The Chase of Síd na mBan
Sealg romhór rofairsing do commórad le Find ocus le fíanuib
ágmura airmderga Érenn fa Síth na mBan Finn ocus fa Síth ar Femind
& fa oirrther Muighi Feimin ocus fa lerga Lúachra Deghadh. Ocus
dochúadar maithe na féne & a n-aiccmeda úaisli leisin rígféinnidh do
chommórad na selga-sin .i. clanna Báiscne ocus clanna Morna ocus
clanna Duibdíthrib ocus clanna Nemnuind ocus clanna Rónáin ocus
clanna Smóil ocus aicme Duibdáboireann ocus In gnáthfían uile
archena.
Dosuidhighedh ocus dosrethnaigedh In tsealg leó fo feadhuibh &
fo fásaigib & fo fánglenntuiph na ferann ba coimnesa dóip & fo muighib
réidhe roáilli ocus fo chailltib clithardlúithe ocus fó dhoiredhuib
dosleathna dímóra. Ocus dochúaid gach duine fo leth d' fíanaib
h-Érenn 1 ina dumha sealga & ina láthair licthe & ina berna báegail mar
no gnáthaighdís cosgur gacha sealga do chur roimi sin. Ocus nírb
inonn dóip In lá-sin & gach lái ele, oir do ceiled In selg-sin orra, co nách
fúaratur mucc ná míl ná brecc ná brocc ná dam ná eilit ná mang ná
ógláegh allaid asa ndergfad nech díb a láim In lá-sin. Ocus tucsat
as In oidhchi-sin co himsnímach aithmélach, ocus do éirgedur isin
maidin mochsoluiss arnamárach & do srethnuiged sealg leó fan Sinainn
sribúaine & fan Eachtge aird adhfúair ocus fa seanmagh nAghar maic
Úmóir & do ceiled conách sealga In lá-sin orra amail do ceiled In cétlá
Ocus a maidin In tres lá immorru do chóirgedar a cúanarta cícmura
croibgliga co comáentadach fa Seiscenn na n-Aiged & fana crícha fa
coimnesa dó. Et nírfrecrad In lá-sin iat, acht mur gach lá ele. Ba mór machtnugud menman le Finn & le fían Érenn uili inní-sin. Eta
haithle a sibail & a n-aistir & a sáethair dóib In tres lá do hsuidh Finn
hi tulaig airechtuis do lethtáeb h-Sescinn na nAighedh, ocus tángatur
in fían ina ndronguib & ina ndírmadhuip & ina mbuidhnib bega
bélsgáilte, ina cuirib & ina cétuib & 'na connlánuib muin ar mhuin &
druim ar dhruim & diaidh i ndiaidh da innsaige. Ocus do suidetar i
n-urthimchill In rígféineda. Is annsin do fiarfaig óglach d'fíanaib
h-Érenn d'Finn: ‘Cía In láech dana fert so ara fuilmaid, a Finn?’
ar sé. ‘Atá a fír-sin acom-sa duid-si,’ ar Find. ‘Fert Failbi
Finnmaisigh sin,’ ar sé, ‘i. rígfénid maith dom muintir-si arna
marbad do muicc annso .i. torc forbartach Formáile secht mbliadna
gusinniud. Ocus do marbh In muc-sin deich coin & dá fichit dom
chonaib-si & dechenbor & dá fichit dom laechaib maille ris In lá-sin &
fa maith In láech atá3 isin fert-so,’ ar Finn, ‘inúair fa cath nó comrac
dona fíanaib,’ ocus dorinne Finn In láidh ann ag molad Failbe:
Fert Failbe frecrad In féin
a focus nó i n-etercéin
nogur adhnacht In láech de
do thaeb Seiscinn na nAighe.
Cóeco con Is cóeca fer
luidhsidar leis sunn ar seal,
nocho térno díb uile
acht cú ocus énduine.
Fúaratar bás do beruib
ón muic dísgir druimremuir,
ro marb coin ocus daoine
torc forbartach Formáile.
Fúair In muicc nduib delbda nduind
donánic tre cert comluind,
do cuir coin Is daoine i fán,
gleó dar claided In fertán.
Ba hinmuin lim Failbe fland
in lá do cuir ár na n-Gall,
do frecrad imnedh Is ágh
inté fuil isin fertán. Fert.
‘Ocus a fíana Érenn,’ ar Finn, ‘dogénam-ne selg na maidni-si
amároch ar In muic úd ó do ceiled selg ocus fíanchosgur ele oruinn.
Ocus Is uimi do ceiled gach sealg ele oruinn, úair do bí a tairrngeri dúin
comracc risin muic-sin & díghélum ar n-anfolta fuirri.’
Ocus dochúaidh cona muintir In oidhchi-sin co dúnadh Máilléin
meic Midhna .i. óglach maith do muintir Finn. Ocus Is amlaid ro búi
Máillén & fled mórcháin móradhbal aici d'Finn & d'fíanaib h-Érenn
uile. Do hesradh a do húrlúachradh In tech n-óla ara gcind ocus
ro tógbad buird altacha órdacha ann & do suidhigedh na slúaig fo méd
i n-úaisli & i n-inmi & i n-onóra ar dánuib & ar gráduib isin bruidin &
do folchad na buird do sról & do sída & do sicir & do sindsnáth & do
sgóraidib scíamglana & d'édaigib líghda lánáilli & do freslad & do
frithoiled íad do rogha gacha sóidh & do tócbad aco annsin blededha
buáiltecha buis & bánairgit & cuirn cáema cumdaighe clochbúadha, ocus
ro tógbad ann corn Finn féin .i. Midhlethan a ainm & Is amlaid robúi
in corn-sin & dá ghilla imchuir aici .i. Íarratach & Athchuingech a
n-anmanna, & fa maith dliged na deisi-sin .i. In duine maith da tabrad
gilla díb lán In chuirn, dogheibed cumáin óir nó airgit úadh & fa
saidhbir immorru íad ó dliged In chuirn-sin. Ocus tarrla frithrusc
feicheamnuis & fergi eturro In oidche-sin gurmarbsat a chéili hi
fíadhnaise na féni.
Ro fás ceist mór ag Finn don ghním-sin, coraibe a fat ina thocht
gan digh, gan bíadh, gan urgairdiugud menman. ‘A rígféinnid,’
ar Máillén mac Midhna, ‘ná cuired hi socht ná i mbrón tusa In dís úd
do marbad a chéile, úair mór ndeghláech do marbad ara dosealbaib
roimi sút ríam.’ ‘Is olc lim-sa In dís út,’ ar Find, ‘& ní da marbad
fén fásus ceist acum, acht inní da fuil a marbad. Ocus tabraid In corn
cucom-sa,’ ar Finn, ocus tucad In corn 'chum Finn. Ocus adubairt
Finn: ‘In fetabuir-si, a óga,’ ar sé, ‘cía thug In corn-sa dam-sa nó
cáit a fúarus hé?’ ‘Ní fetamar, a rígféinnidh,’ ar síat. ‘Do fetur-sa,’
ar Finn.
