muiredhaigh,
mortuus est. Slóiged adhbail la Galloibh Erenn
docum Fheidhlim mic Cathail Croib Derg, & dochum a
mic, .i. Aodh na nGall, gur chuir .H. Conchobair urmhor bhó
Connacht a Tír Conaill ar teiched na nGall; & do
bhí sé fein an Inis Saimhér ar cúl a bhó & a mhuinnteri.
Dála Gall, imorro, tánic Mac Uilliam Burc tar tochur
Mhónaidh Coinnedha aníar, & sluag mór maille
fris, go h-Oilfinn, & Giúsdís na h-Erenn & Eóan
de Uerdúin tar Ath Luain anoir go Ros Comán; &
do leigedar creacha móra amach a gCenél Dobhtha
mic Aonghusa, gur airgedar an mhéid ro an tar éis
h-I Conchobair a Connachta don duladh sin; & do
thoirnedar inad caisslein a Ross Comáin don toisc sin.
Dala Aodha h-I Conchobair, imorro, ro tinoil sídhein slúag
mór, & ro airgesdar Gaill iarthar Connacht uile,
ó Mhuigh Eó na Saxanach & ó Bhalla aníar, &
ro loisc a mbailti & a narbhanna osin go Sliabh Lugha,
& ro marbhusdar daoine imdha etorra sin. A h-aithle
na gcreach mór sin do dhenum dhó, do chuir a mic righ &
táissich uadh an uachtar Connacht, gur loiscset &
gur airgset ó Thuaim dhá ghualann co h-Ath luain, &
ro marbhadar ina bfhuaradar do dhaoinibh etorra sin
uile. Domnall .H. Mannacháin do marbadh do macaibh
Ruaidhri & Taidhg h-I Conchobair. Dála Gall,
imorro, do chuiredar techta uatha dochum h-I Conchobair
& a mic, do thaircsin tshidha dhóibh. Tanic imorro Aodh
.H. Conchobair a coinne Ghall íarsin co h-Ath dhoire
Chuirc, & do-rónsat síth annsin, & do chúaid an
oidhche sin a tech Gall gan braighe gan edire tar éisi;
& do bhi an aon ionadh & an aon leabaid re Mac
Uilliam Burc an oidhche sin go subach somenmnach;
& do imthighset Gaill ar a bhárach tar éis ant shídha
sin do dhenum dhóibh. Crech mhór do dhenum do Ghalloibh
na Midhe ar Ghilla na naom .H. Fergail, ar thaoisech na
hAnghaile, & a oirecht fein do dhul uadh anucht Ghall,
& athtaoisech do dhenum dhoibh dhe, & taoisech do
dhenum do mac Murchada charraigh h-I Fergail ina
chend. Uilc iomdha do creachaib & do greassaib,
dúrrthaib & dairgnibh, & do mharbhthaib, do dhenum
do Gilla na naom .H. Fergail ar Ghalloib an bhliadain
sin, & a thaoisighecht & a thigerntus fein do
chosnum ar égin dó, & mac Murchada charraigh do
dhíchur ar In tír amach dhó. Sloiged la Mac Uilliam
Búrc & la Galloibh Erenn a nDesmumain, dinnsoiged
Mhég Cárrthaigh, go rangadar an Mhangartach Locha
Léin, & ro marbad Geralt Róitsi annsin lá Mág
Carrthaigh; & a dúbhrad gur bhé sin an treass barún
is ferr do bhí an Erinn. Ocus dobé sin ant áithes co
nanaithes do Dhessmhumain, oir ro marbad mac Domnaill
ghuit Meg Carrthaigh isin lá cedna sin, .i. Cormac
mac Domhnaill, & rob esbhadach Gaill & Gáidhel
an lá sin fon Mangartach. Comarba Patraic do
theacht an erinn In hoc anno.
Annal Kl. Enáir for Luan, & seisedh dhéc fuirre; anno
Domini M. cc. lxiii.; xxiii. anno cicli solaris; x. anno
cicli lunaris; ui. anno cicli Indictionis. Donn
.H. Breisléin do marbadh la Domnall .H. nDomnaill
a gcúirt an espuic a Raith Bhoth, a bfheall. Sluaiged
la Mac Uilliam Búrc dinnsoiged Fheidhlim h-I Conchobair,
& dinnsaiged a mic, go rangadar Ross
Comán, & ro theichset Siol Muireghaigh rompu a
tuaiscert Connacht, & ní bfuaradar Gaill crecha
na edáil don dul sin. Donnchad .H. Floinn &
Tadhg a mac dinnsoiged droinge dont shlúaigh sin, &
do marbad ced díbhsin edir mhaith & saith, fo Aidín
Ruitsél & a mac, & fo .u. macaibh Chonconnacht
hI Conchobair, et alii multi; & an sluag do impó
fó mhéla dia tighibh iarsin. Tomás .H. Ceallaigh, espuc
Chluana ferta Brénainn, quieuit In Cristo. Ebhdhonn,
rí Lochlann, do ég a nInnsibh Orc ar sliged ag teacht
an Erinn. Dáuith .H. Finn, ab mainistrech na Búille,
quieuit. Diarmaid clerech, mac Cormaic Mic
Dhiarmada, mortuus est. Andíles Mhág Fhinnbharr,
dux Muinnteri Geradhain, obiit. Gillapatraic
mac Gilla na nguissén, prióir Doirén, sái einigh &
crábaidh, quieuit. Maolfabhaill .H. h-Eidhin do marbadh
la Galloib. Maolciarán .H. Maoileoin, ab Chluana
mic Nóis, quieuit. Cocad mór edir chomarba Patraic
& espuc na Midhe In hoc anno. Caisslen do dhenum
do Mac Uillíam Burc ag Ath In gail isin Chorann. Meachair .H. Ruadhán do marbadh lá Galloib abfhell, a
ndorus thempail Chille Seiscnén, In hoc anno. Etaoin
ingen h-I Fhlannacáin mortua est. Samrad ro the
isin mbliadain sin.
Annal Kl. Enair for mhairt, & seacht fiched fuirre;
anno Domini M. cc. lx. quarto; xxiiii. anno cicli solaris;
xi. anno cicli lunaris; uii. anno cicli indictionis. Cocad mór do dhenum dArt .H. Mhaoilsechlainn for
Ghalloib na Midhe, & ár mor do thabairt dó forra
imón mBrosnach, & an neoch nach ar mharbhait díbh
ro báidhit iad. Muircertach, mac Domnaill h-I Airt,
do marbadh, & a mhuinnter do loscud, lá Donn
Mhág Uidhir In hoc annon>. Cocad mór do eirghe edir
ri Saxan & rí Breatan, & iarladha Saxan do
eirghe do Edbhard & dá mac, & cath do chur
etorra díbhlinaibh, & Edbhard rí Saxain & a mac
do ghabáil ann, & Ioan dé Uerdún, & ár díáirmhidhe
maille friú sin do thabairt etorra. Aonghus .H. Clúmháin,
espuc Luighne, do ég a mainistir na Búille, iar
cur a espucóide dhe fada dhaimsir reimhi sin. Crech
mhór do dhenum do Dhealbhnaibh ar Shiol nAnmchada,
& coig mic h-I Mhadadháin do mharbadh ann bheós. Coinne mhór etir Ghalloib Erenn, im ghiusdís na
hErenn, & im Iarla Ulad, & im Mac Gerailt,
& im mhaithibh Gall Erenn osin amach, re Feidhlim
.H. Conchobair, & re h-Aodh .H. Conchobair a mac,
in Ath Luain. Eagla mhór & anbháthad do ghabáil
na nGall od chonncodar ant shocraide dhíáirmhidhe ro
bhoi .H. Conchobair & a mac, conid h-í comairle do
rónsat Gaill annsin síth do dhenum re .H. Conchobair
& re na mac; & do rinnedar ass a h-aithle. Cocad mor do erghe etir Mac Uilliam Burc, .i. Iarla
Ulad, & Mac Gerailt isin mbliadain sin, gur
milled urmhor na h-Erenn etorra, gur ghabh ant Iarla
a raibhi do chaislénaib a Connachta ag Mac Gerailt,
& gur loisc a mhainéra uile, & gur airg a
muinntera uile don chocad sin. Art .H. Maoilsechlainn
do loscad araibhe do chaislénaibh & do srádbhailtibh
a nDealbhna & a mBreghmhuine, & a Callruidhe,
& ro dhíchuir na Gaill eisdibh uile, & ro ghabhustar
braighde thaoisech an tíre uile iarsin; & Loch Luatha
do loscud dó bheós. Giúsdís na h-Erenn, & Seoan
Gogán, & Teapóid Buitiléir, do ghabhail do Mac
Gerailt a tempall choisrectha. Caisslén Locha Mesca
& caissléin Arda rathain do ghabhail do Mac Uillíam
ina laim pféin In hoc anno. Domnall .H. h-Eghra, rí
Luighne, do mharbadh do Ghalloibh. Cúmhuighe O Catháin,
ri Cíanachta, captus est per Aodh buidhe. Braitri
Minúra do thabairt go h-Ard Macha leisin airdespuc,
.i. le Moelpadraic O Scannail, & an fer cedna, .i.
Maolpadraic, do dhenum díge atimchell Aird Macha an
bhliadain sin. Kl. Enair for dhardaoin, ochtmad uathad fuirre;
xxu. anno cicli solaris; xii. anno cicli lunaris; uiii.
anno indictionis; M. cc. lx. quinto. Tomás Mac Fergail
Mic Diarmada, espuc Oilefinn, quieuit In Cristo. Tomás .H. Maicín, espuc Luighne, quieuit. Caislén
Sligigh do sgaoiledh la h-Aodh .H. Conchobair, & caislén
an Bhend fada & caislen Ráth Aird craibhe do
loscad & do sgaoiled leis bheós. Mainistir Thopair
Phatraic do loscad isin mbliadain sin. Tadhg Mac
Fhinnbhair do mharbadh do Chonchobar Mhág Rághnaill,
& do mac Domnaill h-I Ferghail, In hoc anno. Feidhlim mac Cathail Croibh Derc h-I Conchobair, ri
Connacht, fer cosanta & cothaighthi a cúigidh fein,
& fer cosanta a carad for gach leith; fer aircthi
& ionnarbtha a escarad gach inadh ambídís; fer lán
denech & dengnum; fer lán doirrdercus & durrumus
a nErinn & a Saxanaibh, do ég iar mbuaidh
nongtha & naithrighe, & a adhlucad a mainisdir na
mbráthar preciur a Ros Chomain tuc fein amach do
Dhía & don ord roime sin. Aodh .H. Conchobair,
.i. a mac fein, do ghabhail righe Connacht tar éis athar,
& a chreach righ do dhenum dhó ar Uibh Failghe. Loiscthi
& marbtha iomdha do dhenum dhó ann; & ar nimpódh
go h-Ath Luain dó, Cathal mac Taidhg h-I Conchobair do
dhallad dó, & a h-ég daréis a dhallta. Muircertach,
mac Cathail, mic Diarmada, mic Taidhg h-I Mhaoilruanaidh,
ri Mhuighe Luirg, do éc isin bliadain sin.
Gilla na naom .H. Cuinn, taoisech Muinteri Giollgán,
mortuus est. Cathal Mhág Raghnaill, táissech
Muinntire h-Eolais mortuus est. Muiredhach .H. Cerbhaill,
taissech Callraidhe, mortuus est. Maolbrighde
.H. Grúcan, oirchindech Oilefinn, mortuus est. Muiris
mac Neill h-I Conchobair do thogha dochum espucoide
Oilefinn In hoc anno. Coinne do dhenum do Thomaltach
.H. Conchobair, dairdespuc Condacht, re Dauid
Pindartrás & re macaibh Murchada, & morán
do muinnter an airdespuic do mharbad an lá sin dóibh
a Cill medhóin. Derbhorgaill, ingen h-I Dhubhda, .i.
mathair Tomaltaigh h-I Conchobair, airdespuic Connacht,
do ég iar mbuaidh naithrighe. Cocad mor edir rí
Saxan & siomann Mufford. Murchad mac Suibhne
do gabháil le Domnall mac Maghnusa, & a thindlucadh
a láim an Iarla, & a ég isin prisún.
Annal Kl. Enáir for Aine, & ix. dec fuirre; anno Domini
M. cc. lxui; xxui. anno cicli solaris; xiii. anno cicli
lunaris; ix. anno cicli indictionis. Mathghamain mac
Ceithernaigh h-I Cherín, ri Ciarraighe, do mharbad la
Galloib Dhúna móir In hoc anno. Mathghamain
.H. Cuilén, sí na Claonghlaisi, do mharbad dá mhnai
fein daon bhuille do scín, tre éd, an bliadain sin. Caislén Tighe Dháchoinne do bhrissedh & do fhassugad
an bliadain sin, & Conmaicne uile d'fhásugad. Domnall
.H. h-Eghra, rí Luighne, occisus est ag loscadh Aird
na riadh for Ghalloib In hoc anno. Toirrdhealbach,
mac Aaodha, mic Cathail Croib Derc, do ég a mainisdir
Cnuic Muadhi isin mbliadain sin. Diarmaid ruadh,
mac Conchobair, mic Cormaic Mic Diarmada, &
Donncatha mac Duinn óig Mhég Oirechtaigh, do dhallad
lá h-Aodh .H. Conchobair. Sadhbh, ingen Cathail croibderg,
mortua est. Maoilísa .H. h-Anainn, prióir Rosa
Comán & Atha Líag, quieuit In Cristo. Buirghéis
Bheoil an táchair do loscud do Fhlann ruadh
.H. Fhloinn, & morán do Galloib an bhaile do
mharbhad dhó. Caisléin & arbhanna imdha do loscud
& do mhilled a Tír Fhiacrach dhó bheos. Tomáss .H.
Maolchonaire, airchidechain Tuama, quieuit In Cristo. Aodh .H. Conchobair, ri Connacht, do dhul isin mBreifne
daithrioghad Airt mic Cathail riabaigh h-I Rúairc, ocu s
ríghe do thabairt do Conchobar bhuidhe, mac Amhlaoibh,
mic Airt h-I Ruairc, & braighde thaissech na Breifne
uile do ghabáil dó. Espucóide Luighne do ghabáil do
Thomás .H. Mhiadhachán, & grádha In dá espuc sin
do thabairt an aon ló. Húga mac Goisdelbh mortuus
est. Aodh .H. Muireghaigh do mharbad In hoc anno. Sloiged la h-Uilliam Burc dochum h-I Maoilsechlainn,
& morán do bháthad díbh i nAth Crochdha, & a nimpúdh
gan nert gan braighde do ghabáil don dul sin. Togha
espuic do thocht on Roim go Cluain ferta Brénainn,
& a gradha espuic do tabairt a nAth na rígh an
Domnach ria Nodluic. Ar mór do thabairt do droing
do muinnter h-I Conchobair, .i. do Lochlainn mac
Diarmada mic Mhuircertaigh, & do Mac Ceithernaigh,
& do mac Domnaill duibh h-I Eghra, ar Bretnachaib
& ar Laighnechaibh iarthair Connacht, &
aoin cend dég ar .xx. da gcendaibh do thídhlucad do
.H. Conchobair doibh. Cormac mac Gillachrist mic
Diarmada do lot, & a h-ég don lót sin. Grádha
espuic do thabairt ar bráthair preciúr, .i. Ua Scópa, in
Ard Macha dochum Rátha Both Thire Conaill. Maoileóin
bodhar .H. Maolchonaire mortuus est.
Annal Kl. Enáir for Satharn, & x. fiched fuirre; anno
Domini M. cc. lxuii.; xxuii. anno cicli solaris; x. quarto
anno cicli lunaris; x. anno cicli indictionis. Maoilsechlainn,
mac Conchobhair, mhic Aodha, & Conchobar féin
a athair, & Aodh a derbrathair, do ég a naon raithe. Murchad Mac Suibhne do ghabáil do Dhomnall mac
Mághnusa h-I Conchobáir a nUmall, & a thinnlucad
do Uáter a Búrc, .i. Iarla Ulad, & a ég a prissún
an Iarla iarsin. Brian, mac Toirrdhelbaigh, mic
Ruaidri h-I Conchobair, do ég a mainistir Chnuic
Muaidhe isin mbliadain sin. Druim chliabh do loscud
uile cona tighibh & templaib. Crech mhór do dhenum
do Ghalloib iarthair Chonnacht ar Chairpri Dhroma
cliabh, & do airgedair Es dara. Crech mhór eli do
dhenum do Mac Uilliam Búrc ar .H. Conchobair, gur
airgestar Tír Mhaine & Clann Uadach. Espuc
Cluana ferta, .i. Romhánach, do dhul tairis docum an
phápa. Donnchad, mac Ruaidhri, mic Aodha h-I Conchobair,
do mharbadh do Ghalloibh In hoc anno. Galar
mór do ghabáil Aodha h-I Chonchobair, condechaid a
thásc fá Erinn uile, & a thernó ass slán. Alis,
ingen Mic Carrghamhna, mortua est. Cocad mór a
Saxanaib itir rí Saxan & Simann Suforn.
Annal Kl. Enáir for dhomhnach, & .xi. fuirre; anno
Domini M. cc. lxuiii.; xxuiii. anno cicli solaris; xu.
anno cicli lunaris; xi. anno indictionis. Conchobar
.H. Bríain, rí Tuadhmhuman, do mharbad la Diarmaid
mac Muircertaigh h-I Bríain, & a mac, .i. Seonín,
& a inghen, & mac a inghene, .i. mac Ruaidri h-I
Grádhda, & Dubhlochluinn .H. Lochluinn, & Tomás
.H. Beollán, et alii multi, do marbad maille friú do
mhnaibh & dferaibh nach áirimhter sunn; & ro
marbadh Diarmaid féin ind fo cedóir amail ro dhligh.
Amhláibh .H. Fergail do mharbadh la Galloibh a meabhail. Mághnus Mhág Oirechtaigh, dux chlainne Tomaltaigh,
quieuit. Raghnailt, inghen h-I Conchobair, ben Chathail
h-I Madadháin, quieuit. Muiris ruadh Mac Gerailt
do bhádhad ar muir Erenn, lucht luinge, ag teacht ó
righ Saxan dinnsoiged na h-Erenn. Carrthalus ant
impir Rómhanach do mharbadh dona Seirrisdinibh ag
cosnum na crísdaighechta. Aodh mac Conchobair h-I
Fhlaithbhertaigh, oiffisdél Enaig dúin, mortuus est. Toirrdhelbach óg, mac Aodha, mic Fedhlim, mic Cathail
Croib Derc, dalta .H. mBriúin, quieuit. Coinne do fhogra
do Ghalloib Erenn a nAth Luain ar Aodh .H. Conchobair.
Ro thinóil .H. Conchobair, imorro, ina gcoinne annsin,
& tuc maidhm adhbail forra a bfhedhaib Atha Luain,
& ro marbadh sochaide dhíbh ann. Domnall mac
Taidhg h-I Mhandacháin do mharbad, & teiched da
muinntir uadh, .i. do Thadhc .H. Fhlannagán & do
Gillacrist .H. Birn, a .uii. Kl. Enair. Fergal .H.
Maolmhuaidh, rí bFer Ceall, do mharbad la Galloib. Maolsechlainn Mhág Cochlain do marbad la Galloib. Dubhghall Mac Ruaidri, rí Innsi Gall & Oirir
Ghaoidel, quieuit. Domnall .H. Grádda, dux chénel
Dunghaile, mortuus est. Lochlainn mac Diarmada h-I
Conchobair, do mharbad do Dauid Auulb & la h-Ibh
Cinaotha; & torcradar fein ind fo cedóir. Diarmaid,
mac In athchleirigh h-I Bhriain, do éc.
Mathghamain
.H. Bríain do ghabáil, & a chirrbad la Brian ruad
p
.H. m-Bríain, a ndíghail a athar. Conchobar .H. Cellaigh,
ri Ui Mane, mortuus est. Aonghus .H. Dálaigh, .i. sói
ndána & tighe aoidhed, quieuit.
Annal Kl. Enair for mhairt, & aili fiched fuirre; anno
Domini M. cc. lxix.; primus annus cicli solaris; xui.
annus cicli lunaris; xii. annus cicli indictionis. Imar
.H. Birn, óglaoch & lán fherghrádha dAodh .H. Conchobair,
do fhágbáil ant shaoguil do lár a chlainni &
a chonáigh iar cinnedh a bhetha a Ros Chommáin, a mainisdir
na mBrathar preciur. Iuisdís nua do thoighecht
a nErinn o rí Saxan .i. Hoiperd Sufforn, do chertugad
& do shocrugad na h-Erenn. A thoighecht a Connachtaib
iarsin, & Gaill Erenn maille ris & caislén do
dhenum a Ros Chomán dóibh; & issedh fodera sin do
dhenum, .i. Aodh .H. Conchobair do bheith a ngalur & a
nesláinti an tan sin. Tadhg mac Neill mhic Mhuireghaigh
h-I Conchobair do mharbad do tshersénach do
muinnter a brathar féin an Oilfinn, go fír dhona, in
hoc anno; & ro marbad an sersénach fein na
éruic fo cedóir. Brían mac Domnaill duibh h-I
Eghra do marbad a Sligech la Galloib, In hoc anno. Benmhidhe, ingen Toirrdhelbaigh mic Ruaidhri, .i. ben
Maolmuire Mhic Shúibhne, quieuit. Seffraid mac
Domhnaill chlannaigh Mic Gillaphatraic, rí Sléibe
Bladhma, do ég In hoc anno. Patricius .H. Scannail,
comarba Patraic a nArd Mhacha, do ég; In Cristo
quieuit. Crisdína, inghen h-I Neachtuin, ben Diarmada
Midhig Mic Diarmada, .i. an bhen dob fherr dealbh &
denum, enech & ionnracus, ciall & crábad do bhói
an aon aimsir fría, & Is mó cumaoin ar an ord liath,
do ég iar mbuaidh nongtha & naithrighe. Aodh .H. Finn,
sói shenma & oirfidigh Erenn, mortuus est. Caislén
Sligigh do dhenum do Mac Muiris Mic Gerailt an
bliadain sin. Echmhílidh Mac Cairtén do marbadh
dhUa Anlúain. Domnall .H. Ferghail, & Aodh
.H. Ferghail a mac, do mharbadh do Ghilla na naom
.H. Ferghail & do Ghalloib, In hoc anno.
Annal Kl. Enair for Cedáin, & tress uathad fuirre;
anno Domini M. cc. lxx. Secundus annus cicli solaris;
xuii. annus cicli lunaris; xiii. annus indictionis. Sligech do loscud lá .H. nDomnaill & la Cénel
Conaill, & mac Breallaigh an chairn h-I Mhaoilbhrénainn
do mharbad don turas sin. Cogad mór &
essaonta do eirghe edir .H. Conchobair, .i. Aodh mac
Félim, & Uáter a Búrc, .i. Iarla Uladh; & nír
fhédsat Gaill ináid Gaoidel a nettráin; gur thinóil ant
Iarla Goill na h-Erenn maille risin Giuisdís, go tangadar
dibhlínaibh mór sluaighed a Connachtaibh, go
rangadar Ross Chommáin an ced aghaidh, & assidhé
go h-Oilfinn In dara aghaidh, & assidhé go Port Leice,
gur ghabhadar sossad & longport ag Port Leice an
oidhche sin; & do-rónsat comairle ar a bhárach, &
issí comairle do ronsat, .i. ant Iarla & maithe Gall
Erenn do dhul tar Sionainn soir i nAth caradh Conaill
in tan sin. Dála righ Connacht imorro, .i. Aodha mic
Félim h-I Conchobair, do bhói sidhéin begán do mhaithibh
a muinntire ar cinn na nGall a Magh Nissi, & ro
an an Giuisdís & begán dont shlúaig maille ris alla
thiar dont Shionainn ag iornaidhe an Iarla cona muinntir.
Dála an Iarla, ar ndul dó tar Ath caradh Conaill
soir ro eirigh uathad do muinntir h-I Conchobair dhóibh
a coilltibh Conmaicne, & ro marbad begán dont
slúaigh Ghall annsin. Acht chena, nír ansad na
Gaill don reim & don ruathar sin for a rabhadar
no go rangadar Magh Nissi, & ro ghabhsat sossad
& longport ann an oidhche sin. Dála na nGall, imorro,
issí comhairle tucsat ar an Iarla, síth do dhénum re
.H. Conchobair don chur sin, & a derbrathair, .i.
Uilliam óg mac Ricaird mhoir mic Uilliam cuncúr, do
thabairt a laim mhuinnteri h-I Conchobair an fedh do
biadh .H. Conchobair a tigh an Iarla ag redhugad; &
do-rónadh amhlaid. Ocus ar ndula do Uilliam óc a
tech h-I Conchobair ro ghabhadar muinnter h-I Conchobair
é, & do marbadh Seon Duilefín & a mac
ar an láthair sin. Od chuala, imorro, ant Iarla fell
do dhenum ar a bráthair, ro ghluais mochtráth ar ná
bhárach go h-Ath an chip for Sinuinn, & Is amhlaid do
bhoi .H. Conchobair In dá oidhche sin ina timcheall mur
bhíos leoman lonn, laind, ledartach, a timcheall a
bhídhbhadh ag á mbássugad, conar leig caithemh na codlad
na comsanadh dhóibh. Ro érigh Aodh .H. Conchobair isin
ló cedna sin. Dala Gall, imorro, ar ndul dóibh docum
in átha isin maidin ar a bhárach, Is annsin rug Toirrdhelbach
.H. Bríain orra, & ro immpo ant Iarla
fein fris, & ro mharbh h-é gan chuidiugad ó neoch oile.
