Bethada Náem nÉrenn
Betha Abáin annso sis
Ro gabh rí oirdnidhe cennus for Laighnibh feacht riamh,
Corbmac eissium. Ro bai séitigh lais, Mílla
a h-ainm sidhe; & ba deirbhsíur d' espucc Iubhair issidhe. Ocus
do-rala gur bo h-alachta h-í; & cuiris fis for a brathair .i. for espocc Iubhair i n-am tuismedha
dhi. Et dixit Milla iar
faicsin a brathar:
Espocc Iubhair dom chobair,
'Sé ro-fhidir mo rúna;
Cuinghedh dilgadh mo chinadh,
Rom-gabhsat idhain gúra.
Et dixit episcupus:
Espocc Iubair at farradh,
Rot-gabhsat idhain gúra;
Béra mac uasal amhra,
Rot-cabhra Rí na n-dúla.
Beiridh an inghen mac la guidhe an epscuip naemtha, gan doigh gan tiachair,
& ro baistedh h-é, & tuccadh
Abbán d' ainm fair. Ocus berar dia
oilemhain é, & do chur cerda luith &
gaisccidh roimhe, día bheith h-i r-righi for lorcc a athar. Ocus nir bó tarba són.
Briathra Dé ro canadh-som gibe ní no
canta fris; & ro an in scribtúir aicce gan
sáethar gan meabhruccadh. Ro ba follus grasa Dé
fair; & nir bo h-iongnadh sin, óir ro thirchan
Patraicc h-e, an tan ro gab port h-i l-Laignibh ar tús, & drem dona
naemhaibh ele.
Ocus ba machtnadh la h-oidedhaibh
Abbáin in abairt for a raibhe; &
beiritt leo h-e go h-airm i r-raibhe a athair & a mhathair; & ro chansat fríu
nach ar lorcc na righe rob áil
le h-Abán a ghniomha do bheith, acht
lenmain don fír-Dhia, & don chreidemh chatoilica.
Ocus guidhidh a athair
& a mathair é im anmhain
aga n-oidhreacht; & nír bó tarbha
són. ‘Neimhtní gach ní acht Día’, or
sé. Ocus doníad
cimidh dhe, & cuiritt cuibrighi fair, &
cuiritt h-i c-cuithe na n-giall h-e; & do-gheibhit
forsgáoilte h-é iarnabharach for urlainn an
dúin gan cengal, gan cuibrech. Ocus o 't-concattar
gan nert aca air, deonaighit dó a thoil féin do
denum. Teid-siumh go h-airm i r-rabhatar a lucht oilemhna.
Laithe n-aen dia m-bói
Aban la laogaibh a bhuime, do-chi cú allaidh go
h-airm i r-raibhe. ‘Ro chan Día’, ol
Abán, ‘an t-éigen d'
furtacht. Tomhail in laogh-sin’, ar
se, ‘ata an una (.i. gorta)
fort’. Ro ith, & beridh buidhe a coda fri
h-Aban.
Ocus ba doirbh leis na h-occaibh ele an laogh do
chaithemh; & ro gabh omhan Abán
riana bhuime. ‘A
Íosa’, ol sé, ‘do chruthaigh in
láogh-so gan damhna, cruthaigh anossa h-é leis an
damhna fil sunn dhe’. Do eirigh an laeg go h-airm i
r-rabhattar na láoigh aile, & ro géim,
& do-gní reabhradh ar áon fríu. Ocus
tiagaitt oidedha
Abáin go h-airm i r-raibhe an righan & an rí, & innisit dóibh na
miorbuile-sin. ‘As deoin lin-ne’, ol síatt,
‘antí do-róine na miorbuile-sin fair, eissiumh d'
adradh dó’.
Luidh Aban go
h-airm a roibhe easpocc
Iubhair .i. derbhrathair
a mhathar, & ba failtighi an
t-espocc roimhe for a dhiadhacht na for a
ghaol fris. Da blíadhain dec
áes Abáin an tan-sin. Ba h-iomdha nech
naomhtha la h-Iubhar, & reicles
oirdnidhe. Ocus do bái recles lais día tucc toil
tairsibh i n-inis for an taoibh thes do Laighnibh, & Beicc Éire a h-ainm.
Luidh Iubhar do Roimh, & cuinghis for
Abán foss ós cind na manach go t-tísadh doridhisi. Nír
bó toil do Abbán sin, gen gur triall
la h-Iubhar do Roimh;
& cíis gur bo fliuch blae & bruinne
dó. Gairis Iubhar h-é, &
cuiris a chend ina ucht, & tuitis a shuan fair; &
téid Iubhar 'san luing gan
ráthuccadh do Abán. Ocus
dúisccis Abán, go f-faca in long h-i
fudomhain na fairrge; & ba doiligh lai-siumh an
ní-sin. ‘A Iosa’, ol sé,
‘soirbhidh in conair damh-sa gusin ethar uccat. Do traighis
an Muir Rúadh’, ol sé,
‘& ní decmaicc ni for bith duit; & seol
meisi dot adhradh’.
Éirghis, & gabhais for fedh na
fairrge, gur bó soilléir aingil fria taobhaibh, & nir bo fess
dia f-facaidh h-é, an eitedha diadha do fhás fair,
nó an siubhal dáenna donídh. Ro airis an long
fris forsan
muir. Ocus ba machtnadh lásin foirinn-(sin), go ro innis Iubhar doibh
gurab le h-Abán ro bái an long ag
fuirech.
Ticc Aban isin luing, &
gabait port isin Ettailli. Ocus tiacchaitt go cathair
aincriosttaidhe, Padua a h-ainm. Ocus ro
fiarfaicchedh dibh: ‘Cia h-airm as a t-tangabair? no ca
conair a c-cingfidhi’? ‘Éirennaigh sinn’, ol
síatt, ‘& do Roimh
triallmait, d' faghbhail tarbha in luaighidhechta do gheall
Día dia mhuinntir’. ‘Cidh sin’? ol in rí, ‘cred adeirthi fri ar n-deibh-ne’?
‘Dee bodhra balbha filet libh, gan nert cobharta forra
féin, na for nech ele aca’. ‘Foillsighid-si
dúinn araill do mhiorbuilibh bhar n-Día
feín’, ol in rí; ‘adhnaidh
an t-súdrall-so gan teine lá bhar n-anála, no
do-gebtái bás dochraid fo cetóir’. Ocus
cuiris Iubhar & a muinnter a
n-anála ar uainibh fon súdraill, & ni ro
lass; & ba súan do Abbán
indsin a h-aithle an aistir do-roine; & dúisccitt h-e;
& cuiris a anál fon súdraill, & do lass fo
cetóir.
At-bath séitigh an rí in adhaig-sin, & ticc an rí arabharach go h-airm i
r-rabhattar na naoimh, & cuinghis forra a shéitigh do thodhúsacht dó,
& no gébedh baistedh chuicci. ‘Do
Abán as déoin la Día an
dusccadh do denamh’, ol Iubhar. Guidhis
Aban forsan inghin, & ro duisigh a
bás h-í. Ocus gabhais an rí & a séitigh, & a n-uile daine
bái leo baisttedh as a h-aithle.
‘Tugaidh furtacht for an c-crich-si’, ol an
rí. ‘Fil peist neimhe aga
h-innradh, eter dhaine & innile. Fuath leomhain fuirre,
& do ruccusa áes na crichi-so feachtus dia
díochur, & ro marbh tri cet
laoch dibh, & ros-fuirigh ina h-aiti feín acc
fásuccadh forainn’. Beiris Aban drem
dibh lais día theccuscc gusin ait i r-raibhe in peist,
& tiaghait for cúla, oir ni léigh a n-eccla
dóibh acht a foillsiucchad a c-cein uathaibh.
Ticc an peist neimhi i n-dáil
Abain go c-colcc mór fuirri. ‘Cuirim-si
fort, a h-ucht Íosa, an t-anam-sin do-chuir
Día ionnat’, ol Abbán, ‘lasa
n-dernais míghniomha, scaradh fris, & an colcc
adhuathmar sin fil fort do dhul for neimhtní’. Scarais a
h-anam fría la breithir in naeimh. Lethait a h-aittreabthaigh fon
crích dia n-aitte, & dia n-adbhadhaibh, & do
moladh Dia leo.
Teitt an righ
go h-airm i r-rabattar na naoimh. ‘Fil loch linn’, ol
sé, ‘go piastaibh neimhe fair oc ingreim na criche,
& isedh as
áil duinn, sibh d' ar furtacht
forra’. Tiaghaitt dibhlinaibh go h-ur an locha, & teccaitt
na piastai n-dail Abáin, & luigitt
fria thaobh, & lighitt a cossa. ‘Furáilim
foraibh’, ol Abán, ‘i n-ainm na
Trínóide, dul 'san loch uccat h-i c-cúil m-bicc
de, & a iascc do tomhailt, & oirisiumh ann,
& gan urcóid do dhenamh (do
neoch) for bith’. Ocus doníatt amhlaidh; &
do-cíther aníu a ceann na seachtmaidhe bliadna íat for an
c-cúil-sin da fhoillsiucchad go maraitt do
choimhlíonadh breithre Abáin.
Luidhset na naoimh do Roimh go m-bennachtain an phopuil leo. Ocus ro
bhennachsat-somh iatt-somh. Teccaid for cula go h-Eirinn doridhisi.
Luidh Patraicc &
espocc Iubhair &
Abán h-i l-luing for Loch
Garman; co n-facatar an peist n-dímóir fria
t-táobh, & cet cend fuirre,
& dá cet súil,
& da cet clúas, go ro tochuir
ainbhtine dermair forsan muir, go ro chuir an grían i
n-uachtar, go raibhe in long for (comh)badhadh. Luidh Patraicc
& espocc Iubair
for sesaibh na luingi do ghuidhe Dé im furtacht forra.
Anais Abán gan dul leo,
óir nir mhes a urnaighthe comhard fri h-urnaighthe na
náemh n-aile; & nír
sccuir an t-anfadh béos. As-bert an t-aingel uaistibh: ‘Tuccaidh
Aban chuccaibh, oír as día
urnaighthe tuccadh diochur na péiste uccat’. Ocus
tuccadh Aban chuca, & doní guidhe
'chum n-Dé, & ro díchuir in pheist; &
ní fes cia conair i n-deachaid. Ocus isse an diabhal
fo-dera an pheist do theacht 'san
cruth-sin chuca do aidhmilledh for na naomhaibh. Ro chiunaigh an mhuir, &
tiaghait i t-tír 'san tracht fa togha léo.
Fechtus do Abán fri taobh an trachta, co n-aca an
tonn muiridhe ina dhail go méid n-dermáir;
& ba h-airdi h-í inás in talamh; &
búailis fri tír go h-airm
h-i r-raibhe Aban, & ní deachaid
ní búdh síriu. Cuiris Aban a
bhachaill forsan tuinn, & téid feín fuirre,
& ro iomhchuir an m-bachaill h-e forsan tuinn h-i
fudomhain na fairrge; go t-tangattar ili diabhal ina
thimcheall. ‘Anossa’, ol siat, ‘aithfimíd-ne fort-sa, na
n-deine d' éccoir forainn, occ breith ar muinntire
úainn let amain-si & led
mealltoireacht n-gúachaich’; dia c-cualadur an guth
n-ainglighe úasuibh:
‘Eirgidh’, ol sé, ‘a b-fodomain
ifrinn a b-fail a n-aitreabtai do shíor’; &
do-ronsad amluigh; & ro baoi Aban for a
bachuill in fedh-sin.
‘Beir-si’, ol an t-aingel,
‘go cenn seacht m-bliadan n-dég
& tri cet bliadan ag foghnam do Día gan
nert aimsighthe fort; & téid t' anam a
b-fiagnaisi na Trionnoide, & bud feirde na daoine go
foircenn m-bratha an loingseoireacht-so do-rinnis. Tuc Dia
nert for muir duit ná tucadh d' áon romad. Ni
fhuil nech rachus for muir a curach no a luing, &
gebhus fo tri a n-ainm na Trionoide: Curach
Abain for an linn
Is muinnter
fionn Abain ind,
nach ticfad slán; & fo tri teighe do Róim’.
La n-aon do
Abán ag siubhal fria h-ur in cuain, go
n-acaid tri longa isin purt og triall do Róim. Téid
Abán ana n-dail, & téid a
luing dhiobh dia n-oilithre ro badur
ag dul; & coica i n-gach luing
diobh. Tiaguid amach forsan muir, & ni ro fhaolsat cor a
cechtar dona h-airdibh díobh. Ba cían doibh for an
abairt-sin, & ba machtnad leo-sam sin, go
g-cualadur an guth n-ainglighe uaistib:
‘As é bur b-fochann’, ol sé, ‘gin cenn
gin ab foruibh. Fil bur n-diol do ab
sunn’, ol sé, an t-aingel, ‘& Abán a
ainm’. ‘Ni h-aithnidh duin-ne in fer-sin’, ol
síad. ‘Cuirigh na croinn-si foraibh’, ol an t-aingel ‘& in nech for a
n-anfa an crann-so díbh, tabraidh bur g-cennus
dó’. Ocus ro thuit an crann for Aban,
& no berid umla dhó, & bá soirbh
a slighe doibh go dul do Roim.
Dia t-tárla nech dóibh isin Róim do-beredh cuid na cet-oidhce da gach oilitreach no teighedh inn; & ruc iad-sum lais, & ro baoi Aban fo
oirmidhin mhóir lais; & bá machtnad leo-sum an denam baoi for leith for Aban aige,
& gin aithne aige fair. ‘Aingeal do-rad a eol damh’, ol fer in
tighi. ‘Ni h-iongnadh sin’, ol siatt-somh, ‘do benadh
comnuidhe asain-ne forsan muir, go ro umhlaighemar
dó’. Do-bheir Grigoir gradha saccairt fair, & doní abb dhe.
Ocus gluaisit for c-cúla do
thoidhecht dochum na h-Erenn, go
t-tarlattar dá sluagh dó fri broinn catha do chur,
& a renna & a f-faobhair innillte re
h-acchaid aroile. Gabhais Abbán an
chonair ettorra. ‘I n-ainm na Trínoide’, ol sé,
‘sccuiridh don dásacht for a táithi, &
treiccidh an gnímh as mesa for an soighniomh’. Cuiritt a
f-ferga for c-cúla, & doníad sith &
cáen-comhrac, & anaid h-i sist & h-i
c-cairdes tre bithe; & ticc Abbán
i n-Erinn go m-bennachtain na sluagh-sin lais.
Triallais i Connachtaibh, & do-rinne téora reicclesa oirmhidnecha innte. Ocus
triallais for cúla co crích Eachach
Coinchinn h-i crích Corc
Duibhne. Mór trá d' eccalsaibh naemhdha do
sénadh la h-Aban. Ocus ro bhennach Boirnech, & do-rad do
Gobnait h-é. Ocus ro bhennaigh Cill Aithfe ar Magh Coincinn & do-rad do
Finán h-í; & ro
thirchan Finán treimsi rena tusmedh;
& do-bheir Cill Eachach Coinchinn
dó.
Ocus ro bhennach Cúl
Collainge, & Brí
Gobhann, & Cill Cruimpir,
& Cill na Marbh; & ro
bennach Cluain Aird Mo Becoc, & Clúain Finnglaisi, & ro fhaguibh
Beccan innte; & móran ele d'
eccalsaibh; & ro fáccaibh oific na h-eccailsi naoimhi i n-gach ecclais dibh.
Luidh Abán i
n-Éilibh; & ro bai in rí, & áes an tire i n-aenach; & ni raibhe creidemh
léo. Ocus ticc Abbán occ
síoladh breithre Dé doibh. ‘Cidh ráed é
Día’? ol in rí. ‘Cruthaighteoir nimhe &
talman, & aga b-fuil fis gacha torracht & nach
torracht’. ‘Innisi damh-sa’, ol an rí, ‘an lícc dimor uccat fil forsan
tulaigh, cía mó atá i t-talamh dhi na
úasa’? & ro innis Abbán
sin. Ocus do-berar moghadha in rígh dia tobach a talmain, & ro
frith amail ro raidh Abán; & gabhais
an rí cona crich baisttedh iar
sin.
‘Fil peist neimhe isin crich-so’, ol an ri,
‘& fúath cait fuirre; cenn & lái
teintidhe le, móa oldát láeigh ar m-buair;
fiacla conda le’. ‘Ni dhingni sí urcoid do nech don
crich-so’, ol Aban. Ocus tarla an pheist
dó lá n-áen occ an abhainn danad ainm Brosnach, & lighis a chosa, &
máolais an greann adhuathmar bái fuirre. Ocus
tóccbais lais h-í, & cuiris h-i l-loch
bái re thaoibh do thomailt eiscc. Ocus aithnighis di gan
urcóid do denamh do neoch for bith, & do
fíoradh són.
Ocus ba senda an rí
an tan-sin, & ni raibhe oidhre lais
acht inghen rucc a shéitig in acchaid-sin; & cuinghis
for Aban a baistedh; & ro airigh doilghes
forsan rígh tre bheith gan oidhre. ‘Madh déoin do Dia’, ol
Abbán, ‘do-ghebair oidhre’. ‘Ac’, ol an rí, ‘ní thicc dím-sa lem
shenndacht’. Gabhais Abban in naidhin eter a
dí laimh, & do-gní ernaighthe dhiochra 'chum
n-Dé d' faghail eidhre don righ; &
an inghen ro chuir isin topar, tóccbhais lais ina
mhac, & cuiris i n-ucht in righ. ‘Acc so do mhac duit’, ol
sé. Ocus gabhais luathgáire dermáir an rí, & aós na críchi
dona míorbhuilibh-sin. Ocus do sccar
Abbán & an rí fri aroile fo caon-comhrac; &
ticc Aban go Ros mac Truin.
Laithe do Abban for
brú Siuire, & tórmach
tuile innte. Traighis in t-áth ria
n-Abán gur bó leca tiorma. Ba
díairmhi popal diadha ar áon fri
h-Aban an tan-sin. ‘Gabhaidh an conair
anonn’, ar sé. Gabhaitt, & gabhais
Abbán for a lorcc, & macáomh
ócc ar aón fris gan rathuccadh dó, go ro
muigh an sruth fair. Ní ro airigset esbhaidh an
óccáin forra, go rabhattar for a b-proind
arabharach. Luidh Abbán gusin sruth,
& duisccis an naidhin don grian gan ball fliuch for folt
na erredh dó.
Laithe do aodhairibh Abáin ag coimhétt a t-tréda, go f-faccaidh na faolcoin friu. ‘Leiccidh uaibh, &
coimhéttaid’, ol Abban; &
doníadh na faolchoin-sin; óir as íad ba h-aodhairedha dó an céin ba
béo.
Luidh Corbmac mac
Diarmata rí Úa c-Ceinnsealaigh do denamh creichi
for Cam Ross .i. reicles
Abbáin. Teid cuid dia shluagh h-i c-cuili
Abáin, & do-bherad an miach tomhais
bai ann forsan faithche, & ní ro fhedsat a chur
díbh, óir do lensat a lámha dhe. Gabhus omhan
an ri cona slogh. Cuirit fiss for
Abán, & guidhit fair trocaire
do dénamh forra on airc ina rabhatar. Cuiris
Abán cros dia laimh uasaibh, go ro sccar an
miach fríu, & do-radadh an ferann a t-timcheall an
bhaile do Aban; & luidh
Abbán for cula go m-bennachtain na crichi
lais.
Tuitis an aghaid fair; ba fúar,
& ba dorcha iséic, conar cumhaingset cor don
conair. Do-ciad aingeal ina n-dail,
& tapur solusta ina laimh, & dos-fucc i l-laimh
Abbáin. Beiris Abán
eolus conaire doibh lasin tapar go rochtain ina reccles
feín doibh; & fo-geibh an t-aingeal for a chinn isin tempul, &
geibhis an tapar a laimh Abáin; &
sgarait fri aroile.
Laithe dia f-facaidh
Abbán neach amhlabhar ina dháil, do
chuingidh furtachta fair, cuiris cros Iosa for
ubhall bái ina laimh. ‘Tomhail so’, ar
sé. Do-roine an t-eslan samlaidh, & ba slán o
gach n-galar bai fair.
Laithe ele at-connairc
Abán nech h-i pairilís, & cos
& lamh
dia easbaidh. Cuinghis for Abán
ar déirc & troighe furtacht fair. ‘Bí
slán’, ol Abán, ‘i n-ainm na
Trínoide,’; & ro bái o breithir
Abain.
Laithe n-aen dia f-faca
Aban nech 'ar t-tuitim lubhra fair, cuinghis a
fhurtacht for Abán: ‘Sirim-si ar
Día furtacht fort’, ol Abán,
& do-roine Día sin la breithir in naoimh.
Battar dí eirrigh comfoccus do Aban i conflicht fri
aroile. Gabsat la catha for aon-maigh go
m-battar ucht fri h-ucht. Tiaghar ona tuathaibh dia m-batar
go h-Abban, ar co tísedh dia
furtacht. Teíd-siumh i c-crois-fighill fri Día
fri dénamh samhlaidh; & fuair-siumh ón,
co nár bhad cuimhgeach imertha arm, na toidheacht for
aroile, gur bhad siodach la breithir
Abáin.
Bai araile sáor airmittnech i c-comfoccus do
Abban, & ba h-é do-gnídh
lubhair gach naoimh fría reimhes;
go ro dallta la h-oirbire na naomh for a
dáoire fríu, & méd a loighi;
Gobán ainm. Teitt
Abán dia chuingedh fri denamh
reclésa dó. As-bert-somh ní bái a cumang
dó, ar ba dall. As-bert Abán
fris-siumh: ‘Fogebha do roscc céin bhé occ in
lubhair, & a do-la úait iarna forbhadh’. Ro
firadh són; & ro móradh ainm Dé
& Abain de-sidhe.
Rainic araile amlabhar go
h-Abán dia cobhair. As-bert-somh: ‘A
Iosa’, ol sé, ‘amhail do-radais labhra
for an anmann m-bruidemhail feacht riamh .i. for in asal;
tabhair urlabhra dó so’, ol sé. Do-radadh iaramh
amail ro chuinnigh.
Batar tra bú iomdha la
manchu Abáin; con
luidh buachail dibh cucca-somh,
& as-bert fris go m-bói bó il-dathach
aimrit lais, ba h-áille dona cethraibh talmandaibh, gan
bliocht gan laogh o ro genair. Bennaighidh-siumh in m-boin iaramh,
go ro eamhnastair dí laogh fona dathaibh
uccat, & as ing ma congaibhthi lestra dia h-ass;
& bái samlaidh gan trágadh fri re
Abáin; & ro thinastair iaramh.
Araile uair do-dhechattar
coimhtionol na manach comfoccus go
h-Abán do fhiss a m-bethad & a
n-eiseirge; & dia t-tecusc & foircetal
dó. Cethracha & cétt
cleirech a
líon. Fogní-siumh doibh amail connaigset fair,
& ceileabrait iaramh.
1.
Betha Bhairre ó Chorcaigh
Mo
Barri dino do Connachtaibh dó iar c-cenél,
do Clannaibh Bríain meic Eachach an t-sainnrith
.i. Bairri mac Amairgin, meic Duibh Duibhne,
meic Airt, meic Carthaind, meic Flaind, meic Nindedha, meic
Briain, meic Eachach Muighmedhoin. Tainic iaromh cenel
& bunadh antí naemh Barri a criochaibh Connacht,
gur gabh forba & ferannus ind Achad Durbcon i c-crich
Múscraighe Mitine.
Is annsin bai baile ag Amairgin, occ athair
Bairri. In t-Amhirgin-sin dino fa gabhai amhra
h-é, & is h-é fá primh-gobha do righ Raithlenn an tan-sin .i. do Thigernach mac
Aodha Uargairbh, meic Criomhthainn, meic Eachach, meic Cais, meic
Cuirc.
Ro bái dino cumhal sochraidh i t-tigh in
righ. Ro forcongair an rí dia mhuinntir na ro áentaigedh
neach dibh lé i l-lánamhas. Ni cúalae dino
Amhairghin inní-sin. Ro áentaidh iaromh an gobha
& an chumhal go h-incleithe, & ro fes forra
iarttain, úair ro coimpredh an chumhal. Iar sin ro gairmedh
an cumhal on rígh .i. ó
Thigernach, & ro fiarfaigh dhi cia ór bó
torrach. Ocus at-bert an cumhal gurab ó Aimhirgin.
Is annsin at-bert an rí a c-cuibrech a n-dís
.i. Aimhirgin & an cumhal, & fós adubairt
teine mór d' fadudh & a c-cor innte a
n-dís. Acht ní ro léicc Día do-somh sin,
úair tainic saignén & torann &
fleochadh dermáir ann, co nár fétsat tene
d' fadúdh úair rob ionmhain la Día naemh
Bairri, cidh ríasíu ro geinedh. Is
annsin ro labhair in náidhia broinn a mathar, & at-bert: ‘A rí, na déna an gnímh
n-eccóir, úair ní bá móide do
gradh ag Día, cía do-gne’. Is annsin at-bert
an rí fria mhuinntir: ‘Airisidh
bicc, go f-faiccem & go f-fesam cía
norn-aiccillenn’.
Is annsin tairisis an saighnén, &
an torann, & an fleochadh; & ro h-aincedh
Aimhirgin & in chumhal gan a losccadh; & ro
tuisimh an chumhal an mac n-adhamhra .i. antí naemh Bairri. Iarna gheinemhain dino
ro aiccill fo cetóir an rí,
gu ro sáoradh dó a athair & a
mathair. Do-ratt an rí dó íatt a sáoiri,
& do-ratt é fein cona síol do
Bhairri tré
bithe.
Ní ro labhair in mac tra iar
sin go h-aimsir coir. Tainic iar sin Aimhirghin & an
cumhal, & an mac becc léo go h-Achadh Durpcon. Is
annsin ro baistedh an mac; Mac Cuirp, espocc do Dál
Modula do Corco Airchind Droma, is é ron-baist. Is e cet
ainm do-radadh fair .i. Loán, & ro h-oiledh fri
ré seacht m-bliadan i n-Achad
Durbcon.
Ro battar dino triar
cleirech d' feraibh Muman ina n-ailithre a crích Laighen
isin aimsir-sin. Tangattar i c-cóir thurasa d' fios a
t-tíre fén, & do-dechattar for a t-turus
go tech n-Aimhirgin; & at-conncatar an gillae m-becc
n-álainn istigh. Adubairt an fer fá sine dibh:
‘As caomh in mac becc-so’, ar se; ‘do-raithne rath an Spirtu
Naoimh ina gnúis, & ro budh maith lind leighenn
do dénamh dó’. ‘Masa maith’, ol Aimhirgin,
‘beiridh libh, & déntar
dó’. Adubairt an senóir: ‘Ni beram anosa, go
t-tísam arís an tan reccmáitt a Laighnibh’.
Tangattar iaromh an tríar cetna go tech
n-Aimhirghein i n-aimsir samraidh, & ruccsatt leo an mac. O
ró-siachtatar tra gusin
slíabh díanadh ainm Muincilli .i. do Ros Coill, tainic
íta ann don mac bhecc, & rochái ag cuinghidh
dighe. At-bert an senóir fria thimtiridh: ‘Eircc do saigidh
na h-eillte útt ar in t-sleibh, go t-tucca dhigh úaithi
don mac’. Do-chúaidh an timthíridh, & ro
blighlestar lán do lemhnacht uaithi, & do-radadh don
mac becc.
Is ann adubairt an senóir: ‘áit a
n-dérna Dia an firt n-adamhra-so ar in mac, is ann as
cóir tinnsccetal leighinn dó, & a bherradh,
& claochlodh a anma’. Ocus do-ronadh amhlaidh. Adubuirt
an fer ron-berr: ‘As caomh & as find an barr fil for
Lóan’. At-rubairt an senóir: ‘As maith a n-abra;
úair bidh é a ainm óniu amach,
Findbarr’.
Is é sin laithi tainic
Brenainn Birrae a Sliabh Muincilli, go t-tárrastair in baili
atát Crosa Brenaind aníu. Ro ling an carpat fo trí fáoi, co nus-tárla as;
& ro cháiestair go mór, & ro
fhaítbhestair iarttain. Ocus ro fiarfaighset a muinter de,
cidh ar a n-derna cái ar tús, & gáire
iar sin. Gillae becc tainic sund aniú, ar a n-derna Día
míorbuil móir, is é fath ar a n-dernas toirrsi.
‘Itche ro chuinghes go Dia, tri feranna i n-Desmumain, go ro foghnattais dom
comharba im diaigh .i. ó Abhainn Móir go
Láoi, o Láoi go Bannae & go Bai
m-Béiri, o Bhándai go Cléiri. Ocus ní
thard Dia damh-sa sain, acht is re fognamh Barra do-ratt Día
íatt tre bithe’. Do-cuattar iar sin na tri cléirigh adubramur a no i crich Laighen, &
Bairri léo. Ocus is é ro
thórainn Ceall Meic Cathail i m-Bealach Gabhrain. Is innte
ro legh Barri a psalmae.
Fecht do Bharrai
occ leghadh a psalm, gu ro fher snechta mór ann, go raibhi
cochall dhe immón m-boith a n-dénadh
Bairri a leighenn. Adubairt
Barrai fria oitti: ‘Ro badh maith lem an
cochall-so do beith imom boith, go t-tairsittís lem mo
psailm’. Do-righne Dia amlaidh, úair ro legh an sneachta don
talmain, & ro mair an cochall bui dhe immon m-boith, go
t-tairnic do Bhairri a psailm.
Feacht tainic araile duine saidbir,
Fidhach a ainm, go h-áit i m-(báoi)
Barrai .i. go Lóchan, dá gabhail d'
anmcaraitt. At-rubhairt Lóchan ria Fidach: ‘Slecht don
ghilla bhicc utt .i. do Bharrae’. At-rubairt
Fidhach: ‘As becc lem slechtain dó’. Adubairt Lochan re
Fidhach: ‘Dia n-gabar-sa h-é do anmcharait, an
n-gebha-sae’? At-rubairt an laech, ro gebhadh. Is annsin ro
shlecht an clérech do Bharrai, &
ro slecht Fidach; & ro edhhair Lóchan a chill do Dhia
& do Bharrai, & ro edhbair Fidhach
é féin cona
iartaighi. Adubuirt Bairri ria a oide: ‘Geibh
uaim an laoch-so cona iartraighi, tar cenn mo psalm ro gabhad
uait’.
Tainic iar sin
Bairri for conair do tuidhecht h-i
Mumain. Do-ruacht go h-airm i t-ta Cul Caissine aníu, i
n-Osraighe, & ro thorainn an cill-sin, & ro
h-edhbradh dó h-í tri bithe.
Do-chúaid
Bairri iar sin go h-Achad m-Bó,
& is ann ro gabh ionadh ar tús. Tainic iar sin
Cainnech mac h-Úa Dhalann go Barri,
& ro chuinnigh chuicce fágbháil lais an
ionaid-sin. ‘Cidh rom-bia-sa
aire’? or Bairri. ‘Rot-fía maith aire, a Bhairri’, ar Cainneach, ‘an t-ionad i
n-gebhae, & i m-beitt do thaisi, immatt sruithi &
sobhartan & airmittne ann do grés, fo bith na
h-airmittne do-beiri dhamh-sa’.
‘Cidh n-aill’? oll
Barri. ‘Rot-bia’, or Cainneach, ‘nemh da gach
fir ghebhus th' ionadh’. ‘Ba ro moch lim-sa adubairtais-si
sin’, ar Bairri, ‘doigh a thelgun doibh,
& ateatha ar daigh na breithre-sin’. Adubairt
Cainneach: ‘An uair ghébhas do chomarba-sae & fer
th' ionaid, ní scéra cen anmchairdes fair on righ nemdha’. Ro thórainnsett an chill
& an relecc, & adubairt Bairri:
‘Bát úaiti meic aptha na cille-so’. As-bert
Cainnech: ‘Ni bat ili meic aptha do
reilgi-si’.
Tainic iar sin
Bairri go h-espucc Mac Cuirp h-í
Clíu. Fer amhra dino an Mac Cuirp-sin, & comalta do
Dauid Cille Muine, & dá dhalta do Grigoir
Rúamha íatt a n-dís. In tan iarom tainicc
Bairri go h-espucc Mac Cuirp rotn-aiccill an rí .i. Fachtna Fergach mac
Cáelbaidh sen, Múscraighe Breogain, &
isedh ro ráidh rís: ‘Riccim-si a les, go ro
bhennacha-sa an dís-so .i. mo mhac dall & mh' inghen
amlabhar’. Ro bhennach Bairri íatt a
n-dís, & ro slánaighit .i. a roscc don mhac,
& a h-erlabhra don inghin.
Ó ro bhattar iaromh acc imaccallaimh
.i. Bairri & an rí, ro cualattar golghaire
mór. ‘Cidh so’? ol Bairri. As-bert an
rí: ‘Mo séitigh as marb
anosa’. At-bert Bairri frisin righ: ‘As tualaing Día a
tódúsccadh a bás’. Ro bhennach
Bairri iar sin uiscci, & ro fotraiccit an
rioghan ass, & at-racht a bás amhail bidh as a
codladh at-résedh.
Ó ro bhattar occ imaccallaimh,
Bairri & an rí, adubairt an ri: ‘Cidh ar na déini-si, a
Bhairrai, ferta inar f-fiadnaissi-ne fós’?
‘As tualaing Dia a n-dénamh, madh áil
dó’. Ind aimsir earraigh tra sin do shunnradh. Ro
tuitset aráidhi cnai fáiscci don choll fo ra
bhattar, gurbhat lána a n-ochta dona cnoibh. Is annsin ro
edhbrastair an rí .i. Fachtna Raith
n-Airrthir i m-bith-dilsi do Bhairri.
Ro legh iar sin Bairri leabhar Matha & leabar apstal acc easpucc Mac Cuirp; & ro cuinnig
espucc Mac Cuirp logh a leighinn for
Bhairri. Adubairt Bairri: ‘Ca
logh chuinghe’? Adubairt espucc Mac Cuirp: ‘Isedh as
áil damh, gurab i n-áen-bhaile bhes ar n-eiseirge i
l-laithe (brátha).’ At-bert
Bairri: ‘Rot-bia-sa inní-sin, uair bidh i
n-áen-baile rottn-adhnaicfider, & bhes ar
n-eiseirge’.
Ro aittreabh iar sin
Bairri i l-Loch Irce, & i n-Etergabhail ris
anair. Ocus is í so scol ro bói occ
Bairri isin loch .i. Eolang a oitte, &
Colmán Dhaire Dúncon, & Baichine, &
Nesan, & Garban mac Findbairr, & Talmach,
& Finnchad Dhomhnaigh Moir, & Fachtna Ria,
& Fachtna Ruis Ailithir, Luicer & Caman &
Loichine Achaidh Airaird, Cairine & Finntan &
Eothuile fuilet h-i Rus Caerach, Treallan fuil i n-Druim
Draighnighe, & Caolchú & Mo Ghenna,
& Mo Díomócc, & Santan, &
Luiger mac Coluim. Tuccsat tra an lucht-sin a c-cealla do
Dhía & do Bhairri i
m-bith-dílse.
It e dino ro bhattar aicce i n-Ettargabhail
.i. derbhshiúr Bhairri, & Crothru
inghen Conaill, & tri h-inghena Meic Cártainn,
& Cóch caillech Ruis Benncuir, & Mo
Shillan Rátha Moiri, & Scothnat Cluana Bicc,
& Lasar Achaidh Durbcon, & téora inghena
Luigdech, Dune, & h-Er, & Brighit Airnaidhi. Ro
edhbairset in lucht-sa uile a cealla do Dhía & do
Bhairri i m-bith-dilsi.
Bairnech Mór i c-crich Múscraighe
Mhitaini, Iuran Brit ceta ro-gabh ann, & Nath I, &
Bróccán; ro idhbairset a c-cill do
Bhairri .i. Bairneach Mór; &
for-fáccaibh Bairri menistir &
cethir-leabuir an t-soscela aca-somh. Lughaidh mac Findtain, do Dhail Mo Dúla Airthir Cliach, is e cétna ro-gabh
Ceanna Droma h-i c-Carn Tigernaigh h-i c-crich Fer Muighi Féine, ro edhbhair a chill do Bhairri,
& rucc Lugaid o Bharrai offertóir
findruine. Báetan mac Eogain ro ghabh Glenn Caín h-i c-crích h-U Luigdech Eli, & Mo Dimócc dino
daltai do Bharrai, & di easpucc iatt, ro
edhbairsett a n-dís a c-cill do Bharrai i
n-ógh-dílsi
.i. Glenn Caín. Druim Eidhneach h-i c-crich h-U Luigdech Eli, Sáran
ron-gabh. Ro edhbair-sein a chill do Bhairri,
& ros-fucc-somh o Bhairrai a menistir
n-umha, cona shacarfaic.
Goban Corr ro gabh h-i Fán Lopaist,
& ro edhbair a chill do Bharrai;
& do-rat Barrai do-somh offertoir airgit
& cailech altora di ór. Finntan &
Domhangein, it e ro gabhsat Cluain Fotai & Tulaigh Min,
& ro edhbairsett a c-cill do Barrai. Do-rat
Barra doibh-siumh offertoir & caileach
altóra do ghlaine. Do-róine Bairri
firt n-adhamhra annsin .i. ícaid an mac do dhoilli &
an ingen do amhlobhrai, &
ícaidh an clamh gurbo slán. Brogan mac Senain, daltai do
Bhairri, do-gnidh tri h-aicechta gach láe
la Barrai, go tuccad gradha fair. Ron-edhbair
fodéin cona chill .i. Clúain Cárnai i
m-bith-dilsi do Bharrai.
Tainicc iar sin
Barrai, & aingil
roimhe, go a crich féin, & ro chumhdaigh Cill
Achaidh Dorbchon. Atá cúas annsin .i. cúas
Barrai a ainm, & atá lind maith
ina fharradh, as a t-tabharta brattán gach n-oidhce do
Bhairri iarna ghabail i l-líon
aen-mhogail. At-rubhairt an t-aingel fri Barrai:
‘Ní ba sunn bías th' esérghe’.
Tainicc iar sin
Barrai tar an abhainn go Cill na Cluaine,
& ro cumdaigh ecclas innte, & tárrastair
innte fri ré cíana .i. go t-tangattar dá dhalta
do Ruadhan chuicce .i. Corbmac & Buchin iar c-cuingidh
ionaidh doibh for Ruadhan. Go n-ebert Ruadhán friú:
‘Eirgidh go m-bennachtain, & in bail a m-benfa a thengae
re bhar c-clocc, & h-i meabhai iris bhar t-teighi liubhair,
is annsin bías bhar n-eiséirghe’.
O dó-róchtattar iaromh go
Barrai, go Cill na Clúaine, tangattar doibh
na h-uile-so íar m-breithir Ruadháin. Ros-gabh toirrsi
mór íatt iar sin, ar ní ro shaoilset an cheall do
leigen doibh. At-bert Barra friu-somh: ‘Na
bidh brón na toirrsi foraibh; do-beirim-si duibh-si &
do Dhía an chill-so cona h-uilibh mainibh’. Ro cumhdaigh
tra Barrai da cill
décc resíu tainicc go Corcaigh, &
fos-raccaibh uile ar umaloitt & ar mhét a dheirci.
Tucc aingel iaram eolus do Bharrai
o Chill na Cluaini co n-uicci an ionadh i t-tá Corcach
aníu; & adubairt fris: ‘Airis sunn uair bidh e
so do port eisérghe’. Do-righne Bairri
áine tredanais iar sin isin
ionad-sin, go t-tainic cuicce Aedh mac Comgail do Uibh Meic Iair ag
iarraidh bó at-rulla do bhreith laigh, go fuair h-í
h-i f-farradh na cleirech.
Ro fhiarfaigh áedh dibh:
‘Créd ro-tabhar-fucc sunn’? Ro freccair
Bairri: ‘Atám acc iarraidh inaid i
n-guidhfem Día orainn féin, & ar antí
do-béra dhuinn’. At-rubairt Aedh: ‘Do-bheirim-si dhuit
an t-ionad-so, & an m-boin tucc Dia chuccat
ann’. Tainic iar sin áedh mac Míandaig, &
ro edhbair do Bhairri Foithrib n-Aedha i Muigh
Tuath, & a maincine féin cona cloinn; &
tainicc iartain Aedh, & rotn-edhbair cona cloinn a
m-bith-dílsi do Bhairri.
Tainicc iar sin aingel Dé día thórromha,
& adubairt fris: ‘In annso is áil duit
airisiumh’? Adubairt Bairri: ‘Mass edh as
áil le Dia, as ann’. Adubairt an t-aingel: ‘Madh sunn thairisi, bidhat
úaiti meic bethadh as docum
nimhe. Eircc seachat biucc co nuicce an ionadh atátt na
h-uiscce iomdha frit anair, & airis ann ar comhairle an
Choimdedh, & bidh imdha sruithi & meic bethadh
an ionaidh-sin dochum nimhe’.
Tainic iar sin an t-aingel roime gusan ionadh ro cindedh dó o
Dhía; & ro thorainn an t-aingel an chill,
& ros-bennach, & tarrustair
Bairri indti iar sin.
Do-chuaidh Bairri
iar sin do Roimh, do ghabail gradh
n-espuicc ar áen & Eolang, &
M'aedhócc Ferna, & Dauid Cilli Muine, &
da manach dec doibh. Grigoir dino, is e ro
ba comarba Pettair an ionbaidh-sin. In tan dino tuargaibh Grigoir
a lámh ar cind Barra do erleghadh na n-gradh fair,
tainic lasar do nimh for an laimh, co n-ebert Grigoir fri
Barrai: ‘Eircc dod tigh, & airleghfaidh
an Coimde fein gradh n-espuicc fort’.
& as amlaidh ro
comhailledh; óir tainicc Barrai dia cill
féin, & ro airlegh an Coimdhe fein gradh n-espuicc
fair ag an c-crois ar acchaid an
tempaill, bhail in ro h-adhnacht a thaisi iartain; & ro
tebrinn ola tria talmain go h-iomdha ann, go t-tainicc
tar a assa, & tar assa na sruithi ro bhattar ina
fharradh. Ro bennach iar sin Barrai cona
sruithibh an chill & an reilecc, & adubhrattar:
‘Imat sruithi do ghres h-i c-Corcaigh’.
Tarrustair iar sin
Barrai i c-Corcaigh, & sccol mor do
naemhaibh aicce innte .i. Fachtna ro gabh Cill Ria, Eltin mac
Cobhthaig ro gabh Cill na h-Indsi; Fergus Findabrach ro gabh
Findabair
na Righ; Condire mac Foirtchirnn ro gabh Tulaigh
Ratha. Espucc Libar ro gabh Cill Ia. Espucc Sinell ro gabh
Cluain Bruices. Fingin & Trian ro gabsat Domnach Mór
Mitaine. Mu Cholmoc mac Grillin ro gabh h-i r-Ross Ailitir,
& Fachtna mac Mongaigh beos. Colman espucc ro gabh Ceann
Eich; Muadan & Cairpre espuicc ro gabsat Aill Nuaitin. Ro
edbairset an fhoirenn-sin uile a c-cella do Dhia & do
Bhairri.
Adubairt espucc Mac Cuirp fri
Barrai: ‘Madh mo chorp-sa dech fon tálmain
sunn ar tús, & madh mh' anam dheachus dochum
nimhe, gach aon iaramh at-béla i c-cuairt Corcaighe
nís-léicceabh-sa i n-ifern’. Conidh é iaramh
espucc Mac Cuirp cedna marbh do-cuaidh fo úir Corcaighe.
Ro ba sniomh la
Barrai beith cen anmcarait iar m-bás a
shenora. Conidh iar sin do-cuaidh do saigidh Eolaing, & ro
fhoillsigh Día do Eolaing Barrai do rochtain
cuicce. co n-ebert ría muinntir: ‘Ticfat aidhedha
uaisle sunn aniú, & frithailid iat im biadh
& im fotraccadh’.
Ro-siacht Barrai iar sin,
& do-rala fertigis Eolaing
dó, & ro fher failte fris, & adubairt:
‘As fáilidh an senoir fribh; gatar dibh &
dénaidh bhar f-fotraccadh’. Adubairt
Barrai: ‘As túiseacha dúinn an
senoir d' accallaimh’. Do-chúaid an ferthigis do accallaimh Eolaing, & ro
innis dó aithescc Bharrai. Adubairt
Eolang: ‘Denadh Barrai a fothruccadh ar
tús; & do-ghénam iomaccallaimh iar
sin. Táed chena imbarach dia reiccles, & ricciubh-sa
cuicce h-i cind seachtmaine’.
Ocus isedh on ro comhailledh; oir tainic Eolang h-i c-cinn seachtmaine
co Corcaigh, & ro shlecht fo cétoir do Bharra,
& isedh adubairt: ‘Edbraim-si duit-si mo chill,
& mo chorp, & m' anmain’. Ro chái
Barrai iar sin, & isedh adubairt: ‘Ni
h-edh sin ro imráidhius-sa, acht gomadh
mé ro edhbradh duit-si mo chill’. At-rubairt Eolang:
‘Bidh amhail at-berim-si bías; óir as h-í
toil De. Ocus at ionmhain-si
ag Dia, & at móa inú-sa; acht
cuinghim-si logh m' edhbarta cuccat-sa .i. gurab i n-aen-baile
bhes ar n-eiseirge’. Adubairt Barrai:
‘Rot-bia-sa sin; acht am sniomhach-sa fós imon
anmchairdes’. Adubairt Eolang: ‘Rot-gebha anmchara do
dhiongmala dom laim-si aniú’.
Ocus isedh ón ro comhailledh; úair
do-rad Eolang lamh Barrai h-i l-laimh in Coimdhedh
budéin ag Ulaidh Eolaing h-i fiadhnaisi aingel & archaingeal, & asedh
adubairt: ‘A Coimdhe, geibh cuccat an duine
firén-so’. Ocus ro ghabh iar sin an Coimdhe lamh
Barra cuicce for nemh. Adubairt immorro Eolang:
‘A Choimde, na beir uaim anosa anti Barrai, go
ti aimsera tuaslaicthe a curp.’ Ro leicc an Coimdhe úadh
iar sin lamh Barrai. Ocus on ló-sin ni
cáemhnaccair nach n-duine feghadh a laimhe ar a taitneimhche;
conadh aire-sin no bídh lámhann ima laimh do
grés.
Tainicc for menmain do
Bharrai tormach taisi naomh do chuinghidh dia
reilicc. Tainicc iaramh an t-aingel dia
accallaimh, co n-ebert friss: ‘Eircc-si amárach h-i
c-crich Ua c-Criomhtainn súas, & ataid taissi espucc
ann’. Do-cuaidh Barra iarnamarach do
Dhisiurt Mór. co n-aca annsin senadh acc adhnacal na
t-taisi dia n-deachaidh-siumh d' iarraidh. ‘Maith sin’, ar
Barra fri Fiamma mac n-Eoghain; ‘cidh
do-gníther lat annsin’? ‘Isedh so’, ar Fiama;
‘aingel Dé tainic dom
accallaimh aráeir, co n-ebert frim teacht ar
ceann na t-taisi-so ait i r-rabhatar, co nus-tuccus ass’.
‘As sí sin caingen dom-fucc-sa om tigh’,
ol Barrai. ‘Cidh bías ann dino’? ar
Fiamma. ‘Ni conntabairt’, ol Barra, ‘leiccfitther duit-si na taissi’. ‘As maith sin’, ar
Fiama, ‘& rot-fía-sa a logh. Bidh lat an baile-so,
cona taisibh oniú co brath’. ‘As ced’, ol
Barra, ‘bidh maith an baile, & bidh
airmittnech a comharba i
t-talamh’. Conadh aire-sin ro airiltnighestair Fiama tiodhnacal
cuirp Crist do Bharrai h-i l-laithe a eitsechta.
As lir tra tuirim & aisneis, a n-do-róine Dia
d' fertaibh & mirbhuilibh ar naemh
Barra. Ar ni fhuil neach ele con-ísedh a
faisnéis uile mina tísedh féin no aingel Dé dia n-innisin. As lór
immorro araidhe an becc-so dibh ar deismirecht: a betha
inmedhonach, & a airbert bith cach laithi, a
inísle & a umhla, a chendsa & a
cáen-bharraighe, a ainmne & a ailgine, a dheirc
& a trocaire & a dhilgaidhchi, a áeine
& a apstanaint, a ernaighthe grésach, a fhrithaire
&
a menma innithmheach i n-Dia do grés. Ni fhuil nech
aile co n-ic a innisin, acht mina tísadh budéin,
nó aingel Dé dia innisin.
Ar robtar ili buadha antí naemh Barrai, ar fa fer firen go
n-gloine aiccnidh amhail uasal-athair; ba
fír-ailithir é amhail Abram; ba cennais, diuit,
dilgadhach o chridhe amail Móysi; ba psalm-cetlaidh
molbtach togaidhi amail Dauid; fa h-estadh eccna &
eolais amail Sholman mac n-Dauid. Fa lestar togaidhe fri
fóccra firinne amail Pól n-apstal. Ba fer lan do
rath & do deolaidhecht an Spirta Náeimh amail Eoin
macan. Ba leoman ar nert & ar chumachta, ba rí ar órdan & airechus,
fri saeradh & dáeradh, fri marbadh &
bethuccadh, frí cuibhrech & túaslaccadh. Ba
nathair ar tuaicle & treabaire im gach maith; ba colum
ar cennsa & diuite a n-aghaidh
gacha h-uilc.
Ba h-e an lub-gort caín lán do
luibhibh sualcha. Ba h-e an topur glainidhe triasa nighthe pectha
in phopail ro erb Dia dó, do lessuccadh ó ghloine a
fhoircetail. Ba h-e dino an nell nemhdha triasa tusmidhthea talamh ina h-eccailsi .i. anmannana firen o bráenaibh a
forcetail sidhaigh sualtaigh. Ba h-é dino an lochrann
órda ro h-adnadh on Spirut Naemh, as a teichit dorcha
& targabal i tegdais an Coimdedh .i. isin ecclais. Ba h-e
dino an teine taidhleach go n-gris
goirthi & fhadaidh déirci h-i c-cridibh na mac
m-bethad. Ba h-e fós an barc bith-buadhach no laadh slogha
na n-il-phopal tar ainbhtine an domhain co tracht na h-eccailsi
nemhda. Ba h-e dino an fethal coisrecctha an righ nemdha do-gnídh sídh &
caon-comrac eter Dia & duine.
Ba h-e dino an t-ard-máer & an rechtaire ro-úasal ro fháid an
t-aird-ri nemhdha do thobach císa sualach &
soighníomh o clannaibh na n-Gaeidel. Ba h-e dino an lia
loghmar o c-cumhdaighthea an ruirthech nemdha. Ba h-e dino an lestar glainidhe
triasa toáilte fín-breithre Dé dona
h-il-poiplibh filet iarna cul. Ba h-e dino an mor-bhrughaid sona sobhartanach an eccna
& in eolais nó ícad bochta na firinne o
iomat a forcetail. Ba h-e dino gescca na
fír-fínemhna .i. Crist do tharcudh bethaidh
& sásadh don domhan. Ba h-é dino an
fír-liaigh no ícadh gallra
& tedhmanna cuirp & anma gach duine irisigh isin
ecclais. Roptar iomdha tra buadha antí naomh Barrai co na cumaing duine a
tuiremh ar a n-iomat.
Atad seacht
míorbuili rele sunn, it e ro tionnlaic Dia do
Bairri naemh seach na h-uile naemha ele .i. labhra
dó ríana ghein
i m-broinn a mháthar; & labairt dino
fhollus ele fo cettóir iarna ghein ria n-aimsir
cóir; & edhbairt dó riana bhathais;
& ferta do denamh dó gan a ettarguidhe impu;
& aingil no beirtis h-é gach
conair no téighedh, & no bíttis ina
coimhitteacht; & Eolang do thabairt a laimhe i l-laimh
n-Dé; & dá lá décc don
gréin iarna écc gan a dorchughad o nellaibh;
& dreimire óir do bheith ina ecclais do airicill na
n-anmand naemh trit docum nimhe, amail at-connairc Fursa
craibtech indsin.
O thainic tra laithi etsechta an fhir
for a rabhatar na h-ilbuadha-sin .i. antí naemh Barra, iar n-íc do dall
& clamh & bacach & bodhar &
amlobhar, & áesa gacha h-inlubhra arcena; iar fotuccadh ceall &
recclés & mainistreach imdha do Dia; & iar
n-oirdnedh inntibh-sein epscop & shaccart &
áesa gacha graidh arcena, fri h-ongadh, &
cosmadh, & coisreccadh, & bennachad tuath
& cenel, fri bathais, & chomna, &
anmchairdes, & foirchetal, & coimhett irse
& creidmhe isna criochaibh-sin do grés,
do-chúaidh iaramh Barrai do Chill na Cluaine
do accallaimh Cormaic & Baithine.
Do-rocht immorro Fiamma ina comhdhail-siumh go
Cill na Clúaine, go ro bhennach cach dibh dia 'roile ina
m-braithribh naemhaibh; & do raidh Barra
friu-somh: ‘As mithig damh-sa mo thúasluccad a carcair
cuirp & teacht dochum an righ
memhdha fil occam thogairm cuicce anosa’. Ro gabh iaramh
Barrai sacarfaic annsin do laimh Fiama, &
ro fáoidh a spirat dochum nimhe occan c-crois i medhon Cille
na Cluaine.
Teccait iar sin a mhanaigh
& a dheiscipuil, & senadh ceall Desmuman do
thórromha & d' onóruccadh cuirp a
maighistreach .i. antí naemh
Barra, & non-berat léo co h-ionad a
eiseirghe .i. Corcach.
Ro sínedh trá dona
sruithibh an lá-sin .i. lá eitsechta antí náem Barra; nír
leícc Día gréin fo talmain da
la décc iar sin .i. an céin ro bhattar
senadha cheall Desmuman im corp a maighistreach d' iomnaibh
& psalmaibh, & aifrennaibh &
ceilebhartaibh. Teccait dino aingil nimhe
i frestal a anma, & nos-berat leo co n-onóir
& airmittin docum nimhe, bail i t-taitne amail grein i
n-aentaidh uasal-aithrech & fáthu, i n-aentaidh
apstal & deiscipul Ísa, i n-aentaidh noi n-gradh
nimhe na dernsat imarbus, i n-aentaidh diadhachta &
daennachta
Meic De, i n-áentaidh as uaisle gach
n-áentaidh, i n-áentaidh na naemh-Trinoitte,
Athair, Mac, & Spirat Naomh. Amen. Finit.
2
Betha Beraigh
Ego sitienti dabo de fonte aquae uitae gratis’’ Rev. 21:6 .i. antí shanntaighes in fhírinne do-bér-sa dó ind
ascuidh do topur in uiscce bíi. Qui
uicerit possidebit hec’’ Rev. 21:7 .i. anti
chlófes, as do do-bértar na neithi-si. Et ero illi
Deus’’ Rev. 21:7; & as meisi
bús Dia do. Et ille erit mihi
filius’’ Rev. 21:7; & bidh mac
eisiumh damh-sa. Íosa Criost, Mac De bí, ticcerna na
n-uile dúla, an tres persa na dhiadhachta, medhon-sídhaighthid muinntire nimhe
& talman, slainícidh an cinedha daonna, is é
ro raidh na briathra-sa do tioncoscc in mor-maithesa tidhnaices dia
naemhaibh, & dia firenaibh, & don foirinn do-beratt mor-grád do isin ecclais
abhus.
Eoin immorro mac Zebedei, comharba na h-oighi, an
dara h-apstal déc ro togh Iosa ina
apstalacht, in cetramadh fer ro scriobh an soiscéla
coimdhetta, antí ro suidhig topur in fhir-eccna do ucht an t-slainicedha, is e ro scrioph na
briatra-sa, co na far-ocaibh a c-cuimne lasin ecclais co deiredh
an domain, co n-abair h-i sund: Ego
sitienti dabo de fonte aque uitae
gratis’’ Rev. 21:6. Intí
shanntaighes an fhirinne do-bér-sa dó ind ascaidh do
thopar ind usci bíi.
Comúaim immorro na briathar-sa is e leth
ataebi la h-Eoin co dú i n-erbairt Íosu reimhe: Ego sum alpha & ó, Ego initium et finis’’ Rev. 1:8, 21:6 .i. as me tosach
na n-uile dul, & as mé as forbha. Conidh for sliocht a maghistreach
Iosu. Ego sitienti dabo de fonte aquae uitae gratis’’ Rev. 21:6. Intí sanntaighes an fírinne, do-bér-sa ind ascaidh dó do topur in uiscce
bí. Qui uicerit possidebit hec’’ Rev. 21:7 .i. antí clofes, as
dó do-bérthar na neithe-si. Et
ero illi Deus.’’ Rev .21:7 & as
meisi bus Día dó. Et ille erit mihi
filius’’ Rev. 21:7. & bidh mac
eisiumh damh-sa.
Is on topar sa tra .i. o Íosa Criost, as
topar fír-eccna, ro lionadh ina h-uile naemha o rath eccna
& faistine, o fertaibh & miorbuilibh, ó
cumachtaibh díaisneidhe, ó ionnarbadh demhna
& eitritecdha, oc traethad ingreinnte &
iodhal-adharta, & mac mallachtan, amail ro lionadh
antí dia tá líth & foraithmet ind
eccmaing na ree-si & na h-aimsere .i. an lasair
lainnerdha, & an lochrand solusta, & an ruithen
taitnemhach, & an lía lógmar, & an
gescca tóirtech co c-clannaibh sualach .i. Berach mac
Nemhnaill, meic Nemargein, meic Fintain, meic Mail, meic Dobhtha,
meic áengusa, meic Erca Deirg, meic Briain, meic
Eachach Muighmedhoin. Finmait ingen Carthaigh
.i. deirbhsíur do Cruimther Fráoch, mathair Beraigh. Is ann
iaramh at-fiadhar ní do fertuibh & miorbuilibh
anti naemh Beraigh.
Mór tra an onoir & in
airmittin do-rad Dia do naemh
Berach, co ro foillsicchedh triasin taircettal ro
thirchan Patraicc occan proicept do-rinne, do Connachtuibh,
& occa m-baistedh. Co nus-tarla Patraicc do tigh Dobhtha meic Aengusa. Ferais
iaromh Dobhtha mór-fáilte fria Patraicc; &
ferais a seithche & a clann an cedna fris.
Iar sin as-bert a seitche fri Dobhtha dol do sheilcc. Do-luidh iaromh Dobtha cona macuibh do
sheilcc. Is annsin iaromh do toirbhir an Coimdiu tri domha alltai
& mucc allaidh do Dobhtha fo cétóir,
& da macuibh. Ocus ruccsat leo dochum a tighe, go
h-áit h-i raibhe Patraicc cona cleirchibh.
Is annsin dino ro forbhanadh an la aca, &
tangattar dorchata na h-oidce, & ni frith lochrand no
coinnel frisa n-dingentai an fiadach do cosccradh, nó do
luchtairecht h-i l-lios no a tegdais Dobhtha. Roba toirrsech dino
Dobhtha cona mhuintir donní h-í sin. Is annsin
immorro do-rinne Patraicc an mór-mhiorbhail .i. doraithne
in grian ina frithing dar colair fhuinidh, go ro shoillsigh d' feraibh
Erenn, & go ro urlamhaigh
Dobhtha guna muinntir an proinn dona cléircibh, &
co ro caithset na cleirigh & Dobhtha cona mhuinntir an
proinn; & do-ronsat altuccadh buidhe do Día,
& ro mór-molsat an Coimde eter clerech &
laoch; conadh de sin ainmnigther Achadh n-Gréine beos.
An tan immorro ro baoi an coire forsan teine,
& meic Dobhtha imon tene, is annsin at-racht Dobhtha do
fadudh na teinedh, & do-rad lasair fuirre fo
céttóir. Is annsin do raidh Patraicc fri Dobhtha:
‘ni bía aen-cennacht dot siol féin úas do
chiniud co tí an brath’. ‘Pudhar-sin, a
cleirigh’, ar Binen, ‘ar is maith do-roine Dobhtha a n-derna
.i. ar umhalóitt duinne’. Is annsin do raidh Patraic
gomadh cenn ar thotacht, & gomadh flaith gach laoch
úasal no biadh dia síol, gomadh ar iomatt an
dagh-laoch na raibhfitis fo aon-cinn.
Arnamharach dano do-roine Patraicc
procept na h-irsi catoilica ó incollucchadh meic Dé
có a eseirghe do Dobhtha. Iar forbadh in proicepta do
ráidh Dobhtha fri Patraicc: ‘Déntar mo
bhaisttedh-sa festa, & baisttedh mo
muinntire’. ‘Nocha tó’, ol Patraic. ‘Cindus
cena’? ol Dobhtha. ‘Mac gheinfes on cethramadh fer do torudh
do shliasta-sa a cinn sescat bliadhan’,
ol Patraicc, ‘as é nod-baisttfe, & bidh lán
Éiri & Alba dia chlú, & dia fhertaibh,
& dia míorbuilibh; bidh nathar neimnech, bidh
saighnén áighthidhe, adhuathmar, loisccnech, bidh
tonn brátha do marbadh, & do losccedh,
& do badhadh na n-ingrinntidi; bidh umhal, inísel, cennais,
dilgadach, dércach fri muinntir
an Comdedh, bidh óir-lestar toccaidhe,
lán d' eccna, & d' airmittin, & d'
óighi, & dona h-uilibh shubailcibh &
shoighniomhaibh’.
Cíar bó faóilidh dano Dobhtha
don taircetal-sin, ro ba bronach, & do-róine
fodhord mor fri Patraicc. As-bert Patraic fri Dobhtha: ‘Biaidh
fodhord go brath it dhegaidh’. As-bert Binén fri
Patraicc: ‘Is ar maith riot-sa do-róine Dobhtha an
fodord’. As-bert Patraicc: ‘Madh laoch nos-cobhradh an
fodhord, buaidh n-gaisccidh fair; madh ben, sonas cuiledh; madh cleirech, buaidh foghlama
& crábaidh. Ocus dano ni racha Dobhtha don
t-saoghal, go ro baistte an mac thairngertach é’. Ocus ro
ba mór forbailte Dobhtha don ní-sin; ocus is on
fodhord-sin atá fodord muintire Beraigh
aniú; & is a maisi téitt dóibh.
For-fhagaibh tra Patraicc fágbála
maithe iomdha do Dobhtha & dia chlannmaicne .i. for-fagaibh
doibh ina fhocraibh buaidh n-einigh
& sobhartain for a mnaibh & buaidh n-gaisccidh
for a laochaibh, buaidh n-einigh & crabaidh &
foghlama for a c-cléircibh, buaid n-gar-inghion &
n-gar-mac & daltadh léo, acht co n-derndaís
réir an mheic thairngertaigh. Ocus for-faccaibh go
m-beittís oirdnidhe laoch & cleirech dia siol go
brath.
Is annsin as-bert Dobhtha fri
Pátraicc: ‘Citne manchaine fágbá don
mac-so’? As-bert Patraicc: ‘Crann as gach tene uime for a
theinidh; & crand ó mo theinidh-si for a
theine’. .i. Idh mac Oéngusa, ar is é Patraicc ro
bhaistt Idh. Ocus for-faccaibh a t-tindscetal manchaine do
Bherach. Is ann ro ordaigh Patraicc gomadh isin Clúain ar
brú an locha no chumhdaigedh an mac tairngertach a
chathraigh. Ocus ro ordaigh gomadh a termann a b-fuil eter in
móna & in loch .i. an magh cona cluaintibh caille,
& co n-doiribh móntaigh. Ocus for-fáccaibh go
m-bíadh sobhartan isin chathraigh sin, & go
m-beith tene béo innte co dheiredh an domain; &
gomadh h-í an treis teine deighenach no bhíadh i
n-íarthar an bhetha.
Is annsin ro raidh Dobhtha: ‘As doirbh an
t-ionadh anta’. As-bert Patraicc: ‘Anní as doirbh la
daoinibh, as soirbh la Día, & biaidh a saothar
imaille risan mac; & beid a naoimh áontadaigh ag
dítten a cathrach. Ocus bidh cenn cathrach n-iomdha a
chathair. Ocus gibé tí i n-acchaidh an meic-sin,
gétar nemh & talamh aire, & ar a chloinn,
& ar a íartaighe, muna dherna aithrighe
n-obainn’.
Ceileabhrais Patraicc do Dobhtha annsin, & fagbhais bennachtain fair, & fora chloinn, & fora iartaighe, & fora tir, & fora talamh, & for an mac thairngertach re cach, & imaraen ri cach, & a n-deghaidh cáich. Ocus luidh fora chuairt phroiccepte.
Dobhtha dano ro tócaith a
shaogal i m-bethaid sainemail co cend sescat bliadhan. Mac don
Dobhtha-sa Mál; mac do-sidhe Finntan; mac dó-sidhe
Nemhnall. Is é dano in Nemhnall-sin do-rad Finmaith,
inghen Carthaigh, do mnáoi. As i rucc do
Nemhnall an mac-sin ro thairngir Patraicc a c-cionn sescat
bliadhan iarsan taircetal .i. naemh Berach.
Is ann dano ruccadh anti náemh Berach ag
brathair a mhathar .i. Cruimter Fraoch, mac Carthaigh, i n-Gurt na
Luachra a c-comhfhoccus Cluana Conmaicne. Ocus ata annoid
& cros annsan ionadh-sin; & atá an lec
fora ruccadh naemh Berach. Ocus ro edhbair Cruimther Fraoch an
ferann sin iartain do Bherach. Cruimther Fráoch dano, ise
ro bhaist naemh Berach, & isé ros-ail gur bó
mithig dó leighenn do dénamh. Ise dano ainm baiste
Beraigh .i. Fintan, amail as-bert an t-egnaidh 'san rann:
Fintan, fer buadhach
bearach,
Gerbh uallach a c-Cluain Cairpthi
Ro-ces et reliqua.
Berach immorro ainm fuair trésin rinn-áithe
& tre géire a fhert & a míorbal.
Rucc dano Finmaith inghen do Nemhnall
.i. naem-ógh úasal airmidnech .i. Midhabair;
& is í ro bennaigh a m-Buimlinn. Ise dano Berach
aonn-duine isin domun roba tocha fri Cruimter Fraoch do neoch
ro aerfhaemh doennacht, cenmotá Criost a aenar. Conidh
aire sin do-rad Cruimther Fraoch na tri beannachta do-rad
Colum Cille dó, ar a gar-macaibh, & ar macaibh a
sethar, & ar a daltaibh ar daigh in Beraigh.
O robtar slána immorro
seacht m-bliadhna do náemh Berach, ruccadh go Daigh mac
Cairill do dénam leighinn, go ro fhoglaim eccna meic
Dé, gur bó sáoi,
& ro báoi rath Dé ar forbairt ina
coimhittecht i fertaibh & a míorbuilibh gach
día. Ocus do-ghnídh umhalóitt día oide
.i. do Dhaigh mac Cairill.
I n-araile aimser tangattar
aidhedha uaisle go Daigh, & ni ra bhattar na manaigh na
lucht na h-umalóitte isin reicles an tan-sin, & ni
raibe nech ele acht Daigh & Berach a n-dís. Ocus
do-roine Berach umhalóitt & osaicc dona h-aidhedhaibh,
& ni raibhe biadh isin recles acht dá mheidh do
ghrán cruithnechta. Ocus ro raidhedh fri Berach dol co
muilenn i Muigh Mhuirtemhne do bleith an da meidhe-sin. Ocus
do-cúaidh Berach frissan umalóitt sin gusin muilenn.
Is annsin do-róine an Coimdhe ferta
móra & míorbhuile tre Berach .i. ro báoi
araile ben agin muilenn, & macaomh immaille fria,
& ro ba mac fir soiceinélaigh é, do
Conaillibh Murteimhne eisein, & ro ba la a athair an
muilenn, & in ferann i r-raibhe. Ocus ro báoi
bolcc corca ag an mnaoi fon muilenn; & ro raidh Berach
frisan mnáoi:
‘Sccuir an muilenn, & beir chugat th'
arbhar, go ro meilter an becc so; ar atád aidhedha
úaisle agár n-ernaidhe, & siad gan biadh’.
Ní namá na ro leicc an ben do Berach a
arbhar do bhleith, acht ro cháin go mór, &
ro cháin an senóir o t-tainic. At-racht Berach go
h-opann & do-rad a arbhar i m-bél in mhuilinn,
& ro búi an (ben) & Berach ag
comhtairbairt an mhuilinn, ar ní ro léicc nechtar
dibh día ceile é. Is annsin ro deiligh na cumhachta
diadha min na cruithnechta ar in dara leith don mhuilenn,
& min in choirce do taoibh ele.
Is andsin do-rochair an
macaomh i fothaig in mhuilinn, go ro báidhedh. Ocus tainic
támh obann don mnaoi, go ro dheiligh a h-anam & a
corp re 'roile. Daoine ele dano ro bhattar agin muilenn ro
eirgset, & do-ruachtatar muinter na mna & in
macaoimh do-chuaidh, & rob ail leo Berach do mharbadh. Is
annsin ro sheacsat & ro fhéodhaighset a c-cosa
& a lamha, & ruccadh a sedh asta, conarbó
calma gach duine dibh ina ben sheola.
Do-rochtatar dano na sccéla sin go
h-athuir in macaoimh, & do-rocht cona óighreir leis
do Bherach. Slechtuis fo a chosaibh, & cíidh go
h-anbáil. Slánaighidh Berach a mhuinnter, & ro
athbeoaigh in macaomh, & in mnaoi. Is annsin ro edbair
athair an mheic a muileann do Bherach, & in baile
imalle. Conidh é sin Raen Beraigh i Maigh Murteimhne,
& Muilend Eilend. Ro moradh dano ainm Dé
& naoimh Beraigh tresna fertaibh-sin, & tresna
míorbhuilibh.
Do-luidh Berach iarsin go h-Inis
Cáoin, & a arbhar meilti lais. Ocus ro
sásadh na h-áidhidh & na manaigh &
na boicht. Ro foillsigedh dano do Dhaigh na ferta & na
míorbuile do-rinne Berach. Is annsin ro raidh Daig fri
Berach: ‘A mic nit ailfiter iffos
ri immat (do) mhíorbaili & ferta;
& déna dul go conair aile’. Is annsin do-rad Daigh in m-bachuill n-girr do
Bearach, & do-rad in céolan do fhuighioll secht
mionn cethrachat ar cét; & for-faguibh Daigh
ratha na mionn-sin uile forin c-céolan, & is
é sin Clog Bearaigh aniúdh i n-Glinn Da
Lacha. Do-rat Daigh móir-bhennachtuin annsin do
Bearach, & ro fáoidh go Caoimhgein.
Do-luigh dano Bearach tair Mhagh Muirtheimhne i c-crich Rois dar Bóinn i m-Bhreaghuibh. Is annsin do-rónadh móir-fleadh ag
rí Breagh do ri Teamhrach. Taruill dano Bearach gusin
m-baile i raibhe in fhleadh, & do-chuaidh a teach na
fleidhe. Cáega dabhach dano ro bháttar forna
deasguibh i t-tigh na fleidhe. Ro chuinnig Bearach digh for
coimhéuduighi in leanna, & ni tárdadh
dó. Is annsin ro raidh Berach: ‘Ni bú lughuide in
fhleadh cía do-bearthar deoch d' fhior do mhuintir in
Choimdheadh’.
Imthighis roime for séatt, &
do-rocht focétoir rí Teamhrach
docum na fleidhe. Is annsin focétóir ro
raidh in rí: ‘Tabarthar fromadh in leanna
duinn’. Do-chós i tech na n-dabhach, & ni
fríth aen dheoch don rí isin cháega dabhach,
& ni frith sliocht in leanna i n-áon dhabhach,
ná for urlár, na for leastor istigh; & ro
h-innisedh don rí in ní-sin. Ocus ro
fhíarfaigh in ri cia dos-fáraill, & ro
raidheastair coimhedaighe an leanna nach feidir, ‘acht
tainic áon-foghluinntigh cco g-céolan & go
m-bhachuill cuguinn isin teach, & ro chuinnigh digh i
n-ainm in Choimdhedh, & ni tugadh dó, &
ro imthig fó bhrón’.
Ro raidh in rí: ‘Isé sin ro mhill in
fhleadh. Gabhthar na h-eich, & tíaghar go luath
ina deaghaidh, gibe baile i m-bherthar fair; & ná
tabhairthear éigion fair, acht aitchither ainm in Coimdhe
fris, & tiu(c)fa ina frithing’; &
do-rónadh amhlaidh, & tainic Berach ina frithing,
& ro shlecht in rí do Berach, & do-rad a
oighréir do; & do-chúaidh Berach go tech na
fleidhe, & ro beannaigh na
dabhcha, & do-rad airrdhe na croiche don chlog &
don bhachuill darna dabhcha, & robtar lána
focétóir do lionn shainemhuil. Ro moradh ainm
Dé & naoimh Bearaigh trésin feart-sin,
& tresan míorbhuil.
Is annsin ro eadhbair in ri in baile cona
chrích & gona ferann don Coimdhe & do
Bhearach. Conidh de-sin Diseart
Bearaigh i m-Breghaibh; & tug a erredh fein, & erredh gach rígh Erenn ina díaigh go brath
gacha treas bliadhna', &
screpall gacha cathrach o Chloinn Colmain gacha tres bliadhna o
sin amach go brath.
Do-luidh iarsin Berach i l-Laighnibh
go Glenn Da Lacha, & do-cuaidh isin tegh n-aoidhedh,
& do-rónadh a ósaic ann. Isin aimsir-sin ro
ba marbh an coicc ro báoi ag Caoimhghin. Ro ba toirsech
dano Caoimhgin don ní-sin, ar ni fhidir cia badh
cóir i l-los proinne na manach. Co n-ebert an
t-aingel fris, a tabairt i l-laimh na n-aoidhedh gach n-oidhce dia
h-urlamhucchadh, no go t-tárda Día neach bus
iomcubaidh fria. Ocus do-ronadh amhlaidh sin ag Caoimhghin,
& ruccadh an oidhce sin go Berach, & ro roinn
Berach ar dó an proinn, & ro erlamhaigh a leth in
oidhce-sin, & ro ba ferr go mór dona mancaibh in
oidhce-sin ina gach oidhce isin m-bliadhain.
Ruccadh dano in oidhce ro ba nesa proinn na
manach go Berach dia h-erlamhuccadh. Is annsin ro raidh Bearach
frisan timthirigh: ‘Atá sunn leth na proinne aréir
urlamh dona mancaibh, & beir let in ní-sin’. Ocus
do-róine amhlaidh. Ocus gérbó maith an
chéd-aghaidh, ro ba ferr go mór in oidhce deighenach.
Arnamarach dano ruccadh naémh Berach go
Caoimhgin. Ferais Caeimhgin failte fri Berach, & fiarfaighis
de in bó lonn leis beith a l-los proinne na manach. Ocus ro
raidh Berach go n-diongnedh gach ní no fhurailfedh Caeimgin
fair. Ocus ro ghabh do laimh beith
a l-los proinne na manach. Ocus ro
mhór-molastair Caeimghin an Coimdhe trésan
sobharthan do-rad for proinn na manach tre rath m-Beraigh. Gonadh
dó sin ro raidh Caoimhghin:-As ferr gach proinn mesruccadh
In úair tig go longadh;
As ferr áradhu immat
At-cota bith-bronnadh.
Isan aimsir sin tra ro batar
léigióin imdha na n-demhan i n-Glionn Da Lacha ag
cathuccadh fri Caoimgin & fria mhanchaibh; &
do-beirdís crith & omhan imna daoinibh fanna,
& do-gnídis urcoid doibh, & do-bheirdis
tedhmanna & galair iomdha isin n-glionn, & ni
ro cuimgedh a n-díochur go tainicc
Berach. Is annsin tainic Berach timcell na cathrach,
& ro bhen a clocc, & ro chan psalma easccaine forna
demhnaibh, & ros-díochuir as an n-gleann. Conidh
de sin ro chan an fili:
Cluiccín Beraigh, buan an séud,
Do-ní
deabhaidh fri claoin-céd;
At-clos go Fearnna na
c-céud,
Tafonn demhna as a náomh-tséud.
Ocus as dó-sin do-berar Clocc Beraigh gach dia timcheall
Glinne Da Lacha, & ní bía nert demhan, na
teidm, na díghail innte, airet bías Clocc Beraigh
innte. Ro móradh ainm De & Beraigh tresin fert
sin.
Dalta ro báoi ag Caoimhgin
.i. Fáolan mac Colmain mac righ Laigen; & ro bói an macaomh ag cáoi forsan c-cleirech, .i. for Caeimhgin ag
iarraidh lemhlachta; & ro ba doiligh le Caeimhghin
inní-sin. Ocus amhail ro baoi aga radha, sénais Berach
an sliabh, & at-bert: ‘Is ced don eilit cona láegh
fil isin t-sleibh toidecht gonicce so’; & tainicc an
eilitt focéttóir cona laégh ina diaigh;
& as í-sin ro blighthea gach día d' Faolan.