‘Lá da rabusa & sib-si ac seilg & ac fianchoscur a fedhuib & a
fásaigib ocus do badusa im dumha sealga & días fénned imaróen rim ann
.i. Cáilti & Oisín and sút. Úair dobídis días fa sech ar timcheall
d'fíanuip h-Érenn maróen rim-so acum foraire & acom forchoimét isna
hinadaib sealga a mbínn. Is dóib ránic m' forchoimét ocus m' foraire
in lá-sin, Cáilti & Oisín, & do bámhar ag éistecht re mongur na
míled & re seiselbe na sochaide & re greadhan na gillanraide & re gotha na ngadhar ocus re fetgaire na fer fiadaig & re láidhedh
na laechraide arna mórchonuib & re núallgáirib na gasraide & re
sestán na sealga ar gach tóeb dínn & nír chían do bámur ann, innúair
do éirigh doburcheó dráidhechta dúinn nárbo lér do nech a chéli
againn ar triúr & do fágbamur In dumho & dochúamur fón fidh fa nessa
dúinn & ro siremur In fid co fúaramar ess & inber & abann ann &
doghabamur bradán ethrechbrec gacha fir & gacha con asin abainn &
dorinnedh both & bélsgálán linn & ro fadaiged morc mórthinedh aguinn
& do chaithemur ar lórdáethain don íasc.’
‘Ocus ina dhiaidh-sin do chúalamar In ceól soinemhuil sírechtach
síde da chantain inar fochuir & adubairt Cáilti re hOisín: ‘‘Éirig súas,’
ar sé, ‘‘& déntar airechus acoinn nach mella In ceól sídi sinn.’ Ocus
dorinnedh mar sin hé,’ ar Finn, ‘& tucamar ass In oidhchi-sin & in
fían uile ag ar n-íarraid ar fud na crích comfogus & dochúamur-ne hi
mucha lái arnamárach gusin duma sealga cétna ocus fúaramar aithech
dub dodhealbda dífrecra dímór isin dumha ar ar gcind ina suidhi
& dorinne coimérghi romuinn & ro fer fáilti rinn & tug a láim ina chuim
ocus tug dá chuislinn órda as & do sinn slithi senma cuir ocus puirt & adhbuinn dúinn, innus co coiteólad aés gonta nó mná re lamnad nó
fíallach galrach nó curaid créchtnaide nó láeich leónta frisin ceól
soinemail dorinne. & ar sgur don cheól dó tug corn co n-ór a clithar
díamuir a édaig & tuc am láim-si In corn & a lán do midh somesga
soóla ann & do ibus deoch ass & tucus al-láim Oisín In corn & do ibh
deoch as & tuc al-láim Cháilti In corn & do ibh digh ass & tuc Cáilti
in corn il-láim In athaig.’
‘Ocus Is amlaid robúi In corn-sin & chóig imlenda áilli ilgrésacha
óraide co coimegur gacha cóirighthi ann & ól desi eter gach dá immlenn
díb. Ocus intan fa subach somenmnach sinn do connacmar In mbuidhin móir mboirbnertmair mborrfadaig cuguind isin slíab & ro fíarfaig In fer
mór dím-sa: ‘Cúich In buiden mór út atcím isin tulaig ar ar rochtain,
a Finn?’ ar sé Ro fregrus-sa sin. ‘Fer nach gabann tár ná tarcuisne
ó nech ar domun sút8 cenn na cathbuiden úd,’ ar Finn. ‘Cúich in
buidenúd ele?’ ar In t-aithech, ‘is mó ná tricha fer ar
óem calma curata coimnertmar co inti connruáthur trí cét immedón
na bun & folt fainnchlechtach fathmannach forórdha fair.
Rosc lethard ina chinn & grinne a choimnertmar fo innill 'ma
urth-imchill.’ ‘Ní hansa,’ ar Finn, ‘ríghfénid Connacht in
fer-sin .i. coimnert fri cartib, Is é mín málla re, Is é cródha
cobhsaid coimnert re cath, daingen di ré díbeirg, Is lám ris nach
gabthar cath ná comrac ná comlann ná sochaide intí atá ann-sin
.i. Goll mac Morna mic Cormic mic Nemain mic Morna Móir sin,’ ar
Finn. ‘Maith ámh,’ ar In t-athech, ‘cia In buiden mór úd ele is
mó ná .l. laechfer mórmenmnach míleta .i. co ngráin áigh &
irgaile fair?’ ‘Ní hansa,’ ar Finn, ‘fer connúall & con áibnes ocus co n-engnum & co n-áinius úair na buidne-sin .i.
Mac láimderg Lugach’ t-athech: ‘Cúich In buiden
mórúallach súaichenta imda & co n-étach gacha datho
feramail finnrúadh fornertmur fírchalma co léidmire leómain
& co lainne ladrainn Is mó ná tricha cét fer a fairgsi?’ ‘Ní hansa
is muir acht & Is leoman ar luinni & Is bethir ar burba & Is tonn
rabarta ar rúathur & Is mathgamain ar miri & Is cur nach
claiter & Is fer nach fuilngther intan dogeib tenta catha nó chomraic.
Táisech na budne-sin .i. Osgur échtach anglonnach mac Oisín sin.’
‘Ro línadh In slíab anoir & aníar do chonaib ocus do dóinib fan
angbaid n-irgalach, fa Osgur,’ ar Finn & dorinne Finn na rainn-si sís
ann-sin:
Mac Morna In t-óglach éim ard
Goll In fuilech fóeburderg,
ris ní gabann cath cródha
ó maidin co híarnóna.
Mac Rethi súd ar In slíab
ocus a fían uime aníar,
gin go ghabann air In fer
nocha lughaite a ghaiscedh.
Mac Lugach Is nesa dáib,
cidh cét laech dech ina dháil,
ón ló cuirid cenn hi cenn
is gairid co fobaighend.
Atchíu Osgur ina ndiaidh,
menic benus sé re gliaid,
mó les a menma ná In muir
ó rosoich co himarghoil.
Do brecsatar uili In slíab
iter anoir Is aníar,
gurab lán do buidhnib balcc
im Osgur imón mórmac. Mac Morna.
‘Asa haithli sin tánic Goll cugainn,’ ar Finn, ‘ocus tuc in
t-athech In corn illáim Ghuill & atib digh as. Is annsin tángatar
fíana ághmura h-Érenn co cosgur gacho fianchosguir & co n-eredaib
fordergo fíadaig forra ar commáidim gacha selga chugainn & ro suidhsit
na táisigh féni chuc(um) isin dumho sealga & tuc In t-athech lán in
chuirn féne díb, gurbá subach somenmnach uili iat
soillsiugud dothiced don ló rofás dealb & dénum ocus coimlí for
in athech, innus co raibe cruth r álaind fair con nách tánic ó
thurcbáil gréne co fuin dob ferr inneall & écusc iná é, iter mét
& co ime & chutruma & áine & ergna & urlabra atha faí
& inneall airdrígh air & áinius óglaig ina delb. ‘Maith ám, a rígfénnid,’ ar Goll, ‘cia In t-óglach álaind ilcrothach anaichnid
sin it fochair?’ & adubart-sa, ar Finn: ‘Ní fetar, úair ní derna a
lomsloinded dom deóin-sa.’ ‘Anois,’ ar sé, ‘mo sluinnthi duit
Síth ar b-Femin misi,’ ar In t-óglach
annso,’ ar sé, ‘doghénum mo muinnter amlaimsi annsin,’ ar Finn, ‘& na
h-Érinn uili & do bí bliadain acum-sa
& tuc In corn-so dam. & cúig immlenna
imlinn díp & cid usce línighi
is mid somblasta soóla adub-. In Cronánach rim-sa,’ ar Finn, ‘in tráth do
gilla urchuir In chuirn a chéile comb
isin bliadain sin no co fuighinn fén ba
sgéla In cuirn & adhbar mo bróin-si,’ ar Finn & adbert in
láid ann:
Cúig imlenna búi hi corn Finn,
maith In lám ruscuired inn;
ba hé In fer cert as gach mudh,
in lám ro chumm In cúiger.
Égóir a ndernsat na fir
gan anmuin re síth soinnim,
is messa ro hadhrad de,
cách do marbad a chéile.
