Betha Adamnáin
Accinge sicut uir lumbos tuos. In Spirut Náem,
an spiorat do-rósce cech spiorut, In spirut ro inshorchaidh
ind Ecclas cechtarda ó rath eccna ocus fáistine, Is é in
spirut-sin do-rinfidh na briathra-so, tré fher ind raith Dé,
tré Iob fochaidech, dicens: ‘Accinge sicut uir lumbos tuos’
.i. as do moladh ind náeimh-sin at-bert Dia fri deamon:
‘Numquid considerasti seruum meum Iob, quod non sit ei
similis In terra, uir simplex et rectus, ac timens Deum et
recedens a malo, et adhuc retinens innocentiam.’ Cui
Dominus dixit: ‘Accinge sicut uir lumbos tuos.’ Scriptura
sacra uiros uocare consueuit qui nimirum uias Domini fortibus et non dissolutis gressibus sequuntur. Unde In psalmo dicitur: Uiriliter agite, et confortetur cor
uestrum.’ Psalm 30. Unde Sapientia In Prouerbiis dixit: ‘O uiri, ad
uos clamito’, ac si aperte diceret: ‘Ego non feminis loquor
quia hi qui fluxa mente sunt mea uerba percipere nequaquam
possunt.’ Lumbos uero accingere est uel In opere uel
in cogitatione luxuriam refrenare. Delectatio namque carnis
in lumbis est. Unde et sanctis predicatoribus dicitur: ‘Sint lumbi uestri precincti, et lucernae ardentes in
manibus uestris’, et per lumbos enim luxuria, per lucernas
autem bonorum claritas designatur operum. ‘Iubentur ergo
lumbos accingere, et lucernas tenere. Ac si aperte’ (diceret)
audiant: ‘Prius uobismetipsis luxuriam restringite et tunc
de uobis aliis bonorum operum exempla monstrate.’
Sochaide trá do náemaibh ocus fírénaibh eter fhetarlaic
ocus núfhiedhnaisi ro comaillsiot an foircetal-so .i. ro
fortamlaigset ocus ro c(h)engailsiot a colaind, ocus ro
foillsicchsett desmerechta imdha a ndeggnímh do thuathaibh
ocus eccalsaibh, amhail ro comaill In ruithen & in
lasair & an lia lógmhar ocus ind lóchrand laindrech dia
t(h)á líth ocus foraithmett i n(d)-ecmaing na rée-si ocus na
haimsire, ID EST SANCTUS ADAMNANUS .i. an
t-uasalshaccart náenh, int-í Adamnán.
Is ann iarum innister a accalaim ocus tuidhecht ina
gnúis dáenna don demon d'ionnsaige Adamnáin ar dáigh
ro timoircsett fair ar éiccin fir Muman tíchtain go
hAdamnán, ocus Is amlaidh táinic co cestaibh imdaibh.
Óen dinaib cestaib: In i cruth fa i n-éccruth im-roimadhair
diabhal, ocus an tré fhios fa In fo anfis im-roimadhair
Adam? ‘Is esamain’ ol Adamnán. ‘Ná machtnaig’, ol int
ócclach, ‘eolach no-t-accaillenn, ar ro bá-sa hi fiadnaissi in
chutma.’ No-n-déca Adamnán go ferccach, ocus do-beir
airrdhe na croiche ina acchaid fo chéttóir. La sodhain do-c(h)uaid
ant imnedach as a radharc ocus fáccbaidh a bréntaidh
isind airecht; cotn-aithgheóin In sluagh uile ba
deman i ndeilbh duine do-luidh do sháobhadh ina sluagh.
Ocus ro móradh ainm Dé tréna díchur do Adhamnán.
Fecht n-aile do Adhamnán hi rígdáil Chonaill &
Choirpre occ Ess Ruaidh oc dénamh a chána. Do-táet
rígdamhna meic Anmirech, .i. Flannabra mac Cumasccaigh
— co mbanchimid lais i n-ergabháil iar marbad mná
— i réir nAdamnáin, et dixit frisin clérech: ‘Beir fírbreth
forsan mnaí-so iar marbadh na mná ele.’ Dixit Adamnán
ocus táinic a losi: ‘Cidh a n-aill at-chíther duit acht a marbad?’