Dala Connacht, imorro, rucsat orra faoi sin, &
do cuiredh a nderedh ass a nionadh, & ro mheabadh da
tosach. Acht chena, ro meirbhiged a meisnech isin
maighin sin, & so marbadh naonbar do mhaithib a
ridiredh as an láthair sin, fa Ricard na Coille, &
fa tSheon Buidtilér; & ní fess cá líon osin amach
ro fágbad ann; & ro fágbad ced ech cona luirechaibh
& cona ndíllátuibh ann; & ro marbad Uilliam
óg iarsin isin mbraighdenus ambói a h-aithle mic h-I
Briain, do marbad laisin Iarla. Imthus Aodha h-I Conchobhair
iarsin, ro leg caislén Atha Anghaile, &
caislen Sleibhe Lugha, & caislen Chille Calmáin,
& ro loisc Ros Comán & Rinn dúin, & Uille
Uanach; & so eirigh cocad mór edir Bhrian ruadh
.H. m-Bríain & Gaill, & creacha móra do dhenum
dho orra, & caislen Chláir Atha dhá charadh do ghabáil
dó. Crecha do dhenum don Iarla & do Ghalloib
Connacht a Tír Oililla ar mhuinntir Aodha h-I Conchobair,
& Dauid Cúisín do marbad ar an creich
sin. Tomás .H. Raighilligh do mharbadh la Galloib na
hOipre. Mac Murchada charraigh h-I Ferghail do
Galloib. Comarba Patraic quieuit. Gorta
& domma mhór a nErinn uile In hoc anno. Cathal
mac an Liathanaigh h-I Conchobair, ab na Trinóide ar
Loch Cé, natus est In hoc anno. Labhaois, .i. rí Franc,
do éc an bhliadain sin. Edbhard, mac rí Saxan, do dhul
Dala Connacht, imorro, rucsat orra faoi sin, &
do cuiredh a nderedh ass a nionadh, & ro mheabadh da
tosach. Acht chena, ro meirbhiged a meisnech isin
maighin sin, & so marbadh naonbar do mhaithib a
ridiredh as an láthair sin, fa Ricard na Coille, &
fa tSheon Buidtilér; & ní fess cá líon osin amach
ro fágbad ann; & ro fágbad ced ech cona luirechaibh
& cona ndíllátuibh ann; & ro marbad Uilliam
óg iarsin isin mbraighdenus ambói a h-aithle mic h-I
Briain, do marbad laisin Iarla. Imthus Aodha h-I Conchobhair
iarsin, ro leg caislén Atha Anghaile, &
caislen Sleibhe Lugha, & caislen Chille Calmáin,
& ro loisc Ros Comán & Rinn dúin, & Uille
Uanach; & so eirigh cocad mór edir Bhrian ruadh
.H. m-Bríain & Gaill, & creacha móra do dhenum
dho orra, & caislen Chláir Atha dhá charadh do ghabáil
dó. Crecha do dhenum don Iarla & do Ghalloib
Connacht a Tír Oililla ar mhuinntir Aodha h-I Conchobair,
& Dauid Cúisín do marbad ar an creich
sin. Tomás .H. Raighilligh do mharbadh la Galloib na
hOipre. Mac Murchada charraigh h-I Ferghail do
marbad do Galloib. Comarba Patraic quieuit. Gorta
& domma mhór a nErinn uile In hoc anno. Cathal
mac an Liathanaigh h-I Conchobair, ab na Trinóide ar
Loch Cé, natus est In hoc anno. Labhaois, .i. rí Franc,
do éc an bhliadain sin. Edbhard, mac rí Saxan, do dhul
isin Talam naomtha dia chosnum. Is annsa mbliadain
sin, imorro, do chuaidh crioch & forcend ar ollamhnacht
an dubhshúiligh h-I Mhaolchonaire & Dunlaing
h-I Mhaolchonaire, & ro shuidhesdair Tanaidhe mór,
mac Duinnín mic Neidhe mic Conaing bhuidhe h-I Mhaolchonaire,
a cathaoir ollamnachta chóiged Chonnacht, ut
poeta dixit: — 
Ro chaith Tanaidhe treorach,
Mac Duinnín, ollam eolach,
Da fichit bliadhan bloidhi
Ar lár lessa leirthoile.
Annal Kl. Enair for dhardaoin, & a cethair dég fuirre;
anno Domini M. cc. lxx. primo; tertius annus cicli
solaris; xuiii. annus cicli lunaris; xiiii. annus indictionis.
Uáter a Búrc, Iarla Uladh & tigerna Gall
Connacht, do ég a caislén na Gaillmhe do ghalur aon
shechtmhaine, iar mbuaidh n-aithrighe. Tomáss mac
Muiris do éc a mbaile Locha Mesca. Iomhar .H. Birn,
lán fhergrádha Aodha h-I Conchobair, rí Connacht, do
ég isin mbliadain sin a Ros Chomáin, iar mbuaidh
naithrighe, & a adhlucad inti In quarto challaind
Fhebra. Aodh mac Comarba Chommain h-I Conchobair
do marbad do Tomass Buitilér ag Muine inghine
Crecháin. Domhnall .H. Floinn do marbhadh do mac
Roibín Laighléis isin ló cedna, a cinn uachtarach Sruthra. Mathgamain .H. Conchobair do marbadh do Ghalloibh
Dhúin móis. Nicól mac Seoan Berdun, tigerna
Oirgíall, do marbadh la Seffraigh .H. bhFergail & la
muinnter na h-Anghaile airchena. Conchobar mac
Tigernain h-I Conchobair do marbad la Máilsechlainn
mac Airt h-I Ruairc, & lá Clainn Fermhoighe. Caislén
Tighe Templa, & caislen Sligigh, & caislen Atha
Líag, do brissedh la h-Aodh .H. Conchobair In hoc anno.
Annal Kl. Enair for Aine & cuicedh fichit fuirre; anno
Domini M. cc. lxx. secundo; bliadain deirid naidecda
hí; quartus annus cicli solaris; xu. annus indictionis. Enri Buitilér, tigerna Umhaill, acus Hoitse Mebric
do marbad la Cathal mac Conchobair ruaidh, & la
macaibh righ Connacht, In hoc anno. Caislen Rossa
Comán do brissed la h-Aodh .H. Conchobair. Tadhg dall,
mac Aodha mic Cathail Croib Derg, .i. ant adhbar righ
is ferr do bhí dá chuigid fein no gur dallad la muinter
Raighilligh h-é, do ég In hoc anno. Iamus Dodálaigh, .i.
Giuisdís na h-Erenn, do mharbad la .H. mBroin &
le sochaide do Connachtaibh. Muirghes, mac Donnchada,
mic Thomaltaigh h-I Mhaolruanaigh, sói einigh
& engnuma Erenn, do ég a Murbach. An Mhidhe
do loscad go Granard la h-Aodh .H. Conchobhair. Ath
Luain do loscud, & an droiched do brissedh. Donnchad
mac Gilla na naomh Mhég Shámhradháin do mharbad
la Tomás Mhág Shamradháin, .i. a derbrathair
féin. Ricard Diuid, In barún dob uaisle i nErinn,
quieuit. Loinges mór la h-Aodh .H. Conchobair ar Loch
Ríbh, conderna loisce móra uilc imdha eli.
Annal Kl^l^ Enáir for Domnach, & seisedh uathad
fuirre; anno Domini M. cc. lxx. tertio; primus annus
Decennouenalis cicli; quinto anno cicli solaris;
primus annus indictionis cicli. Conchobar buidhe,
mac Amhlaib mic Airt h-I Ruairc, ri Breifne, do
marbad la macaibh Conchobair mic Tigernáin h-I Conchobair;
& ro mharbh som an mac rob fherr díbhsiumh,
.i. Tigernan mac Conchobair. Eochaid Mhág Mhathghamna,
rí Oirghiall, do mharbad la .H. nAnluain &
la Cenel Eogain, & morán eli nach airmhidhter
maille fris In hoc anno. Crech do dhenum do Shiurtán
Dexetar isin Chorann, & begán do macaibh righ
Connacht do bhreith forra, & aimghlicus comairle do
dhenum dhóibh ann sin tre fhorgoll a ndaoinedh, gur
marbadh Domnall mac Donnchada mic Mhaghnusa,
& Maghnus mac Airt, & Oirechtach mac Aodhagain,
& Aodh .H. Birn, et alii multi. Morsluaiged la
mac Muiris Mic Gerailt a Tuadhmhumain, gur ghabh
braighde & nert ar .H. mBriain. Cormac mac
Diarmada mic Ruaidri mortuus est. Ioffraidh
Genuille do theacht na ghiúsdís a nErinn o rígh Saxan
in hoc anno. Domhnall Iorruis, mac Maghnusa mic
Muircertaigh Muimnigh, do innarbad a h-Umall &
a h-Irrus do Ghalloib In hoc anno. Ruaidhri .H. Flaithbertaigh
do ionnarbad a iarthar Connacht do Ghalloib
mur an codna.
Annal Kl. Enáir for Luan, a sechtmad dhec fuirre; anno
Domini M. cc. lxx. quarto; secundo anno Decennouenalis
cicli; ui. anno cicli solaris; secundus annus
indictionis. Aodh mac Félim mic Cathail Croib Derg,
rí Connacht fria ré .ix. mbliadna, do ég a quint noin
Mai isin mbliadain sin; dia Dardaoin arái laithe
sheachtmhaine, id est inuentio sancte crucis; Rí ro
fhalmaig & ro fhássaigh Connachta ar Ghalloib &
Ghaoidelaibh bhidís na aghaid; Rí do rad madhmanna
móra mince for Ghalloib & Ghaoidelaibh; & Rí
ro trascair a cúirtenda & a gcaisléna; Rí ro ghabh
braighde .H. mBriuin & Chenel Conaill; Rí ba mhó
gráin & coscur do rigaib Erenn; fer millti &
lessaighthi na h-Erenn uile ro fedh a inme & a
uaisle & aimsire feissin, ut poeta dixit: — 
Nai mbliadna don Aodh enghach
Ag cosnum theallaigh Themhrach;
Nír bfhann re faghail an fer,
Anagaid Ghall Is Ghaoidheal.
Eogan, mac Ruaidhrí mic Aodha mic Cathail Croib Derg,
do ríghad na ionadh do Connachtaibh; & gidhedh nir
bho fada an ríghe sin do radad dhó, óir ní raibhe acht
aon raithi a nard fhlaites chúigid Chonnacht In tan ro
marbhsat a dheirbhfhine fein h-é a tempull brathar
Rossa Comain, .i. Ruaidri mac Toirrdhelbaigh mic
Aodha h-I Conchobair, ut dixit poeta: — 
Mac Ruaidhri na rí ráithi, Do gheig bhregh nír bhuan shnáithi;
Do rad sluagh Oiligh gan ar
An oighidh do uair Eoghan.
Aodh, mac Cathail daill mic Aodha, mhic Cathail croibderg,
do righad do Chonnachtaibh taréis Eogain mic
Ruaidri, & nir bhó faide a righe sidhé, uair ni raibhe
acht aon chaoicidhis a srighe an tan ro marbadh le Mág
Oirechtaigh, .i. Tomaltach, & la .H. mBirn, ut dixit
poeta: — 
Aodh mac Cathail, crodha an smacht,
Ro chossain coiged Chonnacht;
Caoicidhis dUa Chreidhe mar sin
Ina chele do Cruachain.
Tadhg, mac Toirrdhelbaigh mic Aodha mic Cathail
Croib Derg, do ríghad taréis Aodha mic Cathail isin
mbliadain cedna. Acht chena, nír bhó bec In essbud aon
bhliadna tri righ do ríghaibh Connacht do tuitim innte, .i.
Aodh mac Fedhlim, & Eoghan mac Ruaidhri, &
Aodh mac Cathail daill, ut supra diximus. Tigernán
mac Aodha h-I Ruairc, righ Breifne, mortuus est. Domnall, mac Maghnusa mic Murcertaigh Muimnigh
h-I Conchobair, sói enigh & engnuma na h-Erenn uile,
mortuus est. Tadhg mac Cerbhaill bhuidhe h-I Dhaluigh,
ollam Aodha h-I Conchobair re dán, do ég In hoc anno. Gilla na naom, mac Aodha mic Amhláib h-I Fergail,
aon rogha thaoisech Erenn uile na aimsir fein, do ég
iar mbuaidh naithrighe, iar na bheith tricha bliadan a
gcendus chloinne Conmaic mic Ferghussa, ag cosnum na
hAngaile re Galloib & re Gaidhelaib airchena, &
Cathal mac Gilla na naom do ghabáil taoisighechta
iarsin, & a bheith .ix. mbliadna innte. Cathal Mhágh
Fhlannchaidh, taisseach Dartraighe, mortuus est. Maoilsechlainn, mac Amhláib mic Airt h-I Ruairc, rí
Dartraighe & Chloinne Fermhaighe, do marbadh lá
Conchobar mac Domnaill mic Neill h-I Ruairc, a Cill
Forga, & a rigad fein iarsin. Domnall óc, mac
Amhlaib mic Airt h-I Ruairc, mortuus est.
Annal Kl. Enáir for mhairt; a h-ochtmad fithed fuirre;
anno Domini M. cc. lxx. quinto; iii. anno decennouenalis
cicli; iii. anno iindictionis; uii. anno cicli solaris. Ruaidri mac Toirrdhelbaig h-I Conchobair do ghabáil
dá bráthair fein, .i. do Thadhg mac Toirrdhelbaigh, &
Tadhg mac Cathail mic Diarmada do arguin uile lais;
& an Ruaidri cedna do élúdh as an laimhdechas sin, .i.
Conchobar .H. h-Ainlidhe dá bhreith leis, & tóraighacht
do dhenum forra, & Conchobar .H. h-Ainlighe do marbad
annsin. Conchobar, mac Fergail, mic Donnchada
mhic Mhuircerthaigh, do marbad dá bhraithribh feissin. Art, mac Cathail riabaigh h-I Ruairc, rí Breifne, do
marbadh la Mág Fhinnbhair & la Muinnter Gheradhán,
go n-Galloib maille friú, a nGranárd, & ár a
muinntire do chur. Cairbre .H. Scópa, espuc Rátha
Both, In Cristo quieuit. H. Laoidhigh, .i. espuc Chille
hAlaidh, quieuit In Cristo. Tomás Mhág Shámhradháin
do marbad la Cénel Dúachain. Mac Conconnacht h-I
Raighilligh do marbadh la Cloinn Cathail per dolum. Maidhm mór for Ghalloib a nUlltoib, go ranic da ced
cenn & dá ced ech an áiremh dhibh, cum multis aliis.
Annal Kl. Enair for Cedáin, & .ix. uathad fuirre; anno
Domini M. cc. lxx. sexto; quarto anno cicli lunaris;
quarto anno indictionis; uiii. anno cicli solaris. Aodh Muimnech, mac Feidhlim mic Cathail Croib Derc,
do thocht as an Mumain, & a dhol a nucht h-I
Dómhnaill; & .H. Domnaill do thinól lais, &
toighecht dóibh díbhlinaibh go h-Echanach, & impódh
dUa Domnaill annsin; & tocht do mac Feidhlim fein
a mesc Chonnachtaib assidhé, & beith do ann. Clann
Toirrdhelbaigh, imorro, do thocht as tír íar sin, &
loiscthi mora do dhenum dhóibh, & nir ghabhsat do thenn
as tír achtmad sin namá. Diarmaid mac Gillamuire
h-I Morna, rí Ulad, mortuus est. Crech do dhenum do
chloinn Toirrdhelbaigh ar mac Fédhlim, & ar macaibh
Mic Diarmada, & Gilla Crist .H. Máilbrenainn
do marbadh leo an lá sin. Crech do dhenum do mac
Fédhlim ar Chloinn Muircertaigh, gur mharbhsat Clann
Mhuircertaigh Gilla na naingeal .H. Conrói a tóraighecht
na creiche sin, & daoine imdha eli do muinter
mic Fédhlim. Do ríghne Ruaidhri mac Toirrdhelbaigh
crech mhór eli ar Muinter Nechtain, & Muinter
Nechtain do thabairt mhadhma fair & do buain na
creiche dhe; & Domnall mac Neill mic Conghalaig h-I
Ruairc do mharbad, & Is fris adeirthí Gilla an imme,
& daoine imdha eli maille fris do muinter Ruaidri.
Gilla Crist .H. Neachtain & Uilliam .H. Neachtain
do marbad la Ruaidhri mac Toirrdhelbaigh iarsin.
Annal Kl. Enair for Aine, & fichtech fuirre; anno
Domini M. cc. lxxuii; quinto anno cicli lunaris; ix. anno
cicli solaris; quinto anno indictionis. Brían ruad
.H. Briain, ri Muman, do ghabhail a meabhail do mac
Iarla Clair, iar gcur a bfhola an aon shoidhech, & iar
ndenum chairdessa Criost dóibh, & iar dtabairt
mhinn, & chlog, & bhachall Muman da cheli dóibh; &
a tharraing do mac au Iarla idir sdédaibh iarsin. Gilla
Crist .H. Birn, fer grádha dAodh .H. Conchobair, do
marbad don Gilla ruad mac Lochlainn h-I Conchobair,
i nuathbhus. Braon .H. Maolmoicheirghe, ab Cenannus, in
Cristo quieuit. Caislen Rossa Comáin do legadh do
mac Feidhlim, & do Dhomnall .H. Domnaill, & do
Connachtaibh maille fris. Crech mhór do dhenum do
Theallach Echach ar Chénel Duacháin a nGlinn dá
dhuile, dar mharbhadar Conchobar Mhág Dhorchaid et
alii multi.
Annal Kl. Enair for shatharn, & prim fuirre; anno
Domini M. cc. lxx. octauo; x. anno cicli solaris; sexto
anno cicli lunaris; ui. anno indictionis. Tadhg, mac
Toirrdhelbaigh, mic Aodha mhic Cathail Croib Derg, do
marbadh do chlainn Chathail Mic Diarmada, iar ná
bheith teora bliadna a gcennus Connacht, ut poeta
dixit, .i. Donn losg .H. Maolconaire: — 
Ua Conchobair Chluanaca,
Mac Toirrdhelbaigh, tri bliadna;
Cách fa righe do reir Tadhg;
Geill an tíre do thiomairg;
& Aodh Muimhnech mac Feidhlim do ghabáil righe
Connacht. Ruaidri mac Toirrdhelbaigh, ríghdhamhna
Connacht, do marbad do Ghilla Crist Mhág Fhlannchaidh & do Dhartraighibh áirchena, ar bord Droma
cliabh, & an persun riabach mac Tigernáin h-I Conchobair,
& daoine imdha ele nach áirimhter sunn. Donnchad & Ferghal & Gilla Crist, tri mic
Muirghesa mic Donnchada mic Tomaltaigh, do mharbad
la Tadhg mac Domnaill Irruis. Flaithbertach .H.
Doimhín, rí Fher Manach, do marbad isin mbliadain
sin. Maidhm Cuinnche do thabairt do Dhonnchad mac
Briain ruaid h-I Bríain, & do macaibh eli h-I Briain,
ar mac Iarla Clair, gur loiscset tempull Cuinnche a
cend a muintire, & gur loisced & gur marbad
dáine díáirmhidhe annsin, & gondechaid mac an Iarla
fó láimh ass uathaib, fóríor. Tomáss .H. Cuinn, espuc
Cluana mic Nois, quieuit. Tomaltach Mhág Oirechtaigh,
righ thaoissech Shíol Muireghaigh, do mharbad las na
Túathaib In hoc anno.
Annal Kl. Enair for Domhnach, & aile dhéc fuirre; anno
Domini M. cc. lxxix.; xi. anno cicli solaris; uii. anno
cicli lunaris et indictionis. Tomaltach, mac Toirrdhelbaigh,
mic Mhaoilsechlainn h-I Conchobair, aird
espuc Tuama, sái Erenn uile ar egna & ar eolus,
ar einech & ar uaisle, ar tshochraighecht & ar
thídhlucad séd & maoine do chách a gcoitchinne, do ég
iar mbuaidh naithrighe In hoc anno. Mailsechlainn
mac Toirrdhelbaigh do marbad In hoc anno. Conchobar,
mac Diarmada mic Mhaghnusa h-I Conchobair,
occisus est. Gilla an Choimdhedh .H. Cerbhalláin, espuc
Chéneoil Eogain, quieuit. Murchad .H. Nechtain do
marbad do Domnall .H. Nechtain, & comrac do
fhógra do Roiberd .H. Nechtain, .i. derbrathair Murchada,
ar Domnall iarsin; & Roiperd do marbad
mur an cedna isin comruc sin. Domnall mac Gilla
Crist h-I Nechtain do marbadh la h-Aodh .H. Conchenainn
in hoc anno.
Annal Kl. Enair for Luan, & tress fiched fuirre;
anno Domini M. cc. lxxx.; xii. anno cicli solaris; uiii.
anno cicli decennouenalis et indictionis. Imresain
do eirghe edir Aodh Muimnech, mac Félim mic Cathail
Croib Derc, ri Connacht, & Clann Mhuirchertaigh
Muimnigh h-I Conchobair, In hoc anno; & Aodh
Muimnech do mharbadh leo a Coill an daingin; &
Maoilsechlainn mac Mághnusa do ghabáil dóibh an lá
sin, & a fhuaslucad uathaib dUa Dhomnaill ar
ceitri ced bó & ar xx. ech; & Cathal, mac Conchobair
ruaid, mic Muirchertaigh Muimnigh, mic Thoirrdhelbaigh
mhóir h-I Conchobair, do righad do Connachtaibh
iartain. Seoan .H. Laoidigh, espuc Chille
hAlaidh, In Cristo quieuit. Matha mac Maghnusa h-I
Conchobair, ab na Búille, quieuit.
Annal Kl. Enair for chétaoin, & a cethair uathad
fuirre; anno Domini M. cc. lxxx. primo; xiii. anno cicli
solaris; ix. anno cicli lunaris et indictionis. Tadhg,
mac Cathail, mic Conchobair, mic Dhiarmada o
nabartar Mic Diarmada, righ Mhoighe Luirg, sói
neinigh & nengnuma & nuaisle na h-Erenn, mortuus est. Cath Dírirt dáchrich edir Conallchaib &
Eoghanchaib, dú atorchuir Domnall óg .H. Domnaill, rí
an tuaiscert, .i. fer dár ghialladar Fir Manach &
Oirghialla, & urmhór Gaoidel Connacht & Uladh
achtmagh beg, & fir mBreiffne bhós; & ant aon
ghaoidel rob fherr einech & oirechus; feichem coitchend
iarthair Eorpa & snathad uamma na h-airdríghe,
& farcha dluthaighthe gach degh rechta; & ionnamail
Chonaire mhic Edirsceóil ar óige ag gabáil righe, &
cnú mhullaigh Ghaoidel ar ghaisced, & medh cosmail
Chathail Croibh Derg ar ágh & innsoiged; & a
adhnacal co h-onórach a mainisdir na mbráthar a
nDoire Choluim chille, iar mbreith bhuadha gach uile
maithessai; & issiad so Is ferr do marbad maille
fris isin maidhm sin, .i. Maolruanaid .H. Baoighill,
taoisech na Tri Tuath, & Eogan mac Mhaoiltsechlainn
mic Domnaill mhóir h-I Dhomnaill, & Ceallach
.H. Báighill, .i. mac Gilla Bhríghde, ant én taoisech rob
fherr oinech & tidnacul, & Is mó do sgaoil il
maoine ar eigsibh, do bhí an aon aimsir ris, & dob
ferr lámh & uaisle; & Andíles .H. Baighill, &
Dubhghall a mac; & Mág Fhlannchaidh, táisioch Dartraighe;
& Domnall Mac Gillafhinnén, taissech
Muinntire Peodachán; & Enna .H. Gairmleghaigh,
ard táissech Cheneoil Móain; & Cormac mac an
fhir leighinn h-I Domnaill, taissech Fánad, & Gilla
an Choimdhedh. H. Maoldúin, ri Luirg, & Carmac
mac Carmaic h-I Dhomnaill, & Gilla na nóg mac
Dál re docair, & Mailsechlainn mac Neill h-I
Bhaighill, & Andiles mac Muirchertaigh h-I Dhomhnaill,
& Maghnus Mhág Cuinn, & Gilla na naom
.H. h-Eochagáin, & Muirchertach .H. Flaithbertaigh, &
Muirchertach Mac an Ulltaigh, & Flaithbertach
Mhág Bhuidhechán, & dáine imdha ele nach áirimhter
sunn. Cath eli In hoc anno itir na Bairédachaibh &
an Ciomorógach, & ro mheabhad for na Bairédachaib,
& ro marbadh ann Uillíam Bairéd &
Adám Pleimend, & daoine imdha eli; & do bhí
dias do Ghaoidelaibh annsin do leith an Chimhsógach,
& do chinnset ar bheodhacht & ar lúth, & ar
lamach, do chách uile annsin, .i. Taichlech .H. Dubhda &
Taichlech .H. Baighill In diass h-ísin.
Annal Kl. Enair for dhardáin, & cuiged dég fuirre;
anno Domini M. cc. lxxxii; xiiii. anno cicli solaris;
x. anno cicli lunaris et indictionis. Muirchertach
Mac Murchada, rí Laigen, & Art Mac Murchada,
a derbrathair sidhé, do marbad la Galloib In hoc
anno. Taichlech mac Mhaolruanaidh h-I Dhubhda, ri
.H. bFhiacrach Muaidhe, .i. an fer rob fherr oinech &
engnum, & bá mó cendairrc & cointinn re
Galloib & re Danaraibh im a dhuthaid, ag á díden,
do marbadh la h-Adam Ciomsóg ar Traigh nEothaile. Lassairfhionna, inghen Chathail Croib Derg h-I Conchobair,
ben Domnaill óig h-I Domnaill, .i. an bhen dob
uaisle & dob fhéile & dob fherr cruth do bhí an
Erinn na h-aimsir fein, quieuit In Cristo. Matha
.H. Raighilligh, dux Muinnteri Maolmhordha, do ég In hoc
anno. Gilla Iossa Mag Tigernáin, dux Theallaigh
Dhunchada, quieuit. Cathal mac Gilla na naom h-I
Fergail, taissech na h-Angaile fri re .ix. mbliadna,
do ég for Inis Cuan for abhuinn Cluain lis Beic mic
Condla, .i. rí Tethbha; & Is assin ro tuicedh ant
iomaire fada, uair adubairt an fer fáisdine re
Cathal gurab ar an iomaire bfhada do ghébadh sé
báss; gur ab uime sin no h-sechnadh Cathal ant
iomaire fada gan a thaghall do gréss. Seffraid mac
Gilla na naom do ghabáil taisighechta iarsin. Snechta
ro mhor o Nodlaic co feil Bríghde isin mbliadain sin.
Annal Kl. Enair for Aoine, & seissed xxet fuirre;
anno Domini M. cc. lxxx. tertio; xu. anno cicli solaris;
xi. anno cicli lunaris et indictionis. Aodh Buidhe
.H. Neill, rí Chénel Eogain, & righdhamhna Erenn uile
áirchena, & barr einigh & gaiscid Gaoidel, &
aon rogha an tuaiscert ar thidhnacal séd & eallaigh
& echraid, & fer bhudh mo gráin & coscur do
Cénol Eogain na aimsir fein, do mharbad la Brian
Mhág Mhathghamna, ri Oirgíall, & la h-Oirghiallaibh
airchena, & la Gilla Iossa ruadh mac Domnaill h-I
Raighilligh, In hoc anno. Tadhc mac Domnaill Iorruis
h-I Conchobair do lot la Luighnibh, & a ghabáil, &
a thidhlucad do Chathal .H. Conchobair, & a ég dia
lot In hoc anno. Ath cliath & Ceall Christ do loscad
in hoc anno.