Crónánach Síthi ar Femen
fúaramar sunn gan temel,
ro ba robinn dord In fir,
is é tug In corn cúigir. C.
Asa haithli sin do chuir Finn In corn úada maille re toirrsi
móir & ceilter In comrád-sin acu ósin amach ocus ro tócbad muirn &
medair na bruidhni & ro éirgetar lucht fedma & frestail & fritholma
na bruidne ar chornaib & ar chúachaib & ar chuiplestraib, gur bo
subach somenmnach uile iat & gur uo cóinchomráitech milisbríathrach
forne forúallcha na féne re chéle. Acht chena ro éirgetar
co moch arnamárach cum selga na muici remráiti .i. torc Formáile.
Et ro suidh gach láech d'fíanaib h-Érenn ina láthair licthi & ina beirn
baegail inn-oirchill na muici & do sgáiled da ngadhraib croma
ceólbinne croibglica fo fedhuib & fo fothrib ocus fo fásaigib & fo
fánglentaib & ro chóirgetar a n-énaighi sealga ar fairsinsib & ar
forréitib na ferand ocus ro dhúiscetur In cullach congleca-sin, co
facatur coin & cúanarta & curaid na féni uili hí. Fa lór immorro
d'úathbás túaruscbáil na mórmuici-sin .i. sí gorm garbgáisitech
greitlíath gráinemail gan clúasa, gan erball, gan uirghi, & a fíacla faidi fírgráinemla don tóeb muigh da mórchend. Is annsin doliged
coimrith comnert con & curad co comthrom as gach aird da hinnsaighi.
Et cuiris In bilga bésti bélderge-sin ár con & fer na féni ar In láthair-sin.
Ótconncatar dá mac Sgóráin meic Sgannail .i. Dáolgus &
Díanghus árach comlainn uirri, tángatur da hinnsaighi & ro fersat
comlann cródha calma curata frisin muicc & dothuitetar In dís-sin
lé a críchaib In chomlainn .i. Daelgus & Díangus. Is annsin
tánic Lugaid lúathlámach Sidi Cairn chuici & ro fer comlann fria &
dothuit Lugaid lé i críchaib In chomraic. Tánic dono Fer taichim
mac Uaithni Irgalaig & dorinne comrac frisin muic & dothuit lé hi
crích In chomlainn. Ótchúala Finn na maithe-sin do thuitim leisin
muicc, tánic fén & Oisín & Osgur & Cáilte & maithe na féne d'féchain
in chullaig congleca sin.
Et ótconnarc Osgur échtach anglonnach mac Osín In láthair
láech & con & fer dothuit lesin muicc, ro éirig fiuchad fírmór fergi
ocus anfad ard anmín uathbásach anaichnidh a n-aigned In airdmíled
ar faigsin In chnámchumaigh tuc In torc allaid urbadach ar conuib &
ar feraib & ar ardtáisechaib na féne, ocus nír míadh & nír maisi leisin
rígmílid lé hOsgur nech do díghailt a huilc uirri acht é féin.
& fa mór a hegla & a himghábud arna slúagaib & fa mór a hadhúath
& a hurgráin ar Osgur. Acht cena nír fét a himgabáil arna
faigsin & ó thánic Osgur co láthair, do liged dorusbél mór dó chum
na bésti béldergi-sin & Is amlaid ro búi sí annsin, ina bethir
bodhbda & ina harracht aidhgill & ina hurdlochtan áigh & urbada &
fa samalta ré cubur rígesa romóir gach cuip cróderg cróchbuidhe
cubuir tiged tar a gin & tar a cráesaib cogantacha acarba ag
dranntad a détbaig i n-agaid In airdmíled & cuiris fráech a dromo a
n-airde, innus co n-anfad ubull fortamail fíadain for gach gúaire garb
gráinemail dí. Ocus bertaighis Osgur In tsleg athgér ághmur ina
láim & tug urchor indilldírech ar In muic ocus nírb imroll urchair
sin & cuiris In tsleig a n-urbrollach a hochta innte & do bo samalto co
treghdfad In tsleg trithi hí & sginnis In tsleg a n-airdi esti amail
dodechad do charruic nó do chongna. Beris Osgur céim 'na coinni
& tuc béim bráthamail don chlaidim cuci gur bris In claidim fana
hormna urri. Beris In mucc céim d'innsaige Osguir & brisiss Osgur
in sgíath fuirri & gabuis greim dá ghairbfinnfad & ro éirigh In muc ar
a huathneduib dímóra derid do gerrad In rígmíled ar n-úachtar.
Sínis Osgur a dhá dhóid rígda romóra mílita tar In muic ar n-íchtar
& tuc cor dísgir denmnetach dí, gur chuir fráech a droma fri talmain,
& tuc a glún ar n-íchtur inte & a dá ghlaicc ré a bél & ré a carpat
ar n-úachtur, conidh amlaid sin ro tharrngetur forni feróglach na féni
a habach & a hinathar trithi síar sechtair. Conidh amlaid sin dotuit
in mórmuc-sin le hOsgur hi crích In chomlainn & roclaidedh lechta
& ferta na fénnidh & na feróglach ro marbad lesin muic annsin.
Tánic Finn ósna fertaib sin & atbert In láidh ann:
Lecht Fir thaichim sunn amne
dorat brón for sochaide,
ba sgél adhbal, fa gním guirt,
arna marbad don mórmuic.
In muc ro marb Fer taichim
ro marb mórán dar maithib,
nogo torchair lé hOsgur,
fá selg láeich, fa lúathchosgur.
Ro marb tríar eile dar slúag
in torc rúanata rorúad:
Dáelgus, Díangus, Lugaid balc,
éirgid Is claidid a lecht!
Atrochair le hOsgur ard
in torc rúanata rogharg,
dó nochur dam cóir ná cert
co fuil ós móin a tiughlecht. Lecht.
Do smúain Finn comairle annsin .i. Ére d'fágbáil ar egla na
fáistine dorinne In Crónánach dó; úair dogab uaman & imegla é fa ár
do thabairt ar In féin nó fá bás d'fagbáil dó féin isin bliadain-sin,
& Is í comairli ro chinn, Éri d'fágbáil ocus dul tar muir soir do
chaithim a fíanaighechta (úair nír lugha a ríghi thoir ná abus),
gumad síaiti úadha cend na bliadna-sin & na fástine dorinnedh dó. &
ro innis sim In comairli-sin d'Oéngus In Brogha & do maithib a
muintire ocus don féin uili fa dul tar muir soir & atbert In láeid:
Tíagam tar muir medraig moill,
a fían Finn a Teamraig truimm,
mina faghar cabair ndaith
sgarfat re Érinn mbithmaith.
Do Lúaighni atá i ndán In tres,
ní gním úailli acht adhbur fras,
mina fagur cabair ndeis
sgarfat rem féin féin abuss.
Ticfa Óengus mac In Óg
dar cabair ar chairdes ngg,
dola don Brugh Is é Is réidh
re ndul ar In turus téig. Tíagam.