‘Cia no-s-mairfe’, ol ind ócclach? ‘Neach ná rucc
máthair’, ol Adamnán. ‘Meisi sin’, ol ind ócclach, ‘ar ní
genemoin eter ro buí damh acht tré thaobh mo máthar
amach do-mm-uccadh iarna hécc.’ ‘Ní fettar-sa in
frithriaghail hí-sin’, ol Adamnán, ‘acht araide ro sáer Dia
an mnaoi, ocus ní ragha-siu cen indeachad, ar at-béla
fodén co roluath, ocus ní gébhthar rícche uait, ocus ní bia
cethern bus lia cóiccer la fer dot chiniúl co bráth.’
Tall dna Adhamnán ríge ar cloinn Dúngaile meic
Éládaicch do Cheniúl Láeghaire ocus do-s-rat do mac
Fhergusae meic Ailella, ríg Ua nEachach, iar comluighe
fo láimh Adhamnáin.
(4)
Tall dna Adamnán ríghe ar Íorghalach ua Conaing
cona chloinn ar orccuin Néill meic C(h)ernaigh tar sárucchad
nAdamnáin.
Ro hescongradh la Fínnachta mac Dúnchadha, ríg
Temrach, comsháeire fherainn Choluim Chille fri ferann
Páttraic ocus Findia ocus Ciaráin .i. a tuidecht fo dáeire.
At-fiedar do Adhamnán inní-sin ocus nírbo chóir fiadha,
ar do-ratsat fir(u) Érenn sáere a fheraind do Chola(i)m
Chille ar fhebus a cheniúil sech cech náemh i n(d)Érinn.
Dixit Adamnanus: ‘bidh gairitt a sháeghal ind rígh las ro-hescongradh,
ocus gonfaidher i finghail, ocus ní bia flaith
dia cheniúl go bráth, ocus ní bia a chomainm i rígi
Themrach.’ Ocus for-cáemhnacair samhlaidh uile.
(5)
Adubairt Conall Oircniuch mac Congaile, rí
C(h)eniúil Maine, nát gébadh cáin nAdamnáin. As-bert
Conla, a bráthair: ‘diamadh meisi budh rí, no gébainn an
cáin.’ Ba cuitbiudh la Conall inn sin ar dínnimecht a
bráthar. As-bert Adamnán: ‘bidh gairit sáeghal Conaill,
ocus bid aidhidh chonna no-n-béra, ocus ni bia flaith Tethba
uad co bráth, ocus bidh flaith Connla mac Congaile, &
bidh uadh gébhthar an flaithius mani t(h)í frim
chom(fh)orba-so.’ Ocus for-cáemhnaccair samhlaidh.
Tall dna Adamhnán ríge ar Chathusach mac Echuch,
ar rígh Dáil Riada, & ar a chloind co bráth.
Tall dna Adamnán ríghe ar Fhlaithbe do Cheniúl Mac
nErca for hUíbh Fhidgenti ocus ara chloinn go bráth, ocus
do-s-ratt do Cheniúl Laippe do hUíbh Eachach Muman ar orguin dó Dúngaile meic Fhercchusa (6)
Fecht ele do-luidh Adamnán i crích Laigen do
chosnum Laíghsi Telchae Bregmann fri muinntir Glinne
Dá Lacha. Cellach mac Gerthide ba rí la Laighniu ind sin.
Dubh Guail ba hab G(h)linne Dá Lacha. Luidh Adhamnán
i telaigh c(h)ucu. Ní érracht nech díbh reme ar adubairt ant
airchinnech nírbo chóir dó éirge ré nAdamnán ar epscop
eisiumh ocus saccart Adhamnán. As-raracht reme-sium
Murchad mac Brain. Óicthigern sidhe inn sin. Is-bert
Adamnán friu: ‘Ní humhal ro bábair rim cen érghe rónn,
sech ní béraidh cen folaidh. Int epscop cétús ná hérracht fri
humhalóit as-ré fri dénam cuil rodochraidh ocus
feidhlidhfid isin chul-sin co laithe a bháis ocus at-béla eter
dí láimh merdricche, sech ní ba i muigh ní ba hi taigh, ocus
bidh iffernach ocus ní ba c(h)ian cucai. In rí dna ad-ré-sidhe
asa rícche riasan fhior as-raracht reóm-sa .i. Murchadh
mac Brain.’ Ocus as-bert fri Murchad ar it-ressiudh
lais, ar no muirfidhe dia n-anadh isin telaigh. Do-c(h)uatar
Laigin go Murchad & ro-n-rígsatt, ocus do-luidh Cellach
for longais go Conghal mac Fercchusa, ríg Temhrach.