Tainic immorro an cú allaidh i n-aroile
ló, & ro marbh láegh n'a h-eilte, &
aduaidh; & ni tharatt an eilit a loim a n-eccmais a
láeigh. Ba toirsech dano Caeimhgin
donní-sin. Sénuis dano Berach an sliabh, &
adubert: ‘As ced don amnanna do-rinne anumhaloid, ce
do-gné umhalóitt’. Tainic iarsin an mac tire,
& deisidh fora chon-righthibh h-i fiadhnuse na h-eillte,
& ro ligh an eilit an mac tire, & do-rad a loim
fair; & no thiccedh an mac tire gacha tratha go m-bligti an
eilit fair.
I n-araile aimser ro cí
Fáolán isin fhuigleach ag iarraidh samhaidh ar
Chaoimghin. Ro ba doiligh le Caeimhghin inní sin, &
do-roine a comhradh fri Berach. Sénais Berach an charracc
atá a c-comhfhoccus na cathrach fil i mulluch an
t-sleiphe, & ro cás samhadh imdha
treithe, & do-rádadh d' Fáolan; &
fogabhar samadh fos gacha fuighligh a
mulluch na cairrge, & fo-gebhthar go t-tí an
bráth, a c-comharta na mor-mírbuile sin.
I n-araile aimser tainic Berach
& Fáolan seach sailigh n-alainn fil i n-Glionn Da
Lacha. Ocus cíis Fáolan ag iarraidh ubhall do
thairbirt on soiligh dó. ‘As
tualaing Día cidh edh on’, ol Berach; & senuis
Berach an sailigh, go raibhe fo lán-toradh d' ubhlaibh,
& do-radadh ní dona h-ubhlaibh sin d'
Faolán. Ocus gach tan bíos toradh ar gach crand
tortach, bídh a lan-toradh uirre si bhéos, &
biaidh no go t-tan bráth, a c-comharta na
mór-míorbhuile sin.
O 'tchuala immorro Caineach,
les-mathair Fáolain, gurbo mac sainemhail Faolán, ro
ghabh tnuth & format issi fris; ar rob eccail le,
anní ro bói de iarttain .i. an flaitheas do breith d'
Faolan ona cloinn féin. Do-luidh cona banntracht
cumachta go Glenn Da Lacha, d' imirt draoidhechta, &
tuaichle, & geinntlechta, & ealadhan
díabail foran macaomh, dia aidhmilliudh.
Ocus ro fhoillsigh aingel inní-sin do
Caeimhgin, & ro raidh Caeimhgin fri Berach dol do thoirmescc
na c-cumhacht n-demnidhe sin; & do-cuaidh Berach fris
anní sin. Ocus at-connairc Caineach uás mulluch in
t-sléiphe ag adhradh díabail, & acc
dénamh draidhechta. Ocus do-roine Berach slechtana
& ernaighthe, & ro raidh fri Cáinech
& fri a banntracht: ‘As ced dáibh dol fon
talmain’. Sluiccis an talamh go h-opand Caineoch guna
banntracht. Conadh aire sin ainmnighter Laithrech Caineoch a
n-Glind Da Lacha. Conidh ina cenn chacait coin na cathrach o sin
amach go brath.
Tainic iarsin Berach co h-ait i r-raibhe
Caeimhgin. Iarfaighis Caoimhgin caidhe a iomthus &
Caineoch. Is annsin ro raidh Berach fri Caeimhghin:
Do-cuirisi Caineoch,
A cleirigh áin, irsigh,
Cona banntracht baindsigh
Síos fon talmain trillsigh.
Conadh amlaidh-sin ro saoradh Fáolán, & ro traothadh Coineoch tre rath De,
& Beraigh, & Caoimgin.
I n-araile oidhce ro battar na
manaigh isin proinntigh ag iarraidh uiscce the. Cuiris
Berach cloich gacha manaigh foran teine do denamh in uiscce. Ocus
cuiris da cloich d' iomarcraidh. Fiarfaighis Caeimhgin fochann
na c-cloch. Do raidh Berach: ‘Días manach fuilit gose um
chomhairemh proinne sunn, & ricfit a les an dá
cloich-sin, do thégadh uiscce doibh’. Ocus
do-rónadh an t-uiscce te, & do-radad cloch gacha
manaigh 'san uiscce.
Ocus ro bhattar an da cloich-sin isin
tene dá losccadh. Do raidh Caoimhgin: ‘Tabhairther
aníos na clocha’, & ni tharatt Berach. Do raidh
Caeimhgin doridhisi na clocha do tabhairt asin teine. Ocus ni tharad
Berach. Ocus do raidh Caoimhgin an cetna an tres feacht. Is
annsin tainic da mhanach a tíribh cíana d'
ionnsaighe tesda Caeimhgin; & do-rónadh
ósaic doibh, & tuccadh chuca an t-uiscce te,
& tuccadh an dá cloich doibh inn. Ocus ro
adhamhraigh Caoimhgin go mor Berach trit-sin.
As lía tra tuiremh
& faisneis ina n-derna Berach d' fertaibh & do
míorbhuilibh i n-Glinn Da Lacha. Secht m-bliadhna dó
oc umhalóitt do Chaoimhgin. Do-luidh Caoimghin la Berach go
espoc Etcen. Ocus do-rad espoc Etcen gradha for Berach,
& do-ronsat áentaidh & codach andsin
.i. espoc Etcen & Berach.
Do-lotar iarsin Caoimhgin & Berach go
Glenn Da Lacha. Ocus gach (tan) no thrialladh Berach
tichtain dia tír do comhall
breithre Patraic, nó fhastadh Caeimhgin cona manchaibh
é. Co tarfaidh aingel do Caeimghin i n-aroile oidhche, co
n-ebert: ‘As mithig do Berach dol dia tír, do comhall
breithre Patraicc’. Ocus ro cedaigh Caeimhgin do Berach dul dia
tír, & do-ronsat iarsin a
mór-aentaídh, Berach & Caeimhgin. Ocus is
annsin ro raidh Caoimhgin an rann:
Manaigh Beraigh, is íatt mochen,
Iter a n-ócc is a sean;
Cia nom-tiosat, fir, mnaoi, meic,
Ni ragh ar nemh, co
n-diccset.
Ro faccaibh Berach airmberta maithe i n-Glinn Da
Lacha. Forro-fhaccaibh búaidh foghlama &
crábaidh innte; for-fágaibh gan teidhm gan dioghail
innte, céin no beith a chlocc féin innte,
(& ro fagaibh einech fir sheisrighe ag fior tighe
innte) acht co n-ionnla a lamha asin Casan. Conidh de-sin
ro raidh an file:
For-fáccaibh Berach
béil-bhinn
I n-gleann manach gan créidhim
Eineach fír-seghuinn séire
Ag fir tégtha
isin náoim-glionn;
Cidh goill, cidh druith, cidh crosain,
Co tí an brath brúite bresain,
Ní bía gan einech n-iomdha,
Acht go n-ionnla asin Casan.
Is annsin do-rad Caoimghin a carpat fo
leabhraibh Beraich, & ro sén an sliabh &
do-rad an damh allaidh as d' iomchar an charpuit.
Ocus ro raidh (Caoimgin), gibe baile a
laighfedh an damh fon c-carpat, gomadh ann no cumdaigedh Berach
a cathraigh. Ocus ro raidh, gach n-eiccen no tiucfadh, go
m-biadh-somh immaille fri Bearach aga fulang. Ocus do-rad
mór-bennachtain dó.
Do-luidh Berach iaramh dochum a tire, & Maol Moltach immaille fris do ghiolla; do Chiannachta
dóisidhe iar c-cinel. Ocus an damh allaidh fon c-carpat ag iomchar na leabhar. Ocus ní ro
luigh in damh fon carpat co
rócht an t-ionadh ro thircan Patraicc. Ocus luighis an damh
ainnsein. Ocus ro raidh Berach re Máol Mothlach: ‘As annso
ro cinnedh duinn anadh. Eirigh, & sir an
clúain’. Do-cuaidh dano Maol Mothlach risanní-sin,
& ro shir an cluain.
Isin ló-sin for-caemnaccair ár
mór innte .i. da rídhamhna ro fersat cath innte in
lá sin .i. Donnchadh a Temhraigh, &
Tíopraitte mac Taidhg a Cruachain; & do-rochratar a
n-dís ar lár an lis fil inn; & ár
mór umpa. Ro marbadh do raith Tiopraite; & ro
bai ainim i n-Donnchadh, & ni ro féd eirge asin
ármhach. O 't-connairc dano Maol Mothlach in ár,
ros-gab omhan mór é. Ocus ro siacht go tinneasnach
co h-áit a raibhe Berach. Iarfaighis Berach: ‘Cionnus
cluain an clúain-si’? ‘Nocha soirbh-clúain
immorro’, ar Maol Mothlach, ‘acht cluain coirpthi uile’. ‘Bidh edh a h-ainm ó
so amach’, ol Berach. ‘. .i. Cluain Coirpthi’. Ocus ro innis
sgela na cluana ó sin amach; do-bheredh Cluain mac Lilcon
immorro a h-ainm conuicce-sin.
Do-luidh dano Berach gusan ármach,
& ro thaithbeoaigh uile do neoch ro marbadh isin
cath. Ocus ro shlanaigh Donnchadh; conidh desin ro raidh an fili:
Donnchadh ocus Tiopraite,
Guna t-tromsluagh dis,
Ro tuitset ina
n-all-cró
Ar cert-lár an lis.
Cech brat toll, cech
lene n-deircc,
Cech aladh iar n-guin,
Acht luirech na
n-episle
No bíodh fora muin.
Ro slechta slogh n-gléisi n-glan
Cen on Acht luirech na
n-eipisle
No bíodh fora muin.
Is annsin do-rad Tiopraitte mainchine a bí & a mairbh,
& manchine a shil & a shemen do Berach go brath,
& ro athain a chorp & a anam ar a comairce,
& do-rad i n-aimsir braith, & iar m-brath. Ocus
ro innis do Bherach an mór-pían
at-conairc i n-ifurn, & ro atlaigh do Dhia a saoradh
féin eiste; & ro raidh na táinic i n-Erinn
tar eis Patraicc nech búdh amhra nó búdh
umhla ina Berach; & ro raidh: risna
hanmannaibh do-beredh ‘An tí do-beir anmanna,
& dos-beir isna corpuibh doridhisi dochum bethadh, as
maircc do tuillfedh a fhercc, ar gétar nem &
talamh air, & ar a shiol & ar a shémen go
brath, & iar m-brath, ach muna dherna aithrighe
n-diochra’. Ocus ro mhor-molsatar in Coimdhe annsin .i. Berach
cona cleircibh, & Donnchadh & Tiopraite,
cona mórshluaghaibh. Ocus ro dheilighsett annsin
Donnchadh & Tiopraite, & do-luidh cach dibh
dochum a thire; & gér bo sanntach a c-comrac, rob
aontadach a sccaradh tre cumachtaibh an Choimdedh, &
tre miorbuilibh Beraigh.
Iarsin do-rocht Cruimter Fraoch
& Daigh mac Cairill go Berach, & ro choisreccattar
an c-cathraigh, & ro chumhdaighset h-í. Ocus ro
ráidset gibé no inghreimfedh nech dibh, go m-beittis a
t-triur 'na naimhdibh dó, & go m-biadh an Choimdhe
& muinter nimhe. Is annsin ra raidh Cruimter Fraoch:
‘Bidh í-so íarthar cluana, & bidh i mo
cheall-sa a h-oirthir’. Ocus ro fáccbatar na senoraigh
naemtha sin bennachtuin ag Berach, & do-luidh cách
dibh dia cill féin.
Is annsin
do-luidh Berach go h-airm i r-raibhe Dobhtha i sentattaidh
sainemhail. Do-róine dano procept dó, &
día cloinn, & día chinedh aile, & ro
baistestair Dobhtha cona chloinn, & cona iartaige, eter
fhiru & mná. Ocus is annsin ro comhailledh an faistine ro thircan Patraicc do Dobhtha. Do-luidh dano Berach dia catraigh.
Isin aimsir-sin dano ro aittrebh
Diarmait eicces & a moirsheiser brathar i r-Rathund
.i. Diarmait, Tromra, Belech, Colum Derg, Cruinnicen,
Brandub & Dubhan .i. an cleirech; do Ciarraigibh no Connacht Luachra doibh iar
c-cinél. Fer sochraidhi dano Diarmait, &
primh-eicces & ard-maigistir druidechta Aedh do éc, marbadh Aodha meic Eachach
Tírmcarna ro ba rí Connacht an tan-sin. Ocus is
é do-rad Rathonn do Diarmait i f-fiachaibh molta do-roine
dó.
Ocus do raidh Berach fri Diarmait an ferann ro
thiomna Patraicc do d' faccbáil. Ocus ni ro fáccaibh
Diarmait an feronn. Mor tra d' imnedh fuair Berach ag cosnumh
an fhearainn sin do mhuinntir an Choimde, & dona macaibh
eccailsi no bheittis tara eís ina cathraigh ag fognum do
Dhia. Do-lottar dano Berach & Diarmait go ri Connacht
.i. Aedh mac Eachach, do denamh breithe doibh. Ocus ro raidh
Diarmait fri h-Aedh, damadh do Bhearach do-bheredh an ferann,
co n-dingnedh a áoradh, co n-eirsitis tri bulcca fora
dreich, & co m-beith on & aimimh & aithis
fuirre. Ní derna dano Aedh breth doibh, ar rob
eccail leis Diarmait dia ghlamadh,
& rob eccail leis Berach dano ar imat a fhert
& a míorbal.
Ocus ro shir Berach & Diarmait
Éire (fo trí), & ni fuarattar i
n-Erinn nech do-neth breth doibh, arna fáthaibh
cétna. ‘Tiagham i n-Albain’, ar
Diarmait. ‘Tiagam’, ar Berach. Do-lotur dano i n-Albain,
go h-Aedan mac Gabrain, go rígh Alban, do denamh breithe
doibh.
Do-rala móir-fledh an tan-sin ag Aedhan
& ag maithib Alban, & ro báoi macraidh
mór ag cluiche for faithche an dúnaid. Diarmait immorro ro
báoi cumdach mor d' édach
uime, & ro bói delb deg-duine leis. Berach immorro ro
baoi sidhe ag cumdach a anmha, & ni raibhe ag cumdach a
cuirp, & ro báoi go deróil. Ocus ro imthigh
Diarmait go h-opann résan cleirech, & ro raidh
frisan macraidh: ‘Chuccaibh an breccaire; geibidh otrach &
maidedha & clocha dó’. Ocus ro gabsat an macraidh
do laimh inní-sin, & ruccsat ruathar dochum an
cleirigh. Dercais an cleirech forra. ‘As cett daoibh’, ar an
cleirech, ‘gion go f-fedtáoi anní
trialltaoi’. Ro lensat a c-cosa don talamh, & ro lensat
a lamha dona ceppaiph & dona
crannaibh ro batur inntibh. Ocus ro sói cruth &
dealbh doibh, & ro fhast Dia fon samhla-sin iatt.
Ocus do-chuaidh Berach & Diarmait
iarsin go dorus an dúnaidh, & ros-gabh fuacht
mor isin dorus. Ocus ro batar da charn nó dá mhul
mora don (snechta) i n-dorus an dúnadh. Ro
raidh Diarmait: ‘A breccaire, dia m-bat
(fír)-chleirech, do dhénta tene don da
mhul snechta ud, go n-dernmáis ar n-goradh fris’. ‘As
ced doibh’, ar Berach, ‘teine do dénamh dhibh. Eircc-si
& séitt íatt’. Do-chuaidh Diarmait,
& ro seit an dá mhul shnechta, & ro
lasattar amhail crionn, & do-róine Diarmait
& Berach a n-goradh fríu.
Ro h-innisedh dano do Aedhan na ferta-sin
& na miorbuile; & do-ráidh Aedhan fría
druidhibh: ‘Fionnta libh cia do-roine na ferta-sa & na
miorbuile’. Ocus do-chúatar na draoithe ar a c-cliathaibh cáerthainn,
& tuccadh dano nua corma doibh. Cethrar dano líon
na n-druadh, & ro raidh an cétna fer dibh:
Berach go m-bith-buadaibh,
Bruth óir a h-oireanach,
Eriu ina rig-rathaib
Ina roim ráin brathaibh
Ina roimh ráin.
Ro raidh an dara fer dibh:
Ni fhuil náemh
nár ettrocht,
na naemh-ogh adhamra,
Ro soisedh coimhfherta
Fri Berach m-bith m-buadhach
Ón Badhgna
báin.
Ro raidh dano an tres drái:
Berach mac Nemhnaill,
Meic Nemargen nert-niadaigh,
Ní mar cin talmain,
Trom, trén, tairptech, tabhartach,
Fris tibhre a
fhercc.
Ro raidh an chethramhadh dráoi:
A luaithe faillsighther,
A thrici tintothach uilc,
Mac Oengussa, meic Erca Deircc.
Ocus do raidhsett na draoithe fri
h-áedán: ‘Berach naom úasal airmittnech
do-deachaidh a h-iathaibh Erenn .i. on Badhgna a criochaibh
Connacht. Ocus fer dana immaille fris dot' ionnsaighidh-si do
dénamh réire ferainn doibh. Is e do-roine na
ferta-sa & na miorbuile, & atad i n-dorus an
dúnaidh’. Ocus do-radadh isin dún fo
chettóir; & do-rad Aedhan a oigh-reir do Berach,
& do-roine sléchtain dó. Ocus ro
slánaigh Berach an macraidh.
Ocus ro edhbair Aodhan an dun do Bherach. Conadh
h-í sin Eperpuill .i. cathair atá ag Berach i
n-Albain. Ocus ro edbair an rí rígh-erredh
féin, & o gach rí ina diaigh dó,
& mór-cuairt Alban, & día shamhadh ina
dhíaigh. Ocus ro edhbairset an mhacraidh a mancine fein,
& maincine a síl & a seimen go bráth
cona crich & cona ferann do Bherach. Ocus do raidh
Aedhán gomadh é, Aodh mac Brénainn, ri Tethba,
& Aodh Dubh, mac Ferccna, rí Breifne, do dénad
breth doibh i n-Eirinn.
Ocus do-lottar dochum n-Erenn doridhisi .i. Berach
& Díarmait. Is annsin tarlatar co h-áedh
n-Dubh mac Suibhne .i. ri Uladh. Ar-roétt dano Aedh Dubh co
failte móir inní naemh Bherach; & do-rad
onóir móir dóibh. Ocus ro edhbair an dún i
r-n raibhe do Bhearach. Conad ísin Clúain na
Cranncha i n-Ulltaibh, & ataid manaigh imdha
friu innte. Ocus fa lía
rea faisnéis ina sin i n-dénann Berach d' fertaiph
& do mhiorbhuilibh innte.
Ocus do-dechatar iarsin co h-áedh n-Dubh mac Fergna, & go h-Aedh mac Brénainn, do dénamh rere
doib. Ocus do-ronsat comdáil do ló cinnti. Ocus is
ann do-ronsat in comdáil-sin oc Lios Ard Abhla a Muigh
Tethba. Do-luidh Berach & Diarmait cách dibh dia
n-íath feissin in oidhce resin comhdáil. Ocus do-ronsat
frithcomhdail arnamharach ag an sgíach ata i
Tir Troma a Rathann; & ni dhechaidh
Berach isin frithcomhdáil acht do-luidh focettoir
gusin c-comhdáil go Lios Ard Abhla.
Ro báoi dano socraidhe mór isin
comhdáil-sin .i. ro báoi Aodh Dubh mac Ferccna,
& sluagh Breifne maraen ris. Ro báoi áedh mac
Brénainn, & sluagh Tethbha maráen ris. Ro
batar sochaidhe do naemaibh isin dáil-sin. Ro bai Daigh mac
Cairill, & Cruimter Fráoch, Mancán, &
Cíaran, Mael & Aelitir, Failbe Find, & Dha
Cúa, Samhtann & Arnáin; & ro battar
náeimh imdha ele asin c-comhdáil-sin.
Do-roine dano Bearach mór do fhertaibh
& míorbuilibh isin comhdáil-sin, &
rainic Diarmait iarsin isin c-comhdáil, &
do-róine éccnach Beraigh. Ocus do raidh
inní-so: ‘A bhreccaire, ní scé fan dernsam
comdáil i Rathunn’. In annsin do raid Berach: ‘As
tualaing Dia a tabairt conicce-so’. Ocus tuarccaibh an
chumhachta diada an scíaich i n-aírde isin áer,
& nell impe, & ros-fucc iarsin go raibhe uas in
comdáil. Ocus ro raid Berach fri Diarmait: ‘Féch i
n-áirde’; & ro fech Diarmait, &
at-connairc an scíaich, & ro an da
égnach. Iarsin ro leigeadh an scíach go foill docum
talman, conus tarla foran clad a raibhe Aodh mac Brenainn ina
suidhe, & is amlaidh ro báoi an sccé forsan
cladh, amhail as ann no fasfadh tre talmain.
Ocus do-dheachaidh imdherccadh mór annsin
d' Aedh mac Brenainn. Ocus ro aghsatt na
sluaigh inní sin, & ro mhor-molsat an Coimdhe
& Berach; conadh dó-sin ro ráidh an file:
Toccbais Berach leis an sciaich
Don muigh ar a m-bittis na slúaigh;
For érim gusin cladh caemh,
Fora m-biodh Aedh mac Brenainn buain.
Ticc a ruidhedh Aodha aird
Risin firt maerdha gan meircc;
Gnuis rígh Tethbha, druim dar úir,
Conus tarla 'na dlúim n-deircc.
Iarsin tainic álghus codalta d' Aedh Dubh
mac Fergna, do rí Breifne. ‘A Shamhtann, mo chenn it
ucht, a chaillech, go n-dernar codludh’. Do raidh Samthann
fri h-Aedh n-Dubh mac Ferccna: ‘Eirigh go Berach, &
cuinnigh fair do dhath do chlaochlódh’. Do-luidh dano
Aedh go Berach, & ro raídh fris go n-dingnedh a
oigh-réir, dia cáemhcloidhedh a dath. ‘As tualaing
Dia’, ar Berach. ‘Tarr, & tucc do chenn fam
chocaill, & codail’. Do-ratt Aedh a chenn fo cochall
Beraigh, & ro chodail; & ro fer cioth flechuid
focettóir. Ocus tuargaibh Aodh a chenn on cochall amach,
& is e laoch ro ba finne do laochaibh domain é. Is
annsin ro raidh aoin-fer da muinntir fein fris: ‘Dar lim as Aodh
Fionn anosa antí rop Aodh Dubh o chíanaibh’. Ro
raidh Berach: ‘Bidh Aodh Finn a ainm, & ainm a
shíl & a shemen ó so amach go t-tí an
brath’. Conadh de-sin ainmnigter sliocht Aodha Finn
o t-tad riogradh Oirthir
Connacht. Ocus ro edbair Aodh Finn a righerredh &
righ-erredh gach rígh ina diaigh go brath, &
screpall gacha cathrach ó a síol & o a seimen
go brath do Bheruch.
Do-chuattar iarsin na sluaigh a muinighin na Trinoide, go ruccadh an fír-Dhía breth
fírén eter Bherach & Diarmait. Is annsin
ro raidh an t-aingeal uasna sluagaibh:
‘La Berach a dúthaigh oniu co tí an brath’. Is
annsin ro raidh Aodh mac Brenainn: ‘At-chluinti go rucc an
t-aingeal an m-breith .i. a tír la Berach go tí an
brath’. Ro ferccaighedh Diarmait donní-sin fri h-Aedh
mac Brénainn. ‘Ocus dar lem atátaoi-si aga radha ina
diaigh’. Ocus ro fhoslaic Diarmait a bél do denamh
gláimhe díginn d' Aedh mac Brenainn. Ro raidh Aodh
mac Brénainn fri Berach: ‘Ar do chumairce damh-sa, a
cleirigh, riasan f-fer n-dana’. Eírgis Berach go Diarmait,
& do-bert a bhois fría bél, & ro
raidh: ‘Ní thí áoir na moladh tar an m-bel
san tre bhithbe, & foclaim bad comhainm an láoi-so a
c-cionn m-bliadhna th' oidhidh’; & ní ro
fétt áoir na moladh do denamh o sin amach. Ocus ro
sáeradh Aedh mac Brénainn andsin tre rath m-Beraigh.
Ocus ro edhbair Aedh a righ-erredh fein,
& righ-erredh gach righ ina diaigh, & screpall
gacha cathrach ó Airther Tethba, & o a shíol
fein, & ó a seimen do Berach go brath. Is annsin
ro raidh Berach: ‘As ced don scíaich dol goa h-ionadh fein
doridhisi’. Ocus ro thóccaibh cumhachta Dé an
sgiach goa h-ionadh fein doridhisi i r-Rathonn. Ocus ro
sccaoiledh an comhdail fon ionnus-sin.
Do-luidh dano Berach dia cathraigh. Do-luid
Diarmait go Rathonn, & e
tuirsech. Arnamárach dano do-luidh Berach go h-ait i
r-raibhe Diarmait, & ro raidh fris an ferann d'
fagbáil. Foro-fáccaibh Diarmait an feronn do
Bherach; & forro-faccaibh Cruinicéin, &
for-faguibh Dubán an cleirech. Do-luidh Berach go
h-áit i r-raibhe Tromra, & ro raidh fris an feronn
d' fágbail. Ocus ro raidh Tromra nach fáicfedh go brath. Ro raidh Berach fri Tromra: ‘As ced duit
dol fon talmain’. Sluicis an talamh fochettóir
Tromra. Do-luidh Berach go Belach, & ro ráidh fris an
ferann d' fagbáil. Ro raidh Belach, nach fúicfedh go
brath. ‘Is cett duit-si’, ar Berach, ‘dol fon talmain
fód comhair’. Sluiccis an talamh go h-opann
Bélach. Do-luidh Berach go Colum n-Derg, & ro raidh
fris an feronn d' fágbail. Ocus ni ro
fháccaibh. Ro chuir Berach Colum fon talmain. Do-luidh roimhe
Berach go Brandubh. Ocus do ráidh fris an ferann d'
fáccbail, & ní ro fháccaibh. Ro
chuiredh dano Brandubh fon talmain.
Do-luidh dano Diarmait ar chomairce espuic
Soichill go Baislic. Anais annsin co cend m-bliadhna. An lá
a c-ciond bliadhna ro gabh Diarmait for éccnach
Beraigh. Ocus ro raidh: ‘Is aníu ro gheall an
bréccaire bás damh-sa’. Increchais epscop Soichill
inni Diarmait:
‘An doigh lat-sa na fil co h-oidhce fedh frisa
t-tiosadh bás duit? Eirigh-si isin ecclais, &
dúin fort h-í’. Do-luidh dano Diarmait isin
ecclais, & dúnais fair h-í.
Tarfaidh immorro damh allaidh do lucht iarthair
an fherainn, & do-lottar ina deghaid, eter cois
& each, eter choin & duine. Do-luidh an fiadh i
m-Baslec, & anaiss allanoir don ecclais fo comhair na
fenistreach. Ro báoi mór gair ag cách immon
fiadh. At-racht Diarmait co h-opann dia fhios cidh ro
búi ann; & tainic gusan seinistir, & ro
báoi ag fégadh trithe amach. Ocus ro teilcc fer don
lucht ro bhatar i n-deghaid an fhiadha urchar do ghae sealcca
frisan f-fiadh. Conus tarla tresin seinistir do Diarmait ina
braghaitt, co torchair ar lár na h-ecclaisi, co fuair bás & oidedh la breithir m-Beraigh isin ló a c-cionn bliadhna iarsan c-comhdail. Terna
immorro an fiadh, & h-é slán.
O 'tchuala immorro Cú Allaidh mac Diarmata
sin, & do-luidh do féghadh Rathonn, & da
mallachadh ná fásadh arbhar tre talmain ann,
& na beith bliocht ag boin, & na beith mes for
crannaibh ina coilltibh, do fheghadh a suil. Naenbar dano diberccach
dó.
Is ann do-rala Berach i n-Dún Imgáin
i Maigh na f-Fert, & Conchennán ina fharradh. Ro
foillsighedh do Bherach Cú Allaidh do dhol frisan
toiscc-sin. Ocus ro fáidh Berach Coincennán ina
dheghaid. Ocus ro ráidh Berach fris: ‘Fúaccair-si
iad sin ar tús’. Do-luidh dano Coincennán a
n-deghaid na n-díberccach, & rucc forra a slighid an
charpait; & ni ro fúacair forra annsin, acht
ni ro theilcc forra inní ro
búi ina laimh. Co ro iompo Cú Allaidh a aghaid, co
t-tarla do a t-tul a édain, co n-deachaidh trena chend, co
torcair eter a mhuinntir. Co n-ebert: ‘Tóccbaidh
mé go luath go mullach an t-sleiphe, go f-faicer uaim ferann Beraigh, co ro mallachar é go
luath do mullach an t-sleibhe’. Ocus ro toccbattar é
gusan máoil-sliab, & ro ba marbh Cú
Allaidh annsin; & ni facadh ní acht daire
n-dímain, & as éttorthach sein dogrés;
& ro theichsett a mhuinnter uadh.
Ocus do-ruacht Conchennán chuicce,
& ro ben a trilis de, & rucc leis do chomhartha;
& rob eccail lais dano an cleirech, ar ni ebert fris duine
do mharbadh. Ro bhen slait, & ro choraigh an trilis
fuirre arin achad 'ar n-dol asin c-coill. Conidh de-sin ainmnighther Achad Cuileburr. Do-luidh dano
Coinchendán go h-áit i raibhe Berach; & ro
foillsigheadh do Berach an gniomh do-rinne Conceandán,
& ro bá ro-olc la Berach duini do mharbhadh;
& do-roine Concendán aithrighe. Do-cuattar
immorro muinnter Con Alltadh ar seachrán,
conus-tarlattar go h-áit i raibe Berach, & ro
slechtsattar do Berach, & do-ronsat aithrighe, &
do-radsat a maincine do Berach; & is íad sin
muinter Cille Lallóg, & is é Berach ro
faguibh inte iad.
I n-aroile ló dano do-luidh
seisrech Beraigh ar dhasacht
asinn cathraigh
(ac) Rathand; & do-lotar á Cluain
Cairpthi, & do-lotar tair Sionaind a Cluain Deoinsi,
& a Chluain Inchais, & a Chlúain
Dártha, & eiste-sidhe gonuighe Ath na n-Dham. Sois
Cíaran Maol fora annsin; & de-sin ainmnighther Ath
na n-Damh; & do-lottar ina frithing i Túaim Usci,
& tar Sionainn siar; go rabattar tuirsigh (.i. na
manaigh) co mor de-sin. Ocus do raidh Berach, cidh mór no
sirdís na daimh, co n-dingnittís a l-laa ríana óiche.
Do-lotar immorro na daimh fon dithrebh i n-Eared
Lara, & go Edargabhail, & go Raith Fearchon,
& co Cluain in Buicc Finn, co Caill na n-Glasán,
& co Lios Dúnabhra, & co Fan na m-Bhachall,
& co Clar Lis mic Cíaráin i Maigh ái,
& co Cluain Ingreac, & co Clúain Cái
& go Léna Ghlúin áin, & isin
sliabh, & i Dubhcaill, & a Rinn Daire
Abréni, & a Tuaim Achad, & a Rathonn
doridhisi, & do-ronsat a lá ria n-aidhche. Ocus ro bháoi a crandach
forra, & an iaronn na n-dheaghaigh in comhfhad-sin uile,
& ro dheargsat isna h-ionaduibh sin uile; & is
lá Berach gach ionadh in ro dheargsat, & is
ón sgat tárna damhuibh in la-sin ainmnighther
Sgathoch i Rathonn.
I n-araile aimser do-luidh Coluim
Cille mac Feidhlimidh, iar m-bhrisedh chatha Chúile
Dreimne, go Berach, ar ni fhuair fáilte ag náomh
aga taraill conige sin. Teagmuing dano gurbo adhaigh domnaigh
an adhaigh-sin. Ocus ro bean in t-aistire moch-trath in clog i
c-Cluain Coirpthe. Is annsin do-luidh Coluim Cilli dar Magh
Ráthoinn, & suidis i c-cinn descertach in
tóchair; & ata cros & annoit annsin. Ro
foillsigheadh do Berach anní-sin, & do-luidh a
c-comdhail Coluim Chille, & beannachais do. Beannachuis
Coluim Cille dó-san, & ro fear Bearach
mór-fhailti fri Coluim Chille, & ro ráidh
fris ‘Tíagham fodechta don chathraigh’. ‘Nocha ragh-sa
dom chasaibh annocht dhi’, ar Coluim Cille, ‘ar tainic an
aghaigh domhnaigh’. ‘Berat-sa liom tú’, ar
Bearach, ‘ar mo mhuin’. ‘Ni bherair’, ar Coluim
Cille, ‘an aghaidh-si reamhom anocht
di’. ‘Bérat-sa’, ar Berach, ‘tú, &
do chúl reamhat’. Ro iomchuir dano Bearach Coluim
Cille ar a mhuin, & cúl cáich dibh
fría cheile, go rochtatar in prainnteach, & ro
léig ar lár annsin.
Ocus ro marbhadh in 'damh' is
added above the line unnecessarily. t-seisrech an aidhchi-sin
dó, & do-ronsat aontaidh & cotach,
Berach & Coluim Cille; & for-fhagaibh Coluim
Cille fagbhala maithe imdha i c-Cluain Coirpthe; foro-fhagaibh neam
dia sagart, & dia h-abaidh, acht go n-dearna ernaighthe
fo trí ag crois Coluim Chille co coibhérta; ro fagaib co
tibhértha cummaidh fris féin ar neam dá
gach manac Bearaigh nó rachadh día ailithre chuca. Ro
fhagaibh in soisgél ro scriobh día láim
feisin, a c-comarta a áenta & Bearaich; &
faro-fhagaibh moir-bheannachtain ag Berach, & ro luidh
fora shétt.
I n-araile aimser do-deachaidh dochma mór i n-Érinn. Is annsin ro
boi Laeghachan ar Loch Laeghacan ina inis
fein, & ni raibhe biadh aicce. Do-luidh dano d' iarraidh
bidh cona ceithirn, & ro fhaccaibh a séitchi isin
inis, & si torrach, & oen-ben ina farradh;
& ro raidh ria, dia m-beiredh lenamh dara a aeisi, a
mharbadh, ar ni raibhe aca acfaing a 'leo' added
above the line unnecessarily. lesaighthe. Ocus rucc an ben mac
dar a éisi, & ro fiarfaigh an ben ro báoi ina
farradh, crét do badh indénta frisan mac;
& ro raidh si: ‘A mharbadh’. Ro raidh an ben ele:
‘As cora a breith go cleirech na cille-si thiar dia
bhaisttedh. Ocus tabhar a mhancine dó ar a bethughadh’.
Deisidh dano leo an comhairle-sin, &
tuccadh go Berach; & ro bhaistt Berach an mac, &
as é ainm tuccadh air, Ineirge, & ro h-edhbradh
mancine a bhí & a mhairbh, & mancine a
síl & a seimen co bráth do Berach, ar a
leasucchadh. Ocus ro raidh Berach: ‘Berar an mac dochum a
mhathar, & ticfadh cobair coda & máine
dóibh’. Ruccadh an macan docum a mhathar la breithir an
cleirigh.
Mar ro bhattar na mna ann co
c-cúalatar in fuaim is
in osnad. Do-luidh an bhen dia fechain, & ní
facagtair nach ní ann. An cualatar dano an tres feacht in
fúaim, & do-cuaidh an ben an tres fecht dia dechain,
& ro báoi brádan mor ann, &
dobhrán aga tharraing i t-tír. Ocus do-cuaidh an bhen,
& ro tarraing an bradán for tír, &
nír cumhaing a iomchar ar a mét, & ro
gair an mnáoi ele, & ruccsat ina n-dis ar eiccin
leo an bradan, & ro urlamhaighsett, & ro tocaithsettar a n-dáethain, & ro lionsatar focettoir cíche mathar an meic do
loim, & ro saoradh an mac amlaidh-sin.
Laeghachan immorro do-luidh i c-ciana, & do-rala baile dó, & a dhaoine uile, ar n-écc,
& a bhae & a bhuár uile ann, & do-rochtattar leis dochum a
thíre, & cuiris nech reimhe dia fhios an rucc a bhen
lenamh, & má ruc, in ro
mharbhadh; & fuair an mac, & é
béo, & do-cuaidh go h-airm i r-raibhe Laeghachan,
& ro innis dó. Ocus ro ba faoilidh Laeghacan don
sccel-sin, & do-luidh dia inis i & ro fhiarfaigh
fochann bethad an meic, & ro innis a mathair gurab
é Berach ro bhethaigh é; & go ro h-edbradh a
mhanchine dó. Ocus do-luidh Laegachan go
Berach cona oigh-réir dó, & ros-cind manchine
an meic go brath do Bherach.
Araile aimser do-chuattar
h-Í Briuin na Sionna & Cu Cathfaidh a ri do dol d'
orccain ina focland ro bhattar ar comairce Beraigh. Ocus
do-lottar do denamh na h-oirccne. Is ann ro baoi Berach i c-Cluain
Coirpthe, & ro foillsiccedh dó inní-sin;
& do-luidh a frithséttadded above the
line by a later hand unnecessarily. don t-sluagh. Ocus
im-acomhraic doibh & don t-sluagh ag Bun Sruthra. Is
amlaidh ro baoi Berach, & an glasan ina laimh, & ro
raidh re Con Cathfadh & risan sluagh anadh occa. Ocus ni ro ansat, acht do-chuatar seocha dia sharuccadh, co rochtatar na cathae co ra battar arin mónaidh allandes do Bhun Sruthra. Feghais Berach uadha íatt. Benais a clocc forra. Sluicis an mhóin íatt focettoir cona righ, & do-róine loch don monaidh gan fuirech; & do-cíther la tascc righ an
sluagh-sin, & a n-gai fria n-ais.
Do-lottar dano Dicholla & Toranach uatha a
n-deghaidh an t-sluaigh, co tarla Berach doibh. ‘An accam’,
ar Berach fri Dícholla. ‘Anfad’, ar Diocholla;
& ro raidh fri Toranach anadh aige, & ro an. Is
annsin ro cualatar mor-gháir an t-sluaigh aga sluccudh
don mónaidh, & loch ar t-techt tarsa. Ocus ro
fhiarfaighset cidh dos-faraill. Ocus do-cuaidh Berach doibh
anní dos-faraill. Ocus do-dhechaidh omhan mór doibh
focéttoir, & ro shlechtsat do Bherach, & ro
raid Berach fri Dicolla: ‘An flaithius i r-raibhe Cu
Cathbaidh, biaidh occut-sa & 'gutt síol go
dheiredh an domain’. Ocus do-rad bennachtain do
Dhícholla & do Thoranach & dona
h-úaitibh ro battar immaille fríu.
Is annsin tainic oen-scolocc
terno on t-slog chuca. Ocus do raidh fri
Berach: ‘Ar do chomairce damh, a chleirigh’. Dechais Berach
co h-opann h-e, & triallaidh an cloc do bein air, dia
cor fon talmain, & ro aitchestair Dicholla & Toranach
ainm De fri Berach, na ro mhalartnaighedh an scolóc;
& ro raidhset: ‘Is uathadh duinn anosa, &
reccmaít a les h-é’. Ocus ní ro mill Berach
h-e. Do-roine an fer sin aithrighe, & do-rad a
ogh-réir do Bherach. Ro fhaccaibh Berach do gan dol tar
nonbhar, & fer leapta righ uathaibh, acht go m-beittis da
réir. Is annsin targaidh Díocholla & Toranach
a mancine do Bherach, & ni ro gabh inní-sin. Ro
cinnsett annsin righ-erredh a rígh, & screpall
gacha cathrach & gacha gar-meic,
& gach meic sethar, & cech dalta do-béradh
gacha tres bliadhna; & ro saerait amlaidh-sin.
Araile aimser do Berach a c-Cluain
Coirpthi, fáidhis manach fri h-umhalloitt uadh i Rathond,
Sillen a ainm. Conus tarlattar dó naenbar diberccach,
tangatara h-Airther Tethba do dhenamh fogla i c-Connachta,
& ro marbhsat an manach, & tangattar iter a cend
& a cholann. Ro foillsighed do Berach inní-sin,
& do-luidh co h-opann dia n-ionnsaigidh. Ocus tarraidh
iatt os cind an mairbh. O 'tconncatar immorro na diberccaigh
inní Berach, do-cúaidh do ráith léo a
mharbadh, & ros-gabsat a n-gaei dia marbadh. Ro lensat
a lamha dia n-gaoibh, & ro lensat a n-gai don charraicc
bói a c-comhfochraibh doibh, & méraitt slechta
a n-urlann innte go brath.
Do-ronsat aithrighe, & ro raidhsett fri
Berach: ‘Na gad nem forainn, & h' og-réir duit, a
cleirigh’. Ros-anaic Berach annsin iad.
Ocus ro raidh fríu: ‘Coraighidh an cenn frisin
meidhe’; & do-ronsat amlaidh. Ocus ro gabh Berach simhin
luachra asin port-linn luachra ro bói a c-comhfoccus;
& do-roine ernaigthe ind, & ro coraigh im bragaitt
in mairbh, & at-racht focéttoir; conidh desin atad
sibhne Beraich go brath. Ocus for-faccaibh
Berach mór-rath forra; for-faccaibh dano dona diberccaibh gan a
siol do dhol tar naenbhar go brath, & for-faccaibh fer
umhaloitte uadhaibh i c-Cluain Coirpti; & gach tan no biadh, gú na biadh acht aoin-fer a n-deghaid a ceile dibh. Ocus isedh on comaillter fós,
& comhaillfider go brath. Ocus do-luidh fer umhaloitte la
Berach, & ro deilighset amhlaidh-sin.
Araile aimser ro cinn Colman Caol
Cluana h-Ingrech dol do Roimh; dalta dano do Berach eiside. Ocus
is e Berach ro ordaigh e i c-Cluain Ingrech. Taraill aga oide
& aga maigistir .i. ag Berach. Fuabrais Berach a fhosttadh,
& ní ro fett. Imthigis Colmán Caol, &
do-luidh Berach leis sealat 'san slighidh. Comraicit no
do-rala doib & do Chiarán Maol i cind na
faitce. Ocus fuabraid & Cíaran Maol Colmán
Cáol d' fosttadh doridhisi. Ocus ro raid Colmán
cáol, na h-anfadh no co f-faicedh dia suilibh in
Roimh. Sénais Berach an t-áer, & do-bert
airrde na croiche dar roscc Cholmáin Caoil, &
at-conncatar a t-tríur, Berach, & Colman
Cáol, & Cíaran Máol, inní
Roimh, & ro molsatar an Coimde annsin, &
do-ronsatar cros & annoid annsin do Bherach, &
do Chiaran Máol, & do Colman Cáol. Ocus
do-ronadh cros ele do Pol & do Pettar; & as ionann
do neoch ionnsaigidh na c-cros sin & do imeochadh a
coimhmeit do shligidh na Romha. Ocus ro fosd Colman Caol annsin.
Acht ata ní chena; no go n-airemhter gainemh
mara, & rettlanna nimhe, & an fér
& na h-uile luibhe fhásus tre talmain, & an
drucht fásus no anus forsan fér & forna
luibibh, ni h-airemhthar uile ferta naomh Beraigh. Fear firen tra an
fer-sa. Aon-gloine aicnid, amail
uasal-athair. Fir-ailithir .i. o cridhi & o
anmuin, amail Abram; cennais, dilgadach, amail
Maoisi. Salmcetlaidh molbtach, amail Dauid. Escca'no estad' inserted above the line. egna &
eolais, amail Sholmain. Leastar toccaidhe fri fuaccra firinne,
amail Pol n-apstal. Fer lán do rath & do deolaigecht
an Spirait Naeim, amail Eoin macan. Lubh-gort cain co clandaibh
súalach, gescca finemhna co tortaighe. Tene thaidlech go
n-gris ghoirtighe & tesaigte na mac m-bethad im andadh
& im ellscoth deirce. Leo tria nert & cumhachta;
colum ar cennsa & diuite, nathair ar treabhaire &
tuaicle fri maith; cennais, umhal, áilgen, inísiol, fri
macaibh bethad; fordorca eiccennais fri maccu báis; mogh
sáethair & foghnama do Criost. Ri ar ordan
& cumhachta fri cuimreach & fuaslaccadh, fri
saoradh & daeradh, fri marbadh & beouccadh.
Iarsna mor-miorbuilibh si tra, iar
todusccadh marb, iar n-íoc clam & dall &
bacach, & gach tedma arcena, & iar n-oirdnedh
espoc & saccart & deochan, &
áesa gacha graidh isin ecclais arcena, iar forcetal
sochaidhe & iarna m-baistedh, iar fothuccadh cell
& mainistrech, íar t-traethadh ealadhan iodhal,
& druidechta, ro comfoiccsigh laithe a etsechta antí
naemh Beraigh, & a techta dochum nimhe; & ro
artraigh aingeal dó ria n-dol dochum nime, & ra
raidh ris, co raibhe mór deithite in Choimdhe ime, &
imo mhancaibh, & imo cathraigh; & ro raidh cidh cia
conaitcedh aitche fíren foirbhte aire, co tibertai dó,
& ro foillsigh do laithe a thechta dochum nimhe.
Ro thocaith immorro Berach a bhethaid i n-aoinibh
& i n-urnaighte & i n-almsanaib, h-i fiadhnaisi
an Coimdedh. Ar-roet immorro Berach
comain & sacarfaic o Thalmach & ro
athain a foirb & cennacht a cathrach & a mhac
n-eccailsi dó. Ro fáid a spirat dochum nime,
& ro h-adnacht a chorp annsa tigh dorcha co
n-onóir móir, & co n-airmittin, co fertaibh
& co miorbuilibh abhus. Bidh mo go mór a n-dail
brátha an tan thaitnifes amail grein i n-nimh i
n-áontaidh apstol & deisciopal Iosa, i
n-aontaidh daonnachta & diadachta meic Dé, i
n-aentaidh na naemh-Trinoide uaisle, Athair, Mac, &
Spirat Naemh. Ailim trocaire meic De uile-cumachtaigh tre
impidhe naemh Beraigh dá f-fuil líth &
foraithmet i n-eccailsibh úaisle imdha isin laithe-si, co
risam, co ro airiltnighem, & co ro aitreabam in riced, in secula
seculorum. Amen. Finis.
3
Betha Brenainn Clúana Ferta
i
BEATUS UIR QUI
TIMET DOMINUM; IN MANDATIS EIUS UOLET
NIMIS’’ Ps 111. 1.
Is fechtnach firenta, & is
find-beathach foirbhthe, an fer forsmbí
eccla & imuamhan an Coimdhedh cumhachtaigh, &
occobhrus go dermair timna & foircetal Dé do
chomalladh, amhail luaidtir h-i canoin pettarlaici &
nua-fhiadhnaisi. Sochaidhe tra do uasal-athrachaibh, & do
fhadhibh & do apstalaibh an Coimdedh na n-dula frissi
n-debrath i fetarlaic & i n-núa-fhiadhnaise ind
aitescc sa, a m-beith fechtnach, firían, foirfi ar accobhar
& ar ailccius na tiomna & ind foircetail diadha
do chomhallnadh, & run eccla in Coimdedh co foirfi ina
c-cridibh, & ina menmannaibh, cin scrutain aile acht
madh sin nama.
Oen iaramh din lucht sain inna h-ua
b-finn-bfegtach b-fechtnach sin i n-nua-fiadhnaise, inti dia
t-tá lith & foraithmet i n-decmaing 'na ree-si .i. a
seised dec do mi Iuin .i. Brenainn mac
Findloga. Cend creidme & crabaidh urmóir in domain
inti noemh Brenainn amail
Abram n-irisech; salm-cetlaidh primh-fathachdai amail Dauid mac
Iase; eccnaidh dersccaighthi amhail Solamh mac Dauid; rechtaidh
cedach amhail Moysi mac Amra; tindtadach tidhlaictech amhail Cirine;
indtlechtach amhra amhall Augustin; mór-leignidh
primh-coitchenn amhail Origon; og é amhail Eoin
bruinne-dalta an Coimdedh; súisccélaidhe é
amhail Mathae; forcettlaidh é amhail Pol; primh-apstal
cendais dilgadhach é amail Pettor; ditrebach é amhail
Eoin m-baubtaist; tractaire e amhail
Grigoir Roma; tectaire trebhar amra mara & tire h-e
amhail Nóe isind airc, uair amail
ro thoccaib Noe inn airc, uas tondghar na dílenn i
n-airde, is amhlaidh sin toiccebus Brenainn mac
Findlogha a manaigh & a muinnter i n-airde os tene
brátha, co na ria céo, no crithir, na dé
iatt tre cumachtaibh & cáen-crabudh
Brenainn meic Findlogha.
I n-aimsir Oengusa meic Nat Fráich, righ
Muman, is ann ro genair inti naemh
Brenainn. Do Chiarraighe Luachra dó .i. do
Alltraighibh Caille do shundradh, don fior shoer shoicenelach
craibhdech irisech, do athair ind fir-sin .i. Findlogh. Is
amlaidh do batar an lanamhain sin h-i smacht & h-i coblighe
dligtigh do riaghail espoicc Eirc. At-connairc dano mathair
Brenainn aislingthi riasiu ro genair
Brenainn
.i. lan a h-ochta d' ór glan do beith aici,
& a ciche do taitnemh amhail t-snechta. Iar n-indisin na
h-aislingthi-sin do espucc Eirc at-rubairt co n-geinfedh gein
amhra uaithe, búd lán do rath an Spiortu Noeimh
.i. Brenainn.
Araile fer mor-saidbir occa m-boi a
aitreabh co fatta o thigh Findlogha .i. Airdi mac Fidhaigh. Tainic
priom-faidh na h-Erenn co tech ind Airdhi-sin meic Fidaig .i. Becc
mac De eissidhe. Iar sin ro imchomhairc Airdhi: ‘Cidni as nesa
duinn anosa’? At-rubhairt Becc mac De fris: ‘Geinfidh do
rí díles diongmála fein anocht etratt
& bochna; & bidh sochaide do rioghaibh &
do ruirechaibh aidhéorus de, & berus leis dochum nimhe’.
Isin oidhche-sin geine Brenainn,
ruccattar tricha ferbu .i. bo tricha láegh
do Airdhi mac Fidhaig; & boi occ iarraidh an tighe ina
ruccadh in naoidhe becc; & fuair tech Findlogha, & in naidhiu ann, & ro
shlecht co duthrachtach 'na fiadnaisi, & ro edhbair an
trichait loiligh cona triochait laegh dó. Ocus ba
h-í sin ced-almsa Brenainn. Iar sin tra
ro gabh an bruccaidh an mac ina laimh, & at-bert:
‘Bidh dalta damh-sa so’, ar sé, ‘tria bithe’.
From this point to div infra
inclusive, the division and numbering of the chapters have been
altered in the MS., in some cases more than once. I have restored the
original divsions and numbers, as the only way of obtaining a
consistent series. In oidche immorro geine
Brenainn at-connairc espocc Eirc Alltraige
Caille fo óen-lasair dermair, amhail na h-acas riamh roimhe;
& timthirect na n-aingel i n-éttaighibh
glé-ghelaibh immon tir imma c-cuairt. Iar sin ro eirigh co
moch 'arnamarach espocc Eirc, & tainic co tech
Findlogha, & ro gabh in maccamh ina ucht; co n-debert
fris: ‘A dhuine Dé, & a dhuine foighenus do Dia,
gabh meisi cuccat amhail manach n-diles; & cidh sochaidhe
as forbailidh rétt gheinemhain, is forbhfailtighe mo
chroidhe-si & m' anam’, ol espocc Eirc h-e.
Ocus Mo Bí a chéd-ainm ar
tús ó thuistigibh. Is annsin ro fherustair braen
find fair .i. dona nemhdaibh, co ro líon an fheorann
é. Conidh de sin ba Braen-find
.i. Brenainn a ainm o sin amach. Find
immorro do radh fris, ar ba find ó churp &
ó anam uile é.
Iar sin ro lingestair
tri muilt as in tioprait in ro baistedh, conidh iatt-sin feich
baistedha Brenainn.
Iar sin ron uccsat a muinnter leo
hé, co m-bói bliadain occa
aga altrom. A c-cinn bliadhna iar sin rucc epscop Eirc h-e for
ammus a muimi féin .i. co h-Ite; & boi bliadhain
occ Ite. Tucc an chaillech gradh dermair dó, uair
at-chídh timtirecht na n-aingel uasa, & rath an
Spiorta Naoimh fair co follus. Ocus no bidh
Brenainn oc sír-gáire frisin
chailligh cech uair at-chíd h-í.
Araile la immorro ro fiarfacht
Íta dó: ‘Cidh do-gní failte duit a
náidhe noebhdhai’? or si. At-bert-somh iar sin:
‘Tusa’, or se, ‘at-chim occ labhra frim coidhche, &
ogha imdha díairmhe aile amhail tusa, & iatt ocum
altrom as cech laimh di araile’. Anggil immorro i n-delbaibh na
n-ogh battar annsin.
Iar sin ro legh
Brenainn occ espucc Eirc a c-cionn a chuicc
m-bliadne; & ba fada le h-Itae a beith ina feccmais. 'Ar
sin immorro ro legh a salma; & ni raibhe loim no blechtach oc
espucc Eirc an tan-sin, uair ní ghabadh almsana o nech acht
o bheccan do dháoinibh riaghalta. Tarla do
Brenainn laithe n-áen a beith occ
iarraidh lomma for a oide. ‘Is tualaing Dia sin’, ol
espocc Eirc. Iar sin no ticcedh agh allaidh gach lái do
t-Sleibh Luachra cona laegh lé, co m-blighthea do-samh
h-í; & no theiccedh a h-oenar gusin sleibh
cetna iarttain.
Is annsin bai Bríg ingen
Findlogha ina fharradh, deirbhsiur dó, & ba dermair
med a gradha fuirre, ar ba follus dó timthirecht na
n-aingeal uaisti. Ocus ro fegh gnuis a h-oide &
at-connairc amail ruithin gréine samhrata é. 8 Marta, 1629.
Araile la do espucc Eirc ag dol do
procept breithre Dé. Luidhis
Brenainn lais isin carput. Is annsin
roptar slana a dheich m-bliadhna do
Bhrenainn. Faccabar a aenar
Brenaind isin carput iar n-dol don cleirech
don procept. Suidhis Brenainn isin carpat,
& h-é occ gabhail na salm a oenar. 'Ar sin tra
ticc inghen occ do chenel ríoghdha gusin c-carpat. Sillis
fair-siumh, & fegaidh a ghnuis
ro-álainn. Fobrais leim cuicce isin carpat fo chettoir,
& a cluiche do denamh fris. Is annsin atbert-somh:
‘Imtigh dot tigh’, ar se, ‘& cidh rot-tucc ille’?
Ocus gabaidh ialla an charpait ina laimh, & gabhaiss for a
sraigledh, co raibhe occ caoi co riacht co h-airm i r-raibhe a
h-athair & a mathair .i. an
ri & an rioghan.
Impaidhis iar sin espocc Eirc, &
gabaidh for inchrechad a dhalta co mór, & for a
cairiucchad go ger im bualadh na h-oighe
neimh-eillnighthe. ‘Do-gen-sa aitricche isin n-gniomh-sin’, ar
Brenainn, ‘& abair-si frim
h-í’. ‘Tair isin úamaidh so co mattain’, ol
espocc Eirc, ‘& bí att oenar innte ceín
co tora sa cuccat amarach’. Iar sin suidhis
Brenaind isin uamaidh, & bói oc
gabhail a psalm & a iommann molta don Choimdhe
innte. Airisis tra espocc Eirc h-i f-farradh na h-uamadh ag
eistect fri Brenainn gan fios do Bhrenainn.
Ro closs tra foghar gotha
Brenainn ag gabhail a psalm mile
ceimend for cech leth. 'Ar sin immorro at-connairc
an cleirech, espoc Eirc, buidhne aingel suas co nemh &
anuas co talmain ar in uamaidh co matain. On lo-sin amach ni
ro fhett nech gnuis
Brenainn d' faicsin riamh ar métt a ratha
díadha, acht Fionan cam a aenor, ar ba lan do rath an Spiortu
Naoimh eissidein. Ocus assedh fo-dera a fhaicsin-siumh seoch cach.
Araile la battar occ imtecht
forsan sliccidh .i. Brenainn &
easpocc Eirc. Teccaimh oen-occlach ina cuidechta forsan
sliccidh. Teccmaid immorro na naimhdi batar occa-sidhe doibh
.i. morfeisiur laech. Gabhais eccla co mor rempu h-e, &
at-bert: ‘Mairbfitt sutt meisi anosa’, ar se. ‘Eircc for
sccath an choirthe cloiche útt’, ol
Brenaind, ‘& sin tú for a
sccath’. Do-gní-siumh amhlaidh sin, & toccbaidh
Brenainn a laimh fri Día d' ernaighthe co
ro saertha an t-occlach.
Iar sin teccait na naimhde gusin coirthe,
& benaitt an coirte ina tháebh, & faccbaitt
in cloich iarna dichendadh, & beiritt an cionn leo a
riocht cinn a namat; & maraidh fós an cloch-si
isin lucc cetna. Conidh amlaid sin do-rinne
Brenainn duine don chloich, & cloch
don duine. ‘Dénaidh aitricche’, ol espocc Eirc
friu, ‘uair cend na cloiche fil accuibh, & do imthigh
bhar namha féin imlan uaibh’. Do-gniat iar sin aitricche
n-dermair fo ríaghail espoicc Eirc ó sin amach.
Iar f-foglaim immorro na canoine fettarlaice
& nua-fhiadhnaisi do Bhrenainn, dob ail
leis riaghail naomh Erenn do sccriobadh & d'
foglaim. Cettaighis tra espocc Eirc do-somh dol d' foghlaim na
riaghla sin, ar ro-fhittir gurab ó Dhia ro boi an
chomhairle-sin do-somh. Ocus at-bert
espocc Eirc fris: ‘Tair arís cuccam-sa, & na
riaghla-sin lat, co n-gabha tu gradha uaim-si’.
Iar n-dola do-somh do accallaimh a muimmi
.i. Itea, issedh at-bert-si an céttna friss .i. riaghail
noemh Erenn d' foghlaim. Ocus at-bert fris: ‘Na dena
foghlaim ag mnaibh na acc oghaibh; & na derntar
h-écnach fríu. Imtigh si’, ol si, ‘&
teiccemaidh laech suaitnidh soicenelach duit for an
slicchid’. Ecmaing dano ba h-e Mac Lenin in laech-sin.
Iar n-imtecht immorro do Bhrénainn
teccmaidh Mac Lenin dó. ‘Déni atricche’, or
Brenainn fris, ‘uair ata Dia agat togairm,
& bid mac diles dó o so amach tú’. Impoidhis
iaram Colman mac Lenin dochum an Choimdhedh iar sin; &
cumdaigther ecclas lais iaramh fo chéttóir.
Iar sin ro-siacht Brenainn
crioch Connacht fo clú araile fhir craibhdigh boi
innte .i. Iarlaithe mac Loga, meic Treoin, meic Féicc
meic Mochta; & ro foghlainn ina h-uile riaghlu
aicce. Is annsin at-bert Brenainn fri
h-Iarlaithe: ‘Ni h-annso bhias t' eserge itter’, or se. Is
ann at-bert Iarlaithe: ‘A mheic naemtha, cidh ara b-foilge foirn
rath in Spiortu Náeimh fil innut co follus, &
cumachta díairmidhe De, & in Choimdhedh, ica cleith
it menmain neimh-eillnighthe. Tu-ssa tra tainic d' foglaim
cucan-sa, & meisi bhías occat-sa o sunn
amach’, ar Iarlaithe. ‘Geibh dano meisi it mhanchuine tre
bithe’, or Iarlaithe; ‘acht chena abair frim, cait ina m-bia m'
eseirghe’.
At-bert Brenainn friss:
‘Dentor carpott núa lat’, or sé, ‘uair is senoir
tú; & eirigh inn for an
slicchid, & cibe ionad a meabhaidh da fertais an
charpaitt, as ann bhías h' esérghe, &
sochaide ele immaille frit’. Iar sin tra téid an
senóir isin c-carpatt; & ní fada do-chuaidh,
an tan ro mheabhaighset feirtsi in charpaitt edh natgairitt
etturra; occus is e is ainm don ionad-sin, Tuam da Ghualann.
Iar f-faccbháil Iarlaithe
annsin, gabhais Brenainn roimhe fo Magh
n-Ái. Teccmaidh immorro aingiol dó forsan sliccidh,
& isedh at-bert friss: ‘Scriobh’, ar se,
‘briathra in chrabaidh uaim-si’. Scriobais
Brenainn a gion an aingil ina h-uile
ríacchla na noemh-eccalsa, & maraid fós na
riaghla-sin h-uile.
In tan tra battar oc imtecht Maighe Ái,
at-conncatar in fúatt, & duine marbh ind;
& a charaitt occa cháoinedh. ‘Tairisnighidh isin
Coimde’, ol Brenainn, ‘& bidh beo an
duine fil accaib’. Iar n-denamh immorro ernaighthi do-somh,
eirgis an t-occlach, & beraitt a muinnter, leo h-é
co f-fóilti n-dermáir. Iar sin tra gabaitt
cách occ fégadh Brénainn co
mór, & beraitt leo h-e co dú i m-bói ri
an moighe-sin; & tairccis an ri ferann dó in bhail i
n-badh ail lais; & nír gabh
Brenainn sin uadha, úair nirb áil
leis beith isin maighin-sin.
Iar sccribenn tra riaghla na
náemh cona m-besaibh, & cona c-crabhadh do
Brenainn, impois co h-espocc Eirc doridhisi,
& gabhais gradha uadha.
Is annsin ro chuala-somh isin t-soisccel: Qui relinquit patrem
et matrem aut sororem, centuplum in
presenti accipiet, et uitam eternam possidebit’’ Matt. 19:29.
Is iar
sin tra ro fhás gradh dermair don Choimdhi ina
chridhe-siumh, & ba h-ail lais a thír & a
thalamh, & a thuistidhe & a athardha d'
fagbáil. Ro thothlaigh go duthrachtach for in c-Coimdhe co
t-tardadh talamh n-deirrit n-edarsccarta ó dhaoinibh
dó.
Ocus is ann tarla do
Bhrenainn a bheith in uair-sin isind ionadh
darb ainm Leim na Subhaltaighe, & tainic
nech naemhta darbh ainm Barrintus, Vide an sit Bairrfionn mac mic Muiredhaigh, mic
Eachach, mic Conuill Gulban, mic Neill N, mac meic Neill
rígh, dá ionnsaighed. Ocus 'ar b-fiarfaiccedh
moráin sccel do Brenainn don neoch-sin,
do leicc dochum lair é maille le tuirsi & le
déraibh. Do toccaibh Brenainn do lar
h-é, & adubairt fris acc tabhairt póicci
dó: ‘Dob oirchisi duit-si subhaltaighe do denamh ina
tursi. Ocus ar son páisi Dé frit, innis duinn
ní do briathraibh Dé; & sás ar
n-anmanna’.
Ocus 'ar radh na c-comráitedh-sin doibh, do
t-ionnsgain an t-occlach sccela oiléin d' áirithe
do innisin do. Ocus assedh adubairt. ‘Do bi mac accam-sa
dárb ainm M'ernócc, & do theich uaim,
ionnus narb ail leis beith i n-aen-ionad frim. Ocus fúair
oilén a b-foccus do shlíabh airithe díar bho
comhainm Sliabh na Cloiche. Ocus aimser fada ina diaigh sin, ind
uair do foillsiccedh dam-sa go m-biadh móran do mhancaibh
aicce, & co foillseochtaoi miorbaile iomdha trid,
do-chuadhusa ar cuairt cuicce, & mar do badhus uidhe
trí la dom sliccidh 'na ghar, tainicc cona braithribh
im choinne, uair do fhoillsigh Día dó mo rochtain
cuicce’.
‘Ocus 'ar n-dol dochum an oilein duinn,
tangattar na braithre chuccainn as a selladhaibh amach, amail
saithe bech; & ger sccáilte ind aittrebh-sin, do ba nemh-sccaoilte a c-conuersaid,
& a c-coccús, & a n-gradh. Ocus ni raibhe
do bhethaid aca acht ubhla, & cna, & fremha cecha
cenéoil luibhe da b-faghdais. Ocus no theiccdis na braitre
dochum a selladh féin ó chompleitt go gairm an
choiligh’.
‘Ocus do badhusa & mo mhac ar fad an
oilein, & tar eis cuartaighthe an oiléin
dúinn, rucc leis me dochum na tragha mar a raibhe an
long; & adubairt riom: ‘A athair ion(mhain), eirigh isin luing’, ar se, ‘co
n-deachamm d' fechain an oilein da n-goirter Talamh na Naomh,
neoch atá Dia do ghealladh dona dáoinibh tiucfus
inar n-diaigh’. Ocus 'ar n-dol isin luing duinn tarla
céo duinn, ionnus gurab ar eiccin do-chonncamar corr
thosaigh ar luinge’.
‘(Ocus) 'ar m-beith duinn
mar sin re h-edh uaire don ló do chaithemh, tarla solus
ro-mór chugainn, & at-conncamar an t-oilen
ro-breghdha ro-thaithnemach, & sé lán d'
ubhlaibh cumhra, & do blath; & ní raibhe en
luibh na crand aca gan a lan do thoradh air. Ocus do-chuiremar
an long fo tír isin oilén iar sin. Ocus do bamur re
h-edh cuicc lá n-décc occa imtecht; &
nír fétsam an crioch d' fáccbáil. Ocus
is íad do ba clocha dó .i. lecca loghmara. Ocus a
c-cionn an choiccidh lai décc fuaramar sruth tre lar
an oilein; & ní raibhe a fhios aguinn créd
do-dhénmais fa dhul tar an sruth. Ocus do anamar le
comairle n-Dé’.
‘Ocus mar do bhamar ag teacht 'ar sin,
do-chonncamar cuccainn fer dealraighthech dess, &
do-chuir failtedha romhainn inar
n-anmannaib dilsiph fein, & adubairt: ‘Do
fhoillsigh Dia an talam-sa daoibh-si, a
bhraithre gradacha. Ocus is é so leth an
oiléín; & ni ced daoibh-si dul thairis so,
& fillidh 'san ait as a t-tangabair’. Ocus mar
adubairt seision sin, do fhiarfaighemair-ne dhe ca h-ionad as a
t-tainic, no ca h-ainm é fein.’
‘As-bert an t-occlach: ‘Crét do-beir
dom fhiarfaighidh-si sibh, uair do ba córa daibh in
t-oilen-sa & a sccela d' iarraidh, ina mo sccela-sa;
uair do-chí sibh anossa é gan teirce toraidh na
blátha; & is mar sin o tús domain ata
sé. Ocus ni reccann no
ní riccenn sibha leass biadh no deoch do chaithemh,
uair ata sibh bliadain isin talamh-so, & nir
chaitheabhair biadh nó deoch risan c-comfad-sin; &
fós ní rangabhair a les súan no codladh,
& ní fhacabhair aghaid no dorcattus ele risan
aimsir-sin. Massedh méraidh an
lá gan dorchadus annso tre bithe, gan chrích, gan
foircenn, uair isé ar t-Tigernai-ne Iosa Criost is
solas & is delradh dó. Ocus muna bhristis na
dáoine aithnedha a t-Ticcerna, do mhairfittis isin aoibhnes
so co suthain siorraidhe’’.
‘Ocus mar do-chualamair-ne sin,
do-rinnemar toirrsi mór, & aithricche
diochrae. Ocus iar sccur duinn d' ar t-toirsi, do
thionnsccnamur filledh docum ar luinge. Ocus tainic in nech
naemhta sin linn go h-or na tragha, & 'ar n-dol
dúin-ne inar luing, do-ruccad-somh as ar b-fiadhnaisi, co
nach fettamur ca h-ionadh inar gabh sé úainn’.
‘Ocus iar n-dol uainn amhlaidh sin,
tangamair-ne tresan ceo cédna sin ro raidhemar
romhainn. Ocus ni dhernamur foss nó comhnuidhe, nó
go rangamar go h-or na h-innsi as ar triallamar róimhe
sin. Ocus mar do-chonncattar na braithre sinn, do gabh
luathghaire & gairdeachus doimhesta iatt remhainn tre
nar t-toidhecht chucu; & do gabhattar occ
fiarfaighe sccel dínn re fedh ar n-atheccmais-si,
& issedh adeirdis: ‘A aithrecha noemh, créd
far treiccebhair bar c-cáoirigh? & síad
gan buachaill aca, acht íatt ar seachran isin oilen-sa. Ocus as
meinic do-cuaidh ar n-abbadh-ne ar cuairt mís, no
coictigisi, no seachtmuine, no nías lugha ina sin’’.
‘Ocus do thionnsccnaidh sé beith ag
comhfhurtacht na m-brathar. Ocus adubart-sa riu iar sin’, ol
Barinntus, ‘Na brethnaighidh-si ní acht ni maith gan
conntabairt, óir as maith bhar c-conuersaid, &
is a n-dorus parrtais ata bhar n-aittreabh; & as
foccus daoibh an t-oilen da n-goirter Talamh aithgellta na
Naemh. Ocus is ann nach bionn aghaid go brath, & nach
criochnaigher lá. Ocus téid M' Ernócc .i. an
t-ap, co minic innte; & atát aingil Dé occ
iomcoimhett na h-innsi-sin. Inné nachar athain sibh-si ar
degh-bholadh ar n-édaigh gurab h-i parrtus do bhamur’?
Adubrattar na braithre: ‘A athair ionmain’, or siatt, ‘do
aithnigemar gurap h-i parrtus De do bí sibh, ar
feabus boltanaighthe
bhar n-ettaighedh; uair is
meinic roimhe so do-chúaid ar n-ab féin and,
& gomadh sasadh duinne co cenn da fichet lá
boltanugadh a edaigh’. ‘Ocus a
Bhrenainn’, ol Barinntus ‘do anusa co
cenn coictighisi isin maighin-sin a b-fochair mo mheic gan biadh, gan
digh; & a c-cionn da fichet lá do impáides
dochum mo braitrech & mo shella fein arísi’.
Iarna cluinsin do Brenainn
cona bhraithribh, do cromattar a ceinn dochum talman,
& do mholattar Dia go mór, & adubhrattar:
‘Benedictus Deus in donis suis’ .i. as bennaighthi Dia ina thiodhlaictibh
fein, & as naemhta ina oibrightibh uile e; óir do
foillsigh an lán miorbuiledh-sin dia muinntir, &
dono do sás sin-ne fein aniu do shásadh corporda. Ocus iarradh na c-comhraitedh-sin
doibh dibhlinaibh, do raidh Brenainn fria a
muinntir toidhecht lais dochum shasaidh comhspiratalta fris
sin, & docum na h-athnuadhaighe. 'Ar n-dol na h-oidhce
tarsa, & iar n-gabhail bennachtan
Brenainn do Bharrinntus, do fhill roimhe da
ionad comnuidhe fodéin.
Ocus iar n-imtecht do, do thionoil
Brenainn ceithre braithre decc 39. — [14 socii
S. Brendani] as a choimhtionol féin chuicce,
& do-cuaidh i n-ionadh foiatta
leo; & is orra sin do bí neach occ toccaidhe
ro-sholus i n-degh-oibrightibh, & h-é occ moladh De
o tús a aoisi go a deiredh. Ocus gibe lénab
áilfios a ghniomhartadh do beith aicce, lecchad a
mac-gniomarthai; & asse an neach-sin adubramar
.i. Macutes. Do labhair Brénainn frisna
braithribh, & issedh adubhairt: ‘A comhcathardhai
gradhacha’, ol sé ‘atusa occ iarraidh comairle
& comhfurtachta oruibh; úair ata mo croidhe
& mo smuaintighthe 'arna c-comhsadhadh i n-oen-toil
amáin, mas h-i toil Dé i .i. an talamh do labhair
Bairrinntus rinn dol da iarraidh .i. an talamh do gheall
Día dona daoinibh thiucfus inar n-diaigh. Ocus cret
h-í an comhairle do-bhértaoi-si damh-sa uime sin’?
'Ar n-aithne toile Brenainn
dona braitribh, adubratar o aen-ghuth uile: ‘A athair
ionmain’, ar siatt, ‘an comhairle as toil let-sa, is h-í
as toil & as comhairle duin-ne. Ocus inné nachar threiccemair-ne ar n-aithre
dilsi fort-sa? & inné fós nar treiccemar ar
n-oighrecht fort fadhéin? Ocus nachar thairbhir sinn ar
c-cuirp it lamhaibh? Ocus as arna h-adhbaraibh-sin atámaid
ullamh dochum báis no bethad d' fagáil immaille
friot-sa. Acht oen-ní amhain chena. Iárrmaitt toil ind
Athar noemhtha d' fogbhail & do coimhlionadh duinn’. Do
criochnaigh immorro Brenainn cona muinntir
annsin trosccadh da fhicet lá cona n-oidhcibh do dhenamh
frisin c-Coimdedh fa shoirbheachadh doibh, & fa eolas gacha
conaire no cingfitis do chur go crích doibh.
Codlais Brenainn iar sin;
& at-chuala guth ind aingil do nimh,
& issedh at-bert: ‘Eirigh, a
Brenainn’, or se, ‘& inní
ro athchunghis do-ghebhair ó Día e .i. Tir Tairngire
do thadhall fodheoigh’.
Éirgis
Brenainn iar sin, & ba maith lais a
mhenma don aithescc-sin ro raidh an t-aingel. Ocus téitt i
n-ionad fo leith a oenar, & feghaidh an t-aiccen uadha for
cech leith. Ocus at-connairc inis álainn adhamhra for in
occían co timtirecht aingel impi. Iar sin anais
Brenainn isin ionadh-sin athaid fada .i. isin
inis at-connairc, & codlais becc innte doridhisi. Ticc
aingel Dé dia accallaimh afrithisi; & at-bert fris:
‘Bett-sa’, or se, ‘o sunn amach maráen frit-sa tre
bithe sír; & múinfett deitt uair eiccin in
inis n-álainn at-connarcais, & as mian let d'
foghbháil’. Cíis iaramh Brenainn
go dermháir ar fhóilte fri h-aithescc an aingil; & do-gni altuccadh buidhe fri
Día.
Éirghis
Brenainn cona muinntir iar sin, &
faccbaitt bennacht ag prepoist na mainistreach adubhramar
romhainn .i. neoch do báoi i n-ionad
Brenainn ag na braitribh da éis. Ocus
do-chuaidh Brenainn iar sin isin rann siar,
& ceithre braithre dec maille fris, co riacht
oilén ind athar naemhta diar bo h-ainm Enda Airne;
& do-roine comnuidhe tri lá & teora
n-oidhce isin oilen h-isein. Ocus do (fhág)bhattar bennacht occ Enda noebh.
Ocus annsin do-cuaidh
Brenainn cona muinntir 'san cuid dob foide
úadh d' ferann a athar. Ocus nir bho h-ail lais a athair no
a mháthair do thaobhadh, ná a dhul a c-comfhoccus
doibh, acht do-chúaid ar mullach aird-sleibhe do báoi
a b-fogus don fairrcce, mar a raibe an long do bháoi
oca. Ocus ise fa h-ainm don ionad-sin o sin amach, Suidhe
Brenainn. Adubhrattar gur mithig doibh an t-oilen sin d'
faccbáil; & do-chúattar d' ionnsaighe a
luinge dá daingniuccadh le h-iarann & le
seichedhaibh damh; & do-chuirettar daethain da long aile da
gach cinél ullmaighthi archena i l-luing
Brenainn in uair-sin. Do chuimlettar da
c-cenglaibh amuigh & astigh mirr & bidomain, pic
& róisin.
Ocus an uair dob ullamh í, adubhairt
Brenainn fria muinntir dul innte i n-ainm in
Athar an Mheic & an Spiorait Naeimh. Do an fein inna
oenar ar in traigh da n-éisi, & do bhennaigh an
port da gach taobh de. Ocus ina dhiaigh sin do-chonnairc
Brenainn triar manach da muinntir fein
chuicce; & do-leiccettar a n-gluine fri lar ina fiadhnaisi, & asedh adubratar: ‘A
athair noemhta’, or íett, ‘leicc sin-ne lat mar a
t-teighe féin ar gradh Dé, no rachmáitt-ne do
ghorta bíd & dighe; úair tuccsamar moid im
beith occ dénamh ar n-oilithre it fochair si ar fedh ar
n-aimsire’.
An uair do-connairc an t-athair
.i. Brénainn, an airc do bói orra-san,
adubairt ríu: ‘Teighidh 'san luing, ó
ata a fhios occum-sa cionnus tainic sibh. Ata oibrighthi maithe ag
in fhior-so díbh, & do ullmaigh Dia ionad maith
dó; & do ullmaigh dono méduccad peine
daoibh-si’. Do-chuaidh immorro Brenainn dochum
a luinge iarsna comraitibh sin; & do-cuattar a
mhuinnter isin da luing aile battar aca. Is amlaidh immorro
battar na longa-sin Bhrenainn, & tri
sretha do ramaibh for gach luing dibh-sein, & a seolta do
croicnibh bethadach n-allta & ríatta; & do
battar fiche fer i n-gach luing aca.