Docúatar maithi na féne íarsin a n-énchomairli & Is í comairli ro cinnedh acu gan Finn do ligen tar muir in
bliadain-sin. ‘Ní racha-si tar muir, a rígfénnid!’ ar síat, ‘úair
da ceilter selg & fíanchosgur h-Érenn oruinni atámait-ni do tháisechaib
féni & d'feruib feruinn agat-sa annso lín do chongbála go cend
bliadna ocus dobéram fleid núad gach n-oidchi duit no co cuirem in
bliadhain-si thoruind.’ & do cinnedh In comairli-sin leó & do sgáiletar
in fían da ndúintib & da mbailtib fén d'ullmugud ar cinn Finn,
innus co fuigbed sé fleid a tigh gach duine díb. & Is dó ránic Finn
do frestul & do frithalem In oidhchi-sin .i. Fer tái mac Uáithne
Irgalaig rígfénnid Conuilli Murthemne & Luaighne Temrach. &
is í fa ben d'Fer thái .i. Iuchna Ardmór ingen Ghuill meic Morna &
is amlaid robúi Fer tái & mac súaichnid sainemail aci co ngaisced
& co ngáis & co nglici & fa hí Iuchna máthair In mic-sin & Fer lí a
ainm. Ba cosmail immorro rena senathair é .i. ré Goll ar mét & ar
maisi & ar míletacht, ar neim & ar nert & ar nidhachus, ar enech & ar
engnum & ar árrachtus, ar lúth & ar lámach & ar línmairecht, ar
chrúas, ar chalmacht, ar churatacht, ar mire & ar merdánacht, ar
móraicned, ar deilb, ar détlacht, ar dásachtaighi.
Ocus ótchonnairc Fer lí begán slúaig & sochaide a fochair
Finn ro smúain feall & meabal & mítháem do dénum air cona muintir,
úair ní raibi a farrad Finn annsin da muintir acht Cétach Cithach
mac rígh Lochlann & Laegaire Lúathbémendach mac Duib mic
Sálmóir mac ríg Fer Fánnall & cúig cét laech hi fochair gach duine
díb & isin aimsir-sin tángatar tar muir hi gcend Finn & tuc Finn
leis íat In oidchi-sin mar onóir dóip & ro fáguib a chlannmaicne
féin & a gnáthmuintir uile acht Aedh Baillderg mac Foéláin mic
Finn & na trí Coin a Moenmuigh & cúic cét laech aili a farrad in
chethrair-sin, conid cúic cét déc uile ro búi Finn ann-sin. & ro lig Fer lí
comairli In fill re hÉmer nGlúnglas mac Aedha mic Garaid mic Morna.
‘Is comairli chubaid choimnert In comairle-sin,’ ar Émer, ‘úair is
bidhba bunaid dúinn é Finn, úair do tuit Goll Mór mac Morna leis &
clanna Morna uile & ar n-aithri & ar senaithri.’
Ocus ro críchnaigsit Finn cona muintir do marbad a fill. & is
iat dorinni In comarli-sin .i. Fer lí mac Fir tái & Émer Glúnglas mac Aeda mic Garaid & cúic mic Uirgrenn do Lúaignib Midhi & na trí
Taiblennaigh a fosadlár Fernmaighi & ro molatar sin uili Finn cona
muintir do marbad ocus ro chóirgetar & ro cumatar In feall .i. in
begán slúaig do bí ag Finn do sgáiled & do connmáil, úair ní raibi
acht cúic cét déc a n-ingnáis con & gilla a farrad Finn & Is í celg
ro cumadh acu: daeine dísgiri derglomnachta do thecht co dúnad
Fir thái mic Uaithni Irgalaig co hairm hi raibi Finn hi coinnmedh a
muintire, ocus comad edh aderdáis airgne & esbada do dénum do
muintir Finn ar muintir Fir thái & gumad é In sgél sin bud tosach
cogair & coimérgi cum Finn do marbad.
Et ar gcuinnmedh a muintire d'Finn ro cóirged bruidin brotla
bélfairsing dó a ndúnadh Fir thái mic Uaithni Irgalaig go n-édaighib
éxamla & co n-úrlúachair & do faidiged morc mórthinedh a fiadnaise
Finn & Fir thái & In begáin mac rígh & roflatha ro búi
ina fochair. Intan do suid sís Finn cona muintir cum fledi do chaithem,
doconncatur lucht In chogair & In fill cuco isin mbruidhin co n-éteth
& co n-armuib ocus co sgíathuib sgemelbrectha ar druim gacha
trénfir díb. Ótconnairc Finn gné fola finghaili arna feraib-sin tuc
aithne orra & nírléige assin urgnam do dénam, acht robúi a comair
fritholma na foirne fírnámat tánic don bruidhin cugi. & Is amlaid
ro búi Finn & cotún clíabfairsing uimi ina rabatar secht ciarlénti
fichet ciartha clártha comdlúta a n-imdítean a chuirp re congala ocus
re comthógbáil chatha.
Fa gairit asa haithli sin ro bátar ann intan dochúalatar na
hirfuágarta arda angbaide & daeine dísgire derglomnachta ac sestán &
ag sírégheam dochum In dúnaid airm hi rabatar na maithi-sin. & is
ed adubratar, argain & innrad do dénum don féin ocus do muintir
Finn ar búar & ar brughadhuib In tíri. ‘Ní maith linne na
lúathchrecha-sin,’ ar Fer lí. ‘Budh maith immorro,’ ar Finn, ‘úair
leiseóchar co dingbála na díghbála,’ ar sé, ‘úair dobértar dá boin
'sa mboin & dá cháirigh 'sa gcáeirig díb-si ann sin,’ ar Finn. ‘Ní
huime sin tánagais,’ ar Fer lí, ‘acht dár marbad-ne mar do marbais
ar n-aithri & ar senaithri romuind.’ Et Is amlaid adubert sin & ro
insaig Finn co denmnetach dásachtach dícheillidi, & nírb innsaige
gan airaegadh In innsaige-sin, úair do fregradh sin ac Finn cona
muintir co brígach bághach borrfadhach & ro cuired In imresain aturra
co ferrda feramail fráechaigméil ar lármedón na bruidhni & ro búi
Fer tái ag edracáin & ag imdítean Finn. Acht chena nír fuilgetar
na hánraid a chéili d'faicsin co torchratar trí nóenmuir do deglaechaib
aturra ar lár na bruidhne.
Is annsin do chúala Iuchna Ardmór ingen Ghuill mic Morna
sestán na sochaide & létgairi na laechraide ac letrad a chéile & tánic
dochum na bruidni & benais a bricín da baithis & sgáilis a folt finn
buidhe & nochtais a cíche & Is ed adubert: ‘A mic,’ ar sí, ‘is meth
enich & Is maslugud míled & Is imcháinedh re inn isin & Is díscailed
conáich feall ar In flaithféinnidh Finn, ocus fágaib co lúath in
bruidin anoiss, a mic,’ ar sí. Ocus ro fágaib Fer lí In bruidhean dá
máthair. Ocus adubert ac dul immach: ‘Do chath rim-si duit
amárach, a Finn,’ ar sé. ‘Frecérthar duit-si In cath-sin, a Fer lí,’ ar
Finn, ‘oir ní bud cás oruinni,’ ar Finn, ‘damad coimlín sinn cath
da thabairt duit-si.’ Et do frithoiled Finn In oidhchi-sin gur ba
sáithech sonairt somenmnach é cona féin & adubert Finn: ‘Is olc
m'onóir-si do beith Fir lí dam-sa inocht & ní damann sé cert dam,’ ar
Finn, ‘ocus ticfa aimser ann,’ ar sé, ‘& ní déma nech cert dá chéile,’
& dorinne In láid ann:
A Fir lí,
gid fada gairit co tí,
an tan fa ticfa In fer féig
ní dingna réir do lethéid. Biaidh ass
hi comaimsir nanGall nglas,
is ní fuighi Ére úaim
acht maidm thúaidh ocus maidm thess.
Ticfa am
hi gcuirfither ár na nGall,
gid fada gairid go tí,
is borb sráinfius cách a clann.
Is mé Finn,
maith bar linn Is ibidh digh,
ó nach damaidh cert ná cóir
biaidh do lecht ós Bóinn, a fir. A fir.
