Annála Gearra as Proibhinse Ard Macha
Annla Gearra as Proibhinse Ard Machain eagar ag Gearóid Mac Niocaill
I lmhscríbhinn Add. 30512; ff. 39rb-40rb, sa British Museum .i. British Library, at na hannla so; le fil. Níl de theideal orthu inti ach 'Senchronic sunn', i limh sheanChathail Uí Chonchubhair; mas fíor do Robin Flower. Uilliam Mac an Leagha (fl. c. 1460-75) a scríobh an LS féin.
Ní de réir blianta at na himeachtaí éagsúla dtaithe, ach do réir an achair de bhlianta eatarthu. Sé an míniú is dóichí air sin, déarfainn, n gur cuireadh le chéile an 'senchronic' seo as foinse a bhí dtaithe le calainni — sé sin, le sreath de KKK, gan bliain A. D. ag gabhil leo, fé mar at i dtosach Annla Inse Faithleann, nó BL Cotton Titus A XXV. Luíonn sé le dealramh go raibh sonraí compóide — aois na gealaí ar an 1 Eanir, cuir i gcs — i dteannta cuid acu: féach tagraí d leithéid fé na blianta 1086, 1103.
D ainneoin seo, is fuirist dtaí a chur i leith fhormhór na n-imeachtaí, mar t dh phonc dheimhneacha ann: cath Chluain Tarbh (1014) agus cathanna Stamford Bridge agus Hastings (1066). Níl le déanamh ach ireamh siar agus aniar ó na pointí sin. Ní féidir sin a dhéanamh do leith an d mhír thosaigh ar ar thugas (A) agus (B); is follas go raibh bearnaí sa bhun-téacs óna gcineann an téacs so idir (A) agus (B), agus idir (B) agus (C). Chun dtaí a chur ina leith siúd, caithfí dhul i dtuilleamaí foinsí eile; cheapas go mb'fhearr iad d'fhgaint fé mar bhíodar.
Ó thaobh na dtaíochta dhe, réitíonn dtaí na n-annla so le dtaí ceartaithe AU suas go dtí 863; idir sin agus 819 tid bliain chun tosaigh; agus t 819 féin ceart.
B'í tuairim Robin Flower go mb'as proibhinse Ard Macha do na hannla so;4 agus déarfainn go bhfuil an ceart aige. Níl tagairt iontu d'aon eaglaiseach ón dtaobh amuigh den tuaisceart. Ní fuirist a r cathain a cuireadh le chéile iad, sa chrot ina bhfuilid anois againn, mar ní féidir bheith cinnte dhe go dtugann an dta deiridh (1134) terminus post quem dúinn: thiocfadh dhó go raibh a thuilleadh ann trth. Ó thaobh na teangan de níl de leid deimhneach iontu ar an dta ach an fhoirm 'dí' mar mhalairt ar 'd' (dí bhliadhain/d bhliadhain), malairt a bhí coitianta go leor sa Mhen-Ghaeilg, ach a bhí imithe i léig fé aimsir an Din Dírigh. Ní dóigh liom, mar sin, go mbeadh dul amú orainn da ndéarfaimis gur i leath deiridh an 12ú céad nó i dtosach an 13ú céad a cuireadh le chéile iad.
Téacs (A)
SAA
Laogaire mac Neill iar feiss Temra annis uii & mensibus uii & diebus uii uixit .i. dule Dé .i. gaeth & grian &rl. do rat i rraith fri Laighnibh im mathem na Boramai dóib, corus marbsat iarum na dule sin. Oc Grellaig Da, Phil umorro hi Maig Life eter in da chnocc .i. Eriu & Alpu as marbh.
SAA
Is isin cuicedh bliadhain umorro a flaithiusa do luidh Patraic docum hErenn. Deda cosmailsi umorro Patraic & Mysi .i. se fichit bliadhain a n-aos simul; is inderb umorro a n-adnacul simul.
SAA
Coic cet bliadhain umorro acht di bliadhain o ghein Crist co bs Patraic.
SAA
Secht mbliadhna ar cet umorro o bs Patraic co bas Tibir imperatoris.
SAA
Deich mbliadhain o bs Tibir co bs Ulltain Aird Breccain.