Is annsin immorro tainic crosan go
Brenainn, & slechtais ina fhiadhnaisi,
& isedh ro raidh ris: ‘A
Brenainn’, or se, ‘gabh meisi cuccat ar
Dhia, & airchis dom troicche co n-diccsiur
lat’. Beiris Brenainn lais é ar Dhia;
& téitt sescca fer lais ina longaibh, amhail as-beratt
na sccribhenna:
Sescca
fer doibh isin coblach,
Níbtar saothraigh in
domnach;
A menmanna 'san Duilem dil
Occ moladh rig
an rictigh.
Iar sin tra tiaccaitt ar
muinchinn mara & mór-fairrge, & do
thoccbatar a seolta os na longaibh co ros-iomluaidh gaeth iatt go port Áronn doridhisi. Do-riacht
Pupa, & Énda Áronn, & Ronad do
fheghadh an choblaigh. ceilebrais & et
cetera
SCCEL OILEIN NA LOCHADH SIOSANA
COLLÉICC
Ceileabrais
Brénainn do náomhaibh Áronn,
& fáccbais bennachtain aca; & seolaitt
rompa do thaisteal an mhara siar gach n-direch, co facatar
iaramh oilén ard aoibhin oireghdha úatha. Ocus do
sheolsat a longa dá ionnsaicchidh, no go rancattar co
h-or an oilein. Ocus at-conncattar an traigh aga lionadh do
lochaibh fionn-fadhachaibh fíor-gránna mar cattaibh commora. Fiarfaighitt na braithre
Brenainn: ‘Cidh áilit na lochaidh
utt’? ar síatt. ‘Ar nithi-ne, & ar sluccadh dob
áil léo sutt’, ol Brenainn.
Is iar sin ro foillsiccedh do
Bhrenainn uair eitsechta an crossain boi occai
isin luing. Conidh annsin ro raidh
Brénainn fris: ‘Eirigh’, ol se,
‘& caith corp Crist & a fhuil, & eircc
docum na bethad suthaine, uair at-chluinim-si claiscettal aingel 'gud
gairm ar a n-ammus’. Ba maith dano lásin crossan a
mhenma do brigh an scceoil-sin; & isedh at-bert: ‘A
thiccerna’, ar se, ‘ca maith do-ronasa an trath dom-berar
dochum nimhe a phraipi sin’? Ros-freccart
Brenainn, & isedh ro raidh, gur bo
cubaidh dó-somh toil Dé do choimhlíonadh.
Iar c-caitemh immorro chuirp Crist & a
fhola dó, lingis a spiorat anma ass, & berar
h-í fo cettóir co f-fóilti n-dermair dochum
nimhe, uail
ittá Iosa Críost co noi n-gradaibh
nimhe immaille friss. Fo-certar trá a chorp forsin traigh,
co n-duattar na lochaid é, co nar faccaibset acht a
cnamha loma ar an traigh. Adnaicitt muinnter Brenainn a chnamhredhaigh iar sin;
& sccriobhtar a ainm a m-martarlaicc, uair ba mairtir
amhra eissiumh. As follus indsin coinircle in Coimdedh tresan
pecthach tainic fadeoigh dochum na luinge, do thogha dó
dochum nimhe for tus.
Asa h-aithle-sin tra do
thóccbhatar muinnter Bhrenainn na
seolta a n-airde, & dob aimser shamraidh ann an
ionbaidh-sin. Ocus fuarattar gaeth go dess degh-tapaidh leo gach
n-dírghe, ionnus nach rangattar a les iomramh do dhenamh,
acht na seolta do chongmhail a n-áirde. Iar c-caithemh deich
la doibh mar sin, do thoirinn an ghaeth a gredhan & a
garbh-ghlór uatha; & 'ar t-tairccsin a brighe, dob
éiccen doibh-siumh iomramh do dhenamh.
Do labhair Brenainn fríu,
& asedh adubairt: ‘Na bíodh eccla oruibh’, ol
se, ‘uair ata ar n-Día féin 'na threoraighteoir
& 'na furtachtaighteoir aguinn. Ocus tairrngidh bhar
rámha astech; & na dénaidh obair na
saethar; & treorochaidh Día a long & a
muinnter fein mar as áil leis’. Is ann do-ghnidh
Brenainn cona muinntir a suiper gacha
h-easpartan. Ocus fuarattar go direch in gháeth; & Dí raibhe a
fhios aca bheos cait gusa rucc an gháeth iatt.
SCCEL OILEIN NA SRIAN
Iar c-caithemh da fhichet la dhoibh fon ionnus-sin, & 'ar
t-tairccsin a lóin, do-chonncattar oilen ard uatha,
& sé clochach gainmhighe. Ocus 'ar n-drud doibh risin
oilen, is amhlaidh ro bhaoi, & bruacha
urarda aicce, & srotha gorma glan-uiscce ag snighe dona
bruachaibh-sin amach isin b-fairrge, & ni fhuarattar port h-i rachdáis fo tír 'san
oilen. Ocus do bhattar na braithre 'arna m-buaidhredh &
'arna meirtniuccadh d' easbhaidh bidh & dighe. Ocus do
shanntaighettar na braithre uisccedha na srothann-sin do gabhail ina
soidhtighibh féin, & a m-breith leo. At-bert
Brenainn friu an uair-sin: ‘Na dénaidh
cabocc ar uiscce an oilein, uair foillseochaidh Dia duinn a
c-cionn trí la port ina b-fuighbhem sásadh d' ar
c-corpaibh anbhannaibh ettréorachaibh’.
Iar t-timcheallad an oilein h-isin doibh fri h-edh
trí lá, fuarattar port ina rachad aon-long i
t-tír ann. Do eirigh Brenainn, &
do bhennaigh an port re n-dol i t-tír doibh. Ocus do
bhattar na cairrge ina múraibh árdaibh (ar) gach taoibh dhe. Ocus 'ar n-dol i t-tír
doibh, adubhairt Brenainn lena muinntir: ‘Na
beiridh a bhecc da bhar n-ettaighibh libh as in luing’.
Oc imtecht an oilein doibh iar sin,
at-conncattar gadhar becc ina c-coinne, & do-rinne
umhla fo chosaibh Brenainn. Adubhairt
Brénainn léna braithribh:
‘Inné nach maith an techtaire so do-chuir Día
chuccaibh? & lenaidh é, no co m-beire sé docum
baile sibh’. Ocus ro lenattar na braithre é amail ro raidh
Brenainn. Ocus ro raidh
Brenainn fríu: ‘Faichlidh co maith
nach meallfa an t-ainspiorat sibh. Ocus do-chím féin an
taidberseoir aga furail ar aon don
triur bratar do len on mainistir sinn, gadaighecht do
dhenamh. Ocus guidhidh-si co duthrachtach ar anmain an tres
bráthar dibh, uair ata a chorp ar cumus an diabhail’. Is
amhlaidh do bí an tech-sin i r-rabhattar
do-thuarusccbhála ar a fhad & ar a fhairsinge, co
n-iomat soidtech cumhdaighthi, & sríantaibh co
n-ór ann.
Ocus issedh adubhairt Brenainn
annsin frissin c-cleirech no
gnathaighedh bheith acc tabairt a c-codha doibh: ‘Fritháil
dúinn an chuid do-cuir Dia chuccainn’. Ocus 'ar
n-eircche go luath don cleirech, is amlaidh fuair na buird 'arna
b-folach d' ilradh gacha datha, & arán co n-gile
nemh-gnathaigh orra, maille le h-iomatt eiscc eecsamhail. Is
annsin do (bheannaigh)
Brenainn an bord, & adubhairt risna
braithribh: ‘Denaidh onoir & reuerens do Dhía na n-uile cumhacht, do-bheir
sasadh bídh & dighe dona h-uilibh
cretuiribh’. Do-shuidhettar dochum an buird annsin, &
do molattar Dia go mór, & do bhennaighset an deoch
& an biadh, & do-caithettar an méid ba
lór leo de.
Ocus iar c-caithemh a suipeir doibh, at-bert
Brenainn fríu: ‘A braithre’, or se,
‘denaidh cottladh & cíunus, úair
átathaoi tuirsigh a n-diaigh bar siubhail & bhar
loingseorachta’. Ocus 'ar c-codladh doibh, at-connairc
Brenainn an t-anspioratt 'na crétuir bhecc
granna, & srian ordha ina laimh, & teilccis i
n-ucht an bhrathar. Do mhosccail an brathair as a codladh, &
do bháoi ag guidhe Dé Do co t-tainic an la arnamarach;
& iar t-techt an lai cuca, adubairt
Brenainn fria mhuinntir: ‘Denam dochum ar
n-oibre .i. ar t-trath’; & tiacchait iaramh. Ocus 'ar
c-criochnuccadh a t-trath doibh, adubairt
Brenainn fríu: ‘Dénam dochum ar
luinge anoss’. 'Ar n-éirghe da n-iomdhadhaibh doibh,
fuarattar na buird cedna suidhighthi mar búdh gnath
leo. Ocus do bhattar san ar an orduccadh-sin co cenn trí
lá & teora n-oidhce.
Ina dhiaigh sin do gabh Brenainn
cuna muinntir lamh ar imthecht; & adubairt-siumh lena
braithribh: ‘Fecaidh libh, a chairde gradacha, nar thoccaibh nech
uaibh áon-réd do chuid an oilein so ina f-fuilmit’. Adubhrattar san uile: ‘Nar
léicce Muire duin-ne, a athair gradaigh, go m-biadh
gadaighecht ar ar siubhal’. Adubairt
Brenainn: ‘Ata srian órtha fo oxail an
bhrathar adubart-sa ribh araeir, tucc an diabhul i
n-gadaigheacht dó’. 'Arna cluinsin sin don
brathair, do theilcc an srían uadha, &
do-léicc ina luighe h-i fiadnaisi
Brénainn é, & assedh
adubairt: ‘A athair ionmain, do pecaigh meisi gan
conntabairt, & dena-sa trocaire oram, & guidh
for mh' anmain, ionnus nach daiméontar m' anam na mo
corp’.
Iarna cluinsin sin dona braithribh,
do-leiccettar for a n-gluinibh iatt, & do guidhettar ar
anmain an bhrathar. Ocus acc eircce ón a n-urnaighthe
doibh do-conncattar an fer gorm becc do idelbdha acc tuitim a
focras an bhrathar, & h-é ace comarcaibh go h-ard;
& isedh at-beiredh: ‘Crétt far ionnarbais me, a
chleirigh, as in oighrecht & as in aittreibh ina b-fuilim
re seacht m-bliadhnaibh im comhnnidhe’? Do freccair
Brénainn h-é, & issedh
adubhairt: ‘Cuirim mar aithne ort i n-ainm in Ticcerna, Iosa
Crist, gan aon-duine do ghortuccadh, nó do bhuaidredh go
lá an bhreithemhnais’. Luidh as an diabhal iar sin.
Adubairt Brénainn
fós frisan m-brathair: ‘Caith corp & fuil do
Thiccernae .i. Iosa Crist, & bidh anos sccérfus do
spiorat red chorp, & is annsa lucc so ata ionad th'
adhnaicthe; & an brathair táinic let as in mainistir,
isi n-iffrionn bhías a eiséirghe iar
n-ath-gairitt’. Do-chuaid iaramh a spirat anma as in m-brathair
h-isin, iar c-caithemh na sacramainte dó; &
tangattar aingil ina chomhaircis, & ruccattar leo
h-é dochum nimhe. Ocus do h-adhnaicedh a chorp iar sin go
h-onorach ag Brenainn cona muinntir.
Ocus iar sin tangatar fein gusin traigh, mar a raibhe a long; & acc dol
do Brenainn ina luing, tarla nech ócc
dó, & soidtheach lán d' arán aicce,
& soidhtheach ele lan d' uiscce; & at-bert friu:
‘Gabhaidh in asccaidh so as lamhaibh bhar n-ócclaich fein,
oir atá slighidh fhada romhaibh. Ocus gidh edh, ni bia
esbaidh aráin no uiscce oruibh co caiscc’. Iar
c-ceilebradh da cheile daibh do-chóttar ina longaibh;
& do bhattar acc loingseoracht for fairrge athaid fhada
iar sin.
La eiccin da rabhattar acc siubhal
na fairrge, at-conncatar oilén uatha edh imchian. Ocus do
sheolattar a long chuicce, & do-chúattar fo
tír ann. Ocus iar t-timchealladh an oilein dóibh,
fúarattar srotha examla ann, & iatt lan d'
iasccach. Adubairt Brenainn lena bhraithribh:
‘Denmáitt obair dhiadha annso, & coisreccam
úan nemh-urchóidech do Dhia ann; uair isé
aníu senaid an Ticcerna .i. Iosa Crist’. Ocus do bhattar
mar sin go satharn cáscc, & fúarattar
iolar tred do chaorchaibh móra aen-gealae ann, ionnus
nach f-facattar acht madh becc don talmain o iomat na
c-caorach. Adubairt Brénainn:
‘Beiridh libh, a bhraithre, an mheitt recctáoi a les dona
tréttaibh útt dochum na cascc’. Do-gabhattar na
braithre caora dona cáorchaibh in uair-sin. Ocus mar
do cenglatar h-i, do lensat na cáoirigh o sin amach
íatt.
Ocus do bhattar ag ulmuccadh dochum
an láoi oirmittnigh sin na cascc cech ní rangattar a
les aca. At-conncattar an uair-sin aoin-nech chuca, &
soidhtech lán d' árán aicce, & gach
ní ele dá rangattar a les do caithemh immaille
fris. Do-chuir sion h-i f-fiadhnaisi Brenainn h-e,
& do-léice h-e fein dochum
láir an uair-sin, & do-rinne aitricche go
diocra, & adubairt: ‘A athair, gion gurab
diongmála meisi dochum tusa do sásadh d' obair mo
lámh, gabh sásadh annsna laithibh naemhtha-sa
uaim’.
Ocus do thoccaibh Brenainn do
lar h-é, & tucc póicc dó, & do
fhiarfaigh de: ‘Cáit inar ordaigh ar t-Ticcerna .i. Iosa
Criost dhuinn an chaiscc do ceileabhradh’? Do freccair an
nech naemhtha é, & issedh at-bert friss: ‘Is
ann so eistfes sibh an satharn & an uiccil so, &
is ar in oilen ud, at-chi sibh uaibh anossa, cheilebhrus sibh na
h-oifrinn & in chaiscc’. Ocus 'arna radh sin, do
thionnsccain seirbís do denamh do
Brenainn & dona braithribh
archena. Ocus do bhattar iar sin ag líonadh a long da
gach ni rangattar a les. Ocus adubairt an t-ócclach
annsin fri Brenainn: ‘Ni fhéttann
sibh ni as mó ina so d' iomchar in bhar longaibh;
& cuirfett-sa a c-cionn ocht lá chuccaibh gach
ní riccfes sibh a les do bhiadh & do digh co
cingcigis’.
Adubairt Brenainn fris-siumh:
‘An b-fuil a fhios accat-sa, ca h-ionadh ina m-bia sin-ne a
c-cionn ocht la’? Is-bert in nech naemhta: ‘Biaidh sibh
anocht isin oilen útt at-chí sibh, & go
medhon-láe amarach; & rachaid sibh ainnsein
gusin oilen d' a n-goirther Parrthus na n-Én, &
biaidh sibh ainnsein co h-ochtáib na cingtighisi’. As-bert
Brenainn: ‘Créd do-bheir na caoirigh
útt a comhmór so? & siad 'san oilen-so’;
uair bá mó gach caora dibh ina damh
bíata. Adubairt an nech naomhtha: ‘Isé fo-dera
inni-sin; nach tionoilter bainne uatha, & nach bentar
a f-fionna dibh, & nach cuirenn gemradh no dorchattus
orra tria bithe. Ocus is arna h-adhbaraibh-sin ata an mheid
imarcradhach útt forra, ar a m-beith amuigh ar fér
do grés. Ocus is uime sin as mó ann so íad ina
i n-gach talamh ele isin doman’.
Cuiris
Brénainn a long o thír an
úair-sin, & imriss fein cona muinntir
h-í, no co rangattar Parrtus na n-Én. Ocus o
rangattar an t-oilen-sin, do-chuatar fo thir ann. 67. — [Hic pretermissa sunt
errore librarii que in Latina uita narrantur ab introitu S. Brandani
in Paradisum auium usque ingressum insulae familiae
S. Albei] .Ocus dob eccsamail lena fhéccadh h-e,
uair do bhattar tortha iomdha eccsamhla ann, & enlaith
iongantach ag labairt go luathgairech do bharraibh a crand,
& beich bhecca acc tionol & acc tiomsuccadh a
t-tacair & a t-tigedhais da n-aitrebhaibh dilsi;
& srotha aille iongantacha ag tepersain ann lán do
clochaibh uaisle adhamra gacha datha; & eccalsa iomdha
ann; & mainistir i l-lár in
oiléin lán d' iolradh & d'
examlacht gacha datha; & ord arsaidh eladhanta cunnail
craibhtech innte.
Ocus is amlaidh ro báoi an mhainistir h-isin,
& a solus féin for adhnadh innte .i. ceithre
soillse h-i f-fiadnaisi na h-altora moire, & tri solais h-i
fiadhnaise na h-altora medhonaighe. Ocus as do chriostal do-ronadh
na coilche aifrinn do bí aca. Ocus fós do búi
ceithre suidheócca dec ar comhair a cheile 'san coraidh,
& ionad an abbadh ettorra ar medhón; & an
uair do thionnscnadh an t-abb fersa do radh, do freccradh an chora
go h-umhal h-é; & ní lamhadh nech aca en-fersa
do gabhail acht an t-abb fein, & ni labradh nech aca gan
cett, acht an tan do bídis ag moladh an Ticcerna, muna
c-cettaigedh an t-abb doibh; & ni labhradais ann sin fein o
bhreithir, acht o chomhartha resunta d' foillseachad le suil, no
le bel, no le laimh, do thabairt forsanní búdh mian
léo do radha. Ocus do scriobhadh an t-abb h-i c-clar le
steil gach freccra do-bheiredh orrae.
Ocus adubairt an t-abb le
Brenainn iar sin: ‘Do badh mithidh
dúinn dol dochum an chodail-tighe fil occainn’. Ocus 'na
díaigh sin do-chuattar dochum
na compléitte. Ocus iar c-cantain na compléitte doibh,
do-chuattar na braithre da sealladhaibh feín, &
ruccattar muintir Brenainn leo .i. fer le gach
brathair aca.
Ocus do an Brénainn
& an t-abb isin mainistir. Ocus mar do bhattar ann,
do fiafraigh Brenainn don abb, cionnus do
fhedattar an silens no an ciunas-sin do
Chongmail h-i c-colainn dáenda. Do freccair an t-abb é
maille le h-umhla, & adubhairt: ‘Admhaim i f-fiadnaisi
Criost, go fuilit ceithre fichit bliadhan 70. — ó
thangamar, san ionad-so, & nachar labhair nech accainn
fein fri araile do guth dáennaighe, acht an uair
bhímitt acc moladh Dé; & as tre comhartha
méoir nó súl foillsighter guth ettrainn. Ocus
fos, ni fhuil esláinte cuirp no anma no spioraitte ar nech
accainn risan ré sin’.
'Arna cluinsin sin do
Bhrenainn do labhair maille le deraibh, &
issedh adubairt: ‘An ced dúin-ne anmhain annso am
bliadhna’? Adubhairt an t-abb: ‘As ced chena. Ocus inné
nach f-fuil a fhios accatt-sa cret do h-ordaighedh duit fein do
dhenamh ria t-techt annso duit? Uair as éiccen duit filledh
dochum th' ionaidh féin maille led ceithre braithribh dec;
& an días oile ata at fochair 'na diaigh sin,
rachaid nech aca dia oilitre annsan oilen da n-goirter Antonii, & an nech ele dibh
droch-bás, uair daiméontar co h-ifrionn
h-e’. Ocus do fioradh sin uile.
Do fiarfaigh Brenaind: ‘Cia
mhuchas na soillsi útt acc tocht na maidne’? Adubairt an
t-abb: ‘Fech fein, a Bhrenainn, gach
aon-ní
dibh-sin do réir th' eolais & th' aithne
fein. Ocus inné nach f-faicend tú na soillsi annsna
lainderaibh, & gan énní da losccadh aca,
& gan iad fein acc
traothad? Ocus beid mar sin co madain; & ni fhaicfe nech
iarsma dibh o tosach laoi no co t-ti siatt ina soightibh
teinntidhe tresan f-fuinneoicc útt, ar a t-teccaitt go
gnáthach’. Adubairt Brenainn:
‘Cionnus fhetus cretuir nemh-chorpardha solus corparda do
dhenamh’? Do fhreccair an t-ab é, & isedh
adubairt: ‘Inné nach cualaidh tú, &
inné nar leghais, an muine do bháoi for lasadh ar
sliabh Sínai fri ré na h-oidhce, & nach raibhe
dighbáil no uireasbaidh arnabharach air’?
Ocus do bhatar san co mattain mar sin. Ocus do
iarr Brenainn ced imthechta annsin; &
ni fuair é on naemh, acht adubairt: ‘Dligidh tu fuirech
maille rinne, no go n-eiste sinn an nodlaic ata inar n-goire,
& no go n-derna sibh comhsolas lin-ne co h-octaif na
h-Eipifanie’. Do an Brenainn maille lena
braitribh risan aimsir-sin annsan oilen da n-goirter Albei. Iar
c-coimlionadh na h-aimsire-sin do Brenainn,
do cheilebhair don abb & dona braithribh battor occa,
& do-chuaidh dochum a long, & do battar acc
siubhal na fairrge co tús an chorghais baoi ar cind.
SCEL OILEIN IN UISCCE MESCCTA SIOSANA
La eiccin da rabhattar occ imtecht na
h-aibhéisi eochar-ghuirme, at-conncattar oilen uatha edh
imcian, & do thionnsccnatar dol da ionnsaiccedh go
luathgairech, uair ní fhacattar oilen le fada d' aimsir co
n-uicce sin; & do thráothadh a lón teora
laithe roimhe sin. Ocus do-chuattar fo tir 'san oilén,
& fuarattar topur solas-ghlan ann, & ilar
gacha luibhe olchena, & cenéla iomdha d' iasccach
occ siubhal & occ imtheacht an t-srotha do bí acc tepersain ass in topur h-isin
dochum na fairrge. Adubairt Brenainn: ‘Co
deimhin’, or sé, ‘tucc Dia sólas daoibh tar
éis bhar saothair; & gabaidh an mheid
recctái a les don iascc, & tionoilidh luibhe iomdha
an mhéid as ail libh’. Do ghabhatar na braithre ag ol
uiscce na h-abann mar a n-ditcell, & acc tionol luibenn
mar adubhairt a maighistir riu.
Issedh as-bert Brenainn
friu: ‘Gabaidh occaibh, a braithre, nach ibhe sibh móran don
uiscce, ar eccla go m-buaidhéradh-se sibh ní as
mó ina mar atathai’. Ocus nir anatar na braithre acc
aithne a n-athar, acht do ibhettar go lór, oir do ibh fer
dibh da dhigh, & do ibh araile tri deocha, & do
ibh an tres rann deoch. Ocus is amlaidh do reidhigettar frisan
ól sin; do thuit drong aca h-i suan & i
t-trom-luighe tri la & teora (n)-aidhce,
& suan dá lá & da oidce ar druing
ele dibh; suan & trom-luighe lái co n-oidhce ar an
tres rann. Is annsin ro bái Brenainn ag
guidhe a Thiccerna fána dithceall ar son a muinntire,
óir is a n-ainffios tarla an periacail-sin doibh.
Ocus 'ar n-dol na h-aimsire-sin
tairsibh, at-bert Brenainn lena muinntir:
‘Uair tucc Dia sásadh dúinn, &
do-chuirebhair-si d' esbaidh orainn é, triallaidh
dúinn anosa as an oilen-so, & beiridh libh an mheid
as ail libh don iascc & don uiscce go fedh tri lá
& tri n-oidchi’. Ocus do-rinnettar amail adubairt
Brenainn friu, & do lionatar an long
dona neitibh adubuirt an t-athair ríu. Ocus iar sin
do-ghluaisettar ar an muincinn muiridhe, & do-cuired
doinenn dermair doibh. A c-cionn tri lá & teora
n-oidhche iar f-faccbhail an oilein adubhramar doibh, do sccuir an
t-anfadh & an doaimser, & do bi an muir 'arna
cennsuccadh doibh, & adubairt
Brenainn fríu: ‘Leiccidh bhar
f-foirend isin luing isteach, no co seola Dia sinn 'san ionadh i
n-ba h-ail leis fein’. Ocus do bhattar mar sin co cenn fichet
la & fichet oidche.
TECCASC AN PROCUTTORA DO
Bhrenainn ANNSO, & FAGHBHAIL
PARRTHAIS NA n-EN AN DARA FECHT
Is annsin
at-conncatar oilen a b-fad uatha, & do fhiarfaigh
Brenainn da mhuinntir: ‘An aithnighenn sibh
an t-oilen utt at-ciamaid anosa’? ar sé. ‘Ni aithnighem
amh’, or iatt-san. ‘Ni h-e sin damh-sa’, bhar
Brenaind, ‘ise sud an t-oilén ina
rabhamur lá senaid in Ticcerna anuraidh; & is
ann ata an procuttoir i b-fail a rabhamur’. Mar do-cualatar
na braithre an comhradh-sin, do bhattar occ iomramh co dasachtach.
Ocus adubairt Brenainn friu:
‘Na buaidhridh & na brisidh bhar m-boill; &
inné nach é Dia as mairnelach & as maraidhe
duinn, & an t-ionadh i n-ba h-ail leis féin, cuiredh
ann sinn’. Ocus do-rinnettar san amail adubhairt
Brenainn ríu; uair do-leiccettar an
long ar a cumus fein, & do seol Dhia dochum an oilein-sin
an phrocatóra iad. Ocus 'ar n-dol fa thír doibh ann,
tainic an procattoir maille le h-iol-ghairdhechus mór chuca;
& do phócc cosa Brenainn
& na m-brathar archena, & do-gabh ag moladh an
Ticcerna co mór. Ocus 'ar sccur don moladh-sin, do ullmaigh
fothraccadh go luath doibh, uair is h-í an t-senaid do bai
aca in uair-sin. Ocus do-chuir ettaighe nua impae uile, &
do cheilebhratar pais an Ticcerna annsin co satharn cascc.
Ocus 'ar radha na seirbísi doibh dia
sathairn, adubairt an procutóir le
Brenainn: ‘Eirigh it luing, & eist an
chaiscc mar do eistis anuraidh. Ocus ó chaiscc amach
eirgidh go Parrtus na n-Éun, & beridh bhar riachtanus libh do bhiadh &
do dhigh. Ocus do-ghen-sa cuairt accaibh an dara domnach
thiucfus da bhar saiccedh’. Do-chuattar na braithre leis an
aithescc-sin dochum an oilein a n-dernattar in chaiscc in
bliadhain roimhe.
Ocus do-chuattar as sin go
Parrthus na n-Én, & do-rinettar
comnuidhe ann go h-octaif na cingcichtisi. Ocus tainic
an procatóir cuca amail ro gheall; & tucc leis gach
ní do bhái 'na chás orra; &
do-rinnettar forbailtechus mór re 'roile, amail
búdh gnath leo.
Ocus mar do-chuattar dochum an bhuird, tainic
én an uair-sin ar cuirr thosaigh na luinge, &
do-rinne ceol sír-bhinn amhail organ da scciathanaibh, aga
m-bualadh ar taobhaibh na luinge. Ocus do aithin
Brénainn gurab ag innisin sccel do
bí sé; & adubairt an t-én: ‘Do
ordaighedh ceithre h-aimsera dhaibh re fedh bhar t-turais
.i. sénáid an Ticcerna h-i f-farradh an
procutóra, & an caiscc ar druim an mhíl
móir, & o chaiscc go cingtigis occain-ne, &
in nodlaic in inis Albei no co tí féil Muire na
c-coinnell. Ocus a c-cionn an sechtmadh bliadhna
bérthar dochum an talman atathai d' iarraidh sibh,
& biaidh sibh da fichet la ann; & 'na diaigh sin
do-bértar dochum bhar t-talman fein sibh’. 'Arna
clúinsin sin do Bhrenainn, do crom 'chum
lair, & do-rinne toirrsi & aithricche,
& tucc moladh & buidechus do Dhia, & do
Cruthaighteóir caich uile. Do fhill an t-én an
uair-sin dochum a ionaid féin, 'ar c-criochnuccadh gach en
neithe dibh-sin doibh.
Adubairt an procuttóir: ‘Rachatt-sa uaibh
anosa, & tiucfat chuccaibh arís maille risna neithibh
ricefes sibh a les, amail tainic an Procutóir naomtha dochum na
n-apstal roimhe’. Do imtigh an procuttoir an uair-sin, iar
b-faccbhail bennachtan ag Brenainn, &
ag cach arcena; & do an Brénainn isin lucc-sin ar fedh na h-aimsire ro
h-ordaigedh dó. Ocus 'ar c-criochnuccadh na ree-sin,
do-gabh Brenainn lamh ar imtecht, &
do-chuir a long o thír, & do-chonnairc an procutoir
chuicce, & long lán do bhiadh leis, & tucc
sin do Bhrénainn; & do fhill
féin 'na diaigh sin isin conair as a tainic. Ocus do
bí Brenainn mar sin ar fairrgi co
cenn da fhicet lá, & da fichet oidhche.
CEILEBHRADH NA CASCC FOR DROMAIMM AN MHÍL
MHÓIR
In tan immorro ba comfhocraibh
don chaiscc, battar a muinnter occa rádha fri
Brenainn dol for tir do cheilebhradh na
cascc. ‘Is tualaing Dia’, ol Brenainn,
‘talamh d' fagbhail duinn i n-gach dú bús ail
dó’. Iar t-tichtain tra na cásccae, toccbais
bleidhmíl mór-muiridhe a fhormna a n-airde uas trethan
na t-tonn, gur uo talam tirim. Ocus tiaghait iar sin forsin
talamh, & ceilebhraitt an chaiscc ann iar sin. Ocus
battar isin maighin-sin aen-lá & da oidhci. Iar
n-dol doibh-siumh ina longaibh, sceindis in bleidhmil fon muir fo
chettoir. Cidh tra acht is amhlaidh sin do cheilebrattais in
chaiscc go cenn secht m-bliadan for druim an bleidhmil muiridhe;
úair an tan ba comhfhocraibh don chaiscc gacha bliadhna, no
toccbadh a dhruim uasin muir, co m-ba talamh techtaige tirim.
FUABIRT BÁITI LOINGSI
BRENAINN DONA SAOBH-COIREDAIBH INDSO
Araile tra aimser dia m-battar for in aiccén
n-iongantach n-eochur-gorm co facattar na srotha doimhne
dilenda & na saobh-choiredha dubha dermora. Ocus is ann ba
mesta na longa dia m-bátadh fri métt na h-anfine. Gabhais cach dibh annsin for fecchad ind
acchaid Brenainn, uair ba dermair métt
in ghábaidh i r-rabhattar. Toccbais
Brénainn a ghuth go h-ard, &
at-bert: ‘As lor, a muir mhór-sa, meisi im aenar do
bhádadh; & leicc úait an lucht-so’. Is
annsin tra féthnaighis an muir fo chéttóir,
& toirnidh fiuchadh na saobh-coired; & o sin amach
ni ro ercoidighestair do nach aile.
CUAIRT AN DIABAIL FOR CUIRR LUINGE
BRÉNAINN DIA RO FOILLSIGH DÓ PIANA
IFFRIND
Araile lá battar for an
muir, tainic an diabal i n-deilbh senta aduathmair, co n-deisidh
for in seol h-i f-fiadnaise Brenainn; &
ní facaidh neach díbh-san é, acht
Brenainn a aenar. Fiarfaighis
Brenainn iar sin don diabhal, cidh ima t-tainic
riana aimsir chóir .i. ria n-aimsir na h-éirghe
móire, lái an bhrátha. At-bert diabal fo
cettoir: ‘Is aire tanacc’, or se, ‘d' iarraidh mo piantae i
fudomhnaibh in mara duibh-dorcha-sa’. Fiarfaighis
Brenainn deisiumh iar sin: ‘Cidh dono, cait
ina fuil in locc ifernaighe sin’? ‘Truagh sin’, or diabhal,
‘ni cumhaing nech a n-innisin, & e béo iar
sin’. Cidh tra acht foillsighis diabhal dorus iffirn do
Brenainn, co n-aca a phiana & a
dhocamhal.
Is annsin fiarfaighit a mhuinnter don
mhanach naemhtha: ‘Cuich aiccille’? or siatt. Innisis
Brenainn a n-at-connairc, &
innisidh beccán dona pianaibh at-connairc, amhail
adubhramar, & amhail fo-frith h-i scribhennaibh na
fettarlaice. Is annsin at-bert fer día mhuinntir fri
Brenainn: ‘Leicc damh-sa co n-acar ní
dona pianaib-sin’. Iar c-cettuccadh dó il-pían
ifirn d' faicsin, fa marbh fo cettoir, & isedh
as-bert occ écc: ‘Maircc, maircc’, or se, ‘tainic
&
ticfa & ticc isin carcair-si’. Iar sin
do-gní Brenainn ernaighthe, & ro
aithbeoaigh an fer-sin boi marbh día mhuinntir.
SCEL NA MNA
MAIRBHE ANNSO BUDESTA
Ni fada
do-chuattar as sin, an tan fuaratar inghen min maccdacta
mong-bhuidhe, gilither snechta no úan tuinne h-í,
& sí marbh iar t-tabairt buille do ghae dhi
tréna formna, co n-dechaid eter a da cích. Ba
dermair immorro mét na h-ingine-sin; ced traigidh ina
h-airde, & noi t-troigthi eter a dá cích,
ceithre troighthi i f-fod a srona, & secht troighti
h-í f-fod a méoir medhoin. Iar sin tra
t-athbeoaighis Brenainn h-í, &
baisttidh fo cetoir. Iarfaigedh immorro a cenél
di. At-bert-si: ‘D' aittrebhtachaib
in mara damh-sa’, ol sí ‘. .i. don lucht
oilit & ernaigit eserghe doibh’. Iarfaighis
Brenainn di-ssidhein, cidh ba h-ail di .i. ‘an
dochum nimhe raghae fo cettoir, no docum th' athardha’? Do
fhreccair si iaramh tre berla na ro thuicc neach ele acht madh
Brenainn, & isedh as-bert: ‘Dochum
nimhe immorro’, or sí, ‘óir at-cluinim gothae na
n-aingeal ac Commoladh in Coimdedh cumhachtaigh’. Iar
c-caithemh immorro cuirp Criost & a fhola dhi at-bail ann
cen nach snímh, & adhnaicter co h-onorach h-i la
Brenaind.
FAGHAIL IN CHLAIR CIARTA INA m-BÓI IN
SCCRIBHENN INNSO
Araile la dano
battar for in muir, & síatt occ iomramh co
sóinmech, co n-acatar araile inis n-álainn,
& sí ard; acht chena ni fuaratar port reidh aice
da h-ionnsaiccedh. At-bertatar a mhuinnter fri
Brenainn anadh co cend seachtmaine 'na
timcell. Ro ansat, & ni ro fhétsat dol innte
frisin re sin. At-chualatar immorro gotha daoine innte occ
moladh an Choimdedh, & at-conncattar ecclas
álainn oireghdha inte. Iar c-cloistecht doibh-siumh
foghar gotha lochta na h-innsi, cotlais
Brenainn cona mhuinntir ina suan spiratalta.
Uair na ro leiccitt-siumh tra docum na
h-innse, cuirther clar ciartai doibh anúas, &
sé sccriobhtha; & isedh bói ann: ‘Na
dénaidh saothar frisan inis so do thecht innte, ar ni
tiucfaidhe do grés. Acht an
inis iarrtái, fogebhtai; & ni h-í so
h-í. Erigh dod tír féin, a
Bhrenainn, uair atád sochaide occut
iarraidh ann, ris budh áil t' faixin. Ocus túr
na sccrioptuire noibhe, quibus dictum est:
mansiones Dei multe
sunt’’. Amhail budh edh at-beredh: Is
iomdha ait & adba occon c-Coimdhe i f-fecmais in oilein
no inis-so’. Iar sin
tra iompoid-siumh on inis-sin; & beraitt leo an tabhall
ciartha ud a c-comharta fóilti & deititin lochta in oilein tucc doibh; & no
h-erleghta aca-som h-í gach día, amail bidh ó
Dhia do-bértha doibh í.
TAIRCCSIN MHEALLTA MUINNTIRE
BRENAINN DON DIABHAL h-I l-LOSS ÍTAN
INDSO
Araile lá battar for in
f-fairrge occ iomramh in mara, gabhais íota dermhair
íatt, gur uo comhfochraibh bás doibh. Is annsin
at-conncatar na srotha aille uisccidhe acc tepersain
& acc snighe as na cairrgibh. Iarfaighitt na braithre:
‘In níbham ní don uiscce uccat’? or
siatt. ‘Bennachaidh for thus h-e’, or
Brénainn, ‘dia fhioss créd
h-e’. Iarna bhennachadh immorro an uiscce, & iar
c-cantain allelúia úasa, traigitt iar sin fo
cettoir na srotha-sin; & is annsin att-conncattar
diabal acc sceinm uadh, & no muirfed an lucht no
iobhtáis h-é. Sóerthar tra tre
chumhachtaibh Brenainn a muinnter, &
irchradhais a n-iota fo céttoir.
Foriadthar in loc-sin for diabal, co na dernad olc
fri duine riamh o sin amach.
IOMPODH BRENAINN DA
CHETT-LOINGES CO h-EIRIND INDSO
Iar m-beith
immorro do Brénainn coicc bliadhna for in
loinges-sin, iompoidhis dorísi có a tír
& co a thalamh fein, amhail ro forcongradh fair isin inis
adubramur. Is annsin tra do dechattar lucht a thire & a thuaithe fein ina aighidh;
& battar occa fhiarfaighe de, cidh poind bói
dó dia longaibh; & tuccattar maoine &
aisccedha dó, amhail do-bérdais do Dhía. Iar
f-faccbáil immorro do ilibh díbh an t-sáogail,
lenaitt iar sin Criost. Ocus do-ghnidh-somh immorro ferta
& miorbhailedha iomdha annsin, & nó
shlánaighedh aes galair & cuimrigh, & no
ionnarbadh demhnu & dúailche. Aiccillis iar sin
espocc Eirc .i. a oide.
Tainicc iar sin co du a m-bói a buime
.i. Ita, & fiarfaighis di cidh do-dhenadh fria
loinges. Ferais Ita failte fris, amail do chanadh fri Criost cona
apstalaibh, & isedh at-bert fris: ‘A mheic ionmhain,
cidh immo n-dechadhais for loinges cen comhairle frim-sa? uair an
talamh 'ca taoi d' iarraidh for Dhia, nochan faghbaidh é
ar na croicnibh marbdai moglaidhibh sin,
oír talamh noemh coisercctha é, & nir
doirtedh fuil duine annsin riamh. Acht chena dentar longa
cranda lat. Is doigh is amhlaidh sin fogebha an tir-sin’. Iar
sin luidh Brenainn hi c-crich Connacht,
& do-gníter long dersccaightech dermair lais;
& teitt innte cona muinntir, & cona phopul;
& berar luibhe & síla
examhla leo, dia chur innte, & sáeir &
gaibhne iar n-atach Brénainn ima leccadh
maraón fris.
AN DARA LOINGES BUDHESTA
Iar sin tra luidh Brenainn cona
mhuinntir for muincinn mara & mor-fairrge ina frithing
dorísi. Nír bo cian doibh oc on iomramh sin, an tan
tainic galar obann dochum an ghabhann boi occo, co m-bo
comfoccus bás dó. At-bert Brenainn friu: ‘Cidh
machtnaighti’? ar sé; ‘Eircc dochum na flatha nemhdha
amail ro thuiris deit fein gusaníu; no, madh ail deit beith
isin saegal béos do-gen-sa ernaighthea ort fri Día,
& bidh e bar slainte’. At-bert an gabha: ‘Ath-chluinim guth in Choimdedh occum
ghairm’.
Iar c-caitem immorro cuirp Criost & a
fhola & a fheola teid dochum nimhe. Bói tra ceist
mhór eter na braithribh cáit i n-dingéntai an
corp d' adhlacadh, úair ni raibhe feorann no talamh h-i
c-comhfoccus doibh. Is annsin at-bert
Brenainn fríu a adhnacal i t-tonnaibh
in mhara, ‘uair anti do-roine nemh & talamh & na
dúile archena, as
tualaing h-e tonna in mara d' fostadh cuirp ionnta
go nemh-cumhscaighti’. Cidh tra acht adhnaicter an gaba eter
tonnaibh an mara cen roctain co talmain, & gan
roctain ar uachtar an t-sáile, cen cumhsccuccadh inonn
inna ille, amail no beith i t-talamh; ut dixit:
Adhnaicit-siumh, gerb
aiccméil,
In gobainn isin aiccen;
Eter
tonnaibh mara mir,
Gan roctain dó fo tonngair.
SCEL OILEIN NA n-ABAC INDSO
Iar f-faccbáil immorro doibh-siumh an ionaid-sin
at-conncatar (talamh) becc deroil i
c-comhfoccus doibh. Iar n-gabhail immorro doibh-siumh an ionaid-sin,
liontar an port forra do demhnaibh i n-delbhaibh abhac, &
luchurpán, & a n-gnuisi comhdubha fri gual. Is
annsin at-bert Brénainn: ‘Cuiridh ind
angcaire amach, uair ní fhett nech dula isin tír-si
act nech cuirfes cath dáenna fri demhnaibh, &
doirtfes fola toraibh’. Battar annsin co cenn secht lá
& secht n-oidhche; & nír fétsat a
n-angcaire do tarraing aníos, & fáccbhaitt
annsin é eter na cairrgibh i l-lenmain, &
imthigit iar sin as in cuan.
Battar-somh tra i n-docamhol mor d' esbaidh
a n-angcaire, & do dith an ghabann do-ghneth doibh
é. Is annsin at-bert Brenainn fri
saccart dia mhuinntir: ‘Déini si’, ar se, ‘gniomh an
gabhann go cenn mís
duin-ne’. Bennachais tra Brenainn lama an
t-saccairt, uair ni ro foglainn goibhnecht riamh. Is annsin
immorro do-rinne an saccart angcaire derscaighthech, &
ni frith riamh roimhe ina ina decchaid a chosmailes ar feabhas a
dhenma.
SCCEL AN BHRATHAR DO FUADAIGHEDH O
BRÉNAIND ANDSO
La
ele do Bhrenainn occ siubhal na bochna, co facae
sliabh mor ifernda; & is amlaidh do bháoi; lán
do nellaibh & do detaigh fana mullach. Ocus do fhuadaigh in
ghaeth íatt maille le rith foirreiccnech go traigh in
oilein ar a raibhe in sliabh, ionnus co n-dechaid an long a
c-comfhoccus do thir. Ocus is amlaidh do bí bruach an
oilein-sin, & airde aidbsech ann, ionnus gurab ar
eiccin do fhetattar a faicsin uatha. Ocus is amhlaidh do bi se,
lan do aithinnibh & d' aoibhlibh dercca, & do ba
coimhdirech le múr h-e.
Ocus do-chúaid nech don triar bratar
do len Brenainn as in mainistir, amach as in
luing, & do-chuaidh se go h-imel an brúaich,
& ní fada do bói ann an uair do eigh co
h-ard & co truagh, & adubairt: ‘Is truagh
dam-sa, a athair, uair atáthar 'com breith uaibh,
& ni fhuil cumhachta impoidh cuccaibh-si occam’. Occus
'arna fhaixin-sin dona
braithribh, do gabh eccla mor iatt, &
do-chuirettar in long amach, & do-ghoirettar comairc ar
in Ticcerna nemhdha, & isedh adubhratar: ‘Miserere nobis Domine, miserere nobis
Domine’’ cf. Eccl. 36:1 .i. A Ticcerna dena
trocaire orainn, dena trocaire oruinn.’
Do fech immorro Brénainn
air, & at-connairc iomat demon ina thimceall, &
h-e aga losccadh ettorra; & adubairt: ‘As truag duit, a
bhoicht nemh-conaich, in chrioch do-ghabhais ort fein, &
ar do bethaid’, & et cetera Ocus ina diaigh sin do fhuadaigh in gaeth uadha
iatt, & do gabhattar isin aird thes. Ocus do fechatar ina
n-diaigh ar an oilen, & is amlaidh at-conncattar h-e, le
lassadh, & acc leiccen a lasrach dochum inn aióir,
& ag gabhail lasrach aris chuirce, ionnus co raibhe in
sliabh ina ubhall-mheall teindtidhe uile.
SCCEL IUDAIS BUDHEASTA, & ROIMHE TICC
SCCEL FUASLAICCTHI AODH GUAIRE
Laithe
n-áen do Bhrenainn acc siubal in mara,
tar eis in oilein sin inar fuattaigedh in bratair uadha d'
fágbail. At-connairc in taidbsi a f-fad uadha ar in
b-fairrge; & 'ar n-dol a b-foccus di doibh, adubhrattar
cuid dona braithribh andar leo gomadh duine do bái ann ar
carraicc; & adubairt cuid ele dibh narbh edh, &
gurab en do bói ann. Adubairt
Brénainn: ‘Sccaraidh re bhar
c-coinntinn, & druididh in long i n-gar di, ionnus
go raibhe a fhios accainn cret ata ann’. 'Ar n-dol 'na gar
dóibh at-conncatur gne duine 'na suidhe for cloich ann,
& cosmailes bhruit no édaigh ele i n-áirde
ar dá gabhail íarainn ina fiadhnaisi; & is
amhlaidh do bói occa pianadh eter na tonnaibh, & an
brot ag buain fona suilibh dó; & uair ele acca
theilccen don charraic, & an dara feacht aga teilccen
uirre dorísi.
Do fhiarfaigh Brénainn
de: ‘Créd fár cuiredh na piana-sin ort?
nó cía tú féin’? At-bert san ris:
‘As meisi an droch-cendaighe’, or se, ‘. .i. Iudás,
& is me do thairbhir an Ticcerna, Iosa Criost, fo
lamhaibh na n-Iodhal; & ní ar luaighidhecht ata an
t-ionad-sa accam, acht ar trocaire an Ticcerna, & i
n-onóir na h-eiséirghe atá an sochar sa accam;
& ni fhuil furtacht damh de go laithe an bratha, acht beith mar so. Ocus as ionann liom
& do bheinn i b-Parrtus beith mar so, a b-farradh
mar bhím 'na féccmais, & mar
iméorthar anocht oram ar in sliabh teintidhe
at-conncabhair si, mar a b-fuil Leuitan & a
chompanaigh, marar fúadaighedh an brathair uaibh.’
‘Ticcther cuccam-sa ann, & leghtar
mé amhail luaidhe h-i croccán chríadh, &
do bhadhus immaille fríu an tan do-chúaid an
brathair chuca, & do ghairettar co mór aga fhaixin
tre luathgaire ocus is mar sin doníad an
trathtéid anam miotrocairech chuca. Ocus
go raibhe fis trocaire Dé accaibh-si, &
innisim-si daibh anoss, co f-fuil sochar mór accam gacha
domhnaigh .i. o esparta dia sathairn co h-esparta oidhce luain,
& ó nodlaic co h-Epifain, & o chaiscc go
cingtigis, & annsna feiltibh Muire uile. Ocus gach uile
láe le o sin amach crochtar & piantar me maille
le Piláitt, & le Caipas, & le h-Anas i
n-ifurn; & guidhim sibh-si fa guidhe ar mo shon fa mo
leiccen mar so go h-éirge greine amarach’.
Adubairt Brenainn: ‘Ni
bérthar as sin go mattain tú’. Ocus do
fhiarfaigh Brénainn arís de:
‘Créd an t-édach-sin atathar do bhualadh
fád t-súilibh’? ‘Edach tuccusa do dhuine bhocht do
chuid mo Tigerna an tan do badhas im sheomrattoir aicce; &
ó nar lem féin é, is a n-dioghbáil damh
téid anosa, & ni a sochar. Ocus in cloch so ara
b-faicti-si im shuidhe mé, cloch do-chuiresa for sliccidh
choitchinn h-í, an tan do badhus ar an t-sáogul,
suil do bí mé im dheiscipul ag in Tigerna’.
Mar thanicc trath espartan chuca,
at-conncatar slúagh adhbhal mór do demhnaibh dia
soigedh, & adubrattar: ‘Fácc sin anois, a
ócclaigh Dé, & tuicc nach fétmaitt-ne
dol docum ar c-companaigh an fad beithí-si ina
chomhghar; & ni fhuil ar cummus duinn ar
t-ticcerna d' faixin, no co t-tucam a charaitt fein dó. Ocus tabhair-si ar n-greim fein anocht
duinn, & na ben dínn ni bús mo
h-e’. Isedh at-bert Brénainn: ‘Ni
meisi choimhéttus anocht h-e. Acht ar t-Ticcerna,
Íosa Criost, do chedaigh dó a bheith anocht mar
atá’. Adubairt an demon ba foirfe aca: ‘Cret fa
n-goirenn tu ainm an Ticcernae ar son an fhir útt?
& gurab é do thoirbir an Ticcerna fri croich
& césadh’.
Adubairt Brenainn: ‘Cuirim
mar aithne a h-ucht Críst oruibh, gan pian na dochar d'
imirt anocht fair’. Do imghettar na demhain uadh leissin;
& 'ar t-techt an lai chuca, & acc imthecht do
Brenainn, do fosccladh dorsi ifirn,
& tangattar sluaigh dírimhe do demnaibh amach as,
& do labhrattar do ghothaibh arda adhuathmara, &
issedh adubhrattar: ‘A ócclaigh De, as mallaighthi do
thoiscc chuccain, úair do eassonoraigh ar t-tigerna fein
inn, do chinn nachar thaispenamar a occlach diles féin
do gose’. Adubairt Brenainn: ‘Rachaid
bar mallacht a m-bennachtain diamh-sa; uair cibe mallaighes
sibh-si, budh bennaighthe h-é, & gibe bennaighes
sibh, bidh mallaighthi é’.
Adubrattar na demna: ‘Pianfamaid-ne co
dúbalta isin t-sechtmain-si h-é do chinn a n-dechad
lais araeir’. Adubairt Brénainn: ‘Ni
fuil chumachta aguibh féin, nó aga bhar t-ticcerna
air, acht ag Dia na n-uile cumhacht. Ocus cuirim-si mar aithne a
h-ucht De oruibh, & ar bhar t-ticcerna, gan pian anois
do thabairt do, acht mar do thuccabhair riamh
roimhe’. Adubhairt an demhon oirbhertach bói aca: ‘An
tusa ticcerna cáich uile’? ‘As me’, ol
Brénainn, ‘ócclach Ticcerna na
n-uile cumhacht, & inní aitheonus mé as a
ucht, do-géntar inni-sin fom thoil’. Ocus 'ar radh na
m-briathar-sin doibh, do tóccbhattar i n-airde
isin áer é maille le gairfedhaigh
ro-moir. Ocus gidh edh, dob eiccen doibh aithne
Brenainn do choimhlionadh. SCCEL OILEIN PÓIL DITREABAIG
INNSO
Laithe n-áen dia raibhe
Brénainn cona muinntir ag siubal na
h-aibhéisi, co facatar oilen a f-fatt uatha; &
amhail do-conncatar na braithre h-e, do sheolattar a long go
luathgairech chucce. Ocus adubairt Brenainn
ríu: ‘Na cuiridh tar modh a saethar sibh, uair
atád secht m-bliadhna ó do fáccbamur ar
t-talamh féin gusin c-caiscc-si a b-fuilti; &
do-chife sibh go h-athgoiritt anosa ditreabach annsan oilen so
darab ainm Pol, & gan sásadh corpardha
bídh no dighe aicce fri re tri fichit bliadan, acht betha
fhichet bliadan do gabail dó ó pheist airithe’.
Mar do-cuattar a b-fóccus don
traigh, nir fhetattar dol isin oilén ara airde;
& dob anshocair ard a bhrúaich, & do ba
becc cruinn an t-oilen féin o sin amach; & ni
raibhe talamh for a mhullach, acht carracc lom cloiche; &
dob ionann tomhus ar airde & ar leithett dhi. Ocus 'ar
t-timcelladh an oilein doibh, fuarattar slighe cumhang 'san
m-bruach, Ionnus gurab ar eiccin fuair corr thosaigh na luinge
ionadh ind. Ocus ba decra ina sin dol súas innte. Ocus
at-bert Brenainn risna braitribh:
‘Dénaidh comnuidhe annso, nó co teccar sa
chugaibh, úair ní ced daoibh dol isin oilen so gan
cettuccadh do mogh díles Dé ata ann’.
Ocus mar tainic Brenainn ar
mullach an oiléin, do-chonnairc an da uaimh ar comhair a
cheile; & do-chonnairc topair becca ag snighe as in
charraicc ar aghaid na h-uamadh. Ocus mar do-choidh
Brénainn for dorus na h-uama,
at-connairc nech arsaídh ag toidhecht as in uamadh ele
amach chuicce; & adubairt: ‘Ecce
quam bonum et iocundum habitare fratres in
unum’’’ .i. is follus gurab
maith n braithre do rochtain i n-áen ionad. Ocus 'arna radha
sin dó, at-bert fri Brénainn na
braitre do ghairm as in luingg.
Mar dó-rinne
Brenainn sin, do phócc ócclach De
íad uile, & do-chuir failte ina n-anmannaib dilsibh
rempu. Ocus do gabh ionngantus mor na braitre fo aibítt in
fhir naemhta; uair ni raibhe d' erredh uime acht grúag a
chinn & a fhésócc, & fionna a
chuirp uile o sin amach ocus is amhlaidh do bái an
fionna-sin; nir gile sneachta ina sé tre arsaigheacht
ind fhir naemhta. Adubairt immorro Brenainn ag
tuirsi & ag cnettaigh: ‘As truagh damh-sa’, or se‘,
beith i m-pecthach, & aibítt mhanaigh imum,
& morán ele do mhanchaibh fariom isin aibitt
céttna, & occlach sdaide ainglidhi ina shuidhe h-i
c-colainn lom-nochta, & h-é nemh-ghortaighthi o
chairthibh na colla’.
Adubairt occlach Dé .i. Pól, fri
Brenainn: ‘A athair onoraigh,
as diairmhe immatt na miorbuiledh do foillsiccedh
duit-si, nachar foillsiccedh d' athair náemhta da t-tainic
romat; & adeir tusa ann do croidhe, co nach
diongmála tú féin dochum aibítte manaigh
d' iomchar; uair adeirim-si rit, a athair, gurab mo tusa na
manach oilter & bethaigther do shaethar a lamh
féin. Do oil & do ettaigh Dia tusa & na
manaigh fri ré secht m-bliadan da sheicréitt fein’.
Do fiarfaigh Brenainn do
Phol, cionnus tainicc 'san oilen nó 'san ionad-sin, no ca
h-aittrebh i r-raibhe roimhe, no ca fad do fhulaing an betha-sin
h-e. Do fhreccair Pól e, & att-bert: ‘A athair, do
h-oiledh meisi i mainistir Pattraicc fri re deich m-bliadan
& da fhichet, ac coimhett reilcce na m-brathar. Ocus do
iarrus ar mo deccanach ionad adhnaicthi do comhartucadh do
neoch do bhadhus d' adhnacal. Ocus iarna comhartachadh-sin damh,
tainic nech arsaidh anaithnidh dom ionnsaighedh, &
issedh as-bert frim: ‘Na dena do
tochailt annsin, a bhrathair, uair as uaigh fhir ele fil
ann’. Adubart-sa fris: ‘Cia tusa, a athair’?
‘Crétt nach aithnicchenn tusa mé? & gurab
me as abb duit’. Adubart-sa rision: ‘Ni h-eth, acht Patraicc
as abb damh-sa’. ‘As meisi sin’, or se, ‘&
inné do-chuadhus on t-saoghal-sa. Ocus isé so as
ionadh adhnaicthi damh’’.
‘Ocus iarna radha sin, do chomhartaigh
ionad ele damh in uair-sin, & at-bert: ‘Adhnaic do
brathair annso, & na h-innis do neoch ele anní
adubart-sa friot. Ocus eirigh amarach gusan fairrgi,
& do-gebhair long ann bhérus tú i n-ionad
ina fuireochair go la do bháis’.’ 'Ar t-toidecht na
maidne iarnabharach, do triallusa dochum na fairrgi do
réir aithne an athar; & fuarus mar do gealladh
damh ann; & 'ar n-dol 'san luing damh, do-ronus
loingseoracht tri lá & tri n-oidhche, & do
sccuires annsin, & do-leicces don luing dol mar a
seolfadh an gháoth dhi toidhecht fo tír. Ocus isin
sechtmadh lá iar sin fuarus an characc-sa, &
do-chuaid in long fo tir innte. Ocus iar f-faccbáil na
luinge damh, do iompo go lúath reimpe doridhisi dia tir
féin; & do anusa annso on laithe-sin
gusaníu.
‘Ocus an cétt lá tanacc annso,
tainic an peist danab ainm luath dom ionsaiccedh, & tucc
iascc chuccam, & gainemh do thellach do dhenamh teinedh
eter a da cois tosaigh, & í occ imtecht for a
cosaibh deiridh; & mar do-chuir sin im fhiadhnaise, do
iompo reimpe da h-ionadh féin. Ocus iar n-iompodh dhi, do
benusa teine, & do-ronus a fadodh leis an n-gainemh do
fáccbadh occam, & do ullmaiges an t-iascc,
& do-chaithes h-e, mar búdh lór liom. Ocus
do ticcedh an teachtaire cetna sin chuccam gacha tres la leis an
b-proinn-sin. Ocus do bhadhus go cenn triochat bliadan mar
sin gan esbaidh bídh no
dighe. Ocus do shiledh sruth uiscce as in carraicc chuccam gacha
domhnaigh, as an ionnlainn mo lamha, & as a n-ibhinn
digh do choscc mo tharta.’
‘Ocus ina diaigh sin fuarus an da
uaimh-so, & na topair, & isiatt as betha damh gan
substaint bídh ele ri ré tri fichet bliadan,
& is nonagenarius me ar in oilen-sa
.i. tricha bliadan for sasadh in eiscc, & sesca
bliadan ar sásadh an topair, & cáecca
bliadan do badhus im thalamh féin; & is íad
mo bliadhna uile, edhón dá fichet & ced
bliadan gusaniu; & atáim ag fuirech gose h-i
c-colainn daenna re lá mo bhreitemhnais’.
Ina dhiaigh sin at-bert an senóir
naemhtha: ‘Gabh, a Brénainn, lámh
ar imthecht; & beiridh ní d' uisscce an topair
libh i n-bhar soidhtighibh, uair ata slighi fhada remhaiph .i. uidhe
da fhichet lá co satharn cáscca. Ocus do-géna
sibh an caiscc-si mar a n-dernabhair h-í leis na secht
m-bliadnaibh ele-si; & rachaid sibh ina diaigh sin go
talamh as ro-naemhtha ina gach uile talam, & biaidh sibh
annsin go cenn da fichet la ele. Ocus ina diaigh sin béridh
Dia slan sibh go talamh bar n-geinemhna’
Iar sin tra ceilebrais
Brenainn d' ócclach Dé a h-aithle na
h-iomagallma-sin; & fagbait bennachtain occa, &
do-imghettar maille le siothcáin, & do sheolatar a
long i n-acchaid na des-airde, & do bhattar már
sin ar fedh an chorguis. Ocus do-berthi an long anonn
& anall ar fud an aigéin; & nír
raibhe do bhíadh aca-san acht an t-uiscce ruccsat léo
ó oilén ócclaigh Dé. Ocus do bhattar
go subach gan iotain gan ocarus ar fedh tri lá, no go
rangatar go h-oilen an phrocuttóra satharn cascca
iarttain.
Ocus mar do-connairc an procuttoir iad-somh,
tainicc ina n-airrcis maille le lúathgáire & le
h-iol-gháirdeachus mór
dochum an puirt. Ocus do gabh lamh gach fir aca ina laimh féin
ag dol as in luing. Ocus 'ar c-criochnuccadh oiffici an
t-sathairn doibh, tucc an procutóir a suipér chuca;
& mar do-ricc an oidhche orra, do-chuatar 'san luing
cetna, & an procuttoir maille fríu. Ocus
fuarattar an míol mór isin ionadh ina c-clectadh
beith, & do-chanattar san moladh Dé in oidhche
sin, & adubrattar na h-aifrinn isin maidin.
Ocus 'ar c-criochnucchad na n-aiffrionn
doibh, do-chúaidh an bethadach mór lena ghnouighibh
fein, & iad-san uile for a druim 'na sesamh. Mar
do-chonncattar na braithre-sin, do-ghoirettar uile comairc,
& isedh adeirdis: ‘Exaudi nos
Deus salutaris noster’’ Ps 64:6’
.i. eist linn a Dhe ar slanaightéoir na subhaltaighe. Do
baoi immorro Brenainn aga c-comhfurtacht fa gan
eccla do beith orra. Tainic an míl mór remhe co
direch, co ráinic co traigh an oilein diar bo h-ainm Inis
na n-En; & do-chuir dhe annsin uile iatt gan
diogbhail. Ocus do-ronsat comnuidhe isin ionad-sin co
h-octaibh na cingtigisi.
Ocus iar n-dol saoire na cingtighisi tairsibh,
adubairt an procuttoir le Brénainn:
‘Eirghidh i n-bhar luing anosa, & lionaidh bar
m-buidéil as in topar; & bett-sa
féin libh occ denamh eolusa duibh, uair ni fédtai an
talam atáthai d' iarraidh d' fágail, muna rabhar-sa
occaibh’.
SCCEL NA c-COLAMHAN, &
FAGHBHÁIL AN CHOILIGH AIFFRIND ANDSO
Lá éiccin dia raibhe Brenainn
tar eis aifrinn do radha ina luing, co f-faca féin cona
muinntir columain mór uatha annsan f-fairrge. Dar
léo féin a c-comhfoccus doibh, acht aon ní dob
uidhe trí lá 'na thaibh é. Mar do-chuattar i
c-comhfhoccus dó, do-conncus doibh a oirett shin ele d' airde do beith ann, ionnus co raibhe a
bharr a b-foccus don fhirmamaint, & h-e uile ar dath an
chriostail ó mullach go lár, & do bái
cosmailes babhdúin uime da cech leith fo dath airccitt no
gloine. Ocus do báoi an uirett-sin do sheimigheacht ann, go
f-faicedh (cach) cech enní trit amuigh
& astigh, & do ba cruaidhe h-é ina an gloine;
& h-e lan do doirrsibh mora, ionnus go rachadh
bád no long bhecc for gach n-dorus dibh. Ocus adubairt
Brénainn réna muinntir, an crann
& an séol do leccadh, & a rámha do
tharraing, & a long do sheoladh tar dorus dibh-sin
istech. Ocus do-ronadh amhlaidh sin.
Ocus do bí cosmailes míle d' fairrge
on bhadbdhun-sin da gach leith go soiche in columan. Do-chuattar
fana bhún, & do bhattar fedh an lái occ
imtecht re cois en cethramhan de. Ocus 'arna thimcelladh mar sin
uile, fúaratar ar in cethramadh lá coilech
aiffrinn i f-formaid i t-taobh an colamain. Do-ghlac
Brénainn an aisccidh-sin dó mar
comharta; & adubairt Brénainn
risna manchaibh moladh an Dúilemhain do dhénamh,
óir nír chuir dith bídh no dighe orra, ona
méd do sholás fúarattar annsa
cholaman. Ocus ar an cóiccedh la do imghettar tar in
dorus cetna amach, & do thoccbattar a séolta
ós a c-crannaibh, & do-ghluaisettar rompu iar sin.
SCEL OILEIN NA GAIBHNECHTA DEMNAIDHE
Lá ele do
Bhrénainn acc siubal na fairrge, co
facaidh oilén h-i c-comhfhoccus dó, &
é gránna, dorcha, sleibhtemhail, cairrgech,
cenngarbh, gan croinn, gan luibhe ann; acht lan do thigibh
amhail cherd-cadaiph. 'Arna faicsin-sin don athair naemhta .i. do
Brenainn, at-bert lena bhraithribh 'mun amh sin:
‘A braithre ionmaine’, ar se, ‘as eccal lem in t-oilen-sa daibh, óir ní fhuil mo thoil
lem fa dhol ann, dá f-fétamais a shechna, oir
atá an ghaeth go direch ag ár séoladh
chuicce’.
Ocus ní mó na fedh urchair cloiche
bicce do bhattar uadha an tan-sin, an uair
do-chúalattar torann-glés na m-bolcc acca seidedh,
& comthuarccain na n-ord ag bualadh na nindéon. Do
ghabh eccla mór iad, & do thógaibh an
t-athair naomhtha a laimh, & do-chuir comhartha
na croiche naoimh fona ceithre h-airdibh ina timceall,
& adubairt: ‘A Thiccerna, a Iosa Criost, sáer
sinn ar muinntir an oilein si’. Asa h-aithle sin iaramh
do-conncatar dias dubh-granna ar dath an ghuail gaibhnidhe
ag teacht amach as na cerdchadhaibh amhail do beittis ag dol do
dhenamh saethair éiccin.
Ocus mar do-conncattar muinnter
Dé, do fillettar astech irís 'sna cerdcaibh,
& tuccattar léo da cáeir d' iarann
aithlegtha, & iad ar dercc-lasadh, i n-dá
thenchair ina lamhaibh; & do-ghluaisettar go
díoghair dochum na tragha, & do theilccettar iatt
forsan luing; & ní derna sin, mar narb áil
le Día, erchóid doibh, óir do-chúattar
ós a c-cionn tar an luing sealat fada. Ina dhiaigh sin do
seol Dia in gháeth ina n-diaigh do muinntir
Brenainn do lettaoibh an oilein. Ocus
do-éirgettar amach as na cerdchaibh cetna drong
gránna díáirmidhe diabhlaidhi, &
caora teinntidhe i t-tencairibh leo da t-teilccen orra-san. Ocus
an t-ionadh i m-bendáis na caora-sin annsan b-fairrge, do
biodh fiuchad mór ard uasa, mar do beith as coire no a
h-aighen fo m-beith teine adhbal-mhór.
Ocus mar nar fedattar urchóid do
denamh doibh, do fhillettar dochum na c-cerdchadh; &
do-chuirettar go léir le dercc-lasadh íatt, &
do ghabhattar ag telgen na c-caer n-dercc sin for a cheile. Ocus do-cluinti ní as foide na fedh
radhairc uatha na gáirthe & na nuall-gubha
do-gnítis. Ocus is mar sin do sáer Día a
mhuinnter fein ar mhuinntir an diabhail, uair as follus
gurab do muinntir ifirn uile iatt-séin. Ocus adubairt
Brenainn rena muinntir menma maith do beith aca,
& creidemh daingen, & buidhechus do thabairt do
Día, & da ainglibh; & do-rinnettar amail
adubairt an t-athair naemhtha riu .i. Brenaind.
COMHRAC NA DA BÍASD MUIRIDHE TAR CEND
BRENAINN CONA MUINNTIR
Laithe n-áen da raibhe Brenainn cona
muinntir ag siubal in mara, co facattar an t-iascc
adhbal-mhór adhuathmar da n-ionnsaiccedh, &
h-é ag tealccan na t-tonn da gach taobh de, re deithbhir
dochum na luinge da sluccadh. Mar do-conncattar na braithre
sin, do-goirettar comairc ar in Tigerna nemhdha, &
isedh adubrattar: ‘A Thiccerna do chum an duine &
na dúile, sáer sinn’. Ocus do gabhatar ag
comharcaibh ar Brenainn mar an
c-cedna. Adubairt Brenainn: ‘A Thiccerna do
chum an duine & na dúile, sáer sinn,
& sáer do muinnter féin on péist
adhuathmair útt’. Ocus adubairt fós: ‘A
bhraithre, na biodh eccla oruibh; & as becc bhar
c-coccúas, óir anté (do)
sáer ó gach uile gabhadh inn, & an fer
doní ar n-dion do ghnath, sáerfaidh inn o
bhél na péiste uccat’.
Ocus tainic an peist roimh an luing, &
do-cuaidh ar airde ós a
c-cionn. 'Arna fhaiccsin sin do
Brénainn, táinic i t-tús na
luinge, & do thoccaibh a lamha dochum nimhe, &
at-bert na briathra-sa: ‘Domine libera
nos’’ Ps 78:9’, & et cetera .i. ‘A thiccerna, sáer do
mhuinnter, amhail do sáerais Dauid o lamhaibh
Golías, & Ionás a
broind an mhíl móir’. Ocus 'ar c-criochnuccadh na
guidhe-sin dó, do-chonncatar a h-ionnshamhail sil do
bhéist ele as in rann aníar, ag teacht a c-coinde
na céd-píasta. Ocus 'ar t-techt do lathair dhi, do
léicc cáor theinidhe as a braghait. Ocus do suidhigedh
cath lé i n-acchaid na píasta tosanaidhe.
'Arna fhaixin sin do
Bhrénainn, as-bert frisna braithribh:
‘An f-faicend sibh, a mhancha gradhacha, miorbhuile an Ticcerna,
& an umhla do-bheir an crétuir don
chruthaigtéoir’? Ocus 'arna radh sin doibh,
do-chonncatar in peist do len Brenainn acc
éirge 'na tri chuid for uachtar in mara; & do
iompo in peist do-rinne na gniomha-sin dochum an ionaidh as a
tainic, iar m-buaidh cosgair.
FAGBAIL IN MHIL MÓIR INA FHEOLMAC DO
BRENAINN CONA MUINNTIR INDSO
La eiccin ele do Bhrenainn cona
muintir ag siubal an lera adhuathmhair co f-facattar
oilén ro-álainn ro-examhail, lan do premaibh & do luibhibh degh-bhalaidh;
& 'ar n-dol i t-tír doibh, at-conncatar leth
deiridh an mhíl móir ar in traigh ina
b-fiadnaisi. Ocus adubairt Brenainn: ‘A
braithre ionmhaine’, or sé, ‘ag sin antí ler
obaiyr bhar m-basuccadh & bar sluccadh; &
sluiccidh-si eision anois, & ithidh
bar saith dia fheoil. Ocus biaidh sibh a b-fad ar an oilén
so, & tairrngidh bar long i t-tír, &
faghaid ionad iomcubaidh dhi’. Ocus 'arna dhenamh sin doibh,
adubairt Brenainn ríu: ‘Tuccaidh
ní don míl mór libh, fhoigenus daoibh go cenn
míosa; uair sluiccfidher an chuid ele dhe le piastaibh an
aigéoin anocht féin’.
Tuccattar na braithre an fheoil léo,
amhail adubairt Brenainn friu. Ocus do raidhset
arís fri Brénainn: ‘A ticcerna,
& a athair naemhta, cionnus fhédfamait uiscce d'
faghail, san oilén-so’? Do
raidh Brenainn: ‘Ni h-usa le Dia sásadh
bídh do thabairt dúinn ina uiscce. Massedh’,
ar Brénainn, ‘ticcidh i medhón
in oiléin istech, & do-gebhtái topur ann,
& é degh-datha, & ilar gacha cenéoil
luibhe arcena ina thimcheall. Ocus tuccaidh bhar lor-dáethain
eter luibh & uiscce libh de’. Do imghettar na braithre,
& fuarattar an topur, amail do innis
Brenainn doibh.
Ocus do bái
Brénainn & a bhraithre trí
míosa 'san oilén-sin, uair do bói ainbhtine
mór ar an oiccen, & gaeth ro-laidir ann. Do-ronsat
na braithre amhail adubairt Brenainn friu
.i. dol ar cenn na feola ar in traigh. Ocus is amlaidh
fúarattar an fheoil 'arna h-ithe uile dona piastaibh
aiccenta. Ocus tangattar fein mar a raibhe
Brenainn, & do
innsettar sccela dó, co nach raibhe a bhecc
don fheoil 'ar marthain ann, & gur fíoradh
amail adubairt an t-athair naemhta ríu. ‘Ata a fhios
accam-sa, go n-dechabhair da fhechain an firinne adubart ribh;
& adeirim fuilledh ele libh .i. co tiocfamaid maraon
amarach ar in traigh, & go b-fuighbhem cuid d' iascc an
mhor ann’; & do fíoradh sin amhail adubairt
Brenainn.
Tuccattar leo an méid do fhetattar don
iascc. Adubhairt Brenainn: ‘Taisccther an
t-iascc libh, & cuiridh fo shalann é, uair
do-gheba sibh gáeth mór & soinenn maith ina
dhiaigh so, le f-faicfe sibh an t-oilén-so’. Do aithin
Brénainn da mhuinntir an long do
tromuccadh do premhach & do luibhennaibh & d'
iasccach, & adubairt riu arís uiscce do bhreith leo,
uair nir chaith féin ó do-gabh cuing saccartachta
chuicce ní ina raibhe spiorat no anam. Ocus 'ar t-tromuccadh
a luinge doibh, do-chuirettar amach í; & do
bhattar acc loingseoracht isin aird atuaidh gach n-direch.
SCCEL OILEIN NA t-TRI POPUL, ÁIT IN
RO FHACCAIBH BRENAINN BRATHAIR DIA
MUINNTIR
La
eiccin da raibhe Brenainn cona coimhtionol acc
taisteal na mara mór-aidhble co facattar oilen a f-fad
uatha. Ocus at-bert Brenainn fríu: ‘An
b-faicenn sibh-si an t-oilen úd ad-chím-si’?
‘Do-chíamaid’, bhar íad-san. ‘Atád tri
popuil annsud’, bhar Brénainn
‘. .i. popul macámh, & popul do dhaoinibh
ócca, & popul do dhaoinibh sendai. Ocus rachaid
neach diar m-braithribh-ne annsúd dia oilithre’. Ocus do
fhiarfaighettar san, cia aca; & níbh áil
lais-siumh a inni-sin doibh. Ocus mar do-chonnairc iatt-san go
dobrónach, do innis doibh é; & issé do
bí acc dol annsin, neach don tríur brathar tainic as
in mainistir léo.
Ocus do-gluaisettar rompa dochum an
oiléin, ionuus go n-dechattar ar in traigh. Ocus is amlaidh
do bói an t-oilen-sin ina clár comhtrom coimhreidh;
& h-e 'arna fholach do líttis ghil. Ocus do
bhattar tri popuil annsin; & bói urcur duine
do cloich ettorra. Ocus do théigdís síar
& aníar ar fud an oilein ag cantain urnaigthe,
& asedh adeirdis: .i. ‘Ibunt sancti
de uirtute in uirtutem’’ Ps 83:8’
.i. rachait na naoimh o shubhaltaighe go subhaitaighe.
Ocus 'ar c-criochnuccadh na h-urnaighthi-sin
doibh, tainic dias don popul macaomh chuca, & tuccattar
da cliabh do scaltaibh purpair léo; & do-chuirettar
sin 'na luing dochum Brénainn; &
adubrattar fríu: ‘Caithidh ni do thorudh oilein na b-fer
laidir: & tuccaidh ar m-bratair féin
duin-ne. Ocus imtiagaidh remhaibh maille le
siothcáin’. Is annsin do ghoir
Brenainn an brathair-sin chuicce, &
adubairt fris:
‘Tabair póicc dona braithribh, &
eirigh leis an muinntir útt, ata 'gutt
íarraidh. Ocus adeirim-si riot, a bhrathair, gurab maith
an úair inar ghabh do mhathair i m-broinn tú, in
uair do thuill tú a dhol isin c-coimhtionól
útt’.
Ocus iar t-tabairt paxa dona braithribh & do Brenainn
dó, adubairt Brenainn fris: ‘A mheic,
cuimhnigh na benefisi tucc Día dhuit isin t-saoghal so,
& guidh oruinn’. Ocus iar b-fáccbáil
bhennachtan acc Brenainn dó,
do-chúaid leissin dís do dháoinibh ócca
adubhramar, dochum na sccol naemhtha sin. Ocus mar
do-conncattar na naoimh chuca é, do chanattar in fersa so
.i. ‘Ecce quam bonum’’ Ps
117:9’, & et
cetera .i. is maith & is
luathgairech na braithre do-rochtain i n-aen-ionad. Ocus
do-chanattar ind immon .i. Te Deum laudamus & et
cetera. maille le gáirdeachus mór. Ocus
tuccattar uile pócca dó.
Ocus do imthigh Brenainn
& a muinnter tara éisi. Ocus mur tainic trath
proinnighthi doibh, do fhurail Brenainn
ní dona sccailtibh do thabairt chuicce; & tuccadh
aon scailt aca chuicce; & adubairt ríu: ‘Ni
cumain lem gur léghus no go b-facadhus riamh a
comhmór so do sccailt’. Ocus is amlaidh do bái
comhcomhtrom comchruinn ar cuma liathroide. Ocus do gherr san
in dá chuid decc h-í, & do ben unnsa do
súgh ar laimh gach brathar aca eiste. Ocus ar fedh da
lá déc mar sin do shasadh se na braithre, &
blas meala i m-bél gacha fir dibh.