Luidh Conghal la Cellach for Laighniu co sluagaibh Ua
Néill co mboí i Fornocht. Do-luidh Adamnán a crích
Connacht co mbuí isin telaigh-sin occo. Is-bert Adamnán
fri Congal co ná dernadh rí do Chellach tar t(h)urthughad
nDé, ocus tar a thurthughadh-som. Is-bert Congal do-géndais
caingni na n-ecclas do réir Adamnáin ocus ba leis-siumh suidhiucchadh In rígh ocus na tuaithe. As-bert
Adamnán: ‘Ar aí-sin, ní ba rí Ceallach, ocus nocha bia
flaith dia cheniúl for Laighniu co bráth, ocus bid mesa 'sa
mesa cech fer i ndiaigh alaile dia chloinn.’ As-bert dna fri
Conghal mac Fergusa: ‘Ní bat rí ó’ niu amach ocus nícon
ricfa do thír fén i mbethaid ocus no-t-bérae dienbás ocus ní
b(h)ia flaith uait co bráth. Ocus for-cóemnacair huile
amhail as-bert Adhamnán.
(7)
Fecht do Adhamnán oc timchelladh relce i
Toraig. Ro déch In náemh ocus sénais In relicc ocus as-bert:
‘Atá corp mná toirrchi isin relic ocus erchóidech
donaibh náemaibh a bith innti, ocus Is ed ind so a lligi;
taithmighidh ocus beiridh libh i tráigh In mara.’ ‘Atát
dna’, ol Adamhnán, ‘cethrar isin relicc dia cuingitis for
Dia tír don fhairrge fil eter Thoraigh ocus tír, nó comgabháil
ind nimhe don talmain dia táethsadh fair, do-génta
forro.’
(8)
Do-lotar Saxain Tuaiscirt dochum nÉrenn go
roindirset Magh mBregh go Belach nDúin ocus berait
bratgabháil móir do fheraibh ocus mnáibh leo. Gádatar
fir(u) Érend Adamnán techt for iarrair a mbraitte dochum
Saxan. Luid didiu Adhamnán do iarraidh na braitte. Fo-ceird
i trácht romra. Fotta a tráig-sidhe & luath a thule.
Is í a luas; each as deach i Saxaibh fo degmarcach ocus a
chúl fri tuind an tan gaibhes tuile as infhechtain bérus a
marcach i ttír for snámh ara fott ina trágha ocus ar luas ina
tuile. Nír léiccsiot iaramh Saxain Adhamnán i tír isin
trácht. ‘Tailcidh bar ccurcha isin trácht’, ol Adamnán fria
muintir, ‘ar as do réir Dé atá a muir ocus a thír, ocus ní
cumangar ní sech Dia.’ Do-rónsat an chléirigh amal at-rubrudh
riu. Do-bert Adamnán riabh cona bhachaill imna
curcha ima cuairt, ocus téchtaid Dia an trácht fona curchaibh,
ocus do-róine múr n-ard don muir impu co mba
hinis i mbátar, ocus luidh an muir goa críocha seci ocus ní
roerchóittedh dóibh. Ót-chonncatar Saxain In mírbal
rómóir-sin ro-s-gabh crioth ar oman Adamnáin, & do-rattsatt
a óghréir dó. Ba sí riar Adhamnáin óghas na
braitte do thabairt dó, ocus cen Saxain ar creich i
n(d)Érinn co bráth. Ocus rucc Adamnán ógus na braitte ar
cúlaibh.