Annal Kl. Enair for shatharn, & sechtmad uathad
fuirre; anno Domini M. cc. lxxx. quarto; xui. anno
cicli solaris; xii. anno cicli lunaris et indictionis. Simann Dexetar do marbad la Brian .H. bFhloinn
& lá dhá mac h-I Fhlannagain, .i. Diarmaid &
Maoilsechlainn. Cocad mór & esaonta do eirghe
a Connachtaibh treimid sidhé, & crecha móra do
dhenum do Ghalloib im Choirrshliabh, & aisioc iomlán
do thabairt dona Galloib h-ísin do mhuinnter na
Trinóitte, & do mhanchaib na Búille. Dún mor
do loscud la Fiachra .H. bFhloinn. Muiris .H. Concobhair,
espuc Oilefin, In Cristo quieuit. Donnchad
.H. Briain, ri Tuadmhuman, do mharbad la Toirrdhelbach
.H. m-Bríain. Gilla Iossa Mhág Thigernáin, ard
toissech Cénel mBrenuinn, quieuit. Amhlaibh .H. Tomaltaigh,
togha confirmaitige espucoide Oilefinn, in
Cristo quieuit. Gilla Isa mac an Liathanaigh h-I
Conchobair, ab Oilén na Trinóide ar Loch Cé, dord
Premonstra, do thogha docom espucóide Oilefinn iar
sin. Dubhghaill mac Maghnusa h-I Bhaighill, taoissech
Cloiche Chinnfhaoladh, do mharbad la muinter h-I Maoil
ghaoithe. Mac na h-oidhche Mhág Dhorchaidh, taoissech
Chénel Luacháin, do ég In hoc anno. Kl. Enáir for Luan, & a h-ochtmad dég fuirre;
anno Domini M. cc. lxxx. quinto; xuii. anno cicli solaris;
xiii. anno cicli lunaris et indictionis. Simón .H. Ruairc,
espuc na Breifne, In Cristo quieuit. Maidhm mor do
thabairt do Mhaghnus .H. Conchobair for Adám Ciomsóg
& for Ghalloib iarthair Connacht, ag Leic
Essa dara, dú inar marbad iliomad daoinedh, &
inar gabadh Coilín Ciomsóg, .i. a dherbrathair, a mbraighdenus
taréis a mhuinnteri do marbadh, do chinn na
sliged do leigen dho féin. Maidhm do thabairt do Pilip
mac Goisdelbh for muinter Mhaghnusa h-I Conchobair,
for Sliabh Ghamh, dú inar marbadh morán do glassláith
& d'fhoghdhaoinibh. Ailís inghen Cormaic mortua est. Ruaidri .H. Gádra, ri Sleibhe Lugha, do mharbadh la Mac
Fheoruis for a loch fein. Enrí Mac Gillafhinnéin
mortuus est.
Annal Kl. Enair for mhairt, & ix. mad fiched fuirre;
anno Domini M. cc. lxxx. ui.; xuiii. cicli solaris; xiiii.
cicli lunaris et indictionis. Mor sluaiged la h-Iarla
Uladh a Connachtaibh, gur mhill morán do mhainisdrechaibh
& do ceallaib Connacht, & gidhedh do
ghabh nert gacha conair rainic, & do ghabh braighde
Connacht uile; & rug sluaigh Connacht lais iarsin,
& do ghabh braighde Conaill & Eogain, & do
athrígh Domnall mac Briain h-I Neill, & tuc righe do
Niall chúlánach .H. Neill In dulad sin. Earrach an
bhódhíthe In hoc anno. Muiris maol Mac Geruilt
mortuus est In hoc anno. Domnall .H. h-Ainlighe, dux Chéneoil Doffa, quieuit uiii. Kl. Aprilis.
Annal Kl. Enáir for Cedaoin, & deachmad uathad
fuirre; anno Domini M. cc. lxxxuii; xix. anno cicli
solaris; xu. anno cicli lunaris et indictionis. Diarmaid
Midhech, mac Diarmada, mic Muirghessa, mic
Cathail Mic Diarmada, ri Muintire Mhaolruanaidh,
.i. ant aon duine ro ba sine & rob uaisle día chinedh,
do ég In hoc anno. Floirint .H. Gibeallán, airchideochain
Oilefinn, feallsom fessa & eoluis &
intlechta, & chleirchechta, quieuit In Cristo. Gilla
na neach .H. Mannacháin, ri na Tri Tuath, mortuus est
uii. idus Septembris. Maolsechlainn mac Tomaltaigh
Mhég Oirechtaigh do mharbad la Toirrdhelbach mac
Eogain h-I Conchobair, a ndíghailt a athar do thréigen
do Thomaltach do macaibh Toirrdhelbaigh. Ruaidri
Sindach quieuit.
Annal Kl. Enair for Dardaoin, agus aonmad xxet fuirre;
anno Domini M. cc. lxxxuiii.; xx. anno cicli solaris;
xui. anno cicli lunaris. Cathal, mac Taidhc, mic Cathail
Mic Diarmada, do ghabáil righe Mhoighe Luirg In hoc
anno. Maghnus .H. Conchobair, maraon re bfhuair leis
do Chonnachtaibh, & .H. mBriuin & Conmaicne do
thoighecht leis do gabháil righe Connacht dó féin, acus
do aithrighad a dherbhrathar, .i. Cathal mac Conchobair
ruaidh, & teacht dóibh go h-Ath Slision, áit a raibhe
Cathal cona shochraide, & cumasc do tabairt doibh
leth ar leth diaroile, & Cathal do ghabháil annsin,
& maidhm do thabairt ar a mhuinnter; & do h-aithrighed
é fein, & do h-airgedh urmhor Connacht don
chur sin; & righe do ghabháil do Mhaghnus fein ar
éigin In tan sin ar bélaibh a shinnser brathar, iar ná
bheith seacht mbliadna co leith i righe amail isbert
ant ughdar: — 
Mac Conchobair righdha ruaid,
Ba rí Connacht thes Is tuaid,
Leith bhliadain iss a seacht sin
Righe Cathail a Cruachain.
Donnchad riabhach, mac Maghnusa mic Muircertaigh
Muimnigh, quieuit. Tech do ghabháil isin ghemhriudh cedna
sin for Mhaghnus .H. Conchobair do Thoirrdhelbach
mac Eogain h-I Conchobair, isin Ros mór, & do
Mhaoilsechlainn .H. Fhlannagáin maille fris; &
do comairle Fhiachra h-I Fhloinn do-rónadh an
innsoiged sin. Acht chena, ro loitedh Maghnus fein
annsin, & ro marbad Raghnall Mhág Raghnaill,
toissech Mhuinnteri h-Eoluis, daon urchor shoighdi,
& ro loitted Niall Gealbhuidhe .H. Conchobair ann.
Ro marbad, imorro, daoine iomdha eli ann; & ro
benadh eich & édáil iomdha dhibh. Sluaighed la
Maghnus .H. Conchobair déis a leighis o na lottaib sin
assiol Muireghaigh, gurros gabh a mbraighde go h-uilidhe. Sluaiged lasan Iarla ruad, .i. Risderd, mac Uaitéir,
mic Ricaird, mic Uilliam congcúr In ghabhaltais, docom
Chonnacht, go tánic go Ros Chomáin dinnsoiged
Maghnusa mic Conchobair ruaidh, ri Connacht an tan
sin, & dinnsoiged Mic Gerailt & mhuinntire an
righ; & do thinoilsiot uile ar a chinn, & do ghrendaighset
ant Iarla fó theacht secha sin; conidh h-í
comairle do righne ant Iarla annsin imthecht assin
tír amach, & a shlúaigh do sgaoiledh íarsin. Sdeaffán,
airdespuc Tuama dhá ghualann, & giuisdís na h-Erenn,
quieuit. Uillíam Mac Fheoruis do thogha dochom airdespucóide
Thuama iarsin.
Annal Kl. Enair for shatharn, & aile uathad fuirre;
anno Domini M. cc. lxxxix.; xxi. anno cicli solaris;
xuii. anno cicli lunaris; secundus annus indictionis. Tadhg .H. Flannagán, taissech chlainni Cathail, quieuit. Matha .H. Sgingín, ollam Chenel Conaill, mortuus est. Espuc Conmaicne, .i. an gaill espuc, Milis a ainm,
quieuit. Simón .H. Fínnachta, airchideochain Oilefinn,
in Cristo quieuit. Sluaiged la Maghnus .H. Conchobair
& la Ricard Diuid, & lá Galloibh na Midhe maille
fris, docum h-I Mhaoilsechlainn, & dochum fer Midhe
áirchena, co tucadh maidhm forrai and sin inar marbad
Ricard Diuit, .i. In barún Is uaisle do bhoi ind Erinn
an tan sin, & a braithrecha maille fris; &
ro marbad and Siacus mac ind espuic h-I Chellaigh;
& ro marbad daine imda aile ann bheos. Fiachra
.H. Floinn, dux Shil Mhaoilruain, In fer rob fherr iocht
& firinne, & comairce, enech & engnum do
thaoissechaibh Connacht uile, do dul do dhenum cleamnusa
re Galloibh, gurrus marbh mac Ricaird fhinn mic Uilliam
Búrc, & Mac Fheoruis; a meabhail h-é. Sluaiged
mór la Mac Muiris & la Mac Fheoruis dochum
an chalbhaigh mhoir h-I Chonchobair & na mac righ
Laignech airchenai, & tucadh maidhm mór forra
inar marbadh Maoilir Dexétar & Gaill imdha ele,
maille fri eich imdha do bhéin dibh and bhoss.
Annal Kl. Enair for dhomnach, & tress dhéc fuirri;
anno Domini M. cc. xc.; xxii. anno cicli solaris; xuiii.
anno cicli lunaris; tertius annus indictionis. Cairpri
.H. Maoilsechlainn, rí Midhe, do marbadh do Mhág
Cochlán & do Dhelbhna a meabhuil. Conghalach Mag
Eochagán, dux Cheneoil bFhiacha mic Neill .ix. ghiallaigh,
mortuus est. Uilliam Mac Fheoruis do ghabáil airdespucoide
Tuama. Int espuc .H. Setachain, .i. espuc
Cille Mic Duach, quieuit. Sluaiged la Domnall mac
Briain h-I Neill a Cénél nEogain, gur chuir Niall O Neill
ar eigin aisde, & gur ghabh fein an righe alloss a
neirt. Aodh .H. Domnaill do aithrighad dia derbhrathair bhudhéin, .i. do Thoirrdhelbach .H. Dhomnaill, &
an righe do ghabháil dó fein tre cumachtaibh chinidh a
mathar, .i. Clainne Domnaill, & galloclaech nimdha eli.
Annal Kl. Enair for Luan, & a cethar xxet fuirre;
anno Domini Mo. cco. xc. primo; bliadain deridh
noiecdha h-i; xxo. tertio anno cicli solaris; quartus
annus indictionis. Toirrdhelbach mac Eogain h-I
Conchobair, In fer Is mó & do budh ailne & dob
ferr Enech & engnum, &dob fherr dadhbur righ, do
mharbad le Niall ngelbhuidhe .H. Conchobair. Sluaighed
mór la h-Iarla Uladh a Tir Eogain, dar athrigh sé
Domnall mac Briain h-I Neill, & dar righad lais
Niall Culánach .H. Neill; & mur do fháguibh int
Iarla In tír ro marbad Niall Culanach .H. Neill le
Domnall .H. Neill. Tig int Iarla do ridhis & ro
righad lais mac Aodha Buidhe, .i. Niall. Ro h-innarbad
Domnall .H. Neill as an tír amach, tre cumachtaibh in
Iarla. Sluaiged eli lasan Iarla cedna sin a Tír
Chonaill, docum Thoirrdhelbaigh h-I Dhomnaill, gur
airg In tír uile idir chill & tuaith, conár fhargaibset
bréid for altóir, ina leabur aiffrinn, iná coilech
aiffrinn, a cellaibh Chéneoil Conaill; & tuc in
creich sin a Connachtaibh. Ocus tánic co h-Olfinn iarsin
& tucadar Connachta fel braighde dhó In tan sin,
& do imthigh iarsin. Conchobar .H. Dubhda, ri .H.
bFhiachrach, do bhádhadh ar Sinuinn ag teacht maille re
Connachtaibh i conne In Iarla cedna sin. Comhthocbáil
chogaid do dhenum do Chathal .H. Conchobair & do
Niall ghelbhuidhe .H. Conchobair, & dá gach lucht dár
éirigh leo do Ghalloibh & do Ghaoidelaibh, do athrighad
Mhaghnusai h-I Conchobair, ri Connacht; & imressain do thabairt doibh dá cheli ag Caraidh Chúlmhaoile,
& Cathal do lot annsin; & Murchad mac Taidhc
mic Aindriassa h-I Conchobair do marbadh ann la
Niall ngealbhuidhe .H. Conchobair, & doeine eli, &
eich imdha do bhein do mhuinnter Maghnusa ann; &
maidhm do thabairt fair fein, & a dhul ass a toradh a
eisiomuil fó laimh; & crecha móra do dhenum do
muinnter Chathail & do Niall ghelbhuidhe a Cairbri,
oir ní raibhe Cathal fein ar an siobhal sin taréis a
luit. Acht chena ro aircset Cairpri uile ó Chnuc
Laoighén co h-Ess dara. Dála Maghnusa h-I Conchobair,
imorro, iar tocht do Siol Muireghaigh & dá aos
gradha feissin, & Gall Rossa Comain cuige dar éis
in madma sin, dá furtacht, tanic roime iar na bharach
a coinne na gcrech sin, & ruc se orra ag Sraith in
fhéráin & fón Aonach, & ro benadh a crecha dhibh.
Ocus ro imthigh Niall fein ar eigin asan maidhm sin;
& ro marbadh ann Tomas Mac Goisdelb; & ro
gabad a derbrathair .i. Dauid Mac Goisdelb, & ro
marbad isin laimdechur sin é iarsin; & ro marbad
morán dont slúaig idir Ghalloib & Ghaidelaibh. Ocus
tocht do Niall ar sith don tír iarsin, & a feronn fein
uile do thabairt dó. Aimhles & iomcassoeit do erghe
etir Mhagnus & Niall, oir ro h-innissedh do Magnus
gur fheall Niall fair, & fóbairt In tire do fágbháil
do Niall iarsin. Airgthe mora do dhenum ar Niall do
Maghnus, & dimus Neill do thoirnem co mór do na
hairgnibh h-isin. Aodh .H. Fallamain, táissech Chlainni
Uadach, do ég isin mbliadain sin. Diarmaid .H. Floinn,
taissech Sil Mhailruain, mortuus est. Aodh .H. Domnaill do ghabáil a righe fein do ridhis, & Toirrdhelbach .H. Domnaill do innarbad. Lucas Mac Gilla
Ruaidh, airchidechain Olefinn, quieuit. Edrúth Mhág
Craith, ab Locha Cé, mortuus est.
Annal Kl. Enair for mhairt, & u uathad fuirre; anno
Domini M. cc. xc. ii.; xxiiii. anno cicli solaris; u. anno
indictionis; primus annus cicli lunaris. Sluaiged
lásan Iarla docum Maghnusa h-I Choncobair, co tanic
co Ros Chomáin, & do imthigh gan geill gan edire do
ghabáil. Ro len Maghnus .H. Conchobair co Miliuc h-é,
dar sarugad Connacht, & do cuaidh ina thech, &
fuair gach ní fa raibhe on Iarla don chur sin. Sluaiged
ele lasan Iarla cedna sin docum Luighne, gur airg
urmor In tire uile, & gidhedh chena, ní thanic Domnall
.H. h-Eagra ina theach, & ni thuc geill ina etire don
dul sin dó. Niall gealbuicche .H. Conchobair, mac
Muireghaigh mic Aodha daill mhic Toirrdhelbaigh móir,
.i. ri Connacht, do mharbad do Thadhg mac Aindriassai
mic Briain Luighnigh h-I Conchobair, & do Tuathal
mac Muircertaigh. Mág Cochlán, .i. rí Delbhna, do
marbadh na dhuthaid fein do h-Sheffin Mac Fheoruis,
tre fhorgall In Iarla, In hoc anno. Donnchad mac
Eogain h-I Conchobair do éc In hoc anno. Somhairle
.H. Gairmleghaigh do marbad dUa Neill. Andíles
.H. Dochartaigh, táissech Arda Midhair, quieuit.
Annal Kl. Enair for dhardaoin, & seissed dhéc fuirre;
anno Domini M. cc, xciii.; xxuo. anno cicli solaris;
secundus annus cicli lunaris; ui. annus indictionis. Maghnus, mac Conchobair ruaidh, mic Mhuirchertaigh
Muimnigh, mic Thoirrdhelbaigh mhóir, .i. ri Connacht
fri ré u. mbliadan co leith, amail fhoirgles In filedh: — 
Ua Conchobair In chnis gil,
Mac mic Muirchertaigh Muimnigh,
Cuig bliadna co leith re luadh
Bá rí Maghnus na marcslúagh,
do ég In hoc anno iar na bheith raithe i ngalar; .i. fer fa
mó grain & coscur a cathaib & a comracaib;
ri rob fherr engnum & enech ind Erinn. Aodh
mac Eogain h-I Conchobair do righad don ghiusdís
& do muinnter ri Saxan iarsin; & In dechmad
lá daréis a rightha a ghabhail do Mac Gerailt a mebhail,
& caoca dha nnuinnter do marbhad; & creacha
móra do dhenum fair iarsin. Cathal ruadh .H. Conchobair do ghabáil righe Connacht iarsin, & a
marbad a cinn raithe do Ruaidhri mac Donnchada
riabhaigh h-I Conchobair, a mebhuil; & Oedh mac Eogain
do lecud immach, & righe Connacht do ghabail dó tre
nert In Giudíss. Murchad .H. Mailshechlainn, ri
Midhe, do éc isin mbliaduin sin. Fergal .H. Raighilligh,
taissech Muintire Mhailmhórdha fri ré dhá bhliadain
déc, do marbad ar lar a longpuirt fein do Thellaigh
Dhúnchada, In hoc anno. Taissi Padraic & Coluim
Cille & Brighde do fhoillsiogad do Nicol Mhág
Mhaoilissa, do comarba Padraic, do bheith a Sabhall
Padraic, & a tocbáil dó; & deir a tocbala dó
ferta & mirbhuile mora do denum dhoibh, &
eisium do dhenum scríne cumdaighthe co h-onorach doibh
iarsin. Mor, ingen Fhelimm h-I Conchobair, mortua
est. Flóirint .H. Cerballán, espuc Chenel Eogain,
quieuit In Cristo. Muirchertach .H. Flannagain, dux
chlainne Cathail mic Mhuireghaigh, mortuus est. Dhá
thaoisech Thellaigh Dhúnchada do ég In hoc anno. Tuathal mac Muirchertaigh h-I Conchobair occisus est. Cathal Mac Diarmada, ri Muinntire Maolruanaid,
do ghabáil la h-Aodh mac Eogain h-I Conchobair, a bfhill,
tre fhorgall Conchobair mic Taichligh, & Mailsechlainn
h-I Fhlannagain, & tShil Muireghaigh áirchena.
Ocus do airgset Mag Luirg uile idir chill & tuaidh;
& tanic milled Connacht uile ar na h-olcaib sin.
Cathal Mac Diarmada, ri Muighe Luirg, do dhul ar
eigin as a chuibhrighibh, & creach mhor do dhenum dhó
iarsin ar cloinn Cathail h-I Flannacain.
Annal Kl. Enair for Oeine, & issechtmad fiched fuirre;
anno Domini M. cc. xc. quarto; xxui. anno cicli
solaris; iii. annus cicli lunaris; uii. anno indictionis. Muirchertach mac Maghnusa h-I Conchobair, int adhbur
righ dob ferr do Connachtaibh, do mharbadh le Tadhg mac
Aindriassa h-i Conchobair, & la Domnall mac
Taidhc, & becán dá muinnter maille ris do marbadh
ann. Aodh mac Eogain h-I Conchobair do dhenum crech
for Chlainn Muircertaigh. Domnall .H. h-Egra, ri
Luighne, dhéc In hoc anno. Moeilsechlainn .H. Flannagain,
taissech Clainne Cathail, do marbadh do Chathal mac
Taidhc mic Diarmada, ar sráitt Sligig, isin mbliadain
sin. Donnchad Mac Consnamha, taissech Muinntire
Cinaith, mortuus est. Carrach In chairn Mág Thighernán,
taisech Tellaigh Dhúnchada, mortuus est. Cathal
mac Taidhc Mic Diarmada, ri Muighe Luirg, In fer rob
ferr enech & engnum, mortuus est. Derbhail, inghen
Taidhg mic Cathail Mic Diarmada, mortua est. Caisslen Slicigh do legadh la h-Aodh .H. Conchobair. Maolruanaid mac Gillacrist do ghabail righe Muighe
Luirg. Int Iarla do ghabáil do Mac Gerailt, &
buaidhredh Erenn uile do thoighecht trid sin. Crech
mhór mheabhla do dhenum do Mac Gerailt & do
Mac Fheoruis for Connachtaibh, & Aodh mac Eogain
h-I Chonchobair do shamhailt daithrighad, & an tír
uile do mhilledh doibh; & nir ghabhsat nert bhudh mó iná
sin don dul sin. Diarmaid mac an Liathánaigh h-I
Conchobair occisus est, et sepultus est i nOilén na
Trinnoide for Loch Cé. Dauid Mac Gilla Erráith do
mharbad do macaibh Domnaill duibh h-I Egra.
Annal Kl. Enair for shathorn, & ochtmad uathad fuirre;
anno Domini M. cc. xc. quinto; xxuii. anno cicli
solaris; quartus annus cicli lunaris; uiii. anno indictionis. Int Iarla cedna do legud ass do Mac Gerailt
tre nert rig Saxan, & ar braigdibh maithi a chinedh
fein d'fhagail ass do Mac Gerailt. Brian, mac Aodha
buidhe mic Dhomnaill óig mic Oedha meith, ri Chénel
Eogain, do marbad la Domnall mac Briain h-i Neill,
& ár mór do Galloib & do Ghoeidelaibh maille
fris. Domnall .H. Cellaigh, ri .H. Maine, do ég i naibíd
manaigh leith a mainistir Cnuic Muaidhe, In hoc anno. Conn Mac Branán, taissech Corrcachlann, do marbad
le macuibh .H. Cellaigh, & sé for lurg a each iar na
ngaid. Tomaltach Mac Branán do ghabáil táisighecht
ina inadh iarsin, & a marbad la macuibh Chonalladh
a níc i naithrech do marbad la Tomaltach roimesidhé. Caislen Muighe Duma & caisslen In Baile núaidh,
& caisslen Muighe Brecraidhe do legadh la Seffraidh
.H. bFergail In hoc anno. Cocad mór itir rí Franc
& rí Saxan. Cogad mor a Tír Conaill In hoc anno. Braighde Briain Mhég Shámhradhain & Gilla Issa
Mhég Dhorchaidh do ghabail do Gilla Issa .H. Raighilligh
in hoc anno.
Annal Kl. Enair for Domnach, & noemhadh dhéc fuirre;
anno Domini M. cc. xcui.; xxuiii. anno cicli solaris;
quinto anno cicli lunaris; ix. anno indictionis. Aodh
mac Eogain h-I Conchobair do aithrighad dia oirecht
fein, & Clann Muircertaigh do thabairt don tír na
inadh, & cendus an tíre, & a braighde, do thabairt
do Conchobar ruadh mac Cathail ruaidh h-I Conchobair;
& an tír uile do mhilled itir chill & tuaith tresan
athrighad sin do dhonum dhoibh. Crich Cairpri uile do
loscud & do milledh do Chlainn Muirchertaigh, &
dul fó thempluib In tíre dhóibh. Do dhíghuil Día & Colum
Cille & Muire, isa tempaill do sáraighed annsin, na
Gnimartha sin forra iarsin. Dala Aodha h-I Conchobair,
imorro, do thinoilsídhe sluagh mór do Ghalloibh & do
Ghoeideluibh fa Uillíam Búrc & fa Tepoid a Burcc,
go tangadar co mainistir na Búille, & co rabadar
cethra h-odhche innte, & ro millset imat arbhanna &
immenna ar fedh In tíre co léir. Ocus tancotar taisigh
an tíre ina thech annsin, & rucsat leo íad co tech in
Iarla do dhenum sidha fri h-Aodh .H. Conchobair; & gé
ro gheallsat ni ro comaillset an síth, oir do aontuighset
doridhis ar techt dá tighibh re Clainn Muirchertaigh. Dala
Oedha h-I Conchobair iarsin, tanic isna Tuathaib, &
tuc .H. Ferghail & Mág Raghnaill maille re h-imercech-aibh na Conmhaicnech lais; & do chuir techta docum
Mic Dhiarmada & dochum h-I Fhlannagán, & inntódh dhóibh sin Is tír daréis na tochtairechtedh sin
da rochtuin; & ro len Conchobar ruadh íad mar
fuair ag impudh uaidhe fein iad, & crech do bhéin
díbh iarsin. Impudh a toraighecht a creiche, & breith
fuirre dhoibh ag cenn chéitti Tire Tuathail, & Conchobar Ruadh do marbabh annsin, & Lochlainn mac
Conchobair do ghabáil ann, & Maghnus mac Tomaltaigh
taigh do ghabáil ann bhós, & began da ndaoinibh do
marbad ann maille friú. Aodh .H. Conchobair &
Mac Diarmada, & na h-oirechta airchena, do dhenum
creiche móire dighla ar Chloinn Muircertaig isin ló
cedna sin. Lochlainn mac Conchobair do dhalladh dhoibh,
& a éc i nuthar a dhallta. Gilla Issa mac an
liathanaigh, espuc Olefinn, In Cristo quieuit i Ros
Comáin, xx. oidhche ria mbelltaine, & a adhlucad a
manistir na Búille. Derbhorguill, inghen h-I Fhloinn
Essa, mortua est, et sepulta est In monasterio
canonicorum Fontis Patricii. Mórsluaiged le ri
Saxan co maithib Ghall Erenn maille friss, .i. Risderd
a Búrc Iarla Uladh, & Mac Gerailt, & Ioán Fidomus; & a ndul uile co h-Albuin, gur ghabhsat nert
mór innti don dul sin. Acht chena ro mhillset tuatha
& termuinn, oirechta & eglusa co h-imdha innte,
& co h-áiridhthe manisdir bhrathar préciur do sgrios
dóibh, conar fháguibhsett chloich ar chloich dhi; & ro
mharbsat fir graidh & mna imdha innte bhós.
Annal Kl. Enair for mhairt, & dechmad fiched fuirre;
anno Domini M. xx. xc. septimo; primus annus solaris cicli; ui. anno cicli lunaris; x. anno indictionis. Conchabar, mac Taichlich, mic Diarmada, mic Conchobair, mic Dhiarmada, mic Taidhg, .i. rí Mhuighe
Luirg & Airtigh, & sinnser brathar & tigerna
h-shlechta Mhaolruanaid, & fer rob ferr cor &
comairco, gal & gaisced, troid & tachur, innsoiged & anmhuin, dín & degh termonn, firinne
& flaithemhnus na aimsir fein, do éc In bhliadain sin
ar mbreith bhuadha ó dhomun & ó dhemun; & a
adhlucad a manistir na Búille a leabai a shen & a
sinnser roime. Enri Mhág Oirechtaigh, espuc Condaire
& macach liath dord disirti, quieuit. Maghnus
.H. h-Ainlighe, taissech Chenél Doffa, do mharbad do
mac a brathar, .i. mac derbrathar a athar, & do
Muinnter Eoluis, per dolum, ag Enach dhuibh. Uilliam
.H. Dubhthaigh, espuc Chluana, do mharbad descar ar
tuitim dá ech. Mórsluaiged le h-Edbhard, .i. ri Saxan,
isin bhFrainc, co muirn & go moirmenmuin, &
gidhedh tánic aisde gan tren gan treisi don dula sin. Moeilsechlainn mac Briain, .i. ab na Búille, do ghabáil
espucoide Olefinn, & Marian .H. Donnabhair do
thogha remiside, & a dhula do Róimh i nimchosnum na
hespucoide, & a ég ar an turus sin. Cu Ulad
.H. h-Anluain & a derbrathair, & Aonghus Mag
Mhathghamna, & morán eli do mhaithibh a muintire
maille friú, do marbad do Ghalloibh Dhúna Delgan
ag impudh dhóibh on Iarla isin mbliadain cedna sin.