Ocus 'ar n-denamh troisccthi tri lá
doibh, amhail do aithin Brenainn díobh,
do-conncattar én ro-dealraightech da n-ionnsaighed,
& do-thoirling i c-cuirr thosaigh na luinge. Ocus do bi
craobh ro-álainn ina bheola do chrandaibh ná ro
aithnigettar-somh, & cáera comhmhora do thorudh
ro-alainn for a barr; & do-leicc ar lar h-i
fiadhnaise Brenainn h-í, & do
fhill féin ina frithing da éisi. Ocus do-ghoir
Brénainn na braithre chuicce, &
at-bert fríu: ‘Caithidh an bíadh so tucc Dia
dáoibh’; & do báttar na cáera-sin
amhail ubhlaibh fiadhain ar mhéd. Ocus do roinn
Brenainn ar na braitribh an toradh-sin;
& do bí sásadh dá lá déc
doibh ann. Ocus do raidh
Brenainn ríu trosccadh teora la
& teora n-oidhce do dhenamh maran c-cedna; &
do-ronsat iaramh ar comairle Brenainn an
trosccadh-sin.
SCCEL OILEIN NA CRANN t-TORTHACH
La eile do Brenainn cona fhoirinn
ag siubal an mara co facattar oilen uathaibh, & is
amhlaidh do bí sé, lán do chrannaib
ro-ardaibh. Ocus is amhlaidh do bhattar na croinn-sin d'
áen-cenél uile, & íatt lán do
thorudh ar aon-dath & ar áen-cuma. Ocus ní
raibhe aon chrann aimritt nó éttorthach dibh-sin
uile. Ocus 'ar t-techt fo tír
doibh, do thimchill an neoch naomtha
.i. Brénainn, an t-oilen. Ocus do bí
sásadh doibh i m-boltanad an oilein-sin, gion go m-beith d'
urghairdiuccadh ele aca acht é.
Ocus fuair Brenainn toipre
ro-glana ann, & moran do fremhaibh & do luibhibh
inntibh. Ocus do fhill iar sin mar a raibhe a muinnter;
& tucc ní dona torthaibh-sin leis dochum na
m-brathar, & isedh as-bert friu: ‘Beiridh ni don
torudh sa libh occ imthecht daoibh, & sásaidh bhar
c-cuirp don torudh tucc Día dhuibh’. Ocus
do-rinnettar amhlaidh sin. Ocus do anattar isin oilen 'na
diaigh sin co cend da fhicet lá, & da fhichet
oidhche; & ina diaigh sin do-chuattar ina luing,
& ní don torudh léo.
SCEL NA GRIBHE h-INGNIGHE
La da raibhe Brenainn cona
braithribh ag siubal an cuain, co facatar an t-én
adhuathmar os a c-cionn .i. griobh ingnech; & bá
meidigther co mór le mul no ré damh. Ocus mar
do-chonncattar na braithre h-í, do ghabh eccla mór
& urghrain adhbal íatt, & adubhrattar: ‘A
athair, tabhair furtacht go luath duin-ne, uair as dochum ar sluiccthi tainicc an peist aduathmar
útt’. Adubairt Brenainn: ‘Na biodh
eccla oruibh, uair antí do shaor as gach conntabairt sibh
go n-uicce so, isé sháerias on ghabhadh-sa
sinn’. Ocus 'ar sinedh a gribhe di dochum na m-brathar, tainicc
an t-en tucc an ghécc chuca da n-ionnsaiccedh, & do
chomraic risan n-gribh, & do (claidhedh)
leis h-í. Ocus 'arna claoi dó, do bhen a súile
eiste, & do thuit a corp i f-fiadhnaisi na m-brathar 'san
b-fairrge. Ocus 'arna fhaicsin sin dona braitribh do mholattar
Dia go mór. Ocus do fhill an t-én remhraitte go h-inis
Albei iar sin.
SCEL NA PIAST MUIRIDHE
La ele do Bhrénainn occ ceilebhradh feile
Peattair ina luing, go f-facattar in fairrce ro-glan
ro-sholus, ro-siothóilti ina t-timceall, ionnus go
f-facattar 'na raibhe d' iasccach & d' il-piastaibh isin
occian uile; & is amlaidh do bhattar 'ina
muraibh' wrongly inserted here. amhail no beittis iomat
trét for muighibh reidhi, ro-fhairsionga, ionnus co
m-battar ina muraibh i t-timceall na luinge. Ocus mar
do-chonncattar na braitre iad, do-guidhettar
Brenainn fo aifrionn do radha go h-isel,
ionnus nach cluinfetais na piasta an guth do dhenadh. Do freccair
immorro Brenainn iad, & isedh do
búi, occ gáiribh futha ar a métt d' iongantus
leis, eccla do beith orra, & a mhionca do sháer Dia ar
ghábhadh búdh mó ina sin íatt.
Ocus at-bert Brenainn
ríu: ‘Crét do-bheir oruibh in eccla-sin, a bhraithre? & ar n-Dia &
ar t-Ticcerna fein .i. Iosa Criost, & ante
fhétus na h-uile anmanna do chennsuccadh,
ceinnseochaidh sé na piasta utt duin-ne’. Ocus 'arna
radh sin dó, adubairt an t-aifrionn ní as airde
na mar adubairt roime riamh. Ocus do
bi aire na m-brathar ar na piastaibh frisan re sin. Ocus mar
do-chualatar na piasta guth an fhir naemhta, do teichettar on
luing amach, ionnus nach f-facattar fana bhecc dibh o sin
súas. Ocus is ar eiccin do fhetattar muinnter
Brenainn an mhuir gríanda glan-sholus do
cheimniuccadh re fedh secht lá iar sin, & an long fo
lán-sheoladh aca.
SCCEL OILEIN AN DA FHER DÉCC EIRENNACH
& AN CHAIT MUIRIDHE ANNSO
Imraiset
iar sin ind oiccen seal siar, & fogabhait inis m-bicc
n-áoibhinn co n-iomat eisc airegda innte. Amhail
batar ima c-cuairt, co n-accattar ecclas bhecc clochdha
innte, & senoir etlaidhe bán oc ernaighe
innte. Ocus is amlaidh boi an senoir-sin, gan fuil, gan feoil, acht
lethar tana truagh forsna cnamhaibh cruadh-buidhe báttar
occa. Is annsin at-bert an senoir uccat: ‘Teich, a
Brénainn, go luath’, or se. ‘Fil
iaramh mur-chat mor sunn amhail ócc-damh no each
tre-bliadnidhe iarna fhorbairt do iascc in mara & na
h-innsi-so; & inggaibh-sa h-e
trath’.
Gabhait-siumh tra ina luing, & imrit
ind oiccen go dermair. Amail batar ann, co facatar in
m-biast-chat muiridhe ic snamh 'na n-diaigh, méidighther coire
cechtar a dhi ruscca, fiacla torcdha lais, guaire aithrind
fair, cróes oncon occo, go niort leoman, go c-confaidh
condai. Is annsin gabhais cach dibh for ernaighte fri Dia fri
méit na h-eccla rodus gabh. Is annsin at-bert
Brenainn: ‘A Dé uile-cumachtaigh’,
ol se, ‘toirmisc do phiasta dinn, ionnus nach tiosat
cugainn’.
Eirgis iar sin bleidhmil mor muiride ettarra
& an cait-bhéist mór sin, & gabhais
cach dibh for commbadhadh a ceile i
fudomain in mara; & ni facas nech dibh riamh o sin
amach. Do-gniatt tra annsin Brenainn
& a muinnter atluccadh buidhe fri Dia; &
iompáit rempu doridhisi go du i m-boi in senoir. Ocus ciis
annsin an senoir fri métt na luthgaire rodus gabh,
& isedh as-bert: ‘Do fheraibh Erenn immorro
damh-sa’, or se, ‘& da fher décc do dechamar
diar n-oilithre, & do-rattsam an mur-chat bíastaidhe
út linn, & ba h-ionmain linn h-é;
& ro fhorbair iar sin co mór, & nír
erchóidigh duin-ne riamh. Ocus is marbh áen fer
décc don fhoirinn-sin ro bhamar o tús ann;
& atusa am aenar sund occut ernaidhe-si, co tardair
corp Crist & a fhuil damh, & go n-dechar la
sodhain dochum nimhe’.
Faillsighis iaramh in senóir doibh-siumh an
talamh m-biucc dia m-battar iarraidh .i. tir thairrngire. Iar
c-caitem tra cuirp Crist & a fhola dó, luidh in
senoir docum nimhe. Adhnaicter annsin h-e
maráen rena braithribh go n-onoír
móir, & go psalmaibh, & co n-iomnaibh i
n-ainm in Athar & an Meic, & an Spioraitt
Naoimh.
FAGHBAIL TIRE TAIRRNGIRE DO
BRÉNAINN ANNSO
Laithe n-áen do Brenainn cona muinntir
ag siubal & acc iarraidh in mhara no co tarlac ossin
talamh m-bicc ro bhattar d' iarraidh fri ré secht
m-bliadan iatt .i. tír tairrngire, amail ata in
prouerbio: Qui querit,
inueuit’’ Matt. 7:8. Iar rochtain immorro
doibh-siumh i c-comfocraibh in tíre-sin, & ba h-ail
leo port do gabhail ann, at-chualattar guth araile senorach ag
labairt ríu, & issedh at-beiredh: ‘A
dháoine lán-shaethracha, a ailithrecha naemhtha, a
lucht ernaiget na loighe naemhdha, a betha bith-scith ic saethar ic
ernaidhe in tíre-so, ernaighidh beccán da bhar
saethar goléicc.’
Iar m-beith immorro doibh-siumh annsin selatt ina t-tost, at-bert in senoir friu: ‘A
braithre ionmaine’, or se, ‘a Críst, cidh na
aicci-siu in talamh n-airegdha n-alainn so, ar nar
doirtedh fuil daoine riamh, & nach iomcubaidh adnacal
peacthach na droch-dháoine innte? Faccbaidh uile iaramh i
n-bhar luing gach ní fil occaibh cenmotá becc
n-ettaigh iomaibh namá; & ticcidh
aníos’. Iar rochtain immorro doibh-siumh for tír,
póccais cach a cheile dibh, & ciidh an senoir go
mór fri mét a fáoilte. ‘Siridh occus
feghaidh’, or sé, ‘imle & bruighi Parrtais,
airm h-i f-fuighbithir slainte cen galar, aoibhnes cen imresain,
aenta gan tachor, flaithes cen scaoiledh, timthirecht aingel,
fledhucchad cen airdhibhadh, moighe milsitir
boludh mar blath mín bennachda. Ma n-genar tra
gairmebhus Brenainn mac Findlogha i
n-áentaidh i l-leth-sin’, ar in senóir cettna, ‘do
bhith-aitrebh na h-innsi i t-tám tre bithe na bethad’.
Iar b-faicsin immorro doibh-siumh in
Pharrthais eter tonnaibh in mara, machtnaighit &
iongantaighit go mór míorbuile Dé & a
chumhachta, iar b-faicsin na míorbhuiledh-sin. Is
amlaidh immorro boi an senoir h-ishein, cen éttach
n-dáenna eter, acht ba lán a chorp do clumhach gheal
amail cholum no fhaoilinn, & ba h-urlabhra aingil leis acht
madh becc. Ceilebhartar an teirt leo iar
m-béin an cluicc co n-altuccadh buidhe do Dhia, &
a menmanna tuidhmhidi i n-Día. Ni ro lamsat immorro
ní do fhiarfaighe. 4.
Is annsin at-bert in senóir: ‘Denadh
gach aon uaibh ernaighthe fo clith cen imaccallaimh neich fri
'raile uaibh, uair talamh naemhta ainglecdha in talamh-sa; &
dino as gnath peactha do labharthaibh, uair as meinic isna faiblibh arsantaibh toirrsi no failte
diomhaoin’. ‘As maith lin-ne eimh sin’, ar in
popul. Iar m-beith doibh sealat amlaidh sin, ticc an senoir,
& isedh at-bert: ‘Ceilebharthar an
medhón-lai
linn’, ar sé. Iar tairccsin immorro in
medhoin-lái do cheilebhradh doibh, fiarfaighis
Brénainn don t-senoir uccat: ‘In tol
dam-sa’, ar se, ‘anadh sunn go dia bratha’?
Is h-i immorro freccra do-ratt an senoir
fair-siumh: ‘Intí iarrfus a thoil fein, ticc i n-acchaid
toile De. Ocus sesca bliadan’, or se, ‘o tanacc-sa co
n-icce so, & biadh aingil
rom-sásastair frisan re sin. Ocus as becc na ro ercran mo
chorp a sendacht. Ni sunna ro arsaighes, acht i n-áes a
t-tanacc innte, & atú amlaidh bhéos. Is
amhlaidh at-bert Criost frim, beith sunn tricha bliadan on
triochait útt occut ernaidhi si. Ocus aníu as
mithig damh-sa dol dochum nimhe, uair do riachtaisi
cuccam. Iar c-ceilebradh na nona libh, dénaidh imtecht da
bhar t-tír féin, & dénaidh foircetal
fer n-Erenn, uair teccaisccfidher cuil & pecaidh
tremhot. Ocus at-bert Criost frim-sa, isin uair-si na
nóna co toiristea-sa co n-icce in ferann-so, & do
mhuinnter & do manaigh, & do mhaincesa lat ria
noebhaibh Erenn seacht m-bliadhna re m-brath, & an
t-angcaire miorbhallda úd do-rinne an saccart lat’.
Iar c-ceilebradh na nóna, tainic an
t-én nó ghnathaighedh timthirecht a b-proinne doibh
roimhe sin, & leth-páin cruithnechta, &
órda eiscc leis da tabairt dá gach aon
dibh-sin. Iar c-caithemh immorro a b-proinne doibh-siumh,
do-ghniatt altuccadh buidhe do Dia. Iar c-caithemh immorro chuirp
Crist & a fhola & a feola don t-senóir,
laaidh la sodhain a spirat dochum nimhe, &
adhnaicit-siumh iar sin a chorp co n-onóir moir,
& go n-airmittin n-adhbail.
A h-aithle na c-comhraitedh-sin do denamh doibh
leth ar leth, do-ghlúais Brenaind cona manchaibh docum a luinge. Ocus do imghettar tar
in muir mór-thondach, & ni h-aithrister
iongantus ina nimthechtaibh, no go rangutar go h-Árainn
n-oirrtheraigh, iar m-beith doibh dí bliadain for an
loinges-sin, & a cuicc for in loinges remhtechtach;
conidh seacht m-bliadna-sin uile for in dá loinges acc
iarraidh tire tairngire; amail as-bert araile éolach:
Secht m-bliadna
battar uile
For loinges — caemh in cuire — 
Ag
iarraidh an tire treall
Tairngire tredaigh tren-seng
Co nus-fuarattar fadeoigh
I
n-iathaibh arda an aiccéoin,
Inis saidbhir suthain,
gan roinn,
Maigrigh, c-cruthaigh,
c-caomh-áloinn.
Iar rochtain immorro doibh go h-Arainn n-oirrtheraigh fogabatt fáilte n-dermair ann,
amail fogebadh Criost cona apstaluibh; & innisit
a sccéla & a n-echtra o tús go
deiredh do phopul Árann. Iar c-cluinsin na
sccél-sin d' Enda & do Pupa cona séitchibh,
cíit go dermair tre mét na faoilte rodus
gabh. Bói dano an popul ag astadh
Brenainn occaibh, & for-foemhsat
cennach dó do chinn anadh occa. At-bert
Brenainn friu: ‘Ni sunn bhías m'
éiséirge’, ar se, & ni ro dhaimh airisemh
ann. Battar fri ré mís annsin íar
scís iomramha.
A c-cionn na réé-sin & na h-aimsire faccbus Brenainn cona
muinntiri n-Árainn in long cona h-angcaire, & gabhait féin
rempo dochum n-Eirionn, go ros-gabhsat port ag Inis da Dhroma for muir Luimnigh. Fossaighit íar sin i n-Inis da Dhroma, & bátar ceithre lá & ceithre h-oidche innte gan sásadh bídh nó dighe aca. Ocus bá marbh immorro cethrur don chuire naemh sin tre fhód an tredhain tarla
dóibh; & ro h-adhnaicit annsin iatt co n-onoir & go n-airmittin móir.
A c-cionn trill 'na dhiaigh sin,
faidhis Brénainn a dheisciplu go
h-abhainn Fhorccais isna Deisibh Muman do
cuinghidh eiscc for iasccairibh na h-abhann. Diultait immorro na
h-iasccairedha muinnter
Brénainn. Diultais immorro
Brenainn in abhann tria bithe ó sin amach
gan iascc do bheith fuirre. Cáecca sruth immorro ro
esccáin Brénainn i n-Eirinn trena
díultadh d' iasccairibh na srothann sin fa iasce do
thabairt dó. Cáocca sruth ele ro bhennaigh
Brenainn ind Éire, ar ro riarsat a
n-iasccairedha é; ut dixit:
Cáecca sruth
re ro-riaradh
Ro bhennaigh
Brénainn go f-finne;
Caecca
sruth go soimhiadhach,
Or bhen sé iascc a linne.
Araile la do
Brenainn cona mhancaibh oc imtecht i tiribh
Cliach. Do-chúattar go port Eile d' iarraidh
éiscc. Ferait immorro na h-iasccairedha failte fri
Brenainn. Bennachais Brenainn
an sruth iar sin, gerbo h-aimritt con n-icce sin; & ba
lán d' iolar gacha maithesa o sin amach an sruth.
Do riacht
Brenainn iar sin go h-Inbher Ais i t-tiribh
Cliach, & boi ann in oidhche-sin. At-bertattar
aittrebhtaigh an tire-sin fris: ‘Fil’, or síatt,
‘amhgar mór isin tír-so .i. tuile cuiledh, gainemh
mara ináitte’. Is annsin at-bert: ‘A Thiccerna’, co nach lia
ol sé, ‘sóertar
sunn tréd connirclidhe-si don plaig-si in lucht-so it
anmaim-si’. On oidhce-sin amach ni raibhe aon chuil riamh isin
talamh-sin. Bri Oiss
h-i t-tiribh Cliach, cáecca caislen ro
fásaighthi innte tre breithir m-Brenainn;
ut dixit:
Caecca caislen
comhramhach
Ro baidh Brenainn go m-baine;
Tre díumus rígh ro-ghlonnach
Beitt
tre bithe gan áines.
Araile aimser fáccbais
Brenainn a luing h-i t-traigh Innsi da Droma; & psalm-chettlaidh dia
muinntir oca coimhétt, & h-e occ gabháil a
psalm a aenar innte. Iar t-tichtain immorro ainbhtine in
mhara, go ros-tarraing in luing dia purt, at-bert brathair an
t-sailm-chetladha fri Brenainn: ‘Ro baidhedh
mo brathair féin isin luing’, ol se, ‘& ro
brisedh an long go deimin, & ni fuighter a chorp
íarna bhathadh’. Is annsin at-bert Brenainn co
f-feircc moir fris: ‘Mása mó as áil duit-si
airchisecht de, eircc fein ina ionadh, & dena a fheidhm
sion’. Iar n-dol immorro do-somh i n-diaigh a bhrathar,
báitter fo cettóir isin muir; & bai in
brathair ócc eter tondaibh mara amhail múra
dá gach leth de, amhail ro baoi do Moysi mac Amra ag dol
cona popul tre Muir Ruaidh.
SCCEL DOBHORCON
Gluaisis Brenainn roimhe ina diaigh sin co
rainic go Dubh Daire i t-Tuadh-mumain, & do-rinne
comnuide & teccar athaid fhada and occ foghnamh don
Choimdidh, & acc edarghuidhe in Duileman, & ag
dénamh ticche aoidhedh i n-onóir da Thiccerna fein
ann. Ise immorro ro ba comharsa dó forsin túaith
.i. Dobharchú o b-fuilit h-Úi Dobharchon i
t-Tuadhmumain beos. Boi dino clúain féoir ag
Dobar-choin a b-foccus do Loch Lir. Tíaccait immorro
doimh Brénainn isin c-clúanaidh;
marbhthar na doimh le Dobharcoin. Innister do
Brenainn na doimh do marbadh. ‘Madh ced le
Día’, ol Brénainn, ‘go
n-derntar dobhrán do Dhobharchoin’.
Teid dano Dobharchu & a bhen,
Créda a h-ainm, d' fios na clúana cetna a c-cionn
bliadhna iarttain. Lingidh in éiccne
fír-éiscc in uair-sin isin
loch ina f-fiadhnaisi. Do-gní immorro Dobharchu
dubhánacht, & geibhidh brec, & do-ghni tene
raitte, & imfhuinidh an brec, & caithidh iar sin
é do bhir. Téid iaramh d' ól uiscce docum an
locha, & tuitidh isin loch; & do-gníther
dobhrán de ar fud an locha tre breithir
Bhrénainn. Ticc immorro mac do Dhobhorchoin
.i. Cúcúan a ainm sidhe, & Creda d' fios na
cluana cetna. Lingidh eiccne már oile ina f-fiadhnaisi isin
loch. Ticc Cúcúan do dubhanacht fair. Ticc
immorro an dobhran dia thoirmescc sin uime, &
at-bert fris gan iascc an locha do bhreith uadha, & gan
teine do dénamh do raitt, & gan bradán do
caithemh bo bhior iter.
Ocus do innis sccela do go leir, &
at-bert:
A Chú
Cúan,
Testa t' athair ní cían uadh;
Ata fan loch ina pheist,
Na tarr do breith a eiscc
uadh.
A Cú Cúan,
Na
dein tene do raitt ruaidh;
Na h-ith, gemadh mor do gin,
An t-íascc do bhir go m-bi fuar.
Fuar mo leaba ar leic luim,
Is mo druim le grian
do gnáth;
Súighim uiscce Locha Lir,
Nocon roich dom tigh go bráth.
Íascc adúadhus prap rom-loiscc,
Issedh sin rom-beir gan céill;
Olc mo
thoiscc is turus trúagh,
Erigh is Creid, a
Cú Cúan.
Da t-teccma ar
fulacht nó ar fect,
Na caith do breac go m-ba
fúar
Gidh tacha connaidh ticc duit,
Na
loiscc an raitt, a Cú Cúan.
Dobar-chú m' ainm-si budéin,
Atú gan ceill as cían úadh;
Becc
nach cosmail an da ainm,
Na tarr fom gairm, a
Cú Cuan.
Bid h-Úi
Dobhor-chon mo shiol,
Bidh é a fhíor go brath
m-buan, 27] Gibe tan beither 'ga
n-gairm
Bidh edh a n-ainm, a Cú Cúan.
Gach uair do-chifir mo sccath
Oniu amach go brath m-buan,
Biaidh easbaidh
ort-sa go derbh,
Ma becc do sealbh, a Chú Cúan. A
Chu Cuan
Ro boi dino
Dobhar-chu amhlaidh sin sechnon in locha tre breithir
m-Brenainn, go f-fuair bás; et reliqua.
h-I c-cinn ree imcéine
smuainis Brenainn ina menmain, &
gabhaiss eccla in Choimdhedh go mor h-é tre batadh an
bhrátar do-chúaidh d' fios an t-sailm-chetladha
gusin luing i n-Inis Da Droma tre fheircc & tre fhochann
Brénainn búdéin. Luidh
Brenainn go naemha Erenn do breith breithe
fair immon cúis-sin; & siris na scrioptuire
diadha uile maraon ríu. Ocus téitt gusin maighin a
m-bói a muimme .i. Ita; & boi occa innisin di
bathad an brathar. At-bert Ita
fris-siumh dol tar muir. ‘Talamh ectrand’, ol sí,
‘fil occut iarraidh, go n-dernair anmanna daoine d'
follamhnuccadh & d' foircetal ann; & imthigh’,
ol si.
TRIALL BRENAINN GO CRIOCHAIBH
BRETAN ANNSO, TRE BHÁTHAD A BHRATHAR
Teid Brenainn iar sin go
tíribh Bretan tre forcongra a muimme, go dú a
m-báoi Gillas Bretnach, co tri feraibh decc imme; amhail
at-bert Mo Cua mac Dolcáin 'san rand:
Impóis
Brenainn ar deisiol
Go t-tri feraibh
decc, foda uidhe;
Ro be ard a dul Co ros-baist fir Alban uile.
Iar rochtain immorro do-somh tire Bretan go saetar iomramha ro-móir, & iar n-aister tire
accgairbhe, iongantaighe, borb-aighmeile Breton, at-bert Gillas
Bretnach fria phopul, fledh mor do denam aca: ‘Don-ficfa’, ar
se, ‘popul naemh saetrach sunda fócéttoir, cend
creittme & crábaidh, Pol apstal iar
n-athnuaduccad dáennachta, & athair
lan-shaotrach mara & tire
.i. Broen-find mac Findlogha’.
I n-aimsir geimhreidh immorro do-riacht
Brenainn tír Bretan, iar m-beith tri
bliadhna for sligidh dó. At-bert Gillas secht n-glais
iarainn do chur ar doirrsibh na cathrach, do dherbadh
naomtachta & irsi na n-aoidhedh. Iar sin teid
Brenaind go cathraigh Gillais do accallaimh
Gillais budéin; & ferais snechta mor doibh in oidhce
do-chúattar docum na cathrach, gur lion an talamh uile, go
riacht ferna fer. Acht cena ní riacht cucasan acht go
h-eittirchian uatha for gach leth.
Is annsin at-bert an doirrséoir do
mhúr na cathrach riu: ‘Ticcidh’, ol se, ‘&
oslaiccet bhar c-cáoin-ghníomha féin
remhaibh’. Is annsin at-bert Brenainn fria
thimthirigh .i. fri Talmach: ‘Eircc’, ol se, ‘&
oslaicc an dorus remhaind’. Sinis Talmach a lamh gusin
dorus, & meabaid fo cettóir na secht n-glais a
n-aoinfecht. Oslaiccis
rempu a aenor in cathraigh nád bái i
m-baegal co secht n-glassaibh iarnaidhe air a aenar nó
foslaiccedh. Ocus ní frith riamh iar sin na glais.
Tangattar iar sin gusin tempul, &
battar tri glais fair d' iarann aithleghtha. Sinis
Brenainn a laimh iar sin dona dibh
comladhaibh, & isedh as-bert: ‘Osslaicc remhainn, a
mathair Crist .i. a ecclas’. Is annsin meabhsattar na tri glais co nach frith iad riamh. Is
annsin at-bert timtíridh an tempaill fri
Brénainn tre briatraibh Gillais:
‘Déna oifrionn a Bhrenainn’, or
sé. Is amlaidh iaramh bói in altoir co n-aidmibh
fuirri, is íad urlamha o tribh litribh greccdaib
fuirri. Oslaiccis Brenainn an leabhar, &
isedh ro raidh: ‘Oslaicc & foillsigh damh do litre, a De
uile-chumhachtaigh’. Airdleghais Brenainn iar
sin fo cétoir an leabar n-greccda.
Téit iaramh Gillas cona muinntir do churp Crist annsin do
laimh Brenainn. Is annsin at-connairc Gillas
duine for in teiscc, & a fhuil isin coilech. Gabhais eccla
mor Gillas ó ro aimsigh roimhe Brenainn go
minic: ‘Cidh do-gen-sa, a Brenainn’? ar
se. ‘Is irlamh dighal form ar th' inchrechad-sa damh’. Is
annsin at-bert Brénainn:
‘Dítnebhat-sa tú on diogail-sin, uair ge ro derbhais
na h-aoidhedha, is aimser loghtha anosa .i. aimser techta do chorp
Crist’. Iar sin bennachais Brenainn
doridhisi an altoir, & ba corp Crist bói forsan
teiscc, & ba fíon an t-uiscce ro baoi isin
coilech. Iar n-dol immorro do chorp Crist do phopul Gilláis
do laimh Brenainn, baoi
Brénainn cona muinntir go cend tri
lá & téora n-oidhce annsin.
Ocus ro innis a thoiscc do Ghillas. At-bert
immorro Gillas: ‘Ni bér-sa immorro breth fort’, or
sé; ‘acht aonni eimh, ata gleann gaibtech i n-dithreibh
na cathrach-sa, & atá da leomhan ann
.i. fer-léo & bain-leo; & is iad
fhásaighes an tír-si i t-tád. Ocus eirigh-si go
n-icce íatt i n-anmaim an Coimdhedh, & diochuir don
thuaith-si íatt. Ocus beiredh an Coimde breth fort
ann’. Teitt immorro Brenainn go
forbfáoilidh fo céttoir,
& Talmach a dheiscipul féin leis.
Is annsin bói in ban-léoman ina
codladh a medhon-lai. At-bert Brenainn fri
Talmach: ‘Dúisigh an ban-léomain go
luath’. Téitt chucca isin n-glinn, & buailis dia
laimh í. Éirghis fo chettóir in bain-léo,
& do-bheir a gláoidh moir os aird, gur omhnaigset na
tuatha & na criocha ba coimhnesa doibh. Is annsin
tainic in fer-léo fon n-glaoidh-sin go h-athlamh
aggarbh. At-bert Brénainn annsin ríu a
n-dís: ‘Éirgidh’, or sé, ‘&
tabraidh libh na h-uile leomna filet isin n-glionn-so,
& coimhéttaigh cethra na tuaithe-so ó sunn
amach go brath’. Iar c-cloistecht immorro dona léomhnaibh
gotha Brenainn, eirgitt amhail mhancha irisechaibh
fo chettoir, & do-beraitt a c-cuilein léo.
Ba mór tra an míorbuile
do-ronadh annsin .i. na leomain lonna, léittmecha,
ledartacha, láidiri, do cennsuccadh amail chona
muinnterdha, go m-bitt no
rabhattar ag ionghairi cethra an tíre amail brod-chona
buachalla. In tan immorro ba doigh la cách go muirfitis na
leomain Brenainn & Talmach, is ann
att-conncattar íatt ogh-slán chuca, & na
léomhain ina n-diaigh; amhail ócc-láogha a
n-diaigh a maithrech. Iar faixin immorro na leomhan do cach i
n-diaigh Brénainn, gabhais eccla dermair
íatt, & tiaghaitt ar a neachaibh fo cettóir,
& teichít fo fhedaibh & fo chailltibh in
tíre. Impáit arísi iar mor-gabhadh cen nach
frithardadh ona leomhnaibh.
Gabhais eccla mor Gillas, & edhbrais
é féin do Bhrenainn amhail manach
n-dileas tria bithe na bethad. Is annsin at-bert Gillas fris:
‘Día’, or sé, ‘bherus breth fort, uair mac
díles dingmála do Dhía tú. Acht namá do-bher-sa comairle duit
.i. airisem isin tír, & manchine na tuath-sa duit
tre bithe, & cumus an tire & an talman
duit’; ut dixit:
‘Raghaidh duit an
tuath gan ces’
‘Amhail ata cona les’,
‘Feraibh, macaibh, mnaibh, gan col’,
‘Go brath
beitt 'gutt ríarucchad’.
Is annsin as-bert Brenainn: ‘Do-bheirim mo
chubus fo righ na rann’, ar se, ‘nach mó lem-sa duille
in t-sáogail inas gainemh mara no duille fedha’; ut
dixit:
Do-bheirim mo chubhas
ann,
A Ghilláis, fo rígh na reann,
Nach mó lim in saegal seng
Innás uiscce na h-abhann.
Iar m-baistedh immorro, & iar m-bennachad dó-som
cathrach Gilláis, & na t-tuath ba comhfochraibh dhi,
fáccbáis bennachtain occu, & imthigis iar
sin. Ciit iaramh in popul & na tuatha go mór ina
diaigh; uair ro carsat amhail budh athair doibh é.
Tainic doridhisi go Bretnaib,
& cumhdaighter ecclas laiss ann i n-inis Ailec. Araile la
boi Brénainn for carraic aird isin
inis-sin; co faca na dá bleidhmil muiridhe ag tichtain a
fúdomhail in mara, occus síatt occ cathuccadh re
'roile go cruaidh; & cách dibh ag comhbádadh
a chéle. Is annsin fúabrais an dara péist
díbh teichemh; & lenaidh in pheist ele
h-í. At-bert immorro an péist bói occ teichemh
do guth dáonnaidhe: ‘Nod-guidim-si immorro tú i
n-anmaimm naomh
Brighte, go rom-léicce
úait’. Fáccbhais fo cedóir an peist
h-í; & téid h-i fudomain in mara.
Ba machtnadh mór tra la
Brénainn, inní-sin, &
tainic gó a mhuinntir, & isedh at-bert friu:
‘Éirghidh go luath’, ar se, ‘dochum n-Erenn, go
n-aiccillem naemh Brigitt’. Is annsin do-roine-siumh ind
iomann erdairc .i. Brighitt be
bith-maith & et cetera. Iar rochtain
tra dó-somh go dú i m-bói Brighit, innisis di
imaccallaimh an da bleidhmil; & fiarfaighis: ‘Cidh do
maith’, ol sé, ‘do-ghní-si do Dia seocham-sa, an
tan rod guidhet in bleidhmil tú, & tusa ecnairc,
& meisi frecnairc, & rom-fáccaibh cen
atach’. At-bert Brigit fri Brénainn:
‘Tabair do chubhais’. ‘At-berim’, or sé, ‘nach
dechadhus tar secht n-iommaire riamh, gan mo mhenmain i
n-Dia. Tabair-si do chubas’, ar
Brenainn. ‘Do-bheirim’, or Brigitt, ‘ó
do-rattus mo mhenmain i n-Día, nach tardas ass,
& nach tibher go brath. Tusa immorro’, or sí,
atá dia mheince fogheibe gábadh mor mara &
tire, ní fhétta gana thabairt dot úidh;
& ni h-aire go n-dermaittea do Dhia beith do mhenma gacha
tres iomaire ann.
De
quibus hoc carmen:
Secht m-bliadhna do
Brenainn binn
Gan tadhall i t-tuaith no i
c-cill;
For muin an mhil móir go m-bladh
Isin muir, ba lór d'
iongnadh.
Aitchidh an míl mor m-binn m-bras
Risin b-peist 'ma leiccen ass;
At-bert an peist:
‘gibe de’,
‘Nocha ragha ass aire’.
Ros-gabh for atach Brighde,
De eccla
lais a aidhmillte;
Rois cobhair Brighitt buadach,
'Ar sin nir bo h-imuaimhnach.
‘Am sccith’, ar Brenainn
gan brath,
‘Riccubh ait i t-tá in caillech’;
‘Cen co f-fesar cidh diatá’
‘A
guidhe-si secham-sa’.
Do-roich in cleirech istech,
Gerb
eimech, nir bo nairech;
Slechtais don chailligh gan col,
Slechtais an caillech do-somh.
Luidh iar sin
Brenainn h-i c-crich Bretan doridhisi, &
cumdaigter lais in chathair dianid ainm Bleit i c-crich
Letha. Do-roine
tra Brénainn mór do
fhertaibh & do mhiorbhuilibh isin cathraigh-sin, acht ni
cumhangar a riomh sunn. Araile oidhce
at-connairc Brenainn fís isin
maighin-sin, & ba mór a tuirse aire; &
nír innis do neoch riamh ní dhe acht beccan .i. eris
mór an creittme d' éircche acc Bretnaib ria
m-brath. Ocus ba h-imeccal lais-siumh aittreabh ettorra airesin.
Iar f-facbáil immorro
tíre Bretan do Brenainn, luidh docum
n-Erenn doridhisi, & espocc Máenu immaille
fris. Is annsin tainic Mo Caemóc .i. Senan a ainm prius, go Brenainn; &
faccbais a athair, & lenais
Brénainn do légadh occa.
Luidh iar sin
Brenainn h-i c-crich Connacht, co h-Inis
meic h-Ua Cuinn for Loch Oirbsen. Is annsin no bittis da each
charpait rígh Connacht co minic occa lesucchadh. Iar
n-áitiuccadh Locha Oirpsen do
Brénainn, & iar
míorbhuilibh dó ann, tucc mac righ Echtghe do
é; & do-gheall co nach diongnadh námha no
cara dith nó urchoid dó cen no bíadh ann.
La ele do Brénainn ar magh
h-i f-fochair, no
Ái, in oiléin-sin; tarla duine bocht
dó, & bennachais do Bhrenainn,
& issedh ro raidh: ‘A athair
naemhtha’, or se, ‘dena trocaire oram, & foir mé
ón dairse ina b-fuilim ag an rí; uair do much sind
féin, & mo clann’. Tucc iaramh cridh-airchisecht
patruin na pian .i. Brenainn, iar n-gabhail
compáisi dó rissin duine m-bocht, & 'ar
n-gabhail dóchusa ro-truim as Athair na trocaire;
& saidhis in bhachall bói ina laimh i n-anmaim De
isin fótt fa coimhnesa dó, & do-gheibh punt
d' ór aithleghtha ann.
Ocus do ráidh risan m-bocht: ‘Tabhair sin
don righ, & sáerfaidh tú on dáersi ina
b-fuil tu aicce; & na h-innis dó cia tucc
h-é’. Gabhais an bocht an t-ór, & beiris
leis dochum an righ é; & innisis dó amhail
fuair h-é. Ocus adubairt an ri, mar do-cualaidh
sé sin .i. gurab amhlaidh sin
frith an t-or: ‘Ór Chriost sin’, or se, ‘Ocus ní
meisi dlighes é, acht serbhfogantaidhe Dé
féin. Ocus do-bheirim sáersi duit-si & dot
chloinn i n-onóir do Dhia & do
Brenainn’.
I n-araile aimsir 'na
dhíaigh sin, adubairt Brénainn
fria a braithribh: ‘Dlighmitt dol i n-Úibh Maine, oir ata
obair & coimétt an tire-sin d' fiachaibh oruinn,
uair is ann bhías ar n-eiséirghe; &
do-chúala me aingel im ainm féin ag cathuccadh ar a
sccath. Masedh i n-ainm ante do chennaigh sin-ne, do-beram
furtacht anois di’. Ocus do imghettar rompa iar sin go
riachtattar du ittá Cluain Ferta. Is ísin uair
& aimsir do-rala cath aga thabairt eter Diarmait mac
Cerbaill & riograidh an taoibhe thúaid d'
Eirinn im Choluim Cille .i. cenel Conaill meic Neill &
Eoghain meic Neill .i. cath Chúile Dreimhne. Ocus do
mheabaidh an chath for Diarmait fadhéoigh.
O ro-siacht tra
Brenainn gusin maigin-sin, cumhdaighter
mainistir leis ann .i. Cluain Ferta; & as innte do thogh
a eiseirghe, et dixit: ‘Hic requies mea in seculum
seculi’. Ocus is annsa mainistir sin tainicc Mo Caemocc
.i. Senan a ainm prius go
Brenainn ona athair & ona mathair do
denamh leighinn dó. Ocus fuair bas h-i fail
Brenainn isin mainistir-sin. Ocus do-luidh
cumha mór & toirrsi adhbal for
Brénainn tre bás a dhalta;
& do-chúaidh d' edarguidhe an Duilemhan fana
aithbeouccadh dó; & fuair aisecc a anma
fadhéoigh on Coimde na n-dula.
O gabhais mac h-úi Alta,
Brenainn, go lin a etla,
Nocha
mesaitte go se
O sin alle Cluain Ferta.
FUASCCLADH AEDH GUAIRE O DHIARMAIT MAC
CERBHAILL LE BRENAINN INDSO; & ISE
IONADH INA TICC SÉ .i. ROIMH SCEL IUDÁIS Cidh tra acht iar
saruccadh Ruadain Lothra do Diarmait mac Cerbhaill fa Aedh
n-Guaíre, do mharbh giolla braitaighe Diarmata .i. Aed
Baclamh, fan pailis n-deircc-iubhair do boi fóna tech do
bhrisedh dó, do tabairt gae an righ tarsna astech
leis. Ocus nír lor leis sin, gan an tech fein do
brisedh. Ocus 'ar t-tuitim dó a c-cionaidh an
migniomha-sin, & 'ar sáruccadh Ruadhain do
Dhiarmait fon m-bragaitt, do cruinnighettar
ard-náeimh Erenn dochum Diarmata .i. Colum Cille,
& Cíaran Cluana, & Mo Laisi, & Da
Beog, & Finden, & Ruadhan Lothra, &
ard-naoimh Erenn. Ocus 'ar m-beith doibh fri re m-bliadna ag
comhtrosccadh le Diarmait, gach miorbuile do-ghnitis uile
air, do-gnídh Día a leithéitt dó-samh
orra-san.
Ocus 'ar c-caithemh na bliadhna-sin doibh
amhlaidh sin, do thairccset na naoimh fuasccladh do Diarmait
as in m-brághait. Ro raidh Diarmait, a n-doigh nach
f-fuighthi lena tabairt do, go n-gébadh cáecca ech
súl-ghorm uatha. Ocus 'ar m-beith do Bhrénainn ag
siubal in mara, do fhoillsigh aingeal Dé dó, naeimh
Erenn do beith isin moir-eiccin sin acc Diarmait, fa ní
nacharb éidir d' faghail, dá sírthi an doman
uile, muna f-faghthái tre grasaibh De h-é. Ocus
'arna thuiccsin sin do Bhrenainn,
táinic tara ais i n-Erinn, & tainic fo
thír i n-Ess Dara, h-i c-crích Connacht; &
tucc cáecca rón do rónaibh na fairrge leis,
& do-rinne cáecca ech soinemhail dibh, &
rucc leis go Temraigh íatt, go h-airm h-i r-rabhattar
naoimh Erenn im Rúadan. Ocus do fhailtigettar na
náeimh go h-iomarcach ria m-Brenainn
'ar t-toidhecht 'na c-ceann do.
Do innis doibh go t-tucc na h-eich-sin leis dia
t-tabairt do Diarmait, amail ro raidhsiomar romhaind. Ocus 'arna chluinsin sin dona
naemhaibh, do-chuirettar fiss co Diarmait dia radh ris
teacht do ghabhail ind fuaslaicthi-sin uatha. Ocus 'ar t-tocht do
Dhiarmait mura rabhatar na naeimh, tuccadh na h-eich chuicce,
& do-cuiredh marcaighecht orra. Ocus nir gabhatar in
ronach eachlasga ináid spuir muintire Diarmata chuca;
& ruccattar muinnter in righ dia n-aimdéoin
isin m-Boind, co n-dernadh ronach díbh h-i fiadhnaise
f-fer n-Erenn; gur baithettar cuid do muinntir Diarmata,
& gurab ar eiccin tangatar an chuid ele i t-tír
díbh.
Ocus fa móide fercc Diarmata de sin; & adubairt nach gébadh gan
éraic d' fagáil 'san ceilcc-sin do-rónadh
cuicce, & a milledh a muintire. Ocus fa h-oidhce caithme
bidh dona naemhaibh in oidhce-sin. Ocus do fhurail
Brenainn ar na naemhaibh, celcc do denamh
dochum righ Erenn .i. an trath do tiucfadh a c-cuid chuca, gach
greimh da n-gerrfadaois 'ga chur docum a m-bél, a leiccen eter
coilér a sccapail & an nocht-bhruinne, & a
m-beith occ fás-chognamh a m-beol; & gach deoch do
ticfadh chuca do dhortadh maran c-cédna ettorra
& a sccapail, ionnus go saoilfettáis muinnter
Diarmata go c-caithfedh na naeimh biadh, & go
t-tucdáois ar Diarmait bíadh do chaithemh.
Ocus do-ronsat na naeimh amail adubairt
Brénainn ríu, iondus gur caith
Diarmait biadh, & co n-deachaid neimh an troisccthi
for Diarmait. Ocus iar c-codladh don righ iar sin,
do-connairc in rígan .i. Mumhain ingen Conrach meic Duach
d' Eoganacht Chaisil .i. ben righ Erenn, aisslingthi iongnadh
.i. andar lé bile buadha d' fás ós Temhraigh na
Righ, & a ghéga & a bharr do lethadh tar
Eirinn uile, & do-connairc iar sin enlaith Erenn do
luighe ar in m-bile-sin. Ocus dar
lé féin da sháer décc do thecht do bhuain
an bile-sin, & da thuaigh déc leo; & gach
slis da m-bendais dhe, a dhul ar in m-bile fein doridhisi. Ocus
dar lé do-chonnairc sí aén-tsáer occ
teacht don fhairrgi aniar, & an céd bhuille tucc se
don bile, gur bhen sé a chend de.
Ocus do-ling-si tar an iomdadh amach le
h-uathbás na h-aislincce, gu ro fhiarfaigh an rí
dhi, crét an t-olc do-chonnairc; & do innis an
rioghan an aislincc dó. ‘Truagh sin’, ar in
rí. ‘Meisi an bile-sin’, or sé, ‘&
is íatt an enlaith ag luighe air .i. rioghradh-Erenn ata
umhal damh-sa le ré fichet m-bliadan; & is
íatt an dá sáer décc do-chonncadhais do
thocht do gherradh an bhile .i. da ard-naemh décc na
h-Erenn atád ina t-troscadh re bliadna oram-sa,
& meisi ag trosccadh orra-san maran c-céttna;
& nírb úaisle le Día a
t-troscadh-san inás mo throsccadh-sa. Ocus isé an
sáer deighenach do-connairc tú do bhen a chend d'
áen béim don bhile .i. Brenainn mac
Findlogha, tainic don fhairrgi aníar. Ocus tucc forsna
naemhaibh celcc do chuma cugam-sa, ionnus gur chaithesa biadh,
& na cleirigh 'na t-troscadh; & do marbh
Brenainn meisi. Ocus tuccthar na naeimh
cuccam, go n-dernainn sith ría’.
Teccait na náeimh i c-cend in rígh;
& do-rinne sith ríu, & do
aisicc a m-braighde doibh iar sin. Ocus do troid Ruadhan
fri Díarmaitt, go ro esccain se h-é, & go
ro ghuidh sé Día fa gan rígh do shuidhe i
t-Temhraigh go brath arís, & do esccáin se
Temhair iar sin. Ocus fos do-guidh se gomadh losccadh, &
badhadh, & marbadh bas Diarmata. Ocus do-guidh
Diarmait Dia fa Rúadhan d' esccaine, ionnus go
m-bentáoi a leth-cos, & a leth-lamh, & a
leth-suil de. Ocus ro fíradh an
ghuidhe-sin Diarmata. Conidh tríd sin táinic oided
Diarmata iartain.
Araile la dino boi
Brenainn cona muinntir i n-aroile ferann
álainn oireghdha. At-bertattar a mhuinnter fris:
‘Ni fhuil’, ar síad, ‘isin domhan duine no
thréiccfedh an ferann-so ar gradh
Dé’. At-bert Brenainn: ‘Fil’,
or sé .i. occlach fil h-i c-Corc mo druadh iar Carn. Ocus
battar dino dí shéittigh dhersccaightecha lais. Ocus
ba lain-shercach i n-danaibh, & dhechmadhaibh, &
almsanaibh don Coimdidh é. At-bertattar a dhí
sheitigh fris i n-aroile ló: ‘Cia fott’, ol siatt,
‘bemáoid accat amhlaidh so’? ‘Cein co tochra etraibh
fein’, or eissiumh; ‘uair ionnarbthar Día tre
essáentaidh, & tochuirther demoin’.
‘Iar n-aimsir móir íar sin
t-achair eter na mnaibh. Luidh-siumh iar sin gan fis dona mnaibh
día ailithre tar muir; & fuair luing n-erlaimh occ
Ath Laighen. Téitt innte for fúdhomain in mara, co
nus-fuair oilen noemh. Ocus gabhais
ann fo chettoir; & ticc an long a h-aenar uadh go
dú assa ruccadh. Ocus anais-siumh a aenar isin
oilen-sin. Conidh é féin ro innis duinn na
sccela-sin iar c-cein máir iar sin. Ocus ba h-eidighthe a
chorp uile do clumhaibh gle-ghealaibh amhail choluim nó
fháoilinn. Cidh tra acht’, ar
Brénainn, ‘gibé fhuicfes a thir
& a thalamh, amhail ro fhaccaibh an fer-so, bidh fechtnach
foirbhthi, fíréon h-e, amhail in fer-so’.
Araile la baoi
Brénainn acc imtecht i n-ditreibh na
Gaillia. Tainicc gaeth dermair dofhulachta doibh. Is annsin
at-bert aen dia muinntir fri Brénainn:
‘Do-fáethsat na croinn-si foirn, &
ron-muirfet’. Is annsin at-bert
Brenainn: ‘A bhraithre ionmaine’, ar
sé, ‘eisttidh frim-sa
beccán. Araile aimser oidhche bamar for in muir. Codlais an
popul uile acht meisi am aenar. Is annsin at-connarc-sa inis i
medhón in mhara, & is amlaidh bói an inis,
& secht (c-cosa) fúara fuithe;
& nó theighdís na longa mora fo sheol fuithe
eter a cosaibh. Ocus battar na h-uile gotha & fogar
innte. Ocus dano battar tri longa cengailte fuithe ind
oidhce-sin. Intí iaramh’, ol
Brénainn, ‘co n-icc in oilén
secht-chosach sin do congbail for lar in mara, & ina
h-uile gáetha aga comhthuarccain da gach aird, co n-icc
antí-sin ar-sáeradh-ne for gúasacht na
c-crann so filet occ tomhaithemh forainn anúas; &
isé antí-sin rí nimhe & talman’.
TABAIRT COLMAIN MANAIGH O
DHEMHNAIBH TRE RATH ERNAIGHTHE NAEMH
BRENAINN
Araile la
bátar días do mhuinntir
Brenainn occ comradh, &
Brenainn occ eistecht fríu; &
isedh ro raidhsett: ‘In cumaing’, or síatt, ‘ainim an
peacthaigh a thabairt a h-ifurn ó ernaighthe &
almsain na c-carat m-béo bitti occa dara
n-éisi’? Is annsin at-bert
Brenainn fríu: ‘Eistidh rim-sa’,
ar se. ‘Araile lá bámar inar c-codladh for in
muir; óen-laech occuinn cen codladh. At-chonairc sidhe
néll dubh, dorcha, aggarbh, adheittigh, adhuathmar, dia
shaighidh a h-imel an mhara móir. Tainic chuccam-sa fo
cettóir an t-athlaech’, ol
Brénainn, ‘& asedh at-bert:
‘Rom-gabh eccla go mór’, or sé; & ro raidh
frim: ‘Eirigh go luath co n-uicce in néll mór-sa
diar n-ionnsaiccedh; & an c-cluine an guth adhuathmur
ann’?’
‘Iar n-éirghe immorro damh-sa,
at-connarc in néll n-adhéittigh co n-deilbh n-duine
n-dubh n-dorcha ann, anmhail aibheal 'arna bhadhadh, no fhiach
mara; & is amlaidh bói
an dealbh truagh sin occ síor-ghul & occ
síor-cháoi fri métt a peine; & is ann
at-bert frim-sa: ‘Nott aitchim’, ar sé, ‘ar
Íosa Criost, ar Mhac Rígh nimhe & talman, gur
guidhe in Coimde form frissna trí lá-so, uair
ní fuil nech as mo pían inú fri mét mo
pheacadh’; & ro sceind uainn lasin n-guth-sin. Iar sin
tra ro éirghemar uile fo chéttóir, gur
guidhsem an Coimdhe fair-siumh. Do-riacht iar t-tribh laithibh
'ar sin, & a chorp dubh-ghlas uile. Ocus ba lugha a thoirrsi,
& isedh ro raidh doridhisi, in Coimdhe do ghuidhe leis fri
ré tri la ele; & ro imtigh lasin n-guth-sin.’
‘h-i cind sechtmaine do-riacht iterum, & néll bán uime,
& a chorp lán-taitnemach amhail gréin
samhrata. Ocus is amhlaidh bói in néll bán sin,
& secht c-ciuil ána examhla ina medhon; &
ba bindighther il-ceola in domain uile íad. Is annsin
do-gni altuccadh buidhe do Dhia, & at-bert: ‘Anosa’,
ar se, ‘fil Slanicidh in cinedha dáenna agum gairm
docum a richedh budéin’. Is annsin as-bert-sa’, ol
Brenainn: ‘Cuich tú, nó caidhe th'
ainm’? ‘Meisi Colman, manach’, ol se, ‘inas messa
bái dona h-uilibh manchaibh’. Iar f-fáccbáil
trá bhennachtan do-san ag na braithribh, luidh la sodhain
dochum nimhe la timthirecht aingeal.
‘Is annsin’, ol Brenainn,
‘rom-guidhset mo mhanaigh meisi im ernaighthe do denamh doibh,
uair at-conncattar a tarbha don manach út. Acht chena ni
fríth uaim-si sin do denam, co n-am tainic Michél
archaingel iar sin, & isedh ro raidh frium:
‘At-cuala Día th' edarghuidhe’, ol sé; ‘sir
& taistil Da scrioptuire diadha, & dena ernaighthe
coimhtionóiltech eistibh, go m-be acc saeradh & acc dítten fer n-domain ar ifrionn
cona íl-phíanuibh’.’
Do-roine tra Brenainn
annsin an ernaighthe n-oirderc, & sé ina
luing. Bennachais tra Michel árchaingel an
ernaighthe-sin Brenainn, & issedh
ro raidh; a gabail fa dó décc a n-áen-ló
for anmain gach pecthaigh, & dá slechtain dec
for cech cantain dibh, & Pater i forbhu cech dula. Ocus
ni fhuil do mét a pheacaidh, cidh béo cidh marbh,
fogheba dílgadh, acht co n-derntar amlaidh sin
dó. Deithbhir dino ciamadh h-é, Míchél
archaingel, adéradh fris ind ernaighte-sin do denamh sech
cech n-aingeal ele. Ninsa; ar (bá)
h-é Mícel aingel
Brenainn. ‘Conidh follus as sin’, ol
Brenainn, ‘go t-tarbnaigenn dona
marbhaibh, a caraitt bíí dara n-eísi do
ghabháil a n-éccnairce’.
Cidh tra acht iar t-taistel
tire Gallía do Brenainn, & iar
f-fertaibh & miorbhuilibh moraibh do denamh dó isna
rannaibh thoir, do-riacht iar sin dochum n-Erenn; &
téid iar sccís mara &
mór-tíre go Clúain Ferta
Brenainn, & do-rinne comnuidhe
innte fri h-aimsir imcein ina dhiaigh sin.
Feachtus do
Bhrenainn mac Findlogha h-i c-Clúain
Ferta dia cáscc viio anno ria a
eitsecht. Ceilebharthir isind ecclais; pritcaidhther, oifriter
léo. O tainic iaramh in medhon-lái tiaghait na manaigh
dochum proinntighe. Faccaibther Brenainn a
aenar isind ecclais. Gabhait cach for ord in
proinntighe. Mac-cleirech occa dino, & cruit becc ina
láimh. Gaibhidh for a n-airpeitedh, go t-tardsat a
m-bennachtain dó. ‘Ro badh amhra lim-sa anosa’, or na manaigh, ‘dia
nom-léiccedh Brenainn for lár na
h-eccailsi, cor ro sephnainn tri
h-adhbainn dó’. ‘Nochat leiccfe cuicce’, or in
mac-clerech; ‘secht m-bliadna dono do
Brénainn ríasin ni ro tibh e,
& ni chúala ceol do ceolaibh an betha; acht da
n-ubhall chiara & snaithe etorra no bíttis for a
bhelaibh forsan liubhar. In tan immorro no chluinedh céol,
do-bheiredh na h-ubla ina óaibh’. ‘Rachat-sa’, or in
mac-clerech, ‘do sheinm cruite dó’.
Téitt dino as, & a cruit glesta ina
laimh. ‘Oslaic’, ol in mac-clerech. ‘Cia so’? ol
Brénainn. ‘Mac-clerech do sheinm
cruite duit-si’, or eisiumh. ‘Seinn amuigh’, ol
Brenainn. ‘Menbadh doiligh lat-sa, ropadh buidhe
lem mo leccadh for lar na h-eccailsi deit-si’. ‘Maith’, ol se,
‘ossailc riamh’. Do-bheir in mac-clerech a crota eter a da
chois for lar. Do-beir Brenainn a dha n-ubhall
ciaru ina dá nó. ‘Ni maith lim-sa’, or in
mac-cleirech, ‘th' airpheitedh amhlaidh, ma ni ghatta in ceir
estibh’. ‘Do-géntar dano’, or sé. Do-bheir
iaramh forsan liubar ina fiadhnaise. Seindidh iaram trí
h-adhbainn dó. ‘Bennacht fort a mac-clerigh’, ol
Brénainn, ‘la céol nimhe deit
dara éisi’.
Do-bheir iar sin na h-ubla ina
chlúasaibh, ar nír bó h-áil lais eisteacht
fri ceol do cheolaibh in chenntair. ‘Cidh na coisti fri
céol’? ar in mac-clerech. ‘In ar a olcus lat’?
‘Maith, a mac-chlerigh’, ol se, ‘ni h-aire .i. i
n-bása isind ecclais so seacht m-bliadna gusaníu, iar
n-oifrenn & iar prochept sunn, do-chottar na
mac-cléirigh don proinntigh; fómraccbhad-sa sunn 'm
áenor. Rom-gabh imtholta i l-leith mo Thiccerna iar n-dol do
churp Criost. A m-bá h-i suidhiu rom-gabh crith &
omhan, co n-aca én forsan seinistir, co n-deisidh forsind
altóir. For-féimdhius sa sealladh fair lásna
ruithniu grianda battar uimme. ‘Bennach duinn, a
clerigh’, ol sé. ‘Rott-bennacha Dia’, ol
Brenainn. ‘Cia
fil ann’? ol Brenainn. ‘Michel
aingel’, ol sé, ‘dot accallaim’. ‘At-lochar do
Día omh’, ol Brenainn, ‘cidh dia
tudhchaidh’? ‘Dot sénadh-sa, & dot airpeittedh
ód Ticcerna’. ‘Is fochen duit lim-sa’, ol
Brenainn. Attaigh a ghulbain iar
clíathan a eite. Ro bhadhusa oc coistecht fris on trath
go 'raile, & ro cheiliubhair damh iar sin’.
Do-bheir Brenainn iar sin
in astail darsan m-braghait: ‘In binn let-so, a mac-clerigh?
Do-bhiur-sa mo chubhus do Dhia’, ol Brenainn,
‘nach binniu lem-sa ceol do cheolaibh in domain i n-d(iaigh) in cheoil-sin (inas) in
astoil-si. Ocus beir-si bennachtain, & bidhit neimedach
ar m' airfittedh.’ ‘Conidh í sin an dithrubhacht
Brenainn i c-Cluain Ferta.’
I n-araile aimsir dino lottar
fir Muman do toghail Connacht. Luidh Brenainn
dia tairmescc, & do chuingidh cairde forra; acht chena ni
tuccadh dó; & dhomhaidhsett an sluaigedh do
denamh. Isedh immorro do-roine Dia, go m-battar ima c-cuairt i
n-oen-lucc; & gach áon ticcedh ann doridisi, go
m-battar amhlaidh sin fri re cian tre cumachtaibh in Coimdedh,
& tre ernaighthe naemh
Brenainn. Ocus ro sáerta Connachta amhlaidh
sin. Iar n-dol immorro do Brenainn as sin,
ecmhaing araile mac náemh balbh dó ó ro
genair. Iar m-bennachadh immorro do
Brénainn do, labhrais fo cettoir.
Luidh Brenainn
iar sin do accallaimh a shethar .i. Bríghe, co dún
Aedha meic Eachaid, dianidh ainm Enach n-Dúin
indíu. Cidh tra acht iar t-taisteal maru & tire,
iar t-taithbeouccadh marbh, iar n-íc clamh &
dall & bodhar & bacach, & áesa
gacha tedma archena, iar fothuccadh cell & mainistreach & ecclas noimdha, iar
n-orduccadh abb & maighistreach, iar m-bennachad ess
& inbher, iar c-coiserccadh crích &
túath, iar n-díbadh col & peacadh, iar
mór-ghaibhtibh mara & tíri, iar
n-ionnarbadh demon & dúalach, iar m-buaidh
ailithre & crabaidh, iar c-comlánuccadh firt
& mírbhuiledd nad caemhnacar do fhaisneis, ro
chomhfhoiccsighestair laithe eitsechta intí naemh Brenainn.
Is annsin at-bert
Brénainn frisna braithribh iar n-oifrend in
domhnaigh, & iar c-caithemh chuirp Crist & a
fhola: ‘Ata Dia’, ol se, ‘agum gairm-si dochum na flatha
suthaine; & mo chorp do bhreith co Cluain Ferta, uair
bíaidh torromha aingel innte, & is innte bias
mh' eiserge-si. Dentar iaramh carpatt becc libh, &
tóet áen uaibh lais do iodhnacal mo chuirp-si, dus
nach faicet na tuatha in fén mor, & sochaide lais,
daigh na dernsat essaentaidh iar sin immon c-corp. Teccemhaidh
iaramh oen-ócc-laech leth-ruisc clí do-shainridh donti
bherus mo chorp-sa lais .i. Cuirrine mac Séttna essidhe. Ocus
issedh at-béra frisan m-brathair aga m-bia in corp:
‘Inné corp ind náoimh so occat’? ol sé do
guth gruamdha; ‘occuinn féin bías a
eiséirghe’, ol sé; ‘& leicc úait in
corp’. Tabhradh dino’, ol Brenainn, ‘an
brathair maiss n-óir as in talmain do Chuirrine ar imthecht
dó uadha. At-béra in láech, ni leiccfedh
aire. ‘Gebha feín righe, & do shiol it diaigh’,
ol in brathair fris. ‘Leicc (damh) dola
ass. Ocus acc so comartha duit aire .i ro bhása occa iomradh
indíu, cionnus no ghebhtha ricche’. ‘Ac’, ol
sé. ‘Not-fuigbe nemh & talamh’, ol in
brathair. Léiccfidh-siumh’, ol Brenainn,
‘iar sin ar in treide-sin .i. ar ór, ar righe, &
ar nemh. Ocus bennechaid an brathair eissiumh iar sin, & imthigidh uile’.
In tan tra tairnic do-somh a radh sin uile,
bennachais dona braithribh, & da shiair .i. do Bhrighe;
& an tan ro-siacht for tairsech na h-eccailsi, isedh at-bert:
‘In manus tuas, Domine, commendo spiritum
meum; redemisti me, Domine, Deus ueritatis’’ Luke
23:46’. Ro fháidh a spirat iar
c-comhlanucchadh tri m-bliadan nochat; amhail as-bert in
fáidh:
Saoghal
Bhrenainn gan bine,
Ba saoi, ba faidh, ba
file;
Tri bliadhna nochat co cert
Ro chaith
sé go ro-ghuasacht.
Aen-bliadain ar ochtmogha ar chuicc cét ó
incholluccadh Criost meic De bí go h-eitsecht
m-Brenainn meic Findlogha; ut
dixit:
O ghein mheic Muire,
as derbh linn,
Go h-eitsecht bethad
Brenainn,
Bliadain ar ochtmogha
án
Ar chúicc cédaibh go comlán.
Isin seisedh la décc ceilebharthar a fheíl-siumh a
mí Maii
do-shunnradh.
Ro cuiredh isin carpatt
iarnabhárach corp Brenainn,
amail adubairt Brenainn
féin, & luidh an t-áen-brathair
lais. Do-ecmaing inti Cuirrine mac Sétna dó; co
n-ebert fris amhail ro remhraidh intí náemh
Brénainn. Ruccadh tra iar sin corp
Brenainn go Cluain Fertai, co ros-adhnacht
annsin co n-onóir moir, & co n-airmittin,
co psalmaibh, co n-iomnaibh, & co cantaiccibh spiratalta i
n-onóir Athar & Meic & Spirait
Naeimh. Ailim trocaire Dé uile-cumachtaigh tre impidhe
naemh Brenainn roísam
uile ind aéntaidh na naomh Trinoide, ro airiltnighem, ro
aittrebham in secula seculorum. Amen. FINIS.
5.
Da apstol decc na h-Erenn
Bator da apstol decc na h-Erenn h-i
c-Cluain Iraird ica foghlaim oc Findian. Co n-derna Findian
fleidh dona h-apstolaibh & do naemhaib Erenn
archena. Amhail rob áiniu doibh ic comhól na fleidhe
co nus-aicet in scoith n-dífhreccra n-dímhóir
chuca dind comhartha tíre tairngire. Is ann dino ro
fhás bruth & comhairle aca im dhol d' iarraidh
tíre na scoithi. Nochar gabh nech do laimh sech a chele dibh
dul ann; co n-dernadh crannchor etorra .i. iter cech
n-dís dibh; co tarla iar sin don da
Brenainn dol ann. Cuirit dino an dá
Bhrénainn crannchor etorra
fodhéin, cipé dibh dia roisedh dul d' iarraidh
tíre tairngire. Rosoich dino do
Brenainn Birrae dol ann.
Is annsin dino ro chuir náemha Erenn uile
h-i socht, & i n-imsniomh, ara dhoilge leo a rochtain don
t-senóir .i. do sinnser naemh Erenn & do
súi na faitsine dol i craes mara &
mór-fhairrgi. Conidh annsin at-bert
Brenainn mac Findlogha: ‘Meisi an
sósar, is mé raghus ar in fairrge’. Conidh
dó ro chan in láidh si:
Bator ic foghlaim tréin
treall,
Cansat co léir a leighenn,
Acc
Finden co fichtibh ceall
In Br this is the
second line of the verse. Da apstol décc na h-Erenn.
Co n-acaiset chuca in scoith
In
comunn féta fir-maith,
Óta tír
tairngire n-daith
Ó righ na righ, on
rígh-flaith.
Ro raidhset uile malle,
Ba dia
c-comairlibh maithe,
Co rochtain dail diamhair de,
D' íarraidh tire na scoithe.
Scarthais Día dá cech
dis daibh
Forla saethair na sen-náeimh,
Do reir crannchair amhra uill
Co tárla
don dá Brénainn.
Co ros-bennach Dia datha
Cona
lestraibh lind-bracha,
Brenainn
Birrae, buaidh flatha,
Is Brenainn mac
Findlacha.
Cor cuirsiot crandchor caem n-glan
I fiadhnaise na n-apstol;
Brenainn Birrae cusin m-bladh,
As dó do-rala in astor.
Innsa re n-áes cumtha cóir
Co cornaibh finda fledh-óil,
A dal ar
lúi mara moir,
A súi slán is a
seanoir.
‘Daigh im só sa sunn cose’,
Ar Brenainn (oc) i
n-airde,
‘Badh as damh inní bias de’,
‘Meisi raghus ar fairge’.
Is annsin dino do-ronadh digrais cauraidh
la Brenainn .i. ar mhed & luchtmaire
.i. coicciur ar cethrachat & tri sechtmogat, isé
lín do-chóid isin curach.
Seolais iar sin Brenainn mac
Findlogha for tonnghar in mhara mong-ruaidh, & for
trethan na t-tonn t-taobh-úaine & for cichanaigh,
in t-saile shith-guirm, & i m-béolu in aiccéin
iongantaigh il-phiastaigh .i. airm i fuaratar ilar
m-bleidhmíl muiridhi. Is annsin dino fogebhdís
ailéna áille ingantacha, & ni thairistis
inntibh-sin bheos.
Bator dino co cenn m-bliadhna ar in
iomramh-sin. Is annsin ba comhfochraibh don cháiscc;
batar a mhuinnter aca radha fri Brenainn dula
for tír do chelebradh na cáscc. ‘Is tualaing
Dia’, ol Brenainn, ‘talamh do thabairt
duinn in cech ionad bús ail dó’. Iar tichtain na
cáscc tra, is ann toccbais in míl mór a
formna i n-airde o sin muir súas, cor bó talamh
comard, cobhsaidh, coraighthi, coimlethan, coimhreidh,
comhalainn. Tiacchaitt iar sin for in talumh-sin,
& celebhraitt in chaiscc annsin. Óen-lá
& dá oidhche doibh isin inad-sin, go tarnacair léo ord na cáscc do
dhénamh. Tiacchait iar sin ina curach. Sceinnidh in
míl mór iar sin fon muir. Cech uair ba comhfochraibh
in chaiscc cecha bliadhna no tóccbadh in míl
mór a druim ós an muir, coma talamh tirim
techtaidhe.
Fechtus dino bator for in aiccen, co
n-acatar na srotha dearmáire. Do-sreng ait dino an tanfad dara n-aimhdhéoin co bord na
saebh-coire. Is annsin ros-gabh imeccla mór íat fri
méd na ainbhtine. Gabhais cách dibh
acc fecchadh i n-aghaidh Brenainn, uair ro ba
dermáir in gábudh i rabhator. Tóccbais
iar sin Brenainn a guth co h-ard, conidh ann
as-bert: ‘Is lór dhuit, a mhuir mor-sa’, ol sé,
‘meisi m' óenar do bhadhadh, & léicc uait
in lucht-sa’. Is annsin dino fethnaighis in mhuir fo
cédoir, & toirnit feicheda na saebh-choire o shin
amach riamh, & nír irchoitig-set do neoch eile.
A m-batar ann la n-aile for an muir co
taínic diabhul chuca i n-deilb sentu adhuathmaire inglaine ifernaidhe, co n-deisidh for
seol in churaigh i fiadhnaisi Brenainn a
aenur. Ní fhacaid dino nech dibh-siumh é acht
Brenainn a áenar. Iarfaighis
Brenainn do dhiabal, cidh 'ma tanic a h-ifern
riana aimsir chóir .i. ria n-aimsir na h-eiseirghe
móire. ‘Is aire immorro tanac’, or díabal, ‘d'
iarraidh mo phianta i clúsalaibh doimhnibh in mhara duibh
dhorcha-sa’. Iarfaighis Brenainn do-somh:
‘Cidh on, cáit ina fuil in loc ifernaidhe sin’?
‘Truagh sin’, ar diabhal, ‘ní chuma-ing nech a
fhaicsin, & se béo iar sin’.
Is annsin foillsighis diabhal dorus ifirn do
Brenainn; & feghais
Brenainn iar sin in carcair n-gairbh n-guirm
sin, lán do bhréntaidh, lán do lasair,
lán do mhosair, lán do longpurtaibh na n-demhnu
neimhnech; lán do ghol & do eighim & do
erchóid; & gaire truagha & nuall-ghuba
móra, golfadhach & basgaire na tuath peacthach,
& bethu dubach brónach h-i cride péne, i
carcraibh teinntighibh, i sruam-haib na
sreth sir-theinedh, i cailiuch bith-bróin
& báis cen crích cen foircenn, i lathachaibh
dorchaibh, i cathairibh trom-lasar; i n-imat bróin &
báis, & riagh, & cuimreach, &
trom-treas n-dichumaing, co m-bloedhghail adhuathmair na
n-demhna neimhnech, i n-aidhchi bith-dhorca, bith-uair,
bith-bréin, bith-shalaigh, bith-ciamair, bith-ghairbh,
bith-fhoda, bith-muichnigh, marbhthaigh, malartaigh, mucna
mong-theinntighe iochtair imuair adheitig
iffirn; h-i slesaibh sliabh sír-theinedh, cen anadh, cen
airisemh, acht sluaigh demhnu ac tarra-ing na pectach i
c-carcraibh troma, tenna, tee, tenntighi, dorcha, doimhne,
diamhra, dímaine, dáera, dubha, déinmecha, sal-cha, seda, senta, sir-bréna, sir-debhtacha, sir-trodacha,
sír-scitha, sir-marbha sir-bhéo.
Gol ger, garcc, goethach, golfartach grechda,
geranach, gothach, goirt, ger-gairmnech, gubhudach. Cruma croma,
cruaidhe, calma, cend-mhóra. Piasta buidhe, bana,
bel-mora. Leomhain lonna, lán-luatha, leid-mecha. Seabhaic
roda, ruadha, ro-arda. Drecain dercca, dubha, dronn-móra, deinmnecha (no dein-mecha). Ticcri trena, tuath-bertaigh; scoirpi gorma
gimacha; griba garba, goib-ghéra; cuile goirte, guilbnecha;
creabhair chroma, cruadh-ghobacha. Farchadha trena,
trom-iarnaidhe; sústa senta, sen-gharba; claidhbe gera;
gai ruadha; demhna dubha; teinnte bréna; srotha neime; eassa bréna.
Cait ic scribadh, coin ac ledradh, gadhair
tafaind; demhna ag glaedhgail; locha brena, lathacha mora, cuithe
dorcha, glenna doimhne, slebhte árda, creca
cruaidhe. Sluaigh demhna, longport salach, pían cen anadh;
saithe sanntach, tochur meinic, troid cen fhuirech; demhna acc
píanadh, imatt riagha, betha bronach.
Airm i filet srotha secdha, serbha, senta,
sir-bréna, lobhta, legtha, loisctecha, loma, luatha, lan-tei,
lethna; cumga cruaidhe, cairrgecha, foda, fuara, fodomna, beca
mora feichtecha, sir-the, sínte, suáiti, so-thoirsecha;
moighi loma, loiscthecha. Tulcha corra,
gímacha; glenda croma crumhacha; móinti
garbha, deilccnecha; coillti dubha teinntighi. Slighti salcha,
biastaighi. Mara techta, tul-bhrena; clóithi aidble,
iarnaidhe. Usci dubha doimillsi. Aiddi imda examhla. Samudh
salach, sir-lobtha; gaetha goirti geimhreta. Snechta secda, sir-silte;
lanna dercca, teinntighe; gnuse dáera, dubha; demna
luatha, leidmecha; piana aidble eccsamhla.
Iar faicsin na pian-sin do
Bhrenainn, co c-cualaidh in nuall-gubha
n-dermair n-dofulachta n-ettualaing, & an chúi
ciamair, attruagh, & in golgaire dichumhaing i fudomhain
iochtair ifrind. Is annsin ro gabh imeccla an clerech fri
h-adhuath na troighi-sin. Conidh
annsin at-connairc Brenainn in carraicc
n-dermair; is fuirre-sidhe ro búi a n-at-cualaidh; &
ticcedh an muir ifernaidhe da cech aird darsin carraicc
n-dermair .i. tonn teinedh dubh-ruaidhe anair thairsi,
& tonn uar, eighreta, aníar cech re fecht.
Is annsin búi oen-duine truagh ina
shesamh forsin carraic. Iar-faighis Brenainn
de, cuich é. ‘Iudas
Scarioth meisi’, ol se; ‘& as me do rec mo thiccerna do
chinn airccit & ionnmais dímiccnigh,
díomaoin in t-saoghail .i. Ísu Crist mac De
bí. Ocus as dermair’, ol sé, ‘méd mo
phian n-examail; & bett amhail at-chi-siu oníu co
tí an brath’. Is annsin ro chúi
Brenainn fri méd na tróighi i
facaidh Iudas do beith. Conidh ann do-righne Iudas na runna
becca-sa oc taithmet do Breanainn:
Iudas Scarioth me indiu
For tonnaibh na tren-fairrcciu;
Truag mo
betha gaibtech gorm,
Ocom píanadh i n-iforn.
O thuinn teinedh for tuinn uair,
O tuinn uair for cech tuinn trein,
Mé
'com píanadh as cech airm,
Truagh in gairm
mo bheth h-i péin.
Maircc damh-sa trécced mo righ,
Olc in gnimh fa tuccus laimh;
Beithir de tre bithi sír
Cen sídh is cen annsa shaim.
h-Ichtar ifirn cech re n-uair,
Truagh an grifing bís fom taobh;
Deamna dubha bít im dháil,
Uch, a
lágh, ni cuma caemh.
Maircc do-righne, maircc
do-gni ,
Maircc a turus for bith cé;
Antí
do-gni saint tar ró,
Maircc fa dó,
& maircc a Dé.
Maircc damh-sa mo saint rom baidh,
Demhna garcca at-cim 'ar n-uair;
Maircc mo
thurus a Dé dáibh,
Maircc do
ráidh mo cubhus crúaidh.
Uch, a Brenainn,
fégaidh mé;
Cech a n-denaim damh as mo,
Ifern dona, daer, dubh, dall,
Uch, as ann
atú sa béo.
Uchan, uch luach braith mo righ,
Co
sír sír do-ghébh a olc,
Tricha
circull airccit bhain,
Isé sin do cráidh
mo chorp.
Ar ionnmus tuccus mo rígh,
Uch, as tríd as olc mo dhil;
Ní mhair
in t-ionnmus dom réir,
Mairim-si i péin
tria bith sír.
Uch, nach marbh me, a Meic mo
Dhe,
Uch, as garb do-gheibhim gleo;
Uch, me ar
lasadh goma cét,
Ní fhagaim écc,
acht me béo.
Cruma croma bit fom thaebh,
Dubha, donna, truag in baig;
Gair tafaind ann cech re
n-úair
Truag in
grafaing bít im dáil.
Uch, a airccit, maircc do-gni,
Uch, do airccis mé fam De;
Uch, a ionnmais,
bhréccaidh bháin,
Uch, is plaigh ro imres
fein.
Maille re demhnaibh atú;
Uch,
rom-medhraigh olc mo ghné,
Do-clos tre dhiumus
mo gnaoi;
Is Iúdus Scarioth me. IUDAS SCARIOTH
Betha Sein-Chiarain Saoigre
Baoi fer amhra a n-Osraighibh .i. do Dhal m-Birn, Lughna a ainm. Luigh sidhe for cuaird don taoibh budhes d' Eirinn, & tug a dhiongmala do mhnáoi ann .i. a g-Corca Laighe go h-airithe, Liadhain ainm na mna-sin. Ad-connairc an ingen-sin aislingte. Andar le go t-tainic realta do nim, go n-dechaid ana béola, go ro shoillsigh fir Eirenn uile. Ad-racht arnamharach, & ro innis gach ní ad-connairc; gurab í breth rugadh furte .i. go m-beradh gein bhuadha, diamad lar iartar domain a b-fertaibh & a miorbuilibh.