(9)
Fecht do Adamnán i n-alaile laithe domnachda
isin raind tuaiscertaigh Maighe Bregh, .i. i n(h)Uíb Mac
Uais Is ann sin tuccad dó céd cáerach mbruite ocus cú ettorra
dna arna bruith. Ro ráthaigh Adamnán tré rath an
Spiraitt Náeim In coin eter na cáerchu. Ocus at-bert frisna
biatacha: ‘Cia uaibh tucc d(h)úinn In c(h)oin iter na cáer-chu.’
Do-ratt cách díbh fo leith a luga nárbo hé. Dixit
Adhamnán frisan coin: ‘I n-anmain an Choimded, éirigh
co lluath, ocus foillsich dúinn do thiccherna.’ At-racht an
chú fo chétóir la bréithir nAdamnáin & ro ling for a ticcherna
ocus do-ratt fri lár. Ro fiarfaigh Adamnán don
fhior: ‘Cia líon ro bábhair oc dénam In gníomha uccat.’
‘Ceathrar do Uíbh Cuirb’, ar int ócclach. Et dixit
Adamnán aga mallachadh:
Mallacht inntu ocus impu
— ata-cuird
do-das-biur a hUachtar Aird
— for hUíbh Cuirp.
Ocus as-bert nád racchadh a cciniudh tar cethrar go
bráth
(10)
Fecht do-breth corp Bruide meic Bile, ríg
Cruithneach, dochum nÍae. Ocus ba sáeth ocus ingar la
hAdamnán a écc. Ocus as-bert ara tabharthae corp Brude
cuccae hi teach ind oidchi-sin. Frithairidh Adhamnán ocin
corp co matain isin tech-sin. Isin matain arabhárach an
tan ro gabh an corp gluasacht ocus a shúile d' ersluccadh, is
ann táinic araile cráibhdhech dochonnercil co dorus an
tighe, & as-bert: ‘Mása dóig todiúscad marbh di
Adhamnán, at-berim co ná dingentar appaidh do nach
clérech do-rega ina inad mina todiúsca marbu.’ ‘Atá ní
do dligudh ann’, ol Adamnán. ‘Mása chóra didiu,
tabhram bennachtain forsin corp-sa ocus i n-anmain
Bruidi.’ Ro faíd doridhisi Bruidi a spiorat dochum nimhe
co mbennachtain Adamnáin & sámhtha Íae. Is and as-bert
Adhamnán:
Mór do ingantu do-gní
in rí génair ó Muire,
betha Scuabán i mMuili,,
écc do Bruide mac Bile.
Is annamh,
iar mbeith i rríghe thuaithe,
ceppán caue crínn dara
im mac rígh Ala Cluaithi.
(11)
Fecht ele do Adhamnán i n(h)Í trí lá ocus teora
oidhchi i n(d)-óeine ina thigh fhordúnta cen toidecht 'na
mainistir. Luidh huathadh forbthi don ticch dús cionnus
ro boí an cléirech. Ro déchsat for toll na heochrach co
n(f)acatar In mac mbecc roálainn i n(d)-ucht Adamnáin.
Ro buí dna Adamnán occ búidhe frisin náeidhin co mbo
derbh leo ba hé Ísu do-luidh i ndeilb náeidin do airphetiud
Adamnáin.
(12)
Fecht ele di Adamnán i n(h)Í do-breth corp don
innsi. Bentar clocc ann. Tiagait uile ara chenn acht
Adamnán. Ó ráncatar an muir at-racht asa churach
gaimhin, ocus as-bert friu: ‘Ba córu d(h)úib fer léiginn do
chuinghidh dom accallaimh-si inás toidheacht ar mo
cheann dom adnacal.’ Ocus do-rat cestu imda incchantu
dóibh, ocus rucctha go hAdamnán ocus ro érnestar
Adamnán huile. ‘Iarfaidhidh do Adamnán’, ar sé, ‘ar is
maith érnes cestu, focal fil isin mbaithis, cidh gaibhis ann
.i. urget te Melthiel.’ Is-berat fri hAdamnán inn sin. Dixit
Adamnán: ‘A hifern tuccadh In cheist-sin for Cholum
Chilli. Ocus ní machtad comadh é ainm an gráidh as roimarbhasaigh
demhon Amelthiel.’ ‘Oslaiccidh In n-erdamh
do Cholum Chilli’, ol Adamnán. Ro gníth(i) samhlaidh,
ocus ro s(h)én Adamnán i leth i mbuí an corp. Ro-clos
gréch ocus égemh an tSatain oc teacht asin churp dochum
n-ifrind.