Annal Kl. Enair for chetáin & aonmadh dhéc fuirre;
anno Domini M. cc. xc. octauo; secundo anno cicli
solaris; septimo anno cicli lunaris; xi. anno indictionis. Tomas Fimuiris, barun mor uasal do clainn
Gerailt, fris iraiti int oigri cam, mortuus est In hoc
anno. Tomás .H. h-Oirechtaigh, ab Essa Ruaidh, quieuit
in Cristo. Sadhb ingen Oedha buidhe h-I Neill, ben
Taidhg mic Aindriassa h-I Conchobair, do ecc i tosach
erraig In hoc anno. Brian bregach Mag Shamradhan,
taisech Tellaigh Echach, fer rob ferr enech & engnum
do bhí na aimsir fein, do mharbad la h-Oedh mBreiffnech
.H. Conchobair, & la Clainn Muirchertaigh, na thigh
fein a Cúil O nGuaire In tres lá do shamradh. Donn-chad mac Domnaill h-I Egra, adhbur ri Luighne, &
an mac righ dob fherr enech & oirbert na dhuthaid
fein, do mharbadh a mebhuil dia brathair féin, .i. do
Brian charrach .H. Eagra. Domnall ruad Mhág
Carrthaigh, ri Dessmuman, quieuit. Ferghal .H. Ferghail, espuc thíro Conaill, quieuit In Cristo. Easpuc-oide Cluana do ghabhail dabaid Cille Bécain, .i. Uilliam
.H. Finnén, isin mbliadain sin.
Annal Kl. Enáir sor dhardoein, & aili fiched fuirre;
anno Domini M. cc. xcix.; tertio anno cicli solaris;
uiii. anno cicli lunaris; xii. annus indictionis. Alax-andair Mac Domnaill, In fer rob ferr enech &
uaisle itir Erinn & Albain, do mharbadh le h-Alaxandair Mac nDubhghaill, maille re h-ár díáirmhidhe
dia muinnter maille fris. Muiris .H. h-Ocan, espuc
Chille Dalua, quieuit. Seoan Alamara, int oen
ridire Is beodha & Is laidire, & dob ferr enech
isin Midhe, do marbad le Seffraidh .H. bFergail i
tóraighecht creiche. Cath adhbail do thabairt do ri
Tairtri & do ri bFerménia, maille re na bfhuaradar
do thocbáil eli maille friú, do h-shodhbhdán, .i. ri na
Baibilóne, & do na Seirrisdínibh airchena, a mi
mhedhóin In fhóghmhair, .i. im fheil Muire mór do shionnrad;
& a brissedh ar na Seirrisdínibh, & ár díairmhidhe
do thabairt forra, & In talam noemh do ghabáil dona
righuibh cedna.
Annal Kl. Enáir for Aoine, & tress uathad fuirre;
A. D. M. ccc.; quarto anno cicli solaris; ix. anno
cicli lunaris; xiii. anno indictionis. Tepóid Buitilér,
barún mor uassal, mortuus est. Ioan Prendarcass
do mharbad do mac Fiacra h-I Fhloinn In hoc anno. Caislen Atha cliath In Choruinn do thinnscedal leisin
Iarla ruadh isin mbliadain sin. Seoinín óc Mac
Muiris do mharbadh, & doeine imdha eli malle fris,
la Conchobar mac Fiacra h-I Fhloinn. Fedhlimidh Mag
Carrthaigh, adhbar rí Desmuman, mortuus est. Con-galach .H. Lochlainn, espuc Corcumruaidh, In Cristo
quieuit. Eochaid mac Domnaill h-I Airt, taisech chlainni
Cellaigh, do mharbadh do Ghallaib In hoc anno. Gairm
choitchend do thoighecht ón Róimh innaimsir Bunafacius
pápa .uiii. ar sedh na Cristaidhechta uile, & for gach
cedmad blíadain ticed an ghairm sin, & bliadain ratha
adberthi fría; & no thiced slúag díairmhidhe a h-uile
thíribh, na Cristaidhechta fon ngairm sin día noilitri co
Roim; & loghad na n-uile phectha d'fhagail doibh innte
trésan rath sin. Adam Sdóndún, tigerna Cora, mortuus
est. Uilliam Mhág Fhlannchadha, taissech Dartraighe,
do mharbadh la h-Ualgharg .H. Ruairc In hoc anno.
Annal Kl. Enair for dhomnach, & a cethar dég fuirre;
anno Domini M. ccc. primo; quinto anno cicli solaris; x. anno cicli lunaris; xiiii. anno indictionis. Finnghuala, ingen Fhédhlim .H. Conchobair .i. banab
Chille Craobhnat, In Cristo quieuit. Cormac mac
Cormaic h-I Mhaoilshechlainn do mharbad la mac Airt
h-I Mhailsechlainn, .i. mac a derbrathar athar fein., Gilla Iossa Mac Fhirbhissigh, ollam .H. bFhiacrach
Muaidh, sói shonchusa & sgélaidhechta, & fhilidhechta, & compóidechta, & eladhna imdha eli,
dhéc In hoc anno. Creach mhór do dhénum dOedh mac
Cathail h-I Chonchobair & do Chloinn Mhuirchertaig airchéna, ar Thadhc mac Aindriassa a Moigh
Céidne. Matha Mhág Craith, sacart mór Arda
Carna, sói ndéirce & ndoennachta, quieuit in
Cristo. Cathal .H. Máiledúin dIbh Fhiacrach Muaidh,
.i. aird rechtaire ri Connacht, do éc In hoc anno. Muirchertach Mac Conshnama, adhbar taissigh Muintire Cinaithe, do marbadh la Clain Muirchertaigh in
hoc anno. Sluaiged la rí Saxan i nAlbain, &
Mac Gerailt, & Mac Fheoruis, & maithi Gall
Connacht & Erenn uile inégmuis Iarla Uladh, ó
choeicidhis ria Lughnusadh co Samain, & gan lor nert
do ghabáil doibh innti.
Annal Kl. Enair for Luan; & cuicidh fiched fuirri;
anno Domini .M. ccc. secundo; sexto anno cicli solaris; xi. anno cicli lunaris; xu. anno indictionis. Donnnall ruadh Mhág Carrthaigh, rí Desmuman,
.i. an Goeidel ro bud sine & rob uaisle, &
robud ferr enech & engnum, & ro bud mó
gráin & coscur i cathaib & a comlonnaibh do
Ghoeidelaibh Erenn uile, do éc iar mbuaid naitrighe isin
mbliadain sin. Mílis, espuc Luimnigh, mac mic Iarla
Laigen eisidhein, In Cristo quieuit. Espuc Corcaighe .i.
mac Donnchada, & h-é na mhanach liath, quieuit in
Cristo. Ruaidhri mac Domnaill h-I Egra, adhbur rí
Luighne, dhég In hoc anno. Creacha móra do dhenum
dOedh mac Cathail h-I Conchobair ar Thadhc mac
Andriassa h-I Conchobair, & ar Shitrioc mac an
chairnigh Mhég Fhlannchaidh, a Magh Ceidne, In bliadain
cedna sin. Bódhíth mhór & ár ar chethruibh uile isin
mbliadain sin. Maighistir Sdiamna .H. Braccán,
airdespuc Cairil, quieuit. Donn Mhág Uidhir, ri
fher Manach, sói na h-Erenn uile i ndérc, i ndoendacht
& i nengnum, quieuit. Uilliam .H. Finnén, ab
Chille Bécán, & espuc Cluana mic Nois iarsin, in
Cristo quieuit. Cathal mac Domnaill Mhég Raghnaill, damhna thoeissigh Muintire h-Eoluis, do mharbadh
le Fergal Mhág Rághnuill, .i. mac derbrathar a athar
fein.
Annal Kl. Enair for mhairt & seissedh uathad fuirre;
anno Domini M. ccc. tertio; septimo anno cicli solaris; xii. anno cicli lunaris; primus annus indictionis. Nicól Mhág Mhaoilíssa, airdespuc Arda
Macha, int oen chleiroch Is diadha & Is deighenaigh do
bhí i nErinn na aimsir fein, In Cristo quieuit. Moeil-sechlainn mac Briain, espuc Olefinn, do ég In hoc
anno. Donnchad .H. Flannagán, ab na Búille, do ghabáil
espucoide Olefinn iarsin. Diarmaid .H. Flannagán,
taissech Thúaith Rátha, & a dhá mac maille fris, do
marbad do muinter Dhomnaill mic Aindriassa h-I
Conchobair, & daoine maithe eli dá muintir fein
malle fris, ar techt do dhenum creiche i Cairpri dhoibh. Toirrdhelbach mac Domnaill óig h-I Dhomnaill, da
ngoirthi Toirrdhelbach Chnuic In mhadhma, .i. rí Tire
Conaill re dhá bliadain dhéc innte & na h-ecmuis;
fer coctach cosnamach, & Cúcullainn clainni Dalaigh
ar ghaisced, do marbad la h-Aodh mac Domnaiil óig .i. a
derbrathair fein, iar cogad fhada, & iar milled
moráin imón tír ar gach toebh, & ár adhbail eli
maille fris do Chenel Eogain & do mhaithibh Ghall in
tuaiscert, & do Chonnallchaibh féin áirchena, &
Muircertach Mhág Fhlannchaidh, taissech Dartraighe.
Ro marbad ann Donn .H. Cathán, rí bfer gCraibhe &
Ciannachtai, & Donnchad Mac Menmain, & Aodh
mac Menmain, dá mac mhic In fhir leighinn h-I Dhomnaill, & Niall mac Neill h-I Bhaighill, deg adhbar
taisigh na Trí Túath, Mac Ughossa & a mac & a
derbráthair, & Adám Sandail, & Goill & Gaoidel
imdha ósin amach; & Aodh .H. Domnaill do ghabail
a flaithis fein, iarsani mór choscur sin, gur bhó cuan ar
ciunachaid, & tuile ar trághad & ard ghoeth ar
nimthecht a tigerntus iar dtreimhsi. Sloiged mór le
rig Saxan i nAlbain, & catracha imdha do ghabháil
doibh innti; & ant iar Iarla ruad .i. Ricard a Búrc, &
Gaill & Goeidel imdha do dhul a h-Erinn cobhlach mór,
& nert do ghabáil a nAlbain dóibh don dulad sin. Tepóid a Búrc .i. derbrathair don Iarla, do ég a
Carraig Fergusa oidhche Nodlac iar teacht ónt shluaiged
sin. Domnall óg Mac Carrthaigh, rí Desmuman,
mortuus est. Maghnus Mhág Samradháin, dux
Tellaigh Echach, occisus est. Niall Mac Gillafhinnen
mortuus est. Muiris, mac Uilliam gallda Mhég
Eochagain, h-i quart noin Inin quieuit.
Annal Kl. Enair for Cedoein, & sechtmad dhéc fuirre;
anno Domini M. ccc. quarto; octauus annus cicli
solaris; xiii. annus cicli lunaris; secundo indictionis. Matha mac Gilla Issa h-I Raighilligh, ri Breiffne, do
mharbadh do Tellach Dhúnchada ar Achad na corra,
& a gallóglaich do mharbad maille fris ann. Mag
Samradháin & Mág Dhorchaidh do ghuin ann bhós farú. In chondoeis .i. ben Risderd a Búrc .i. Iarla Uladh, mortua
est. Uátter a Búrc, oigri inn Iarla cedna sin, dhéc
isin mbliadain sin. Conchobar, mac Oedha h-I Conchobair, do marbadh la Toirbert .H. bFhlaithbertaigh, ar
ndenum tuissil & mebhla dhósum ar Dhonnchad
.H. Fhlaithbertaigh; & In Toirbert h-íshin do thuitim ar
an lathair cedna sin. Uilliam óc, mac Uilliam ghallda
Mhég Eochagan, quieuit h-i prid id Octimbir In hoc anno. Kl. Enair for Oeinc, & ochtmad fiched fuirre;
A. D. M. ccc. quinto.; ix. anno cicli solaris; xiiii. anno
cicli lunaris; tertio anno indictionis. Muircertach
.H. Conchobair Fhailghe, & Moelmórdha a brathair
eli, .i. an Calbach .H. Conchobair, & nonbar ar
fichit dia muintir maille friú, do mharbadh do shir
Piarus Mac Fheoruis a mebhail gránna, a caislen
Mic Fheoruis. Maidhm la h-Aodh mac Cathail
h-I Conchobair, & la Clainn Muirchertaig airchena,
ar Muinnter Raighilligh, co torchair ann Pilip .H.
Raighilligh, & oigri Chlainne Suibhne, & Mhág
Bhuirrce .i. cend do ghallóglaochaibh an tíre, maille re
ced ar xl. ait do dhoeinib eli maille friú. Donnchad
.H. Flaithbertaigh, espuc Cille h-Alaidh .i. int aoin espuc
is genmnaidhe & Is craibhdhighe do bhí In aon aimsir
fris, quieuit. Toirrdhelbach mac Briain ruaidh h-I
Briain mortuus est. Matha óc .H. Raighilligh do
marbad la Tellach nDúnchada. Aodh og .H. Ferghail do
eg isin mbliadain cedna sin. Caisslen nua Indsi
hEogain do dhenum lásan Iarla ruad In bhliadain sin.
Annal Kl. Enair for shatharn & .ix. fiched fuirro; A. D.
M. ccc. sexto; .x annus cicli solaris; xu. annus cicli lunaris; quarto anno indictionis. Toirrdhelbach .H. Brian,
ri Tuadhmhuman, int oen duine rob oireghdha & ro bud
mo ágh & engnum a comaimsir ris fein, mortuus est. Donnchad .H. Briain, a mac fein, do rigad na ionadh. Fergal Mhág Radhnaill, taissech Muintire h-Eoluis, do
marbad do Mhathghamhain Mhág Radhnaill .i. a derbrathair fein, & la droing da oirecht fein, per
dolum. Cogad mór itir Aodh mac Eogain h-I Conchobair, ri Connacht, & maithe tshíl Muireghaigh maille
fris, & Aodh mac Cathail h-I Conchobair co moran
do macaibh righ & taisech Connacht, imaroen re
toeisechaibh & re h-oirechtaibh fer mBreiffne áirchena,
imón Sinuinn fri re tri mís no a cethair, condernadar
drem do macuibh righ Oedha mic Cathail forbhuis Is na
Tuathaib maroen re sochaidip imdha, gur ghabhsat crecha
móra & airgne díairmhidhe; & rucsat toir mhór
forra. Flann mac Fiachra h-I Fhloinn damhna thaissigh
tshil Mhoeilruain, & Brian mac Donnchada riabaigh
h-I Choncobair, mároen re doeinib imdha eli, do mharbad
ar lurg na creiche doin tóir, & moran d'fhas dógh dona
creachaib, & bladh eli do bhreith ass díp. Issiat tra
ba ferr do bhí ar na creachaib sin .i. Ruaidhri mac
Cathail h-I Conchobair, & Donnchad, mac Conchobair
in chopain, mic Fergail, mic Dhonnchada, mic Muirchertaigh Mic Diarmada, adhbar righ Mhuighe Luirg &
Muintire Mhailruanaidh ar ágh, & ar oinech, &
ar engnum conuige In la sin; & issed ranic roime
sin co longport h-I Conchobair, & loiscis pailís
ri Connacht maroen re tighibh In longpuirt. Beris
Oedh .H. Conchobair fair In lá sin, & benus na
crecha dhe, & díchentar h-é fein iartain. Maighisdir
Tomáss .H. Náan, oirchidechain Ratha Both, & togha
espuic na h-ecailsi cedna h-é bhós, In Cristo quieuit. Roiberd Briuis, mór mhoer Cairrge, do ghabáil righe
nAlban ar eigin In aghaid rí Saxan. Domnall Tuirtrech
.H. Neill do marbad a tuisiol la lucht tighe h-I
Neill In hoc anno. Sir Uilliam Prindargáss, ridire
ba mó noss & uirrdercus na aimsir fein In Erinn,
mortuus est. Crech mhor do dhenum do Chlainn Muirchertaigh a crich Cairpri, dú ar marbad Dauid .H.
Coemháin, brughaid cedach conáigh, & Donnchad Mhág
Bhuidhechain, & doeine imdha eli maille friú. Brian
Carrach .H. h-Egra do mharbadh la Cormac .H. bFhlannacán. Nicól .H. Donnchada, .i. sacart do bhí na óigh
indraic i nDruim chliabh, do marbadh don Gherran dubh
dona Bairédach, gan chúís gan chinaidh acht maruadh
martra do imbert fair; quieuit In Cristo; & gach
oen ghebhus paidir do rath anma atáid sé fichit lá do
loghad a phecta aige gach mince uair ghebhus h-í.
Annal Kl. Enair for dhomnach, & fiched fuirre; anno
Domini M. ccc. uii; xi. anno cicli solaris; xui. anno
cicli lunaris; quinto anno indictionis. Donnchad
Muimnech .H. Cellaigh, ri .H. Maine, sói choitchend dferuibh Erenn uile im biadh & im édach, im ór &
im airged, & im eallach, do ég ar mbreith bhuadha ó
dhoman & ó dhemun; & Tadhg .H. Cellaigh .i. a
macsidhé, do ég iarsin. Luirint .H. Lachtnán, ab Essa
Ruaid, & ab na Búille athaid eli, & ab Chnuic
Muaidhe iarsin, & espuc Cille Mic Duach fodheoigh, in
Cristo quieuit. Conchobar mac Fiachra h-I Fhloinn,
duine óg ba ferr cogad & foghuil for Ghalloibh &
Ghoeideluibh na aimsir fein dá raibh i Connachtuibh uile,
do h-éc; & a adhlucad co h-uassal onorach a manistir
na Buille maroen ri a brathair. Eachdruim .H. Maine
do loscad le drong do macaibh righ .H. Maine fein. Goill Rossa Comáin uile do mharbhad lo Donnchad
Muimnech .H. Cellaigh ré na ég sel beg, i nAth escrach
Cúan do shundrad, dú atorchair Pilip Muinnter &
Sean Muiunter & Máighiu Driú, mároen le .lxx. idir
mharbhad & gabáil; áit inar gabad rirriam Rossa
Commáin, & Diarmaid Gall mac Diarmada, &
Cormac Mac Ceithernaigh; & ro leigedh a sochraide
ass bhóss, & ro léiged íad fein íar trioll, & do
rónsat sít ar son an bhaile do loscad la h-Ennann
Buitiléir iarsin. Edubhard mór, ri Saxan & Bretan & Alban, & diuice na Gascuine, & tigerna
na h-Erenn, quieuit In Cristo, ir In cóiged bliadain
déc ar fhiched a fhlaithiusa, & isint seissed bliadain
sescat a aoissi. Coróin ri Saxan & Breattan, &
Erenn & Alban, do thabairt d'Edubart óg mac
Edbaird iarsin. Donnchad .H. Flannagan, ab na
Buille fri re u. mbliadan, & espuc Olefinn fri re
tri mbliadan co leith, feichem coitchenn craibhdech
cridhech iarthair Eorpa uile; fer nar ér dámh na
deoraidh, & nar imderg nech riam fá bhiadh no fa
mhoeinibh; cend comairce acus cadhusa In cuicid co
coitcenn; fer lán do ghoeir & do ghlicus, & do
chosnum gacha caingne fó tabradh laimh; fer dercech
deighcridhech, fer socraidh socharthanach; fer builidh binn
briathrach sé mílla macachta macánta, quieuit in
Cristo iar mbuaidh ongtha & aitrighe, & h-e a
treablait re h-edh .u. mís; In x. Kl^l^ Iulii quieuit. Domnall, mac Taidhg, mic Briain, mic Aindriassa,
mic Briain Luighnigh, mic Thoirrdelbaigh móir h-I
Conchobair, tanasde Connacht uile, & In damna
righ do bu mo toice & trom chonách, & do bu mo
enech & engnum, & ro bu mo flaithemnus &
feron do bí a Connacht, oir dob é fad a ferainn
o Choirrshliabh na Seghsa co Coel usqi, do mharbhadh
ar immruacad le h-Aodh mBreiffnech, mac Cathail
ruaid h-I Conchobair; & issé rusgon, .i. Diarmaid
mac Simóin na trágha; & ro gab Día aige uair
do bhí beo In aghaid sin no co tarraid sacart &
corp Crist & ongad é ar na bharach; & ad-bath
iarsin; & rucad annsin docum Choirrsleíb a chorp,
& ní rucad isin aimsir dheighenach le duine marbh
comméd a rucadh ar an socraide sin dalmhuibh
& dédibh & dinnilibh, do marcslúagaibh & do
chethernachaibh, lais docum a chille; & ro h-adluiced
co h-uassal onorach a thaisse a manistir na Búille. Tadhc, mac Mhailshechlainn, mic Dhonnchada, mic
Dhomnaill, mic Magnuis, mic Thoirrdhelbaigh mhóir
h-I Conchobair, do marbadh le Cathal, mac nDomnaill, mic Thaidhg h-I Conchobair. Carrtholus mac an
Liathanaigh h-I Conchobair do thogha dochum espucoite
Olefinn don dara leth, .i. ab na Trinnóide ar Loch Cé
eisídhe; & tucadh a gradha a coraidh Arda Macha;
& do bhí sé tri bliadna co leith ag caithemh thorad
na h-espucoite, & do toghad imorro don leith eli
maighisder Malaitsi Mhág Coedha, tre nert Uilliam
Mic Fheoruis, .i. airdespuc Connacht In tan sin. Do
chóidh don Roim, & do bhí re h-edh tri mblíadan innti,
& tánic na espuc íarsin. Uilliam Mac Fheoruis,
airdespuc Connacht, do dul do Roimh In hoc anno. Maoilsechlainn .h. Gairmleghaigh, ard taissech Chenel
Móain, mortuus est. Maghnus Mhág Oirechtaigh quieuit. Diarmaid mac Donnchada riabaigh do marbadh
la Moelruanaidh Mac nDiarmada. Cathal mac Maghnusa do marbadh la Cathal mac Domnaill mic Thaidhc
h-I Conchobair. Tadhc, mac Briain, mic Andriassa,
mic Briain Luighnigh, mic Thoirrdhelbaigh moir, do dhul
ceim oilitri dochum manistrech na Búille, & a dhul
innaibíd manaigh leith innte, & a ég do ghalur aon
laoi iar mbreith bhuadh ó dhomun & o dheamun. Aillbhe,
inghen Taidhc h-I Conchobair, mortua est. Clainn
Mhuircertaig do thecht a Maigh Cetne, & arbhanna
criche Cairbri, & morán darbur thíre h-Oililla do
loscud leo, & arbhanna In Choruinn mar an cedna
do mhilledh & do loscud dhoibh; & don toiscsin
ro marbad Tadhc mac Maghnusa. Amhláib mac Airt
mic Cathail h-I Ruairc do mharbadh do mac Ferghail
ghairbh Mhég Shamradháin In hoc anno.
Annal Kl. Enair for Luan & prim fuirre; anno Domini
M. ccc. uiii.; xii. anno cicli solaris; xuii. anno cicli
lunaris; sexto anno indictionis. Crech mhor do dhenum
do Mhoelruanaidh Mac Diarmada ar macaibh Domnaill h-I Conchobair a crich Chairpri. Creach mhór eli
do denum do Brian .H. Dhubhda, & do Galloibh Lúighne,
& do .H. bFhíacrach ar na macaibh cedna sin Domnaill h-I Conchobair. Creach eile lá cloinn Muirchertaigh ar na macaibh sin Domnaill h-I Conchobair, &
siad ar ndenum sídha rú roime sin, & ar tabairt
braighdi dóibh; & tangador clainn Domnaill íarsin
co Sliabh dhá én; & ni rucsat leo acht a neich &
a néidigh & a ngroidhe; & ód chualadar Gaill
Luighne & .H. bFhiacrach an ni sin, ro thinóilset &
do lensat co Sliabh dá en. Acht chena ro impódar mic
Dhomnaill h-I Conchobair friu, & Mac Donnchada, gur ghabhadur na Goill brissed chuca, & gur
thechedar rompu, & tucadh maidhm forra, gurrus
lensat mic Domnaill íad co leic Essa dara; & ro
marbadh leó Tommac mac Bhaldair, consdapla Buna
Finne, & a derbrathair maille fris, & doeine
imdha cli. Crech mhór dighalta do dhenum dhAodh mac
Cathail ar Ruaidri mac Cathail, for a derbrathair
fein, & Maghnus mac Maghnuis do marbad lais ann,
& daoine eli nach airimhter sunn. Domhnall mac
Comarba Commáin h-I Conchobair, airchidechain Olefinn, quieuit. Simón .H. Fíndachta quieuit In Cristo. Imor Mac Gébhendaigh mortuus est. Piarrus Capus-tón, ridire ro uassal, & lan for gradha rí Saxan,
do teacht i nErinn, & .H. Diumassaigh do mharbadh
lais isin mbliadain cedna. Soighnen tenedh do tuitim
do nem induass i manistir Rossa Commán, gur
bris In manistir oidhche fele Sdeffain iar Nodluic
móir. Caisc ammí mharta In hoc anno, & díth for
dhaoinibh & for chetraib innti, & doinend mhór fos
innte.