Ba fíor son; ro geinedh an mac .i. Ciaran, & a g-Cleire rodnalt. Ocus ba follas rath Dé fair a miorbuilibh & a b-fertaibh iomdha, go raibhi triochad bliadhan isin ionad-sin, maille re duthracht leighinn & urnaighte, cía ro bhaoi gin bhaisdedh, gin bhennachadh, acht a bh-fuair o neamh dhiobh. Nior bo machtnadh on, air ni bháoi baisde na creidemh frisan ré-sin isin innsi-so; go ro triall Cíaran imteacht aisde go Roim Letha; ar ro taisbenadh do nim dó, gomadh ann no legfadh a salma, & do-ghebhadh gradha easbuidh, ar ba h-i cenn an chreidim h-i.
O rainic do Roim, ro baisdedh h-e iar riachtain; & ro leigh an sgriobtuir & an chanoin coimdheta ag ab Romha, go m-bui triocha bliaghan ag an fhoghlaim-sin, go n-dubhradh fris toighecht dia tír, ar ba h-ann báoi a g-cínnedh dó oírisemh do dhenamh, & gomadh oirdraic fon uile dhoman a fiorta & a urnaighthe.
Luigh Cíaran aside go h-Edail, gonadh ann do-rala Patraic dó for a chonair, go ro failtighsit fria aroile. Ocus ad-bert Patraic fris, tiachtain dia thír, go ro chumdaighed cathair a medhon na h-innsi-sin, & go b-fhuighbedh úaran ann. ‘Ocus oiris emh aga, & teigemhad-sa friut iar t-triochad bliadhan’. ‘Nis am eolach-sa fair’, ar
Ciaran, ‘air ní fhedar cisi h-úaran sech aroile díobh, aga n-oirisfinn’. ‘Bera mo chlog-sa’, ol sé, ‘& biodh amhlabhar no go riacht an t-úaran; & benfaidh iar rochtain, & budh é an bardan Ciarain a ainm go brach, & do dentur fiorta & miorbuile libh iomaleith, & biodh Saoighir ainm an ionaidh’.
Ceileabhrais cach día
chéile diobh .i. Patraic &
Cíaran, & do-roine
Ciaran amhail adubhradh fris, no go rainic
gusan úaran oirdraic fil an Eilibh Muman, go ro ben a chlodh ann, amhail ro gealladh. Ocus ro
thorainn a reigleis iar sin.
Do-roine Día
fiorta iomdha sunn for Chiaran. O ro ghabh for
claoidhe na reilge, & se a aonur, go b-faca an torc n-allta
ana dochum, go ro ghabh for ledradh & tochladh, go ro ben
an fiodh uile don tochailt-sin, & go ro claoi an talamh,
gur bo réigh. Do-gní iar sin teghais, a n-oirisfiodh
an g-cein no bhiadh frisan mor-obair n-ugad, & an
t-ainmidhe egcennsa út og bein & ag tarrang an
fhedhaigh dó, gur bó h-erlamh. Do-rad Día
tuille manach docum Cíarain, co
n-faca cuca an faolcú go m-broc, & go sionnach lais,
go ro ansat maille fris ag denam friochnama &
fritheolma fair.
Badur samluigh fri ré
cían ag an b-friochnam-sin, no go t-tarla don
t-sionnach a dhuchas fein do eirge for a mhenmuin, go ro goid a
bhroga ó Chiaran, go n-dechaidh for teithed ana
uaim-thigh. O ro airigh trá Cíaran
an esbuidh umale, adubairt risna mancaibh oile .i. frisan g-coin
allaigh, & fris an m-broc: ‘Ní maith an cerd
manaigh’, ol se, ‘oirgne na slada do
dhenam, & eirg’, ol se, frisan m-broc, ‘&
tug lat ar áis no ar éigin é, go ro
cursaighter inn’.
Luigh iaramh an broc, go n-dorala an sionnach
fris, go ro chuibhrigh ó chluais go laoi, go t-tug ar
éigin lais é. Ad-bert Cíaran
fris: ‘Dena ainti & aithrighe’, ol sé, ‘air
ni cerd mhanaigh mibhésa, & oíris for
céill, & diamadh miana no bheith fort, do-bera
Día duit amhail shirfe’. Fóghní-sium, amhail
as-bert Cíaran, & ro oiris isin
maincine cedna, go no morad ainm Dé &
Ciarain de sin.
Asa h-aithle sin tra ó 'd-clos
clú & oirdhercas Chiarain, ro
tiomairg a choibhnesa chuige do gach leth; & tainic a
mathair, dá ionnsaighe, go n-ógaibh iomdha lé
fría foghnam Dé &
Cíarain. Ocus ro thogaibh reigleis riogha
& tempoll toghaidhe do Día, & do-gniodh
foircedail iomda ar briathraibh Dé dona criochaibh
comfhoigsi, & dia atharda feisin .i. do Osraighibh,
& ro chreidsiot il-iomad do dhaoinibh Día
tré foircedal Ciarain.
Is annsin do-rala do Patraic
teacht do shioladh creidme d' feraibh Eirenn, & dia m-baisdedh, iarna fularamh ó Iosa fair
a sleibh Siona, día t-tugadh an bachall Iosa dó, go no
aontoigh, & go ro cengail gach ní cingeladh
Patraic isin innsi-so. Oir ní bháoi do
choiméd irsi & creidme a n-Eirinn roim Patraic,
acht madh Ciaran, & Oilbe, &
Déglan, & esbudh Iubair. Ro criochnaighedh la
Patraic gach ní, amhail ro iomraidh fria h-Iosa, go ro
ben fiora Eirenn a lamhaibh demhan, & a h-adradh iodhal.
Báoi trá dalta dil og
Liadhain .i. mathair Ciarain, & ni
bháoi for bith ben budh ferr cruth & bésa;
& ingen rí do rioghaibh Muman h-í, &
Bruinech a h-ainm; & ro chinn a h-oighe do Dhía,
& luigh
go Ciaran maille re
Líadhain. Lá n-ann luigh rí Ceineil
Fiachchach, D' ar n-doich mor
bho é sin cinel Fhiacha meic Neill, go
Cíaran, Dioma a ainm, go n-aca an ingen
n-iol-crothach, & ro medradh oca faicsin, go rug lais
día h-aimdheoin gin fhios do Chiaran,
& go ro eignidh an inghen iar sin.
Ba galar tróm la Ciaran
anní-sin, & luigh for iarraidh na h-ingine go tech
Dioma, go n-debhairt Dioma fris: ‘Nis-bera an ingen’, ol
sé, ‘go n-abra do thigerna
frium’. ‘Is túalaing Día on’, ol
Cíaran. Nior bó cian badur ann,
go n-ébairt an guth uasa; ‘Leigh uait an ingen’, ol
sé. Ro léig an ingen la Cíaran
iar sin, & ba torrach h-i. Ro cuir
Ciaran iaramh sighin na croiche coimdheta
tairsi, go n-dechaidh ar neimfni e gan airiughadh fo cedoir.
Ag cionn aimsire iar sin tarla
ar mhenmuin Dioma techt d' iarraidh na h-ingine do-righisi, air
nior fhulaing beith 'na fegmais. O 'd-connairc an ingen an righ
dá h-ionnsaighe, air bá derbh le is día breith
lais d' áis no d' eigen tainic, ad-bath fo chedóir. O
'd-connairc Dioma ég na h-ingine, ro criothnaighsiod a
bhaoill, & ro buaighredh a aignedh, & ad-bert fria
Cíaran iar sin: ‘Ro marbhais mo
cheile’, ol sé, ‘& diogholtar fort é;
& sgriosfaighther as an áit attaoi tú,
& ni bía fos fort’. ‘Ni cumachtach túsa
uimesin’, ol Cíaran, ‘& Dia
nime edrainn, & ni fhuil mo maith-si ná m' olc
ar do cumas’.
Asa h-aithle sin tra fuair aon-mac an righ
bás lasan aitheasg-sin; go t-tainic buime an mhic a
b-fiadhnaisi Ciarain ag basgaire truaigh,
& ad-bert an ben:
‘Do-bheirim-si an mac úd, & me féin a
mainchine duit’, ol sí, ‘dia g-cabhra an uair-so fair,
oir is tú rod marbh’. Iar sin tra dus-fáinic
soighnen tinntighe do nim for brugh an righ, go ro loisgedh idir
duine & airneis, gur loisgedh an dara mac baoi
lásan righ .i. Duncadh mac Dioma eiside.
O 'd-clos don righ anní-sin, luigh go
Ciaran, & do-roine cros-fhighill de
fein ana fiaghnaisi, maille re h-aithrighe mhóir, &
re tóirsi thruim, & ro ghuidh é fa fortacht
& fa mhaithfechas dó. Do-rad
Ciaran do-sum anní-sin & ro
dhuisigh a dhá mac iar m-bás & losgadh
dó, gur bhó slán. O 'd-chonnairc
Ciaran an ingen do eg, ro dhuisigh o bhás
maran g-cedna. Ar bá derbh lais nach beradh an righ uadha
tar sarughad ní budh mó. Ro morad ainm Dé
& Ciarain tresna mor-miorbuilib-sin.
Fecht ann dus-fainic a choig go
Cíaran & ad-bert fris:
‘Ní filid muca linn, & do riocfaidhe a les
íad fria biathadh ar manach’. ‘Is tualaing Día
umpa-sin’, ol Cíaran. Nior
bhó cian dóibh go b-facadur an dá mhuic
dég dá n-ionnsaighe. Ansad ocaibh go ro shiolsad tréda iomdha díobh.
Feacht oile luigh an
coig cedna go Ciaran, & ad-beir fris:
‘Regar a les cáorigh linn’, ol sé, ‘ar is eigen
a g-cennach mona fagabhar.’ ‘Ní h-usa lá Día
na muca’, ol Cíaran, & budh fior
sin. Ad-cíad an tréd do chaorcaibh geala isin
muigh. Is ar eigin ma ro fhedsad fritheolamh for a sioladh.
Fechtus dia n-dechaidh fer
oirmhidnech báoi a g-comfhogas dó go
Cíaran, Fionntan a ainm, & a
mhac marbh lais dia thodhusgadh dó, Laoghaire a ainm
side. Ro guidh Cíaran Día umma
fhortacht. & do-róine cros-fhidhill &
ernaighthe diochra go Día fair. Ad-racht an mac o
bhás lá breithir Chíarain; go
ro moradh ainm Dé &
Cíarain de sin. Go t-tug-sumh a uile
ionnmasa & saidhbhresa do Dhía & do
Cíaran, & do-rad fós an
baile forsa m-baoi fein gona fherann a m-bith-dilsi do Día
& do Cíaran .i. Raith Fhera a
ainm.
Is a n-aimsir-sin trá
ro-siacht Patraic go Caisel a g-cenn rí Muman .i. Aongus
mac Nad Fraoich, & tainic Ciaran 'na
g-comdhail ann, & teid Aonghus & maithe Muman fó baithis Patraic. Báoi fer
do Iobh Duach Osraidhe isin comdhail-sin, Erc a ainm, go ro
ghoid an teach forsa m-baoi Pátraic.
Ro cuibhrighedh an fer-so gusan righ; &
luigh Ciaran dia cuinge forsan righ. Ni fuighbhithe uada gin maoine dia chionn. Do-rad
Cíaran tomas óir tara cenn,
óir ro bhaoi a bhaigh risan Osraidhech. Do-radadh do-sam an
cimidh. Ro leigh an t-ór iaram, & teid for
neifní. Ro fergaidhedh an rí de sin, & ad-bert:
‘Ciodh umma tucais t-ór aislingte damh-sa’, ol
sé, ‘& is meabhal fo-dera duit a denamh’,
& do-roine bagar mor fair. ‘Ni bí don bith uile
acht madh aislingte, & dul for neifní’, ol
Ciaran; & ro lonnaighedh frisan
rígh iaramh, & ro triall esgoine &
dioghail fair, go ro dalladh an righ; gur bheg nach dechaidh a
m-bás.
Go n-dechaidh Mo Cuda do ghuidhe Chiarain fa toirmesg do cur ar an
dioghail-sin, & go m-biadh an rí dia réir. Ro
fhortachtaigh-sium an righ iaram, amhail biodh ó
bhás do éireochaidh. Or ro silesdar cách,
gonadh bás do fuair. Ocus do-rad
maoine díairme do Chiaran, & luigh
feisin fana thoil do dhenamh; & do moradh ainm Dé
& Cíarain trid an
mhiorbhuil-sin.
A m-bai righ Muman .i. Aongus,
for a chuaird righe sechnoin na Muman, badur aos cíuil
& oirfidigh lais. Luighsit uaidhibh for cúaird a
Musgraidhe Tíre. At-reithsid biodhbhaidh fríu fria
h-edail forta, go ro marbhadh an t-áos cíuil,
& ro cuiredh a b-fholach fó loch báoi a
b-fhogas doibh. Baoi crann fon loch, go ro cengladh fon g-crann
gona g-cruitibh léo, iarna nochtadh fein, oir nior bhó
h-ail léo a fhios forta.
Foda lásan righ ro badur a
áos ciuil. Ro chuir teachta for a n-iaraidh, go nar frith
béo na marbh díobh. Luigh an righ go
Cíaran día fhios cred tarla día
áos ciuil, ar bá derbh lais, bá faidh a nim
& a t-talamh. Ocus ro fhoillsigh
Cíaran dó gach ní ro fhiarfaidh
de; & luigh Ciaran roiman righ gusan loch
n-ugad, & do-gni crois-fhighill & urnaighthe
n-diocra go Día, go ro traigh an loch, gur bó follas
do cách, amhail batar a
c-coimcengal don crann, amhail adubramair romainn.
Ad-bert Cíaran
fríu eirge on loch; & ad-rachtsad iaramh, amhail biodh
as a c-colladh, gona g-cruitibh léo, iarna m-beith mí
fon loch. Gonadh Loch na g-Cruitirigh a ainm beos. Go ro moradh
ainm Dé & Ciarain triasan
b-fhiort-sin.
Fecht oile don righ for an
g-cuaird cedna. Luigh taoisech dia muinnter go n-dorala for
mucaibh Ciarain. Marbhsad muc dhiobh. Ro
gáiredh mar namhaid forta, & ro marbhadh fer for a
deich diobh uman taoisech. Luigh an righ & Mo Chuda go
Ciaran, & ad-bertsad fris air go
t-teiseadh léo for cenn na míledh ughad ro marbhadh,
día m-breith go Ciaran feisin día
n-adhnacal.
Tiaghaid día n-ionnsaighe, &
ní bháoi léo lion an iomcair. As-bert
Ciaran: ‘Eirgidh’, ol sé, ‘a
g-coimideacht bur righ, a n-ainm Dé’. Ad-rachtsad
fócheadoir o marbhaibh lá breithir
Chiarain gusan muic iona bethaidh léo,
& do-radsat a mainchine dó iaramh, cein robdar
béo; & ro moradh ainm Dé &
Ciarain don miorbuil-sin.
Luigh
Ciaran lá n-ann fo choill bá
comfhogas dó, go b-facaidh muine ard go smeraibh fair. Do-rad
dlaoi do bog-simin for an t-tor, go mairedh i n-gach aimsir, giodh
be h-uair do iarfad íad. Is annsin do-rala rí
Muman for cuaird go tech Conchraidh meic Duach, ri Osraidhe;
& do-rad an rioghan serc dó .i. Eithne Uathach; ar
ní baoi nech budh cruithidhe anas an Concraidh-sin;
& ro cogair Eithne fris a menma uime.
Ní ro aontoigh Concraidh anní-sin,
óir níorb ail dó gomadh ciontach frisan
rioghain é. Gonadh edh do-roine Eithne, serg &
galar bréige do ghabhail fuirte, o nach baoi cumus imteachta
lé. Ro h-innisedh do Concraidh anní-sin &
téid go h-Eithne dia fhios cred do foidhenadh di. As-bert
sí, ní biadh maith di a n-aon ní, mona
fhaghbhadh sméra, aris doibh do-rad a miann, & as
íad budh leighes & budh luibhi íce dá
h-eslainte.
Luigh Conchraidh go
Cíaran, & ro innis amhail
ad-bert Eithni fris. Luighsid a n-dis gusna smeraibh adubhramair romainn, & rugsat go
h-Eithne íad, & ro caith ni diobh; & ba
boladh fiona & blas meala baoi forta. Ocus ba slán o
gach serc & o gach galar baoi fuirte; & mion-caisg
ann an tan-sin.
Luigh Eithne iaram go
Cíaran, & do-roine altughadh
buidhe do Dhía & do Cíaran
ar son a saorta on anntoil-sin ron-gabh; & do-rad a
coibhsena dó, & ro guidh é fana sáorad
ar gach n-guais nó biadh fuirte. As-bert
Ciaran: ‘Ni fhedaim-si do saoradh-sa ar
bhás fil ad cionn; oir cuirfither cath idir Muimnechaibh
& Laigin, & tuitfir si, & t' ingean,
& righ Muman ann; & do-ghebhair flathas nime
iaramh’. Ocus ro fioradh uile a n-dubhairt
Ciaran; oir do-rochair Aongus mac Nad Fraoich
a g-cath Ceall Osnadh la Laighin, amhail ro tharngair
Cíaran.
Feacht oile báoi comdhail
Muman & Laighen a n-dáil Patraic do thoigecht
fria baisdedh & foirchedal breithre Dé
dóibh ag comfogus do Ciaran. Ni
báoi comas biadhta léo an aghaidh-sin iar sin
b-proigept, go ro fhosd Cíaran fría
sásadh doibh a n-ainm Dé
& Patraic.
As-bert Ciaran frisan g-coig
fritheolamh dóibh. As-bert an coig nar bo h-éidir
dóibh fritheolam d' faghbhail; ‘ar is fogas an aghaidh,
& ni fhilid acht seacht n-dama
liom; & ni fhil furtacht an cedmadh fer diobh
ann’. ‘Berbhtar libh’, ol Ciaran, ‘na
seacht n-dama, ar nior bo h-usa la h-Iosa na coig mhile do
shasadh lasna choig aranaibh & leis an dá iasg, ina
sinne lásna seacht n-damaibh ugad’. Bidh fior
són; ro sásda laisium am búi ann, gur bhad
lór lá gach fer a pruinn fodheisin. Ocus ro bennaigh
an tobar iaramh, gur bó blas meala no fiona la gach n-aon no
ibhedh, gur bho mesga na slogha iarná sásadh. Go ro
moradh ainm Dé & Ciarain
triasan b-fiort-sin.
Aroile aimsior do-rala rí
Temhrach for sluaghadh isin Mumain; go ro thionoilsit fir
Muman fris, go ra bhadur ucht fria h-ucht a n-Éilibh
tuaisgirt. Ro ghuidh-sium Día ioma furtacht go ro
éirigh fiodh adhbhal etorta,
& abann ard-tuile, Brosnach a h-ainm; & mairigh
ann bhéos.
Go ro sgarsad na catha fría
aroile. Tiaghaid fir Themhrach dia t-tighibh; & ro ansad
Muimnigh isin ionad-sin d' aghaidh iom Oilill rí Caisil. Ro
chuir Cíaran mart & muc chugtha,
& ro bennaigh, gur bhó lór do
shásadh dona sloghaibh; & gona fhuigheall la gach fer
aramharach diobh. Go ro moradh ainm Dé &
Cíarain de sin.
Báoi gnathughadh og
Ciaran for a mhancaibh gusan fairci bai
léo, no thigdis gach laithe nollac moire docum
cumaoineach do laim
Cíarain. Báoi buime laisim,
Cuinche a h-ainm, & a Ros Benncuir no bhiodh a n-deisgert
Laighen. Feadhbh craibhtech isidhe. No teighedh
Ciaran día h-ionnsaighe, iar n-aifreann
na geine dó
a Saighir, go Ros Bennchair, go ro gabhadh sí
cumaine día laim sim aramhárach, &
nó bhiodh ag aifriom a Saoighir isin ló cedna, ger
bhó cían etartha.
Ocus no teighedh do ernaighthe
araon ré Coinci for carraic iomthuile baoi forsan muir a
medhon tonn o Ros Benncair budhes; gonadh carraic Chuinchi a h-ainm o sin bhéos. Ocus no thigedh
go Saoighir isan laithe chedna; & ni fes cionnas
do-ghniodh, acht mon budh fosgadh ainglechdha on Trionoid aga
togluasacht.
Baoi tra ben oirbhidnech a b-fhogus
do Ciaran, Eichill a h-ainm. Ro thuit an ben-so
fria carraic, go ná raibhi cnam fria aroili
dhí. Ro h-acainedh fria Cíaran
anní-sin. Téid día h-ionnsaighe, &
ad-bert fria: ‘Eirig’, (ol) sé, ‘a
n-ainm na Trionnoide’. Ro éirig an ben fo
cedóir ó bhás la breithir
Chíarain, & tug altughadh buidhe
do Dhía & do Chiaran; &
tuc ferann dó .i. Leim Eichille.
Luigh aroile gaduide tar Bladhma
síar; go ro ghad boin o Ciaran. Ad-racht
céo & dorchada diairme fair; & sruth
trén-tuile, go ro baithedh, & ro ionnto an buin go
Cíaran doridhisi.
Badur tra maoir o righ Eirenn
og tobhach a chána a n-gach áit. Tarla do fhior acu
gur mharbh sé cara do Chíaran gin
chionaidh, acht madh ainntreisi a thigerna. Crónan
ainm an oglaigh. Rainic an sgel-sin go Ciaran;
& luigh for iarraidh an oglaigh, go b-fuair a g-cionn
secht laithe iarna bhás. Go ro
dhuisigh fo chedoir lá guidhe Dé fair. Ocus ad-bert
Cíaran fria ri Éile ‘Iorghabh an
bith-beanach ughad; & loisg iaram issin olc do-roine gin adhbur’. Ocus
do-roine samhluigh.
Fergaighthear righ Eirenn iaramh
.i. Oilill Molt, fria Ciaran fa bhás a
oglaigh; go ro aithisigh o briathraibh é. Do-rad Día
tachtadh for a iorlabhra-som inn, go m-búi seacht laithe
gin labhra. Luigh an rí go Cíaran
iaram, & do-roine cros-fhighill iona fiaghnaisi,
& do-rad a oig-reir dó. Do-rad
Cíaran sigin na croisi for a ghion, go
ro labhair iaramh amhail báoi riam; & ro sgarsad
iar sin fo sith & caoin-comrac .i. an rí
& Ciaran.
Luigh Gearman easbudh o Patroic
for ceilidhe go Ciaran. Tiaghaid immaleith isin
sruth, do dhenam a n-ernaighthe, amhail bá bés la
Ciaran. Ní ro fhuling German an tuisge ar a
oighritacht. Ro moithigh Ciaran aní-sin
fair; & ro chuir cros dia bhachaill for an sruth, gur
bó te la German é iar sin.
As-bert Ciaran iaramh: ‘Tiocfa
mac rí Caisil iaramh .i. Carrtach, amárach diar
n-ionnsoighe, & mac dhalta tairisi damh-sa h-é.
Ocus gab-sa’, ol sé,
‘an t-iasg fil ag imteacht sechad’. Do-roine German amail
as-bert Cíaran fris, go m-boi iasg lais fo
comair Carrtoigh arnamhárach. Tainic Carrtach amhail ro
geall Cíaran, & do-rad a coibhsena
dó; & ro gab a anmchairdes, & ro imthigh
iaram iar n-dhenam a cuarda, & iar g-comall a
péine maille ré bennachtain.
Báoi aroile rí
etrocairech a g-comghar do Cluain mic Nóis. Do-rad a uile
ionnmasa do Ciaran Chluana dia thaisge. Ro sgaoil
Ciaran ar bochtaibh Dé, & ar
egalsaibh naom íaram. Do-cúas on righ día
iarraidh, & nior frith lais. Cairigidh-siumh
Ciaran de sin, & ro cuibhrigh; &
ad-bert nach gébadh gan seasga bó fhionn
ó-dhearg día chionn. ‘Is tualaing Día’, ol
Ciaran, ‘anni-sin; & sgoiligh mo
cuibhrighe go n-dechainn for a n-iarraidh’. Ro benadh a cuibhrech
de; & luigh side go Ciaran Saighri.
Baoi Brenainn for a cionn
annsin. Ro gabh lúth & forbfailtechus mor iad
roim Ciaran Chluana. Ro fiarfuigh Ciaran Saighre dia choig,
cía proinn nó bhiadh lais dona h-ard-naomaibh
ugad. ‘Ni fhuil’, ar an coig, ‘acht saill namá,
& is alarda’. ‘Coraigur go luaith’, ol
Ciaran, ‘& tabhartur isin
pruinntigh’. Do-ronadh samhluigh. Bennaiges
Ciaran go ro fherasdar mil, &
fíon, & ola, & braisech doibh
iaramh. Ocus ad-bert manach dhiobh, nách caithfedh ni dhiobh,
air is don t-shaill ro fhasadar. Ro fregair
Ciarán: ‘Fuicfe t' aibíd’, ol
sé, ‘& iosair féoil chorghais, &
do dhenair gach n-olc, & ní bia nemh lat
fadhéoigh’.
Ro caithsit a b-proinn,
& altaighid iaramh, & ad-bert
Ciaran Cluana: ‘Biaidh iomad saidhbhresa
& conaigh isin áit-so go brath’. ‘Biaidh rath
egna & crábhaigh ar th' ionad-sa do gnath’, ar
Ciaran Saighre. Ro innis Ciaran
Cluana a thosga. ‘Tiagham ne for a n-iarraigh’, ol
Ciaran Saighre, & ol
Brenain.
Tiaghaid, & nior bo cian doibh ag siubhal,
go ro tiodhnaic Día dhóibh. Ocus ro toirbir
Ciaran Cluana don righ tar cenn a
ionnmhais. Ocus iarná t-tabhairt don righ ro leaghsad uile, & do-chodar for neifni. O
'd-connairc an rí anní-sin, sleachtais do
Chiaran, & ro ghuidh Día fa
mhaithemh na coire-sin dó; & ro maith a uile
ionnmas do Chíaran, & ro badur
siodhach iaram.
Báoi fer saidhbhir a
g-Cluain mheic Nois, & ba h-eolach a móran d'
olcaibh, Trichemh a ainm. Luigh side go Ciaran
Saighre. Baoi teine casga la Ciaran gan diobhadh
on caisg go aroile. Baidhis Trichemh an teine. ‘Olc tarla dhuit, a
dhiabhail’, ol Ciaran, ‘diobhadh na
teinedh; & ní bía teine linn go caisg iar
g-cionn, mona tí do nim. Ocus do-ghebhair bás do
lathair; & is faolchona iosas do chorp’, ol
Ciaran; & do fioradh sin.
Do foillsighedh do
Ciaran Chluana anní-sin, &
tainig go Saighir. Failtighes Ciaran roime
& o 'd-connairc gan tine lais fria h-ollmachadh bidh dona
sruithibh-sin, ro thogaibh a lamha docum nime, & ro
guidh an Cuimdhe go t-tísadh teine dó. Do-rocair
caor teinegh 'na fiaghnaisi, & is lé ro bruitheadh a
b-pruinn dóibh; & do-cuired ana b-fiadhnaisi a
b-pruinn.
Ad-bert Ciaran Cluana: ‘Ni
caitheam sa biadh’, ol se, ‘go t-tugthar mac muinntire
dam’. ‘Do fhedamair asíad do tosga’, ol
Ciaran Saighre, ‘& is toil dam-sa,
masa toil lá Dia, an fer-sin do teacht cugad-sa a
n-iomlaine’. Tainig iar sin la breithir Ciarain, & ro chaith amaille
fríu, & téid as-sidhe le
Ciaran go Cluain, & ro treig an
demhnaidhecht baoi lais iaramh.
Feacht ann luigh Ruadhan Lothra
for cuaird go Ciaran. Tainic an demhan go ro baidh
teine Chiarain. O 'd-connairc
Ciaran sin, ro bennaig chloch n-adbhail
mhóir, gur bhen a caisre teineadh aisde, go rug for lasadh
iona laimh a b-fiadhnaisi Ruadhain día ghoradh fria.
Iar sin tra tug an fearrthighis soithech
lemhnachta gusna cleircibh. Tig an demhan go ro dhoirt an bainne,
& gur bris an soithech. Bertar an soitheach go
Ciaran, & do-cuir sighin na croiche
tairis, & ro budh slán iaram gona lán
leamnachta ann.
O tainic gusna deighioncha do
Chiaran, ro-fhidir fein aimser a bháis,
& ro shir téora itche go Día riana
bhás. Tig an t-aingel cuige, & ad-bert fris, go
b-fhuighbhedh gach ní ro sir. ‘Gach nech’, ol sé,
‘adhlaicfithir am reigleis, gan doras iofrainn do iadhadh
fair’; & gach nech do-bheradh onoir no airmhidin
día fhéil, buaidh ratha & saidhbhresa fair
isin saoghal a b-fhos; & flathas neime táll. Ocus
buaidh g-catha for Osraighibh, & gan a n-dichur día
n-diles do sior. Oir ro budh diobh dó-sum fein iar
m-bunadh.
Do-rala tra for menmuin Fhinnein
Chluana h-Iraird laithe deighencha Ciarain ag
toigheacht; Luigh Finnen dia fhios, ar ba
h-oide dó é; oír is oga ro leigh a salma,
& gach cinel foircedail báoi lais; &
ro-siachtadur urmhor naom Eirenn da ionnsaighe ar ba h-oide
foircedail dá n-urmhór é.
Badur triocha easbudh imaille
fris, do neoch ro foglaim lais, & da t-tug gradha
saghairt forgach n-aon acu. Ocus luigh Cíaran
ria g-cach isin reigleis an úair a bháis; & ro
ghabh cumaoin & sacarbaidh; & tangadur iomad
aingel a g-comdail an anma sin Ciarain,
& rugsad léo docum nime a spiorad iar m-buaidh
aoine & aithrighe, & iar m-breith buadha ar
demhan & ar doman, a b-failte muintire nime;
& ro h-adhnacht isin g-coigedh laithe do
mí Mharta iona reigleis feisin a Saighir go n-anoir &
oirmhidin moir la Día & daoinibh; &
giódh mor a anoir isin lo-sin a bháis, biodh mó a
n-dail bratha a n-aontoigh náoi n-gradh nime, a n-aontoigh
absdal & deisgiobal Dé, a n-aontoigh na naom
Trionnoide, Athair, & Mac, & Spiorad Naom. Ailim
trocaire Dé tre impidhe naoim Chiarain
go riseam uile an aontoigh-sin. In secula
seculorum. Amen. FINIS.
Betha Ciarain Saighre annso
Tar eis an scriptuir diadha do legadh
do Ciaran isin Roimh, & d' eis epscop do
denamh dhe, tarla Patraicc dó isin Ettail, & issedh
adubairt Patraicc: ‘Eirigh romham dochum n-Erenn, &
cóirigh ionadh duit i medhón na h-innsi-sin;
& is ann bhías th' onóir & th'
eiseirghe féin’. Freccrais Ciaran sin,
& asedh adubairt: ‘Ni h-aitnidh damh an t-ionadh-sin,
& ni h-urasa a faghbáil’. Adubairt Patraicc:
‘An t-ionadh a m-benfa an clocc-sin accat, dena comnuidhe
ann’. Tainic Ciarán iar sin i
n-Erinn, & ní do thaisibh na naemh leis .i. taisi
Poil & Pettair, & in clocc balbh co rainic se srath
Saighre, & is annsin ro labhair in clocc .i. an bardan
Ciarain do-roine German gabha do grasaibh
Dé.
Anais Ciarán 'san ionad-sin,
& suidhis fo crann ann; & fuair torc allaidh
fo sgaile an croind. Teichis an torc-sin roimh
Ciarán ar tús, & tainic
go mín arís cuicce; & isé an torc-sin
cet-manach Ciarain, & ise do ben slata
& adbar na h-ecclaisi lena fhiaclaibh. Iar sin tangattar
manaigh ele co Ciaran, edhon sionnach,
& broc, & faolcú, & do battar co
h-umhal dó.
Ocus tárla lá ann an manach re
n-abar siondach gur goid leis seabaic in abbadh .i. náeim
Ciarain, ina aittreibh; gur chuir anti naemh
Ciarán an manach darbh ainm in broc d'
iarraidh an t-siondaigh, & na seabhac; & fuair
iat. Ocus iarna fagbail ro bhen a dá cluais & a
erball don t-siondach maille le moran da fhionnfadh.
Is annsin tainic an siondach & in broc,
& na seabaic slan leo a c-cionn an naoimh-fhir. Adubairt
Ciaran risan sionnach: ‘Créd fa
n-dernais an t-olc-so’? ar sé, ‘uair mas feoil rob ail
let d' ithe, do fhédfadh Día féoil do dhenamh
do chroicnuibh na c-crand duit, & do budh milis ar n-uiscce
léna ol’. Do-roine an siondach aitricche annsin
.i. tredhan téora lá.
Ocus iar t-teacht do Patraicc i
n-Erinn do mhétaigh an creidemh & an crabadh,
& do iomdhaighettar na daoine naomhtha; & as
dibh-sen Brenainn Birra; & as gar a
ionad do Chíaran; & do bí
aon-bó ag Brenainn, & do ghoid
Coirpre Crom an m-boin-sin .i. fer fedhma rígh Laighen;
& mar tainic Sliabh Sinore tainic duibh-nell dorcha ina
timceall, ionnus co tarla i sruth é, &
co fuair bás ann; & ro impó an bó go
Ciarán.
Dob ail le naemh Ciaran annsin an
bo do chur uadha go Brenainn, & nirbh ail
le Brenainn an m-boin. Ocus adubairt nach biadh bó aicce go
brath. Is annsin do bi Ciaran ina aittreibh
féin, & adubairt go raibe tinnes becc air,
& go raibe mian bainne air. Ocus do fhuráil
Brenainn soidhtech becc cumang umha do lionadh
d' uiscci, & do bennaigh é, & do-roine
bainne núa de. Ocus tuccadh co tech n-aidhedh co
Ciarán é, & do bendaigh
Ciarán an bainne, & do-roine
uiscce de. Gabhais Brenainn iar sin an m-boin
chuicce, & beiris Ciaran a buidhechus le
Brenainn an m-boin do gabhail chuicce arís.
Adubairt Ciaran iaramh le
Brenainn: ‘Bidh h-í an bó roindfes
oighrecht ettrainn araon go brath .i. an fedh rachus an
bó ar ingeilt annsa ló-so, bidh h-é an
t-ionadh ina b-fanfa sí
bús coicrioch ettraind’. Ocus do-chuaid an bó
ar ingheilt in lá-sin go h-Achad Bó, & ise
sin as tórann eter Ciaran &
Brenainn.
Do bí náemh
Ciarán Cluana in la-sin i l-laimh ag righ
Forfigi tre choire in rígh do tiodlaic
Ciarán do bochtaibh Dé; &
issedh adubairt an rí le Ciarán:
‘Madh áil duit do leiccen amach, iarr secht láigh
slemhna dercca, & cinn gheala orra’. Tainic iar sin
Ciaran Cluana go Saighir mura raibhe
Ciaran Saighre, da fhiarfaighe dhe an
b-fuighbedh sé indsamail an fhúaslaicthe do
h-iarradh air .i. seacht láigh slemhnu dercca, &
cinn gheala orra. Ocus fuair Ciaran
Clúana annsin an da Brenáinn i t-tigh na n-aoidedh
ar a chionn i Saighir .i. Brenainn Birra,
& Brenainn mac Findlogha.
Ocus ba forbhailidh le Ciaran
Saighre an buidhen sin d' faicsin; & adubairt lena coicc:
‘Créd ata accat do-bermais dona h-aidedhaib-so’?
‘Ata ann slinnen muice’, ar in coic, ‘gidh edh smuainim gurab
aoine ann’. ‘Tabair dona h-aoidedhaibh gidh edh’, ar
Ciarán; & tuccadh, & is
amhlaidh frith ina iascc, & ina mil, & ina ola h-e
tre breithir Ciarain; & do
móradh ainm Dé &
Ciaráin de sin.
Ocus do bi tuata annsin .i. mac in coicc,
& ni derna sé a shuipér farúsan, mar
do-connairc se slinnén na muice ag in coicc, &
narb áil leis feoil isin aoine. Adubairt
Ciarán Saighre ris: ‘Íosair feoil
daimh, & si dercc, an aóine roimh chaiscc, &
muirfidher ann 'san uair-sin tú let naimdibh, & ni
fhuigbhe tú flaithes nimhe’. Ocus do coimhlíonadh
sin amail adubairt Ciaran.
Ocus 'ar t-taircsin na h-aidhighechta sin leis na
naemhaibh, do-chuaidh Sein-Ciarán Saighre le Cíaran Cluana
isin sligidh do comradh fris. Ocus asedh adubairt
Ciaran Clúana lé
Ciaran Saighre: ‘Biaidh saidbhres bidh, &
sonus at ionad go brath’. Adubairt Ciaran
Saighre
le Ciaran Cluana: ‘Biaidh saidbhres
eccna & ola coisrecctha it ionad
sa go brath’.
Ocus ina diaigh sin tangattar an da
Cíaran co h-Achad Salcur ar bruach na h-abann, &
fuarattar na seacht laigh le raibhe Ciaran
Cluana i n-gioll annsin, & iad slemain dercc, &
cinn gheala orra. Ocus mar do-chuaidh
Cíaran Cluana sáer on rígh, ni
frith greim arna secht laegaibh-sin. Ocus ro moradh ainm
Dé & Cíarain de sin.
Fect ele tainic maccamh darbh ainm
Crichid Cluana go Saighir, & 'ar m-beith sealat do laithibh
annsin dó, do múch se lá airithe an tene ar
furáilemh an diabhail .i. an tene coisreccta bói ag na
mancaibh. Ocus adubairt Ciaran risna mancaibh:
‘An faiccenn sibh an teine choisrecctha do bi accuibh’, ar na
muchad don maccamh diabhlaighi? & ni bhiadh teine 'san
ionad-so go brath, nó go t-ti tene o Día ann. Ocus an
maccamh do mhuch an teine do-chuaidh as an m-baile amach iarnamarach,
& ro marbsat na meic tíre h-é. Ocus do
moradh ainm Dé & Ciaráin de
sin.
Ocus mar do-chúalaidh Mac an
t-Sáeir bás an maccaimh-sin, tainic sé da
iarraidh; & do gabhadh maille le h-onóir h-é;
& ni raibhe teine i c-cathair Saighre ar a chind. Is annsin
do eirigh Ciaran Saighre, & do ataigh Dia,
& tainic teine do nimh ina ucht, & rucc leis
h-í go tegh na n-aoidhedh. Ocus 'arna n-goradh dona
h-aoidedhaibh, & 'ar c-cur a suipeir ina fiadhnaisi,
adubairt Ciaran Cluana nach caithfed biadh, no go
tisadh an maccaomh; & do eirigh an maccamh mar as luaithe
adubradh sin, & do-caith biadh. Ocus do moradh ainm De
& Cíarain tridsin.
A c-cionn trill iar sin do much
cleirech darbh ainm Bartanus do mhanchaib an tighe-sin teine
na mainistrech, & tainic Ruadhan Lothra an la-sin go Saighir;
& ni raibhe tene le n-dingéntais a n-goradh 'san
tigh. Ocus do bennaigh Ciaran cloch, & ro
las an cloch, & rucc Ciaran leis an tene ar
a lamhaibh don tegh i r-raibhe Ruadhan Lothra; & nir goill ar
a lamaibh; & ro moradh ainm Dé &
Ciarain de sin.
Aimser ele ina diaigh sin do dhoirt an
Bardanus cédna coire lan do bhainne; & do
bennaigh Ciaran an coire gur bó lán
as a h-aithle.
Liadhain .i. mathair
Ciarain, & a c-comfoccus do
Chiarán do bí maille lena h-oghaibh. Ocus do bí
dalta deigh-dhelbhdha aice darbh ainm Bruitnech, inghen
rígh Mumhan; & do-chualaidh Daimhene. .i. rí
do chinedh Fiachna tuarusccbail crotha na mna-sin; & tainic
chuice, & rucc leis h-í, & do bi aicce mar
ceile seal do laitibh.
Ocus 'na diaigh sin do-chuaidh
Ciaran d' iarraidh na h-ingine ar an
righ; & nirbh ail leis a tabairt
dó. Ocus adubairt le Ciarán nach
leiccfedh uadh í, nó go mosccladh guth na
cuaiche. Iarnamhárach do fher snecta mor ann, & do
folaigh an talamh; & ní tainic sé a n-goire
do Chiaran, ná da muinntir; & do bad geimhredh ann an tan-sin. A mucha do
ló iarnamarach do-clos guth na cuaiche, & do
eirigh an ri, & ro slecht do
Chíaran, & tucc a dhalta dó.
Ocus mar do-connairc
Ciarán a dalta chuicce, & a
brú mór ó thoirrches, do-chuir sighin na croiche
naoimh fuirre, & do laghdadh a brú, &
nír tai(dh)bhred toirrches ina broinn;
& tucc leis h-i 'chum an ionaidh cetna; & do
moradh ainm Dé & Ciarain de sin.
Aroile la iaramh tainic an ri fri
Cíaran maille le feircc, &
adubairt: ‘Cred far marbh tú mo bhen’? ar se;
‘& ni bheir 'san ionad-so ní 'sa mo, acht scriosfatt
as tú’. Adubairt Ciaran: ‘Ní
tusa Día; & bett-sa im ionad féin’.
Ro imtig an ri go ferccach maille le dasacht
mór go Dun Croibhtine .i. co a árus féin;
& is amlaidh fuair h-e ar lasadh. Ocus do theich an rioghan,
& do dhermait a mac gradhach istigh. Adubairt an
riogán co tuirsech: ‘Cuirim mo mhac ar comairce
Ciaráin Saighre’; & do-ronadh
firt amhra annsin .i. losccadh an tighe, & an mac do
bheith slan.
Tainic iaramh rex Dairine
& epscop Aodh co Ciaran Saighre, &
do-rinne an ri toil Ciarain, & tucc a da
mac dó .i. Dúnchad ro saoradh on tene, & a
mac ele, maille lena siol do Chiarán. Mar do
imtigh an rí o Chiaran, ro aithbeoaigh se
Bruitnech, & ro báoi slán; & ro
moradh ainm Dé &
Ciaráin tresna
míorbhuilibh-sin.
Rí Muman .i. Aengus mac
Nad Fraich, robhatar moirsheiser cruitiredh aicce, tainicc ona t-ticcerna fein as in n-Gallia;
& ro marbhadh i Musccraighe iatt, & ro
foilgedh a c-cuirp gan fhios do neoch; & do ba toirrsech
Aengus tre gan fios a chruitiredh aicce.
Ocus tainic go Ciaran Saighre d'
faghail furtachta; & adubairt Ciaran
fris: ‘Atád do chruitiridhe 'arna m-bathad i l-loch
uiscce, & atád a c-cruite i n-airde i c-crand don
thaoibh tuas os cind an locha’. ‘Áilim tú’, ar
in rí fri Ciaran, ‘tarra lim dá
n-iarraidh’; & ro éirigh
Ciaran, & drong da muinntir (.i. n-uimir secht fichit), maille fris docum an locha;
& anus ann teora laithe, & teora aidhce acc
urnaighthi & ag trosccadh.
Ocus 'ar c-comlionadh na t-teora la-sin
dó, traighis in loch, & frith na cuirp ar an traigh;
& aithbeoaighis Ciaran iatt iarna m-beith
mí fon loch. Ocus gabhait a c-cruitenna chuca, &
seinnit iatt, & gabhait a n-dán, ionnus gur
chodail an ri cona sluaghaibh léis an c-ceol-sin. Ocus
atá an loch o sin alle gan uiscce, & as é as
ainm dó, Loch na c-Cruitenn; & ro moradh ainm
Dé & Ciarain de sin.
Fecht n-áen dia
raibhe ócclach rígh Muman ag siubal i c-coiccrich
Musccraighe, & fuair muic duine
naomhta .i. Cáin a ainm, & do marbh an t-occlach an
muic, & rucc leis go coill h-í, & do-chuir ar
teine h-í. Ocus mar do bí ann aga bruith, tangatar
ceitern chuicce, & do mharbhattar é, &
fiche dá muinntir maráen ris ar brú na
Brosnaige (.i. abhann); &
tiagait féin don lathair, & ni fhacattar an muic ro baoi ar an teine.
Ro foillsighedh sin do
Chiarán, & do-chuaid mar a raibe
a dalta .i. Carrthach, mac Aengusa, meic Nat Fraich, do
toccbháil na c-corp, ar nach íostais na meic tíre
íad, & da m-breith leis da ionadh féin;
& mar do-connairc na cuirp iomdha, & gan
culaidh a n-iomchair aicce, adubairt Ciaran:
‘I n-ainm Iosa Crist éirgidh ar bhar c-cosaibh fein,
& tegaidh lem d' ionnsaighe mo reicclesa’; &
do eirgettar go luath .i. in prefectus maille lena muinntir
beo-slán, & do aithbeoaigh an muic, & tainic
ar siubhal dochum a ticcerna féin.
Tangattar an bhuidhen úasal sin le
Ciaran; & ise Foda mac Forax maille lena
shiol do bí ann, & do aontaigettar iad fein maille
lena síol do Chiarán, &
tuccattar iad féin dó ó thús, &
do h-adhlaicedh iad aicce.
A c-cionn trill iaramh do marbad cend sluaigh
Aengusa meic Nat Fraoich, darbh ainm Mac Ceisi; &
do-guidh Ciarán tara cend, & do
h-aithbeoaicched h-e, & do imthigh slan; & ro
moradh ainm Dé & Ciaráin
de sin.
Duine úasal, darbh ainm Mac
Eirce, dá shíol Ó
n-Duach do marbh each carpait Patraicc, & do
gabadh le h-Aengus, & do cengladh an fer-sin. Ocus tainic
Ciaran dá fhuascladh, & tucc moran
oir (&) argait ass; & mar
ruc leis Mac Eirce, ni frith an t-ór nó an t-airget
ass. Ferccaigis Aengus, & tainic go
Ciaran, & adubairt: ‘Tabhair mo chuid
oir & argaitt damh, oir as diomhain gach ni da t-tuccais damh; óir ni fhuil acht sgáile
ann’. Ocus adubairt briathra garba le
Ciarán.
Ocus adubairt Ciaran: ‘Ni
fuighir ar son do choda óir & argait acht
mallacht’. Ocus ag radh na breithre-sin do
Ciarán, do eirigh dorcadusa t-timcell an
rígh, & fuair bás. Mar do-connairc
Carrthach a athair do thuitim, do bi tuirsech, & do-guidh
Ciaran 'ma thathbeoughadh. Ocus do-guidh
Ciaran fair, & ro baoi slán,
& do-rinne Aengus aitricche annsin, & tucc
é féin cona shíol do
Chiarán: & ro moradh ainm De
& Cíaráin de sin.
Feacht n-aen do
Chíaran ag siubal i n-aimsir foghmair,
& do
shin a lámh dochum drisi ar a rabatar smera
dubha. Ocus fuair a fhios o Dhía go riccfedh a les trath
ele iatt, & do-leicc doibh.
Ocus ina diaigh sin i n-aimsir earraigh, iar
c-caiscc, tainic Aengus mac Natt Froicch ar cuiredh go tech Concrach meic Duach h-i c-crich Osraighe, & do
bái a bhen i f-farradh Aengusa .i. Eithne; & tucc
sí gradh do Choncrach, & dob ail lé a beith
'na mnai aicce; oir rob arsaigh Aengus an tan-sin. Ocus do diult
Concrach sin an fedh do beith Aengus ina bethaigh.
Ocus mar do-connairc Eithne an diultadh tucc
Concrach fuirre, do thoccaibh cennairrce eter an dá
rígh sin .i. Aengus & Concrach. Ocus ar deiredh
na fleidhe-sin do-leicc-si galar chuice; & do
fhíarfaighettar cách di créd do fhoirfedh
í. Ocus adubairt sisi: ‘Ní h-urusa mo leiges d'
faghail isin aimsir-so .i. sméra dubha do fhoirfhedh
mé’. Ocus do bi an rí
& a mhuinnter go brónach de sin, do bhrígh
nar thúalaing iad sin d' faghbail di.
Ocus do ghabh eccla Concrach go n-anfadh Eithne
aicce d' éis Aengusa d' imtheacht, d' fagháil a toile
uadha. Ocus tainic Concrach go luath mar a raibhe
Cíaran, d' innisin anmiana-sin tuccadh
don mnaoi .i. smera dubha 'sna h-íarccasccaibh; &
do-chuir Ciaran Concrach co n-uicce an dris
arar fhagaibh na smera i n-aimsir in fhoghmair roimhe sin; &
frith na sméra mar do fhaccaibh Cíaran
iatt, & do thionoil h-i soidhteach umhaidhe iad, &
do-cuiredh édach geal ós a c-ceann, &
do-chaith an ríogan íatt, & do bí
slán; & do ithettar na riogha ele iatt, &
do bi blas meala orra, & meiscci fíona.
Ocus do shiodaigh Ciaran eter na
rioghaibh-sin .i. Aengus & Concrach, &
do-leicc Eithne ar a gluinibh do Chiaran h-í,
& rucc a bhuidhe fris mar do shlánuigh se
h-í, & tuc Concrach e fein cona shíol
do Ciaran, & móradh ainm Dé
& Ciarain de sin.
Feact n-áen tainic Laeghaire
mac Neill cona shlúagh i n-aghaid
na Muimhnech, & do-cuaidh Oilill ri Caisil ina coinne;
& dob áil le Cíaran
sídh do denamh ettorra, & ni thuccattar na riogha
diomsacha onoir do Ciaran. Ocus is annsin
do-ghuidh Ciaran Día, & anní
nach fuair ona riogaibh díomsacha, fuair ó Dhía
h-é; óir an uair dob ail leis na cathaibh dol a c-cenn a
cheile, an choill do bi le h-agaidh na Muimnech do luigh go lar,
& an sruth do bi re h-ucht na n-Ulltach do eirigh go h-ard, ionnus go t-tangattar Muimnigh tara
n-ais gan cath, & go n-deachaid Laeghaire maran
c-cédna. Ocus tucc Ciarán annsin a
saith bídh d' feraibh Mumhan le h-én mart, & le
slinnen mairt ele; & ro moradh ainm Dé
& Ciaráin de sin.
Fecht da t-tangattar ceithern do
Clannaibh Fiacrach d' iarraidh
muc léna n-goid a criochaibh Mumhan, & do
fhoilgettur iad féin i c-coill. Ocus fuair Lonan mac Nat
Fraich .i. derbrathair Áengusa, fios ara m-beith annsin;
& do-chúaid ina c-cend. Ocus do-guidhettar san
Ciaran fá fhurtacht d' fagail doibh. Ocus
mar do-guidettar do las an choill fo chédoir. Ocus mar
do-connairc Lonan sin do iompo tara ais; & tangattar an
mhuinnter ele go Ciaran, & do bhattar ina
mancaibh aige go laithibh a m-bais; & ro moradh ainm
Dé & Ciarain de sin.
Feacht n-áen tainic Patraicc
go Saighir, & deich riogha do rioghaibh Muman
maraén ris; & as doibh-sin tucc
Ciaran fledh tri lá & tri n-oidche
do sheacht m-buaibh do bí aicce. Ocus do bennuigh topur,
& do-rinne fín de, ionnus go ra battur subhach
saitheach forbfáilidh; & ro moradh ainm
Dé & Cíarain de sin.
Fecht n-áen ann adubairt a
cheallóir le Ciarán: ‘Ni fuilit
muca aguinn, & as éiccen a c-cennach’. Ocus
adubairt Ciarán: ‘Ní dhingnem’,
ar se, ‘acht an rí do-beir bíadh &
édach duinn, do-bera se muca duinn’. A mucha na maidne
iarnamarach, fúaratar cráin & da bhanbh
decc ar lár an bhaile, ionnus
go n-dernatar go lór do mhucaibh dib; & ro moradh
ainm Dé & Ciaráin de sin.
Feacht ele adubairt a chelloir le
Cíaran: ‘Ní fhuilit caoirigh
aguinn’; & adubairt Ciaran: ‘Ante
tucc muca dúinn, do-bhéra se cáoirigh
duinn’. Iarnamharach ar madain fuair an cellóir
trí naoi cáoirigh geala i n-dorus in bhaile;
& ro moradh ainm Dé &
Ciarain de sin.
Feacht ele do aithbeoaigh
Ciarán Laegaire mac Fintain, & do
mhair móran do bhliadnaibh ina bethaid i c-curp daenna,
& ina dhiaigh sin tucc ferann i n-offrail do Dhía
& do Ciarán.
Fecht ele no teighdis daimh
Cíarain go muir siar go seipel Cochae
.i. buime Ciaráin, do treabhadh dhi: & mar do
thairsedh leo an treabhadh do-thiccdis arís go Saighir gan
duine da t-treorucchad.
Fecht ele do-chuaid
Ciaran oidhce nodlac tar éis
seirbísi go sepel Cochae .i. go Druim Benncair, &
tainic isin maidin arís tara ais go Saighir.
Carracc cloiche ata 'san muir thiar mar a m-biodh
Cochae .i. buime Ciarain ag denam a h-urnaighe
ina h-aenar eter tonnaibh mara; & do-theigedh
Ciaran gan luing gan eathar mar a m-biodh Cochae
ar in c-carraicc, & do thiccedh eisti arís.
Aon do laithibh tainic
Ciarán go seipél Cochae, &
moran do
daoinibh maraon ris; & tuccadh aoidhigecht
dó ann .i. slinnen muice; & ro bennaigh
Ciarán an slinnén, &
do-rinne cruitnecht, & mil, & iascc dhe,
& biadha uaisle ele; & do bennaigh topar uiscce do
bí 'san ionadh-sin, & do-rinne fín de;
& isé lion do sásadh leissin .i. da fichet
& ocht céd; & ro móradh ainm
Dé & Ciaráin de sin.
Fecht ele tainic
Ciaran go Raith Tamnach, & ro shuidh annsin
maille le móran do dáoinibh a c-comairle. Ocus do
bí annsin rex Cobranus .i. nech aga
raibhe suile millteacha; & do-connairc se mac meic
Aengusa meic Nat Fraich 'ar t-techt chuca; & do fhech
dona suilibh neimhnecha h-é, & ba marbh an mac
accédoir.
Mar do-connairc Ciaran sin,
fergaighis i n-acchaid in righ, & dallais accedoir an
rí. Slechtais an rí do Chiaran,
& tucc a radharc dó, & tucc h-e féin
cona shíol dó. Ocus aithbheoaighis an maccamh fuair
bás le neimh sula an righ reimhe sin; & ro moradh
ainm De & Ciarain de sin.
Feacht ele do bi dalta mna ag
mathair Ciarain .i. ag Liven, & do bi
dalta fir ag Ciarán .i. Carrthach mac
meic Aengusa meic Nad Fraich, & tucattar grad
collaidhi da cheile; & do-rinnetar ionad coinne re
'roile do dhenamha t-toile féin; & mar
do-conncattar aighthe a chéle, do las an choill ettorra,
& do theichetar ó chele; & on
lá-sin ní facaidh an bhen-sin
áen-rét riamh, & do-cuiredh Carrthach ar
ionnarbadh ar muir re shecht m-bliadan, & do
légh an sccrioptuir diadha iar n-aitricche; & ro moradh ainm Dé &
Ciarain de sin.
Feacht ele do bi lín ar
tiormugadh ar fraighidh an tighe ag Liven .i. ag mathair
Ciarain, & do ghlac tene h-e, & do
las an tegh de sin. Ocus do-chonnairc
Cíaran sin, & sé a b-fad
uadha, & do thogaibh a laimh, & do bhennaigh an
tegh, & do mhuch an tene, & do fóiredh an
tegh ona losccudh; & ro moradh ainm De &
Ciarain de sin.
Fecht ele do gabadh maighden
lena naimdibh, & do bhenattar a cend di; & mar
do-chonnairc Ciarán sin, do-ghuidh tara
cend, & do aithbeoaigh í, & ro moradh ainm
De & Cíarain de sin.
Fecht ele do bí saccart
Liven .i. Cerpanus ag siubhal na conaire,
& fuair bás; & do ghuidh Cíaran ar a
son; & do h-aithbéoaigedh é; & ro
moradh ainm Dé & Cíarain de
sin.
Fecht ele tainic mathair
Brénainn Birrae Mannsena a h-ainm go
Saighir, & rob ail lé dol ar ionnarbadh go
h-Oilén Doimle. Ocus adubairt Ciaran: ‘Na
h-éirigh’, ar sé, ‘óir ni h-annsin
bhías th' eiséirghe, acht a Tamlachtain do-ghéba
tú bás; & is ann eiréochus
tú & do mac
.i. Brenainn; & an trath do-berthar a
chorp as an ionadh-sin go a chathair féin, bíaidh
soillsi dermair eter an da ionad-sin in
oidche-sin’. Ocus do fíradh sin do
Bhrenainn & dá mhathair.
Tuilledh dia míorbhuilibh
.i. dias brathar do Chiaran a Muscraighe o Leitrechaibh
.i. Odhranus & Midranus a n-anmanna, & dob áil leo
dul i n-Osraighe ar ionnarbadh; & mar tangattar go
Saighir dob áil le Medhranus anadh
annsin a b-farradh Ciarain. Adubairt Odhranus ris gan anmhain, & adubairt le
Cíaran gan a fostadh; & isedh
adubairt Ciaran: ‘Beiredh Dia breth
ettraind, an accam-sa anfas sé, nó an letsa
raghas. Gabadh lochrand gan ola gan tene ina laimh, & da lasa
in lochrand o anáil do chur fáoi, as accam-sa anfus’.
Ocus do-rinned mar sin; & do las an
lochrand, & do an Miodranus co
bás h-i farradh Ciaráin. Ocus
adubairt Ciarán le h-Odhranus: ‘Cibe
ar bith slighe a n-geba tú, tiocfair slán go
Muscraighe fo deiredh, & an trath (do)-bértar Colum mac Criomtain iarna folach
h-i c-cruithnecht dia adhlacad letsa & le Mo Chaimhe Tire da
Ghlas, tiocfaisi, a Odhrain, dod chathraicch féin, &
as innte bhías th' eisgéirghe’.
Ben uasal darb ainm Achaill do
thuit as a carput, & fuair bás; & ro
aithbeouigh Cíaran h-í a c-cionn an
tres láe; & tucc sí an ferann, darab ainm
Léim Achaill, do Dhía, & do
Chiarán; & ro moradh &
reliqua.
Aimser ele iaramh tainic
Fergus Cind Faelad
.i. taisech tecclaigh righ Muman, & do thacht se
feirthighis Ciarain .i. Cronan a ainm, &
ro aithbhéoaigh Ciaran an feirtighis h-i
c-cind seacht lá, & asedh adubairt Ciaran: ‘Mar do tachtad Cronan,
tactfaidher Ferccus, & loisccfidher a chorp i
r-Ráith Lochmuighi la h-Eilechaib’.
Ina diaigh sin tainic Ailill ri Muman d'
iarraidh a ócclaigh ar
Chíarán, & mar do-chuala
Ciaran sin, do bhen a urlabra de co cend seacht la;
& a c-cionn an sechtmaid láe tainic in ri mar a
raibhe Cíaran, & do slecht
dó. Ocus mar do-connairc Ciaran sin, tucc
a urlabhra don righ; & do moradh ainm Dé
& Cíarain de sin.
Feacht ele manach tuata do
bí ag Ciaran, Gobranus a
ainm, & dob eccail leis bás do rinn d' faghail:
& do-guidh Ciaran gan an bás-sin d'
fagháil dó. Ocus at-rubhairt Ciaran:
‘Do-geibim-si (no ni
faghaim-si) ó Dhia gan an bás-sin d'
fagáil duit, & do-gheibim inní as ferr, gan
dul i n-ifrionn duit’. Ocus do-rinnedh samlaidh.
Do bi Cainneach & Brigitt
ag comhradh a n-ionadh úaignech,
& adubairt Cainnech le Brigit: ‘As mor
an tiodlacadh tucc Dia do Chíaran Saighre
.i. an manach do dóirt fuil, go f-fuair se a anam-sin a
h-ifurn; & adubairt, go m-beith se fein i n-ionadh an
mhanaigh-sin i n-ifurn, muna saortaoi dó é;
& do sáoradh’; & ro móradh
ainm De & Ciarain de sin.
Laithe n-aen tainic a airgeach go
Ciaran, & at-bert fris: ‘Do-cuaidh
damh dár n-damhaibh uainn’ .i. mac bó do bí
ag Brenainn, & dath dercc do bí
ar an damh, & cos gheal aicce. Isedh adubairt
Ciaran: ‘Erigh go Glenn Damháin, &
do-ghebhair annsin h-é, & ellach ele nach iarrann
tú maille ris’. Ocus do-chúaidh an t-occlach don glenn; & fuair mar adubairt
Ciaran an damh; & is amlaid fuair
h-é, & secht fichit bó ina fharradh;
& ro móradh ainm Dé &
Ciaráin de sin.
Aroile oidche iar sin do-chuaid
Ciaran i n-dabaigh fhúar-uiscce, &
oilitrech immaille fris, darb ainm Germanus. Cuiris an fuacht go mor ar
Ghermanus. Bennaighus Ciaran an t-uiscce,
& doní te é.
Adubairt Ciaran le Germanus: ‘An faicenn tú Carrthach 'ar
t-teacht chugainn dont slighidh anoct? & iair at fochair
ní do-bermais dó’. Ocus do shin a lamha uadha,
& isé ni fuair, iascc mór; & do
theilcc uadha ar talamh é.
Ocus do-cuaidh Ciaran iar sin go
cathair Martain, & tucc leis taisi Martan maille le
forffailtechus.
Tri tiodhlaice tucc Dia do Chiaran
.i. gibe do h-adhlaicfidhe ina mur, gan ifern d' iadhadh
fair. An dara tiodlacadh: an duine chuinnebhus a lá go
h-úasal, gan a beith daidhbhir go brath. An tres tiodlacadh
.i. an fedh do anfadh a manach ina ionad fein, gan nert namat do
beith air go brath.
Ina diaigh sin do iarr
Ciaran ar Día topur; & do
mhuin an t-aingeal-sin dó, & do shlánaiged se
gach uile galar 'arna nighe ass.
Fa h-íad sobésa
Ciarain re fedh a bethad .i. nir gabh se edach
olla uime, acht croicne mac tire & bethadhach
n-eccíallaighi; & do-sheachnadh se na biadha
saoghalta, & na deocha i m-biodh meiscce; & as bec
do codladh doníodh. Ocus do biodh bith-timpirecht na n-aingel
maille ris. Ocus as dóairim a med d' escobaibh & do saccartaibh do-chuir se fo
gradaibh. Ceithre cet bliadan ro báoi se béo gan
galar amuigh no attigh, gan easbaidh fiacal, gan cronuccadh
anála, gan lagduccadh ara radharc, gan uiresbaidh ar a
eistecht, gan doille ar a chroide, na ar a cedfadhaibh; acht ge
doní námha an chinedha daenna na cedfadha do
dhalladh, ni fuair se an tarach-sin ar Ciaran.
Ocus fos, gach droch-ní
do-gnithi fair, as ní maith do-gniodh san ara shon; oir
do-beiredh se maithemh arna droch-neithibh; & do-gniodh se
saethar lena lamaib ar gradh Dé, d' faghail a
riachtanais a les dona bochtaibh; & as mar sin do-caith
se a shaogal abhus, ionnus go f-fagadh sé coróin na
bethad suthaine thall. Cía an neoch do fhedfadh ar an
sáogal-so innshamail bethad Ciarain
do chongbáil a churp daenna i n-aointibh, & a
t-troiscctibh, a f-fuacht & a f-fuireachrus, a
n-gemnaigheacht & a t-tegh n-aidedh?
Ocus as mar sin rucc sé a bhetha as ona
naoidhentacht go a écc .i. a n-guidhe gach aon lá,
& ag légadh & ag senmoir, & ag
breith breithe, eter beth a tocht & ag labhra. Ocus do
bí sé caén-uarach, glic, cobhsaidh, trocairech,
sobésach, umhal do Dhia & da chomarsain,
& ag munadh a mhanach do réir breithre an apstail
.i. Póil, & isiad briathra Poil .i. ‘denaidh
mh' aithris-si’, ar Pól, ‘Mar
do-rinne meisi aithris ar Chriost, ar onóir d' faghail
ó Dhía & ní ó dhaoinibh, &
na h-iarraidh ní ar ghloir saoghalta, acht ar
Dhía’.
Ocus nír léicc se ní thairis d'
aithentaibh Dé .i. biadh don ocarach, deoch don iotadach, & beith faoilidh re h-aoidedaibh, & daoine galair d'
fiosruccadh, & deirc dona bochtaibh, & edach dona
nochtaibh. Ocus ise adbar fa n-dénadh se so .i. d' fagail a
coda don bhethaid suthain, & d' eccla achmusain De h-i
fiadnaisi na breithe. Ocus do aithin Ciaran da
mhancaibh na h-aithenta-sin do chongmail .i. grad do beith aca fein
da céile.
Ocus do-rinne
Ciaran d' faistine go t-tiucfadh moirsheiser
tara éis féin, do dhénadh & do
chuinneochadh an riaghail-so, & 'na diaigh sin gach duine
do thiocfadh nach coimhlíonfadh an riaghail-so, nach
fuighdís a c-cuid do flaithes Dé.
Ocus mar tainic aimser ecca
Ciaráin do gallraighed uile é,
& do gairmedh a muinnter uile ina thimcell i n-en-ionadh;
& issedh adubairt fríu: ‘Annsan aimsir-so
atá mo Thigerna fein agom ghairm-si chuicce, & as
líach lem-sa, mo tréd d' fagbáil; &
aithnighim do Dhía & do Charrtach maille le
bhennachtain sibh. Ocus attaim aga bhar t-teccascc imon ionad-so
d' follamnuccadh maille le besaibh maite; & na biodh an mac
mallachtan ettraibh go fada; uair gerrfaidher bhar laithe da
raibh.’
‘Ocus tiucfa aimser ann ina m-beitt plagha imdha
adhuathmara scriosfus na h-eccalsa, & beitt ina
f-fásach; & impóidhfidher an fhírinne a
m-breicc, & ní bhía a dhath féin ar an
m-baistedh; & isé ní fa m-beid ag coinntinn
.i. imon echtrannach, & ni fá ní fein. A
braithre ionmaine, guididh lem-sa ar Día na rab am
áenar rachus me chuicce, acht daoine eile do breith lem,
& na rab slighe dorcha mo slighe dochum an rígh, & go m-ba fáilidh romham
é’.
Ocus do-chuaidh iaramh docum na
h-altora le h-offrail, & do-chaith corp Crist, &
adubhairt le tríar diongmala da mhuinntir a chorp do coimhett;
& adubairt ríu: ‘Oscclaidh tri bann-lamha don
talamh, & adhlaicidh meisi maille risna naemhaibh ele,
& la Martain; & na biodh fios an ionaid seicreidigh
sin ag duine’. Is annsin do sccar a anam rea corp dó a
medhón-oidhce. Ocus ina diaigh sin ruccadh an t-anam-sin
maille le soillsi móir, & le dealradh aingel h-i
flaithes nimhe, & tricha espoc i n-aoinfecht fris.
Ocus do bhattur na manaigh a t-timcheall cuirp
Ciaráin maille le h-iomannaibh &
le canticibh & le moladh ele; & le
h-uinnimintibh mar ata arromanta & a cosmaile;
& maille le soillsi dermair secht laithe cona n-aidcibh
doibh mar sin. Ocus do cengladh ina diaigh sin h-e le morán
d' édaigibh geala lin, & do h-adlaicedh é
maille lisna h-edoighibh-sin .i. dochum a éirge maille le
soillsi na breithe; & ata ar nimh maille le Patraic
& le Martain, & le moran do naemhaibh ele, (da n)-díligther cadhus & onoir per infinita in secula seculorum. Amen. FINIS.
6.
Betha Caoimhgin
Ro boi tra a b-fioghair & a f-faistine go t-tíucfadh
ard-náomh uasal airmittnech i l-Laighnibh .i. i n-Glionn
Da Locha do-sunnradh, dia n-diochur & dia n-ionnarbadh
ó geinntlidecht re senmoir breithre Dé, fri
h-íc clamh, & dall, & bodhar, &
bacach, & áesa gacha tedhma archena, & do
(tho)dhusccadh marbh, & do thurnaamh
na trén, & do thoccbáil na t-truagh, &
fri h-ionnarbadh plagh & duinebath, do choscc meirlech
& mighniomh, & il-piast n-anaithnidh, &
fri foircetal áosa gacha claoine no beittis i n-acchaidh
thoile Dé.
Ro thairngir tra Patraicc mac Calpuirn ard-apstal
na h-Erenn antí Caoimhgin triocha
bliadhan riana geinemain, & go n-dingnedh
priomh-cathair do chumdach isin n-glionn remhráite fri
bíathad dám & déoraidh, &
aoidhedh & oilithrech; & go thiubhradh ní
d' úir & do thaisibh na n-apstat & na
fírén filet isin Roimh leis go Glend Da Lacha.
Ocus ata sccriobhtha isin m-bethaid-si gurab
ionann do neoch d' ionnsaighidh na Romha d' faghail diolgadha
ó Dhia ina peachtaibh, & taisi & leapta
Chaoimhgin maille le h-aithrighe & le
h-umhaloitt, & le h-inísle cridhe, amhail
gnathaighter.
Ro thairngir Fiond mac Cumhaill maran
cedna, gomadh é Caoimhgin no claoinfedh
an ul-piast uathmar ro boi acc aidhmilledh caich i l-Loch lagha
'san n-glend cetna, & go n-diongnadh a díochur
isin dara loch. Tiagait tra daoine & cethra &
aós gacha tedhma dia n-íc & dia leighes fo
uiscce Locha laga a n-onóir Dé &
Caoimhgin.
An tan tra do fíoradh gach
faistine dibh-sin, & tainic an tairngertach
.i. Caoimhgin mac Caomhlogha, meic Caimet, meic
Rimeda, meic Cuirb, meic Fergusa
laimh-deirg, meic Meissin Corb, meic Con Corb.
Ocus fa h-alacht a mathair .i. Caoimell ingen Ceind
Fhindain, meic Cisi meic Luighdech: & fa h-i san
Cáoimell-sin mathair Caomhain, Sanct-lethain, &
Nad Chaoimi Tíre dá glas;
& Caoimeille o Chill Caoimeille; Mionchloth deirbhsiur
mathar do Caoimhgin, is uaithe ro genair Colaim
mac Criomtain.
I n-ionbaid tuismedha
Caoimhghin ní thangattar bresa brighi,
no alla iodhan día mathair, amhail ticc dona
mnaibh ele, oir ba h-endac, feidhil, firén an gein
ruccustair. Ocus ro fáid aird-ri na fírinne
.i. rí nimhe, da aingel déc go lochrannaibh
órda léo dia baisttedh. Ocus do-radsattar na h-aingle
Caoimhgin fair .i. gein álainn,
taitnemhach.
Ocus as-bertsat na h-aingil frisna mnáibh,
an mac do breith leo día baisttedh gusan érlamh
n-úasal n-oirdnidhe .i. Cronán, a f-Fortuathaibh
Laighen; & ro baist sein íarttain é;
& ro edhbair e budein do Chaoimhgin ina
muinterus, ar gomadh moide no creidfedh cach dó. Ocus ro
thairngir go c-creidfitis riogha & tigernaidhe
dó, & go n-dingnedh ferta &
míorbhuile móra.
Tuccadh an mac iar sin gusin
raith h-i ruccadh é. Ocus do-rinne Día fiorta
& miorbhuile móra i n-onóir Dé
& Caoimhgin forsan raith-sin, óir ge
mór an sioc & an snecta do beith ar gach taobh di,
ní teitt innte do grés; & do-gheibhit cethra
& indile ind aimsir fuachta & snechta fér
innte do gnáth.
Tainic tra bo glé-gheal dochum
na naoidhen dia shasadh, & ní fes cia búaile no
inis as a t-tainicc, nó gusa t-teichedh. I n-aimsir
áoine & troisccthe ní ibhedh an lenab ciche a
mathar acht aoinfecht. Ro earb an t-aingel for
Cáoimhgin dol i n-ord manach día
foghlaim, & do-coidh fo
gradhaibh, gur bho saccart toccaidhe.
As-bert an t-aingel iaramh fris dol
isin n-glend f-fásaigh ro tairngiredh dó .i. go
fán na loch. Ba mor a mhenma iaramh im sccaradh fri gloir
& aoibhnes an bhethadh frecnairc, & beith 'na
áenar acc eisttecht fri h-imaccallamh an aingil aga
thimtirecht. No luighedh isin oidhce for lecaibh loma for bord an
locha, croicne fiadh-míol ba h-étach dó.
No ticcedh immorro tresan loch gan artrach
gosein sgeillic do rádh aifrinn gach lái, no biodh gan
omhan gan eccla os cend an locha.
Ro bói péist uathmar
iongantach isin loch, & ro chuir-si ar con &
dáoine for fhíanaibh Erenn go minic. Ro ghabh
Caoimhgin a psalma, & ro guidh an Coimdhe,
& ro iondarb uadha an péist isin dara loch, .i. Loch
Lagha, in loch ina raibhe in phéist, is ann do-gníther
anosa foírithin gach aingcisi etar dáoinibh &
cethraibh; & fáccbaitt uile a n-gallra ann,
& tiaghait a n-gallra & a n-eslainte isin loch ele
dochum na péiste; co nach déin urcóid do
chách. Ocus in tráth iompoidhes an peist an dara taobh
dhi a n-airde, eirghidh an loch comhard fri bennaibh an t-sleiphe,
& ní roicheann a nómaidhe antí
at-chí h-í. Seacht m-bliadhna ro báoi
Caoimhghin gan biadh acht nenntocc
& samhadh. Do bi Caoimhghin
fada do bliadhnaibh nach faca sé aonn-duine; & do
bíodh go a crios isin loch ag radh a trath.
Fecht n-áon dia raibhe
Cáoimhgin ag gabail a trath ro thuit a
psaltair uadh isin loch. Ro gabh sniomh & toirrsi mor-adbal
é. Ocus do raidh an t-aingel fris: ‘nár bhad
brónach’, ar sé. Tainic an dobhrán iaramh go
Caoimhgin, & tucc an t-saltair leis as
iochtar an locha gan báthad líne no litre.
As-bert an t-aingel fri
Caoimhgin dul do proicept & do
shenmóir breithre Dé dona
poiplibh, & gan a bheith aga cleith ní búdh
sía. Ro baoi bruccaidh h-i crich Laighen dar bho comhainm
Dioma mac Fergna; as dó-sidhe ro bói a n-dán
Caoimhgin d' faghbháil. Ro urmais bó
do buaibh an brucchaidh for an erlamh, & ro ligh a chosa,
& rob adbal a lacht seach na buaibh ele.
O 't-cuala Diomma sin, fáidhis an buachail
dia fhios, cionnus do-rala an bliocht dírimhe do beith ag
an m-boin-sin. Fuair an buachail Caoimhgin i
c-cuas uamha, & an bó acc lighe a chos. Ocus ro
chuinnig Caoimhgin fair a dícleith. ‘Na
tó’, ol in buachail, ‘oír as éiccen damh
sccela fíre do thabairt do Dhioma’. Ocus benais Dioma
sccela ar éiccin don m-buachail, úair do thaircc
Caoimhgin nemh dó ar a dícleith.
Luidh iaramh Diomma & a chlann gusin
c-cúas irraibhe Caoimhghin, &
do-ronsat cróchar dó ar airmittin, & ar
onóir. Ocus ro ba dluith an choill, & ro luigh for
talmain, gur léicc ráon ro-fhairsing don crochar go
t-teighedh trithe; ro eirigh arís tre fhiortaibh an
aingil. Do-gheall Caoimhgin iffern &
saoghal gerr da gach nech do loisccfedh úrach nó
crionach na cailledh-sin go brath.
Aon-mac do Dhioma ro
bói acc dénamh sealcca; & nach táinic d'
iomchar an érlaimh; ro marbhsat a choin féin
h-é, & adúadar fadhéoigh. Ro
thaithbheoaigh Caoimhgin an mac-sin; &
adubert fria athair & fri a braithribh
bith-mhuinnterus do dhénamh la
Caoimhghein, & a n-iodhbairt dó,
eter dháoinibh & cethraibh. Ocus ba deoraidh
íatt a crich Midhe.
Ro bhennach Caoimhgin íat a
h-aithle a f-feircce ima tabairt as an c-cúas ar
eíccin, amail ro bói i t-tairngire
doibh. Do-róine Caoimhghein oircinneach ina
chill do gnath do cloinn & do
sliocht Díoma, gér bó déoraidh iatt
as in Midhe. Is annsin ro áitigh
Caoimhgin priomh-cathair isin n-glend.