A haithle na láidhi-sin adubert Finn: ‘A óga,’ ar sé, ‘is
ecal lium na briathra-sa adeir Fer lí rinn hi gcuimnechad a fala
dúinn. Ocus Is fír ám,’ ar sé, ‘go facusa Garad mac Morna a cath
Chrunnmóna ag slaidi na féne co nár fuilngetar hi n-urchomuir a
aighthe re fiuchad fergi In churadh & atconnarc-sa ámh fós’ ar Finn
‘in t-airsidh hi tenta 'con féin,’ & adubert In láidh ann:
Iuchna Ardmór ingen Ghuill,
máthair Fir lí, seng a ghlacc,
sochaide sa ceand do crom,
re Goll Is cosmuil In mac.
Fer lí mac Fir thái gan locht,
Éimer mór comlann ro chlecht,
tuitfit mo dá dalta lium,
dam dar lium ní damhuit ceartt.
Atconnarc Garad co moch,
do íbadh loch gema sruth,
in lá atbath risin féin
adubert féin ach Is uch. Iuchna.
Do bí Goll ag scoltadh scíath,
ag sin In tríath do dáil fuil,
hi cath Crundmóna nár cerb
a lám Is a ferg rusfiuch. .i.
Asa haithli sin tánic Fer tái mac Uáithne Irgalaig isin tech
hi raibi Finn & ro suid ar lethláim Finn & ro fer fáilti ris & ro furáil
ól & áibnis air & adubert Fer tái: ‘Is uime ro fúagrad In cath-so ort
amárach, a rígféinnidh, 17 gan slúag ná sochaide maróen rit.’ ‘Ní
hamlaid sin idir atú-sa,’ ar Finn. ‘Uáir atá mac ríg fer Fánnall
im fochuir-si .i. Láegaire lúathbéimendach ocus dingébaid trí cét
láech lasamuin lángér isin cath-sa dím. Et atá Cétach Cithach mac
ríg Lochlann im farrad tánic do díghuil a derbráithrech orum-sa
& ar In bféin & ótconnaircc coin & fir na féne tug grád dímór dóib
& ro léig fo lár a foghuil & a díbeirg & ro an acum-sa & dingébaid tri
cét cuingid catharmach isin cath-sa dím-sa, a Fir taí,’ bar Finn.
‘Ocus Is imda láech loinnghnímach lánchalma ó soin himach maróen
rim-sa Is tnúthach re troit & Is athlum i n-imguin & Is ésgaid a
n-eangnam & Is fíchda re forrán,’ & isbert In láid ann:
Mac Duib mic Sálmóir na lend,
Laegairi Lúath na mbéimend,
mairfid trí cét fer ngaili,
ní budh brég In fáistini.
Atá mac ríg Lochlann ann,
Cétach Cithach na comlann,
tuitfit leis trí cét don tslúagh
curad cródha claidhemrúad.
Mairg bías ar cind na féne
da ngaba cách coimérge,
ar ní obuid In cath crúaidh,
is mer érgit re haenúair.
Da tigit Lúaighne 'sa cath
isin maidin-si himárach,
illos scíath Is land Is glacc
budh himda máthair gan mac. Mac.
Do bátar In oidhchi-sin ag imrád In chatha & na hirgaile
urrdálta arnamárach. Ro éirigh Finn isin maidin mochsoluis & ro
cuir techta a n-agaid a muintire & do fregradar co brígach bághach
borrfadhach hé as gach aird, ocus dochúaid Finn & a chúig
cét dég laech co h-Áth mBrea for Bóuinn budhes & ro chóirigh Finn
a chúig cét dég laech ar ur In átha co mbróin scíath & claidem ocus
cathbarr.
Sgéla Fir thái mic Uaithne Irgalaig & Fir lí mic Fir thái,
ro thinóiletar a slúag ocus a sochaidi & tángadar ina ndírmadhuib data
dímóra deghslúaigh co haen inat, go rabatar deich cét ar fichit cét
curad catharmach & tángatar co Áth mBrea don réim-sin. Et
ótconncatar In becán slúaig ar ur In átha don táeb ali, roches a
menma forru. & Is í comairli dorónsat: ro ghabsat a n-erredha catha &
comlainn umpu & dochúatar a n-étromuib a n-étach & a n-imthromaib
a n-arm. & Is íat-so na húaisli ro cóirgedh a tús In chatha-sin na
coloman .i. Fer tái mac Uaithne Irgalaig ocus Fer lí mac Fir thái &
Émer Glúnglas mac Aedha mic Garaid mic Morna ocus cúig mic
Uirgrenn do hsentúathaib Temrach ocus na trí Táiplendaigh a
fosadhlár Fernmuighi ocus Lúaighne Temrach arcena.
Ótconnairc immorro In flaithféinnid ferdo fortamail fedmláidir
fráechaicméil fíchinnsaigthech & In cuingid comlonnach crúaidh
conglecach .i. mac cathlínmar Cumaill In cipi catha sin ag a chórugud
ina agaid: ‘Dar lim,’ ar sé, ‘is dárírib atáit na fir út ag tabairt
catha dúin. Ocus a Birgad banechlach,’ ar Finn, ‘éirig & aicill in
lucht úd & tairg comadha dóib.’ ‘Ca comada sin ón?’ ar Birgad.
‘Ní hansa,’ ar Finn, ‘is misi tug dóib a conách & a crích ocus a
congbáil hi ferund & doberim a cutruma & a coméid ali dóib & gan
techt im agaid don chur-sa. & máidh orra gurab daltadha dam-sa iat,’
ar Finn.
Tánic tra Birgat banechlach co hairm i rabatar na maithi-sin
& ro chan sin riu. ‘Is cóir na comadha do gabáil,’ ar Fer tái, ‘uair
is mór do grádh-sa ag Finn', a Fir lí,’ ar sé. ‘Oir Is tú indara fer
dég do bídh ina luing ac Finn ocus do bídh tosach coguir & comairle
agot úadh & deredh comhóil, & Is dalta dó tú,’ ar sé. ‘Doberim
dom bréthir ris,’ ar Fer lí, ‘nach dingnum comól cairdeamail
choidhchi misi & Find,’ ar sé, ‘& fós nách rach ina luing co bráth.’
‘Is olc In comairli-sin,’ ar Fer tái, ‘úair Is flaith úasal fortamail
forglidi Finn,’ ar sé, ‘oir Is ágmar urlam innsaigthech hé cona féin.
Ocus do connac-sa Finn’ ar sé, ‘a cathuib & a comlannuib & ní faca
a macsamla ríam ar déne, ar tairpige, ar dechrad, ar chrúas, ar
chalmacht, ar luinne, ar laechdacht ag slaidhe slúag & sochaide’ &
atbert In láidh and:
Mairg dobéradh cath don féin
da mbet ar céill garb a ngluind,
dob ferr anad ag Finn féin
ocus dul da réir 'na luing.
Nocha racha mé go Finn,
bet ar a chinn 'sa cath cruinn,
is ní anab gan é féin,
nocho rach da réir 'na luing.
Maith do slaidhi catha cirb,
Finn lám a sráinti In gach aird,
gach nech tachrus ré ríg réil
dar lim Is dó féin a mairg. M.