Annal Kl. Enáir for Cedáin & aili dhéc fuirre; anno
Domini M. ccc. ix.; xiii. anno cicli solaris; xuiii. anno
cicli lunaris; uii. anno Indictionis. Aodh, mac Eogain,
mic Ruaidri, mic Aodha, mic Cathail Croibh Derc, rí Connacht, & adhbar ri Erenn & aroile do criochaib,
ar uaisle & ar enech & ar engnum, ar deilbh &
ar dhegh dhenum, do marbad la h-Oedh mBreiffnech mac
Cathail ruaidh h-I Conchobair, i Coill In chlacháin i crich
Breiffne, & morán eli do mhaithib Connacht malle
fris, .i. Conchobar Mac Diarmada, & Diarmaid
ruadh mac Taidc mic Andriassa h-I Conchobair, &
Diarmaid mac Cathail charraigh Mic Diarmada, &
Aodh mac Muirchertaigh mic Taidhg mic Mhaoilruanaidh,
& Diarmaid óc .H. h-Elidhe, flaith brughaid cédach
conaigh, fial, foisdinech, & Moeldomhnaigh gallóglaech,
& Gilla na noem Mac Aodhacán, ollam Connacht
re feinechus, & sói coimhdhess choitchenn In gach cerd
airchena, do tuitim don lucht soir isin lo cedna, &
Faghartach .H. Dobhailén do lucht tighe Tomaltaigh Mic
Donnchada, & doeine imdha ele malle friú sin;
& nir lugha ina ced In esbud dibhlínaibh. Aodh Breiffnech do thoighecht Is tír iarsin, & na tri Tuatha do
thecht ina thech. Imthusa Mhoelruanaidh Mic Dhiarmada, rí Muighe
Luirg, tanic sidhéin cona thóichim theghlaigh & truim
thinóil ina thimchell ar lar mhedhoin tshíl Muireghaigh,
do chosnum righe & flaithiusa dia dhalta .i. d'Fheidhlim
.H. Conchobair, & do chuir techta dochum a charad
Gall & Gocidel ar gach lcith, & do innsoiged
Uilliam Búrc cona braithribh; & tanicsidhé co tin-nesnach risin techtairecht sin; & ro shuidhesdar ar
mín Mhuighe h-Oi, & ar fiadh Ratha Cruachan co
seitrech sírchalma, immesc immircibh In tíre, dá
táthughad ar egla & ar omhan na noirecht sin do
aontugad le h-Aodh mBreiffnech mac Cathail h-I Conchobair, & do ghabh fein tigerntus na taoisech &
urlamhus na nurraighed, & ro thabaig a chissa &
a chóranna & a chánachus, & fós ro thabaigh seoda
fine & flatha righ Connacht cona uile dhligeda o bheg
co mór; & tucsat Síl Muireghaigh a ndaingen uile
& a lugha na tipridís In tigerntus do neoch oile
acht dósum chena. Tanic Moelruanaidh & Uilliam
Búrc maille re síl Muireghaigh co h-Oilfinn. Dála
Aodha mic Cathail, imorro, do chuaidh a conne In Iarla
isin Midhe, & do impóisiot na tuatha innoinecht
fais día éis. Iar techt dAodh Breiffnech assan
Midhe ro suidhestar i nUachtar thíre, & do róne
crech mhor ar Aodh .H. bFhlannagain iarsin, & ro
chaithestair In crech sin ind Uachtar thíre. Conchobar
mac Donnchada h-I Briain do mharbadh do Galloib co
dubh a mebail. Cathal mac an Liathanaigh h-I Conchobair, .i. app na Trinnóide, do thogha docum espucoide
Oilefinn. Ruaidri mac Cathail & .H. Floinn do dul
ar an machaire, & mac Mic Fheoruis do marbadh
leo don duladh sin. Coinne d'fhogra etir mac Cathail
& Uilliam Búrc ag ath Slissen, & brissed
coinde do tocht etorra, & maidhm do thabairt ar
mac Cathail, & drong mhor dia muinter do marbad
and. Uilliam Búrc do dhul co mainistir na Buille
iarsin, & apbhair imdha do mhilled & do loscud
innte. Mac Uilliam do dul tar sliabh síos, & mac
Cathail do chur as a longpuirt dó, & Donnchad
.H. Fíonnachta do marbadh do thoisech sluaig Mic
Uilliam, & daoine eli nach airimhter sunn. Crech
do dhenum la Mac Uilliam ar Cloinn Fermaide,
ocur croch cle lais go Beiinin Ghulbain & tairsi
budh thuaidh.
Annal Kl. Enair for dhardaoin, & a tress fiched
fuirre; anno Domini M. ccc. x.; xiiii. anno cicli solaris;
xix. anno cicli lunaris; octauo anno Indictionis. Tanaidhe mór .H. Moelconare, ollam Shíl Muireghaigh Muillethain re filidhecht & re sencus, do
éc i tossach na bliadna sin isind errach cruaidh.
Crech mhór, fris i nabarthaoi crech In tóiten, do dhenum
dOedh Breiffnech mac Cathail h-I Conchobair ar
Moelruanaidh Mac nDiarmada, i Clochar h-I Muirgile, & Donnchad mac Donnchada Mic Diarmada
do ghabáil ann, & a bhen, .i. inghen h-I Fhlannagain,
do marbadh ann bhós; mná & lenim, & daeine
imdha eli do marbadh & do loscud ann, & long-port do ghabáil dóip ind Uachtar thíre re h-ucht Mic
Diarmada. O dho chualaidh Uillíam Búrc In ní sin ro
ghabh longrort a Cill Lommad ar inchaib Aodha mic
Cathail. Is annsin do cuir Aodh mac Cathail techta
co h-inchleithe dochum a brathar .i. Ruaidri mac Cathail,
da radha fris techt maille re fedhuin, & dul co
caislén Buna Finne taréis Uilliam Búrc dá fhágbhail.
Dála Ruaidri mic Cathail, imorro, & Aodha mic
Mhaghnusa, & muinntire Aodha Breiffnigh, ro thinóilset dibhlínuibh, & do airgset & do loiscset caislen
Bhona Finne co nuile maithes. Dala Oedha mic Cathail,
is amlaidh ro bhóisidhe In tan sin & buannadha
do cheithirn congabála ina fhocháir agá iomchoimhéd, &
Seonac Mac Uighilin pá cend don chetirn congmhála
sin. Acht chena ód chonnaircsium mac h-I Conchobair
co h-uaignech, taréis a muintire dá fhágbáil na uathad
iar nimtecht ar sibhal Bona Finne uadha doibh, ro
éidesdair h-é fein In tan sin cona muinter, & ro
innsaigh mac h-I Conchobair iar na chogar reme sin .i. ar
ngeallad a mharbhtha ar furáilemh Uilliam Burc do
chinn lóighidhechta, & mapbhuis Aodh Breiffnech mac
Cathail ruaidh h-I Conchobair In tan sin, amail ro
gheall do Uilliam Burc reme sin; & dob é int Aodh
Breiffnech sin .H. Conchobair ant adhbur righ dob fherr
do bhí i nErinn ina aimsir fein, da ndeonaiged Dia h-í
dhó. O ranic, imorro, sgéla In mharbhtha Aodha Breiffnigh
docum Uilliam Burc, & docum Mic Dhiarmadha &
tshil Muireghaigh co Cill Lomad airchena, ro ghluaisedar
a cedóir for creachaib docum mhuinntire Aodha Breiffnigh, & ro leicset a sirthe co Bennán Brechmhoighe bhó
thuaidh, & co Magh Cetne na bFhomhórach. Inntaighes
Uilliam Burc iarsin ina rithing co lar mhedhoin tshíl
Muireghaigh, & coinnmhedhis da ced sersénach forra
.i. Mac Uighilín cona rutta, & ni raibhe baile a Siol
Muireghaigh uile gan gnath bhuanna, na tuath gan tabach,
na flaith gan forrach re fedh forlámhuis Uilliam Burc
forra daréis Aodha. Od chonnairc Maolruanaidh Mac
Diarmada a dhalta ar na dhílsiugad fo na dhuthaid,
& troma thabach gach tuaithi na timchell, acht chena ro
mhothaig sium co mór Gaill igá cengal & ag a cuibh-riugad docum bec neirt, oir ba deimin la Galloib dá
madh anbfhann eisiom na oenar comad leo fein cóiged
Connacht co comlán fó commus. Issí comairle, imorro,
ar ar cinnedh lasan cuingidh .i. a dhalta do dhegh thócbháil
ós chach don chur sin, & a righadh ar eigin cen ro
fhuirech; & rucusdair lais h-é ar Carn Fraoich mhic
Fhidhaigh, & do righusdar ar an carn h-é do reir nóis
na noemh & Daconna Essa do shunnradh, amail is
righdha, & Is oireghdha, & Is linmuire do righad oen
duine dá chinedh feissin o ré Brian mic Echach Muidhmhedhóin innuass gur an laithe sin. Iar bfheis, imorro,
d'Fheidhlim mac Oedha mic Eogain re coiged Connacht,
do róine a oide a fritháilemh sin do reir cuimne
na sen daoinedh & na sen lebar, & issi sin banuis
riem gur an laithe sin. Cormac .H. Flannagan, táissech
Tuath Rátha, do marbadh la h-Enrí Mac Gillafhinnén,
taissech Muinntire Peodacáin, immeabhail. Caislén
Sligigh do ghenum lasan Iarla In hoc anno. Fiche tunna
fiona do chur fó thír a Magh Cetne. Finnghuala, inghen
Maghnusa h-I Conchobair, quieuit In Cristo. Macraith Mhágg Uidhir, ridhamna Fer Manach, & Donn Mac
Gillamhichil, dux Chloinne Conghaile, do milledh & do
loscud la Roalbh Mhag Mhathghamhna. Fergal Mhág
Dhorchaidh do h-éc In hoc anno. Una, ingen Oedha mic
Fhedlim, mortua est In hoc anno. Siubhán ingen h-I
Chonchobair Fhalghe, uxor Muircertaigh mhoir Mhég
Eochagáin, taisech Cheneoil Fhiachaidh, mortua est. Fergal, mac Muircertaigh mhóir Meg Eochagain, do
marbadh isin Angaile, & issí sin ced fhala na h-Anghaili
& Cheneoil Fiachaidh. Sloigedh lá Seffraigh .H. bFergail co Dún Uabhair, ait inar marbadh Domnall mac
Oedha óig h-I Fergail, & Oedh mhág Mhaoilissa, &
Goffraigh mac Muircertaigh. Conchobar .H. Briain, mac
righ dob ferr na aimsir, do marbad do na Galloib dubha
immeabhuil.
Annal Kl. Enair for Aoine, & cethri uathad fuirre;
anno Domini M. ccc. xi.; xu. anno cicli solaris; primus
annus cicli lunaris; ix. annus indictionis. Muirchertach
mór, mac Conghalaigh Meg Eochagáin, dux cheneoil
Fhiachaidh mic Neill .ix. ghiallaigh, occisus est ó Ghalloibh. Crech mhor dhíghla la Clainn Muircertaigh Muimnigh a
Connachtaibh, dár marbadh leo Gilla Crist, mac Muirghessa, mic Dhonnchada Mic Diarmada, & Aodh
mac Cormaic, & Uilliam Mac Gilla Erráith, &
Donnchad mac Tomaltaigh, & dáine maithe imdha
ele malle friu. Dá mac Uilliam leith a Búrc do
mharbadh dona macuibh righ Laighnecha. Siurtán Dexetar do thocht for creich a Magh Luirc, & Tadhc
.H. h-Ainlidhe, taissech Cheneoil Doffa, do marbad a
tóraighecht na creice sin. Domnall .H. Birn, dux
Thíre Briuin, mortuus est. Máilísa .H. Dálaigh, sói
ndána & nenigh, do h-éc In hoc anno. Domnall,
mac Amhlaib, mic Airt h-I Ruairc, ri Breiffne, do h-éc
in hoc anno. Sloiged mór le h-Uilliam Búrc isin
Mumain i naghaid an Chláraigh, & cath do thabairt
dá chéli doibh, & brissed ar an Clárach, & maidhm
mór do thabairt fair annsin. Uilliam Burc fein do
ghabáil ar deredh a muinnteri, & se ag lenmhuin an
mhadhma, & gidh h-é ro gabad ann Is aige do bhói buaidh
choscair In chatha sin. Cocad mor i Tuadhmumuin isin
mbliadain sin, & cat do thabairt do Donnchad Mac
Conmara & dá oirecht fein, .i. do trichait ced
.H. Caissín, innaghaid h-I Bríain & fer Muman uile,
& Donnchad Mac Conmara do mharbad ann, &
maithe a oirechta uile; & Domnall .H. Grádda,
taisech Cheneoil Dúnghaile, do mharbhadh ann, & ár
díáirmhidhe do thabhairt eturra dibhlínaibh. Donnchad
.H. Briain, rí Tuadhmhuman, & degh adhbar rí Erenn,
do marbad a mebhuil la Murchad mac Mathgamna
h-I Briain. Lochlainn riabach .H. Deghaid do mharbad
la Mathghamuin mac Domnaill Connachtaigh h-I Briain. Seonac Mac Uidhilín do mharbadh In Ghruélaigh a mbaile
thopair Brighde, & a marbad fein ind fo cedóir, &
don gherrshamhthaigh dar mharbh sé Oedh Breiffnech mac
Cathail ruaidh h-I Conchobair do marbad é féin, &
bennacht don té rusmarbh. Crech mhór do dhenum la
Fedhlim .H. Conchobair, ri Connacht, ar Cloinn Muirchertaigh ar bord Mhuighe Cetne, & Maoilechlainn
mac Conchobair ruaidh, fris a ráitti cenn an meidhil,
do marbad ann, & daine imdha eli maille fris bhós. Diarmaid cleirech .H. Briain, ri Muman, do aithrighad, & Muircertach .H. Briain do righad na ionadh
iarsin. Brian Mhág Mhathghamna, rí Oirghiall, mortuus est.
Annal Kl. Enair for shathorn, & xu. fuirre; anno
Domini M. ccc. xii.; secundus annus cicli lunaris;
in .x. Indictionis. Uilliam Mac Fheoruis, airdespuc Tuama, quieuit. Benidhecht .H. Bracáin, espuc Luighne, quieuit. Malaiti Mac Oedha do thogha docum airdespucoide Tuama a h-espucoide Olefinn. Petrus Capusdún occisus est. Caisc a mí mhárta In hoc anno. Derbhail, ingen Mhaghnusa h-I Conchobair, mortua est. Croch noem do thocbáil a manistir na Búille In hoc anno.
Annal Kl. Enair for Luan, & ui. edh fiched fuirre; anno
Domini M. ccc. xiii.; tertius annus cicli lunaris; xi.
annus indictionis. Clemens papa In Cristo quieuit. Diarmaid clérech .H. Briain, ri Tuadmhuman, mortuus est. Roiberd Briuis, rí Alban, do thoighecht ar oirer na h-Erenn. Rí Franc do éc In hoc anno. Gilla Isa
Mhág Dhorchaid, taissech Cenel Luacháin, do marbad
lá Conchobar carrach mac Domnaill Mic Diarmada. Cathal mac Murchada charraigh h-I Ferghail mortuus est. Tigernán mac Neill h-I Ruairc occisus est. Tadhc,
mac Aindriassa, mic Briain Luighnigh, mic Thoirrdhelbaigh moir h-I Conchobair, do éc In hoc anno, iar mbeth
sel fada dhó i naibid mhanaigh leith, iar mbreith bhuadha
o dhoman & o dheman; & a adhlucad co h-uassal
onórach a mainisdir na Búille.
Annal Kl. Enair for mhairt, & a .uii. uathad fuirre;
anno Domini M. ccc. xiiii.; quartus annus cicli lunaris;
xii. annus indictionis. Niall mac Briain h-I Neill, .i.
ant oen mac righ dob uaisle, & dob onóraighe, &
dob ferr enech do Chenel Eogain na aimsir fein,
d'fhagail bhais In bliaduin sin. Niall .H. Domnaill
occisus est. Maidhm do thabairt do Ruaidri mac
Cathail h-I Conchobair for Mhuinntir Raighilligh ag
Druim lethan. Maghnus mac Domnaill h-I Eghra do
mharbad la Maghnus mac Uilliam h-I Egra, per dolum. Cath ag Sruibh leith i nAlbain, áit atorchradar forgladh
Ghall Saxan la Roiberd Briús, .i. rí Alpan, & sé
ag cosnum Alban ar eigin; áit ina torcrador iarladha & ridiredha ro imdha, & daoine díáirmhidhe
eli airchena, maroen re h-Iarla Glóssetar, fer ba mó
oighrecht & uaisle acus onóir do bhí a Saxain uile
in fer sin. Gilla In Choimmdhedh mac Cinaoith h-I
Ghormshúiligh, oirchindech Olefinn, & Gormlaith ingen
Mic Branáin, .i. a shéitchidh pósda, mortui sunt. Roalbh Mhág Mhathghamna do mharbad la a braithribh pfein. Matha Mhág Dhuibhne, espuc ina Breiffne, quieuit in
Cristo. Matha Mag Tigernáin, dux Tellaigh Dhunchada,
do mharbad la Cathal mac Domnaill h-I Ruairc, .i. dá
dhalta, ar lár a thighe fein per dolum. Mathghamuin mac In chaoich, taissech fhedha na Saitne, mortuus est.
Annal Kl. Enair for Cedoein, & ocht dég fuirre; anno
Domini M. ccc. xu.; u. annus cicli lunaris; xiii. indictionis. Edbhard mac Iarla Albain .i. mac Roiberd
Briuis, & Iarla Cairrge intí Edbard sin, do thoighecht dochum Erenn ar oirer Uladh bhudh thuaith; lucht thrí
ced long bá sedh a lín; gur combuaidhir & gur coimcrithnaigh a idhna áigh & irgaile Ere uile co coitchend
edir Ghall & Ghaoidel; & ro airg, imorro, forgla
Uladh, & ro loisc Raith mhór Mhuighe Line & Dun
Delgan, & do mharbh a ndoeine; & do loisc
Ath Fhirdhiadh mic Damháin iarsin. Acht chena ro
ghabhusdar braighdi & tigerntus choiged Uladh uile
gan freassabra, & do dheónaighestar a ghairm do
thabairt ina ri Erenn, & ro aontaighset Goeidel
Erenn a tigernus do thabairt dó; & do ghoiredar
ri Erenn de. Od chualaidh Risderd a Búrc, .i. Iarla
Ulad, Edbard agá indsoiged, ro thinóilsum sluaga
mhóra as gach aird ina comdhail co Ros Comáin ar
tús, & assidhe co h-Ath Luain, & ar fedh na Midhe
& Muighe Breagh; & Fedhlim .H. Conchobair, ri
Connacht, ar an sloiged sin maille fris; &
timchell fhichet cath ba sedh comairemh a sluaigh. Acht
chena nir choigledar Gaill don dulad sin noemh iná
neimedh dá nemnaidhe, na tuath iná termonn, can
chnam & can coimmilled ar fiarlaoid Erenn ó
Shinuinn bhudhess co Cúl Rathain bhudh thuaidh, & co
h-Innis Eogain; & o rancodar ar oen chonair inn
imerce adhbail oenslúaiged sin co Breghaib, adconncadar chuca ina comdháil Emunn Buitileir .i.
giustís na h-Erenn, trícha cath coimchengailti ar na
comairemh do chur sin. Acht chena ro thoirmisc
int Iarla a tocht sin ina thóichim na ina thinól fein,
oir ba doigh lais h-é fein cona tshlúaigh do dhíchur
Edbhuird & Albanach a h-Erinn. Is ann bói int
Iarla an oidhche sin i nAth Fhirdhiadh re taobh Sleibh
Bregh, & Edbard Briúis maroen fria h-Ulltoib &
fria h-Albanchaibh ag Inis Coein mic Deghaid. Do
siacht int Iarla ar a bharach inandiaidh, & do ghabh
sosadh & longport ag Lughmhagh, & do cuaidh
imorro Uilliam Burc d'fhagail eluimme ar Edbhurd
co nAlbanchaib, & ro marbadh uathad eturra o
comusc, annsin. Imthúsa Edbhaird co na fhedhuin
imorro, do ghluais reme tre furáilem h-I Neill &
Ulad airchena, & téid ar a bhárach ar uidhedhaib
imthechta co Cúl Rathain fóthuaidh, & co h-oirer
Innsi h-Eogain, & ro legset droichet Chúla Rathain
re h-aghaid In Iarla. Lenus int Iarla iad, & gabhus
longport a Cúl Rathain ar inchaibh Uladh & Edbhaird
immón abhainn, co nár fhágaibhset dibhlínuibh coill no
machaire, na gort na gemhar, na sossad, ná sabhall, na
cill, cen dodh & cen dian loscad, uair nir bhó
coimsech cumaisc nó cathaighthe na slúaga sin re roile,
oir do bhí an Bhanna bruthmar bhorb dhomuin agá
nedráin; acht aon ní, do bhídis debhtha dermhára etorra
adiú & anall imón abhuinn gach láoi. Od chualaidh
Eduúrd Briuis febhus Fheidlim h-I Conchobair, rí
Connacht, do chuir fessa folaighthe dá innsoiged, do
thaircsin Connacht cen comroinn fó na chomus, & élúdh
dhó on iarla do chosnum a chúigidh fein. Ro éisd Fédlim na
fuighle sin co foighidnech, & ro aontaig la h-Edbhard
don dulad sin. Imthusa Ruaidhri mic Cathail ruaidh h-I
Conchobair, ód chonnairc Connachta ar na bfholmhugad
do ghluais uathad do agalluim Edbhuird co Cúl Rathain
ar fiarlaoid Cheneóil Conaill sair, & do gell
dEdbúrd condíchuirfedh Gaill uadh ó chennus Connacht,
& do dheonaigh Edbhúrd dó iarsin cogad do dhenum ar
Ghalloibh, & gan foguil iná dibherg do dhenum ar
Fheidhlim, na imthecht a feruinn. Ní h-edh sin, imorro
do róne Ruaidhri, acht ro thinóil Connachtuigh &
Breiffnigh & gallóglaech imdha maille friú, & ro
innsaig go cert lár Shíl Muireghaigh & Chonnachta
airchena, & do loisc a cedóir srádbhaile Slicigh &,
Ath cliath In Choruinn, & caislén mór Chille Colmain, & Baile thopair Brighde, & Dún Iomdhán
cona caislenuibh, & Ros Chomáin, & Rinndúin,
& baile Atha Luain, mároen ris na h-uile tighibh badar
in gach conair dár imthigh; & ro shir sé tend &
tigernus ar Mac nDiarmada iarsin, & ní bfhuair
giall iná edire uadh; & ro ghabh geill & braighde
Shíl Muireghaigh áirchena; & fós ro righsat for
Charn Fraoich h-é iarsin; & ro bhói ag fuirech edir
Shíl Muireghaigh annséin re h-edh & re h-athaid,
ag cnam & ag comchaithemh gach comarsan ina thimchell an mhéid nar bhád riarach dhó dhíbh, & fós ag
fuirech re fáthad Feidhlim & ant shlúaig bói i
nUlltaib ina fhochair. Imthusa Feidlim h-I Conchobair,
rí Connacht, ód chualaidh Ruaidhri na rithing docum
Connacht do chosnum righe dhó féin, & do thuic mar
tharla dá thurus dó, & do innis don Iarla go ngebad
Ruaidhri cnaim cogaid dhá éisi ina feronn, & ro
iarr int Iarla co tinnesnach lais dochum Connacht
dá cosnum. Acht chena ni socair fuairsium na
slighthe reme, oir ni raibhe aen lá cen creich no cen cath
ar fedh Uladh & Oirghiall, no co ranic co Granard
& co Coill na namus, & co socraitte Seoain h-I
Ferghail, .i. derbrathar a mhathar, ait inar díthaighed
a dhaeine, iar nélud In édála uadhasan co na fhedhuin
do cheadaigh dhá thaeisechaibh & dá uirríghaibh bádar
r ar ant shlóighed tuaithbhil sin a nionad fein
do innsoiged, & dul dóibh dochum righe Ruaidri riasiú
no bheidís ar aneol na fhochair sium, óir mad trén
damsa do ridhisse beithissi agam, acht oen ní, o nach
inshiohta moidisi & Ruaidhri don duladh so re roile,
beimmit ar aon chonair ar ndiass re h-edh ar cogaid.
Imthúsa ind Iarla & Uillíam Búrc & na nGall
áirchena, o nach bfhacatar Feidlim agá bfurtacht, &
a slúaig fein ar fainnsheol, ro inntodar ar a nais ó
Chuil Rathain co caislén Coindire. Od chonncodar
Ullta & Albanaigh an ni sin do lensat co tinnesnach int Iarla co Condere, & ar coimriachtuin
doib dochum troda do thabairt dá chele, ro gabadh
Uilliam Búrc co na rideridhibh annsin, & dá mac
Mic In mhílidh, & ro theich int Iarla fein cen fhuirech
ar uidhedhaib imthechta ótha sin co ranic i Connachta.
Ro innsaighset a chairde Gall dá gach leith int Iarla
ar toighecht dó a ndóchus In Iarla dá bfhóiridhin no da
bfhurtocht on égen, & tancotar imorro a charuid
Ghoeidel ind oeinecht ina thech In tansin mur an cedna;
& issiat bá ferr tanic annsin .i. Fédlim .H. Conchobair, rí Connacht, & Muircertach .H. Briain, ri
Tuadhmuman, & Maelruanaidh Mac Diarmada, rí
mhuinntire Moelruanaidh, & Gillibert .H. Cellaigh,
rí .H. Maine, iar ná ndíchur on duthaid uile. Ocus
ód chonnaic Maolruanaidh Mac Diarmada imad na
naithrigh & na ninnarptach i naein tigh do ghabh naire
he, & tuc dhá bréithir nach áirémhthói h-é fein na
aithrigh na na ionnarbtach i naein tigh doridhisi, acht
go rachad re oirbert bhúdhéin ina thir amhuil no thoirbhéradh intoicce dhó; & tanic ar inchaib Taidhg h-I
Chellaigh, & do róne Tadhc cosmailes sidha dhó re
Ruaidhri do chinn a dhuthaidhe, & braighde do thabairt
do Ruaidri mac Cathail dósum. Aodh ballach, mac
Maghnusa, mic Conchobair ruaid, mic Muirchertaig
Muimnig, do mharbad a bfhill la Cathal mac nDomnaill
h-I Conchobair, & Aodh mac Airt, & Diarmaid
mac Simóin na trágha do mharbhadh dhóibh bhóss, i ndíghuil
i nathar do mharbadh do Dhiarmaid. Crecha móra do
dhenum do chloinn Domnaill ar chloinn Mhuircertaigh
ar a bhárach, & Maghnus mac Maghnusa, & Domnall mac Maghnusa do marbadh lá cloinn Domnaill
ar lorg na creiche sin; & Tomaltach Mac Donnchada do ghabháil fós don lucht cedna sin; &
imthecht doib a nucht Ghall daréisi na nécht sin do
commaeidhem. Od chuala Fedhlim .H. Conchobair na
hechta mora sin do ghluais uathad dá óess grádha
feissin mur arabhadar clann Domnaill h-I Conchobair & Ruaidhri & Maghnus, Cathal & Muircertach, Donnchad & Sean .i. mec Domnaill mic
Taidhc h-I Conchobair, maroen re mbraitribh airchena.
O thárraidh Fédhlim atairisin iarsin do róne creich
moir ar Brían .H. nDubhda a cedóir, & do róne
creach mór i nAirtech ar Dhiarmaid nGall Mac
nDiarmada, & do marbh morán da muinnter, &
do loisc a arbhanna & tighe imdha, & do rone
crech mhor eli ar chlainn Chathail h-I Fhlannagáin; &
issí conair arucad In crech sin dochum choraidh Chúla
Cuirc, & nir fédadh a h-immáin re maeithe na
mónadh, & re méd na creiche, re treissi & re
truim línmuire na tóra, óir rucsat forgla glasslaith
na Tuath & socraiti chlainne Cathail h-I Fhlannagáin fuirre, & Mathgamuin Mhág Raghnaill, taissech
Muintire h-Eoluis, cona braitriph & cona choimthinol. Od chuala, imorro, mac Diarmada comairc & comhgháir na creiche ag dul dochum na caradh ro lenustar
lorg na creiche go Cullbháthar, & ód chonnairc an
creach íar ná cuitechad & iar ná fosdódh, acht
chena ní h-é ba h-áil doibhsium acht gan a fágbháil agá
fiadhnuibh. Iarsin ro fhéch ar a escairdibh co h-aniarrdha,
upbhadach, & tuc tár & tarcusal forra, acht
gér bhhó h-uathad na fharradh Bhudhéin In tan sin, ód chonnairc imorro In loem lethan lassamain lán imdha ro
bhói ar comair a troda do thoirnem; acht atá ní chena,
ro marbad Conchobar rúad mac Oedha Breiffnigh h-I
Conchobair, & Mathgamain Mhág Rádhnaill, taois-sech Muinntire h-Eoluis, & .H. Maoilmhiadhaigh, dux
Muinntire Cerbhalláin, & morán do maithibh Muinn-tire h-Eoluis maille rú ar an lathair sin, & tuc
maidhm for gach socraide ele dá raibh annsin ag
fasdódh a édála ó Fhedlim; & rucastar fein in
crech lais iarsin, & nír aisic dia h-uirrighib h-í; &
ranic In oidhche sin co Búill, & ránic ar a bhárach
dar Seghuis siar tuaidh, & assidhé tre Chúil O
bFhinn, & ar fud In Choruinn, & a crich Luighne,
ait araibhe Féidlim co na Fhedhuin igá bfurnuidhe.