Do-cóidh
Caoimhgin isin chorgus i c-cró
cáolaidh for leic luim ina shesamh caigtighis ar mís,
& é a c-crois-fighill ar Dhia. Ro ling lon i n-glaic
in érlaimh, & do-rinne nead, gur léicc na
h-éoin amach.
At-bert an t-aingel fri Caoimhgin an
cró-sin d' fagbail. At-bert Caoimhgin:
‘Ní ró damh pían da méd d' fulang ar
son righ nimhe, ro fhulaing gach pían tar cend síl
n-Adhaimh isin croich cesta’.
‘Tarr as in cró’, ol in
t-aingel. ‘Ni ragh’, ol sé, ‘no go f-faghar ó
Dhía saoradh mo chomharbhadh & mo manach,
& lochta mo chíosa, & lesaighes mh' ecclas
immedhón & anechtair’. Do-ratt an t-aingel
secht lán an ghlenda dó i l-ló brátha;
& goithne dercc-óir i l-laimh
Caoimgin. As mire & as
míchíall da gach duine at-cluin míorbuile
Caoimhgin, gan beith fo cíos dó,
uair do-rad Día nemh do gach aon do h-adláicfidhe i
n-úir Caoimhgin; & tucc Dia
naenbar gacha sathairn dó día m-breith o péin
ifirn, madh iar
n-alailiu ad-fiadar. Gach aon immorro do-gheibh bás
áoine, & a adhlacadh dia sathairn fo úir
Caoimhgin, do-geibh díolghadh dia anmain.
Is iomdha rí &
ticcerna do riograidh Erenn, & do riograidh Bretan, do
thogh a adhlacadh i n-Glend Da Lacha ar an adbar-sin ar
grádh Dé & Caoimhgin. Atad
taisi na n-apstal laimh le cró Caoimhgin do
dhol leis ar ionchaibh an Choimdhedh go breithemnus m-bratha.
Ní fuair aon-naomh i n-Erinn
iomarcraidh Cáoimhgin ó
Día, acht Pattraicc namá, úair do-rad
Caoimhgin úir na Romha leis amail do
ráidhes. Isé immorro Glen Da Lacha in cethramadh Roimh
adhlaicthe as ferr i n-Erinn.
Lá
dá f-faca Caomgin ócclach 'na rith
chuicce, & fá cléirech eiséin. Ro athain
for a ghuth & for a dheilbh go n-dérna
droch-gníomh & fionghal. Rucc
Caoimhgin lais tara ais é, &
fúair an t-occlach marb amhail aduburt reimhe. Ocus ro
athbeoaigh é, go n-derna manach dhe.
Na neithe immorro da t-tabhratais lucht aingcisi
& easláinte miana & áilghesa,
do-beiredh Caoimhgin doibh .i. sméra 'sna
fuighlechaibh, & ubhla for crannaibh sailech, &
buinnein t-samhaidh d' fagail do gnath for cairrgibh 'san
n-gemhraidh.
Do-cóttar lucht seallcca
fon n-glend & do-leiccsat a c-coin do cullach allta,
& ro lingestair for comairce Caoimhgin,
& ro lensat cosa na c-con don talamh, co nar fetsat a
m-biodbha bunaidh do lenmain for comairce an érlaimh.
Ro boi trá Colmán mac
Coirpre, meic Corpmaic, meic Aillella, meic Dunlaing, meic
Énda Niadh, i r-righe Úa Muiredhaigh, ó
m-beirdís siabhra a cland uadha tre draidheacht. Ruccadh
mac dó iaramh. Ro chuir-siumh an mac da bhaisttedh go
Caoimhgin; & cuiris
ar faosamh an érlaimh é. Ocus do
gradhaigh Caoimhgin an náoidhe, &
gabhais ina dhalta iaramh é.
Ro bói easbaidh bainne i n-Glend Da Locha
an tan-sin. At-connairc Caoimhghin eilit
& a laogh, & ro erb fuirre leth a lachta &
a bainne do thabairt día dhalta .i. Faolan mac
Colmáin, o f-fuilit Clann Tuathail, .i. h-Í
Faoláin. Tainic immorro faolcú gusan eilitt,
& marbais a laogh. Do-rinne Caomgin
míorbuile móra an tan-sin. Ro erb ar an faolchoin
allta beith i n-ionad a laoigh ag an aigh n-allaidh. Isin cloich
thuill atá uas Droicet na h-eillte, no faccbadh an agh
díol an leinib dia loim &
día lacht gach lái, gurab amhlaidh sin ro h-oiledh
Faolan d' fertaibh Dé & Caoimgin.
At-bert a oide fri Caoimhgin:
‘ni bhíam i n-aoin-ionad, óir atá a t-tairngire
duit, fiorta móra do dhenamh’. Iar sin immorro
táinic for a shéd.
Laithe n-aon dia n-deachaidh
Caoimhgin do coimhétt cáorach ria
óccbhataigh, tangattar buidhen do dhaoinibh bochta ocaracha
cuicce, do chuingidh bídh fair i n-onóir Dé. Ro
marbh ocht muilt doibh ar sgáth a einigh & a
náire; & nír lughaitte comairemh an
tréda.
Ro bói
Caoimhgin i c-Cill Iffín ar fedh an
corgais. Do-bheiredh an dobhrán brádán gach laoi
leis docum an coimhthionoil dia sásadh. Ro smúain
Ceallach go n-dingentai sging úasal onórach do
chroicend an dobhráin. Ro thuicc an dobhrán an
smuainedh gér bho bethadach brúidemhail. Ocus ni derna
an timtirecht cetna o shin dona manchaibh. O 't-conairc Ceallach
sin, ro innis an smuainedh do Caoimhgin. Ro
fháid Caoimhghin eisidein go Cill
Cheallaigh.
Ro shaor Dia náire
Caoimghin an tan-sin. An síol
do-chuiredh i c-Cill Iffín ar maidin, no biadh abbaigh ria
f-fescor. Conidh amhlaidh sin ro shasadh a mhanchu.
Tangattar aos cíuil go
Caoimhgin do chuinge bídh fair, &
ni raibhe ag an érlamh biadh an tan-sin. Ocus at-bert
fríu anadh fris. Ni ro ansat. Ocus ro gabhsat acc imdherccadh
an cléirigh. Do-rónadh iaramh clocha dona crannaibh
ciuil i n-éraic imdhercctha an naoimh; & mairid a
f-fioghracha fós isin tochar allathoir don baile.
Do badar dias ban ag siubhal i
t-termann Caoimhgin. Do-rala meirlecha doibh,
& ro marbhsat na mna a b-fionghail, & ro bensat na cind dibh. Do-rala
Caoimhgin doibh, & ro tathbeoaigh
íatt iaramh, & do-roine caillecha dubha dibh ina cill
féin.
Do thairrngir Caoimhgin go
n-dingentai fell & fiongal ina cill;
& do thairrngir crechadh na cille & an
t-samhaid. Ro gheallustair Caoimhgin gach
ní dib-sin do dhíogail .i. saoghal gerr, &
iffern fadeoigh. Ceithre galair ro thoghastair do denamh
innighthe for chorp gach duine do shaireochadh a chill, &
a chomarbadha, & a shámhadh .i. aillse, &
easbadha, fiolún fionn, & cuthach, ni fétait
legh náid fiseccdha na galair-sin d' foirithin, acht an
Sláinícidh Iosa Criost.
Dlighidh comharba Caoimhgin a
scol & lucht a mionn d' iomchar & do coimhett,
& a cioscáin fa a c-cumhang da gach neoch do
Laighneachaibh, eter úasal & íseal. Is amlaidh
so ro fhaccaibh Caoimhgin coimhétt a
áonaigh & a mhuinntire, iter úasal
& íseal, eter caraitt & namhaitt;
slána, & dísle, & comairce doibh
uile, ag techt, & acc imtecht, gan dáil, gan
ceist, gan caingin, gan breithemhnus, gan accra fiach do neoch for a
ceile et cetera.
7.
Betha Caoimhgin do reir mar do sccribh
manach fá deiscipal dó féin dárb ainm
Solamh
Do sir Caoimhgin móran
d' Eirinn,
Ocus an t-aingeal le choir,
D' faghail
áite i n-dingnedh crabhad;
Ní dherna samhadh go
b-fuair.
Do-cuaidh Caoimgin tar na
bennaibh
Leis an aingeal, ba lór lúas,
Do-róin cathair iter glennaibh,
Do
bhennaigh Dia nemhdha anúas
Mar a n-dérna Caoimghin
crabhadh,
Gaoidhil do fhremhaigh re thaobh;
O
shoin do ainit íad ar gabhadh
Go meinic i n-adhba
naomh.
Glend gan iothlainn, gan cruaich arbhair,
Acht cairrge garbha os a chend;
Glend nach
érthar nech fa coinnmedh,
Atá rath in
Coimdhedh ann.
Glend aigméil, il-piastach, uathmar,
Glend an dá loch do bí uair
Do
thairnngir Fionn na c-céd c-curadh
Go m-biadh
fo deiredh 'na ruaimh.
Do thairngir Patraicc mac Calpuirn
Gur thaitin leis glend na n-all;
‘Léna
thaobh, gibe táirfes,’
‘Naomh do déna
áras ann’ Do sir Deich m-bliadna fichet go tend
D'
éis a thairngire on tailghenn,
Rob í sin
aimser do ghin
An náomh dar comhainm
Caoimhgin.
Nír airigh mathair an meic
Doigh
na tiachair 'na coimpeirt;
Tiaghait mna gan ceist, gan cradh
Leis
da bhaistedh go Crónan.
Do-chuir Día aingeal do nimh,
Suil do baistedh in naoidhin;
Gur aslaigh tre
menmain n-gloin,
Gomadh é a ainm-siumh,
Caoimhghein.
Tarla an t-aingel dona mnaibh,
Do
ráidh ríu gan iomarbhaidh:
‘Is orm-sa do
aslaigh Dia dil’
‘Teacht do bhaistedh na
naoidhen.’
Riom-sa as mó do-bheir Dia taobh
Don naoidhin, bhías 'na ard-naomh,
As me
an t-aingeal brioghmar nach lag,
Bías gan crich
'ga comhaittacht.
Toccbaid suas, a mná, in naoidhe,
Os mé atá 'ga urnaighthe;
Baistfet
gan bardal gan moide
In árd-ainm na
Trinóide
Da aingeal décc, mar búdh
cóir,
Do-chuir Dia aniar 'na onóir; 27] Is tapar óir go lasair
gloin
Do boi i l-laimh gach aingil.
Rab e sin a fhrestal ó nimh,
Cein bói baistedh 'ga deinimh;
Ise do chengail
a dhail go chert,
A aingeal féin coimhitteacht.
Ise an t-ainm do dhealbh Dia ar nimh,
Bías ag lenmain don naoidhin,
Smuainidh, a
mhná an frestail gloin,
Gurab é a ainm
baisti, Caoimhgin. Do Do raid an t-aingel risna
mnáibh:
Na treigidh caingen Cronaia,
'S
taisbenaid dó in naoidhe,
Innesaidh daibh
fírinne.
Créd 'ma t-tuccabhair, a mná,
Cuccam-sa bhar naidhenán?
Uaisle anté
do bhaist na mise,
Ar aisde na dinginn-se.
An baisttedh do ordaigh Día
do nimh,
É do-rinnedh ar an naoidin;
'Ga aingeal féin atá fios,
Isé
bias 'ga ríar go díles.
Do-roine Cronan faistine
Is failte
risan naoidhin;
Is at-bert: beid na tírthe
Co dichra fo cís Caoimhgin.
Dáilim a h-ucht righ nimhe
Mé féin deit-si d' áiridhe,
Gomadh ferr do mhes ag cách,
Ó bhus
mé do chéd-óglach.
Tucc annsin a aingel féin
Da
aithle sin toiscc go c-céill;
Ba cosmail le grein
n-gloin,
Mar theine trén-lasamhain.
Mar tarnaic caingen na naoidhen,
Da
aingel ionmain tuccadh;
Tiaghait na mna binne blaithe
Leis gusin raith h-i r-ruccad.
Naomtha in raith i r-ruccad
Caoimgin,
Ise rath na naoidhen do-bheir;
Nir fholaigh snechta na reodh
Fós riamh a
fód arar gein.
Snechta an gheimridh trath ticc sen
Bacaidh ingheilt do buaibh cáich;
Tre rath
Dé 'sa raith gan folach
Do-gheibh eallach biadh a
saith
Tuccadh fos da bhethuccudh
Bó
glé-gheal 'chum na naidhen;
Bó nach fes
cáit as tainicc,
Na ca táin gósa
teighedh.
Go trath coda gacha
h-aoine
'S gach la troiscti go saoire
Cíche
a mathar, naemhdha in smacht,
Nochan ibhedh acht
aoin-fheacht.
Do-tigedh fós d' á aithigid
A aingel fein co h-aoibhind;
Do biodh do-gnath
dá mothuccadh
Gur trath a chuir le leighend.
Do sgar o chairdibh, feirde a chaingen,
A aingel féin 'ga stíuradh,
Seacht m-bliadhna rob ceird balach,
Bói i n-ord mhanach 'ga múnadh.
Do len a ord, ger borb a riaghail,
Do
an go diamhair 'ga fhoghlaim;
Téid fo gradhaibh
sáora saccairt,
Fuair gach abairt da foghnann.
Radh a aingil fris go fosaid;
Ort ni
bía annso foistine;
Na h-an mar so i n-glend
fásaigh
Da n-dérna Fionn faistine.
Do fíoradh faistine Find,
Ocus
Patraicc meic Calpuirnn,
Tainic fán na loch
'artain,
Mar do bí a n-dán do
Caoimhgin.
Anois as gairit lem cridhe,
As-beirim
a bhuidhe do Dhía,
Mo theacht go glenn as maith
daingen,
'S nac bía acht m' aingeal 'gum riar.
Do bi ag teichemh riasan saoghal,
Uamhan réa bhaoghal do ghabh;
Dob ferr leis, o
nár eccóir,
As dol accédoir ar nemh.
Da éis nir chodail ar peall,
Acht cercaill cruaidh cloiche fa chend;
Mar do
bheith gach geilt gan crúas,
Do bai da ceilt i c-cruaidh-chúas.
Do bi Caoimhghin iter
clochaibh
Ar bord locha ar leabaidh luim,
Ocus a thaobh seng lé cloich
'Sa glend gan
boith os a cionn.
Ro pa cruaidh a leaba ar leic
Go
madain sínte gan sgiamh;
Nír iarr ar bith
ní budh socra,
Gemadh docra, is innte do bhiadh.
'San n-glend uathmar (na)
c-crann gégach,
Ní rob
aobhdha édach an naoimh;
Croicne na
n-anmann f-fiata
Uime, iter sliabhtaibh do biodh.
Do-theighedh Caoimgin ar lind
letain
Gan luing gan ethar gach
láe, Do dhenamh
aifrinn 'sa sgeillic,
Ionad do thaitin le Día.
Do biodh gan duine 'na fharradh
'Na
aonar fo bharraibh craobh,
Rob íad a cleirigh na
h-aingil,
Glé-binn léo caingen in naoimh.
Do biodh gan uamhan, gan eccla,
'San
uaim ag freccra do Dhía,
Is loch fuithe mar
fhairrge
Ag sgothadh na cairrge laimh ría. This section is not numbered in the
MS, but the repetition of the first word ‘aiccmeil’ after line 24
shows that it forms a separate poem.
Aiccmeil h-í péist locha luicc
Re denamh uilc ocus áir;
Meinic tucc maidm ar
an b-féin,
'S ar Fhionn féin go n-iomat
aigh.
Do gabh Caoimhgin loch na baidbe
Go moch, mar dob áil le Dia,
'S do-chuir an
pheist i l-Loch lágha,
Ag eistsecht na trath
ní bía.
Do ghabadh Caoimhghein go
n-dithcell
A psailm 'na timcell go moch,
Do-chuir
an degh-naomh gan déisten
Déir-neimh na
péiste as in loch.
Rob h-e an dubh-loch urbhadhach,
Irraibhe an il-péist fraochdha;
Aníu as
naomh-loch miorbuileach,
Doní gach saoth do
traothadh.
Do-chuir plagha do bhuaibh Gaoidhel
Caoimhgin, do ba naomhdha in gas,
'S a c-cur tríd an loch da n-glanadh,
Nach
beiritt leo a n-galar as.
Sgaraidh fríu an loch rathmar
Galar go n-iomat goimhe,
Teid 'sa sruth d' fios
na peistte
Uisge gan deistin roimhe. Aigméil Laidir in snaidm do-chuir
Caoimhgin,
Tucc maidhm ar phéist
locha gloin;
Do chengail go docht is go daingen
A
corp 'sa maindir a b-fuil.
'Ar n-ionntadh on taobh go 'roile
Gacha bliadhna an peist fil and,
Eirgidh an loch
cró-dhercc os áirde
Comhard na cairrge os a
cionn.
D' iongantaibh Locha lagha,
Mór
an gabhad donté at-chí,
Aon-lá na
oidhche da aithle
Da éis 'na bhethaid ní
bí.
Gidh iomdha na fagbála
Do
fhácc Caoimhgin 'na ghlendaibh
Se
féin ar tí a thárthála,
Ar
gach áon n-achar chennaigh. 8
A seacht fo
diamhraibh dluithe
Do bliadhnaibh go m-blaithe,
Duit re taobh do thuaithe
Gan biadh acht Cáol
Fáithe.
Caoimhgin a b-fad do
bliadhnaibh
Iter dhiamhraibh i c-coilltibh,
Ocus
ní faca duine
'S ní fhaca duine inntibh. Láidir Fada ó chairdibh do bí
Caoimhgin
Iter na cairrgibh co dron,
Ionnraic do-connairc ord 'na aonar
Ruccadh
ar bord Locha gloin.
'San oidhce do éirghedh gan gabhadh
Do dhénamh crábaidh 'na lios;
Ann
doniodh go moch a tratha
'San loch go gnáthach go
a chrios.
Deiredh oidhce ar lár snechta
Do éirghedh, mar do cleacht, go moch;
D'
aithle a psalm go m-búaidh do cantain,
Do thuit a
psaltair 'san loch.
Do thuit a psaltair re fánaidh
Ó Cháoimhghin an
crábaidh cruaidh,
Nír mheistte liter na
leighenn,
Uiscce na creidhim da b-fúair.
Tainic an t-aingeal da
chomhrádh
Le Cáoimhgin
lomh-lan do rath;
Do an aicce, go t-tucc dobhrán
Chuicce a leabhrán as in loch.
Raidhis ris an t-aingeal naomhtha:
‘'San n-glend it áonar ni bía,’
‘Os dán duit dáoine dot faicsin,’
‘Ná bí dot chealtair ní as sia’. fada Do bái brucchaid
bó-cédach
Ar criochaibh Laighen lerda,
Rob é an curadh cédfadach,
Dárb ainm Díoma mac Fergna.
Dó-samh do bí a b-fáistine
Urmas ar Chaoimhghin 'san n-glend,
Ni fada da aithle sin
Go f-frith leis an
t-érlamh ann.
Gur urmais bó do bhuaibh Díoma
Ar Caoimhgin i c-cúas in croinn,
Go ro shin aingeal da díden,
Mar do-chuir
le dáoinibh druim.
Nír an ar ingheilt in fhásaigh,
Acht ag lighe cos an naoimh;
Do-bheiredh ní
sa mó do bhainne
Na leth bó in bhaile i
m-bíodh.
Le Dioma fa mór an t-iongnadh,
An ingheilt doníodh an bó; 9 19] Do raidh lea buacail a lenmain,
'S
fios a h-adhbair d' faghail do.
Do raidh Dioma re lucht teglaigh
An
bó do lenmain go moch;
Ní fhuarattar a
lorcc rempu
Ar in leircc ós Glionn Da Loch.
Da t-tangattar ba Dhioma
Go diochra
d' ingeilt 'san n-glend,
Tárla da m-buacail crand
toraidh,
Fuair Caoímhghin go soraidh ann.
Tairccther le Caoimhgin don
buachaill
Luach isa cheilt ar chách,
Targaidh nemh, is air ba tualaing,
'S gan teacht fa thuairim go brath.
‘Teccaidh bó Dioma’, ar an buacail,
‘Ag teacht úait 'sad dáil 'san
n-glenn,’
Beith dot ceilt ni fuil ar cumus,
‘Ar nád t-faicsin go follus ann’.
Taosga fuair an bho na an buachail
Caoimghin 'san úr-choill 'na raibh,
Sí
maráon la coidhce
'S ag triall 'san oidhce
da toigh.
Ní dá dhéoin da adaimh an
buacaill
Do Díoma luagaill na bó,
'Na lios gur cengail go ro tend,
Gur innis a
fochann dó.
Do ráid Díoma lena degh-cloind
Dul 'san glenn a b-frith an bó,
Go f-faghtaoi
leo in náomh go n-gloine,
'S go g-creidtí
léo uile dó.
Le Dioma ba mór an lúthgair
Se d' fagháil 'sa chuas rea ló,
Do
ráidh lena cloinn go nósmar:
‘Denam go
grinn crochar dó’ Do bi ‘Fír anois faistine
Finn,’
‘Ocus Patraicc meic Calpuirnn’,
Do raidh Dioma ríu faseach;
‘Os sinn
fúair an tairngertach.’
A Chaoimghin báoi
dúinn a n-dán,
Tú do thabairt a
cúasán;
Tríallam ní as sía
'san n-glend
‘Na m-beir gan chrích gan
foircend’.
Ag dol dó 'na
rúaig fán c-crannaigh,
Do raidh Díoma
an chaingin búidh,
Nar léiccthe an
crochar dha milledh
Tresan c-coillidh n-daingin dluith.
Slechtait ainnséin croinn an doire
Don chraoibh oinigh, diadha an fís,
Do luigh tre fhertaibh an erlaimh
An
fiodh, 's do éirigh arís. Tainic go
Caoimgin da oigh-riar
An t-aingeal fial,
mar do cleacht,
Do congaibh an
úr-coill 'na luighe,
Co fuair thairsi slighe cert.
Ifrionn ocus gairde saoghail
Faccbaiss Caoimhgin ag gach nech
Go
brath do loisccfedh a h-úrach,
Na a críonach o
sin amach.
Toccbait Caoimgin i c-crochar
Clann mór Dioma an ruathair buirb,
No
go rainic lár an glenda,
Mar a n-derna grema a
uird.
Do-ní an naomh miorbuil accedóir
Ar cloinn Díoma árd-mhoir-mhir,
An nech do-cuaidh tar a uaigh-réir,
A churp
a c-crúaid-céim do-chuir.
A selcc nír tréicc ar an erlamh
Dioma mac Dioma gan céill,
Ó nar
chreid dó, nír sén soraid,
Sé fa
cuid dá chonaibh féin.
An c-cualabhair Ceallach mac Díoma,
Mar fuair bás a c-crois gan sccís?
Do-chuir Caoimhgin gusna rathaibh
Da thigh 'na bhethaidh arís.
Ge fuair an crochar da milledh,
Nír moillitte a rúaig 'na réim;
Ise Caoimhgin do fhóir, ge fuair
bás,
Nír léicc uaidh re tlás a
feidm.
'Ar n-éirghe don mhac a h-eccaibh
Céd-guth do ráidh se le cách:
‘Anté tucc meisi as gach eiccen,’
‘Ni
treiceabh é go t-tí an brath’.
An comhairle tucc da cáirdibh,
Ba maith le Caoimhgin a rád;
Tangattar go mín da guidhe,
'S do
líon a cridhe d' a n-gradh. Fír ‘A Dhioma, os duit do bai i
n-dán,’
Meisi do breith om chuasán,
Na tréicc me tre ceist eile,
Oír nach brécc an fhaistine.
Gidh dom aimhdeoin tuccabair
Meisi om
cúasan croind,
Gidh edh do dhén trócaire
Duit féin is dot chloind.
Da n-derntái mo comhairle,
Budh
libh cobhair fós,
Mo chill is mo chomharbacht
‘Ag Laighnibh fá nós’.
Do raidh Dioma, deoraidhe
Anall a
criochaibh Midhe: 15] ‘Acc
súd sind dar n-deonuccad’
Duit, a thailginn
righ nimhe!
A f-fuil againd do co
tuccadh
‘Ar an saoghal gan taithlech;’
‘Acc
súd sind da tothlugadh’
‘Duit ar denamh do
chathrach’.
Moran ceist re cloinn Dioma
Do-róni Caoimgin ríu 'san
cúas,
Do teacht ríu is rena n-athair
Gan beith 'san cathair fa núas.
Do-cluin Caoimhghin ceist na
cloinne
'Sa cúis tre b-faghdais a cion;
Do maith Caoimhgin do mac Fergna
Go diocra a n-dernsat do chion.
Ag sin mar do daingnighsiot
Clanna
Dioma re Caoimhgin;
Tucc doibh gach
ní do áilghettar
Go so deiredh an
t-saoghail.
‘An uair-sin fa terc daoine’
Ar
in taoibh-si don domhan,
‘Dia do dheonaigh’, ar
Caoimhgin,
‘Déoraidh do
theacht dom chobhair’.
Do-ghní Caoimhghin
oircinnigh
Do shiol na riogh go f-finne,
Nochar tréicc iatt, ger dhiolmuin,
Fa
h-íad fíor-bhun a chille.
‘Meisi Caoimhgin doibh
bús dion,’
‘Da siol tangatar na fir’.
Do Dhíoma, os foccus an gáol,
Tucc da
mháor inní do shir. A Díoma
Do-ghníadh
Caoimghin aisde crabaidh,
Nar
gnathaig naomh roimhe riamh;
Do-theighedh a c-cró
gach corgus,
Breth da b-fuair soirbhes ó
Dhía.
Doníodh sesamh ar leic garbh luim,
Fuacht ar a chosaibh ge ro ghoill;
Ro pa ceol
aingeal 'na timceall,
Dó 'san c-cró daingen ba
proinn.
Caeictigis ar mís do gan biadh,
No ní as sía, gér mór a nert,
Gur leim lon go prap do craoibh,
Go n-derna i
n-glaic in naoimh ned.
Do fuirigh Caoimhgin 'san
c-cró
'Na áonar, ger mór an
phían,
Ocus ned luin ar a bois,
No go
t-tuccadh as a eoin.
Do-chuir Día an t-aingeal da radha
Le Caoimhgin an crábaidh cruaidh,
Teacht as a cró caol gan obadh
A c-coccadh an
t-saoghail truaigh.
‘Farír! as
pian as mo cumaoin’
Mo lamh mar loman fan lon,
Fuil a glac, 'sa taoibh, 'sa troigidh,
‘Do doirt
rí nimhe ar mo shon’.
Do raidh an t-aingeal go fiadhnach:
‘Na bi dod píanadh ní as sía,’
Aisdrigh gan cairde as do chengal,
‘Urlamh do
caingen ag Dia’.
Do ráidh Caoimhgin risan
aingeal:
‘As mo broid ni rach rém ré’
Go f-faghar do lucht mo chíosa
‘Saoirsi o
Ísa mac Dé’.
‘Do-ghebhair sin’, ar an t-aingeal,
Triall as do cengal gan sgath;
Seacht láin
do ghlend gach aoin-leth
‘Duit fein ar do breith 'san
brath’.
Budh ésin tuarustal
Caoimhgin,
Mar cluinfitt Gaoidhil rea
ló;
Do-gebha a ló bratha gan anadh
Gach ni tra dar gealladh dó.
Gach caingen do faomh Día do
Chaoimhghin,
'S do iarr a aingel ar
nimh,
Do-bheir aníu dó gan dímes
Go díles gach ní do shir.
Tucc Dia cumacht do
Caoimhgin,
Mar
tucc da gach naomh ar bith,
Budh tenn é ar a
dhalaibh,
Mar bheitt clann Adhaimh ar crith.
An uair tiucfus brath brethach,
Ar cach budh ecclach an spraic;
Ni beid lucht
an glenda i n-gleo-broid,
Acht mar cheo fa bharraibh
slat.
Beridh Caoimgin leis i
parrthus
A fhír-muinntear féin gan
cáin;
D' eis breithe in righ ro-moir,
Ocus
ga derg-óir 'na laimh.
Ise sin aird-meirge Caoimhgin,
Budh feir de gach aon 'ga m-bia
'Na laimh la bratha go h-uasal,
An dáil budh
nósmar ag Día.
Gibe do-cluin cumacht
Caoimgin,
Ar an saoghal cein bías
béo,
Muna raibh fa cios don erlamh,
Ní dherna báosradh budh mó. Do Tucc Dia dó gach ni do sir,
Go soich deiredh an t-sáogail;
Tucc nemh d'
anmain gach cuirp cain,
Da m-beith fa glan-úir
Caoimgin.
Naonbhar gacha saor-shathairn
D' anmannaibh lochta a chiosa, 7] Tiagat sí go c-caomh-chaingnibh
Eter
naomh-ainglibh Iosa.
A n-adhlaicther dia sathairn
Fa
múr na flatha fíre,
Saor ar ifrenn gan
breccuibh
Iad 'sa n-éccaibh dia h-aoine.
Do thogsat riogradh Eirenn
Ocus a
rioghna do gnath
A c-cur 'san cill uasail,
'Ga
b-fuilit buadha go bráth.
Ann ataid taisi na n-epscop
Fa
úir go la bratha brais,
Laimh le cró
Caoimhghin an crabaidh
Go dol isna
dálaibh lais.
Dul leis a ló na breithe
Dob
é a c-croidhe go n-dutracht,
'S beit re
Caoimhgin a c-caingen,
Óir beid
aingil 'gá dúsacht.
Do lendais é na h-aingil
'Na
chaingin fa bharraibh dos,
Rob é an fhior-tobar
gan lagat,
A mhíorbuile as fada at-clos.
Fada at-clos miorbuile
Caoimhgin
Ar fud Erenn tiar is toir;
Ní dherna Dia ar aon-naomh oile
Ní
as lia dibh uile na air.
Teid Caoimhgin go cuirt na
Romha,
As úr na buadha tug lais;
Is
fuair gan ceilt on papa
Oilitre is cáta
mór-maith.
Os mór í oilithre
Cáoimhghin,
Da n-derndais daoine go
cóir;
Ionann teacht fo sheacht i n-aonach
Ocus dol áoin-feacht don Roimh. Tucc Así do chill chédach,
A Chaoimgin cais cladhaigh,
Roimh
Letha gan lathaigh
I n-íarthar betha bothaigh.
Le ceithre h-airdibh na h-Erenn
Do badh
mian léo teacht 'na cóir
Ar toiscc go
h-oilithre Caoimhgin,
A n-dáil a
n-áonach do-róin.
Tucc Caoimhgein leis úir
na Romha
Da cur 'na reilgibh go m-buaidh,
'S do-gní don glenn caom gan ceiltin
Ceall naomh, da c-creidit na slúaigh.
Cethramadh port glanta anmann
As
ferr tar fairrge anoir,
Patraicc is Fionn do
tharngir,
Caoimhgin dá chairdibh
do shir.
Glend Da Loch budh
lán d' ainglibh,
Glend an chatha
chrúadh-chaingnigh,
Glenn ar na tucc Día
dimes,
Glenn as díles don Coimdhidh.
Ard ós gach cill cathair
Caoimgin,
Cairdes Laigen go Leth
Cuinn;
Baile buadhach, reilcceach, ro-garcc,
Cuanach, coilltech, comhard, cruinn.
Mór tuarusccbail cille
Caoimhgin,
Truagh an sgel
Gáoidil 'ga cnamh;
Roim rathmar, cathair na
n-aingel,
Ro-coir do bhendaigh a lamh.
Ann do-róin tosach a crábaidh
Suil do lamh í naomh ar
bith,
'S do-róin do ghlend na b-fian b-faobrach
Ceall i m-biadh áonach nar mion.
Cadhas Laighen aonach
Caoimhgin,
Aithes Gáoidel, as caomh
gne;
Ge siredh nech an bith braonach,
Máoithnech gach aonach acht é.
Gibe dáilfes ní ar m'
áonach
Ar gradh Caoimhgin, mar
as dúal;
Saoghal, ocus séun, is soraid,
Is nemh fo deiredh a luagh.
Do fág 'ga sgoil manach
béil-binn,
Ocus ag cleircibh a mhionn
A
cíos do thionól gan daoirsí,
Ó
thucc Dia sáoirsi da chionn.
Ni lamhtar troid ar an aonach,
Na fogra coire na cert;
Na fala, na goid, na fuadach,
Acht
dol slán uada is teacht.
Gibe do mhillfedh an t-aonach,
Do
fág Caoimhgin, nar tlaith brigh,
Ifernn as giorra saogail,
Go brath gan baoghal ni
bi.
Na tri buadha fuair
Caoimhghin
Do sluagh a aonaigh
moir-mhir,
Nemh, is saoghal, is slainte,
Is
fáilte ó Dhia mar do shir.
Mian le Cáoimghein beith ar
fásach
Re sásadh an aingil gil,
Gur
an fo chairrgibh na sgeillicc,
Mor d' áirdibh ele do
shir.
Ag sin ní d' imtechtaib
Caoimhghin,
Ní diomdach díbh
Dia do nimh;
Ocus na h-aingil 'ga sttíuradh,
Is 'gá munad mar do shir.
Is me Solamh, dalta
Caoimgin,
Do bí im baoghal 'san
tir thoir, 67] Mar tainic m' oide
dom cabair;
As mor don domun ro shir. As í Gidh iomdha na fáccbala
Do fhácc Caoimgin 'na glennaibh,
Se fein ar tí a t-tárthála
Da
gach aoin-nech dar cennaigh.
Ni fhuil sencus sen n-daoine
Nó
'na feal-daoinibh occa,
Nochan fuil toirt ann festa,
Acht gurub seng gasta a roba.
Ni crabhadh na ceileabradh
Doniad
cleirigh 'na c-cillibh,
Bíd ar olcas a
c-céille
Ar tí a cheile do mhilledh.
Ro lia 'na chill comhaightigh
Nád airchindigh duthaigh;
Do-chúadar a fíor-bunadh
'S a
mhíorbuile ar múchadh.
Ag súd buadha is
míorbuile
Chaoimghin gan fios a
n-diola,
Ó nach maraitt irisigh
Re
h-innisin a m-briogha.
Acht muna
f-fagthar sccriophtha
A c-cairt i t-tiribh oile,
Deimhin a n-dol ar dermad
I t-termann
Caoimhghin glinne.
Meic cleirigh gach naoimh-cille
Ag dol
le mionnaibh do gnath;
Ní mar
Caoimgin an glinne
'S a mionna ar
gluighe go brath.
Ar fáccaibh féin isin saogal
Da miorbuiluíb, naomhtha in fath,
Atád na mionna 'ga t-taisgidh,
A f-faghail i
naisccidh ni gnath.
Tabhair ofrail don mac cleirech,
'Ga f-fuilit mionna ar a breith,
Ar gradh in
naoimh móir gan meabail,
'S do-gebhair
admáil it creich.
Sud diol ar mionnaibh
Caoimgin,
Maircc téid da luighe
gan sgath,
Fágbaid go síor, dá madh
éitir,
A sliocht go leittmech ar chach.
Maircc
thuilles go h-ésccaidh
Esccaine ó
mhionnaibh Caoimhgin,
Muna b-fuil tru
lena feirde
Dol gan cairde don t-saoghal.
Gibe nech ara m-benfaid
Méoir
mo mhanach mo mionna,
Gidh flaith Fail go folla,
Gidh fer graidh, gidh giolla;
Damadh esccaine
direch,
Sgarfaidh sí croinn le clochradh,
Da raibe seal na bhioth-cruth,
Budh methach nach
bia a ro-chruth.
Mo ceall-sa da saraighther,
Do
rioghaibh bus baoghal,
A b-pian thall is airite,
Is diombuaine da saoghal. Gidh iomdh
‘Gibe
eccóir do-rinnedh,’
Donither, nó
do-déntar,
A dioghail tuitid go cert
‘Ara nert as a n-dentar’.
Caoimgin do-rinne an rand-sa,
Ní mar fhallsacht do-rinne,
D' fagail
saoirsi dá bhochtaibh
Ar olcaibh gacha linde.
Cádhas do fháccsat Gaoidil
Do Chaoimhgin
gan cain, gan cíos;
Ata an chill
da t-tuccsat saoirsi
'Ga cur fa daoirsi arís.
‘Tiocfa uair do dheiredh domain,’
Gidh damh-sa bus fodhail tinn,
'Na nairccfither
mo chill gradach,
Is fúicfidher fo a lán
fill.
Rachat-sa a n-diaigh na h-airccne,
Me
Caoimhgin go mét h-airccne,
A rígh ni
mairfid abus,
Is digeolat a t-turas.
Muirfer iar sin gan cáirde
Iad isin m-beind i n-áirde,
Maircc do tuill
re n-dol anonn
Giorra shaoghail is ifernn.
Gach rí bhrises ar c-cumann,
'S nár chomhaill damh mar do gheall,
Bíaidh 'ga tharraing iter diabhlaibh,
'Sa
anam 'ga pianadh tall.
Gach ri rachus d' écc fam réir,
Bed-sa fein thall ar a cionn,
Is do-dén
failte rea anmain
‘Tre cháirdes da n-aince an
ceall’ Gibe Do togh
Caoimhgin ceithre galair,
Nocha da
carait do-roin,
Do chengal luchta
airrcthe a cille,
Da milledh uile da dhéoin.
Aillsi, is easbadha braghat,
Fíolún fionn go n-iomat lot,
Cuthach,
do-bheir saoth ar slúaghaibh
Tre buadhaibh mionn
ocus clocc.
Ag sin na galair gharcca,
Ag nach faghait cerrbadh fóss; 11] Gibe ar a t-tabhratt sin cnedha,
Ni fhoirfitt legha na los.
Spreidh loiscces croinn is clocha,
'S
coisges muirn gach lonn-srotha;
Fercc
Caoimhgin le gach gille,
Bíos ag
argain a aird-cille.
Cuirfidh comhartha cille
Ar
gheinntibh Glinde Giadhail,
A m-beoil siar ar a
c-culaiph,
Ni chél ar dhúilibh diabhuil.
As láidir fós an cumacht,
Tucc Dia Athair do Caoimhgin,
Do
chur na t-troch ar merbhall,
Nach tug termann da
naoimh-cill.
'San luas na t-treigfitt Gaoidil
Cádus Caoimhgin gan tabach;
Fuicfid íad go díblidhe
Sech gach
Gaoideal go dubhach.
Maircc Gaoideal léicces 'na longport
Creach Caoimhghin in crábaidh
cruaidh;
Tráothaid a rath is a conách,
Téid gach maith ar dochnach uaidh.
Do-beir gerr saoghal da c-colainn,
'S
a n-anam don diabhal dubh;
Galair as nach faghar slainte
A c-comair na graiscce tug. Do Do fhergaigh a oide re
Caoimhgin,
Fada nach dermadtha a fhath,
Ó nach tucc teine go daith-grind
Cuige le
h-aifrinn do radh.
Soidhtheach i t-tiubhradh í cuicce
Do iarr ar a oide, 's ni thucc,
‘Muna b-faghair
ionad eile,’
‘Tabhair let teine it ucht’.
Do-rinne ar rádh a oide
Caoimhgin tre búidhe, ocus tucc
Chuicce, o nar sccuir da gríosadh,
A
lán do ghríosaigh 'na ucht.
Ise do-chuir tes 'san teine,
Fesda na
ceilidh ar cách,
An t-aingel tainic da chosnamh,
'S do
ainic ar losgadh an snath.
‘Riot-sa do eist, is ni riom-sa,’
As tusa as andsa le Día;
Atáoi
lán don Spiorut Naomtha
Meisi ret taobh-sa ní bía.
Derbh go f-fuil, mar
do shaoiles,
Do grádh go díles ag
Día;
O nach ionann réim dar naomh-dail
‘Ni bhem i n-aon áit ni as siá’.
Innraic treorach do Caoimgin
Gurb h-e a eolach aingel Día
Idir ló
ocus oidhce,
Da breith 'sa righ-brugh 'na m-bía.
Ro budh é tosach a shiubhail,
Caoimhgin, gan pudar, gan céilcc,
Do-chuir Dia an t-aingeal da cobhair
'S do ainic e
ar fogail 's ar feirg. Do E féin la da n-deachaid
Caoimhgin lea cháoiribh ar sliabh,
Ticc chuicce buiden do bochtaibh
Ag dol do ghorta gan
biadh.
Mar tangattar chuicce, accedóir
Iárraitt déirc ar gradh Dia,
Do
fhreccair Caoimhgin go h-áiseach,
Nach raibhe aige ar fásach biadh.
Triallait imtheacht go h-obann,
Ocus
gan anmhain re fóigh,
Do fhasd re c-cuid, diadha in
acfaing,
'S tucc biadh go fairsing doibh.
Tucc na seacht muilt dona bochtaibh
Caoimhgin, gan locht ar a réim;
Nir teirce an tred rea n-airemh,
'S do thesruicc
Dia (ar) naire e fein. Gach aon-la gusna mancaibh
Dobhrán becc, mor a shoirbhes,
I Cill 37. — Ifin gan groddál
Tucc bradan car an chargais.
Ó 't-chí Ceallach an dobrán,
Is bradán leis don coitcionn,
Do smuain gur bo maith don chill,
Da
n-derntaoi sging don no
da croicionn.
Tucc sgáiledh ar na naomhaibh
Anní do aontaigh Ceallach;
Do threic o shoin
an dobhrán,
Nach tucc bradan don manach.
Admhais Ceallach a chionta
Dona
sáoithibh sáir-ghlioca,
Da eis sin, gidh
cruaidh an breth,
Do-chuir Caoimgin
uaidh Ceallach. Do-roine
Caoimgin cur rathmar
Da mhancaibh ar a
b-feabus,
Da saoradh fein ar naire,
Is ar cainedh
na namhas. An siol do chuiredh a
moch trath
h-I c-Cill Iffín, diadha an rath,
As de go neimh-crion 'san oidhche
Do bhiathad na
saoithe faseach.
Mo as aimhglic an lucht senma,
Nar
an ag Caoimgin re fóigh;
O nach
fuarattar biadh urlamh,
Feimdhit anmhain 'na
chóir.
Do-roine Caoimhgin clocha
Do crannaibh cíuil na n-guth m-binn,
Is
tucc brón ar lucht a senma,
Do-rinni air
diomdha, nar thuill.
Easbadach do lucht na senma,
Nar
an go fosaidh rea saith,
Atad a c-croinn, ní mar
offrail,
'Na c-clochrán fo cosaibh cáich.
Nocha thucc doibh fuagra diultaidh,
Acht íad féin d' imtecht da n-déoin;
Maith do fóir sin Caoimgin ar
naire,
Is adhbar gaire do-roin. Do-róin. Do-chuir go
Caoimghin da baistedh
Deigh-righ O
f-Faolain a mhac,
'S da beith aicce mar dhalta,
Chuicce
rob é a mían a theacht.
Ni rabhattar ba nád buailte
Ag
an lucht do bí 'san n-glend,
Da b-fuighdís
bainne don dalta,
Do bai gainne lachta ann.
Do-chonnairc Caoimgin an
eilitt
Ocus laogh becc lena cois,
Do-ghuidh Dia do
leith a lachta
Do tabairt a dhalta ass.
Tainic an eilitt don baile
Gusan
manach, mar nar clecht,
Tucc don laogh blaith is da
dhalta
A saith fein lachta go cert.
Do thaladh a loim go h-iomlán
Ar cloich thuill, go beith lan de,
Isé
ainm an ionaid go cinnte,
Inis Eillte, o sin alle.
La da t-tainicc as in c-carraicc,
Gid
fada, gairitt do-chuaidh,
Do marbh an lom-trú con
millte
Aon-laogh na h-eillte, 's aduaigh.
Do-ronadh le Caoimhgin miorbuil
Ar an c-coin, ger gránda a l-li,
Do-chuir
fan eilit dariribh
An mac tíre i n-áit in
laoigh.
Do anadh an eilit go fosaidh,
'Sa
manach naomhtha rea taobh,
Is an mac tire ar a bhelaibh,
Mar do bheith ag tál da laogh.
Cáoineocc
ban-cumachtach sithe
Do len mac an righ anall;
Ata 'sa banntracht 'na c-clochaibh
Tall os
cionn locha na c-ceall.
An t-áos sithe rucc a clanna
An righ-sin, gér tend an tuir,
An ghein da
bhaisttedh go Caoimhghin
Tre ceist
an t-siodha do-cuir. Do Cind an dá bhan ar a
c-colainn
Caoimhgin go follus do-chuir,
Tucc slán íad ó ég go bethaid
Ger lán an tachadh da b-fuil.
‘A Caoimhgin,
tainic go h-esccaidh’
D' ar m-breith slán o
bás do rinn,
Bem dod reir an seal mairfem,
‘Riot nocha scarfam ré 'r linn’.
Rucc Caoimhgin beo don bhaile
Na mná dar benadh a c-cinn,
'S
do-róin dibh caillecha dubha
Craibhtecha,
cubdhe, 'na chill.
Mar sin do fhóir an fhiongail
Do-ronsat biodbaid 'na chill;
Tar éis a
b-fuaratar d' olcuibh,
Do tháith rea c-corpaibh a
c-cinn. Cind At-cí
Caoimhgin cubaidh cuimnech
Cleirech
bocht, gerb olc a lí,
Ag teacht 'na rith tar na
cairrgibh,
A guth ar barr-crith do bí.
Do athain Caoimhgin guth an
peacthaigh
Gion go f-facaidh roimhe riamh;
Tucc
aithne dherbh ar a dhranntán,
Gur marbh a
compan 'sa sliabh.
‘A cleirigh, nar loc an fhiongal,’
‘Ni h-iongnadh gidh olc do dealbh,’
Beir eolas
damh gusan alltán,
‘Nar fhagbhais do compan
marb’.
Muna thísedh
Caoimhgin fan am soin,
Do iostais
coin allta a chorp;
Anam 'san marbh mur tánaic,
As derbh gur slánaigh a lot.
Uime fuair Caoimhgin a
toradh,
Do fhoir ar conaibh, ger borb,
Rucc
da tigh, rob sén soraidh,
'S doní dibh
manaigh i n-ord.
An chéd uair tainic tar sliabh,
'S do fhan go diamhair fá dláoi,
Caoimghin, ba stor gleic 'san sgeillic,
Mor d' iongantaibh ann at-chi. At-chi There are no numbers in the MS to this
and the following poems.
Tortha is slainte
do dháoinibh
Do faccaibh Caoimhgin
'na c-comair;
Gibe nech gusa roichfid,
Ní
cían go fiuighbhe cobhair.
Sméra dubha 'sna fuighlibh,
Ubhla craoibhe na soilech,
Ocus buinnéin don
charraic,
Ícas galair gan fuireach.
Maraid, 's as mór an míorbal,
Atá go minic 'arna dherbadh,
Sméra
dubha do bhunadh
Geines ar cairrgibh garbha. Ni faghtar iad 'san am soin
I n-airdibh
oile an t-saogail,
Buinnein ag fás ar clochaibh,
Acht ar bruach locha Caoimhgin.
Tucc Dia gan ceilt do Caoimhgin
D' fás 'na cairgibh 'san n-geimhriudh;
Dar lem as adhbar failte,
Toirthe is slainte do
dhaoinibh. Ba lór luaithe an tuirc
allta
Is coin 'ga glamadh la coidhce;
Mar tainic
uair a bhaoghail,
Do-chúaidh ar caomhna
Caoimhghin.
Doní Caoimhgin go soraidh
Ar na conaibh accédoir
Cengal a m-bonn
don talmain,
Siad a lenmain nír e doigh.
Mar ticcedh lucht an fiadhaigh
D'
iarraidh a c-con do ghlendaibh,
Iongnadh leo, 's gan a
m-bás-ghoin,
Créd na sása lér
cengail.
Fa h-iongnadh mór léo an miorbal,
Dob iongnadh mór ar dhaoinibh,
Muc
allta, ocus í i m-baoghal,
Do dhol ar caomhna
Caoimhgin.
‘Sccaoil d' ár c-conaibh, a
Chaoimhgin,’
Tar éis ar
n-diola úaithe,
Sin accatt fein gan forrach
‘An cullach’; fa lór luaithe. Ba ‘A mhanaigh úd,
créd an focann’
Fil accat oruinn go dron?
Nocha máothla-so, acht oigdhe
‘Ata againn arar muin’.
Ceilter leis na mnáibh na máothla
Ar an naomh, gér báoth in dail,
'S
doní Cáoimhghin don bán-gruth
Clocha, mar t-aire ar na mnáibh.
Fa maith le Caoimhghin sin d'
faigsin
Beith da cheilt, nír mhaith in fáth,
Atád 'na c-clochaibh na mulcáin
'San
tulcán ar comhair cáich.
Don lucht oibre do mes Ceallach
A
c-cennach ar airget glan,
Fa diomdach
Caoimhgin da f-freccra
'S do diogail
taccra na m-ban. A manaigh. FINIS xxiv
Beatha Caoimhghin Glinne Da Lach sunn
do reir mar sgriobh manach fa disciobal do féin dar ainm
Solamh .i. et sgriobhthar anso i
maill friom-sa, Aodh Ó Dalaigh, an t-aonmadh lá fiothchad do mi
Ienaredh anno Dom. 1725 a
m-Baille Atha Cliath.
1. — Earlamh uasal, oireaghdha, cobhsuidh, craibhtheach, cáomh-duthrachtach,
iodhan, aointech, urnaigtheach, briocht-ghlan, bennuighthe, dar ainm
Caoimhghin. Tainig do riogh-fhuil uasuil orderc Dhal Meisen Chorb, mic Con Corb, mic Mogha Chorb, mic Conchubhair Abhrad-ruaid, mic
Finn Filedh, mic Rosa Ruaidh, mic Fearghasa Fairrge,
mic Nuadh Neacht, mic Setna Sioth-bhaic, mic
Luighdhech Leith-fhinn, mheic Breasuil Bhric
& et cetera.
Agus as é an Caoimhgin sin do
beanuigh a n-Glion Da Loch a Laighnibh, a samh-mhuigh
Caoimhghin; agus do bhi do naomhthacht
Caoimhgin nair mhothaigh
a mhathair re linn a bhreithe doigh na diachair, na tinneas uaidh;
& iarna bhreith cuirther mná leis d' fios Cronain
naomhtha dia bhaisdedh; & 'ar
m-beith dona mnaibh ag triall léis in leanbh go
Cronan, taisbeanas aingeal é féin
dóibh, & dubairt ríu a
thabairt fa-dera ar Cronan Caoimhghin do
thabairt d' ainm air; & már
rainig do lathair Chronain, do ghabh an leanbh 'na lamhuibh,
& baistter leis é, & tug
Caoimhghin d' ainm fair ar fhuralaeamh an aingil; &
nochtas dona mnaibh, gurab é sin fa
h-ainm dileas dho do thoil & d' ordughadh Dé,
amhuil adeir Solamh an manach fa disgiobal do
Chaoimhghin, lér sgriobadh an
beatha-sa:
R.
As é an t-ainm do dhealbh
Día ar nimh,
Bhias aig leanmain don
naoidhin;
Smuainidh, a mhna freasduil ghloin,
Gurab é ainm baisde,
Caoimghin.
Agus adeir an ughdar cetna gur thaisbeanadair
dha aingeal deag thainig do nemh íad féin go
t-tapur loinnreach a lamh gacha
h-aingil
diobh do Chronan ré linn a bheith aig
baisdedh Chaoimhghin do; aig so
mar adeir an Solamh cetna:
R.
Dha aingeal deag, mar badh cóir,
Do-chuir
Día anuas 'na onoir;
As tapar go lasair a gloin
Do bhi a laimh gach aon aingil.
A n-diaigh an bhaisdthe immurro beirid na mna
Caoimhghin léo gusan raith a rugadh é,
& as Raith an Tobair ghil gairmhther don
raith-sin, & do leasoigh annsin é
secht m-bliadhna. Gidh edh as ionchuirthe a
n-ionguntas 'ar m-beith ar chiochaibh a
mhathair dhó, nach ibheadh gach aoine & gach
la troisgthe é iad, acht aoin-feacht amhain,
& sin um trath nona. As iongnadh
fós an raith úd ina rugadh é nach
comhnuighenn sneachta uirre gan
leagadh go h-obann.
Iar c-caithemh iomorro seacht
m-bliaghan dó, do-cuiredh da fhoghluim &
da bheas-munadh a b-fochair coimhthionoil manach é,
gur chaith athaidh fhada dhá aimsir eattorra;
go t-tainig a n-aois a bheith 'na shagairt, & iar
n-glacadh gradh n-eaglaisda dhó, do smuain ina meanmuin an saoghal & caidreabh na
n-daoine do treigeadh; & beatha uaignech
díthreabhach do thabairt ar an aigein fhasaigh, no a
n-alltur roi-dhiamhair ionnas nach biadh roinn
risin saoghal ar chor ar bhioth aige.
Ré t-triall do, tainig aingeal
dá comhfortacht ler
treorugadh é gusna cargibh ata don
leith thiar don da loch ata a
n-Glionn Da Loch, & gan do bhiadh aige acht
cnuasach na coille & luibhena talman &
fioruisge mar dhig; agus ní bhiodh do leabuidh aige acht
cloch-chearchuill fana chend, & leac faoi,
& leac do gach leith dhe, & ní bhiodh boith
os a chionn; & fos as croicne beathadhach n-alta fa
h-eadach dhó; & do-theigheadh go minic don sgeilg agus
don uaimh dá n-goirther leaba
Caoimhghin; & é aig guidhe go sior-guidhe Dé go diograiseach.
Agas do thilledh assin tarais fan c-coil da
n-goirther Caol Faidhe ata don leith thuaidh don loch; & do
bhiodh sealad fada 'san loch go crios, ag rádh a thrathe, seal
'san ló, & seal 'san oidhche, & do chaith
seacht m-bliaghna ar an ordugudh-sin a
n-uaigneas o chaidreabh daoine, amhuil adeir Solamh:
R.
A
seacht fa diamruibh dluithe
Do bliaghnuibh go
m-blaithe
Do re taobh a thuaithe
Gan bhiadh a
c-Cáol Faithe.
Agas 'ar m-beith seal fada
'san riocht-sin dó, tarla go n-deachaidh
deiredh oidhche sneachta amhuil ro
cleachtadh 'san loch, & lé cantuin a psalm
dhó, tuitios a psaltair 'san loch, go
n-deachaidh seal ré fana, & tainig an
t-aingiol d' a chomhfortacht. Leissin tainig an
dobran, & tug a leabhar 'na beol chuige; &
dubairt an t-aingiol ris, theachd a c-caidreabh na n-daoine,
& gan bheith aga ceilt fein ortha ni as sia. Agus tillis sin
an ditreibh anfhasaigh, mar a c-cleachtad bheith roimhe sin,
& do bhiodh aga diothladh & aga disliughadh
féin a sgailpibh cairrag & a g-cuasuibh
athaidh fhada mar sin.
Tarla fan am soin brughaidh
boi-cheadach a Laingnibh láimh risin n-glend ina
raibhe Caoimhghin as an Midhe ar cuairt
bhuailltechuis, & as é fá h-ainm don
brughaidh-sin, Dioma mac Fergna, & mar do
thairngir Padruig cían ré m-breith
Caoimhgin go t-tiocfadh a shamhuil do
náoimh ann lé
m-beannochthaoi a n-Glionn Da Loch; & do dheonuigh
Dia, gur é an Dioma cetna fuair é, 'ar
m-beith dó féin aga cheilt ar dhaoinibh, amhuil
adubhramar roimhe.
Agas ase modh ar airfrioth é
.i. airghe do bhuaibh Dhioma do bheth ag inghilt ar an
c-coill ina raibhe Caoimhghin aga cheilt
féin; & fuair bo dona buaibh doigh
ar an c-cuas ina raibhe an naomh, & é
ghá chomhfortacht ag an n-aingeal, agas
gabhas an bho ag lidhe a chós feadh an láoi, &
um thrath nona, 'ar t-techt do bhaile maráon risna
buaibh oile dhi, do cruithidhe oiret
bainne uaithe agus do-gheibhthi do lacht o leath na
h-airghe; & gacha mhionca do-théidis an
airghe fan c-coill-sin, do theighedh an bo cetna do
lidhe chos Caoimhghin; agas iar t-teacht
don bhaile um noin di, do-bheredh samhuil an lachta
cetna.
Mar do-chonnairc Dioma go
líon a mhuinntire-sin, do ghabh
machtna meanman, & iongnad
adhbhal-mhór é féin & cach; &
adubairt re buachuill na m-bo coimhét agas lorguireacht mhaith do
dhénamh ar an m-boin arnamharach, go bh-feasadh
cía an leith don choill a raibhe an inghillt
shochrach, ó b-faghadh an bhó an lacht líonmhar
do-bheiredh uaithe.
Dala an bhuachalla, cuireas na ba arnamharach fan
c-coill ina raibhe Caoimhghin, & leanuis an
bhoin-sin go réim-dhireach, go rainig an bhó an
cúas ina raibhe an náomh Caoimhghin,
& tig an buachuill do lathuir 'na dhíaigh; &
mar do-rainig do lathair Caoimhgin, as amhluidh
fuair e, go h-anbhfann eugcruadh, gon airbreith dhó aisdear na
imtheacht do dhenamh, 'ar m-beith
da bhrigh chorparda 'arna breoghadh, tre iomad
crabhaidh & ciorrbuidh cuirp le troisgodh
& le h-urnuighthe, & le luighe ar leacuibh
loma, & gan boith na bealsgath os a chionn.
Agas le faicsin an bhuachalla dhó,
biodhigus, & iarruis mar athchuingne air, gan a
nochtad do neach 'san bhioth, é féin do bheith
'san chuas-sin. ‘Ní eaduimh sin’,
ár an buachuill, ‘ó frioth leam thu, agas an
bhó-so Dhioma ag teacht dot fhios gach áon
lá chugat agus uait, & go raibhe d' fiachuibh
oram féin an m-boin do leanmhuin, go bh-feasuinn
cret da t-tainig an lacht lionmhar do-bheir
uaithi’, amhuil adeir Solamh 'san rann ar taobh
thall: ‘Tar eis bhó
Dhioma’, ar an buachuill,
‘Ag techt uait 'sad
dail 'san ghlend’
‘Do cheilt ni fhuil ar mo chumas’,
‘As tú ar th' faicsin go follus leam’.
A racht don bhuachuill tar
ais do lathair Dhioma, do thogair an naomh do
cheilt; & gabhus fearg Dioma léissin,
& tug fa-dera an buachuill do cheangul a
c-cuibhreach dhocruidheach, gur fhaisneis dó mar fúair
Caoimhghin a c-cuas croinn,
& 'arna chlos sin do Dhioma, gabhus luthghair
mhór é, & dabairt réna
chloinn crothar do dheanamh, go n-deachdaois a
c-cuinne an náoimh, & go c-creidthi
léo dhó;
& gurab é do thairrngir Fionn
cían roimhe shin, do beannochadh 'san
ait-sin; & ollmhuighther an crothar
léo; agus trialluid
rompa, go rangadar tresan c-coill, Dioma
& a chlann, go c-crothar léo,
gur threoraigh an buachuill íad
gusan c-cuas ina raibhe an naomh; & 'ar
m-beth don choill ro-aimhreidh dluith, iarras Dioma
ar Chaoimhghin Día do ghuidhe fa bhealach do
reithtech 'san choill; & do gheruidh
Caoimhgin ar a ghuidhe go Dia, aga iarruidh
air bealach do reidhiughadh reampa, le b-fetfadaois
an chlann-sin Dhioma é fein d' iomchar gusan
n-glend, mara raibhe a bhara faoi, eaglais & ionaid
comhnaidhe do dhenamh dhó féin; &
claonus an choill do gach leith, go n-dearnadh
bealach socar, so-imthechta thrithe; & leissin
togbhas Dioma & a chlann Caoimhgin
'san chrothar léo, & as amhluidh do bhaoi an t-aingiol
ag claonadh na coille roimh an c-crothar, & an
choill aig eirghe ina h-alt féin d' eis an naoimh, go
rangadur ar lar an ghleanna, ait a bh-fuil
teampull Caoimhghin aniugh.
Tarla dhá mhiorbhal fan am
suin do dhis do chloinn Dioma. Fer dhiobh, dar ainm Dioma og,
lér h-eimdhedh dul faoi an c-crothar, oir
adubart nach t-treigfedh a sheilg ar iomchar
chrothair Chaoimhgin, & iar
c-ceileabradh dá athuir & da
bhrathribh, ní cían do-chuaidh an tan
do ghobh confadh na coin do bhi aige, & lingid air
féin, & marbhuid, & ithter
léo é. An dara miorbhal .i. mac oile do Dhioma,
dá n-goirrthe Ceallach, do-chuaidh fan c-crothar,
& do creid do Chaoimhghin;
& 'ar m-beith ag triall trésan c-coill fan
c-crothar dhó, tuites faoi, & linges a
anam go h-obann as. Biogas Dioma & a
chlann leissin, & gabhas tuirrsi mhor iad.
Mar do-connairc immorro
Caoimhghin anní-sin, do gheruidh ar
a ghuide go Día, 'gha iarraidh air Ceallach dh'
aithbheoghadh, & eistder
lé Dia, go t-tugadh Ceallach ó
bhás go beathuidh. Agas bronnus Ceallach
é féin do Chaoimhghin tresan
miorbhal-sin; agus do iarr maran c-cetna ar a
athuir, & ar a bhraithribh, umhla agus
onóir do thabairt do Chaoimhghin,
feadh a ré, & gabhuid sin ortha fein. ‘Gloir do
Dhia’, ar Caoimhghin, ‘mar do-chuir se
sibh-se ata ar deoraidheacht as an
Midhe dom fhreasdal sa & dom fritholamh;
& do-bheirim mo bheaneacht duit-si, & dot
chloinn, a Dhioma’, ar se.
Do ghabh Caoimhghin
ré n-ais tré chruas crabaidh gach
corghus do dhenamh a c-cró caolaigh, & leac
ghlas mar leabuidh faoi, & as é ceól na
n-aingeal do budh proinn dó; & do
chaithedh caoicios ar mhí mar sin. Agus corghas da
raibhe amhlaidh sin, tainig lon on
choill don chro, & toirlingis ar a bhois,
& é 'na luighe ar an lic, & a lamh sinte
uaidh amach; & congmhuis a laimh mar sin, go n-derna an lon
nead innte, & go t-tug enlaithe amach.
Tig an t-aingeal da éis sin d' fios
Caoimhghin, & adubhuirt ris teacht
as an b-peannuid ina raibhe, & a theacht a
c-caidreabh na n-daoine aris. Do raidh Caoimhghin
gur bheag an phian do féin a lámh do bheith fan lon, go
tabairt a líne amach, seach an b-pian d' fuling a
Thigerna ar a shon; do réir mur adeir Solamh 'san
rann-sa ag faisneis bhriathar
Chaoimhgin:
R.
Farior! an phían as mo an chomaoin
Mo lámh mur loman fan lon,
Fuil a ghlac, 'sa thaoibh, 'sa troighe,
Do dhoirt rí nimh ar mo shon.
Tairisin tug an t-aingeal air
Chaoimhgin techt as an c-cro, &
nochtus do gur geall Día nar baoghal do guais an
bhreitheamhnuis na an bratha, gunadh uime sin adeir Solamh an
rann-so:
R.
Tug Dia cumachta do
Caoimhghin,
Mar thug do
gach naomh ar bhioth
'San brath
beith tenn ar dhaluibh
Mur a beid
clann Adhuimh ar crioth.
Do-cuaidh Caoimhghin do
dhenamh oilitre don Roimh. Fuar cadhus
& onóir on phapa, & fos fuar
cumhachta turus oilitreach do bheith a
n-Glionn Dá Loch do shíor,
ionnus gomadh ionann loghadh &
sochar dontí do dhenamh seacht
t-turuis a n-Glionn Dá Loch, & dontí
do dhenamh aon-turas don Roimh. Gurab uime
sin adeir Solamh an rann-so:
R.
As mór í oilithre Chaoimhghin,
Da n-denamh d' aois daoine e go coir;
Ionann teacht fa seacht 'na n-aonach
& dul aoin-fecht don Roimh.
An tan immorro thainig
Caoimhghin on Roimh, tug cuid don
n-úir teampuil na Romha léis, gur
croith ina theampall féin, & ina
roilgibh h-í go t-tainig do naomhthecht
Chaoimhghin 'ar t-tabhairt turuis oilithreach go Gleann Da
Loch iomad oilitreach do bheith ag aithighe as
gach aon-aird d' Eirinn dá chill; ionnas
gurab í an ceatramadh
priomh-thurus a n-Eirinn o shoin. Mar ata
Uaim Phadruig a n-Ultaibh, Cruach Padruig a
Connachtuibh, Inis na m-Béo 'san Mumhuin,
& Gleann Da Loch á Laighnibh, mara bh-fuil
Cill Chaoimhghin.
Agas ata d' fiachaibh air gach áon
rachus do dhenamh turuis innte gan
troid, na eagra córa, na faladh, na goid, na
fuadach do dhenamh innte. Amhuil adeir Solamh 'san
rann-so:
R.
Ni lamhthair troid a h-aenach,
Na eagra córach, na ceart,
Na faladh, goid, na fuadach,
Acht dul slán uatha &
teacht.
Gidh be brisios iomhad reacht a chille, ag so sios
do reir Soluimh na dochair thigmheas do thall: Gidh be do mhillfedh an t-aonach
D' faguibh Caoimhghin, nar thlath brígh,
Ifrend & girre saoghuil
As bheith a m-baoghal rena bhith.
Do fhaguibh fós trí
sochair ag an t-té choimhetfedh
reachta a chille, mar atá slainte, saoghal, &
bás aithrigheach; & ní tre sharugadh
reachta a chille 'mhain do
thuicfeadh na dochair rimheraithe, acht tre sharughadh
reachta Dé, & na h-eagluisi, &
ní h-e anté do dhenamh an mhighniomh amhain
do-bhearadh díol ann, acht an triath no an
tigerna ghriosas fer na fillberte ré denamh
an uilc, no do-bhir caomhna no dion dó, do réir
mar adeir Caoimgin féin 'san
rann-so:
R.
Gidh be eaccoir do-rinedh
Donithior, no do-ghentar,
A dioghuil tuitid go cert
Ará nert as a n-dentar.
Do fhaguibh Caoimhghin cheathra
h-ainiarsmadha ar an
andruing airgeas a chill, mar ata aillsi, easbuidh
bhraghad, fiolun, agus cuthach, & gan foirighin ag
lus, no aig liaighh ortha & et cetera.
Lá dá raibhe oide foghloma Chaoimhghin ar tí
aifrinn do rádh, adubairt ré
Caoimhghin air
m-beith 'na mhacaomh og dhó dul d' iarraidh teineadh re lasadh coinnle
an aifrinn. ‘Tabhair soightheach damh a t-tiobhrad
an n-grios leam’, ar Caoimhghin. Mar
do-chualaidh an t-oide sin do ghabh ferg é,
& dubairt ris an n-gríos do thabairt
a m-binn a brait leís, & do-rinne Caoimhghin
sin; agus mar do-connairc an manach
an n-gris n-deirg 'san bhrot, & gan aon-shnaithe don
bhrot ag gabhail loisgthe chuige: ‘As fíor sin, a
Chaoimhghin’, ar an manach, ‘ata rath an
Spioruid Naoimh ort; & ní fíu misi do bheith ag
freasdal oram ní bud sia, acht do budh cora
dhamh-sa bheith aig freasdal & ag
friothalamh ort-sa’. Tainig don miorbhuil-sin gur
moradh ainm De & Caoimhghin don
chur san, & et cetera.
Lá dhá
n-deachaidh Caoimhghin d' ionghuire a
chaorach fein, tarlaidh drong mhór
do bhochtuibh cuige, & íad do dhith bidh ag
dul don gorta. Iarruid deirc ar an b-fhiren ar
ghradh Dé. Do freaguir
Caoimhghin go h-aisioch, & dubairt
nach raibhe biadh 'san fhasach aige an tan-sin, &
tograid na boicht leissin ceileabradh
dhó; gid edh d' fasdaigh
Caoimhghin íad, & marbhtur
leis seacht muilt da thread, & biathadh
leis na boicht, gur ba sathach aig imtheacht
íad. Arnamharach 'ar n-dul do
Chaoimhghin d' fios a treada, fuar
iomlan na molt ar an t-tread, gan aón mholt
do theasdail díobh, ionnas gur moradh ainm De
& Caoimhghin treasan miorbhal-sin, agas gur
saoradh on naire do ghabh é, an tan tangadar
boicht De dh' iarraidh foide air, & gan
ní 'na láimh an tan léa ríarfadh
íad, & et cetera.
Tarla coimhthionol manach a c-Cill Ifín no Eithfín; & do-bheiredh an
dobhran aighi ler togbhadh psaltair
Caoimhghin as an loch
bradán gach aon-lá gusan
c-coimhthionol do bhí innte; &
lá dhá bh-facuidh Ceallach mhac Díoma an dobhrán
ag teacht, & an bradán 'na bhéol aigi,
do mheas gomadh tairbhteach dona manchuibh croiceand an dobhráin; & do thogair dá
bhrigh-sin an dobhran do mharbhadh. Agus leissin teilgios an dobhran
an bradán do bhí 'na bhéol uaidh, &
téid fan abhuinn, & níor thaisbein
é féin o shoin dona manchaibh.
Tainig immorro teirce bídh dá toisg
sin dona manchuibh, ionnus gur eigin dóibh
dealughadh ré ceile. Agus mar do-chonnair
Caoimhghin sin, do gearuidh ar a ghuidhe go
Día uma fhoillsiugadh
dhó, crét dá t-tainig an
dobhran do threigeadh an choimthionoil. Agus do dheonuigh Día
do Cheallach techt go h-aisioch aithridheach go
Caomhghin, ag admhail go raibhe do
rún aige an dobhran do mharbadh, &
gurab ré linn na h-uaire-sin do-chuaidh an dobhran fan
abhuinn, & do thréig na manchu o
shoin. 'Arna chlos sin do Chaoimhghin curis
Ceallach uaidh. Tuig, a leaighthóir, gurab
tre bhrígh ghuidhe Chaoimhghin
do-chuir Dia mar d' fiachuibh ar Ceallach, an
droch-run do bhí aige do thaobh an dobhrain do
mharbadh, do nochtad do
Chaoimhghin.
Lá n-aon da t-tangadar
lucht seanma gana c-cruitibh léo go Cill Eifin,
áit ina raibhe coimhthionol manach ag
Caoimhghin, & iarruid foidhe bhidh
ar na manchuibh. Ní raibhe biadh ag an c-coimhthionol;
& do ghabh naire mhór Caoimhgin
& an comhthionol uime sin.
As amhluidh tharla beagan síl d' fuigeall
lóin ag an c-coimhthionol, & ní raibhe
fuirthinn na n-deoradh ina an chomthionoil ann; & as
é ní do-concas do Chaoimhghin
le congnamh an choimhthionoil da saoradh ar
ghuth na glaimhe-sin, drong dona manchuibh do chur do
romhar ceapcha, ina c-cuirfidhe an began síl do
bhiaca, & ionnus go m-biadh toradh an
t-síl-sin 'na phroind aig na deoradhuibh um noin, agus
Caoimhgin féin & ag na manaigh uile. Agus do bhi
Caoimhghin & an drong oile dona
manchuibh ag diul-chaoineas risin n-aois senma, aga saimh-cealgadh go
michar muinnteardha; & nirbh ferrde dhoibh.
Gabhuid na h-oirfidigh go h-eigneach ag
iarraidh bídh, & gan
é ann; & ceileabhruid da brigh-sin d'
aimhdhéoin Caoimhghin; &
tugadur toibhéim ar an
c-coimhthíonol. Et iar n-gabhail
feirge Caoimhgin tre naire, guidheas na cruite do
bhí aca-san, do chlaochodh a c-clochuibh. Agus leissin 'ar
m-beith ag triall dóibh tresan sruth ata don taoibh ó
dheas don chill, do-nither clocha da c-cruituibh, & tuitid 'san t-sruth;
& taid 'san clochrán-sin fa chosuibh caich ó
soin; & an síol do-cuireadh le
Caoimhghin ar maidin an lae chetna
a c-Cill Eithfinn, as don torudh thainig um neonuidh
dhé do biathadh na manuigh 'san oidhche cétna
dá eis sin; amhuil adeir Solamh 'san rann-so:
R.
An síol do-cuiredh amach trath
A c-Cill Eithfinn, diadha rath,
As dé go neimh-chríon 'san oidhche
Do bhiathadh saoithe fa seach.
Tarla do righ Ó
bh-Faoláin mac rugadh dho do cur da bhaisdedh go
Caoimhghin, & cuireas sgeala cuige an mac
do congnmhail aige féin dhá oileamhuin; & as
uime do-chuir chuige é, do brigh go millthighe leis an aois
áin, no leis na siodh-bhruighibh, gach mac dá m-beirrthi
roimhe sin dó. Agas mar thainig an leanbh dá
bhaisdedh go Caoimhghin, do lean bean
chomhachtach shitha, dá n-goirthi Caoineog,
maraón ré banntracht an
leanbh; & íad ar ti a millte, amhuil do
milledh léo gach mac eile da ráibh ag righ O
b-Fhaolain roimhe sin. Agas mar do mhothuigh
Caoimhghin sin, malluighis na mná, &
'rinnedh a c-claochadh a c-clochuibh an tan-sin; go bh-fuilid
a reachtuibh cloch ar bhruach an locha ata 'san
gleann ó sin ale.
Dala
Chaoimhgin & an leinbh: ní rabhadar
ba na buailte 'san ghlionn an trath-sin & tainig de sin go raibhe 'na ceisd go mór ar
Caoimhghin, ca b-fuighe betha no lachta
lean oilfedh an leanbh; & gabhus imsníomh
insin é. Gidh edh silledh dá t-tug thairis,
'chí eilit lachtmar, & laogh beag
lena h-ais; & mar do-chonairc Caoimhgin sin
do-guidh e Día go
duthrachtach fan eilit dó
ceannsughadh ré teacht do thabairt
lachta don leanbh. Agas leissin tig an eilit don bhaile
& tig go cennsa go Caoimhgin,
& do thal do lathar ar chloich tholta lacht
don leanbh & dá láogh féin,
ionnas garab é ainim cinnte na
h-aite-sin ina bh-fuil an chloch, Innis Eilte, o shoin
alédh. Mar sin don eilit aigteacht gach
áon lá do thal a lachta ar an c-cloich
tholta, go bh-faghbhadh sasughadh an leinbh gach áon lá
re h-aghuidh a oileamhna ann.
Achd chena, lá n-aon,
dá n-deachaidh an eilit d' ingilt fan c-coill, tainig faolchú as
cuas cairrge, & marbhthar leis laoigh na h-eilitte,
& do ith é. Mar do-chonairc sin, fograis don mac tíre
teacht go ceannsa fan eilit a n-ait a laoigh, & doní an mac tíre
sin do ghnáth. Leissin do thaladh an eilit a lacht ar
an c-cloich le biathadh an leinbh, amhuil do dhenadh aira
láogh, agas gan acht mac tíre 'na sesamh rena
brollach. Mar sin dóibh do gnath, gur h-oiledh an leinbh
amhlaidh sin, & go raibhe 'na dhisgiobal ag
Caoimhgin dá eis sin. Go moradh ainm
De & Caoimhghin 'san mhiorbhal-sin.
Lá n-áon dá
rabhadar dias ban ag techt do dhenamh turais go Cill
Chaoimhghin, & tarladar meirligh ar
bhealach ríu, & do bheanadur a neadail diobh,
& do dhichennadh léo íad. Agus mar
rainig an sgeal-sin go Chaoimhghin, téid go
h-easgaidh d' fios na m-ban, agus cuirios a c-cenna
ar a c-colnuibh, gur h-aithbheoadh leis iad. ‘A
Chaoimhghin’,
ar na mna, ‘do shlanuigh tú sinn,
& bronam sin féin duit an séal
mhairfem’. Rug Caoimhgin leis na mna, &
do-rinne cailleacha dubha craibhtheacha diobh; &
anuid a c-coimhthionol bhan riaghalta do bhi láimh re
cill Caoimhgin; & tugadur a
m-bethuidh as go craibteach h-ionnruic, aointeach,
urnuightheach, fedh a ré, go t-tainig d' aithbheoghadh
na m-ban-sin, go moradh ainm De &
Caoimhgin ann o sin alé.
Lá
dhá ráibh Caoimhgin
craibhtheach laimh rena chill, go b-facaidh ag
teacht cuige 'san slíabh cleireach bocht
mighneach, & é ar baill-crioth tre uathbhas
feillbheirte anadhbhla do-rinnedh. Agus mar do-chonairc
Caoimhghin é, adubairt nar iongnadh
dhó gomadh olc a dhealbh, treisan b-fiongal do-rine, mar
gur marbh a chompan cleirigh ag teacht 'san
t-slíabh, & ‘a thruaighe’, ar
Caoimhgin, ‘beir eolus damh-sa gusan ait
inar fhagbhuis corp marbh do chompain’.