‘Is olcc In chomuirli sin,’ ar Fer tái, ‘cath do tabairt d'Finn,
ar a úaisli & ar a aingidhecht & ar a ághmure.’ ‘Ac idir ón,’ ar
Fer lí, ‘ní gébam-ne ní ar talmain acht cath úad. Ar ní frecéra in
díbinn senláich úd sinni,’ ar sé, ‘ar lámach nó ar laechdacht ré
comthógbáil catha.’ Ocus ro impáidh In echlach roimpi arís &
ro fritháil na briathra-sin d'Finn. ‘Doberim dom bréthir ris,’ ar
Finn, ‘dá tístaís ar sochraiti chugainn, nach bíadh úainde na
comadha-sin dóib. Éirig-si aridhisi, a echlach,’ ar Finn, ‘ocus tairg
tuilled comadh dóib.’ ‘Ca tuilled sin ón ?’ ar In echlach. ‘Breth
bretheman & a mbreth féin fós dóib air sin anúas.’
Ocus tánic In echlach aridhisi & targaid na comadha-sin. ‘Is
cóir na comadha do gabáil,’ ar Fer tái, ‘& gach nech tug cath go
hégóir ríam d'Finn, Is roim Finn ro meabaid orra’ & isbert Fer tái
láidh air sin:
Doconnarc-sa Finn ag slaidhe slúagh
ar ar bris báigh,
tachur ris Is comlann cláen,
mairg thét 'na dáil!
Ní racha Finn gan tachur ris
gidh garb a ghlonn,
go raibi mur Is mían lem
gan chíall, gan chonn.
Betid na fir ó Móenmuigh ann
go fóebraib uill,
ó bar tachur, a fían nach timm,
bet daim gan cuing. Do.
‘Is mithig dam-sa imthecht budesta,’ ar In echlach. ‘Ní
gabthar crodh ná coma ele úaib acht cath,’ ar Émer Glúnglas mac
Aedha mic Garaid & ar mic Uirgrend mic Lúidhech Cuirr & ar
Lúaighni Temrach.
Tánic In echlach roimpi & ro innis scéla derba d'Finn ‘&
aderuit Is senóir díblidi dolámaigh thusa, a Finn,’ ar In echlach.
‘Doberim bríathar ris,’ ar Finn, ‘gurub cath gilla óig dobér dóib-siun.’ Ocus isbert In láid ann:
Sen-Lúaighni Temrach
co mbríathraib gúa,
da rísat Brea
dobér cath núadh.
Mac Aedha mic Garaid,
mac Émir Glúnglais,
is é crích a ríghbais
bith 'sa cath ag tnúthgreis.
Clannmaicni Uirgrenn
tuitfit ina forgolld,
gach olc da tuirmim
bu dóib bus aidhgeall.
Budh ait le náimdib
da ndáilit bera,
bérait ina mbélaib
leó na sgéla seana.
Asa haithli-sin adbert Finn: ‘Érig, a echlach, & tairg tuilled
comadh dóib súd ar sotlacht a slúaigh & ar feabus a n-engnama
& ar détlacht a ndeghdáinead & ar cródacht a comairle, úair nemaithmech
gach náma, a echlach,’ ar sé, ‘& tabair a mbreith féin dóib,
ár ní maith cath gan chomha.’ Tánic tra Birgod banechlach co
hairm hi rabatar na maithi-sin & targaid a mbreith féin dóib. ‘Ní
ghébum crodh ná coma ná tír ná talmain, acht cath co ndíglum ar
senfolta co sunda,’ ar In senláech. Ocus fóbrais Fer lí marbad na
hechlaigi & nír liged dó. ‘Doberim dom bréthir ris,’ ar Fer lí,
‘a Birgad, da faicther tú doridisi, co n-imérat gairdi thsáegail fort.’
Et ro impóidh Birgad isin sligid & ro tógaib a hétach ós
meallach a más & tebesl^ fécheamnus 'na cinn & a tenga ar folúamain
ré mét In imgábaid a raibi, co ríacht Finn co hairm hi raibe. Ótconnairc Finn na hairdena-sin ar Birgad, dorinni in
frithlerg-so:
A Birgad, a echlach,
dobir ar túatha trethnach,
atá do thenga ar dechrad,
ná habair rinn acht fír.
Ma da tecaid Lúaigne
's a scéith ar a ngúallib
is na fir ó Chúalngne
bid aithrech
Ocus ro frecair Birgad hé & atbert so ann:
Ale, a Find imnedaigh,
fada atá ga tharrngere,
biaid tú hi gcosguir cró
Tegait chucut Lúaigni
's a scéith ar a ngúaillib
is na fir ó Chúailgne
is Émer ar óen leó. Finn
Da roisi hi gcend catha,
bud forderg 21 In fatha,
is olc tachar flatha
re fatha gan chin.
Ar n-érgi na féne
da muidhi hi cond céilli
ticfat a cend cléithi
da mbía méidhi ar bir. A Birgad.
‘A rígfénnidh,’ 22 ar Birgad, ‘dochuiretar sút a comuirli déntáib
chugat-sa,’ ar sí, ‘& déna calma a n-agaid na cuinged catha út &
Lúaighne Temrach.’ ‘Dogéntar immorro,’ ar Finn, ‘úair budh
forderg forránach fergarnaidh na fuighle feichemnuis dogén-sa friú,’
ar Finn.
Is annsin éirgis rígfénnid h-Érenn & Alban & Saxan & Bretan
& Leódus & Lochlann & na n-ailén cendtarach et gabuis a chatherred
catha & comraic & comlainn uime .i. léne thana sídaide do sróll
súaichnidh sainemail Tíri trebarglaine Tairrngire ré grían a geilchnis
& gabuis a cheithri cíarlénti fichet cíartha clártha comdlútha cotúin
uime tarsi-sin amuigh anechtair & gabuis a lúirig tigh treabraid
trédúalaig don fúairíarann athlegtha ar a n-úachtar sin & a sgaba
engach óirchimsach im a muinél & gabais clárchoilér cressa
comarthaigh comdaingin co ndealbaib dúaibsecha dracconn fo chóel
a chuirp, co ngabad dó ó tarb a slíasat co derc a osgaile, da sgendis
renna & fóebuir. & ro congbad a slega crandremra curata cóigrinne
a n-urchomair In rígh & tarraid a chlaidhem órdorncair i n-echruis
for a chlíu & glacais a manáis lethanglas límtha lochlannach ina
láim & tarraid a scíath scothamlach scáthúaine co mbúailtib breca
bitháilli do bánór & co comradaib finnáille finndruine & co slabraduib
sníthi sesmacha senairgit for sdúadhlerg a dhruma & gabais a
chathbarr círach clárach cethireochrach don ór álainn órloisgthi
co ngemuib glémaisigha glainidhi & go leguib lainderdha lánáilli
lóghmura arna n-egar do lámaib súadh & sáircherd ind do dítin chind
in churad isin chath.
Ocus tánic roime fón samla ina chlothbili chongbála catha
& ina dos dítin deghláech & ina sonn sesmach slúagh & sochaide & ina
chomlaidh chothaigthe curad & cathmíled íarthair domuin & nír
an don réim-sin co ríacht co hur In átha. Dóigh ám nírb ingnam
ríghi nh-Érenn & Alban & rígfénnidecht In domuin uile do beith ag
Finn Mac Cumaill mun amm-sin, ar fa hé In cúiged sái re gach
sáircheird é & tres gein sochuir h-Érenn .i. Lugh Lámfota mac
Céin ro díchur fine Fomra a h-Érinn ocus Brían Bóruma
mac Cinnédigh tuc h-Ére a dáiri & a dochraiti co nach raibi
cáithlech átha i n-Érinn gan Gall dáer ic a frithálom fair no gur
díchuir Brían íat & Find mac Cumaill In tres gin tsochuir h-Érenn ac
díchur danar & díbergach & úath & arracht & ilphíast ocus loingsidh
lánmór & gach ndoccamuil árchena a h-Érinn. Ocus tánic bódíth
ind-Érinn ón uillind co arali & rusbithnaig Finn fir h-Érenn re bliadain
& tuc secht mba & tarb In gach énbaile i nh-Érinn.