Imthúsa Ruaidhri mic Cathail h-I Conchobair, imorro,
ód chualaid na crecha móra & na h-échta aidhbhle
sin do dhenum do Mac Diarmada, & a dhul ar oein
sheol re na dhalta, do róne fein tinol co tinnesnach,
& do róne foslongport a mbaile mhór h-I Fhloinn,
& ro mhill cádhus na cille .i. Essa Dáconna &
manach na Búille airchena, im Eallach & im
arbhonnuibh; & fós do chuaidh Tomaltach mac
Muirghessa, mic Dhonnchadha, mic Tomaltaigh, cona
oirecht & cona muinnter, dochum Fheidhlim. Is
annsin do chúaid Diarmaid Gall ar Cruachán, &
goiris gairm ri dhe. Tánic fós an tan sin Tadhg .H. Cellaigh
cona shocraide a bfurtacht Ruaidri mic Cathail,
& do lenmain a shlánaighechta ar Mac nDiarmada
iar cailledh a chaingne re Ruaidri, & do chuadar
díbhlínaibh i lenmain Fheidhlim & Mic Diarmada &
na noirecht bói na bfhochair, co Litir Luighne, &
co slessuibh Slebhe Gamh, & go Glionn Fathroimh do
shundradh, áit inar marbhatar ilmhíle do bhuaibh &
do chaeiribh, & do chaiplib, & do nochtadar mná
uaisle, & do mhillset lenim bega & mindaoine
don turus sin, & nir milled re cuimne na ndaoinedh
riam uired sin dellach ar oen láthair gan tarbha.
Imthúsa Maolruanaid Mic Diarmada, ód chualaidh
sidhéin Diarmaid Gall do shuidhe i cathair chadhusa a
chinidh .i. i Cairric Locha Cé, & a dhul ar Cruachán dá
righad, & iar noirlech a bhó fein uile a nGlionn
Fathroim, do ghluais roime co na lucht tighe & co
na lucht teghlaigh bhudhéin co caladh na Cairrge, &
tucusdar druim fri Sinuinn, & ro airgestar o
Shinuinn co caraidh Cúla Cuirc áit arabhadar oirechta
na trí Ciarraide .i. Ciarraide iartharach & Ciarraide
Mhoighe & Ciarraide Airtigh co na nellaighibh & co na
ninnilibh co h-uilide; & ni dóigh condernad isin aimsir
sin innsoiged bhudh cródha & bhudh beodha & budh mo
édáil ina In crech sin, óir ro crithnaigedh In cúiged co
comlán; & fós rucad ben Diarmada Gall a cimidhecht
isin creich sin, co nuathad dá bantracht maille friá;
& nír ghabh Diarmaid saime na sesscairecht riam
daréis na crech sin. Acht chena ro h-innisedh d'Fheidhlim
.H. Conchobhair & dá oide ba do bheith a Magh Luirg
daréis na creiche sin, & do chuadar dá niarradh in
darna fecht, & nír fhágbhadar ech iná bó a ndíon
iná ndíchleith innte; & tucsat iarradh ar Dhiarmaid
nGall, & fuairsium rabadh rompud don chur sin,
& nir bhó tarbha dhó; acht ger bhó trom athóir &
a thinól ar a cinn nir fhágaibhset ech iná duine, &
bá foen folamh Magh Luirg daréis na crech sin. Ni
bhídh, imorro, díon no deghcaomna a tuaith nó a termonn
a Magh Luirg & a Magh h-Oi co h-uilidhe, acht a
healbha & a h-innile, a h-arbar & a h-édach da
bfhuadach dona h-altóraib & agá tabairt do ghallóglaechaibh & do thsersénchaib ina ndlightenus. Baile
Dhúna mór do loscud le Ruaidhri .H. Conchobair in
hoc anno. Eachdruim .H. Maine do loscud & a
caislén do legad. Tricha ced Maonmhuighe darguin
& do loscud le Tadhc .H. Cellaigh. Feidlim .H. Conchobair & Mac Diarmada, & Tomaltach Mac
Donnchada, & clann Domnaill h-í Conchobair, do
dul uile a nucht Ghall iarthair Connacht, &
Tír nEnna, & Tir Nechtain, & Muinnter
Creacháin, & Conmaicne Dhúna móir do milledh
edir dheoin & édeoin. Risderd a Búrc, .i. Iarla
Uladh, ar fut Erenn gan trén gan treisi re h-edh na
bliadna sin. Tedhmanna ingantacha imdha ar fud
Erenn uile In bliadain sin .i. dith doeinedh co h-ilimdha
innti, & gorta & gallrada éxsamla. Marbhtha
daeinedh & doinend dofhuiling díghbhalach innte bhós. Aodh .H. Domnaill rí thire Conaill, do thoighecht a
Cairbri, & crich Cairpri uile do mhilled lais tre
comairle a mhná .i. inghen Mhaghnusa h-í Conchobair; &
dul di féin maroen re bfhuair do gallóglaechuibh &
do Chloinn Mhuirchertaigh fó themplaib Droma cliabh,
& morán do chlérchibh & do comfhorbaib Droma
cliabh do arguin lé innte In hoc anno. Caisslén Slicigh
do leccad dUa Dhomnaill don toisc sin, & édála
móra d'fhagail dóibh ann. Tadhc .H. h-Uiginn, sói choitchenn
gacha cerde dá mbenann re filidhecht, mortuus est. Domnall Mag Thigernáin, dux Thellaigh Dhúnchada,
& Is fris aderthái In saithnech, do mharbad do Chathal
na toeisech .H. Ruairc. Amhlaibh .H. Fergail mortuus est.
Annal Kl. Enair for dhardaoin, & .ix. fiched fuirre;
anno Domini M. ccc. xui; sexto anno cicli lunaris;
xiiii. indictionis; xx. anno cicli solaris. Aodh .H. Domnaill & Cenél Conaill uile do thinól sluaghad mhóir,
& toighecht a Cairpri doridhir dóibh, & a ndul co
caislén Conchobair don toisc sin; & Ruaidri mac
Domnaill h-í Conchobair do scarthain re na braithribh
fein, & sidh do dhénum dhó re .H. nDomnaill, &
tigernus Cairpri do thabairt dó; & Derbhorgaill
inghen Mhaghnuis h-í Conchobair do fhasdódh cheithirne
gallóglaech, & luach do thabairt dóibh do chinn
marbhtha Ruaidri mic Domnaill h-í Conchobair; & a
mharbad leo iarum dar sárugad mhinnaibh Tíre Conaill
tucadh dhó reme sin; & creacha móra do dhénum do
Chenél Conaill ar oirecht criche Cairpri. Crech la
Fédhlim .H. Conchobair ar chlainn In Fhailghigh, áit inar
gabadh Ricard fein & ár a mhuinnteri maille fris.
Ro thinóil Fedhlim iarsin sluag mór do Ghalloib & do
Ghaeidelaib fá Mac Fheoruis & fa Mhaelruanaid
Mac nDiarmada, & fa chláinn Domnaill h-í Conchobair, do chosnum righe re Ruaidri mac Cathail, &
tucadar i naighthe anoeinecht dinnsoiged tshil Muireghaigh. Ro h-innissed sin do Ruaidri .H. Conchobair, do
righ Connacht, & se for Mullach fhíígh a Cloinn Chonmaidh, ag feithem ar fháthbhertuibh Féidlim, & sé a
bfhoslongport annsin. Is annsin adconncodar Fédhlim
co forníatta forranach i tosach a theghlaigh dhá ninnsaiged, & Maelruanaid Mac Diarmada maille re
na cuirpfhine, &, re na lucht lonmana feissin na
fhochair; & ro bhadar ann, imorro, clann Domnaill
h-I Conchobair & clann Donnchada mic Thomaltaigh, maroen re Galloib iarthair Connacht, na thóichim
& ina thinól dochum thóchair mhónaid Connedha.
Dobhádar Connachta don toeibh eli im Ruaidri mac
Cathail h-I Conchobair, ri Connacht, & im Diarmaid
ngall Mac nDiarmada, im righ Mhuighe Luirg an tan
sin, & im Chonnachtaibh áirchena; & tucsat i
naighthe uilo dá chéli ar mónadh In tochair, & tucsat
tachur tulbhorb tinnesnach daroile annsin. acht
chena ro briss imad na lámh & na narm, maille
re h-édedh na nGall, ar Ruaidri, condrochair ann rí
Condacht, Ruaidri mac Cathail .i. cenn goile &
gaiscid na nGaoidel, & fer dítláithrigh Danar &
díbhergach & innarptha allmurach & echtairchineoil a h-Erinn; & adrochratar na fhochair ann
Diarmaid gall Mac Diarmada, ri Muighe Luirg, &
Cormac mac Cethernaigh, ri Ciarraighe, & Gilla
Crist Mac Diarmada, & Diarmaid mac Ferghail
Mic Dhiarmada, & Connegán Mac Connecán, &
Domnall Mac Connecán, & Donnchad mac Ruaidri,
& ced gallóglaoch maille riú, et alii multi nobiles
et ignobiles. Do loitted don leith anaill ann Moelruanaid Mac Diarmada, & Domnall .H. Baoighill,
& Ropuc Mac Fheoruis: uii. Kl. Martii do-rónad
na gnimha sin. Ro airg Feidlim aes grádha Ruaidri
h-I Conchobair iarsin. Ro ghabhustar fein righe Connacht annsin o Ess Ruaid co h-Echtghe, & ro
ghabhustar .H. mBriuin Bhreiffne, & ro bhenustar
rogha braighde dib, & ro righastar Ualarg .H. Ruairc
forra, & do gabh braighde Chlainne Cellaigh & h-I
Mhadadháin, & .H. nDiarmada & h-I Egra &
h-I Dhubhda; & do chúaid iarsin do dhíchur Ghall
iarthair Connacht, & do loisced lais baile Atha
Lethain, & do marbadh Sdiamna dExétar &
Mílidh Goccan, & Uillíam Pondrecás & Ioan
Sdóndún ann, .i. ridiredha uaisle iadsidhéin; & ro
marbad ann Uilliam Laighléis maille re h-ár díáirmhidhe
ina fochair; & do h-airccedh & do loisced In tir
uile lais o chaislen In Corran co Rodba etir cill &
thuaith, & tanicc da tig iarsin co naithius & co
netalaibh mora leis. Acus do chodar a cedoir a comhdáil
Lethe Modha co Milic na Sinda, & do loisc agus do
bris caislen Milicc; & tainicc Muircheartach
.H. Briain, righ Tuadhmumhan, ina tech andsin, & sil
mBriain ruaidh ind aigid aroili; & ro impo co Ros
Coman da lecadh. Agus o ro chuala Feidlim Uilliam
Burcc do toidhecht h-i Condachtaibh a h-Alpain do fogair
tinol a mhuinntire co h-en inad da h-indarbad. Agus
rob e so tinol tainicc and .i. o Es Ruaidh co h-Echtgi.
Agus tanicc Dondchadh .H. Briain, ri Tuadhmumhan ina
thóir & ina tinol, & .H. Maelechlainn ri Midhe,
& .H. Ruairc, ri Breifne, & .H. Ferghail ri Conmaicne, acus Tadhcc .H. Cellaigh ri .H. Mane, & moran
aili do macaibh righ acus taisech h-Erenn do techt ina
tinol, & a ndol diblinaibh co h-Ath na righ i conne
Uilliam Burc & Mic Feoruis & Gall Connacht
archena, & cath do comoradh eturro a ndorus in
baili, & brisedh ar Gaidhelaibh annsin, & Feidhlimidh
.H. Conchobhair, ri Condacht, & adhbhar righ Erenn can
freasabhra, do marbhadh ann, & Tadhg .H. Cellaigh, ri
.H. Maine, & ochtar ar xx. it dar dual righi .H. Maine,
do toitim maroen ris and; & Magnus mac Domhnaill
.H. Chonchobhair, tanaisti Connacht, & Art .H. h-Eghra,
ri Luighne, & Maelechlainn carrach .H. Dubhdai, &
Muircheartach mac Conchubhair .H. Dubhda, & Conchubhar occ .H. Dubhda, agus Diarmaid Mac Diarmada,
adhbhar righ Moighi Luirg, & Muircheartach mac Taichligh mic Diarmada, & Muircheartach mac Diarmada
mic Ferghail, & Mailechlainn oc mac Magnusa,
acus Seaan mac Murchaidh .H. Madadhan, & Domhnall
mac Aeda .H. Conchenaind, righ .H. nDiarmada, &
Muircheartach a derbhrathair maroen ris, & Murchadh .H. Madadhain, & Domhnall .H. Baigill, &
Dondchadh .H. Mailmuaidh cona mhuinntir maille ris,
& mac Murchaidh Meg Mathgamhna & céd da
mhuintir maille ris, & Niall Sinnach, ri fer Tethba,
cona mhuinntir, & Fergal mac Seoain Gallda .H. Fergail, & Uilliam mac Aoda oicc .H. Ferghail, &
Tomas mac Amhlaibh .H. Ferghail; agus do marbhadh ann
beus coicer do chlainn Donnchaidh .i. Tomaltach mac
Gilla Crist Mic Donnchaidh, & Murchadh Mac
Donnchaidh, & Conchobhar mac Taidhg, & Muircheartach & Maelseachlainn Mac Donnchaidh; &
do marbhadh and beuss Eoin Mac Aedhacan, brethemh
.H. Conchubhair, & Gilla na naemh mac Dailredocair
.H. Dobailen, fer imorchair na h-onchon, & Tomas
.H. Conallan, a timchioll a tigerna; & ní h-edh amhain,
acht ni h-urasa a indisin ar marbhadh andsin do
Muimhnechaibh & do Midheachaibh, & dferaibh
Erend archena, ut dixit an fili: — 
Mor dferaibh h-Erend uili atimchell In mor muighi,
Mor mac righ nach abraim ainm do marbadh isin mor maidhm;
Do sluagh Midhe & Mumhan, truagh lem cridhe an cathughadh.
La san Labhras mairtir do ronait na gnimha sin; agus
fer tri mbliadhan .xx. Fedlimidh ag a marbhadh, & coicc
bliadna do irrigi gur gabh Ruaidhri macc Cathail ruaidh
ina chend i re h-edh leth bliadna, & leth bliadhain aili
dosam taréis Ruaidhri isin rigi gur marbadh isin chath
sin Atha na righ. Ruaidhri na fed, mac Dondchaid mic
Eogain mic Ruaidhri .H. Conchubhair, do rigadh iarsin. Sluaghadh adhbhal mor la h-Uilliam Burc h-i Sil Muiredhaigh iarsin, & .H. Conchobhair & Sil Muiredaigh
uli do denam sitha fris acht Mac Diarmada nama.
Teacht dosam a Magh Luirg iarsin, & creacha mora
do thabhairt do leis o Ath In chip & a h-Uachtar
Tiri, & In tir uili do loscadh & do mhilledh doibh, acus
a nimthecht gan chath gan cumaidh. Ruaidhri mac
Dondchaidh dathrigadh do Mac Diarmada iarsin, iar
na bheith raithi co leth inti. Derborgaill ingen Maghnusa
.H. Conchobhair, ben Aedha .H. Domhnaill, mortua est. Matha mac Cormaic mortuus est. Ruaidhri na fed,
mac Dondchaidh mic Eogain, ri Connacht, do marbhadh
a fill la Cathal mac Aedho mic Eogain, & a éded
don taebh istig im Chathal; & Is ris adubhairt
Ruaidhri ‘fairim droch mac rig,’ iar thecmail scene
Ruaidri isin eded.
Annal Kl. Enair for Sathorn, & x. uathadh fuirri; anno
Domini M. ccc. xuii.; septimo anno cicli lunaris; xu.
indictionis; xx. primo anno cicli solaris. Toirrdhealbhach mac Aeda mic Eoghain do rigadh do Chonnachtaibh In hoc anno. Roiberd a Briuis .i. ri Alpan, do
teacht a nErinn maille re móran do galloclaechaibh
a furtacht a brathar .i. Edubard a Briuis, & do
dichur Gall a h-Erind. Mailis dExetra, tighearna
Atha Lethain, do marbhadh la Cathal mac Domhnaill
.H. Conchubhair, & do Domhnall mac Taidhg mic Domhnaill Irrais .H. Conchobhair, ar bord na Methenach
Droma cliabh, & cethri fir .x. aili maroen ris. Caislen Atha Clíath In Choraind do brisedh In hoc
anno. Dondchadh .H. Briain ri Mumhan occisus est. Maeleachlainn carrach Mac Diarmada, adhbhar righ
Moighi Luirg, agus Magnus .H. Flannacan, damhna
taisich Cloinne Cathail, do marbhadh la Gilliberd
Mac Goisdelb, & Conchubhar mac Comarpa Coman
.H. Conchubhair, et alii multi. Maidhm Chilli mori for
mac Ruaidhri & for feraibh Breifne, & do marbad
.uii. xx. galloclaech do muintir mheic Ruaidri and;
& da mac Aedha Breifnig .H. Conchubhair do gabhail
and, & Donnchadh mac Neill .H. Ruairc, agus Conchubhar buidhe Mag Tighearnan, taisech Tellaigh Dunchadha, do mharbhadh and, & Mathghamhain Mag
Tighearnain, & In Gilla ruadh mac ind airchindich
Meg Tighearnan, & Nicol Mac In maigistir, &
moran aili da cined osin amach. Maelisa ruadh
Mac Aedhagain, sai Erend a mbreithemhnacht fenachair, mortuus est. Ragnall Mag Raghnaill, taisech
Muinteri h-Eolais, do gabhail da oireacht fein a fill,
& taisech do denamh do Sefraid Mag Raghnaill iar
sin. Gorta ro mór isin bhliadhain sin a nErinn uili. Domhnall riabhach Mac Murchadha, righ oirrdhearc
Laighen, mortuus est.
Annal Kl. Enáir for Domhnach, & aenmadh xx. it fu-irri; anno Domini M. ccc. xuiii; octauo anno cicli
lunaris; primo anno indictionis; xii. anno cicli
solaris. Maidhm mor do thabhairt a nElibh la h-Ua
Cepbhaill ar Gallaib, du ar marbhadh Addam Mares
& Gaill imda aili maille ris. Sluagh mor do tinol
do Maelruanaidh Mac Diarmada, do righ Moigi
Luirg, & Is iat ba ferr do bai ar int sluagh sin .i.
Toirrdhealbach .H. Conchobhair, ri Condacht, & Ualgarg .H. Ruairc, righ Breifne, agus Conchobhar .H.
Cellaigh, ri .H. Maine, & Tomaltach Mac Donnchaidh, tighearna Tíri h-Oilella. Acur a ndol diblinaibh
dinnsaigid Cathail mic Domhnaill .H. Conchobhair co
Fása choillidh; & tarcaid Cathal comhadha mora
doibh do cind gan dol chuigi, & nir gabhsad uadha;
agus do indsaigeadar na maithi sin co lár meodhon a
longphuirt; & ni ar teithedh na ar time do chuaidh
dosam sin, & do indsaig Cathal ar na tighibh amach
iad co fraechda forniata, & comhraicit fria aroili
annsin; acht ata ni chena, marbhthar Conchubhar .H.
Cellaigh, ri .H. Maine, ar In lathair sin, & Brian
mac Toirrdhelbaigh .H. Conchobair, adhbhar righ Connacht,
& Brian Mac Maghnusa, & Cathal mac Gilla
Crist Mic Diarmada, et alii multi nobiles et ignobiles etir lethad & marbhadh. In Cathal cedna sin
dindsaighidh Connacht iarsin, & do rone creacha
móra ar Mac nDiarmada, & do ghabh fein righi
Connacht; & do h-athrigadh leis Toirrdhealbach
Ua Conchubhair, & do chúaidh fo ditin Uilliam Burc
& uili Gall Connacht iarsin. Gilla an Comded
mac Cinaith .H. Gormgaili, & Gormlaith inghen Mic
Branan a bhen, do dol décc fon am sin .i. oirchinnech
Oilifind esidhe. Seoan mac .H. Neill .i. mac Domhnaill
.H. Neill, do marbhadh la h-Aedh Ua nDomhnaill a nDoire
Choluim Cille, & mac Domhnaill & daine imdha
aili do marbhadh & do bháthadh an lá ceadna. Ricard
a Clara mortuus est. Edubhard a Briuis, fer millti
na h-Eirenn uli co coitchend eidir Gallaibh & Gaidhelaibh, do mharbhadh la Gallaibh Erend tria nert cathaighthi
& crodhacht oc Dún Delgan; & Mac Ruaidhri ri
Innsi Gall, & Mac Domnaill, ri Oirir Gaidheal, do
mharbhadh maraen ris and, maille re nAlbanchaibh
maille friu. Agus ni dernadh o thus domhain o do
dichuiredh fine Fomhra a h-Eirind gniomh ba ferr
dferaibh Ereand uili ina an gniomh sin. Uair tainic
goit & gorta & dith daine re lind ar fodd
Erend edh tri mbliadhan co leth, & do ithdais na
daine can amharas a cheli ar fod Erend. Seoan Ua
Ferghail do marbhadh doen orchur tsoigti da mac fein. Sefraidh Ua Fergail .i. mac Giolla na naem .H. Fergail
toisech muintire h-Angaile, do écc iar forba .ui.
mbliadhan .xxx. at a flaitheasa. Sneachta do na frith
samhail re h-edh cian In hoc anno. Cathal mac Giolla
Criosd daill Meg Raghnaill occisus est.
Annal Kl. Enair for Lúan, & aili uathadh fuirri; anno
Domini M. ccc. xix.; ix. anno cicli lunaris; ii. anno
indictionis; xx. iii. anno cicli solaris. Espog Ratha
both .i. Enri mac an Crosan, In Cristo quieuit. Tomas mac Cormaic .H. Domhnaill, ab Esa Ruaidh,
do thoga dochom Espogoidi Ratha both. Espacc
Doiri, agus Ua Banan espucc Clochair, agus espog
Cluana ferta Brenaind, In Cristo quieuerunt. Aine
ingean Mic Diarmada, ben Mic Consnamha, mortua
est. Echmarcach Mac Branan, dux Corca Achlann,
do mharbhadh Tomultaigh .H. Mailbrenaind, & Echmarcach féin do dol déc da gonaibh an tres lá
daéisi sin. Domhnall .H. Neill, ri Tiri h-Eoghain,
dinnarbadh as a rigi & as a flaithes tre nert
Gall & clainne Aedha buidhe, & crecha móra do
denamh la feraibh Manach a fell fair. A rigi féin
do gabhail dó aridhisi. Brian mac Domhnaill .H. Neill
do marbhadh le cloinn Aedha buidhe.
Annal Kl. Enair for Mairt, acus tres .x. fuirri; M. ccc.
xx.; iii. anno indictionis; xxiiii. anno cicli solaris.
Conne mor eidir Chathal .H. Conchubhair agus Maelruanaigh Mac Diarmada, condernsat síd cunnail
cairdeamhail; & Mac Diarmada do theacht isin
tír iarsin. Fell do denamh don Chathal cetna sin
ar Mac nDiarmada, ar mullach Toramhnach, & a
ghabhail ann, & Gráinne inghen Mic Magnusa, ben
Mic Diarmada, do ghabhail a purt na Cairgi, & in
tír do lomarcain iar sin; & Maelisa dond Macc
Aedagan, & a mac, & Tomoltach Mac Dondchaidh, tigerna Tire Oiliolla, do ghabhail and fos. Aedh
mac Taidcc .H. Chonchobhair, degh adhbhar righ Connacht
ar deilb & ar denamh, & ar uaisli, & ar enech,
do mharbhadh do Mac Martin, & a mharbhadh fein ina
dighail. Mathghamhain mac Domhnaill Connachtaigh .H.
Briain, tanaiste Mumhan, do mharbhadh do Cloinn Cuilen
in hoc anno. Mor, inghen .H. Baigill, ben .H. Fergail,
mortua est.
Annal Kl. Enair for Dardain, & cethramadh fiched
fuirri; xi. anno cicli lunaris; quarto anno indictionis;
xxu. anno cicli solaris. Grainne inghen Mic Maghnusa, ben Maelruanaigh Mic Diarmada, mortua
est. Ruaidhri na fed, mac Dondchaidh mic Eogain
.H. Chonchobhair, do mharbhadh do Chathal mac Aedha
mic Eogain, per dolum. Carraic Locha Ce do brisedh
la Cathal mac Domhnaill .H. Chonchobhair, righ Connacht.
Bódith mór ar fut Ereann uile, do na frith
samhail riamh. Magnus Ua h-Anluain, ri Orther, do
dalladh & do spochadh dia brathair féin, .i. do
Niall mac Conuladh .H. Anluain cedain an braith. Niall
Ua h-Anluain, ri Orther, do marbhadh do Galloibh Dúine
Delgan a mebhail. Maidhm mor do thabhairt do
Andriu Mac Feorais & do Gallaibh na Mide air
mhacaibh righ .H. Failgi.
Annal Kl. Enair for Aine, & cuiced uathadh fuirri;
M. ccc. xx. ii.; xii. anno cicli lunaris; u. anno indictionis;
xxui. anno cicli solaris. Cocadh mor eidir
righ Saxan & a iarladha budhein. Matha .H. h-Eothaigh, espog Ardachaidh, quieuit. Morchadh mac
Gilla na naemh .H. Ferghail, taisech na h-Angaili fria
re tri mbliadhan, do marbhadh per dolum i Cluain lis
Beci, do mac a derrbrathar fein, .i. Seóinin .H.
Ferghail. Muircheartach mac Amhlaibh .H. Fergail do
marbhadh isin lo ceadna dia brathair fein .i. do Lochlaind & do Roiberd, per dolum. Lochlaind mac
Amhlaibh .H. Ferghail do marbhadh la Seoinín .H. Ferghail
iarsin. Dondchadh mac Dondchadha Mic Diarmada
mortuus est. Enri mac Gillifinnein, taisech Muintiri Peotachan, do marbhadh do chloinn Amlaibh Meg
Uidhir In hoc anno. Gilliberd .H. Cellaigh, ri .H. Maine,
do h-ecc In hoc anno. Maelruanaigh Mac Diarmada,
ri Moigi Luirg, do gabhail & darcain le Conchobhar
mac Taidcc .H. Chonchubhair, & do lucht tighi Cathail
.H. Conchubhair, i Cluain Cummaiscc. Ricard Mac
Feorais, tighearna Atha na righ, mortuus est. Uil-liam liath, mac Uilliam moir, mortuus est. Maidhm
mor do thabhairt do Brian .H. Briain ar Galloibh. Andrias Mag Mailin, ard maighistir dlighid nua &
sen dlighedh, h-i lex & a canoin, quieuit. Gilla
na naemh, mac Sefraidh, mic Gilla na naemh, do gabhail
taisigheachta na h-Angaili In hoc anno. Maelruanaigh,
mac Gilla Crist, mic Conchubhair, mic Cormaic, mic
Tomaltaigh na Carci, ri Muigi Luircc, mortuus est.