(13)
Ba do shaindánaib Adamnáin precept ocus
forcetal. No priotchadh iaramh isin mbliadain déigenaigh
a bethad co(n) terced fochaidi imon féil nEóin-si do
fheraibh Érenn ocus Alban. No tathaigedh óccláech
anaithnidh go Colmán Cruachan Aigle .i. ancara boí i
Connachtaibh, ocus no aisnéidedh int ócclach mór do ingantaibh
do Cholmán, ocus as-bert friss In tairngeredh
Adhamnán fochaidi d'fheraibh Érenn ocus Alban imon
féil nEóin-si. ‘Tó’, ol Colmán. ‘Bidh fír dó’, ol ind ócclach,
‘is s í In fhochaidi Adamnán do thecht dochum
nimhe immon féil nEóin-si. Is scél mór ocus Is brón mór i
n-ierthar domain, ocus faíter uait-si cuccai inn sin’, ol ind
ógláech. Faídhis Colmán ant aithescc sin go hAdamnán.
‘Dóigh bas fhír inn sin’, ol Adhamhnán. ‘Ascnam(h) i
n-ainm Dé ocus Choluim Chilli diar taigh.’ Et postea
cecinit:
Má ro-m-thoiccthi écc i n(dh)Í,
ba gabál di thrócari.
Nícon fettar fo nimh glas
fóttán bad fherr fri tiugbás.
(14)
Fer fírén trá an fer-so go nglaine aiccnidh
amhail uasalathair. Fírailither amhail Abram. Cendais
dílgadach ó chroidhe amail Moysi. Psalmchétlaidh
molbthaighe amail Dauid. Estud n-eccna amail Solmoin.
Lestar togaidhe fri fógra fírinne amail Pól nApstol. Fer lán
do rath ocus do dheolaigecht In Spirta Náeim amail Eóin
Maccán. Lubgort cáein go cclandaibh sualach. Géscca fíne
co toirthige. Tene taídhlech go ngrís goirthige ocus tesaigthe
na mac mbethad im annad & im ellscoth ndésherce. Leo ar
nert & cumachta. Colum ar cennsu ocus diúiti. Nathir ar
tuaichle & treabaire fri maith. Cennais umhal áilghen fri
maccu bethadh. Fordorchaide éccennais fri maccu báis.
Mogh sáethair ocus fognama do Chríost. Rí ar ordan ocus
cumachta fri cuim(m)rech & tuaslacadh, fri sáeradh ocus
dáeradh, fri marbad & beoucchad. Ó ro c(h)omhfhoiccsicchestair
trá uair éitsechta ind-í náemh Adhamnáin ro
fáeidh a spirut dochum nimhe, cusin cCoimdhe dia
rofhogain. Atá immurgu a chorp co n-onóir ocus co
n-airmitin, co fertaibh cech laithe hi bhfus colléicc isin
bith fhrecnairc. Cidh mór a onóir aniu, bidh mó i lló
bráthu, an tan t(h)aithnifes amail gréin, ocus midhfes for
toradh a phroceptu, ocus a cháeingnímha, a ailithre, a
óighe & a umhalóitte don Choimde na ndúla, i n(d)-áentaid
náei ngrádh nime ná dernsatt imarbas, i n(d)-áentaidh
náem ocus náebhógh an domain, uasalaithrech ocus
fáidhedh, apstol ocus descipul Íosu, i n(d)-áentaidh
deachta & dáennachta Maic Dé, isin áentaidh as uaisle
cech n-áentaidh, i n(d)-áentaidh na náebhtrínóitte, Athar,
Maic, ocus Spirta Náemh. Áilim trócaire Dé tré impidhe
nAdhamnáin co roísem ind áentaidh-sin In saecula
saeculorum Amen.
Finis. 6 Maij 1628.