Acht atá ní chena, tánic In seanóir súaichnidh sonairt
sithchenach-sin .i. Finn & gabais láma for In úathad slúaigh robúi
ina farrad im calma do dénom a n-agaid na sochraiti robúi ar a cinn.
Et ro érgetar na cúig cét déc fíangaiscedhach robúi hi fochuir Finn
re gairbgresad gotha a tigerna & ro ling gach láech ina lúirig díb &
roglacc gach curaid a claidem & do gab gach mílidh a manáis, co
rabatur fó bróin scéith & claidim & cathbairr fa Finn mac Cumuill &
fa Cétach Cithach mac ríg Lochlann ocus fa Laegaire lúathbéimnech
mac Duib mic Sálmóir mic ríg bfer Fánnoll & fa Aedh mBaillderg
mac Fóeláin mic Finn & fa trí Conuib Móenmuighe. Et rothógbatar
doiredha dlúithe díghainne dímóra donnrúada derglasrach da cráisechaib
crannremra curata cóigrindi & da laighnib lethanglasa & da fogháithib
fuilecha fóebarderga & dorónsat mainner áthusach ogulborb aintrenta
& léibend daingen dlúith díthoghlaidi doscáilti do scíathaib scíamda
scellbolgacha ocus do scíathaib áille áingheala & do scíathaib engacha
úainidhe & do scíathaib corcra cróderga & do scíathaib étrochta
aladhbreca ocus do scíathaib dubchorcra deilgnecha & do scíathaib
brecbuidhe búabalda. Fa lór immorro d' úathgráin & do chridhenbás
da mbidbadaib a faigsin fon innus-sin ar nemnighe a n-arm & ar
ághmuiri a n-innill & ar crúas a craided & ar cródhacht a comairli.
& rucatar sidhi arnaid athlum imésgaid antrenta ina cippi chóirigthi
& ina mbróin badhba & ina tuinti trethanborb co lár medhóin ind
átha.
Tángatar immorro na deich cét ar fichit cét curad catharmach ro
bátar columna na Temrach don leith ele don áth & rogabatar a n-erreda
catha & comraic & comlainn impu & rosinnedh a sduicc rompo & rocronaiged
a comairc & ro cóirged a cath léo & rohegradh & rohordaiged a
mílid merchalma & a curaid confadacha & a n-ánraid échtmara a
n-urthosach In imbúalta acu .i. Fer tái mac Uaithni Irgalaig ocus
Fer lí mac Fir thái ocus Émer Glúnglas mac Aeda mic Garaid & cúic
mic Uirgrenn & Aithlech mór mac Duibrend ocus Uirgrenn budesin &
na trí Táiblendaigh a fosadlár Fernmuighe. Et rugatar sidhe
saidemail sárlúath sruthlúaimnech co lármedón In átha don tóeb araill
ar agaid Finn & a muintire.
Ocus nír fuilnged co fada In féghadh-sin acu intan ro brúcht-doirtet
na catha cechtarda hi gcend araile. & tugsat gáire arda
osgurdo ós aird, innus co raibi a mac alla a crandaib & a clochaib, a n-allaib & a n-inberuib & a comúamannaib In talman & a
cresuib fúara fraighimellacha na firmamenti. Ocus ro díbraicedh aturra
frasa d'fogáithib fuilecha faoburgéra & do lethgáethib lethna licthi
& do chlochuib crúaidhi comnerta. Et ro imfaigsigh In irghal & ro
tendadh In troid & ro haidbligedh In t-ár & ro crúadhaigh In comrac
& ro innsaigh gach curaid a chéli díb go dían duáibsech denmnedach
dásachtach díchéillide & dorinnetar gleó fíchda fergach forránach
forsmachtach urlum agarb innsaigthech & ro caithsit cetha comóra
cloch do chrúadhbrised chend & chlogad & chathbarr a chéile &
dorinne cimsa comchomuisc dona cathaib mesg ar mesg. Dóigh
ám rob imdo annsin slegha sithrighne 'ga sírbrised & claidme crúadh-slípthi
'ga camplumpad & scéith scellbristi 'ga scáiled & clogaid
& cathbairr ag cominugud & amuis & ánruid ag a n-athchuma. Rob
imda ann dano cuirp chirrfa & cnis cerptha ocus taóib tolla & láich
lonna ledartha & ánraid arna n-airlech ocus colla curad hi cosair
chró. Fa lór immorro do marbad múadhláech ocus midhláech féchain
fíarletartadh na fíarlann ar formnaib na feróglach & tairm na trénfer
ic toitim & scolgaire na scíath ag a scoltad & drongáir na lúirech
línech ag a láechbrised & coicetal na claideb ré círuib na cathbarr
& létgaire na láechraide ac ursclaighe ar na hánradaib.
Et nír ansat na curaid don chongail comarbtha sin gur bo
corcra comaiscthi In t-áth ón uillinn goraili & co mbo cuire cróderg
cubrach buinnedha borba búaidherta na \Bóinne# ón áth sís le himat
na fola ac siled as cnesuib na curad. Is annsin tángatar días do
muintir Finn a cath na columon .i. Tnúthach mac Dubthaig & Túarán
mac Tomair & tucatar In días-sin búaidred ar buidhnib, co torchratar
nóenmur laech lé gach duine díb, co tarrla días do macaib Uirgrend
ina n-agaid isin chath gur fersat comrac a cethrar & dorochratar in
días-sin di muinntir Finn lé macuib Uirgrenn hi crích In comlainn.
Is annsin immorro tánic laech arnaid annsergach do muintir
Finn hi cath na columon .i. Laegaire Lúathbéimnech mac Duib mic
Sálmóir mac ríg fer Fánoll ocus do bris bern céit isin cath i
n-urchomair a aigthi & ro imir a ferg ar Lúaighni Temrach, co
torchratar cét láech lasamoin lángér leis do muintir Fir lí. Ótconnairc
Fer lí immorro In sernad slige & In roréidhiugud ríghda
romór-sin & In cumach catha tug Laegairi for a muintir, tánic Fer lí
a cend conaire dó. ‘Is baranta na borbrúathair-sin, a Laegairi,’ ar
Fer lí. ‘Is fír ón,’ ar Laegairi, ‘& ní frit-sa bértar a buidhi. Ní
comchogur carat tucabair-si ar ar muinntir-ni,’ ar Laegairi. Is
annsin tángatar cét laech lasamuin lángér do muintir Fir lí ar a bélaib
isin irgail & torchuirsit In cét laech-sin lé Laegairi ar inchuib a tigerna.
& gonuis Láegairi Fer lí & gonais Fer lí éisin i comáin a ghona.
& tángatar cét laech arnaid ansergach eili do muintir Fir lí ar a inchaib
isin uair-sin & torchratar In cét-sin do láim Láegairi hi críchaib in
chomlainn. & gonuis Fer lí ésim & gonuis sim Fer lí. Acht chena
tárratar In días sin árach comraic & comlainn ar a céli, gur sáithetar
slegha crannremra curata crórighni a taobaib & a torcasnach a chéile.
Acht atá ní chena, fa búaidhred arna buidhnib ocus fa
crithnugud ar na cathuib beth hic féchain comruig na desi-sin, co
torchair Laegairi hi críchaib In chomlainn le Fer lí & comáidis Fer lí
in cosgur.