Leissin triallus an cleireach a b-frithing
na slighthe tair ais, & Caoimhghin
maráon ris, go rangadar an corp. A
n-aoin-fheacht-sin, & coin allta don leith oile ag
teacht do chraos-longadh an chuirp, & 'ar b-faicsint
Chaoimhghin doibh teithid ar a c-culuibh &
tig Caoimhghin os cionn ann
chuirp, & guidheas Dia go duthrachtach fan marbh dh'
aithbheoadh; & leissin tig anam 'san chorp, & fa
slan é ona lot. Mar do-chonnairc an cleireach do-rinne
an fhionghal an mhiorbhail mor sin, do gabh aithreachas é
tresan mighniomh do-rinne, & tiomnnus e féin do Chaoimhghin, &
teid ar a choimairce.
Gabhais Caoimhgin ré ais
é, & beireas é féin, & an
cleireach do aithbheodhaidh, dá chill féin, ag
tabairt a m-beathadh as go
crabhteach,
caoin-duthrachtach. Agas a g-cionn
athaidh dhá éis sin, gabhais
Caoimhghin a n-ord mannach íad, gur
chaithetur a raibhe rompa dhá ré go riaghalta
go bas; gor móradh ainm Dé agus
Caoimhghin tresan b-fiort-sin.
As do mhiorbhal
Chaoimhgin fos, go m-biodh creamh,
& sealgán, & luibhe iomda oile
fhoireas re a nithi, ur-glas fedh na bliadna 'san
dithreibh ina raibhe air teithedh ó
chadreabh na n-daoine don leith thíar don sgeilga
n-Glionn Dá Loch, mur chuimhniughadh go
m-biodh féin taobh riu mar bheathadh.
Lá n-áon dá
raibhadar lucht sealga ag saothrughadh
tuirc allta, & iar n-gluasacht an tuirc do
lucht na sealga, sgaoilid a
c-cona 'na thoruidheacht; & mar do
mhothuigh an torc na cona da fharrath, triallus go
fan an ghleanna ar coimirce Caoimhghin,
& na cóin dá leanmhuin. Gabhuis Caoimhghin coimhirce an
tuirc, & fograis do conuibh fuireach uaidh; &
leissin leanuid cosa na c-con don talamh, a c-cruth
nar fhetadur asdur do dhenamh d'
einleith as an laithar.
Go grod dá eis sin tigid lucht na
sealga do lathair
Caoimhgin, & 'ar b-faicsin a c-con
cenguilte don talamh, & an torc ar coimirce
Caoimhgin, gabhus machtnadh
menmhan, & iongnadh adhbhal aigenta
íad, tresan miorbhal-sin, & iarruid go h-umhal aiseach
ar Chaoimhghin sgaoiledh da c-conuibh,
& gealluid dhó gan toiruidheacht an tuirc-sin do
dhenamh o sin amach go brath. Agas leissin sgaoileas
Caoimhgin an torc fan c-coil; gur moradh ainm
Dé & Caoimhghin trésan
fhiort-sin.
Lá n-aon dar chuir
Caoimhghin Ceallach mac Dioma do bhi 'na mhanach
aige ar bhealach atá don leith thíar-thuaidh don
ghlionn, a n-doigh go b-fuighbedh buidhéin
eigin ag toigheacht lé deirce bidh gusna manchuibh,
& iad aig denamh oibre 'san chill.
'Ar m-beith ar an
m-bealach dhó, tharladur mna chuige,
& maothla no molchain a m-bennuibh a m-brat aca. Fiafroighis an cleireach dhiobh an maothla
do bhi aca. Freagraid na mna ag radh nachar
eadh, acht gurab ugha na ceirtlíne snaith bhaoi aca. Agas
leissin tig Caoimhgin do lathar, & mar
do-connairc ceilt na m-ban arna maothlaibh, guidhis
Dia uma chlaochlodh na maothladh a c-clochuibh a bh-fiaghnuisi chaigh; &
do-rinnedh Dia 'ma maothla do chlaochlodh go h-obann
a c-clochuibh ar chomair caich; go bh-fuilid rea
bh-faicsin ar a m-bealach cedna aníu. Go t-tainig don
gníomh-sin gur moradh ainm De
& Caoimhgin.
Agas do bhi
Caoimhghin fedh a bhethadh mur
sin, ag denamh miorbhal, go bh-fuar bas cian-aosta a
c-cionn a náoi m-bliaghan & sé fichid; & as e Suibhne Meann mac
Fiachna, mic Fearadhuigh, mic Muireadaigh, mic
Eogain, mic Neill Naoighialluigh, fa righ ar
Eirinn an tan-sin, & as a t-tus fhlaithis Shuibhne
fuar Caoimhghin bas. Genealoig
Chaoimhghin.
Genealoig Chaoimhghin
Caoimhghin mac Caoimhlogha, mic Caoimhfeada, mic
Cuirb, mic Ferghasa Laoigh-deirg, mic
Fothaidh, mic Eachach Laim-deirg, mic
Meision Chorb, mic Con Chorb, mhic
Mogha Corb, mic Conchabhuir
Abhradruaidh mic Finn Filedh, mic Rosa
Ruaidh, mic Ferghasa Finn, mic Nuadhad
Neacht, mic Setna Siothbhaic, mic Luighdech Loithfhin, mhic
Breasuil Bhric. & et cetera.
1213
Betha Cholmain Eala
annso.
Colman Eala immorro,
do sliocht Eiremhoin meic Mhilidh Espaine doisein, amhail fhoillsighes a gheinealach. Ocus ba h-iad
gnath-lucht lenamhna Colmain Eala .i. Cuiniugán, 'sa sliocht ara
b-fuilit muinnter Cuiniugáin an tan-sa. Do sliocht Briain meic Eachach Muighmedhoin doibh-sem.
Imthusa Colmáin Ela, an trath rainicc sem go Feraibh Ceall, nir bó failidh
iad-sem roimhe, & ni raibe nech ler bo mesa h-e ina Cuinniugán, & do bí cás i t-tecmáil'ar n-eirge
'san tír an tan-sin .i. Peist urcoidech do bí i l-Loch Eala; oir ni lamhadh duine na ainmide dol a n-gaire
don loch ar a h-ecla. Ocus ba h-i so tuarusccbáil na peiste .i. fuad becc biorach bel-sgaeilte i n-deilb mna. Ocus adubert
Cuinniugán riu an tan-sin: ‘Do badh ferr dúinn an fer naomhtha úd, re nabarthar
Colmán Eala, do chur da comhrac frisan b-peist. Ocus dob fearr linn nach tigedh cechtar aco
ó cheile’.
Ocus bha h-e ba ri ar Feraibh Ceall an
tan-sin .i. Dondchad mac Aodha, meic Sath
Mainidhe, do Cenel Fiachach meic Neill
Naoighiallaigh. ‘Tabraidh Colman
chuccainn’, ar an rí, ‘go n-dernadh se
senmóir dúinn, go f-fesmaois
crét an met do-chuirfedh sé
'cum creidmhe againn’.
Tuccadh Colmán cuca,
& do-rinne se senmoir doibh. Ocus do-chuir
fios ar a cairdibh conganta, & fa h-íad fa
cairde do .i. Colaim Cille mac fír-alainn Feidhlimidh,
& do bí a n-gaol re 'raile .i. Mór inghen
Feidhlimidh, meic Fergusa Cend Fada, meic
Conuill Gulban, meic Neill Naóighiallaigh,
mathair Cholmain. Ocus tainic
Mancan Leith cona naomhaibh cuicce, óir do ba gar a
n-gaol. Ocus do battar i n-aon-ionad; &
adubairt Colaim Cille go m-biadh fein ina deochain
bachla ag Colmán an la-sin. Ocus
adubairt Mancán go c-croithfedh sé féin
uiscce ar na sluagaibh, da c-cur 'chum muinnterais
do Cholmán.
Ocus do tionnsgnadh senmóir ag na
cléircibh-sin; & do bhadar leabair
lán-áille laidíanda aca ann, &
iatt ag solas-ghabhail a leighinn,
& acc adhmoladh an Duilemhain go
dasachtach. Ocus ba gairdiuccadh menman
& aiccenta leis na sluagaibh, beith oc eisteacht friu. Ocus
gach nech ag na raibhe a aire roimhe sin ar Dia, do bai a
aire an tan-sin air. Ocus as dona céd-daoinib tucc é
féin do Dhia & do Colmán an
la-sin .i. Cuiniugán.
Do battar triar mac
ag an righ-sin adubramar .i. Muadh &
Duinecha & Ailléan; & ba
hé Muadh mac ba sine dibh. Ocus adubairt
an fer-(sin), gur
ghradaigh se fein Colman;
& damad ced lena athair, gomadh maith leis fein ionad
árais & comnaidhe dho thabairt
dó. ‘As briathar dam-sa’, ar Duinecha, ‘gurab
mar sin atáim fein. Ocus gibé slighe do ceithre
randaibh an bhetha ria racha sé, go
lenfatt féin h-é; & go t-tiubhar mo
siol tarm eís do’. ‘Na dein si sin’, ar an rí,
‘Óir da marba sé an pheist, do-bher sa an
t-ionadh ina b-fuil si dó; & do-bhér mo
shíol im diaigh; & do-bhérar mo
muinntir conganta bús feirrde é do
tabairt do’.
Ocus ó 't-cuala
Colmán sin, do ghluais 'cum na peiste
gusan loch. Ocus dob e comhainm na peiste-sin
.i. Lainn; & fa h-é a
tuarusccbáil .i. fuad becc, biorach,
bel-sccailte, & gruág gherr-ghiomach, gan
nighe, gan leasachadh, fana cend. Ocus do ghab an peist tir. Ocus
adubairt Colmán: ‘Masa ced le Dia,
as ced lem-sa cuilcc an locha-sin dod cengal damh fein, go
n-dernar 'hoidhigh’. Ocus mar adubairt
Colman sin, do déch súas, &
do freccair an firda é; & gach ní dar
iarr sé air, fuair uadha.
Ocus do bái Cuiniugan ina
fharradh an tan-sin, & do bái Duineacha. Ocus
iad 'ar c-creidem dó. Ocus ba h-iad-so na naoimh do bhai ina
fharradh ann .i. Blaan,
easpog Findcen, & espog Coirill. Ocus secht
maca Deiccill, & easpog Eogan, &
Odhran, & Forgan, & Mernag, & Fachtna.
Ocus at-bert
Colman Eala an tan-sin: ‘Ionnsaigedh
naomh éiccin aguibh an peist; & benadh a cend
di’. ‘Ragatt fein’, ar Cuinedha ‘da dichendadh, ar
do grad-sa’. ‘Raccat féin da
diongbail’, ar Duineca, ‘& ni h-ail lem righ-míad m' ionaid uait-si,
oir as accat fein dob ail lem m' adhnacal do bheith. Ocus o
nach f-fuil do maccaib ag mh' athair acht mé
féin, & días ele, téid mh' aire si le
flaithes d' fagháil. Gid edh cena, as accat-sa dob áil
lem mo chorp do beith’.
Ocus do gluaiseattar an días-sin
.i. Cuinegha & Duineca, & do
dichendsattar an pheist. Ocus tuccattar leo
'cum Colmáin an cend. Ocus do
bennaigh Colmán íatt a
n-dís. Ocus adubairt Colmán an
tan-sin re Cuinedha: ‘Beir-(si)
& do shiol go brath accam fein 'bhar maoraibh;
& beitt mo mionna accaibh, & faicfet olc ag
lucht bar laghdaighti’. ‘Bed féin im
ócclach accat’, ar Duinecha, ‘no go raibe th'
aittreab & do saothar uile ullamh’; & at-bert an
laidh:
14
Treisi an ecclas na gach
rígh,
Indissim daibh gan dimbrígh;
Sen-focal-sin go brath beacht,
Feirrde lem cach da
cloisteacht.
An f-faicenn sibh si budhdéin?
A naomha Erenn go scceim;
Antí do bí im acchaid go
tend,
An pheist at-cidh gur díchenn.
Ba tar, do-bheirim si duib,
A cleirchi uaisle an domuin,
Búdh feirde dáib beit 'con dail,
La na ceilge 'sa congair.
An uair gabhus tú do
tratha,
Is bías tú i m-broinn do
mathar,
Gabh lat iad go mall don
dáil,
Mas áil a t-tarba d' fagail.
Gach fersa gabus tú díbh,
Mínigh a texa go min;
Labhair it aignedh co
becht,
Ocus saigh ionnta t' inntleacht;
Is do-gebhair o righ na renn,
Is a coimghi gan forcend.
An fersa gabhait na ruaig,
As fada let
go t-teid sí úait;
Fer na ceilge bís
'con dail,
Ni feirde dhuit a gabhail. Gabh let go min,
milis, mell,
Th' urnaighthe
ocus do leighend,
Minigh a l-Laidin gan ceilcc,
Is cuir do paider i n-Gaoideilg.
Tadhaill si go moch, as cóir,
Ionnsaigh go mhinic altóir;
Dena
ro-grádh da m-bladhaibh,
Cuir senmóir 'sna
tuatadhaibh.
Innisim duit-si gan len
Úaim ar an ecclais uirsccél;
Ní innisfem dhaibh fath ghan ladh,
Acht sgél bhenfus re bunadh.
Tri neithe as treisi fan gréin,
Innisim si daoibh fa sgeimh,
Ecclas ocus tene te,
Ocus an tres ní an t-uiscce.
An teine fhadas tú féin,
Gidh anbfann é ag techt fa
gréin,
As fada at-cíter í amach,
Is bidh soilléir a deathach.
An fír-topar traighes
ann,
An uair ticc an tart, bidh
anffann;
An uair lionas tuile gan cleith,
Bídh trén o iomat uiscce.
An ecclas an uair bhíos sí ann,
Is bús tren uirre rí fann,
Truagh lem-sa mar bhías amach,
Bidh anffann guth na c-cleireach.
Gid edh an úair testaid síad,
Rioghradh anffann Atha Líacc,
Bidh maith ag Dia bruignech clana,
Beid an la-sin go h-anffann.
Ni bía maith acc duine,
Da t-tainic ar bith buidhe,
Acht accan aon-Día gan cleith
Nech úainn orra a t-treisi.
Tan téid t' anam ot corp criadh,
Ge raibh tú re h-ecclais dían,
Gidh garbh, a dhuine, ría an gáir,
As buidhe lat a fagháil.
An uair bes tú it aon-bla lín,
Bíaid tú risan ecclais mín;
Ní bía maith accat a cleith,
Go raibh dúinn ort a treisi.
An uair deilighfet rit ann
Th' ocht línta fein gan iomrall,
Adhramaitt ne dit go tigh,
Ocus adhraitt na cleirigh.
As uirre do innis me in sgél,
Ar an b-péist úd, do bí trén,
O do-conncamair ne de
Ar an péist ut dealbh duine. 79] Bermit ne d' ar t-tigh te,
An ecclas ar a treisi.
Bidh uaithe sloinnter, dar
linn,
An péist do marbadh
'sa lind;
Bidh lim-sa an baile gan dail,
Bidh
í an laind si laind Cholmain.
As meisi Colmán Eala;
Bidh maith acc áen-Día cena
In
días do bí im acchaidh tra;
Me fein
'arna coscc i n-en-la.
Cuinega dom freaccra go min
On
t-senmóir do-rinnes don righ;
Ar mo gradh-sa
féin gan cleith
É do
mharbadh na peiste.
On trath do marbadh an
phéist
Balbh ar an sruth lethan
linn-garb,
Biaidh accam-sa, tren gan
cleith,
Orra go deimhin treisi. Treisi. A h-aithle na
laidhe-sin do-ghluais Colman Eala reimhe co Laind
Eala. Ocus do-roine dún-árus innte,
& do bennaigh an reileacc cona naomaibh ro
luaidhemar romhainn; & isí an pheist
cét-bethadach ro h-adhnaicedh i l-Loind Eala;
& do-rónsat obair mór ann
.i. tochar. Ocus ba sé fedh an tochair o Laind Eala co Coill an
Cláir. Ocus do thiccdis eladha gacha tratha do chantain ciuil
doibh, & do bhuain a t-toirsi diobh; gurab airesin
aderar Loind Eala frisan m-baile-sin.
Ocus fa h-é fa h-oide do
Colman Eala .i. Grigoir
Béil-óir. Ocus do gheall, an tan do-ghebadh féin
bás, go f-foilseochadh do
Cholmán. Ocus aon do laithibh da raibhe
Colmán ag dénam an tochair ar in
lícc iartharaigh; & ni raibhe nech ag cur
cloiche 'sa tempall, no 'sa caisiol, no 'sa tóchar, nach biodh
Duineacha ina fharradh, & Cuinedha 'ga frestal go
fíor-calma; & do leicc Colmán
a gluine fáoi, & tarfás do clocc
eitseachta Grigóra Beil-óir do cloistin. Ocus
do tuit taissi & tamhnella móra ar
Cholmán an tan-sin tre tascc a oide do
theacht.
Ocus do fhiarfaighset a
muinnter de: ‘cred h-i cúis do dobróin, a
naoimh-cleirigh’? ‘As mór adbar mo
dobroin’, ar se ‘. .i. cluicc eitsechta mh' oide
'arna clos accam’. ‘A Dé
chumachtaigh’, ar na cleirigh, & ar an lucht
oibre, ‘as mór an t-iongnadh lind, go c-cluinfedh
nech ar in doman cluicc na Romha’. ‘Aitchim-si Día
cumachtach’, ar Colmán, ‘go
c-cluine sibh-si, eter clerigh, & giolla, &
ócclaigh, anní at-cluinim-si. Ocus
leiccidh ar bhar n-glunibh sibh’. Ocus do leiccset.
Ocus ise líon do battar ann
.i. deichneabhar & ceithre fichitt &
ceithre cet, & ceithre mile. Ocus ní raibhe
acu an tan-sin aonn-duine nach cualadh cluicc na Romha.
Ocus at-conncatar cuca an tan-sin
seacht saic ar seacht n-assalaibh, & a lán d'
úir na Romha inntibh. ‘Acc súd, a
naoimh-cléirigh, a
Cholmáin’, ar na gille,
‘congnamh do-chuir th' oide cuccat; & croith ar
fad & ar leithett do reilge, & gach nech
adnaicfidher innte, ní fhaicfe
iffern’. Ocus ro croithedh amal ad-fiadar. Ocus
adubairt Colmán an tan-sin:
‘Bidh tús na reilcce accat-sa, a Dhuinecha; & biodh
a medon accat-sa, a Chuineda. Ocus biodh an reilecc o sin amach ag
Feraibh Ceall & acc feraibh Erenn’.
Isé fa h-abb i n-Durmaigh an
uair nach biodh Colaim Cille 'san m-baile
.i. Corbmac Ua Liathain. Ocus do-rinnettar
muinnter Durmaighi droch-ni ar
Cholmán gan ced do Corbmac; uair isé
ní do-ronsat .i. teacht do ghoid na h-uire; &
tangattar co caisiol na reilcce. Ocus ní dhernsat acht an uir
fa n-esa doibh don taobh amuigh don chaisiol do
bhreith léo. Ocus do mothaighedh sin arnabharach. Ocus
do len Colmán cona muinntir lorcc na
h-uire go Durmaigh.
Ocus tainicc Colam Cille don baile
an trath-sin; & isé (áit)
i r-raibhe se an tan-sin, ar in suidhecan re n-abar
suidheacan Cholaim Cille an tan-sa. Ocus do bennaigh
Colmán Eala dó, & do
bái droch-ghen air acc bennachadh do, & do
freccair Colam Cille sin go genamhail. Ocus ro
fíarfaigh: ‘cret cúis do
choirighthe, a Cholmáin’? ‘As
mór m' adhbar’, ar Colmán,
‘. .i. an toircisecht do-chuir m' oide cugam d' uir na Romha,
do muinnter sa do techt areir da goid. Ocus, a ghloir do Dia,
ní h-í tarla cucu’.
‘Na h-esccain sinn, a chleirigh’,
ar Colaim Cille, ‘& do-gebair gach
ní fa m-bia do shídh’. ‘Ní dingen
easccaine fort-sa’, ar Colmán,
‘óir ni ciontach riom tú. Gidh edh do-ghen esccaine ar
Corbmac ua Liathain. Ocus sirim ar Dia na raibh fer baile no
leth-baile ind Erinn go brath da chinedh. Ocus gurab coin
allta íosas a fheoil fo dheiredh’. Ocus adubairt
Colam Cille an tan-sin: ‘Madh ail let-sa,
do-gentar an uir d' iodhlacadh tara h-ais’. ‘Ni h-ail’,
ar Colman, ‘& guidhim Dia go
raibhe bríg úire na Romha duit-si innte o so
amach’.
‘As coir dúinn’,
ar Colam Cille, ‘an cás atá
oruinn féin d' innisin duit-si’. ‘Caidhe
an cás-sin’? ar Colman,
‘oír ní fhuil accainn neach darab
córa duinn gach cás bías aguinn
d' fiarfaighe na thusa; oir bí tú tri la gacha
seachtmuine ar nemh’.
‘Isé cás tarla ann’,
ar Colam Cille ‘. .i. Úanach, deirbhsíur do
mhathar-sa, & mo deirbsiur-sa fein, 'ar m-breith deisi mac do
Mhaol Umha mac Baedain meic Fergusa, meic Conaill
Ghulban, meic Neill Noigiallaigh;
& do baistesa íad; & tuccus Ulltan
ar mhac dibh, & Báíthin
ar mac ele. Ocus dob ferr lem nach
mardáis, acht go f-faghainn a milled gan
naire damh féin; óir as clann a
deirbhsiúr & a derbhrathair 15 a n-athair
& a mathair. Ocus dob áil lem do comhairle-si
do denamh orra’.
‘Atá mo comhairle-si ullamh’,
ar Colman ‘. .i. tabair damh-sa da
n-altrom, & da n-oilemain iatt. Ocus dénam
cadach fá c-cend; óir átad da cích
accam-sa, nach raibhe acc naomh romham riamh .i. cioch
lemnachta, & cioch meala; &
do-bér doibh-sion íatt’. Ocus tuccadh do
Cholman íatt, &
at-bert an laidh and:
Dá chích acc Colman Eala,
Cioch lemhnachta, cioch meala;
A chioch des do
Bhaoithín ban,
Is a chioch ele d' Ulltan.
An fer 'ga ra battar sin,
Ara
chomairce dom anmain,
'S ar comairce Criost na
c-cland
Dom chorp ocus dom anam.
Fúic me meisi d' Feraibh Ceall,
An uair nach freccrait me co tenn,
Ocus nach dingnet m' áonach,
As doiph
féin bus fíor-baoghlach.
Muna raibh acht aon-ionad ann,
'S a
beith tirim im tempall,
Da t-toirsedh
aird-rí Fer c-Ceall,
Is
Duinecha gan dícheall,
Suidhedh Duinecha dar
lind,
Ar tús 'san ionad tirim.
Congnamh Í Duibhginn accam,
Bidh fada bhías a foghnamh;
Ní mo rachus uaim ar lár
An congnam tucc Ua Bracain.
Tuccsatt da cét loilgheach
lán
D' ionnsaighe mo tempuill mair,
Gurab íad sin do fhogain damh,
Accam no bhiad dom shaoraibh.
Tuccus doibh-sion da chionaid
Ionad i c-coraidh mo tempuill,
Gairitt o
leabadh na righ,
Go derbh deimhin gan imsniomh.
Turus do-cuadus sa sair
Go Cend Tíre i n-Albanchaibh,
Ocus da ruccus sa lem
Duineach is Cuimed gan dícheall.
An uair rangamar in rígh
Alban co n-iomat an gniomh,
Do
innis ri Alban an cás
Dúinn go
deimhin, 'sa tuath-bás:
‘Peist nimhe tar criochaibh cuain’
‘As a loch-laind lethain
lionn-búain,’
‘Ni loiscend tene
í 'gon gail,’
‘'S ni gabhann
rinn na faobhair’.
‘Cúicc duine décc, as derbh
lind,’
‘Atá 'sa m-baile-si ar do
chinn,’
‘'Arna marbadh di
gan dail;’
‘'S maraidh an peist, a
Cholmain’.
‘Muirfe meisi daoibh-si an peist’,
Adubairt Colmán dá
éis,
‘Is roinnidh mo chíos gan
ail’
‘Eter Albain is Saxanaib’. ‘Caocca cos for a tarr tra,’
‘Is cáocca ingen
urghránna,’
‘Marbaidh
sluagh gach tíre go m-bladh,’
‘Acht co teccaitt da h-ionnsaigheadh’.
‘Ag súd cuccainn í gan dáil’
‘D' ionnsaighe ar
t-tíre, a Colmáin’,
‘Maircc cinel ar a b-fuil go m-bhladh’
‘Dar n-dían-milledh, is
dár marbadh’.
Ionnsaighis Colmán an traigh;
Ionnsaigis Duinecha go m-báidh,
'S da sleigh 'na laimh gan len,
'S a cloidemh fada fír-tren.
Seallais súas Colmán na c-ceall
Ar aird-righ nimhe go tend,
Is tuccadh doib anúas do
nimh
Gach ni do smuain 'na menmain.
Teilgis Duinecha an t-sleigh caoimh
A laimh meic an righ,
Ocus
marbhthar leis an peist
Uathmar, aingidh,
aigméil.
‘Tar d' ainm si
cuccam an t-sleigh’,
‘An crann uasal
iubair’,
‘Ocus lúbthar lem a cend’;
‘As di do-ronas bachaill’.
‘An áil let-sa, a Duinecha
feil’,
‘Anos crand do t-sleighe fein’,
‘Ocus í 'na bachaill go beacht’,
‘A
cíos is a maóraigheacht’?
‘Gion gub ceird do ro-mhac rig’,
Adubairt Duinecha co fír,
‘do-bér mo shíol duit don dail’,
‘Is bed fod díden, a Cholmáin’;
‘Is tabhair do bachaill dod mháor
féin’
‘A b-foccus a n-eidircein’.
Na cúicc duine décc go derbh,
Do bí 'san m-baile-sin marb,
Tuccus dóibh uile a n-anmain
Lem guidhe, lém glan-tsalmuibh.
Fuarus mainistir on rígh,
Ó áird-rí Alban go fír,
Is do roinnes mo cáin go m-blaidh
Eter Erinn is Albain.
Ticcim annsin d' Feraibh
Ceall,
Duinecha is Cuinedha go tend,
Ocus mo
bachall bán-oir,
Ós
íad sin mo mhuinter cóir.
An tegh as nach fagta acam
Mo bhachall
'sa tír si trá,
Ní bía ioth na
bliocht is tigh,
'S ni bía 'ga mhac 'na
deghaid.
Ni bia mac ar
sliocht athar 102] Na inghen ar sliocht a máthar
Go brath brath acc Feraibh Ceall,
Muna raibh cíos na m-bachall.
Faccbaim d' Feraib Ceall
búddéin,
In uair nach
dingnet m' áonach fein,
Gurab mesa doibh na dhamh,
In uair
bías sé gan denamh.
Ni thiubhra muir a monadh,
Is
ní tiubhra an talamh toradh;
Gorta gach
raithe is doigh,
Teirce bídh ocus édoigh
Fa crích f-Fer c-Ceall amach,
O théid
mo bhachall diomdach.
No go n-áiremthear, a chara,
Olc ban, is gainemh mara,
Lionmaire nád na losa
Na míorbhuile móra-sa.
Indis-si úaim d'
Feraibh Ceall,
Ocus d' Éilibh gan dícheall,
In úair nach freccraid mé búddein
A b-foccus a n-eidircéin,
Aithnidh damh-sa inní bías de,
Bidh ifrionn a n-iartraighe.
Gach aon duine d' Feraib Ceall
Nach bia dom réir si go tend,
Guidhim-si an t-áon-Día co fír,
Nar faghait lacht a adám cích. Da.
Oir is íad a adám cích fein;
An cathair nemhdha fa sceimh,
Ni treicceabh-sa í gan gó
Ara b-fuighe mé d' anró.
Tri meic Donnchaid luaidhes dáil
Duinecha, Muadh, is Ailleán,
Na treiccet Í Duibhginn mé
A b-foccus na a n-eidircéin.
Is biodh O Gallgan im laimh
Go brath, is biodh O Bracain;
Í Ghrúccain leam-sa gan cleith,
Ticcit docum mo reilge;
I Corraccáin lem gan gó,
Na tréiccet meisi ar anró. Da cích. Ocus a h-aithle na
láidhe-sin do battar na maccaoimh-sin .i. Baoithín
& Ulltan, acc denamh a leighinn i l-Loind
Eala, oir ba h-e an tres priomh-aonach Erenn eissem
.i. aonach Taillten, & aonach Cluana meic Nois,
& Lainn Eala. Ocus do bhádar buadha
arna maccaomhaibh-sin .i. gach ní da c-cluinedh
Ulltan, do biodh sé aicce do meabhair. Ocus gach ni da
n-dentáoi do Bhaoithin, ní
fosdadh aon-fhocal. Go n-dubhradh an laidh:
Tri
h-aonaighe Erenn budhéin,
Innisim si
daoibh fa scceimh,
Ata a meabhair agam, 's ni gann
A faisnéis, fios a n-anmann.
Aonach Cluana as uaisle diobh,
Aónach Taillten laithe in riogh,
An tres aonach
m' aonach féin
A b-faccus a
n-eidircéin.
Fuarus ó aird-ri na reann
Gach aon n-duine
da t-ticc ann,
Cumas a leith-sceoil ar nimh,
Luach a faicsiona lá m' áonaigh.
Gach aon n-duine do aontaigh mé
An n-gach tír da f-fuil fan gréin,
Faccbaim-si doibh da chionaid
Nach faicfit a súile ifern.
O Callraighibh, nach mill dail
Fam bachaill, go cloinn Colmain,
Pinginn as gach dethaigh duit,
Ocus in torad comhruic.
Gach ní adubart ó chianaib,
Innisim do réir riagla;
Ni chélam ar dhuine 'sa crich
Gurab íatt sin duibh a trí. Tri h-aonaighe.
A h-aithle na laidhe-sin ro buáil Colmán Eala a dhalta .i. Baoithín;
& ro imthigh Baoithin reimhe d' éis a bhuailte. Ocus
ro
len Colmán
é. Ocus tarla lobhrán truagh
tarr-lomnocht dó occan ulaigh leth amuigh don
baile. Ocus do bhennaigh do Cholmán. Ocus
adubairt fri Colmán:
‘Iomchair ar do mhuin mé, a naoimh cléirigh,
gó t' altóir fein ar gradh Dé’. ‘Inné
nach foghnann duit duine ele dot breith
annsin’? ar Colman. ‘Ní
foghnann idir’, ar an lobhar,
‘óir as ferr le Día tú féin do
dénam umhla dó’. ‘Más ferr, as meise
iomchórus tú’, ar
Colmán. Ocus rucc lais co n-uicce an
altóir e.
Ocus at-bert an truagh fris: ‘Cuir mo
shrón it bheol, a Cholmain, ar gradh
Dé; & cuir i m-beind do cubail &
cuir tar in tempall amach a m-bia
innte’. Do-roine Colmán amal
at-bert an truagh; & do-chuaidh leis an salchar-sin na sróna tar an
tempall amach; & in uair tainic amach,
issedh fuair ina ucht .i. tinde óir, &
sgribend do litreachaib órdha innte tainic on
Trinoid. Ocus do ghabh iongantus
Colmán 'mun adhbar-sin, & ro
ionnto tara ais go luath; & ní fhacadh an
lobhar.
Imthúsa Baoithin; iomraiter
aguinn do bai ag sechna a leighinn, &
do-cuaidh da fholach fon coill ó Laind Eala súas. Ocus
do-chonnairc duine ag cur slaite 'na aenar;
& mar do-chuiredh slat, do ticcedh ar cenn slaite
ele da cur mar an c-cédna. Gidh edh do eirigh
an tigh lais. Ocus do-chonnairc Baoithin inní-sin,
isedh as-bert: ‘Da n-dernainn-si mo
leigenn mar súd, & lenmain de, as doigh go
m-biadh leígenn accam’. Ocus ro fer céoth
mor-fertana ann an tan-sin. Ocus do-chuaid Baoithin
d' iarraidh díona fo dharaigh. Ocus
do-chonnairc braon ag siledh i n-aon-ionad. Ocus
do-rinne Baoithin locc dia sail isin
ionad-sin, & do líon an bráon an locc
an uair-sin; & adubairt Baoithin
an tan-sin: ‘da n-dernainn-si mo leighend mar
súd, do biadh leighionn agam’; & adubhairt
an laidh:
Do bhainnib líontar lathrach,
Do shlataibh gníter cruinn-tech;
An teghdais as ionmain la Día
Bidh lia 'sa lia a muinnter.
Da n-adhrainn dom leighionn féin
A b-foccus a n-eidircéin,
Gidh mion do-génainn, dar lind,
Do biadh agam mo saith leighinn.
An en-tslat bhenus an fear,
Ocus cuires ar a thegh,
Ata an teach ag eirge go h-ait,
Gidh min cuires an en-tslait.
An logán do-rinne mo shal,
Bídh maith ag Día 's ag Colmán,
As lán gach áon rioth don braon ban,
É an uiscce 'na conaran.
Do-bheirim freitech, re mo lind
Nach treiccfet-sa mo leiginn,
A b-fuighe me d' ulc de tra,
Gurab 'ga denamh beo-sa. Do innis Baoithin búddéin
Do Colmán, da oide fein,
Tucc se do Colmán moid tend,
Nach sechonadh a leighenn.
‘Dia tucc dod munadh, a mheic,’
‘Duit an eisiomplair oirdeirc’,
Ar Colman reidh 'ga freccra,
Lan d' fheile is d' fír-eccna. Do. Asa h-aithle sin do-gluais Colmán Eala roimhe a c-coinne Mo Chuda. Ocus Mo Chudha 'arna ionnarbadh a Rathain;
& ro ghabh tríd Feraibh
Ceall, no go rainic go baile Duinecha meic
Donnchadha d' iarraidh bídh
ar Duinecha; & fuair sé méid
éiccin bidh. Ocus ba h-é líon battar
ann .i. tri cáocca & tri mile. Ocus fa
h-é biadh tucc Duinecha doibh .i. tri mairt,
& tri muighe bainne. Adubairt Mo Chuda
gur bo becc leis sin. ‘Masa becc’, ar Duinecha, ‘cuir
do dhonus ar a muin’, & at-bert Mo Chuda
an laidh:
‘Cluain da crand’,
‘Imbi Duinecha cruaidh-gand’,
‘Go raibh
Duinecha gan Cluain’,
‘Go raibh Cluain gan
Duinecha ann’;
‘Ocus co raibh an tres dith’
‘Uaimh fa thrí ar Fheraibh Ceall’.
Do bí Colmán Eala féin
Acc eistecht ríu fo sgeimh,
Ocus nir bind leis gan cleith,
Fir Ceall aga n-esccaine.
‘Fagbhaim do Duinecha
uaim’
‘Beith graingcíuil
gruamdha cruaidh’,
‘Faccbaim-si doibh da cinn-sin’,
‘Nach ba meisde da c-coinnim’.
‘Fagbaim 'na diaigh d' Feraibh Cell’,
‘A marbadh mar mucaibh tall’,
‘Fáccbaim-si doibh da cinn-sin’,
‘A b-fas mar na raithnechaibh’.
‘Fáccbaim da cinn doibh búdhdein’
‘Do muintirDuinecha reidh’,
‘Gach duine taobh des ’
‘Bía gairde a saoghal na cách’,
‘Is goma teirce a conach’.
‘Fáccbaim si da mnaibh beith druit’,
‘Ocus fáccbaim dáibh beith báeth’,
‘Fáccbaim-si doibh da chionn soin’
‘Buaidh conaich is buaidh cloinne’. Ticc chuca Colaim Cille,
Flaith fosaidh na firinne,
Is nír muirneach leis gan cleith (e),
D' easccaine ar a bhraithre.
‘Cuir an easccaine útt as’,
Adubairt Colam co bras,
‘No muirfidher th' iomat naem’
‘A b-foccus no a n-edarráon’.
‘Guidhim-si aoin-Dia búddein’,
Adubairt Mo Chuda féin,
‘Nar chuire Dia tara h-ais’,
‘Is ni cuireabh-sa 'na eccmais’.
‘Os meisi do-chí an rí’,
Ar Colam Cille go fír,
‘Cuirfet h-í tara h-ais ana’,
‘Is cuirfe Colmán Eala’.
Colam Cille ocus Colmán,
Mancán, ocus caomh-Odhrán,
Ocus naoimh Erenn uile,
Do claochlodh na h-esccaine.
Becc narbh aithrech le M' Cuda
A n-derna seision cuca,
An tan do-connairc se go m-buaidh
Naoimh Érenn ag techt go Cluain. Cluain.
Gluaisidh Mo Chuda búddein
Roimhe 'san oidhche 'na réim,
No go rainic an fer ócc
'San choill i r-roibhe darog.
Sgrechait a lobrain fair fein,
Sgrechait a mhairtire
buddein,
Ocus fiarfaighit ga t-toigh,
Cáit a t-taiscdís a leabhair.
Cromaidh an daróg 'na diaigh
Gusna naomhaibh tar eis gliadh,
Is
anaítt uimpe na truaigh
Deis a
n-díochuir o Chluain. Cluain. Da mhacaomh
óga battar iter muinter
Colmain Eala. Ro fhoirbrettar,
gurbhat sccolócca móra. ‘Cia chan’, ar na
chleirigh, ‘gan feidhm crábaidh d'
orduccadh dona sccolóccaibh út, ar tainic
aóis chrábaidh doibh’. ‘Ní
ordaigheab’, ar Colmán Eala. ‘Cidh
ón’? ar síatt. ‘Isedh so’, ar
Colmán, ‘ata leaba fir dibh i
n-ifurn; & cidh crabudh doneth sé
isin aois út, is éccrabudh do-déna i
n-deiriudh a shaogail, go m-bá i n-ifurn
bías. Ni bhenabh-sa a chuid don t-saogal fair, ar
ní fochraic fil aicce. Ata leaba an
fhir ele i n-nimh; & gion go n-derna sé
crabudh 'san aóis útt, do-dhena fadeoigh, go
m-bia for nemh; et reliqua.’
17
Betha M'
Oeog Fearrna.
Gabhuis rí coigeadh
Connacht dar bhó comainm
Sena, & Eithne a bhain-cheile. Nior ginedh gin mhic
ná inghine úatha. Luighsit do trosgadh go
Druim Lethan fria h-oighir do fhaghbail; go
b-fhacaidh an ingen aislingthe .i. ré do dhul a m-bél an
righ, & do-connairc an rí maran g-cedna
realta do dhul a m-béol na rioghna; & así
breath rugadh ar an aislingthe-sin .i. go
n-geinfidhe gin bhuadha eturtha díamadh lan
béoil na n-daoine; & amhail do sheol an realta na
faighe dochum Iosa, go séolfadh an realta-sin an mac-sin
dochum an Spiorada Naoim. Tarla gur bha
torrach an inghen an aghaidh-sin.
Luigh an ingen-so la n-aon a g-carbad go t-tarla
draoi dhi. ‘Fuaim carbaid fo rígh-so’, ol
se. Do-chi an dráoi an inghen 'sa charbad ana
h-aonur. ‘Fil mac miorbuilech ad broinn’, ol
sé, ‘dia m-bá lan beoil na n-daoine a
nim & a t-talamh’.
Níor bhó cían iar sin
go rug an ingen an mac, & tughadh M'oeóg do ainm fair;
& ro h-oiledh go h-anoirech a m-Breghmuigh é;
& an áit forar tuismhedh an mac-sin, do an
ráon solus deallraightech o nemh fuirte fria
ré chian.
Fecht ann cuingis Ainmirech
.i. rígh Eirenn, geill for
Connachta, & do-berar M' Oeog a n-giallaidheacht dó. Tig
croidhe & inntinn an righ for
ghnúis & deilbh an mhacaoim, oir dob fhollas
dó rath an Spiorada Naoim for M'oeog. ‘Eirg dot
tigh’, ol an rí, ‘no an sunn gan
ghiallaidheacht’. ‘Rachad’, ar M'oeog, ‘día léige na
geill oile liom’. Ocus do-beir an righ ced conaire dóibh
maille re bennachtain; &
triallaidh gach aon acu dia áit budheisin.
Feachtus do M'
Oeóg araon fría h-aoghairibh
dúin an righ, dia b-facadur ocht b-fhaolchoin
do amus forsan t-tréd baoi og M'
Oeóg, & doníad umla iona
fhiaghnaisi, & ro fech for a t-troighe. ‘Is
deoin damh-sa’, ol sé, ‘caora gacha con duib’;
& beirid léo. Tiaghaid na h-aodhairedha do egnach for
M' Oeogh don dún;
& tig buime M'
Oeog forsan b-faithche. Gabhais uaman M' Oeog aga faicsin, &
guides Día uma fhortacht fuirthe; &
no berar ocht g-caoirigh fó dhath &
ionnas na g-caorach ugad, & tiaghaid for an
t-tréd; & ní fes cá h-airm as a
t-tangadur. Curtar M'
Óeogh fría leighenn na h-eglaisi
naoimi.
Feachtas do M'
Oeog ag iornaighthe for diamair an fhedha go
b-fhacaidh damh allta, & coin 'na lenmhuin, go ro
oiris an damh
oga. Cuiris M' Oeog
benn a bruit tara bennaibh día dion
for na conaibh; & 'ar t-toigheacht doibh ni
fuairsid lorg ná amharc fair, no gur imtigh
slan iar sin fon b-fiodh.
La n-aon do M'
Oeog & do deisgiobal oile, dar bó
h-ainm Lasairianas, og ernaighthe a m-bun da bhile,
& trom-sherc a cheile léo. ‘A Iosa’, ol
síad, ‘an déoin duit ar n-eidirdhealugadh, no ar
n-oirisemh ag aroile do shior’? Tuiteas bile budheas, &
bile budhthuaidh don dá bhile. ‘Ro foillsighedh ar
n-iomsgaradh’, ol síad, ‘tre thuitim na
m-biledh’. Gabais M' Oeogh
budhes, & do-ghní cathair oirbhidnech a b-Ferrna;
& gabhais Lassairianus
budhthuaigh, & do-ghni cathair a n-Daim Inis.
Laithe n-aon do M'oeog ag siubhal for Sliabh
Betha, go ro thuit an oighche fair; go ro guidh Día
uma sheoladh forsan g-conair g-cóir. Nior bhó
cían go b-fhacaidh dá aingel oga glacadh for a lamhaibh, go rugsad don
rig-les h-e. Ocus ro thogaibh cros oirbhidnech
forsan t-tulaig-sin do fhoillsiughadh na miorbhuile-sin.
Laithe do M'
Oeog fria taobh Locha h-Eirne, co
b-facaidh ben ana dhail, & lamh-comairt mhór
fuirthe. ‘Mo mac’, ol sí, ‘do baithedh for an loch-so,
& días do lenbaim oile maraon fris;
& ataim-si & Eochaid a athair
.i. rí an tíre, ag cuartugud naom na
tíre, do faghbhail a fhesa uatha, cía h-airm a
b-fuighbhemais a chorp; & asedh is-bertsad
frinn, a fhios do fhagbhail
úait-si’. Luigh an ingen & M' Oeog documh an phuirt,
& nir fhionnsat cía cúil don
loch iona rabhsad na curpa. ‘A Iosa’, ar M'oeóg, ‘Duisg mac na
mná-so damh, & na curpa oile filid
maráon fris’. Ocus do eirigh an mac lásan
m-breithir-sin a b-fiadhnaisi M'oeog & na
h-ingine. Tigh Eochaidh a athair .i. rí an tire, for an
t-tulaigh, & ro iodhbhair an mac do Día & do
M' Oeog a m-bith-dilsi.
Luigh M'
Oeog a m-Breathnaibh go h-airm a raibhi
Daibhiod Chille Muine, an t-esbudh naomtha.
Fechtas do Dhaibhiod gona mhanchaibh for cenn chonnaidh, &
ní ro raithigh M'
Oeog íad. Báoi leabur ana
fhiadhnaisi, og cantain a shalm. Ba diairmi
doinenn an láoi. Baoi nech
lásar mhiosgais M'
Oeog forsan t-tulaidh. ‘Eirg’, ol se,
‘& beir na
óc-damu aimriata ughad, nachar iomchuirset eire ríam, lat a
n-deghaidh na manach, & tug oire fortha lat’. Cuires nech
le M'oeog, &
tuadh lais, da fhularam a cenn do tesgadh
do M'oeog. Eirghes
M' Oeog, & fágbhus
a leabhar fosgailte fon b-fherthain; & ro
umlaighsit na daim dó, & tiaghaid
for diamair an fhedha a g-conair ná ro fhuilngsit
riam roime dul ann; & as soirbh an
t-shlighe-sin da gach aon o sin a leith.
Ocus cuires an nech-sin adubramair
a thuaigh úasa do bualadh
M' Oeog,
& ro lensad a dhi laim an tuadh, & ni ro
fed togbhail ná turnam fuirte. Do
foillsighedh sin do Daibhiod, & téid go
h-airm a rabhsad, & tiaghaid don chill,
& sgaraid lamha moghaidh frisan t-tuaigh; &
do-geibhid an leabur gan dith gan docur ar
aon-litir de.
Laithe do M'
Oeog ag dul ar cenn lenna dona
manchaibh, go ro bhris an soitheach, go n-dechaidh an
lionn fo lar. Cuirig-sium sighin dia bhais
úasa, go ros-íoc, & do-bheir an lionn
dochum na manach.
Ocus do-berar mac an righ amlabhar ana
dhail for aon-cois, & aon-laim &
áon shuil; & ro imtigh slan dia tigh iar sin
la grasaib Dé & M'
Oeogh.
Feacht do M'
Oeog go b-facaidh nech go
b-facaidh nech ana dhail, &
aon-chlár aighthe lais. Cuingis a
furtacht for M'
Oeog ar dheirc &
troighe. ‘Sirim si ar Dia fortacht
fort’, ol M' Oeog;
& tainic aghaidh & dealb fair mar gach
n-aon oile.
Cuinges M' Oeog
for Daibhiot deonughadh toighechta a n-Eirinn
doridhisi. Ocus iar t-toighecht dó a
n-Éirinn; ‘Cuirigh 'ar g-culaibh me dorighisi’,
ol sé, ‘go h-airm a b-fuil Daibit, go ro fhoillsighe damh
cía bhus anmchara damh’; & ni ro fhaomsad
lucht na luinge an t-iompodh. Beires M'
Oeog ceim as an luing, & siubhlaighes o
tuinn go tuinn, go t-tarla aingel De
dó. ‘Ni rige a les anmchara’, ol
sé, ‘acht Iosa; oir ní fuil coir
fort’. Triallas M'
Oeog tara ais docum na h-Eirenn
doridhisi. Gabhus port a n-Iobh Cinnsealaigh,
& doni eglas toghaidhe ann.
Do badur dá bha & laogh
lais. Tig an cú allaigh for faithce na cille. ‘In do chuinged
do proinne for Dhia tige’? for M' Oeog; & do-beir an
laogh dó. ‘Ni tiubhraid na ba luim gin laogh’, ol an
t-aoghaire ‘Eirg si día n-díul’, ol M' Oeog, og togbhail a laime
ós a chionn, ‘& do-beraid
loim fort amail laogh’; & do-bheirdis.
Téid sluagh a n-Uaib Cinnsealaigh la
n-aon, & an tír ar cuimirce
M' Oeog ina tearmann. Cuires M' Oeog tí dia bachaill a
t-timcheall an bhuair; & anais an sluagh gan dul a
n-diaigh an eallaigh, acht aoin-fer namá dia maithibh,
& fuair bás iar t-teacht
tar an t-tí dó. Ocus ro iompó an sluagh
dia g-crich fein agá fhaicsin sin;
& ro fhan an buar ag M'
Oeog.
Feachtus do rí Ó
g-Cinnsealaigh for creich, go t-tarla M' Oeog dó, &
do-rad almsa dó, & teid dia thigh. Ocus gabhais saoth & galar docraidh h-e,
gur sgar a spiorad ris, dar lais féin. Do
foillsighedh iofrann dó, go n-greis d'
anmannaibh adhuathmura ann; go
t-tug anam diobh tarrang día anail forsan righ, gunas
rug go n-uige a bhéol é, go b-facaidh
an bocht ag cur na deirce do-rad dó a m-beol
na piasda; & nior sguir do
tarrang an righ, gur chuir an bocht a
bachall ar béol na piasda. Duisgis an righ, &
ro innis gach ní ro chonnairc. ‘Tabhair
M' Oeog cugad’, ol siad,
‘& fogebha fios gach neith uadha’. ‘Is córa
aisder go h-oglach n-Dé’, ol an rí; &
téid go h-airm a raibhe M'
Oeog. ‘Ag súd an nech día
t-tugas-sa an deirc’, ol an rí,
‘& ra fhuaslaig a craos na piasda mé’. Do-bheir
an rí Ferrna a m-bith-dilsi dó, &
do-rinne eglas oirbinnech ann, &
mairigh bhéos.
Eagainid a h-aithtreabhtaigh fria
M' Oeog an baile gan
uisge. ‘Tochailter libh bun an bhile ughad’, ol M' Oeog, ‘& do-gebtói
tobar ann’. Ro ghniad, & ro frith. Ocus gabhais
an sruth for siledh a t-torainn ferainn
báoi ag nech oile fría taobh an duin.
Ocus do-tigdis ingena an baile fria a
t-taobh do ionnladh & d' fothradhadh gusan
t-tobar do fhoillsigh M'oeóg. ‘Na h-ionnlaidh
annso’, ar M'
Oeog; ‘tobar comnaighthe na manach e,
& ní mna is cnesda araon
fríu’. ‘Do-denam’, ar síad; ‘lin-ne a leth a
n-diaigh ar b-ferainn’. Luigh ingean an righ lá
n-áon don tobar día
fothradhadh, gur ro len gainemh & grian an
tobair di. Tig a h-athair go M'
Oeog do cuingidh fortachta di, &
no bheradh h-é fein a m-bith-dilsi
dó. Doníad samluigh.
Feachtus día n-dechaidh M' Oeog don mainisdir do fhios mhanaigh bo
bháoi a t-treabhlaid. ‘Filid na manaigh uile a
t-treablaid’, ol an t-ab, ‘& dentar
libh-si a b-fresdal an g-cein beithi
sunn’. ‘As tualaing Dia a slanughadh’, ol M' Oeog; & do-ronadh
amlaidh. Teora lá dhoibh oga b-freasdal; &
cuingis an t-ab for M' Oeog a
b-fhagbail isna gallraib cedna; & fágbus,
gér bha doirbh lais.
Ocus luigh M'
Oeog go Ferrna, dia b-fhacaidh seisrech go
g-cecht & go n-iarann n-arathair a
toigheacht a g-cianaibh cuige; & beiris lais
h-í dia tabhairt a n-almsain do ingenaibh
Aodha mic Cairbre, do bí ag cinned a m-betha
do Dhia. Go t-tarla bocht dó forsan g-conair,
& ro sir damh for M'
Oeog. Ocus do-beir dó, &
beiris na daim oile go h-airm a rabsad na h-ingena. Ocus ni ro fhedsad treabhadh a
n-iongnais an daim adubhramair. Do-chiadh
dam ag toighecht as an muir chugtha, &
cuirid an cuing fair; & ro treabhadh amhail gach
n-damh; & do-thigedh a t-tús gach aon laithe,
& do-teigedh isin muir gach n-aghaid. Teora mí
dó forsan abairt-sin.
Feachtas do M'
Oeog go b-facaidh teachta Daibhit Cille Muine go
h-airm a raibhe. ‘Eirg’, ol síad, go
Daibit. ‘Tangadur a tíu-laithe, & beir fair
ria m-bas’. Luig M'
Oeog a m-Breathnaim, &
do-beir comna do Daibiot. ‘Do geallas’, ol
M' Oeog, ‘beith a
n-Eirinn dorighisi’. ‘Eirg si’, ol Daibhiot, ‘for
an t-traigh, & gibé anmann
egcennais do-gebhair ann, eirg fair, &
beraidh go h-Eirinn tú; & cuirfed sa
t' aos cumtha ad deghaidh’. Ocus sgaraid fria
aroile go m-bron & do-ghailsi, oir ba derbh
léo a n-eidirdhealughadh tre bhithe. Teid
M' Oeog forsan purt, &
do-geibh ainmidhe egcennsa ann nachar
aithin, & teid fair, & beres go Ferrna h-e.
Ocus doni trosgadh cethracha la &
adhaigh ann, amhail do-rinne Iosa &
Elías & Maoisi; & ni ro chuir fainne
na trualledh fair.
Feachtus do M'
Oeog for bru Atha Iomdhain,
& bá sennda an tan-sin h-é. Go ro fiarfaidh ar a a carbaid
de: ‘Cia bus bus esbudh a b-Ferrna tar t' eise’? ‘In cedna fer
gebhus an t-ath ugad’, ol sé. Do-chiad buidhen a
g-cenn an atha go lamhach & baosradh
léo; & ba cleirigh iad-som. Ocus tig nech
baoth diobh aomthus an atha,
& tig forsan t-tulaigh a raibhi M'
Oeog. ‘A n-aontoigh riut-sa as ail damh-sa
beith’, ol sé. ‘Cia h' ainm-si’? ol M' Oeog. ‘Mo Ling’, ol sé. Do
ansad araon a b-fochair a cheile go bás
M' Oeog; & do goiredh
easbudh a b-Ferrna do Mu Ling.
Do-clos do M'
Oeog iar sin go raibhe brathair
dó a n-geill ag righ O Conaill Gabhra. Luigh go dun an righ,
& ro connmagh h-é
teora lá & aghaidh a m-beol an dunaidh gan biadh gan
digh. Ocus ro diultadh an giall do tabairt dó,
& fúair inghen an righ bás an
adhaidh-sin. Beiris an rioghan a h-inghen lé go h-airm
a raibhi M' Oeog. ‘Duisg so
damh-sa’, ol sí, ‘oir is tú ro
básaigh’. Tainig cridhe M' Oeog fuirte, & doní
edarguidhe for Día, & do eirigh an ingen; &
ni tainic cridhe an righ for M'
Oeog, & teid aleith eascaine do
dhenamh fair. ‘Na h-escain an righ’, ol an
ríghan, ‘acht cuir th' esgaine for an lic n-dimhoir ugad’. ‘Cuirim’, ol M' Oeog; & doní di chuid
don lic la breithir an naoim. Gabhais omhan an righ,
& slechtaigh do M'
Oeog, & tuc an braighe
dó; & do-bheir Cluain Claidhmhech a
m-bith-dilsi, & doní M'
Oeog eglas anoraich ann, &
fagbhus blogh día naomaibh ag cantain oifice Dé
ann; & sgarais & an ri fria
aroile fo sith & caoin-chomrac.
Feacht do M'
Oeog og triall do Chaisiol go ro
oirisider na h-eocha baoi fó a charbad. Ba
machtnughadh leo-samh sin, go c-cualadur ín
guth ainglighe úasaibh: ‘Ni do Caisil is
déoin do Dhía do dula’, ol sé. ‘Fil
Guaire rí Connacht a treabhlaid a g-Cill Mic
Duach. Eirig si go h-airm a b-fhil sé; oir is duit do
dheonaigh Día fortacht fair’. Ocus gabhus
an carbad an raon go Cill Mic Duach, & ro
thiormaigh Deirgh-dherc roime amhail gach magh. Go
t-tarla dís dóibh, go ro chuinnigsit éolas
fortha. ‘Fedha & criathra uaibh-si go Cill Mic Duach’,
ol siad, ‘& mas do muinntir Día sibh,
reighedh fein an t-slighe daoibh’. ‘Is éidir le
Dia sin’, ol M'
Oeog; & doní magh reigh
don criathraigh, go n-dechadur go Cill Mic
Duach. Ocus do shlanaigh M' Oeog
Gúaire la. grasaibh Dé, & do
foillsigh dó beith triocha bliadhan a righe
Connacht
go h-iomlan, & téora bliaghna
diobh a t-treabhlaid; & nemh dó iar n-eag a logh a
einigh & a trocaire.
La n-aon do Mh'oeog og
denamh aiccechta do mac leighinn, go b-facaidh
dreimire orrdha ag toirnemh fria a thaobh;
& gabus M' Oeog
an dreimire súas. Ocus 'ar
t-toigheacht do, ro fhiarfaigh an mac leiginn
dé, cía conair do-chuaidh. ‘Colam Cille 'ar
n-egaibh’, ol sé, ‘glóir &
oirmhidin muinntire nimhe ana dhail’, ol
sé, ‘& dia moradh léo do-dhechas-sa’.
Laithe n-aon do M'
Oeog, go n-dechadur buidhen la ceilg &
amhainsi do cuingidh derce fair. Ocus ro fhagaibhsit
a n-eduighe for diamair & folach; & do
foillsighedh do M' Oeog
sin; & cuiris fios for na h-eduighibh, & do-bheir a
n-almsain íad do bochtaibh oile; &
imthighid-siom ó M'
Oeog gin edach gin almsa.
Brannamh mac Echach, ri Laighen do
marb Sáranus, do Laighnibh h-e. ‘Doiligh
liom-sa’, ol M' Oeog,
‘cenn na m-bocht, & dinighthéoir
na b-fann; & go t-tuite an lam-sin do bhúail
an fior-laith-sin’. Luidh M'
Oeog go Ferrna, & téid for fert
Brannaim. ‘Eirg suas’, ar se, ‘a
n-ainm Iosa, & follamhnaigh do righe’. Tig
Brannamh as an b-fert, & téid
aráon fria M'
Oeog. ‘Na beir misi ar an saoghal
abriosg’, ol sé, ‘léig mhé for nemh
anosa’. Doni a fhaoisidin fria M' Oeog, & do-beir
deonughadh dó dul for nemh.
Saranas dona luigh for fert
Brannaim go n-aithrighe n-derbhair,
& go n-díughaire truaigh. Tuitis a lámh de,
amail ro chuinnig M' Oeog
roime sin; & ba maith eisiom iar
sin no go b-fhuair bás assa h-aithle.
Feachtus do M'
Oeog ag cur t-shil éorna, go
t-tainic oglach for an n-gort. ‘Is dealamh damh-sa’, ol
sé, ‘& atá cíos trom
agam tigerna oram; & is ail damh deirc do
fadhbhail’. Ocus do-bheir an eorna do bí 'na ucht
dó 'ar n-denam óir di. Beirios leis an
t-ór diá tairbert don rí. ‘Cía o
b-fhuarais an t-ór’? ol an rí. ‘M' Oeog dusrad damh’, ol an
t-óglach. ‘Éirghid t-fhiacha lat’, ol an righ,
‘& beir-si an t-ór go M'
Oeog’. Ro chuir M'
Oeog an t-ór iona eorna, & ro fhas mar gach
n-eornain.
La n-áon do M' Oeog ag denamh egalsa, & ni
b-fhuair sáor día crutughadh. Gó ros
bennaigh lamh dhuine día muinntir, diar bhó h-ainm Goban,
& togbhus an eaglas go n-dealbhadhaibh iongantachaibh,
& go n-gresaibh bregha,
nách raibhi samhail di, & ni rugadh
buaidh saoirsechta on Goban-sin fría reimeas.
Feachtus do M'
Oeog og ionnmad a h-abainn, go
t-tainic aon fria dhruim, go ro chuir a dhi
láim fris, go ro fhagaibh annsa
linn dia
bhathadh. Luigh M'
Oeog a t-tír iar sin gan taisi for fholt na
erradh dó. ‘Log m' aincridhe damh, a cleirigh’, ol
sé. ‘Is déoin damh-sa Día da
maithiom’, ol M' Oeog,
‘& muna abartha sin, do suighfedh an talamh
tú. Dena aithrighe, oir do-ghebhair bás an cethramhadh
la oníu annsa ghniom
do-rónais’. Ocus do fioradh son.
Laithe n-áon diar ghoid mheirlech
caora do tréd M'
Oeog, luigh an meirlech ros-ith an chaora don eglais do
tabairt mionn innte; og glacadh na
mionn do-tigedh cluasa na caorach tara beola amach.
Dia m-baoi nech uasal a Roim Letha a
b-pairithlis, & ni ro fhedsad náoim naid
legha fortacht fair; & tainig a
n-Éirinn do iarraid M' Oeog, iar g-cloistecht a
miorbuile dó; & fuair M' Oeog bas roime,
& téid siom annsa
n-eilitrum ionar h-iom curadh M'
Oeog, & do-gheibh fortacht fó
cedoir do grásaibh De & M'
Oeog.
Do bui nech a t-treablait a Laighnibh
triocha bliadhan, dia b-fhacaidh fís .i. carbad do
toigheacht do nim; cleireach aosda inn, &
ban-óg. ‘Can daoibh’? ol an t-oglach. ‘Misi M' Oeog’, ol an cléirech,
‘& Brighid sunn. Amarach mo laithe-si, &
a n-oirtur laithe Brigidi aníu; &
tangamair anúas do moradh gloire Iosa ionur
laithibh fein. Ocus bi-sí ollamh’, ol se, ‘do-ghebhair
bás an tres lá, & do-gebhair an
rioghacht nemhda dot anmain’. Luigh an
fer naomtha sin, Fionntan a ainm,
go Cill Dara a Magh Life .i. reigles la Brighid; &
ro innis don phobal an aisling ad-connairc,
& fuair fein bás an treas lá, amhail
ro fhoillsigh M' Oeog dó,
& do-choidh dochum nime.
Ro h-oirnedh Mo Ling ana easbudh a b-Ferrna tar eis
M' Oeog, &
ní teigeadh nech ar bith do shuan a n-iomdaigh M' Oeog. ‘Tiocfaidh
diom-sa súan do dhenamh innte’, ol Mo
Ling. Teid 'san iomdaigh, & ro buaidhredh &
ro gallraidhedh h-é, & ni ro fhed súan
innte, no gur guidh M'
Oeog go diochra um fortacht fair; & do fhuair fó cedoir tre guidhe M' Oeog dó. Fagbas Mo Ling an
iomdhaigh, & as-bert nachar diongmhala do duine da mair dul
innte.
Ocus gé do-cuaidh M' Oeog for nim, nir sguir dia
mhiorbuilibh a talamh. Óir donithi lá uir, & la
a earradh, & lá thaisibh slanughadh dall, &
bodhar, & bacach, & na n-uile eslainte
arcena. Ocus ge do innsiomair aráill
do miorbuilibh M' Oeog, ní
h-é a n-iomlaine do
innsiomair. An dara lá do mi Febriairi do-coidh M'
Oeog a n-aontaigh aingel & arcaingel, a n-aontoigh
na naom Trionoide .i. Athair, & Mac,
& Spiorad Naom. Amen. FINIT.
Betha M'
Áedócc Ferna.
Do boi
duine uasal saidbir h-i c-Connachtuibh darb ainm
Sédna mac Eirc, meic Feradhaigh, meic Fiacrach, meic Amalgaidh,
meic Muiredhaigh, meic Cartaigh, meic Eirc, meic
Eachach meic Colla Uais, meic Eachach Doimhlein,
meic Cairpre Lifecair, meic Corpmaic, meic Airt, meic
Cuinn Cetcataigh. Boi ben aicce dar bo
h-ainm Eithne; & do shiol Amhalgadha meic
Fiacrach meic Eachach Muigmedhoin di-sein. Ni raibhe
oighre meic nó ingheine aca. Do-guidhetar Dia go
diochra duthrachtach fá mhac diongmala d'
fághail, do-gébheda n-ionad dia
n-eisi. Do-ronadh dércae díáirme, &
troisgthi, & tredenais leo fan
adbar-sin. Ocus do-guidettar naoimh &
fireoin léo, go f-faghdais a n-athcuinghe on
aóin-Dia.
Battar a f-fochair a ceile iar sin .i. Setna
& Eithne; & do-connairc Eithne aisling
.i. mar do thuitfed rélta anúas do
nimh ina bel; & do-connairc Setna
féin an aisling cetna .i. relta do nimh do thuitim i
m-bel a mna. Iar n-eirge doibh do innsetar da cheile a
f-facatar. Ocus do innsettar an aisling do
daoinibh glioca géir-eolchá. Asedh immorro adubratar
sein ríu. ‘Rélta’, ar síad, ‘do theoraigh
na riogha dochum Criost da adhradh, an tan ruccadh 'san m-Bethil
é. Ocus trésan c-comarrdha c-cedna sin do
foillsighedh daoibh-se, geinfider mac uasal onorach uaibh, &
bidh lán do rath & do grasaibh an Spiorait
Naoimh é’. As annsan oidhce
cetna-sin do geinedh an nech naomhtha
nert-cumachtach i m-broinn a mhathar
.i. M' Aodhocc, & as
ar an adbar-sin aderar mac na
reltainne ris.
Do-coidh Eithne ina
carpat do dul le toiscc la eiccin asa h-aithle
sin, & h-i torrach ar Mh'
Aodhócc. Tarla draoi fir-eolach di ar in
sligedh. Ocus o 't-chualaidh-so torann
& foghar an charpait cuicce, adubhairt: ‘As fo righ reithes
an carpat-so cuccainn; no fo
grasaibh an Spiorait Naoimh’. Do-chuaid nech aca da fechain cia ro bai ann. Ocus
do-connairc nac raibhe aoin-nech ele
ann, acht Eithne 'na h-aonar. At-bert an
draoi ria iar sin: ‘Berai si mac maiseach
mor-chumachtach’, ar se, ‘bus lan do
rath & do ro-grásaibh an Spiorait Naoimh’.
Ruccadh tra an
mac-sin i n-Inis Brechmaighe for Magh Slecht go sunradach. Ro ba
follus immorro comartha & airrdhe
naomthachta ar an naoidhin nemh-urcoidigh sin iarna breith
tre ghrasaibh an Coimdedh; óir an t-ionad ina
ruccadh e, ni raibe easbhaidh soillse do lo no d' oidhce le
h-aimsir fada and.
Ceid-fert M'
Aodhocc iarna breith .i. an lec for a ruccadh da baistedh
h-e, no bidis cach asteach & amach aga n-iomluadh uirre
amhail gach n-artrach eile.
Fiort ele d' fiortaibh M' Oedocc .i. bacan na bainfighidh baoi
h-i l-laimh Eithne ag breith an leinimh do maidhe cruaidh
coimhfeodhaige cuill do beith fo dhuille & fo dhegh-blath ina
dhecchaid, go f-fuil an coll-sin ina crann nuaidhe
nem-arsaidh a c-comharta an fherta-sin i
n-Inis Brechmaighe fós. Aderatt eolaigh na criche
frisan c-coll-sin, an tan cuirter a úir eter braigdib et a
n-iarann iarna cur fo naoi n-aifrennaibh,
go n-élait gan fuirech as a h-aithle.
Conidh do cuimniuccadh na
f-fert-sin do-ronadh an laidh-si:
A ceid-fert M' Aedocc na mionn
Da eis go follus fuicfiom;
A n-airemh as diom dlegar,
Dligidh fili foillsiugadh.
Leac arar baisttedh Aodh ócc,
An naomh miorbuileach M' Aodhocc,
On purt go 'roile ag rochtain
Si 'na h-ethar iomlochtaigh.
Fiort ele da fiortaibh-sin,
Magh Slecht le h' athaidh d' aimsir
Do ló 's d' oidhce, ceim coimsi,
Se uile fa en-shoillsi.
Crann mna fighi frith istigh,
I l-laimh Eithne re niodhnaibh; 15] 'Na mhaide coimhféoidhe cuill,
Beith fo duille úr-álainn.
Ata an coll-sin 'na choll úr,
As biaidh coidhce gan chlaochludh,
Go n-dech crioch ar an c-cruinne,
I n-Inis blaith Brechmaighe.
Do buadaibh chuill M' Aedhoicc moir,
A uir 'na urchascc eloidh
Biaidh ag eirge go brath m-becht,
Tuilledh a c-cenn a céid-fert. Cét-fert
Ro baisttedh tra an
n-oidhe naomhtha nós-oirderc sin le cruimter
craibhtech caoimh-genmnaidh, & le h-aingeal
a fhoircoimhetta iar sin.
Tuccadh da oilemhain & da altrom d' O
Dubhtaigh e, .i. Dubhtach mac Duibh Da Crioch meic
Brenainn, meic
Fergna, meic Fergusa; óir as é, Dubhtach,
an seisedh mac boi ag Dubh Da Crioch, mar derbhas an fili:
Ocus bói acc tairngire
M' Aodocc, co
n-dubairt an laid:
Se meic Duibh Da Crioch ro clos,
Dubtach, Doghran drech-solas,
Maol Bennachtaidh, Murchad mas,
Guaire, ocus
Fannan folt-cas.
Ro h-oiledh go diochra duthrachtach le h-ua
n-Dubhtaigh, & leis an c-cuid ele don lucht oilemhna
an lenamh ni ba friochnamaighe ria aoin-nech ele,
& do-rinnedh a coimhett o gach uile ni
neim-dligtech, ar lasadh & ar
soillsiucchadh an Spiorta Naoimh go
h-iomarcach ann. Tuccsat a
lucht oilemhna .i. a bhuime & a
bhan-coimedaidhe tre seirc & tre gradh
tormach & meduccadh anma go follus fair, amhail as
bés do buimeadhaibh búidhe & buan-gradha .i. mo
Aodh óg, aga gairm do gnath aca de. Conidh airesin ro
len M' Aodhócc d'
forainm fairseach na h-anmannaib ele.
Ro ba folls tra rath
an Coimdedh cumhachtaigh forsan mac-sin .i. for M' Aodhócc, tar macaibh ele a
aimsire. ‘Cían ámh ro bai aga tairngire’. oir do
tairngir an faidh fire .i. Fionn mac Cumhaill, cenn
fesa & faistine na h-Erenn, an tailgenn
toccaidhe .i. M' Aodog
mórdha miorbuilech, mac Setna, seal fada &
aimsir imcian riana geinemain .i. aimsir
fichet righ do rioghaibh Erenn .i. o aimsir Airt meic
Cuinn Ced-cathaigh, go aimsir Ainmire meic Setna,
meic Fergusa Cenn-fada, meic Conuill
Gulban, meic Neill
Noigiallaigh, 'sa aimsir a ruccadh
M' Aodocc; oir do bái an
fad-sin eter Fhionn & eissiumh an tan ro tairngir a
theacht, an tan ro marbh Goll mac Morna Ferna mac Cairill, mac
rígh na n-Deisi Muman; & oglach
gradha d' Fionn eisem.
Ocus aga adhlacadh fo talmain tucc
Fionn a ordog fona déd fis, gur foillsicchedh
fios fírinneach dó ina decchaid,
& gur ceiledh ainffios fair. ‘Dar mo
breithir’, ar se, ‘a Fherna meic Cairill, as mo-ghenar dhuit ro
h-adhlaicedh 'san ionad-sin ar a mhed do cheolanaibh
coimbinne & d' finn-leabhraibh eolcha,
& d' iodbartaibh cuirp an Coimdedh bías os do
cionn go deiredh domain’.
Ath Ferna,
Áit a
m-bia M' Aodocc feabda;
Aniu cidh iomdha a cuana,
Bidh iomdha a nualla nemhda.
Ath Ferna na feorainne,
Bidh feabhda an fer 'ga m-bia;
Do-roiset ann
anmcarait;
Bidh ait ionmain le Dia.
Do-ria M'
Aodhócc muinterach,
Maisi greine tre ciotha;
Do-ria mac na reltainne,
Relta buadach tre bithi.
Do-ria M' Aodhócc muinterach
Tar Áth Fionnglaisi Fiaa;
Bidh tailgionn ros toirgeba;
Bidh sroibh-gionn duine Diaa.
Bidh e an t-ionadh ainglidhe,
A m-bia fian ban i folucht;
Do-ria M' Aodhócc
muinterach;
Mochion rígh darab ro-lucht.
Bidh é an torc tren turcruthach,
Bidh e an lasair bhorr-brátha;
Do-ria M' Aodhocc muinterach;
Bidh tonn tar iolar atha. A
Ro tairngir
tra athair baitsi & buan-creidmhe f-fer
n-Erenn .i. naomh Patraicc, an
naoimh-erlamh cetna .i. M'
Aodhocc milis-briathrach mor-cumachtach, an tan bói
ag siubal droibel & ditreab O m-Briuin
c-cualadh claiscetal coimmbind, comhcubaid na n-aingeal ina foccus, & ceola iomdha iolarda,
& airpeitedh ailghen ainglidhe, &
nualla nemhda 'ga labhra & 'ga luath-cantain. Ro
fhiarfaighettar na tri caocca
naoimh-cleirigh battar i f-farradh
Patraicc; ‘Cidh ar nach anmaid 'san
ionadh ina f-fuil nuall & ceol na n-aingel,
& aittreabh & comnaidhe do denamh 'san
druim-si ata leth re h-an .i. leith re h-uiscce’.
‘Bidh é sin a ainm go
brath’, ar Patraicc ‘. .i. Druim Lethan. Acht ata
ní cena; ní duin-ne ata a
n-deonucchadh anadh ann, acht d' Aodh mac Setna
.i. M' Aedócc Ferna, naom
miorbuilech mór-cumachtach, cend &
codhnach naomh Leithe Cuinn a
c-coitcinne, & d' Oirghiallaibh .i. do
clannaibh na c-Colla a chinel, & don Breifne
foighenus, oir as innte geinfider é, amhail
atá a t-tuicsi & a t-tairngire, a c-cionn
trichat bliadan oníu i n-Inis Brechmaighe i
Muigh Slecht Connacht. Ocus as dó atá a n-dan
an t-ionad-so d' aitreabadh & d' aitiucchad. Ocus
cidh aidbhseach libh-si an lion crann ata isin druim
attaidh .i. Druim Lethan, ní lía
íad-sein ina órtha & iomann, psalm
& slechtain, almsa & aifriond do-gentar ann re lind an erlaim uasail ainglich,
& an fireoin fhoirbthi il-cumachtaigh, & an
tailginn miodhchuir mór-chraibhthigh .i. M' Aodhog mac Setna, & fos ina
decchaid go deiredh domhain’.
Ro bhaistt & ro bhendaigh
Patraicc an baile re M'
Aodhócc annsin. Ro fáccaibh rath
& ro-chonach, sobharthan & sonus, soicheall
& saidhbres, buaidh fosaici & fritholma fair,
& a onoir os cach; go n-dubairt an rosc:
Foillsigim fios firinnech
Daoibh, a cleirchi creidmecha,
Ó Dhia dúinn do deimhnigedh,
Ni damh-sa ro deonaighed
Anmain isin ionad-sa,
Druim Lethan, nach laimheochur;
Acht don tailgionn toccaidhe,
Do Mh' Aodhóg fial
ainglidhe,
Cend naomh ocus naomh-erlamh
Leithe Cuinn rea comhairemh;
Do shiol Cholla chathbuadhaigh
Airemh a glun n-genelaigh. A c-cionn trichat
tren-bliadan,
Ar Magh Slecht go sunnradhach,
Geinfidher
an glan-mac-sin,
Mac rathmar na reltainne.
Go brath bidh h-é a fhorainm-siumh;
Bennaigim-si an baile-si,
A m-bía an firen
foirglidhe,
Suil tí M'
Aodhócc moir-fertach
Da caomhna, da chomfurtacht,
Da coimett, da coisreccadh.
Biaidh onoir na h-áiti-si
Ó Mh' Aodhocc acc médachadh,
Go t-tí laithe an luan-bratha;
Daoibh-si festa foillsighim. Foillsighim
'Ar m-beith do M' Aodhocc ina mhaccaomh occ
anarsaidh iar sin, tainic Ainmire mac
Setna, meic Fergusa Cend-fada, meic Conuill Gulban,
meic Neill Noigiallaigh .i. rí
Erenn, i n-Uibh Briuin d' faghail giall & braighdedh
uatha, mar fa gnaith-bes ag na rioghaibh & ag na
tigernaibh an tan-sin. Tuccadh M'
Aodhócc do a m-braighdenus
ona
athair. .i. ó Shetna mac Eirc, a c-cuma caich,
óir fa fer laidir lánconaigh an Sédna-sin.
Acc imtecht immorro d' Ainmire ar a ais,
battar a braighde roimhe 'san slicched. Do
foillsicched grasa an Spiorait Naoimh do ri
Erenn for M'
Aodhócc tar na maccaibh ele. Do raidh an
rí 'arna faicsin sin: ‘As follus foirbhthe
fír-grásamhail an mac-sa .i. M' Aodhocc’, ar se; ‘& bidh
eiccen dó beith im fharradh-sa for an
c-cuairt righ for a f-fuilim; no, madh ferr lais a leiccen
amach, & dol dó tara ais, do-ghebha a rogha dibh’.
Do raid M'
Aodhóc aga cloistecht sin: ‘Masa meisi as
ail let do leiccen sáor uait, guidhim tú a
n-onóir na naomh Trinoide go leicce na maccaoimh-si
ele saór uait on m-braigdenus ina
b-fuilet’. ‘Do-gebair-si an athcuinghe sin’,
ar an ri. Do leiccedh doibh uile tionntudh dia t-tigibh iar
sin. Do athain Ainmire e féin do M'
Aedócc a n-anmcairdes, oir da tuicc
sé gomadh colaman comhdaingen isin ecclais catoilice
é iar sin, amhail ro comhailledh. Conid h-í
céd-onoir M' Aedócc cona
maccaomhaibh annsin, grasaibh an Choimdedh ina coimlenmain.