(B)
SAA
Bliadhna umorro eter Ultan & Oid mac Bric. Uii mbliadhna o bas Oida mic Bric co bs Choluimb Cidle & Griguir papa na Romha.
SAA
Cethri bliadhna o bs Coluimb Cille, co bs Baitine abbatis Ia.
SAA
Da bliadhain o bs Baithin co bas Cainnigh meic h. Thalann.
SAA
Da bliadhain o bs Cannig co bs Comgaill Bennchair.
(C)
Da bliadhain o do ronad cetul na canóine co bs Aodha Ordnide meic Neill Frosaig.
Ocht mbliadhna fichet umorro o bas Aoda Ordnide co badad Neill Caille meic Aoda.
Ocus bliadhain ria mbadad Neill Caille ro baided Turgeis la Maolseclainn mac Mailruanaid.
Bliadhain o badad Neill co bs Fedlimid meic Crimthainn.
Cuic bliadhna deac ó bas Fedlimid co bas Maoilseclainn meic Maoilruanaid.
Se bliadhna dec ó bas Maoilshechlainn co bas Aoda Finnleith meic Neill Caille.
Se bliadhna decc aili dano o bas Aeda Findleith co bas Saerbrethaig meic Connait.
Bliadhain uad-sen co bs Flaind meic Lonain primecis hErenn.
Da bliadhain deac umorro o bas Flaind co cath Muigi Ailbhe i torcair Cormac mac Cuilindain.
Ocht mbliadhna o marbad Corbmaic co bs Flainn meic Maoilsechlainn.
Tri bliadhna o bhas Flainn co marbad Neill Glun nDuibh meic Aoda Finnleith.
Se bliadhna o marbad Néill Glun nDuibh co bs Cathail meic
Concabair.
Bliadhain ar trichait umorro o bs Cathail meic Concabair co marbad Congalaig meic Maoilmithig.
Deich mbliadhna o marbad Congalaig co marbad Fergail hUi Ruairc la Domnall mac Congalaig.
Cetri bliadhna uad-sen co cath Bili Suili Oir hi torcair Ualgarg h. Ruairc la Concabar mac (Taidhg) & co cath Cille Móna eter Domnall mac Congalaig & Domnall mac Muircertaig hUi Neill, ait i torcuir
Ardgal rí Ulad.
Tri bliadhna iar sin co bas Concubair meic Thaidg righ Connacht.
Secht mbliadhna umorro o bs Concabair co bas Domnaill meic Muircertaig righ Erenn in Ard Macha & co cath Temrach eter Maolsechlainn mac Domnaill & Glún Iaruinn & cu bs Mughroin comarba Coluim Cille & Comaltan h. Clerig rí Ua Fiachrach Aidne & Agda mac Dubcind ri Tetba.
Deich mbliadhna o chath Temra co bas Erdaird meic Coisi primeces hErenn.
Ocht mbliadhna uad-sen co bs Duib Da Lethe comarba Patraic.
Bliadhain post cath Glindi Mama la Brian for Gulla.
Coicc bliadhna post co cath Craibi Tulchai dú hi torcair Aod mac Domnaill ri Ailig & Echaid ri Ulad.
Se bliadhna iar sin co bas Cathail meic Concabair righ Connacht &
Maoilsuthain hI Cerbaill airdecnaid hErenn.
Cetri bliadhna as sen co cath mBriain du hi torcair Brian & Murchadh a mac & Mol Mordai mac Murchadha ri Laigin & Gilla Ciarain mac Gluin laruind & Siuchraid mac Lodair co maithib Gall & Lagin.
Di bliadhain iar tain co bas Meic Liacc primeccess hErenn & co cath Neill meic Eochadha & Neill meic Duib Tuinde dú hi torcair Niall mac Duib Tuinde & Domnall h. Loingsig ri Dail Araide.
Se bliadhna iar sin co bs Maoilsechnaill meic Domnaill rig hErenn.
Di bliadhain iar sin co bss Cun h. Lothchain primecces hErenn & co bs Maoilruanuidh hUi Ciarda rí Coirpri.