Annal Kl. Enair for Satharnn, & seacht decc fuirri;
M. ccc. xxiii.; xiii. anno cicli lunaris; sexto anno
indictionis; xxuii. anno cicli solaris. Carpri in
screcan, mac Cormaic .H. Maileachlainn, ri Midhe,
occisus est la feraibh Cell. Maelmordha Mac Eochacan
quieuit. Seoinin .H. Fergail do marbhadh do cloinn
Seoan .H. Fergail In hoc anno. H. Eghra do marbhadh
dO Connmachan In hoc anno.
Annal Kl. Enair for Domnach, & seachtmadh .xx. fuirri;
xiiii. lunaris cicli; uii. anno indictionis; xx. octauo
solaris cicli. Uilliam Búrc mac Uilliam mortuus
est. Cathal mac Domhnaill, mic Taidhg, mic Briain,
mic Andrias mic Briain Luighnigh, mic Toirrdhelbaigh
mhoir .H. Conchobhair, ri Connacht, occisus est o Toirrdhealbhach, mac Aedha, mic Eogain .H. Conchobhair .i. int
aen gaidhil Is beodha & Is brighmhuire do bhi a naen
aimsir fris, a Tir Briuin na Sinna In hoc anno;
& Maileachlainn mac Toirrdhealbhaigh .H. Domhnaill,
& Gilla Crist occ Mac Dondchadha, et alii multi,
do mharbhadh maraen ris, a nochtmadh callainn Septimbris, iar na bheth .ui. bliadhna co leth irrigi Condacht
dandeoin Gall & Gaidhel; & Toirrdealbhach do
rigadh iarsin do Connachtaibh ule. In bódith cédna
ind Erinn uli In hoc anno, & Is frisidhe adbeirti
in maeldomhnaigh. Gilla Crisd Ua Birn mortuus est.
Kl. Enair for Mairt, & ochtmadh uathad fuirri;
M. ccc. xxu.; xu. cicli lunaris; octauo anno indictionis; primo anno cicli solaris. Domhnall mac
Briain Ui Neill, ri Uladh, mortuus est. Diarmaitt
Ua Mailbrenaind, righ thoisech Cloinne Conchobhair,
mortuus est. Cú Ulad .H. Neill mortuus est .i. mac
Domhnaill mic Briain .H. Neill In Cú Uladh sin, acus
a mharbhadh do ronsat clann Neill mic Briain .H. Neill
.i. clann derbrathar a athar fein. Gilla Crist
cleirech Mac Diarmada mortuus est. Brian Ua
Gadhra mortuus est. In bódith fós ar fut Erend.
Annal Kl. Enair for Cedaoin, & xix. madh fuirri; anno
Domini M. ccc. xxui.; xui. anno cicli lunaris; ix. anno
indictionis; secundo anno cicli solaris. Risdard a
Burc .i. ant Iarla ruadh, tighearna Uladh & Condacht, acus aen roga Gall Erend uili, do h-ecc isin
bliadhain sin ante festum Petri ad uincula. Cocadh
mor eidir righ Franc & righ Saxan In hoc anno. Lurint .H. Lachtnan, esbog Olifinn, In Cristo quieuit. Metra Seoan O Findachta do togadh dochum na hespocoidi cedna iar sin. Imhar Mag Raghnaill,
taisech Muintiri h-Eoluis, occisus est o a bhraithribh
budein. Nicol .H. h-Edhin mortuus est.
Annal Kl. Enair for Dardaoin, & .x. mad .xx. fuirri;
anno Domini M. ccc. xx. uii.; xuii. lunaris cicli; x. anno
indictionis; tertio anno cicli solaris. Cocadh mor
eidir righ Saxan & a bhen budein, .i. inghen righ Franc,
& ri Saxan do athrighadh don cocad sin, & a mhac
fein do righadh di a naghaidh a athar, & coroin righ
do thabhairt dó tria chomhairle Saxan uili. Gormlaith
ingen Mic Diarmada, ben Magnusa mic Domhnaill
.H. Conchobhair tanaiste Condacht re h-edh, &
banrigan .H. Maine ag Conchubar .H. Cellaigh des Maghnusa, & banrigan Luigne ag Fergal .H. Eghra, &
ben rob ferr nós & enech & tinlacadh da cined
fein h-i, a h-ec iar mbuaidh naithrighe. Edubhard, ri
Saxan, iar mbuain a rigi de quieuit. Tedhm mor don
galar brec ar fut Erend uli co forlethan, co tucc
dith ar dainibh beca & mora isin bliadhain sin.
Mailechlainn riabhach, mac Domhnaill, mic Taidhc .H.
Conchubhair, do dol dég don galar sin. Fergal mac
Ualgairg .H. Ruairc mortuus est. Culén Ua Dimusaig
mortuus est. Sadhbh inghen Mic Aedacan mortua est.
Annal Kl. Enair for Aine, agus aenmadh .x. fuirri;
M. ccc. xx. uiii.; xuiii. cicli lunaris; xi. anno indic-tionis; quarto anno cicli solaris. Mailechlainn O
Raighilligh, tighearna Muinntiri Maolmorda, do gabhail
& do lot do Gallaibh na Midhe; agus a fuaslucadh
ar braighdibh, & a dol decc da gonaibh ina tigh fein
iarsin. Tornach & tentich anbail isin bliadhain
sin, gur milledh moran do mhes & do toradh Erend
uili, & cur fasadar arbanna finna fasa. Teidhm
galair go coitcheand ar fud Erend uili, fris inabarthai slaedan, re h-ed tri lá no cethair ar cech nech
da ngabhadh, gur bo tanaiste bais do h-e. Int Iarla
donn do theacht a nErind In hoc anno .i. Uilliam Burcc
mac sir Seoan mic In Iarla ruaidh. Dondchadh ruadh
.H. Gadhra, & coiger da cinedh fein maille ris, occisi
sunt. Conchubhar Mac Branain, adhbhar taisigh Corca
Achlann, do marbhadh la muinter Angaili. Daibet
Mac Gilla Comgaill galloclaech, & cethri fir dheag
da mhuinntir maille ris, do mharbhadh la Dondchadh ngall
mac Domhnuill .H. Conchubhair, & Dondchadh fein do
tromlot and beuss. Dubhesa inghean .H. Elide, ben
Domhnaill mic Aindrias, an ingen mic oclaech Is ferr
do bhi a naen aimsir fria, & dab ferr clú & do
bo mo conach, do écc isin bhliadhain sin. Gaeth mór
dofulachta isint samhradh, agus terca bidh, & imad
étaigh. Crech mor la Uater a Burc ar Connachtaibh,
cur h-arced moran leis daes gradha Toirrdhealbaigh
.H. Conchobhair, righ Connacht. Sir Seon mac Feorais,
Iarla Lugmaigh .i. ant aen bharun do ba beodha &
do ba brighmhuire, & dob ferr enech, & do
po mo tindlaicthi do bhi a nErinn, do marbhadh a
fill da mhuinntir fein .i. do Gallaibh Oirgiall, &
moran do Ghalloibh & do Ghaidhelaibh maithi do
mharbadh maraoen ris; agus ri na senma .i. Maelruanaigh Mac Cerbhaill .i. In giolla caech, & derbhrathair aili dó do marbhadh maroen ris; & ni fes co
tainicc na co ticcfa choidhchi a chomhmaith do timpanach. Muiris .H. Gibillan, ard maigistir Eireann a ndlighidh
nua & a sendligidh, h-i canoin & i lex, fellsom
fesa agus fireolais; sai ndana agus nOgmorachta &
eladhan nimda eli; cananach corad h-i Tuaim da gualann, agus a nOilfind, agus a nAchadh Conari, agus i
Cill Alaid agus a nEnach duin, agus i Cluain ferta
Brenaind, oificel agus breitheamh coitchend na h-airdespocoiti uli, In Cristo quieuit. Tomas Ua Mellan,
espuc Enaigh duin, do ecc h-i cuirt an phapa In hoc
anno. Brian mac Tomaltaigh Mic Dondchaidh do marbhadh bhadh do Bhrian mac Taidcc Mic Dondchaidh. Uilliam
Iarla Uladh do tinol tsluaigh moir fa Thoirdhealbach
.H. Chonchobair, ri Condacht, & bha Muircheartach
.H. mBriain, ri Tuadhmumhan & Mumhan archena,
a nagaidh Briain bain .H. Briain. Maidhm le Brian
mban O mBriain ar Ua mBriain, du anar marbhadh
Conchubar .H. Briain, degh adhbhar righ Erend ar mét
agus deilbh, agus ar enech, maille re cethri fichit
eidir maith agus saith. Coinne mor fa Ath cind
Locha Deiched eidir Uater mac Uilliam Burc agus
Gilliberd Mac Goisdelbh don dara leth, & Maelruanaigh Mac Diarmada, agus Tomaltach a mhac,
agus Tomaltach Mac Dondchaidh, agus clann Maelruanaigh
archena don leith aile. Bresimh madhma
do thabhairt ar mac Uilliam, dar marbhadh Brian
mac Taidg Mic Dondchaidh le a bhrathair fein, a
ndighail Briain mic Tomultaigh Mic Donchaidh do
marbhsom remhe sin. Donnchad gall mac Domhnaill
.H. Chonchubhair do marbhadh la h-Aedh, mac Taidg,
mic Mailechlainn, mic Maghnusa.
Annal Kl. Enair for Domhnach, agus aili fichet fuirri;
M. ccc. xx. ix.; xix. cicli lunaris; xii. anno indictionis;
u. anno solaris cicli. Tadcc mac Toirrdhelbaigh
.H. Conchubhair do mharbhadh do Diarmaid .H. Gadhra i mebhail.
Cathal mac Domhnaill .H. Ruairc, degh adhbhar righ
Breifne, do marbhadh la cloinn Seaain .H. Ferghail &
la Galloibh Midhe, per dolum, & drong da muintir
maille ris. Muircheartach mac Domhnaill .H. Conchubhair, tigherna Carpri, & degh adhbhar rig Connacht,
mortuus est. Cathal, mac Aeda, mic Eoghain .H. Chonchobair, do dichur ar ecin as na fedaibh & a Tir
Maine, tre forgall Uater a Burc ar cloinn Cellaigh
& ar Ibh Maine. Cocadh mor eidir Toirrdhelbach
.H. Conchubhair, ri Condacht, & clann Maelruanaigh,
cur milledh moran eatorra dibhlinaibh. Creach la
Tomaltach Mac Diarmada ar Diarmaid .H. Flanncan, taisech Cloinne Cathail. Aine inghen Fergail
.H. Raighilligh, ben Tomultaigh Mic Diarmada, mortua
est In treas la ria nodlaic moir. Dabog donn
mac Uilliam Burc, ridiri ro chonaig, mortuus est.
Annal Kl. Enair for Luan, & iii. uathad fuirri;
M. ccc. xxx.; primus annus lunaris cicli; xiii. anno
indictionis; sexto anno solaris cicli. Magnus, mac
Aedha Breifnigh .H. Conchobair, do marbhadh la Cathal,
mac Aeda, mic Eogain .H. Conchobair, h-i Ferann na
darach, & Simann mac ind Fhailgigh do marbhadh
maraen ris. Ammus longphuirt le Toirrdhelbach
.H. Conchobair ar Baiter mac Uilliam Burc, a Lecmaig
a Moig Luirg, & a ruagadh asside co Cairthi liacc
fada, & Gilleberd Mac Goisdelbh, tighearna Slebhi
Luga, do teacht fedhan mór i furtacht Mic Uilliam
Burc, & Tomaltach Mac Dondchaidh do teacht
fedhan aili i furtacht Mic Uilliam. Agus impudh do
na sluaghaibh sin dibhlinaibh ar .H. Conchubair co rancadar Ath Disirt Nuadan, & becan do muintir
.H. Chonchobhair do marbhadh fon ath, .i. Donnchadh mac
Domhnaill Mic Mathghamhna & Mac Gilla Comgan,
& daine eli bosnach arimther sunn; & Ua Conchubhair do imteacht co beodha nosmar Is na Tuathaibh
iarsin. Agus gabhus Mac Uilliam longport an adhaig
sin a Cill Lomad ar inchaibh .H. Conchubhair. Sluagadh
Condacht uili do tinol do Mac Uilliam, eidir Gall
& Gaidhelaibh, do gabhail rigi Condacht do fein iar
sin. Sith cunnail cairdemail do denamh do Mac Diarmada acus dUa Chonchobhair iar sin. Sluaghadh la
.H. Ruaircc co Fidh an atha, & In baili do ergi
doib iarsin, & maidhm do thabhairt ar .H. Ruairc,
& Art .H. Ruairc, adhbhar righ Breifne, do marbhadh ann,
& moran aili eidir maith agus saith. Gilla Isa
ruadh .H. Raighilligh, ri Muinntire Mailmordha & na
Breifne uili re moran daimsir remhe sin, do occ ina
senoir rathmhar ro chonaigh iar mbreith buadha o
demhan acus o domhan. Benedect .H. Flannacan, prioir
Cilli mori na Sinna, quieuit In Cristo. Mailechlaind
Mac Carmaic, brugaidh cédach conaich, do ecc In hoc
anno. Maelisa dond Mac Aedacan mortuus est. Maidhm mor la Conchobar, mac Taidcc, mic Briain,
mic Aindrias, mic Briain Luignigh, mic Toirrdealbhaidh
móir .H. Chonchubhair, ar Dartraigibh, cor marbhadh moran
dibh leis. Toirrdhelbach .H. Conchubhair do marbhadh la
muintir Uater mic Uilliam Burc oc teacht o tigh ind
iarla.
Annal Kl. Enair for Mairt, & cethramhadh .x. fuirri;
M. ccc. xxx. primo; secundo anno cicli lunaris; xiiii.
anno indictionis; septimo anno cicli solaris. Mael-ruanaigh Mac Diarmada, ri Moigi Luirg, do facbail
a rige & a flaithiusa, & do gabhail aibiti manaig
leith ime a manistir na Buille In hoc anno, & a
Ecc iar sin, & Tomaltach a mhac fein do gabhail na
rige cedna In sesodh la iar mbealtaine. Fergal mac
Mailechlaind charraigh Mic Diarmada do marbhadh
la Tadcc mac Cathail mic Domnaill .H. Conchobhair. Mor sluaghadh la Uater mac Uilliam Burcc h-i Maig
Luirg, & In tir uili do loscudh do acht a cella
nama; & tucc se cadus & comairci maith doibh;
agus cidh edh nir leicc Tomultach cona fedain buudein
comhnaigh doibh cin a n-indsaighedh co h-ollamh & co h-apel
ina comhfogus; agus tuccsat Goill ruaicc tromlethan
do Tomoltach, cur marbhadar forind do lucht In tire;
agus cidhedh nir miadh la Mac nDiarmada In foirenn
sin do marbhadh doibhsim dia mhuinntir agus can a
ndigail forro. Mailir Mag Eochagan quieuit in
tertia Kl. Ienair.
Annal Kl. Enair for Cetain, & cuigedh ficheat fuirri;
anno Domini M. ccc, xxx. secundo; tertio anno cicli
lunaris; xu. anno indictionis; uiii. anno cicli solaris. Uater mac sir Uilliam Burc do gabhail lasin Iarla
ndonn, & a breith leis iar sin co caislen nua Indsi
hEogain, agus a dul decc don gorta h-i prisun In chaislein sin. Maithi Alpan do marbhadh leisin mBailldelbach isin bliadain céadhna. Maidhm Berna In mil
for Tomultach Mac nDiarmada, ri Muigi Luirg, &
ar mac Uilliam Burc, la mac ind Iarla agus la
Tomaltach Mac Dondchaidh, inar marbhadh moran do
muinntir mic Uilliam Burc. Uilliam gallda mac
Muircheartaigh móir Mecc Eochagain, dux Cenel
Fiachaidh, mortuus est immi Nouember.
Annal Kl. Enair for Aine, agus seisidh uathadh fuirri;
anno Domini M. ccc. xxx. iii.; quarto anno cicli lunaris;
primo anno indictionis; ix. anno cicli solaris. Uilliam
Burc .i. Iarla Uladh, do mapbhadh la Gallaibh Uladh, agus
na Gaill sin uili do toitim ann itir chrochadh &
marbhadh & tarraing la muintir ri Saxan. Aedh
.H. Domnaill, ri Tiri Conaill & fer Manach, agus
do ghabh braighti da crich Cairpri & na Breifne, &
adhbhar righ cuigidh Uladh uile, & lethdrommann Erenn
uili ar enech & ar engnamh, & ar smacht, &
ar riaghail; acus fear Is mo ler thoit do Gallaibh &
Gaoidhealaibh bidis a naen aimsir fris, mortuus est iar
mbreith buadha o demhan & o domhan, & iar mbeith
da bliagain ar chaogad arrigi Tire Conaill, & iar
ngabhail aibiti manaig leith imbi, iar faisidin &
aithrigi, quieuit. Conchubhar .H. Domhnaill, a mhac fein,
do gabhail rige Tire Conaill tares a athar, &
imchosnamh do bheith etir Conchobhar agus Art
.H. Domhnaill, .i. mac a athar fein, imon rigi, acus Art
do gabhail le Conchubhar .H. nDomhnaill, & a mharbhadh
leis fo cedoir. Tomaltach Mac Dondchaidh, tighearna
Tire Oiliolla, sai nenigh & nengamha, agus fer rob
ferr comairci & cadhus agus firinne do bhai a naen
aimsir fris, mortuus est. Fedhlimid .H. Domnaill, ant
aen mac righ dob uasli agus dob ailli, agus dob arrachta, agus Is mo ris araibhi suil na sochaidhe agus fer
nErenn uili, do ecc isin bhliadhain sin. Gilleberd Mac
Goisdelbh do marbhadh ar lár a tigi fein la Cathal Mac
Diarmada Gall, per dolum. Aedh Mac Consnamha,
taisech Muinntire Cinaith, quieuit. Macc na h-oidchi
Mag Flannchaidh do marbhadh la Connachtaibh. Dondchadh mac Aedha .H. Cellaigh do gabhail la Toirrdhealbhach
Ua Conchubair, ri Connacht. Sith do focra a
Ratsecer do cloinn Uilliam Burc a h-ucht righ Saxan. Conchubhar Mac Branan, toisech Corca Achlann,
mortuus est ui. idus Ienair.
Annal Kl. Enair for Satharn, agus sechtmadh .x. fuirri;
M. ccc. xxx. iiii.; quinto anno cicli lunaris; primo
anno indictionis; x. anno solaris cicli. Morsluaghadh
la Connachtaibh uili eidir Gallaibh & Gaidhelaibh isin
Mumhain dochom Meg Conmara. Braighdi & neart
do dol doib fair. Tempoll do loscadh do dreim dont
sluagh sin arrabadar ochtmadha ar ced do dainibh eitir
maith & tsaith, & dias sacart maille friu, et
combusti fuerunt. Deichnebhar do muinntir Dondchaidh
riabhaigh mic Maielechlainn charraigh Mic Diarmada
do badhadh ar Loch Teched. Tadcc, mac Cathail, mic
Domhnaill .H. Conchobhair, mortuus est. Seonacc, mac
Muircheartaigh móir Mec Eochacan, dux Cenel Fiachaidh, mortuus est In .xiiii. Kl. Ienair. Donnchadh
Mac Consnamha, taisech Muintire Cinaith, mortuus
est.
Annal Kl. Enair for Domhnach, & ochtmadh .xx. it fuirri;
M. ccc. xxx. u.; ui. anno cicli lunaris; tertio anno indictionis; xi. anno cicli solaris. Findguala, inghen
.H. Briain, ben Toirrdhelbhaigh .H. Chonchobhair, mortua est. Seoan mac Airt .H. Eghra do gabhail le mac In Iarla,
& forccla a mhuintiri do arccain do. Crech la
Cloinn Domhnaill .H. Conchobhair ar cloinn Muiris
tsucaigh mic Gerailt, du ar marbhadh mac mic Muiris.
Creach ndigailti la cloinn Muiris ar cloinn Domhnaill
cédna iarsin. Iarthar Connacht uli do milledh le
hEmann a Burcc; daine imdho do marbhadh, &
creacha & loiscthi acus uilc diarmithi do denamh
do fos ar mac an Iarla acus ar cloinn Ricaird a Burc
isin bliadhain ceadna; acus sith do denamh doibh re
roile iar sin. Snechta mor isin errach cur dithaigh
urmhor minen Ereand uili.
Annal Kl. Enair for Luan, & naemhadh uathadh fuirri;
M. ccc. xx. ui.; uii. anno cicli lunaris; quarto anno
indictionis; xii. anno cicli solaris. Tomaltach Mac
Diarmada, righ Moighi Luircc, fer ro bo mo grain &
coscar ar a escardibh, & fer rop ferr Enech &
almsana, cadhas accus comairce ina aimsir fein, decc
in nono Kalendas Iunii .i. adhaigh Domhnaigh na Trinnoiti,
ina thig fein i caladh na Cairci, et sepultus est i manister na Builli co h-uasal onorach; & Conchobhar
mac Tomaltaigh .i. a mac fein, do rigadh ina inad. Teboid a Burc .i. Mac Uilliam, mortuus est. Mailer
mac Siurtan dExetar mortuus est. Maidhm la h-Eogan
.H. Madadan ar cloinn Ricard a Burc, inar marbhadh
seiser agus tri fichit idir maith agur saith. Creach
mor la cloinn Diarmada Gall & la mac Feidhlimidh
.H. Conchobhair, for Cloinn Goisdelbh & Maidiucc
mac Baldrin do marbhadh ina toraighecht. Crech mor
le h-Emand mac Uilliam Burcc ar Cloinn Cathail, dar
hairced Conchobhar .H. Flannagan & daine imdo eli
amaille ris, & Maileachlainn .H. Flannagan do marbhadh a toraighecht na creichi sin; & do ghabhadarsan
derbhrathair do Mac In milidh a toraighecht na creichi
sin. Conchubhar Mac Diarmada, ri Moigi Luirg, &
Aedh mac Fedhlimidh, mic Aedha, mic Eoghain .H. Chonchubhair, & lucht tigi .H. Conchobhair maraen riu, acus
clann Dondchaidh & glaslaith criche Cairpri im
Cormac mac Ruaidhri, do dol ar creich a Tir Fiachrach curranccadar mullach Ratha; & ba an tire do
teithed rompa. Marbhédala mora & capaill imda,
& beccan dechaibh & do fochrodh imda do thabhairt
leo; agus daine do marbhadh leo; & a teacht fein
slán da tigibh. Diarmaitt .H. Flannagan, dux Cloinne
Cathail, mortuus est. Toirrdelbhach Ua Conchobhair, ri
Connacht, do tinol imircech na Tuatha & Cloinne
Cathail, & Cloinne Conchobhair, agus Moigi Luirg
co h-Artech, & caislen mor Mic Gosdelb do gabhail
do, & a brisedh iarsin, & cethirnn congbhala an
baili do teacht amach ar comarci Micc Diarmada. Trinnoit O Naan, ardmaighistir a neladhnaibh imdha, a
lex occus i canoin, quieuit In Cristo. Domhnall mac
Seoan mic Domnaill .H. Chonchobhair mortuus est. Niall mac Conchobhair mic Taidhcc occisus est durchur
tsoighdi.
Annal Kl. Enair for Cetain, agus fichit fuirri;
M. ccc. xxx. uii.; uiii. anno cicli lunaris; quinto anno
indictionis; xiii. anno cicli solaris. Sidh do denamh
dUilliam mac Iarla Uladh & do Brian bán .H. Briain,
& cach ferand dar folmhaigh se fo mac and Iarla
do lécan dó ar a chis fein do thabhairt as. Sidh do
denamh do Aedh remhar Ua Néill re h-Orgiallaibh & re
feraibh Manach. Foslongphurt do dhenamh la Toirrdhealbach .H. Conchobhair, ri Connacht, ic Ath Liag a
naghaidh Emaind a Burc. Seoan .H. Fallamhain, dux
Cloinne h-Uatach, mortuus est. Tadhc Mag Flannchaidh,
dux Dartraighi, do marbadh la Corbmac mac Ruaidhri
mic Domhnaill .H. Chonchobair, maraen re moran eli,
a ndighail tSeoain mic Domhnaill; & creacha mora
do denamh ar Dartraigibh, & mac Muiris Meg
Flannchaidh do marbhadh an la cédna. Tadhc &
Mailechlainn, da mac Imair Meg Raghnaill, do gabhail
do Chathal Mag Raghnaill, & Cathal Mag Raghnaill
do marbhadh a tóraighechd la cloinn Imhair & la
hUilliam Mac Mathghamhna, .i. Conchobhar occus Tomultach meic Imhair indsin, & ocbad an tire amaille
friu, & Maghnus mac Fergail do marbhadh doibh in
la ceadna, & Tadhc Mag Raghnaill do ghabhail na
toisighechta iarsna gniomhaibh sin. Domhnall ruadh
.H. Mailli & Cormacc O Mailli do mharbhadh do
cloinn Mebricc & do Gallaibh eli maille friu, adaigh
feli Stefain. In maighistir .H. Rothlan quieuit In Cristo. Matha .H. h-Uicinn, sai ndána & ndoennachta,
quieuit. Enri Mac Martin do marbhadh In hoc anno. Maidhm mor ar Toirrdelbhach .H. Conchobhair, ri Connacht, re cloinn Cellaidh, & Toirrdhelbhach fein
do lot and, & do gabhail, & a eich & a etidh
do facbail do and, maille re h-ár mór do dhainibh. Lughaid .H. Dálaigh, espuc Cluana muc Nois In Cristo
quieuit. Tomas mac Cormaic .H. Domnaill, espog
Tiri Conaill .i. sai necna & crábhaidh, derci &
daennachta, In Cristo quieuit. Dondchadh mac Muircheartaigh moir Mec Eochacan, dux Cenel Fiachaidh,
occisus est o Uibh Failgi.