Ní har tlás ná ar time dochúaidh sin d'Finn ná dá muintir,
acht ro crúadhaighsit In cath & ro thennsat. Ar tuitim Láegairi
immorro tánicc Cétach Cithach mac ríg Lochlann hi cath na columan
& ba húathbásach na hírnadha aimréidhe dorinni dona cathaib ina
urthimchill co mbenadh bonn fri bonn & dóid fri dóid & méidhi fri
médhe dá bidhbadaib cach conairi no théghedh. Ótconnuicc Émer
Glúnglas mac Oedho mic Garaid In cumach curad & In rúathar rígmíled-sin
fa mac rígh Lochlann tánicc féin hi gcenn conaire do
Chétach amail tarp tnúthach troda hi comarchis choinglecca & ótconcatar
a chéili tucsatar dá sidhi tenda troda d'arali, gurba mescaithi
cách hic a coimféchain. Acht atá ní chena, torchratar trí cét curad
comlannach crúaidh aturro & torchratar a n-amus imdegla & ní fríth
fóirithin ar na feruib & ro bo cinti crích i mbethaid i n-imfogus dóib.
Nír coigletar corp arali go torchratar comthuitim le chéle hi fíadnaise
na cath .i. Émer & Cétach Cithach.
Is annsin tánic Aedh Ballderg mac Fóeláin Finn fa slúagaib
na columan & ro léiged dorusbél mór dó isin chath gur úathbásach ré
féchain é gach conuir no théged. Et tarrla Aithlech Mór mac
Duibrend & Aedh da chéli isin cath co torchratar trí nónmuir láech
lé hAedh mBaillderg do ghléri muintire mic Uirgrenn, go tarrla iter
Aichlech & Oedh Baillderg gur fersat comlann cródha curata fria
chéli. Fa húathbásach na hálaid-sin & fá gáibthech na gona & fá
fíartharrsna na ferchréchta tucatar ar corpaib a chéle go torchair
Aedh Baillderg le hAithlech i crích In chomlainn.
Ótconnuic immorro In flaithfénnidh Find ferchuingedha na
féni arna falmugud & a trénfir ar tuitim & a óes grádha arna n-airlech,
ro déch In senóir forbthe fírglic gur búaine bladh iná sáegal dó & gur
bferr dó bás d' fagbáil ná máithmighe do dénum réna náimdib. Et is
annsin tánic In rígfénnid fa slúagaib na columan & ro métaigh a
menma & ro ardaig a aigned & ro lúathaig a láma & ro brestaig na
béminna, gur éirig a én gaile os anáil In rígmíled go nár fétatar
forni feróglach fulung i n-urchomair a áithi go fágbad In fer hi fail
a glúin & himad a traiged díb ina tortuib tamnaigthi & ina méidhib
móilderga & ina cosuir chró gach conair no théged isin cath, ocus do
chúaidh fúthu & tríthu & tarsa mur dam ndían ndásachtach arna
drochbúalad nó mur leoman arna chrád fána chuilénaib nó mur buinni
ndían ndílinn scéithes a hucht airdslébe i n-aimsir thuili brisis &
minaighes gach ní gusa roichend. Ocus ro timchell cath na columan fo
thrí amail timchilles féth fidh nó mur chenglus ben báidh a mac,
gur ba samalta fri hurlaidhi gabann hi cerdcha nó fri fúaim crínchrann
hig a coimbrised nó fri lecuib aigri fo chosuib echraide fúaim les &
laorg & lethchend fo dhéis a chlaidim isin chath. & ro gáiretar bánánaigh & bocánaigh & badhba bélderga & ginite glinne & demna
aieóir & arrachta folúaimnecha na firmamenti hi comórad áigh & irgaili
ós cinn In rígféinned gach sligid da ngabad isin cath & nír scuir
in rígmílid don rúathur-sin nogur díthláithred cath na columan iter
thuitim & teched, 38 acht Fer lí & Fer tái & cúig mic Uirgrenn.
Ótconnairc Fer lí Finn ina óenar gan amus ac a imdeghail &
gan charait ic a chúlchoiméd, tánic hi cend conaire dó & ro chuimnig
a escairdes don ríg féinnid. Fregrais Finn Fer lí & isbert: ‘Tuitfer-si
féin isna foltaib sin,’ ar sé. Acht chena ro comrac óenláthair don
dís-sin. Fa crúaidh conamail comnert In cominnsaige-sin. Fa
dúthrachtach dígaltach duáibsech díanbuillech comrac na desi-sin.
Fa gráinnemail gúasachtach glétnighe crúadhchoigetal na claidem &
na colg ndét ré cendaib & re clogataib a chéli. Ó thairnic d' Fer lí a
chlaidim do chaithim re cend & re colainn In rígfénnid, tárraid in
tsleg crannremur chóigrinne & tuc urchor séitrech sírchalma certchoimsech
curata ar Finn, gur chuir In tsleig tresin édach imdo ro bói
imon rígmílid, gur treghdastar In tsleg trít é ar cirrbad a chuirp.
Fa fergach forránach ro fregair In rígfénnid In t-anbforlonn álad sin
tuc Fer lí fair, go tuc béim barranta borrfadach crúadh cnáimletartha
claidim d' Fer lí, gur ben a chend da cholainn. & comáidhis Finn in
t-áirsidh irgaile & In sond sídgaile-sin do thuitim leis.
Ótconnairc immorro Fer tái mac Uaithne Irgalaig a mac do
thuidim, tánic co dísgir domenmnach denmnetach hi cend conaire
d'Finn & Is ed ro ráidh: ‘Is mór ám na héchta-sin, a Finn,’ ar Fer tái.
‘Is fír ón,’ ar Finn, ‘& cidh nach gustrásta tánac-si ?’ ar Finn. ‘Ba
menmanrad lem co tuitfeá-sa le Fer lí & ro bu luinne lim do thuitim
leis ná lim féin.’ ‘In dom airchised tánacais-si,’ ar Finn, ‘nó In dom
innsaige?’ ‘Is dot innsaige ám,’ ar Fer tái, ‘ar nír hordaiged do
thigernus ná d ná d'innilib ní ara maithfinn-si mo mac do
marbad.’ Is amlaid ro ch ocus ro innsaig sé Finn gan chéill
gan chuimni gan choigill. Ro fregradh In féndid fírchalma sin ag
Finn. Ro thógbatar In días-sin clesa coimimda curad do díth & do
dílgend araili, acht ba doirb dofaisnési do dóinib túaruscbáil na
hirgaili-sin do thabairt, úair fa tarbda tinnesnach na tairberta & fa
garb gáibthech gúasachtach na gona & fa harnaidh aigméil na hálaid
tucsadar for a chéli & tárraid Fer tái bóeghal gona forsin rígfénidh,
go tug sáthadh slegi fair co nárba lugha a hoslugud don tóeb araill
innás don tóeb ar bean. Ocus tug Finn crúadhbéim claidhim d'Fer tái
a ndígail a ghona, co nár bó dín lúirech leburlaidsech ná cotún
comdlúta ná édedh arnaid allmurdo d'Fer tái, co torchuir In trénfer
for talmain 'na dá ordlach imthroma. Ocus comáidis Finn In mórécht-sin
do thuitim leis.
Is í-sin úair fa tángatar cúic mic Uirgrend go láthair & tugsat
a n-agaid ar Finn. Ótconnairc Finn na fírnáimde-sin da innsaige,
nír ingaib íat gur sáithsetar sleig gacha fir díb isin ríg féindid &
ro fregair-sium In cóicer curad co comthrom, go tug guin 'san guin
dóib. Ótconncatar clann Uirgrenn In curaid arna chréchtnugud
isna comraguib roimi ro chuirestar fri Fer tái ocus friana mac .i. fri
Fer líí & é anbonn ó síled a fola 