Tri bliadhna iar sin co bs Maoilruanaidh hUi Maoldoruid & co marbad Gadra meic Dunaduig & co brissed bachla Ísu & co marbad Raon h. Maoilsechlainn rig Mide i cath Lecce Blada la Sitriucc mac Amlaib & la Dunchadh ri Breg.
Tri bliadhna dano iar sin co marbad Taidg meic Cathail meic Concabair
& Domnaill Guirt rig Midi & co bas Gormfhlathi ingine meic Murchadha meic Find .i. mathair Sitruc meic Amlaib & Donncada meic Briain & co bs Conmara meic Liac primollam hErenn.
Tri bliadhna trichatt iar sin co bas Neill meic Echadha & Neill
meic Maoilsechnaill & Ciarain fir leginn Cenandsa.
Bliadhaina imorro iar sin co dul Donnchaidh meic Briain & Echmarcaig meic Ragnuill dar muir dia n-ailithri & co bs Duib Da Lethe comarba Patraic & co marbad Grifrid meic Leobailin airdri Bretaine do Chann mac Iacco.
Bliadhain iar sin co bs Donnchaidh meic Briain & Echmarcaig in ailithri.
Bliadhain iar tain co bs Edbaird rig Saxan & co cath Arailt fri Lochlannuibh dú hi torcair tri mili do Lochlannuibh im in rig & noí mile do Shaxanuibh & co cath Arailt iterum fri Francu dú i torcair Arallt uadéin.
Bliadhain iar sin co cath Tuluig Adnaig hi torchair Aod h. Concabair.
Tri bliadhna iar sin co bs Murcada meic Diarmata meic Maoil na mBo.
Da bliadhain iar sin co cath Odba dú hi torcair Diarmait mac Maoil na mBó & Tadg mac Gilla Patraic hUi Fhergaile & Cú Ulad h. Flathroi ri Ulad & gabail masida co n-r Lagen la Conchobar h. Maoilsechlainn.
Bliadhain post co marbad Concubuir h. Maoilsechlainn do Murchad mac Flainn.
Se bliadhna uaidsen co bas Cellaig h. Ruanada ardollam hErenn.
Coic bliadhna iar sin co cath Mona Cruinneoice i torcair Donnchad h. Ruairc & Ceinnetig h. Briain
Di bliadhain iar sin co bas Tairrdelbaig I Briain & co cath Crincha ria mac nDomnaill Remuir for Maol sechlainn mac Concabair & co cath Conachla ria Ruaidri h. Concabair du i torchair Aodh mac Airt. XX bliadhain imorro o cath Aoda hucusque; bliadhain aile deac cechtarde dib.
Se bliadhna iar sin co dallad Ruaidri h. Concabair dia modaib fein.
Aon bliadhain dec imorro o dallad Ruaidri co cath Muigi Coba.
XX bliadhain imorro o cath meic Cailig co rigi sin r bliadhain ar xx. cechtarde.
Da bliadhain dec dano o cath Muigi Coba & o marbad Magnusa co tasc Muircertaig h. Briain.
Di bliadhain iar sin co bas Maelmoire h. Dunain.
Ocus bliadhain aile iar tain co bas Diarmuta h. Briain.
Bliadhain iar sin co bas Murcertuig.
Bliadhain post co marbad Neill meic meic Lochlainn.
Bliadhain iar sin co bas Domnaill h. Lochlainn.
Bliadhain iarum co bas Aeda h. Ruairc.
Tri bliadhna iar sin co maidm Colbtha ria nDiarmaid h. Maoilsechlainn for feruib Fernmuige.
Tri bliadhna iar sin co maidm Atha Trothil & co maidm Atha Fhirdia ria feruib Fernmuige for h. Briuin.
Bliadhain iar sin co bas Cellaig cmarba Patraic.
In bliadhain post maidm Craibe Tri Cruim ria Tigernan h. Ruairc.
In bliadhain post maidm na Segsa ria Tairrdelbach & maidm Osca ria Tigernan h. Ruairc.
Da bliadhain as sen co maidm Ratha Mailan ria nDonnchadh h. Cerbaill for Gallaib Atha Cliath hi torchair Ragnall mac Poil meic Amainn.
In bliadhain post ec Muircertaig comarba Patraic & abdaine do gabail do Niall & ordned Mailmedoc hUi Morgair & rl — .