Annal Kl. Enair for Dardaoin, & aen uathad fuirri;
M. ccc. xxx. octauo; ix. anno cicli lunaris; sexto anno
indictionis; xiiii. anno cicli solaris. Dondchadh mac
Ruaidhri .H. Concubair occisus est In hoc anno. Ruaidhri Mag Uidir, ri fer Manach & Locha h-Erne,
in fer Is mó ro tidhnaicc darccet & dellach &
detach do damhaibh & dollamhnaibh Erend ina aimsir
fein, mortuus est. Emand a Burc .i. mac Iarla Uladh,
do gabhail la h-Emann a Burcc, & cloch do chur fa
na bhraighit, & a chur a Loch Mesca iar sin; agus
tanicc milledh Gall Connacht acus a chinidh fein trít
sin; agus do gabh Toirrdhelbach .H. Conchobair neart
Connacht iar sin, & do h-innarbadh Eman mac
Uilliam Burcc a Connachtaibh amach; & do milledh
tuatha & cella iarthair Connacht uli; & ro
tinol Emand a Burc cobhlach mor do longaibh & barcaibh, acus ro bai ar olenaibh na fairrci re h-edh ciana. Lugni & In Corand do folmughadh & do fássughadh
& a tighearnas do gabhail da nGaidhelaibh duthchusa
budhein, ar ndichur a nGall estibh. Tadhc mac Ruaidhri
mic Cathail ruaidh .H. Concobhair, ris iráiti an bratach
righin, do gabhail do Thomas Mac Samhradhain, &
moran da mhuintir do marbad. Mag Samhradhain do
dol co tech .H. Conchubhair iar sin, & oc teacht do
o tig .H. Conchubhair ar ais, clann Muirceartaigh &
Muinter Eolais do comhtinol ar a chind, & Mag
Samhradhain do gabhail doibh, acus moran da mhuinntir do
mharbhadh. Derbail inghen Chathail mic Murchada, ben
Dondchaidh mic Aeda oic, quieuit. Caoiridh Erend do
écc In hoc anno achtmadh becc. Cocadh mor eidir righ
Franc agus righ Saxan In hoc anno.
Annal Kl. Enair for Aine & aili .x. fuirri; anno Do-mini M. ccc. xxx. ix.; x. anno cicli lunaris; uii. anno
indictionis; xu. cicli solaris. Ruaidhri Ua Cellaigh
ri .H. Maine, do marbhadh la Cathal mac Aeda mic
Eoghain .H. Conchobair, ac dola o tigh .H. Conchubhair da
tig fein In hoc anno. Tomas Mag Samhradhain do bi
alláimh ag cloinn Muircheartaigh do lecud amach. Pláigh mór o tsicc & o thsneachta ar ellach & ar
gortaibh gemhair Erend o caictigis do gemrid co blaig
don errach. Sluaghadh mor la h-Aed remhar .H. Neill
dochom Tiri Conaill, dar marbadh mac Seoain .H. Neill
& Gofraidh .H. Domhnaill le muintir .H. Dochartaigh. Emand mac Uilliam Burcc dinnarbadh a h-Ultaibh cona
longus. Ben mic ind Iarla Uladh .i. inghen Toirrdhealbaigh .H. Briain, do thabhairt do Toirrdhealbhach .H. Conchobhair ri Connacht, & Derbail inghen Aeda .H.
Dhomhnaill do lecad do isin bliadhain sin. Cocadh
mor ar fod na Mide eidir Gallaibh & Gaidhelaibh. Arbhanna Erend do milledh, agus gorta mór innti. Tempall Cille Ronain do denamh la Ferghal Muimhnech .H. Duibhgennan In hoc anno.
Annal Kl. Enair for Satharnn, & tres .xx. fuirri;
M. ccc. xl.; xi. anno cicli lunaris; uiii. anno indictionis; xui. cicli solaris. Comhtocbhail cocaidh móir
eidir Mainechaibh .i. etir Tadcc mac Taidcc .H. Cellaigh, da tucc Toirrdhealbach .H. Conchobhair urrlamus
.H. Maine, & Uilliam mac Dondchaidh Muimhnigh
.H. Cellaigh, cur cuiredh Uilliam mac Dondchaidh Muimhnigh asin tír amach, & ro lensat uli e, cur impo
Uilliam friú, & cur marbhadh Dondchadh mac Aeda
.H. Cellaigh, & cur gabhadh Tadcc .H. Cellaigh, acus cur
lotedh, & a écc da lot iaramh. Maolsechlainn .H.
Gairmleadhaigh, taisech Cenel Moain, mortuus est. Clann Ualgairg .H. Ruairc .i. Domhnall & Aodh, &
Gilla Criosd, & Ruaidhri do dol ar creich dochum
Cathail mic Aedha Breifnigh; & do ronsat croach
lán mór, & do marbhadh Conchobhar, mac Dondchaidh
riabhaigh, mic Maghnusa, mic Muircheartaigh Muimhnigh
leo In lá sin, agus moran aili maille ris; & isí
sin ced fola Muinntiri Ruairc & Cloinni Muircheartaigh Muimhnigh mic Toirrdhealbaigh móir; &
do rone Cathal mac Aedha Breifnigh In toraighecht
chrodha iar sin, dar fostadh moran don chreich, &
dar marbhadh Domnall .H. Ruairc, aen rogha mac righ
na Breifne uile, & dar gabhadh Gilla Criosd .H.
Ruairc & Mac Consnamha, acus dar marbadh moran
eli ann fos. Tadc mac Ruaidhri mic Cathail .H. Conchubair, do bi allaimh ac .H. Ruairc, do lecon amach ar
comhfuaslacadh Ghilla Criosd .H. Ruaircc. Aedh mac
Fedlimidh .H. Concobhair do ghabhail do Toirrdhealbach
.H. Conchobhair, ri Connacht, .i. do derbhrathair a athar,
& a chur a caislen Rosa Comain da chomhed. Cocadh
mor & esaenta adhbhal do ergi eidir .H. Conchobhair
& Mac Diarmada triasan ghabhail sin, & cur
milledh moran eatarro dibhlinaibh. Guasacht mor
dfagbhail dO Chonchobhair o Mac Diarmada isin Corand, cur cuireadh da aimhdheoin e astech a mBali in
muta, & sidh do denamh doibh asa h-aithle sin re
chele. Siurtan ruadh Mac Goisdelb do marbhadh do
Chathal Mac Diarmada gall In hoc anno. Cathal
Mac Diarmada gall, aen rogha mac righ Connacht ar
gail acus ar gaiscidh, ar tresi & ar talchuirecht,
do mharbhadh do Dondchadh riabhach mac Maileachlainn
charraigh Mic Diarmada, per dolum, a Lis Selbaigh
i Cloinn Chonchubhair. Magnus mac Cathail mic Domh-naill .H. Chonchobhair do marbhadh la Cathal mac Aeda
Breifnigh .H. Conchobhair. Brian occ Mag Samhradhain
do marbhadh la Tellach Dunchadha. Eogan .H. h-Edhin, ri
.H. Fiachrach Aidhne, occisus est a suis. Eogan mac Sefraidh Meg Raghnaill & Aodh .H. Mailmiadaig do marbhadh aroili. Addam Mag Tethedan quieuit In Cristo. Pilib .H. Dubgennan, ollamh Conmaicne, mortuus est. Imag inghen Mic Gosdelb, ben Eogain mic Finghin, quieuit. Uilliam Mac Gosdelb, mac Gilleberd, do marbhadh
ar greis isin Breifni la Teallach Echdhach. Ruaidhri
mac Magnusa .H. Eghra mortuus est. Matha
mac Andaid .H. Raigillidh do mharbhadh la h-Andrias
mac Briain .H. Raighilligh, & crecha mora do denamh
isin Bolcan iar sin. Tempoll Cille Ronain do loscadh
in hoc anno. Niall .H. h-Uicinn, sai ndána, do badhadh. Conchubhar .H. Domhnaill cona thinol do teacht a Con-nachtaibh.
Annal Kl. Enair for Luan, & seacht uathadh fuirri;
anno Domini M. ccc. xl. primo; xii. anno cicli lunaris;
ix. anno indictionis; xuii. cicli solaris. Maidm mor
do thabhairt do mac Uilliam Burc ar cloinn Muiris,
du ar marbhadh Tomas Mac Muiris & Muiris mac
Seonac ruaidh, & secht .xx. maroen riu. Domhnall
Mag Doschaidh, dux Cenel Luachain, mortuus est. Donnchadh mac meic na h-oidchi Meg Flannchaidh do
marbhadh la h-Aedh mac Taidcc Meg Flannchaidh In hoc
anno. Ua Gairmleadhaigh, dux cenel Muan, mortuus
est. Brian .H. Floinn, taisech Tellaigh Curnain,
mortuus est. Cathal Mac Cethernaig do marbad
do escur. Caislen Rosa Commain do gabhail do Toirrdelbhach .H. Conchobhair, & Aed mac Feidlimidh
.H. Conchobhair do bi illaimh Is In chaislen do treic do
Choncobhair h-e. Seonac Mag Mathghamhnai do chor a
hOrgiallaibh. Connacht .H. Cuinn, dux Muintire Gillaghain, mortuus est. Diarmaid ruadh, mac Cormaic
oicc Mic Diarmada, mortuus est.
Annal Kl. Enair for Mairt, & .uii. mad x. fuirri; anno
Domini M. ccc. xl. secundo; xiii. anno cicli lunaris;
x. anno indictionis; xuiii. cicli solaris. In gilla
dubh Mag Uidhir do badhadh ar Loch h-Eirne ar deireadh
creichi. Comergi coccaidh moir do ergi eidir Toirrdelbhach .H. Conchobair, ri Connacht, & Conchobhar Mac
Diarmada, ri Moighi Luirg; & Emanda Burc dergi
le Mac Diarmada, & Aedh mac Feidhlimidh .H. Conchubair, & Donnchadh .H. Birn dux Tiri Briuin na
Sinna; & .H. Birn do chur .H. Conchubhair a tempoll
Olifinn, ar ndol dosum do gabhail gill creichi do
ronsatt muinntir Birn ar Hoberd a Burcc remeside,
& cuit do galloclaechaibh .H. Conchubhair do marbhadh
doibh fan constapla, .i. fa Mac Ruaidhri. Cocadh
coitchend & olc adhbhal do fás a Connachtaibh uli
an tan sin, & Clann Muircheartaigh im Aedh mac
Aeda Breisnigh, & im Chathal mac Aeda Breisnigh,
& im Tadc mac Ruaidhri do comergi leo sin uli,
& moran do milledh doibh darbhannaibh an tiri ar
tus. Fell granna do denamh ar cloinn Uilliam Burc
tre forgall .H. Chonchobhair, dar marbhadh Tomas a
Burc le Cloinn Muiris, & se na noirechtus fein,
& Seonin a Burc do marbhadh ar In asti ceadhna le
cloinn Ricaird. Cathal mac Gilla Criosd Mic Diarmada do marbhadh dFergal .H. Taidc ar In cocadh cedna
sin. Ferghal mac Gilla Chriosd finn mic Cormaic do
marbhadh ar In cocadh cedna sin. Brisim brogda do
thabhairt do Mac Diarmada & da macaibh righ ar
.H. Conchobhair a mbeol Atha Slisen, dar lingedh ant
ath fair, & dar marbhadh and Diarmaid mac Briain
.H. Ferghail .i. fer a aisi fein Is ferr do bai do
Chonmaicnibh uile, & mac Hoberd a Burc, &
Conchobar mac Dondchaidh duibh .H. Elide. Seoan Mag
Mathghamhna, sai nenigh & nengnamha, ri Orgiall, do
dola ar creich dochum Roailb Meg Matgamhna, &
a mharbhadh cona galloglaechaibh ar deiredh a chreiche,
& Is commor do marbhadh acus do baidhedh iad. Cormac
mac Ruaidhri mic Domhnaill .H. Chonchobair do gabhail
la Conchobhar mac Taidc, & le Ruaidhri mac Cathail
.H. Conchobhair, Is In bhliadhain cedna sin, & Conchobar
do gabhail le Brian mac Ruaidhri, & a thabhairt a laimh
Conchobhair Mic Diarmada, & a chor do iarsin ar
in charraic da chomhod. Domhnall .H. Dochartaigh,
taisech Arda Midair, sai nenig & nengnama, derci
& doennachta, do ég ina tig fein In hoc anno, &
Seoan .H. Dochartaigh do gabhail a inait da esi. Sil
Muiredaigh uili idir deoin & aimhdeoin do dilsiugudh righ Connacht .i. Toirrdhelbach mac Aodha mic
Eogain .H. Chonchobair; & Is iat Is oiregda ro
erig do an tan sin .i. Emund mac Uilliam Burc, &
Conchobhar Mac Diarmada, ri Moighi Luirg, cona
brathraibh & cona oireacht uile, & Aedh mac
Aedu Breifnigh, mic Cathail ruaidh h-I Chonchubhair,
& Tadc mac Ruaidhri .H. Conchubhair, & Cathal
mac Aeda Breifnigh mic Cathail ruaidh, & sochraide
Breifne & Conmaicne, & Aodh mac Fedlimidh mic
Aedha mic Eogain; & Toirrdhelbach do chur asin
tir amach leo uli mar narb ingnadh. Acus conad i
comhairle tucsat a charaid do iarsin dol do tig Mic
Diarmada Is In oidche; acus fuaratar Clann Muircheartaigh fis na comhairli sin, & do indliter remhe
ar sligtibh & ar bernadhaibh baeghail an longphurt,
& tainicc sim tarsibh sin uli isan oidche ro dorcha
dis no triar marcach; & do ergidh do ar tochar in
longphuirt, & do chuaidh tarrsa ar tarad a lama
laidiri, & do loit se Cathal mac Aodha Breifnigh.
Ocus ni raibi a fiss sin ag Mac Diarmada no co
cuala se an comairc an mallugu accus In margnech ar
fot an longphuirt chuice, & do erig co h-opand &
do fuair se .H. Conchobair, & do chuir se daine
tarisi leis da chur isin carraicc; acus do bai
forglai seachtmhaine inti, accus do teigdis daine
maithe In tiri chuce cech lai ar cuairt; & ni
fhuair Mac Diarmada ced sitha fris, & o nach
fuair do tindlaic h-e co caislen Rosa Coman, & ro
faccaibh andsin h-o. Conchubhar rúadh Mag Eochacan,
dux Cenel Fiachaidh, do marbhadh do Gallaibh. Tomas
.H. Cinga mortuus est. Muiris Mac Eochagan quieuit. Simon mac Conchobair mic Simoin mic Gilla Arraith,
taisech do thaisechaibh Luigni, mortuus est. Murchadh
mac Tomaltaigh .H. Flannacan .i. an tres duine as
fearr do bi do Chloinn Chathail, do mharbhadh do
galloglachaibh mic Cathail. Aodh mac Aedha Breifnigh,
mic Cathail ruaidh .H. Chonchobhair, do rigad do Chonnachtaibh & do mac Uilliam Burc In cet Luan don
gemhriudh, & tanaistecht Connacht do thabhairt do
Aedh mac Fedlimidh .H. Conchobhair; & Tir nOiliolla
do thabhairt dFerghal Mac Diarmada, & Tadg
mac Tomaltaigh mic Muirgiusa Mic Dondchadha do
innarbadh as a duthaigh fein do Chonchobhar Mac
Diarmada & da braithrichaibh; & Mac Donnchadha do bheith imaraen re Toirrdhelbach .H. Conchubhair.
Conchubhar .H. Domhnaill, ri Tire Conaill, &
soidech dingbala dErinn uli da ndeonaigedh Dia do
hi, ar a uasli & ar a urdearcus, & ar febuss
enigh & engnamha, do marbhadh do Niall .H. Domhnaill
.i. mac a athar fein, & tech Findrois do loscadh
fair, & .H. Domhnaill do dol asin tig amach, &
a thoitim iar sin a ndoras a tigi fein, iar mbreith
buadha o deman & o domhan; & drong mor do
lucht tigi .H. Domhnaill do loscadh & do marbhadh
ann beos. Niall .H. Domhnaill do rigadh la droing do
thaisechaibh Tiri Conaill. Flann occ .H. Domhnallain,
ollamh dána .H. Chonchobhair, quieuit. Domhnall
.H. Cuindlis, sai senchasa, occisus est o Ibh Diarmada. Tomas mac Gilla Coisclidh, sai nenigh, In Cristo quieuit. Matha Mac Maghnusa, brughaidh Locha h-Erne, quieuit
in Cristo.
Annal Kl. Enair for Cetain, & ochtmad .xx. fuirri;
anno Domini M. ccc. xl. iii.; xiiii. cicli lunaris; xi.
anno indictionis; xix. cicli solaris. Toirrdhelbach
.H. Concobhair do gabhail a rigi foin doridisi, &
sith do denamh do Mac Diarmada friss. Slaine
inghen .H. Bhriain, ben Toirrdhelbaigh .H. Chonchobhair
beus, & ben mic Iarla Uladh h-i remiside, mortua
est. Derbhail inghen Aeda .H. Domhnaill do teacht
ar cuairt co h-Inis Doighri dochum Chonchubhair Mic
Diarmada, & galar a h-ecca dia gabhail an
sin, & a h-adhnacal a manistir na Builli iar sin. Dubhcablaich inghen Conchobair Mic Diarmada, ben
Ui Bhirn, quieuit. Tomas Mac Samradain, dux
Tellaich Echach, quieuit. Murcheartach .H. Briain
ri Tuadhmumhan, mortuus est; & Diarmaid
.H. Briain do rigadh ina inat; & a innarba sis
le Brian .H. mBriain, & maithe Tuadhmumhan do
focra do iar sin. Uillec mac Ricaird mic Uillian
leith, macacamh gall Erend uili an enech & an
engnamh, quieuit. Cathal .H. Madadan, sai Erenn,
do marbhadh do cloinn Ricaird. Donnchadh clerech
Ua Mailbrenaind, cananach corad a nOilfind, do
marbadh durchar tsoigti la muinntir Hoberd mic
Dauid duinn mic Uilliam. Cathal mac an Liathanaigh,
ab na Trinnoitte for Loch Cé, & togha espuicc
Olifinn, In Cristo quieuit. Maidm mor le Clainn
Feorais & le Clainn Ricaird ar Manechaibh, du
ar marbhadh en mac righ dec do clainn Cellaigh, fa
Conchobar cerrbach .H. Cellaigh. Niall .H. Domhnaill
do athrigad la h-Aengus .H. nDomhnaill acus la Domhnall ndubh .H. mBaighill, & le h-Ua nDochartaigh,
acus le neart Aeda remair .H. Neill, & le Clainn
tSubhne archena, & Aengus do righadh doibh diblinaibh.
Niall do dol Is tir aridisi; & Clann Muircheartaigh
do dichur asin Breifne le h-Ualgarg .H. Ruairc, &
la Toirrdhealbach .H. Concobhair, & le Tadcc Mag
Raghnaill, & a ndol a Tir Aeda; & Aengus
.H. Domhnaill do thabhairt Tiri h-Aeda doibh eidir fer
& arbhar, & cona maithis archena; acus
imrisain do thabhairt do Oengus .H. Domnaill &
do Chlainn Muircheartaigh iarsin do Niall .H. Domhnaill, & maidhm do thabhairt for Niall doibh, dar
marbhadh Andilis .H. Baighill & a mhac .i. taisech
Tiri h-Anmirech, & Eogan mac Airt .H. Domhnaill,
et alii multi. Tempoll Cilli Ronain do denamh. Iohannes .H. Flaithimh, espog Cilli h-Alaidh, quieuit. Seoan Mag Eoaidh, espacc Conmaicne, quieuit. Conchobhar
Mac Diarmada ri Moigi Luirg, & tuili
ordain & oirichais cloinne Maelruanaigh moir,
mic Taidcc, mic Cathail, mic Conchobhair, do ecc ina
tigh fein seachtmhain ria samhain, dia satharnn arai
laithi seachtmhaine, iar mbreith buadha o deman &
o domhan; & a adhlacadh a manistir na Builli; &
Ferghal Mac Diarmada, a derbrathair fein, do rigad
ina inad.
Annal Kl. Enair for Dardaoin, & nomadh uathad
fuirri; anno Domini M. ccc. xl. quarto; xu. cicli
lunasis; xii. anno indictionis; xx. anno cicli solaris. Tomas mac Cathail riabhaigh .H. Ruaircc do marbadh
la Clainn Muircheartaigh In hoc anno. Aedh, mac
mic Roailbh Meg Mathghamhna, mortuus est .i. righ
Oirgiall; acus Murchadh og, mac Murchadha móir,
mic Briain na coiligh aifrinn, do rigadh ana inat,
& a ég a cind seachtmaine. Maghnus, mac Eochada
mic Roailb, do gabhail rige nOirgiall iar sin. Art
mor mac Corbmaicc .H. Maileachlainn, ri Midhe, do
marbhadh do Corbmac ballach .H. Mailechlainn, agus
rigi Midhe do gabhail do fein iarsin. Uilliam, mac
Mathghamhna Meg Ragnaill, do marbadh le macaibh
Cathail Meg Raghnaill. Matha, mac Gilla Criosd
clerigh Mic Diarmada, do marbhad do muinntir Elidi
ar In Corrsliabh. Espocc Lugni In Cristo quieuit. Murchadh mac Mailmuad .H. Eghra, ab na Buille
& damna espaicc Lugne, quieuit. Kl. Enair for Satharnn, & .xx. fuirri;
M. ccc. xl. quinto; xui. cicli lunaris; xiii. anno
indictionis; xxi. cicli solaris. Toirrdelbhach mac
Aedha mic Eogain .H. Conchobhair, ri Connacht fria
re .xxi. bliadhan, & degh adhbhar righ Erenn da
ndeonaighedh Dia do í, do marbhadh durchur tsoigti
a fid Doruda a Muinntir Eolais, iar ndol do congnamh
dó le Tadc Mag Ragnaill anaghaidh Cloinne Muircheartaigh Muimhnigh .H. Conchobhair co Loch Airinn,
& Clann Muircheartaigh Muimhnigh & In chuid
eli do Muinntir Eolais dia leneamhain co fid Dorudha,
& a mharbhadh ar Guirtin na spideogi a fid Doruda,
amhail adubhramar romhainn; & ni minic do ronnadh
riam le soigid, ó do marbhadh Niall .ix. ghiallach mac
Echach Muidhmeodhoin le h-Eochaidh mac Enna Cennsilaidh, gmomh ba mó ina In gnimh sin do genamh le
soigit; acus Aedh mac Toirrdhelbaigh do rigadh ina
inat iar sin. Brian .H. Fergail, degh adhbhar taisigh ina
hAngaile, mortuus est.
Annal KL. Enair for Domhnach, & prim fuirri;
M. ccc. xl. sexto; xuii. cicli lunaris; xiiii. anno
indictionis; xxii. cicli solaris. Cocadh adhbhal mor
do fás eidir Ualgarg .H. Ruairc & Ruaidhri mac
Cathail .H. Conchobair, & troid do thabhairt da
celi a Calraidhe Locha Gile, & maidhm do thabhairt
ar .H. Ruairc and sin, & a galloglaecha uli do
marbhadh and .i. Mag Burci & mac Neill chaim,
agus a muinntir uli dforgla do marbhadh maroen riu,
acus .H. Ruairc fein do lenmhain, & a mharbhadh la
Maelruanaidh Macc Donnchaidh In lá sin. Ceithre
meic Cathail mic In caich Meg Raghnaill do gabhail
air Loch an scuir do Chonchobhar Mag Raghnaill,
& Tomoltach Mag Raghnaill da mbreith lais co
caisil Coscraigh, & a marbhadh do annsin iaramh. Comharba Padraic .i. Dauid Mag Oireachtaig, in
Cristo quieuit. Cú Uladh Mac Cathmail, dux Cenel
Feradaig, do marbadh la Domnall Mac Cathmail. Maidm la Brian Mag Mathghamhna for Gallaibh, co
ranicc .ccc. cenn a comharemh leo co h-aen lathair.
Niall .H. Domhnaill & Clann Muircheartaigh, &
mac Foidhlimidh .H. Conchobair, & Muirgius Mac
Diarmada, do lenmain Ruaidhri mic Cathail a Cul
Maile, & maidm immircech do thabhairt doibh fair
& ar Cloinn Dondchaidh, & ár adhbhal do tabhairt
forro diblinaibh eidir báthadh & loscadh, & lethad,
& fuilliudh, & creacha mora leis. Cocadh mor
eidir mac nDiarmada & Magnus mac Diarmada
gall In hoc anno, & fell do denamh do cloinn Bhaildrin
mic Gosdelb ar Maghnus mac Diarmada gall ina
tig fein, & a mharbhadh and, acus Cormac caech mac
finghin and bheus. O Cerbhuill do mharbadh la Osraighuibh. Conchobhar .H. Birn occisus est uiii. Kl. Martii.
Annal Kl. Enair sor Luan, acus aili .x. fuirri; anno
domini M. ccc. xl. uii.; xuiii. cicli lunaris; xu. indictionis; xxiii. cicli solaris. Gilla na naemh, mac Sefraidh,
mic Gilla na naemh .H. Fergail, taisech na h-Angaili,
do eg h-i Cluain lis Beci iar caithemh do re mbliadhna
.xx. inn ardcennas na h-Angaili, iar mbreith buadha ó
demon & o domhan, & Cathal mac Murchada mic
Gilla na naemh .H. Fergail do gabhail taisechda da es. Muirgius Mac Diarmada do marbhadh do Seoan ruadh
mac Dauid a Búrc. Tadc Mag Raghnaill, dux Muintire
hEolais, do gabhail do Cloinn Muircheartaigh In hoc
anno. Gallocclaigh .H. Ruairc do marbhadh acus do gabhail
la Cloinn Muircheartaig iar na fagail a Muintir
Eolais. Uilliam mac Dabi milis do marbadh do
Thadc ruadh Mac Diarmada gall im mBali In Tobair. Enri mac Aedha buide .H. Neill mortuus est. Tomas
Mac Airten, ri .H. nEchach Uladh do crochadh do
Gallaibh. Eoghan Ua Madadhan, ri tsil nAnmchadha,
mortuus est; acus Murchadh Ua Madadhan, a mhac
fein, do rigadh iar sin. Findguala, ingen Eogain
mic Finghin, uxor Feargail Muimhnigh .H. Duibhgendan,
archindech Chille Ronain, quieuit. In gilla dubh
Mac Gillimochua quieuit. Ferghal mac Cormaic do
marbhadh, & ni fer cia dosmarbh.
Annal Kl. Enair for Mairt, & xxiii. fuirri; M. ccc. xl.
octauo; xix. cicli lunaris; primus annus indictionis;
xx. quarto cicli solaris. Cathal .H. Fergail, dux
Muintire h-Angaile fria ré leith bhliadhna, mortuus
est. Niall garbh .H. Domhnaill do marbhadh la Maghnus
mebhlach .H. nDomhnaill, per dolum. Mailechlaind
Mag Orechtaigh, dux Muinntiri Raduibh, mortuus est. Donnchadh Mac Bradaig, dux Cuili Brigdin, quieuit
in Cristo. Cocadh mor do ergi eidir Fergal Mac
nDiarmada & Ruaidhri mac Cathail mic Domhnaill,
& longphort Micc Diarmada do loscadh do mac
Cathail. Mac Diarmada do tinol a charad do Chonnachtaibh, & dol doibh andiaigh mic Cathail co Baile
in muta, & do losced an baile leo eidir cloich &
crand, & nir lamhadh cend do tocbhail doibh no co
tancadar da tigibh; & tuccadar ambai do bhraighdibh
isin baili leo fa mac .H. Ruairc, & tancadar slan
da tigibh iar sin.