La da raibe M' Áedhocc ag
cluiche maille fri buachaillibh ar fud an
fherainn, & sé ag coimhétt caorach a
bhuime, tangatar ocht c-coin allta a
n-aoin-fecht cuicce go mín muinterdha,
& síad bocht, anfann, ocarach. Ro
fhech san orra, & adubairt riu: ‘Toccbaid
libh’, ol sé, ‘ocht muilt don tred, & ithigh
iad’. Do-rinnettar na coin amhail do ordaigh M' Aodhocc doibh, &
do-chuatar fon c-coill; & do ba le buime M' Aedócc na
muilt-sin. Do-chuatar na buachailledha don
baile go luath iar sin, & do innisettar do
buime M' Aedocc an gniomh-sin.
Do eirigh an buime maille le feircc moir go
M' Aedócc. Gabais
éccla mór M'
Aodócc aga faicsin; &
adubairt: ‘A Dé na n-uile cumacht,
& a Tigerna, a Iosa Criost, foir &
fortaigh oram, oir as at onoir do-rattusa biad dona
bochtaibh ocaracha’. Do bar follus an uair-sin
ocht muilt dob ionann dath & mét &
cuma risna ced-caorcaibh eter M'
Aedhócc & a bhuime. Tangattar go min
muinterdha mar na caorcha ele d' ionnsaighe an
treda. Ní fidir neach fo nimh o sin alle cait as a t-tangattar
don toiscc-sin; gur h-oirdercaigedh ainm De
& M' Aedócc tresna
miorbuilibh-sin.
Conidh da derbadh-sin do-rinne
an t-ughdar an laidh-sin:
La do M'
Áedhócc, fa mor rath,
Da bhuime ag coimhétt caorach,
Go f-faca lea taobh acc teacht
Na h-ocht c-coin allta a
n-aoin-fecht.
Dona conaibh, cenn a c-cend,
Gabhais trocaire an t-ailgend;
Seach na h-ainminntibh ele
Siad bocht, deroil, díblidhe.
‘Óm buime, ettraibh as ecc,’
Beiridh ocht muilt don mhór-tred
‘Ar son Dé’, diochra an t-oinech,
Do raidh M' Aodhócc mior-builech.
Dith a caorach o 't-cualaid
Buime an erlaimh iol-buadaigh,
Ferc adbal uirre ar a son,
Rer lion uamhan an t-erlamh.
Aodh mac Séttna, ar nar
lér locht,
Ar Dhia do iarr a furtacht 19] Ar fheircc a bhuime gan mes.
'Na h-acchaid nir iarr aighnes.
Do luach einigh Aodha óicc
Fuair tiodlacad on Trínoid;
Ocht caoirigh oile ar áon dath
Ar cuma na c-ced-caorach.
Saorthar le cerd na cruinne
Aod ócc ar feircc a buime;
Mac Sétna fa treisi atá
Ag Dia Athair gach en-la. La.
An tan tra at-connairc athair & mathair
M' Aedócc méd na
n-gras do tiodlaic Dia dó, do-chuir dochum
leiginn é, go n-dechaid clú a
crabaidh, & oirdercas a foghlama,
a eccna & a aird-leighinn co comhcoitchenn fo cach.
La da raibe drong naomthach
nemh-pectach ag guide Dé go dutrachtach fa
foillsiughad doibh ionad a n-eiseirge, óir dob ail leo
seirbis do denamh go duthrachtach do Dia
ann, tainic an t-aingel da n-ionnsaighed,
& do raidh riu dol mara raibe M' Aodocc, & go f-foilseochad
sé doib inad a n-eiseirge. Do-chuattar san cuicce le
breithir an aingil. Ro fhíarfaigh M' Aodhócc dibh: ‘An
c-cualabair guth cluicc ag toidhecht annso
daoibh’? ar se. Adubhrattar san, nach
c-cualattar. ‘Teccaidh lim-sa, masedh’, ar
sé, ‘go f-foillsigher ionad bar n-eiseirge
daoibh’. Do-cuatar lais, & do thecaiscc doibh
mara m-biadh a n-eiseirgi, gur mairettar
ann go h-aimsir a m-bais i m-bethaid miorbuiligh mór-conaigh.
La ele do M' Aedócc i n-ionad
seicréittiuch ag legad a psalm. Tainic fiadh
curthe comhtuirsech cuice, & gadhair go tinnesnach
aga tafann, & do-rinne comhnaidhe h-i
f-fiadhnaisi M'
Aodhóg. Do-thuicc M'
Aodhócc gurab ag iarraid
comairce do dénamh dó do bí
sé. Cuiris M' Aodocc a
paidrín fo codnaibh an fhiadha. Do lenattar na
gadair an fiadh, & is amlaidh do foillsiged doibh, a
bheith i n-deilb duine. Ocus nir lenattar na gadhair an
fiadh; gur imthig gan urcoid do denamh dó, iar c-cur an paidrin de. Gur
moradh ainm Dé & M' Aedocc tresna
miorbuilibh-sin.
Do ba companach da ceile
M' Aodocc & Mo Laisi
Daiminsi. Tarla doibh beith a b-focair a cele fo bhun da
crand aon do laitibh ar Magh Slecht a m-Breifne
Connacht. Battar ag guidhe Dé go duthrachtach
ima fhoillsiuccadh doibh 'na f-fochair a ceile no bheittis,
no an budh eiccin doibh dealacadh le ceile. Ro
tuittsetar na croinn fo bhun a rabattar an
tan-sin .i. crann budhthuaid, &
crand oile buddhes. An crann immorro fo bun a raibe
Mo Laisi, as e do thuit fo tuaid; & an crann fo bun
a raibhe M' Aodhócc, as
é do tuit budhdeas.
Adhubhrattar san ainnsein: ‘Ata
comhartha ar n-deilighthe annso’, ar siat, ‘'arna
thabhairt duinn o Dhia’. ‘Ocus as amlaidh dleghmaitt ne
imtecht o ceile, do réir mar do
tuitettar na croinn don chur 'sa’, ar M' Aodhócc, ‘. .i. tusa
budtuaidh, a Mo Laissi, & misi
buddes’. Celeabrais cach da ceile dibh 'na
decchaid sin; & tuccattar pócca go
mín muínterdha da ceile. Teid Mo Laisi go Loch Eirne
budtuaidh, & cumdaighis ecclas
álainn oireghda ann
.i. Daimhinis. Téid M'
Óedhocc buddes, & cumdaighis ecclas
alainn, & cathair onorach ele andsein .i. Ferna
Mór M' Aodhócc a
lár Laighen.
Fechtus ele dar baithed
Daimhin mac Cairpri, an Damhargaitt, annsein .i. meic
Eachach meic Criomhtainn meic Feicc meic
Deghad Duirn, meic Rochadha, meic Colla Focrich,
meic Eachach Doimlen .i. fer calma cumachtach do
Chonnachtuibh, & dias lenamh ele ina fochair for
Loch Eirne, ni frit immorro a chorp rea toccbail. Ro shiubhail
tra mathair Daimhin ar morán do naomhaibh
Erenn aga iarraidh orra cuirp na lenab d'
fagbail léna n-adhlacadh. Ocus ní fuair an athcuinghe
sin o áon aca. Adubairt Mo Laisi Daimhinsi ria: ‘An
isin ionadh-sin’, ar sé, ‘no go t-tí M' Aodócc cuccat, oir atá a
fhios agam go f-fuighe se na cuirp útt lea t-toccbail;
& go n-dingne a n-aithbeouccadh tre grasaiph an
Spiorait Naoimh’.
As gerr ina decchaid sin an trath
tainic M' Aedhocc da
n-ionn saicched. Ro
innis an bhen dó gach ní da n-dubhramar,
& do bái ag
cáoi, & acc toirrsi go
h-iomarcach ina fhiadhnaisi. Gabhais truaighe &
trocaire M' Aodhócc
fadeoigh dhi. Do-cuaidh M'
Aodhócc 'chum an locha, & do-rinne
urnaigthe deithnesach go Dia, gur eirgettar
na leinibh béo o bás go bethaid chuicce,
& do fhoccair da maithribh íatt asa h-aithle. Mar
do-connairc Cairpre mac
Eachach a mhac do dhusccadh a bás,
tuccustair é fein & a mhac
a m-bith-dilsi do Dia & do M'
Aodhócc go brath, & a shiol; &
screapall gacha tighe for naoi trichait
cét Oirgiall. Ro moradh ainm
Dé & M'
Óedhocc trítt sin.
Conidh da dherbadh
sin adubairt an file:
Sccél ele ar Aodh d' airidhe,
Mor rea sccaoiledh a sccela;
Dob é an faidh re faistine,
Oighre saor-clannda Setna.
D' feraibh naomhta neimh-treithe
Ticc drong chuicce tre cairdes,
Fios ionaid an eiseirge
Do bí orra 'na ainffios.
Tucc a menma ar meducchad
An drong deisccreidech deoradh,
Fód a m-báis gan breccnacadh
Fuarattar uadha a eolas.
Re ceile do caithettar
A re uile 'san ait-sin,
Gan iad uaithe d' aitherrach,
A m-bethadh cennsa craibhtigh.
An fiadh cuirthe comthuirsech
Do-chí cuicce 'sa conair,
An firén rán ro-cuimsech
Do-rinne a chaomhna ar conaibh.
Crábhudh an da criostaide,
Ca crábudh bud
mó maise?
Dob é an cadach criochnaighe
Cadach M' Aodhocc le Mo
Laisi.
Tucc Dia an doigh a n-dealaighthi
Na da c-croidhe 'ar c-cur ceille,
Do comharta cedaighthe
Tuitim na c-crann o cele.
An trath-sin do tuiccettar
A c-cur araon o 'roile,
Druim coidhche do-cuirettar
Le céle, acht a dá c-croidhe.
Ticc Mo Laissi ócc eccnaidhe
Go Daimhinis, Dún Daingen, 35] Teid M' Aedocc fial
fechtnaidhe
Go Ferna lan-moir Laighen.
Ata fris gach n-aon adbar,
Gibhe do biadh 'ga n-guidhe
O Righ nimhe as naomh-talman
A n-aonta i n-en-ait uile.
Mo Laisi do mhuin moir-creidim
Ar Sliabh Betha, bert cabhra,
Fuair on aingel d' foirighin
Soillsi 'sa duibh-re dorcha.
Mac Cairpre dein, deigh-ceilligh,
Daimhin, nar treth a t-tachar,
Báitior h-i sruth sein-Eirne,
As dias ele 'na farradh.
Naoimh Banba do bhinn-fhoclaibh
Guidter lea mathair meir-gil
An uair-sin, gerb iomarcach,
Fa aisecc anma a h-én-mic.
Go ranaicc Aodh oirdnidhe,
O naomh ní fhuair a h-iarraidh,
An firen fial foircclidhe,
Do coimeitt riamh a riagail.
An rioghan fhíal fír-lainneach,
'Ar t-taistel iuil is ariuil,
Ar Mh' Aodócc mór miorbuilech
Guilis go tuirsech taidhíur.
Gabais truaighe an t-erlamh-sin
Fa mnaoi na tuirse truime;
Do-ghuidh as an
n-ger-gul-sin
M'
Aodhócc fa furtacht uirre
Mac Cairpre caoimh cath-tréoraigh,
Daimhin, fa crodha i c-cathaib,
An trath-si do thathbeoaigh,
'Ar m-beith báite le h-athaid.
Daimhin an triath trom-gonach,
'Ar n-eirge o bás go bethaid,
Tucc
Clann Colla comramach
Fa chíos M' Áedocc gan mebhail.
Screpall gacha h-en-tige
Do naiscc
ar uaislibh Oirgiall
Do Mh' Aodócc saor sheimhidhe
'Sa beith coidhce 'ga coimriar.
Tucc diultadh don droch-einech,
Nach tucc ennech ria roime;
Ar Mh' Aodócc fíal
foighittnech
Iomda scriobhtha sgel ele. 'Ar b-fás
immorro do clu & do caomh-naomhtacht Mh' Aodhócc uile amhlaid sin,
tangattar daoine iomdha as gach aird d' Eirinn do
beith fona smacht & fona riaghail. Sanntaighis
M' Aedhócc a thalamh
& a thír fein d' faccbail,
& dul for teiched ass, óir nírb ail leis beith
fan onoir, & fan airmittin i r-raibe.
Ocus smuainis dol dia oilithre don Roimh,
& d' foghlaim fhesa & eolais an scrioptura diadha go
deithitnech, mar donidis na h-erlaimh & na craibtigh
ele 'san aimsir-sin. Is iad-so an lucht
cumainn & coimhittechta aithrister do dhul
le M' Oedocc forsan
mór-turus-sin .i. Caillin craibtech
caoimh-genmnaidh o Fhiodhnach Maighe Réin, a oide
foghlama & foircetail fein; & Mo Laisi diadha
deigh-eolach o Dhaiminis; & Ulltan aobhda eccnaidhe
o Ard Breacain, óir fa lucht aonta &
aon-chadaigh i n-nim & i t-talmain da cele an
cethrar-sin.
Ocus fos an cethrar cobhsaidh
céillech coccúsach ele, do ba lucht
ruin & ro-thairise aicce tar gach n-áon .i. Cele,
& Aodan o Ferna Móir M'
Aodhócc, Faircellach o Druim
Lethain, & Fergus o Ros Inbir. Is iad-sin
an cethrarda t-tug M'
Aodhocc taisccedh & coimhétt a
mhór-maithesa, & a mór-conaigh, an
fedh ro boi ina bethaid; & da t-tucc cennus & comarbus a cheall
& a caoimh-ecclas, tobach a chiosa & a
chana i n-oigrecht dia eis, gurab iatt-sin leth ar
leth fa lucht ruin & ro-coccair, & fa lucht
curaigh & caom-artraigh don erlamh
óghdha urnaigtech acc fáccbáil na
h-Erenn dó.
O rangattar an buiden
craibtech caomh-naomh-sin go Roimh, do-rinne Dia
fiort firinneach follus da foillsiuccadh do
cach .i. cluicc an baile do búain uatha féin gan
cuidiuccadh o dhaoinibh acht an t-aoin-Dia
uile-cumachtach aga dénamh. Tainic iongantus
mór, & machtnucchad menman, &
criothnucchad croidhe do cach go coitcend isin c-cathraigh
dona h-airrdenaibh naomhtha-sin do-clos doibh, go f-fuarattar
fiossccel fadheoigh, mar do dherb fer ionaid Pettair
& Poil crabhadh & creidemh na druinge deg-naomh-sin
tainic a h-Erind.
Ro h-oirdnedh leis triar dibh ina
n-escopaibh urdalta 'arna n-derbadh o dhaoinibh,
& 'arna t-togha on Trínoid, &
'arna ceducchad on
Coimdhe caidh cumachtach .i. M'
Áedócc miorbuilech,
milis-briatrach, & Mo Laisi moir-fertach,
macánta, & Caillin craibtech, credal. As don
turus-sin fúair M'
Aodhócc moir-fertach da thiodhlacadh
toccaidhe on Trinoid, 'arna faccbáil ina
fiadhnaisi for altóir Pettair h-i Roimh,
'arna t-toirbeirt do nimh trena naomhtacht, amhail
fuair M' Aodhócc andsin
.i. an brec M' Aedhócc, an
seachtmadh mionn da mhionnaibh, &
an bhachall Branduibh; amail as-bert an fili:
Brec M' Áodhócc do maigh nimhe
Fuair an t-erlamh oirdnidhe,
'S do fuair an m-bachaill m-Brandaibh
On stuaigh ra-chaim reltandaigh.
Bliadain comhlan dona
cleircibh don cur-sin isin Roimh maraon ag foghlaim eccna &
eolais an scrioptura diadha do neoch rangatar a les,
& acc fagháil onóra, & oirmittne
cadais, & cumacht on b-papa, cona cleir,
& cona cardionalaibh. Ceileabrait da ceile
ar c-cengal a c-cumainn & a
c-comaonta go h-iomcubaid re 'roile, iarna
n-daingniuccadh i n-dinite & i n-onóir
móir & i n-degh-ordaibh o fhior ionaid De for talamh
go rangattar fo clú creidmhe &
crabaidh & cumhacht tara n-ais go
h-Erinn, da n-ionaduibh féin leth ar leth.
Do-chúalaidh Aodh Dubh mac
Fergna meic Fergusa .i. ri O m-Bríuin na ferta
iolardha sin aga n-denam ag M'
Aedhóg & an onúir & an
airmittin adhbal fuair isin Roimh, & an da
tiodhlacadh ána oirderca fuair innte
.i. an brec & an bachall. Tainicc cuige go coimhdiochra,
& troisccis go ro-umhal ris im aitherrach deilbhe &
dénma d' fágail o Día do, oír fa
doidhealbhdha eisiumh gusan uair-sin. Tuccustair M'
Aedócc cend Aodha fona cochall don cur-sin. Ro codail
immorro Aod fo cochall M'
Aodócc isin ionad-sin, & isi dealbh tug fair
.i. dealbh Aódhain mic Eignigh an t-aoinnech fa
h-aille d' feraibh Erenn ria aimsir.
Ro baistedh iar sin h-é a c-Coill na c-Cros
ag Ath Airm; & as on crosadh & on
coimhsigniuccadh do-rinne ar an righ
ainmnighter an t-ionad-sin
.i. Coill na c-Cros, & Ath Airm, o arm & o
earradh an righ an fedh do bái 'ga bhaisttedh
& 'ga bhennachad do benadh de, a
m-bith-dílsi do Dia & do Mh'
Aedhócc. Tuccadh immorro Aodh Finn
d' ainm fair. Tucc san screapall gacha tighe do
M' Aodhócc fana
cumachtuibh do luach a baiste, & tucc é
féin go brath a m-bith-dílsi do Dhia & do
Mh' Aedócc; & gan
athgabhail tuaithe no cinidh donté do shiol Aodha
Finn do-bheradh a mainchine na a mór-thogha o Mh' Aodóg go brath. Óir gach
plaigh, & gach coccadh, & gach dith daoine
da t-tainic, & da t-tiucfa, for Úibh Briuin,
& for Breifneachaibh, as tre easccaine &
tre fír-diomdha M'
Aodóg 'mó mhainchine & 'mo mor-togha
do chur uadha, & tre chur a cioscana for c-cula
tainic.
Ise so immorro luach baiste Aodha
Finn do M' Aodhóg
ó Ibh Bríuin .i. screpall as gach tigh do Mh'aodog gacha bliadna; each &
earradh gach righ, & gach ban-rioghna;
erradh & tlacht gacha taoisigh & gacha
mná táoisigh, bó adhastair as gach creich o gach
Breifneach o Druim Cliabh go Cenannus; ainmidhe as
gach seilbh do comharba M'
Aodhócc; serrach as gach groigh; muc as gach
crú; caora as gach tret; mart gacha feile M' Aodhócc; cáor
iarainn ó gach gobha don tempall mór;
cuairt cáscc & nodlacc do mhanchaibh
& do mhaoraibh M'
Aodhócc; tús suidhighthe i tigh n-ola;
tús coccair & comairle;
& an céd-chorn i n-am ola an n-gach tigh i
m-bia duine do muinntir M'
Aodhócc; & gan sith do dhenamh i n-Uibh
Briuin gan comarba M'
Aodócc aga denamh, & aga
h-eachtucchad, & diombuaidh siodha orra munab
amhlaidh do-géntar.
Dalta ó comarba M' Aodhócc i n-daltus do
righ Breifne, & an dalta-sin do frestal do biadh, &
d' edach, & d' eccna, i n-onoir M'
Aodhócc, goma h-eolach a leighenn &
a lain-eccna é; oír ní dlighend mac righ no
taoisigh, brucchadh no biataigh, o
gabhus forba no ferann chuicce, gan dalta o M' Aodhócc do beith aicce;
& fos dlicchid rí Ó m-Briuin inghen
comharba M' Aodócc
do tabairt d' fior, & crodh &
tionnsgra do tabairt lé. Failte do chur re
comarba M' Áedog da mhionca
da f-faicfi é; & tuarustal amhail gach
m-bruccaidh o ríoghraidh Breifne do cumdach
ecclaisi & tempuill M'
Aedhóig i n-gach áit i m-bia.
Each & earradh righ Breifne an
lá rioghfaidher é do thabairt do
muinntir M' Aodhog, no deich
marcc, no fiche bó. An bhrec M' Aodócc
do chur timcell an righ, & a cur a
slanaibh fair im chert do dhénamh eter gach n-aon, d'
anffann & do trén. A cur fós
a t-tús gacha catha & gacha comlainn
ria m-Breifneacaibh, & teacht deisiol ina
t-timceall, & tillfid slán. Falach sroil &
nobla óir don bhric fós dia cumhdach an tan
ricfes a les, o riogaibh & o maccaibh riogh &
taoisech. An ri féin do teacht an lá
arnamarach d' eís a ríoghtha go
Druim Lethan, no go Cuillín na f-Fer le
h-offrail, & ni h-eccail leis an rígh teidm
na galar gusan teidm n-deigenach. Do-gheib fod
saoghail abhus, & flaithes Dé tall fadeoigh
do chionn comhaill gach n-eithe da n-dubhramar. Ocus
fós as ar an righ féin ata tabhach cíosa
& cána M'
Aodhóg o bhecc go mór ar fedh a thire
& a ticcernais.
Sccéla & miorbuile M' Aedocc d' innisin, &
d' foillsiuccadh da gach aon dona h-úaislibh ó
mhuinntir M' Aodhog. Muna
f-fagbaid immorro an cíos-sin tri troisccte do denamh for Ibh
Briuin. An céd-trosccadh i n-Druim Lethan isin recles
mór; an dara trosccadh for Leic na Nemand
mara n-gnathaicched M'
Aodocc feisin slechtain & figill do denamh
maille le sior-urnaighthe; an tres trosccadh
i Cuillin na b-Fer, .i. Ros Inbhir, uair as ann as mó eistes Dia & M' Aodhocc guidhe gach aoin dia
muinntir; & an bhrec d' impod tuaithbel orra as a
h-aithle. Giorra saoghail gan t-sechna, & ifrionn da
gach (áon) tuilles an esccaine. Ocus an
diombuaidh cétna for muinnter M' Aodócc muna n-iarraitt
an cíos-sin gacha bliadna. Da n-derntar comharbadha &
aircinnigh M'
Aodhócc do reir le Breifneacaibh, & gan an
esccaine do thuilledh, da rabhait naoimh Erenn da
n-esccaine, ní h-eccal doibh íatt.
Is amlaidh so riogthar ri
Breifne .i. da comarba decc M'
Aodhócc do techt 'na thimcell, &
prosesium do denam doibh .i. O
Fairceallaigh & O Fergusa O
Sealbaigh & O Connachtaigh &
Magechrain Ó Dubhtaigh & O Duibhgennain & O
Caiside; comarba Caillin, & comarba
Cruimtir Fraoch, & comharba espuicc
Fionncon. Ocus íad-sein do thecht ina
thimcell. Tabradh an sámhadh-sin a n-aoin-fecht
onóir d' Ó Dubhtaigh & d' fior a ionaid dia
éis .i. oide M'
Aodócc eisein; & tabradh O
Duphtaigh slat do righ Breifne a n-onoir M' Aodócc. An t-slat-sin do buain
do choll M' Aodócc a
Seisccinn Uairbeoil i l-Laignibh .i. Dísert
M' Aodócc ainm an
ionaid.
Tabrad an rí a each & a
earradh do muinntir M'
Aodhócc, no anní adubramar
gottrasta ara son. Trian na culaigheach sin d' Úa
n-Dubtaigh a n-onoir a oilemhna & a altroma
ar M' Aodog, & d' fior a
ionaid, & an da t-trian ele don t-samadh cetna
adubramar. Ní rí immorro, & ní
taoisech an tí nach oirdnighter amlaidh sin.
Conidh do cuimninghad & do
derbadh gach n-eithe da n-dubramar do-ronadh an
laidh-sin:
Cios M'
Oadhócc gan meracadh
'Na diaidh ar aicme Fergna
Go brath ar a m-bennachad
Naisccis Aodh Dubh go derbhtha.
Cuingis Aodh Dubh doidhealbhda
Ar M' Aodhocc, fa
mór tuiccsi,
Da dítten ar doimenma,
Buaidh n-deilbhe tar gach n-duine.
Tucc dó M'Aodocc muinterach
A rogha deilbhe ar domhan,
Nír bí an aiscidh airbernach,
As nemh fadeoigh gan dochar.
Así roccha ruccustair
Aodh, tar eccosc gach en fir
Dealbh an fhir caoimh cruthamail,
Dárbh ainm Aodhán mac Eignigh.
Tucc Aodh ócc gan anumla
Suan ar an rígh go ro-trom, 19] Ni frith dealbh bud dathamla
'Ar n-éirghe d' Aodh on cochall.
An uair-sin do h-ainmnigedh
Le M' Aedocc gan locht labra,
Ar Aodh Dubh gur daingnigedh
Aodh Fionn d' aithearruch anma.
Baister Aodh Fionn
fíor-sochraidh
Ag Ath Airm le h-Aodh ele,
Mac Fergna moir mion-cobhsaidh
Nír bhaist aon
naomh riamh roimhe.
Luach a bhaiste on Breifnech sin,
Do ba luach é gan ionnsa,
Sgrepall ar
gach aon n-dethaigh
Fuair M' Aodócc on Aodh
Fhionn-sa,
O Chenannus comhsochraidh,
'S ó Droichet Atha d' aon-laimh,
Go Drobaois
n-gil gorm-srothaigh,
'S co Cnoc
lan-oirderc Laoghain.
Earradh gach
righ ro-crodha,
'S gach taoisigh go t-tren-feidm,
Tosach gach cuirn comola,
Is ainmidhe as gach ein t-seilb,
Dlegar daibh a daingnechad;
Mart as gach creich da creachaibh,
Mart ele le h-ainmneachad
Im feil M' Aedócc gan meabhail.
Ofrail gacha h-en-gobhann
I c-crich Breifne na m-bocc-magh,
Cáor iarainn gan eccomtrom,
Cuairt cascc ocus cuairt nodlacc.
O Mh'aodócc sheimh
síor-aointeach
Dliget clann Fergna
danair,
Eter righ is righ-taoisech,
Dalta do gnáth do gabhail.
Dlighid dib an dalta-so
Biadh is
édach is eccna;
M'
Aodhócc, asé an dalta son,
Foirfes orra i n-am decra.
Clann ingen Í Faircellaigh,
Is h-Í Fergusa fhechtnaigh,
D' onóir dona h-aird-cellaibh,
Dligitt a n-urnaidm d' feraibh.
Da fer decc do deig-feraibh,
Is a c-congnamh le ceile,
Do duthcus na
n-deig-fer soin
Teacht do riogadh righ
Breifne.
Ó Fergusa, O Fairceallaigh,
O Duibhgennán, O Dubtaigh,
O Sealbhaigh an sailm-cettlaidh,
Is Ó Connachtaigh cundail,
Ó Caiside cairdemhail,
Cleirech an leighinn Luchair.
O Rodachain ro-bladach,
O Treabair nar tuill tendal,
Mac Ethigen comramach,
Maguibhne ocus Magechran.
Neach go brath do Breifneacaibh
Ni rí tren, is ní taoisech,
Go m-be an cuire cleireach sin
'Ga n-oirdnedh uile a n-aoin-fecht.
Dligid d' eís a n-oirdnigh sin
Síol Fergna na slegh slim-teand
An bhrec fhertach oirdeirc sin
Do chur fo tri 'na t-timcell.
Don bric-sin do h-ainmnigedh
A cur a c-cor go h-emech,
Gan eccóir, gan aindligedh
Do denamh doibh ar einneach.
Buaidh nagha rea innisin
Ar rioghraidh aicme Fhergna,
Do buadaibh na brice-sin
A cur a t-tús gach tennta.
D' fuil Fhergna as dal dioghbala
Fa gan M' Aodócc do min-réir,
Gan comall a cíoscana
'S gan dul fa úir an fhiréin.
Gach olc, is gach ainicin
Da t-tainic, is da t-tiocfa
Do cloinn Fergna d' airidhe,
Diomdha M' Aodhócc
fo-dera.
Siol Fergna gan moir-chreidhim
Dligitt do gnath a géir-ioc;
Do M' Aodocc an moir-leighinn
Atad uile fa ein-cíos. Cíos. 'Ar c-cengal & 'ar c-comdaingniuccadh a ciosa & a
chomhonóra do M' Áodhóg for Aodh f-Fionn
mac Fergna, cona cinedh & cona
clannmaicne 'na dheghaid, ar a bhaistedh
& ar a bhuan-choiserccadh ag Ath Airm, mar do
raidhemar romhainn, luidh roimhe go Druim
Lethain ar aslach & ar impide an aird-riogh
.i. Aodha Finn, & fós ar comhairle & ar
comhfurailemh righ & righ-thaoisech Ó
m-Bríuin, & caich a c-coitchinde, eter íseal
& uasal, eter laoch & cleireach.
Fothaigis & fír-bennaighis an
t-ionad-sin as a h-aithle, amhail do bái a f-fioguir &
a f-faistine ó aimsir Pattraicc
priom-apstail, 'gár thairngir sem M' Aodócc móir-fertach
triocha bliadhain riana ghein, & riana
gnath-coimpert; gur baist Patraicc,
& gur bhennaigh an baile-sin re t-teacht
don érlamh da
ionnsaicched, 'arna faccbail don ard-apstol ina oircill gan
áitiuccadh. Gurab é Patraicc
prim-eccnaidh tucc Druim Letan d' ainm ar
an ait-sin, ar a beith leth fri h-an .i. fri
h-uiscce, oirfa Druim Leith a ainm o tús.
Tainic tra M'
Aedhócc ar lorcc tairngire an tailginn go
Druim Letan, mar do luaidemar
romhainn, 'ar foirbtiucchad a áoisi,
& a aimsire, 'ar metucchad a fhert
& a ard-míorbuiledh, 'ar
n-oirdhercuccadh a crabaidh & a
caoim-bés, a eccna & a iol-cumacht, a derce &
a degh-oibre, bennaigis & bith-cumhdaighis an baile-sin,
cóirghis a cluidh & a caoimh-reilge, toimhsis
& tóirnis a tempull & a
caoimh-eccalsa, cumais & caomh-fuaighis benda &
bodhainge a benn-cobar, eter cloich &
claraib, & comhaidme, aithighis a tighe & a
thecchdaisi; ordaighis a sruithe & a sámaidh, oirdnis
& onóraighis a áos uird &
oiffrinn, oibre & umhaloitte, &
aird-leiginn & eccna, fri sioladh creidmhe
& crabaidh, fri cantain psalm & psaltrach,
fri ceileabradh na cánóíne coimdeta,
& fri biathad aoidedh &
adhailccnech, dámh & deoradh,
anbfann & enert, & fri gach ele rangus a
les i t-tuaith & i n-ecclais i n-aoin-fecht.
Faccbais rath cleire & comarbadh,
rath sónais & soichill, rath failti &
fiadaighthe go brath for an m-baile, amhail ata isin
sen-focal .i. failte Erenn Druim Letan. Ocus
bói athaid i n-Druim Lethan amhlaidh
sin 'ga frecur & 'ga foghnamh, go t-tainic for a
menmain imteacht a h-Erinn os íseal, do
sechna & d' iomghabail na h-onora & an ard-cadais
bói ag cach 'na comhair.
Do-chualaidh tra Aodh
Fionn mac Fergna .i. ri Breifne, M'
Aodhócc do beith ag imtecht a h-Ibh
Bríuin; & o 't-cualaid, bói aga
toirmescc uime, óir nir miadh & nir maisi lais a
athair baiste & bennaigthi, & tucc rogha dealbha
& démna go follus fair, do sccaradh
fris, daigh nír maith leis nach ina tír, na ina talamh
féin do biadh a comnaidhe & a comhaitreab. Do
raidh M' Aodog riss iar sin: ‘Leicc damh-sa imtecht gan anadh,
gan íarmhóracht uait’, ar se,
‘& fogheba caidreabh & cumhsanadh i tigh nimhe
ón Choimdedh’, ar se, ‘do chomaidh dia
chionn’. Nír faomh immorro Aodh Fionn
imtecht do leiccen dó da déoin. Gidh edh do
treoraigh an Trinoid tara ced san &
tara cumachtuibh M' Aodog
go crich Laigen go lán-folaightech, & assein
i m-Bretain, d' ionnsaighe easpoic naomhtha boi
innte .i. Dáuidh Cille Muine; & boi aimsir
imcian ina fharradh and.
Laithe n-aon dia raibhe M' Aodhocc ag radh a leiginn
laimh risan mainistir amuigh, tanaicc procadóir
mhainistreach Dauit 'na dhochum maille le feircc móir,
& do raidh ris: ‘Eircc, a droch-duine’, ar se, ‘a
n-diaigh na m-brathar isin coillidh’; ar
cenn connaigh do-chuatar na braithre deiredh na
h-oidhche an la-sin. Ni raibe dano a fhios-sin ag M' Aodhóg, & da m-beith,
do-rachad ina n-diaigh gan furáilemh. Bói
immorro fuath mor ag an b-procadoir ar M' Aodhócc, gan adbar, gan
fochann. Faccbais immorro M'
Aodog a leabhar oslaicthi an uair-sin le
h-anbuain imteachta a n-diaigh caich.
Tucc an t-occlach dá dhamh
dhásachtacha dhocennsaighthi da
ionnsaighe, & do-raidh ris a c-cur fon
c-cartaidh, & dol fon c-coill ar
cend connaigh. Ar ulca re M'
Aedocc do-rinne an procadoir gach ní
dibh-sin. Ocus comhluath do ghlac M' Aodhócc na doimh, do
bhattar min móir-cennsa ó fhurailemh
an ard-naoimh orra; do-chuir fon c-cartaidh
íatt asa h-aithle. Do len M'
Aodhocc na braithre iar sin, & gan acht
aon-lenamh immaille fris.
Bói dano móin mór, maoth,
ro-bocc, ro-aimhreidh, 'san athgoirit roimhe ar an slicchidh,
& timcheall mor aice. Adubairt an lenamh fri M' Aodhocc: ‘Do ba mor an
athgoiritt dúinn, da roichmís tarsan
mónaigh, óir as gerr go roichfemís na
braithre’. Do raidh M' Aodocc
risan lenamh iar sin: ‘Dena do roscc & do croidhe do
chomhartucchad on Spirut Naomh, &
o fioghuir na croiche césta, & do-chife tú
cumhachta Criost go h-athlamh it
fiadhnaisi’. Ro impo M' Aodog
na doimh & an chairt an tan-sin dochum na mona. Do-roine Dia
slighe sochair shior-blaith, & conair cobsaidh coimhreidh
tresan monaidh maoith mong-bhuig do M' Áedog & da
damhaibh. Maraidh an t-slige-sin fós, do cuimniugadh
na mór-miorbhal-sin M'
Aodhog, go t-téid a t-tarbha & a
móir-les do dhaoinib & do damhaibh o sin
anuas. Rangattar iar sin mara rabattar na
braithre, 'ar t-tabairt gloire &
buidhechais do Dia.
Gach ní immorro da n-derna an procatoir do
droch-méin ar M'
Aodóg, do fhoillsigh Día do Dhauit eisem,
& do foillsigh Dia do Dauit mar tucc an procattoir
ar M' Aodhog a leabhar d'
fagbáil oslaicthe amuigh ag an múr. Tainic doinenn
& falc fertana an uair-sin ann; &
do-connairc Dauit leabar M' Aodhog oslaiccthi, & ge
do-connairc, do léicc dó amhail do
bí. Gidh ed do chuimnigh arís an leabhar do
beith oslaicthi, & do-cuaidh da fhoiridin, &
fuair tirim trén-cumhdaighthe iar sin
é, gan dith litre no líne, & gan braon d'
uiscce no d' fertain an aieoir do buain ris.
Mar do-connairc Dauit an
miorbal (mór) sin, do
léicc don leabhar mar do bái,
& do-chuaid féin mar a
rabhattar na deiscipuil, go traigh an mara,
doigh as laimh risan muir atá Ceall Muine. Do-chuaidh go h-airm
i r-raibhe M' Aodhocc, &
adubairt ris: ‘Cidh 'már faccbais do
leabhar oslaicthe’, ar sé, ‘ag imtecht
duit les na damhaibh ar madain a c-coinne
caich fon c-coill le h-aghaid na baistighe & na
doininne’? Mar do-connairc
M' Aodhócc sin, do
léicc a ghlúine re lár go h-umhal
urramach d' aithméula a leabhair d'
fáccbáil oslaiccthe; & do raidh gurab deithbhir
do-la 'na diaigh siumh ar cenn connaigh tucc air a
fháccbháil.
Ní dhubairt dano Dauith lé M' Aodhócc eírge do dhenamh,
acht do-chuaid i n-diaigh na m-brathar. Tiagait
isteach leth ar leth .i. Dauit & na braithre. Ro indis an
lenamh doibh 'na deghaidh gach ní tarla doibh
iar n-imtheacht don coill, & mar
fuaruttar an t-slighe reidh ro-tirim isin
monaidh tre miorbuilibh M'
Áedhócc. Fiarfaighis Dauit cait
irraibhe M'
Aedhóg. Adubrattar cach go coitcenn nach
facatar é, ó do-luigh ar an traigh a
b-fiadnaisi Dauit, 'ar f-faghail sccel a leabair
dó. Do-cuiredh drong do mhaithibh na
c-cleirech ar cenn Mh'aodhog go traigh an mara,
& tuccattar leo é ón traigh. Tainic an
lán mór-adbal mara 'na múraibh
& 'na mór-tolcaiph gach taoibh ina thimcell, acht an
ait ina raibhe féin, & nir urcoidigh aon-ní
dó. Ro innis immorro espoc Dauit gach
miorbaile da n-dérna Dia tré M' Aodhócc; tuc Dauit spreccadh
& cursachadh go minic ar an b-procadoir tréna
míbésuibh ar M'
Aodhog. Ro moradh ainm Dé
& M' Aodog tresna
miorbuilibh-sin.
Do Bretnaigh an fer cetna
.i. an procadóir, M'
Aodhocc do marbadh lá eile
tré thnuth & tre fhormat. Do-chuir se fon c-coill
é & mogaidh on tuaith leis do buain
chonnaigh. Do furáil an procadóir ar
an occlach M'
Aodhócc do marbhadh, & do gheall
cennach dó da chionn sin. Ocus 'ar n-dol fon
c-coill doibh, do chrom M' Aodhog
ar mhaide da togbháil. Do toccaibh an t-occlach a lamha frisan
tuaigh do bualadh Mh'
Aodóg. Tainic do chumachtuibh an Choimdedh gur
lenattar lamha an ócclaigh don tuaigh,
co nar fét a n-gluasacht na
a n-gnath-luamairecht. Ro adaimh an t-occlach a
choir go h-ullamh annsin, & tainic d'
iarraidh maithemhnais ar serbhontaidhe Dé go
diocra ina decchaid sin .i. ar Mh'
Aodócc.
'Arna faicsin sin do M' Aodhóg, cuiris a
urnaigthe go Dia go diograisech. Tainic tra
don urnaighthe sin gur fuaslaiccedh lamha an
ócclaigh on cuibhriuch & on crapall
a rabhattar. Teid an fer-sin go luath don bhaile, &
do innis anní-sin da gach duine da t-tarla
dó. 'Ar f-foillsiucchad an sceoil-sin do
Dauit, ro eirigh ar colbha a leaptha, & do-cuir
leth-brócc air, & do-chuaidh go luath d'
ionnsaighed na coilledh a c-coinne
M' Aodhog. Mar
do-conncattar na braithre é acc imtecht
cos-lomnacht, do lenattar go
h-ullamh a maighistir. Tainic M'
Aodocc 'na coinne go sruth do bí a n-gar don
baile. Adubairt Dauit lena deiscioplaibh acca
faicsin: ‘Tiacchaidh uaim fós’, ar se; oir
do-connairc Dauit sluaga aingel i n-uirtimcheall
M' Aedhócc isin
aít-sin.
Mar do-connairc M' Aodog Dauit ag fuirech fris,
do reth go ro-luath mara raibhe & do
umlaigh dó. Ata cros isin ionad-sin do
comarrthaa c-cattaigh & a c-comhaonta le
ceile. Tuccatar grasa & ger-guidhe do Dia na n-dul
dibhlinibh, & do-chuattar don baile leth ar
leth. Imderccais Dauit an procattóir go h-adbal a f-fiadhnaisi
caich don cur-sin. Adubairt M'
Aodhócc: ‘A maighistir ionmuin, na
bí aga chertuccadh, óir ceirteochaid
Dia é, mar as lór, uair do-geba bás
bith-obann, & oidedh eccosmail, &
ni bia fios a adhnacail ag aoin-nech ar talmain,
acht acc Dia na n-dul’. Tarla don occlach mar do tairrngir
M' Aodóg, bás
obann eccubaidh, & gan fios a écca
ina a adhnacail ag aon-duine. Ocus ro moradh ainm De
& M'
Áodhócc de sin.
La ele cuiredh M' Aodhócc ar cenn
soidhtigh lenda dia tabairt leis don mainistir; &
acc gabháil dó laimh le glenn grainemhail
gnath-dhoman do bái ar an slighidh roimhe, do thuit an
chairt ina raibhe an soidhtech, & do
thuitettar na doimh fon c-cartaidh fri
h-all uathmar-granna. Cuiris M' Aodóg comhartha na
croiche cesta etorra & an t-all. 'Ar
togbáil a laimhe a n-airde don erlamh, nír
urchoidigh aoin ní dona damaibh, & nir
brisedh an chairt; & nir doirtedh braon don
lionn; & ro moradh ainm De &
M' Aodocc trit sin.
Do bi mac ag righ Bretan, &
se dall, bodhar, bacach. O 't-cualattar a chairde &
a lucht oilemhna M'
Aodhócc do denamh na míorbal mór sin, do-chuirettar an mac dia
ionnsaighed; & do-guidettar
é ima shlánucchad. Do-guidhedh immorro ona
maigistir go mór é .i. o Dáuit. Do-rinne
dano M' Aodog urnaighthe
go diochra dochum n-Dé, gur slánaicched go
h-ullamh an t-ócc-mac ona ainmib da éis
sin. Tuccattar cairde an leinimh budechus mór
do Día & do M'
Aodhóg de sin; gur móradh
ainm De & M'
Aodhóg tresna miorbuilibh-sin do-ronadh ar
mac righ Bretan.
Do bi neach ele i m-Bretnaibh
'gá raibhe a acchaid, na h-áon-clár
uile, gan súil, gan sróin, & do bí
mar sin aga breith. Ruccadh go M' Aodhócc é da
leicches. 'Ar n-guidhe De do Mh'
Aodóg ar a son do slanaighed é fo cettoir, go
tangattar a suile & a srón ina n-ionadhaibh
iomchuibhde fein fadeoigh; & ro móradh ainm
De & M' Aodog de sin.
Tangattar
Saxanaigh uair ele i m-Bretnaibh, sluagh mór
doáirme. Do cruinnigettar Brethnaigh ar a
c-cionn, & do-cuirettar teachta go Dauit da
rádha ris, M' Aodog do chur
cuca do bennuccadh a sluaigh, & do
coisreccadh a c-catha. Do-cuaidh M'
Aodhog ar furailemh Dauit mara rabattar
Bretnaigh, & íatt féin &
Saxanaigh ar acchaid a ceile. Ni rabattar
Bretnaigh lion catha i n-acchaid na
Saxanach. Do-guidh tra M'
Aodóg ar son na m-Bretnach, gur teichettar
Saxanaigh iar sin, & do lenattar Bretnaigh
iatt, go rabattar seacht laithe na seachtmuine aga
marbadh & acca muccnechad;
& nir tuit aon duine do Brethnaibh lé Saxancaibh
ar fedh na h-aimsire sin tre grasaibh Dé, &
tre miorbuilibh M'
Aodhócc. Co nach tainic aoin-nech do Saxancaibh don
Bretain an fedh do bi M'
Aodhóg innte iar
b-foillsiuccadh na miorbal-sin. Ocus ro
moradh ainm Dé & M' Aodóg de sin.
Do bi
nech ele i m-Bretnaibh, & do tionnscain se M' Aodhócc do mhealladh, oir do
fhuráil ar a muinntir a breith cuicce, & a
radha go raibhe féin dall, bodhar. Do raidh M' Aodhocc 'ar n-aithne a
cheilcce: ‘Do bi do righe & do ro-flaithes ar do
chumus’, ar se, ‘no gur brethnaighis na tiodhlaicthi
tucc Día duit do ceilt. Ocus o do-ronaisi an
m-bréicc-sin, beir-si amhail adubhradais go h-aimsir
do bhais’; & ro comhailledh sin. Ro
moradh ainm Dé & M' Aodhócc de sin. Is iomdha dano
miorbuile & moir-ferta do-rinne Dia a
n-onóir Mh' Aodog i
m-Bretnaibh nach airmither annso do sechna an
emheltais. Conidh airesin ro faccaibh an
tughdar iad gan a n-innisin.
A h-aithle gach a n-derna M' Aodhocc do miorbuilibh i m-Bretain,
gabhais ced aga oide .i. Dauit Cille Muine, & do
tionnsgain techt tara ais go h-Erinn maille
lea dheiscioplaibh. 'Ar n-dol dó a b-foccus
trachta na h-Erenn do-connairc sladaighthi
do lettaobh na slicched, & siad ag slad &
ag marbadh oilitrech & áosa
eccruaidh, no bíodh acc siubal o ionad go
h-ionad. Adubairt M'
Aodocc lea muinntir: ‘Déinem deithnes d'
ionnsaighe na n-oilitrech’, ar se. Do bhen a
clocc gan fuirech don chur-sin, go c-cuala tigerna na
n-gadaighedh e: ‘As guth cluicc fir diadha degh-craibhthigh so’,
ar sé, ‘& as uime bhenus a clocc
da fhurail orain-ne gan an gniomh-so do dhenamh’. Do
sccuirettar dona h-oilithrechaibh iar
sin.
Is amhlaidh do bhí an fer-sin dob ferr aca
ina duine saidhbir sár-cumachtach, &
móran maoine & maithesa for a cumus
.i. Dioma mac Fionntain, meic Branain, meic
Cendlachan, meic Armara, meic Naxair, meic
Fothaid, meic Eachach Laim-deircc, meic Meisin Corb,
meic Concubhair Abhratruaidh, meic
Finn Filedh, meic Rosa Ruaid, meic Fergusa
Fairrge. 'Ar t-techt tra do M' Aodhóg a c-comhfoccus
doibh, cuiris Dioma duine dia
muinntir ar a cend. Ro iomchair an fer-sin
M' Aodhog ar a
mhuin as a luing, & rucc lais mara raibhe a
ticcerna é. Do-rinne aithrighe adbal iar sin,
& tucc feronn i n-ofrail do Dia & do
M' Aedog go brath. Is ann
ata an feronn-sin isin rann tes d' Erinn re
n-abairther h-Úi
Cennsealaigh, & do-roine ecclas
ann .i. Ard Ladhrann, & tucc an
neoch adubhramar .i. Dioma é féin, maille lea
chenel, & lena caoimh-ferann do Dia & do
M' Aodhócc.
La eiccin iar sin da raibhe M' Aodhócc laimh risan muir,
& a bhraitre ina fhochair ann; &
adubairt friu: ‘As aithrech lem gan a
fhiarfaighe do mo maigistir .i. do Dauit, cia an
t-athair faoisittne do biadh accam ind Erinn’. Do
tionnsgnattar a deiscipuil long do
dheisiuccadh dó, & imtecht leis an
toiscc-sin. Gidh edh do bi eccla na mara go mór
orra. Téid M'
Aodhócc dochum na mara, & dob ail
leis dol gan luing i m-Bretnaibh dochum an mhaigistir aga raibhe.
Tainic an t-aingel da ionnsaighe,
& adubairt ris: ‘As borb a n-dernais’,
ar sé. ‘Ní ó bhurba dob áil damh a
denamh, acht tre cumachtaibh Dé’, bhar
M' Aodóg. Adubairt
an t-aingel: ‘Ní h-eiccin duit athair
faoisittne ele d' iarraidh acht Dia na n-dul,
óir tuiccidh sé rún &
deirritius gach duine. Gidh edh mad ail duit fiadnaisi d'
fágail ar th' faoisittin & ar do
coccús, biodh Mo Lua mac Oiche d' athair faoisitne
accat’. Do iompó M'
Aodócc tara ais, & do-cuaid isin
tir re n-abar I Cheinnselaigh, isin
ferann le raiter Ard Ladrand; &
mar do shuidh isin ionad re n-abartar
Acchél, do cuimnigh se ar an c-clocc do dermaitt i
m-Bretnaibh. Ocus an tan do h-a mithig a bhuain dó
do-connairc M' Aodhócc laimh ris
h-e. Tuccustair M'
Aedóg buidechas
mór & moladh do Dia tritt sin.
La da raibhe M' Aodhocc ar traigh an
mara roinnes iter Muimhneachaibh &
Laighneachaibh (.i.) h-Úi Cendsealaigh
& na Deisi, dob ail leis an traigh d' imthecht dochum na
n-Déisi, & do bí se ar each maille
lena deisciplaiph. Boi gabhal ‘mara’ rompa ar an imghittis longa
& lan-artraighe. Dob áil lena
muinntir tuirling da n-eachuibh, óir nír
saoileattar go f-fétfadais imthecht
gan artrach 'san ionad-sin. Adubairt
M' Aodóg: ‘Leiccidh na
h-eich ar a n-acchaid féin ar siubhal’, ar
sé, ‘óir fédedh Día an muir do
tracchadhadh & do thiormuccadh
dúinn’, ar
sé. Do-rinnettar san amlaidh sin 'ar c-cur an
do-thcusa go daingen i n-Día; co
n-dechatar na h-eich gan a n-ingne do
fhliuchad isin muír mór-thondach,
amhail budh talamh tirim, nó ród
ro-réidh ele í. Co n-dechatar 'san
athgoirit amhlaidh sin isna Déisibh.
Cumhdaigis M'
Aodhócc ecclas isin ionad-sin re n-abarthar
Disert n-Dáirbre, & bói aimsir fhada
annsin maille lea dheiscioplaibh. Báttar
dá bha & aon-laogh annsin ag na
braithribh. Bói M'
Aodhóg laithe n-áon ann ina
aonar isticch ina sealla. Do-connairc na coin
allaidh da ionnsaighe; battar go
mín muinnterda ag (techt) 'na thimceall. Do thuig M' Aodhócc gurab acc
iarraidh bídh do bhattar. Taínic a
throcaire forra; tucc an laogh doibh, & do
ráidh ría a ithe. An tan tra tainic bean do
bhleoghan na m-bó tráth nóna, do shir an laogh do
léiccen chuca. Do raidh M'
Aodhócc ria: ‘Na bí aga iarraidh,
óir tuccusa dona conaibh allta é’.
Adubairt brathair dona braithribh:
‘Cionnus fétfaidher na ba do bleoghan, &
gan a laogh aca’? Adubairt M'
Aodocc risan m-brathair: ‘Druid
cugum do chend’, ar sé, ‘go m-bennaiginn
é; óir an tan do-chífitt na ba h-é,
do-béraitt a m-bainne go h-umhal orramach’. As
mar sin immorro do bí, an tan at-cíttis na ba
cend an bhrathar, do bídis 'ga lighe go
lán-obann, & do-beirdís a m-bainne
amhlaidh sin. As minic doniodh M' Aodocc na miorbaile-sin .i. an
tan do muirfidhe laogh, cenn an tí do-rachad do
bleoghan na m-bó do benduccadh, go
t-tabratais a m-bainne mar
do-chíttis h-e.
Conidh da dherbadh
at-bert an fili amlaidh:
Toiscc M' Aodhócc i t-tír m-Bretan,
Toiscc da lentar lea laoidhedh,
A clú ó sin fa shéla,
Dúal na sccela do sccaoiledh.
A mescc na n-erlamh uile
M' Aodhócc fa duine derbhtha,
Don dá dhamh díana, díuide,
Doní doimh ciuine cennsa.
Scáoilte lé báistigh m-braon-móir
Leabhar M' Aodóg gan bine,
Nocha dherna dó an dile
Easbaidh líne no litre.
Gion gur slige ag cach riamh roimhe,
Si ag cách oile 'na h-oilbéim,
Trésan mónaidh ruaidh ro-bhuicc
Do-rinne conair coimhréidh.
Dá laimh as tuagh an túata
Do cengladh uadha a n-áoin-feacht,
Da bhallaibh nar fhét én-chor,
Gur fhóir an t-erlamh aointeach.
Bás an phrocadóir
pheacthaigh,
Mar do chedaigh an cleirech,
D' feircc le M' Aodocc go minic;
A bhás nír fhidir enneach.
Na dhoimh is cairt na corma
Risan aill n-dorcha n-domhain
Do thuitset uile a
n-aoin-fecht,
Maircc dar
caoimhthech an chonair.
Cuirther leis crois da
c-Coimhde,
Go n-derna an Coimdhe a c-cobhair.
Mac rígh Bretan gan baoth-glór
Foiris M' Aodócc na manach;
Tri h-ainmhe nar féd d' folach,
Do bhí dall, bodhar, bacach.
Neach ainmheach 'san crich cedna,
Gerr an térma go t-terna,
Nír chuir cairde ar a chabhair,
Is é 'sa acchaid 'na h-en-clar.
Buidhne Bretan gan míognáoi
Tre guidhe an fhíor-naoimh etail
Cuirit ár i n-gach achadh
Ar shluagh Saxan le sechtmain.
Neach do raidh mar cóir
ceilece,
Dó nír f-ferr de 'mun an
soin,
Beith bodhar, dall; ger dhuiligh,
Go brath do fhuirigh amhlaidh.
'Ar t-techt tar ais go h-Éirinn
Don náomh, fa gér-ghrinn guidhe, 49] Bás na n-oilitrech n-éccruaid
Do bhac i n-en-uair uile.
A clocc fadheoigh do dhermaitt
I m-Bretain bhend-bhuicc bladaigh,
Mar tainicc trath a búana,
Do-chí uadha ar a aghaidh.
Tre múr anfaidh go h-innill
Ráon 'na ráon tirim tarla
Ar M' Aodhócc go méd n-gáoisi,
Ar lorcc Máoisi meic Amra.
Cend an bhrathar do bhennaigh
I n-am bleoghain don bhan-coicc,
Na ba mar laogh do lighdís,
An trath
ticcdís; nir bhan-toisg. Toiscc. La ele do M' Aodhócc ag meilt
cruithnechta isin muilenn. Battar na
braithre uile le tosccaibh ele. Tainic ócclach d' Osraighibh
istech, go rucc ní don min ar eiccin uadha. Tainic an
t-oglach cetna chuicce 'na diaigh sin, &
sé 'ar c-claochlodh datha & crotha 'ar
n-íadhadh súl dá suilibh d' en-toiscc, gur
íarr ní a n-athchuinghidh ar M' Aodhócc don min. Fechais M' Aodocc fair, & do
fhiarfaigh de crét tucc mar
sin h-é, ge do bí a fhios aicce. Ocus adubairt:
‘Do-gebhair-si ní don min lea breith let; & gidh edh
biaidh tú cáoch tré bithe, & ni
bía do shíol go brath gan nech leth-cáoch
dhíobh it dheccaid’; amhail ro comailledh.
Ro cumhdaighedh cealla iomdha & mainistrecha le M' Aodhócc
i n-Uibh Ceinnsealaigh don chur-sin, & do
bí féin i mainistir díbh ren
abarthar Cluain mór Dícholla;
& is amlaidh do bí Dícholla feisin ina
abbaidh urdhálta fo cúram M' Aodhóg isin
maighin-sin. Conidh uadha ainmnighther an t-ionadh
día éis.
Do thiomaircc Aodh (.i. rí Erenn), mac Ainmirech,
sluagh mór d' argain & do chreachad
h-Ua Ceinnsealaigh. Brandubh immorro mac
Eachach, meic Muireadhaig, fa rí ar
Uibh Ceindsealaigh; & isé bói ag
cathuccad i n-acchaid righ Erenn
.i. Aodhae. Tionoilit tra móran do daoinibh an
tire-sin a n-eide & a n-indile fo díden
Dé & ar comairce M'
Aodhócc isin ionadh i r-raibhe .i. Cluain
mór Dicholla. Mar do-chualaigh an rí
an tainiomat spreidhe & cethra do thiomsucchad i n-aoin-ionad,
do-chúaidh do chreachad an bhaile.
Ro eirig M'
Aodhócc amach a c-coinne an
t-slúaigh, & cuiris
comharrtha na croiche naoimh le rinn a
bachla 'na n-acchaid ann. Adubairt neach
don t-slúagh bói a t-tosach cáich
don cur-sin, ag dol tar an
c-comhartha: ‘Ní fhuil da
naomhtacht nech do fhétfedh mo
thoirmescc’, ar se, ‘gan dol tar an
c-comartha’. Ocus 'arna radha sin
dó, do thuit marbh gan anmain a b-fiadhnaisi
cáich a c-coitcinne. Gabhais eccla adhbal cách
a c-coimh n-ein-fecht don gniomh-sin; & do iompottar
tara n-ais dochum an riogh. Iompoidhis an rí iar sin
on ecclais, & asedh adubairt: ‘Ní
fetmuid ne catucchad i n-acchaid na naomh,
& na Trinoide tré-phersannaighe, &
M' Aodhócc cona
míorbuilibh’. Gur moradh ainm De
& M' Aodóg de
sin.
Fechtus ele
da t-tainic M' Aodhóc don
recles re n-abarthar Senboth Átha fo bhun an
t-sleibhe re ráiter Suidhe Laighen, mar do bai
ann ag siubhal na slicched, tarla sagh meic tíre
dó ar an slicched 'na coinde, &
sí truagh, anffann, ocarach. Tainic go min
muintertha chuicce. Do fiarfaigh M' Aodhócc don ghiolla tárla
dó ar an slicched, an raibhe
áoin-ni aicce, do-bheredh sé don
choin. Adubairt an giolla go raibhe
aon-arán & órda
éiscc. Gabhais M'
Aodhóg anní-sin uadha, & teilccis
dochum na con h-é. Do dhercc & do las an giolla acca
faicsin sin; & adubairt an giolla gur eccail lais a thiccerna, óir nír
bó do muinntir M'
Aodócc féin dó, acht a theccmáil
dó ar an sligidh. Adubairt M' Aodhócc: ‘Tabair let
ní do duille na coilledh cuccam’, ar
sé; & do-rinne samhlaidh. Bennaighis M' Aodhóg an duillebhar
'na dheaghaid sin, gur sóadh i n-arán
& i n-iascc é. Tucc don giolla
é as a h-aithle. Gur moradh ainm Dé
& M' Aodócc
tresna miorbhuilibh-sin.
Fechtus ele da raibhe an
rí do raidhemar .i. Brandub mac Eachach, 'ar
n-gabáil ricche Laighen
dó, & crecha mora roimhe 'ar na
m-buain don leith tuaidh d' Éirinn, tarla
lobhar do muinntir Mh'aodhóg dó, & do
íarr déirc air i n-onóir Dé
& Mh'aodóg. Tucc
an ri mart maol-odhar i n-deirc dó. 'Na diaig
sin tainic an rí da tír féin, & gabhais
fos-longport ag an abhainn darab ainm
Slaine. Gabhais tinnes adhbal-mhór an
oidhce-sin h-é, & do-connairc
aisling iongnadh .i. mar do-bértai i
n-ifrionn h-é, & mar do
bheittís piasta ifrinn uile, & a m-beoil
oslaiccthi da ionnsaicched. Ocus dar lais fós
do-connairc se peist mór i n-dorus
ifrinn do ba mó dhíobh uile;
& as i do ba sanntaighe cuicce. Ocus
dar leis féin do bí ullamh dochum a shluiccthi.
Do tharraing sí an ri lena
h-anáil da h-ionnsaighe, gur becc nar shluicc
sí a n-aoin-fecht h-é; go t-tainic cleirech
sochraidh soidhealbhda dá ionnsaighe go
h-athlamh, gur chuir mart maol-odhar i m-beol na
piasta, & do ba cosmail risan mart tucc an rí
roimhe sin don lobhar h-í; gur shaor an rí o bheol
bioth-oslaicthi na píasta. Do tharraing an pheist dha
h-ionnsaighe arís h-é, & dob
áil lea shluccadh cuice maran c-cedna. Tainic an
cleirech cétna arís ó
rochtain, & do bhuail an m-bachaill i c-cend
trom-adhbal na péste, & do dún a bel go
bioth-ullamh, gurab amlaidh sin ro saoradh an rí o
ghuais na piásta & ifrind a n-aoin-fecht.
Do iompó spiorat an rígh dochum a
chuirp, gur eirigh as a h-aithle, gur indis da
muinntir gach ní
at-connairc. Ruccadh an rí immorro iar
sin don ionad re n-abarthar Inbher
Crimthainn isin tinnes cetna i
r-raibhe. Adubhrattar a charaitt ris: ‘Ata nech naomhtha
isin talamh-so’, ar síad, ‘darab ainm
M' Aodócc. Doníther
ferta mora & míorbuile do lathair
leis. Ocus cuir-si techta cuicce, do tabairt uisge
choiserccta cuccat uadha’. Adubairt an rí: ‘Ni ba
h-amhlaidh sin bías’, ar sé, ‘acht
rachat-sa féin mara b-fuil sé’.
Teid an ri ina carpat, & tainic mara raibhe M' Aodog. Ó do-chualaidh M' Aodhócc an ri do bheith da
ionnsaighe, do-chuaid ina coinne. Acht cena
mar do-connairc an rí M' Aodhóg úadha,
adubairt: ‘As é súd an cleirech do
shaor meisi o bél na piasta, & o phéin
ifrinn arcena; óir aithnighim a cruth
& a caoimh-eccoscc uaim’. Slechtais an rí fo
chosaibh M' Aodhócc an
tan-sin, & adubairt: ‘As aitrech lem mo
peacadh’, ar sé, ‘oir do-rinnes
morán uilc & eccora riamh go soiche so; &
gibe ar bith aderai-si frim im slainte m' anma, do-ghén fom
dithcell’. Do slanaigedh an ri iar sin o gach eslainte da raibe 'na
diaigh, 'ar n-guidhe do M'
Aodhóg ar a shon. Adubairt an rí:
‘Do slanaighis mé om eslainte’, ar sé,
‘& rom sccarais ó phianaibh
ifrinn’. Ocus ro innis do M' Aodog annsin gach ní
at-connairc isin aisling adubhramar.
Adubhairt an ri ann sin: ‘Do-bheirinn-si
me féin gom cinedh & gom clannmaicne i
m-bith-dílsi do Dhia & duit-si; & adeirim m'
adhlacadh maille ré mo shiol & rem
chlannmaicne go brath it reilicc-si
.i. Ferna’. Tucc an rí offrail go h-iomdha &
ferann fairsing do Mh'aodhóg, áit inar cumdaigh
ecclas álainn onorach .i. Ferna Mór M' Aodóg. Ro ordaigh in rí
.i. Brandubh, i t-tulaigh aonaigh & oirechtais
Laighen, eter clerech & túata,
aird-espuccoidecht chuccidh Laighen uile do beith i
n-ecclais catoilice M' Aodog,
& M' Aodhog féin
'na aird-espoc innte, 'arna
oirdnedh & 'arna onoruccadh i
r-Róim roimhe sin le fer ionaid Dé i t-talmain,
amhail do raidhemar romhainn, an uair fuair
an m-bric M'
Aodóig & an m-bachaill m-Branduibh
.i. Brandubh mac Eachach, do-roine do leiges leis an
m-bachaill do cumachtaibh Dé.
An tan immorro bói M' Aodhóg ag cumdach mainistrech
h-i f-Ferna, da-rónsat a deiscipuil eccaoine
ris na raibhe uiscce a b-foccus doibh 'san
m-baile. Bói crann mor isin m-baile an
tan-sin. Adubairt M'
Aodog lea dheiscioplaiph: ‘Gerraidh an crann ut da bhun’, ar se,
‘& lingfidh topur taitnemach,
& sruth seimide solus-glan d' uiscce
eachar-gorm uainidhe uadha’. Do gerradh an crann
don cur-sin, & 'arna gerradh lingis
loch-topur lán-álainn ina
dhecchaid don dal-sin, ren abar Tiopra M' Aodocc. Do gnathaighdis mna &
mion-daoine techt do nighe a n-edaighc & do
niamh-glanadh a n-erreidh dochum an t-srotha do shil
as an topar.
Baoi fer
úasal-conaigh isin ferann, dar bó
comainm Becc mac Eogain, & bói a
bhaile bunaidh a b-foccus don cill & don
caoimh-ecclais, óir do-thiccedh a ferann co
n-uicce an sruth-sin. Ocus do-ticcdís mna an
bhaile do nighe a n-édaigh as, amhail
adubhramar cena. Rop olc le M'
Aodhócc anní-sin, & adubairt
ríu: ‘Tiagaidh uaim go h-ullamh, & na teccaidh
comhgar sin don ecclais na duinne’, ar
sé. Adubairt ben dona mnaibh nach rachdais,
‘óir as lind féin an t-uiscce, & an
ferann a n-aoin-fecht’, ar síad.
Iar sin tra búi inghen
álainn il-dhealbhach do Bhecc mac Eogain ag
nighe édaigh lena cosaibh forsna
clochaibh. Do lenattar a cosa don édach, & an
t-édach dona clochaibh, & na clocha don talamh;
& do bái sí amhail gach n-iomhaigh, nó
mar gach n-deilbh n-daonna, gan aister, gan
gluasacht amlaidh sin, conar lamh
corrucchad do thaoibh seach a ceile. 'Arna cloistin
sin d' athair na h-inghine .i. do Becc mac Eogain,
tainic go luath mara raibhe M'
Aodhócc, & do-ghuidh go h-umhal é fa
fhuasgladh don inghin. 'Ar n-denamh
urnaighthe do Mh'aodóg ar a son, do
sccáoiledh go luath í on cuibriuch i
r-raibhe. Ocus tucc an fer-sin .i. Becc mac Eogain, é
féin & an baile-sin, & a sliocht go brath a
m-bith-dílsi do Dhía & do Mh'aodhocc.
'Na diaigh sin tainic airgech
bói a c-comfoccus do cathraigh M' Aodhócc cuicce, & ro
innis dó go raibhe a mathair i n-eslainte
géir; & iarrais uiscce coisreccta
chuice. Téid M'
Áodog fein mara raibhe an bhen. Do ba
taoscca in t-airgech ina M' Aodocc an tan-sin; & fuair a
mathair marbh, gan anmain ar a cionn. Tainic a
c-coinne M' Aodocc
tara ais amach, & do raidh ris: ‘A
serbhontaidhe dílis Dé, & a mogh an
Choimdedh cumachtaigh, na buaidhertar
tú, óir atá mo mathair marb
isin maighin-si’. Adubairt M'
Aodhócc ris: ‘Éirigh-si’, ar se,
‘mara b-fuil do mathair, & abair
ria, teacht mara b-fuilim-si da
slanucchad’. Téid an t-airgeach tara ais,
& adubhairt lea mathair: ‘Eircc go luath, óir ata
M' Aodóg
móir-fhertach 'gut iarraidh’. Ro eirigh an ben
iar sin le h-aithne M'
Aodócc, amhail no bheith ina codladh, go t-tainic
slán da ionnsaighed ina coinne. Ocus
ro móradh ainm Dé & M' Aodhócc de sin.
Araile aimsir do-cuaidh
M' Aodócc mara
raibhe an t-ab naomhtha .i. Munna mac Tulcáin, go Tech
Munna: & do fiadaighedh go h-onórach
ann h-é. Adubairt Munna mac
Tulcain risan c-coimhtionól do bí ag
frithailemh dó: ‘Eircc mara b-fuil M' Aodhócc’, ar se,
‘& abair ris a b-fuil do braithribh & do
daóinibh ele isin m-baile do chur dom aittreibh-si &
dom árus, do chaithem bídh & dighe a
c-coimhnein-fecht 'na onóir féin anocht’,
ar se. Do-raidh M'
Aodhócc go c-caithfitís uile biadh an
oidhche-sin. Adubairt Munna risan
techtaire: ‘Innis do M' Aodhóg, nach fétaitt uile
biadh do caithemh, oir atá móran easlán
díbh’. Adubairt M'
Aodhócc 'arna cluinsin sin: ‘As celgach da
iarr an t-ab slainte dona braithribh; gidh edh
fédadh Día slainte do thabairt doibh
im onóir-si’, ar sé. Ocus 'arna
radha sin do M' Aodócc,
tainic gach nech da raibhe easlán diobh maille le
gairdechus don proinntigh; & ro
báttar drong diobh & gurab ar
eíccin do battar beo roimhe sin; &
tangattar sein do chaithemh a suipéir a
c-cuma cáich don cur-sin.
A c-cionn an
tres lái immorro ac fáccbail an bhaile do Mh'aedócc, adubairt
Munna: ‘Ni raghair as an m-baile’, ar sé, ‘no
go ru bhaitt na braithre 'san eslainte cedna, mar do
bhattar roimhe’. Adubairt M' Aodog: ‘Do thiodlaic Dia damh-sa
sláinte lea tabairt doibh’, ar se. Do raidh Munda:
‘Ní h-amlaidh sin bías’, or sé,
‘óir foirbhtighit na subailce 'sna h-eslanaib’. Acht cena
'arna ceduccadh do M'
Aodog tre furailemh Munda ro iompóttar na
braithre .i. an coimhthionól cetna ina n-eslaintibh
fein dorísi. Do imthigh M'
Aodog annsin 'ar n-gabhail cheda,
& 'ar c-ceileabrad do Mhunda; & téid
da ionad féin 'ar f-fáccbháil
bennachta, & 'ar f-fagháil
bhennachta.
Conidh de mhiniuccadh gach
neithe diobh-sin do-ronadh an laidh-si:
Lá do Mh'
Aodhócc 'sa muilenn,
Da rucc tuirend .i. cruith-necht da
tréin-bhleith,
Cuicce go t-tainic tuata,
Go rucc min uada ar eicin.
Min arís a riocht ele,
Nir gniomh goile na gaisccidh,
D' éis a shúl uadh d'
iadadh
Leis do h-iarradh a naisccidh
A h-ucht naomh ocus naom-ogh.
‘Biaidh’, ar M'
Aodócc gan mannar,
‘Go brath do dhéoin an Duilimh’
‘Súil dot suilibh gan amharc’.
Ar righ Erenn go
h-eiccnech,
Ger mór d' einnech mar
obair,
Crodh Laighen uile d' forccla
Do-rinne a c-comhda ar choccadh.
An cú ocarach allta
D' eis a cabhra ar a casán,
Doní do dhuille an doire
Iascc re 'roile ocus arán.
Brandubh mac Eachach ainmín,
Do bí an t-aird-rí go h-eslán;
Da leighes ni fuair einnech,
Gur fhóir an cleirech cnes-bán.
Rí Laighen, ni cás ceilte,
Foiris mac Eithne árnaigh,
Tucc an rí
arís 'na rithing
O pianaibh ifrinn adhbail.
Uiscce ar tosach na
tennta
Ní frith a f-Ferna roimhe, 31] Gur muigh a bun an bhile
Topar fa gile gloine.
Tiopra M' Aodhócc go maisi
Ainm na glaisi go gnathach,
Biaidh os gach uiscce iodhan
Sreabh na tiopra gan tragadh.
O bhaile Bheic meic Eoghain
Ticcdís mná an
cheolaidh cornaigh,
Do nighe a n-édaigh dobair
A sruth an topair tonn-gloin.
Do thoirmiscc M'
Aodocc málla
An bantracht
dána daith-gheal;
Nír gabh ben dibh on deigh-fer,
Doibh fa deiredh dob aithreach.
Ticc ingen an fir eolaigh,
Bec mac
Eogain gan ainméin,
Gusan tioprait n-guirm n-gle-gloin,
Do nighe a h-édaigh ainnséin.
Clocha an t-srotha arar saltair,
Don mhnáoi nir charcair cosmail,
An t-edach 's an úir endacc
Do bí a c-cengal da cosaibh.
Sealbh an bhaile caoim-cheolaigh
Tucc Bec, mac Eogain finn-gil,
Do Mh'aodhóg fa
mór-cumacht
Uadh ar furtacht da ingin.
Tucc h-í ó
bás go beathaid,
Dia do cedaigh mar
cumhacht,
D' fertaibh an fíréoin ailgin,
Mathair an airgidh d' furtacht.
An áos eslán gan fuigel,
Orra nír cuiredh cuma,
Gur leighis iatt gan falach,
Coimhtinol manach Munna.
Dénamh air tar gach n-aoin fer,
Don fhoir aoidhedh nirb antrath,
Ar nech fa ní dan iarfadh,
Le h-Aodh nír h-iarradh athla. Lá. Fecht ele
do-chúaid M'
Aodhócc ar cuairt mar
rabhattar ogha naomhtha niamh-ghenmnaidhe,
battar d' inghenaibh ag Aodh mac Cairpre, & rucc
leis seisrigh dhamh a n-deirc doibh. 'Ar n-gabhail
na seisrighe dona h-aireamhnaibh, tainicc ben bocht,
& sí 'na lobhar, meirbh,
móir-easlán, go M'
Aodócc, & do iarr damh dona
damhaibh i n-deirc air. Tucc san sin di. Adubhrattar na
h-oiremhain: ‘Cionnus do-genmais-ne treabadh anosa’? ar síad, ‘óir testa damh
d' uimhir na seisrighe uainn’. Adubairt
M' Aodhócc: ‘Anaidh-si
fós’, ar sé, ‘& do-bhéra
Día damh daoibh ina ionadh
sútt’. Do-conncattar iar sin damh ag
teacht don fhairrge da
n-ionnsaicched. Tainic dochum na seisrighe,
& do-chuir a chend fon c-cuing go h-ullamh isin
áit i r-raibhe an dam ele adubhramar. Bói isin
seisrigh amhlaidh sin fedh an earraigh acc treabadh
dona h-oghaibh; & no teighed gach n-oidhche dochum na
fairrge. Ocus do léiccedh tri fraissi geimnighe as,
& nó thigedh gacha maidne docum na seisrighe
cetna, no gur imthigh aimser an
treabhtha. 'Arna cloistin sin do cach a c-coitcinne, ro
móradh ainm Dé & M' Aodhóg.
Fechtus ele do M' Aodhócc 'san ionad re
n-abar Ard Lathrann, & do-connairc
se seisrigh damh ag treabhadh laimh le Ferna .i. a chathair
féin; & do bí a n-gar do chéd
mile eter an dá áit-sin. Gidh edh
do-connairc M'
Aodhócc íatt tre grásaibh an Spiorait
Naoimh. 'Ar n-iompódh immorro don t-seisrigh ón iomaire go 'roile, tarla an
t-oiremh 'arna legadh go lár eter an soc
& an coltar don cur-sin, & an
t-seisrech fo réim saothair &
siubhail. Toccbais M'
Aodócc a laimh aga fhaicsin sin, & do
bhennaigh an t-oireamh uadha, gér bó fada
ettorra, & na doimh 'na dheghaid. Do
anustair an t-seisrech ina sesamh
mara raibhe da siubhal; co nar urcoidigh
don oiremh, go n-dechaid slán on
eiccen-sin. Gur moradh ainm Dé
& M' Aodog dona
míorbuilibh-sin.
Feachtus ele do-cuirestair
espocc Dáuith .i. a maighistir féin, fios
ar cenn M'
Aodhócc do dhul ar cuairt cuicce
ní sa luaithe, ria do-ghebedh fein
bás. Do-chúaidh immorro M'
Aodhócc fo fhios aoide go h-umhal go Bretain an
tan-sin, & do bái aimsir fada ina fochair
ann. Adubairt M'
Aodócc lá éiccin lé h-easpucc
Dáui: ‘Do gheallus, a Thiccerna, & a oide
ionmuin’, ar
sé, ‘do druing do daoinibh airidhe fám chomgheall
& fam choccus, go m-beinn aca i n-Eirinn
aníu’. ‘Beir-si go deimhin i n-Eirinn
aníu’, ar espucc Dáui. Do fhiarfaigh M' Aodhócc cionnus do
biadh. ‘Rachait do muinnter i l-luing it diaigh’,
ar espucc Dáuit; ‘& raghair
féin aníu rempu mar ader-sa riot
.i. eirigh dochum an mhara, & gibe ainmidhe
theiccemhus duit ar an traigh,
eirigh air, & béraidh go
h-ullamh go h-Erinn tú’.
Do-ghluais M'
Aodhócc 'ar c-ceileabradh d'
easpucc Dauit, & ar f-fagáil a
bhennachta, & 'ar c-cengal pairte
& priom-chairdesa fris, & eitir an druing do
tiocfadh ina n-decchaid go brath ina n-ionadhaibh dia
n-éis. Téid M'
Aodocc go traigh an mara iar sin,
& fuair ainmide adbul ainttrendda 'na
choinne & 'na comhaircis and. Ocus do-chuaid
ar a muin maille le creidemh daingen
dochusach. Rucc an t-anmidhe leis h-é ass sin
co n-uicce an port re raiter Inbher Criomtain. Ro iompo uadha
annsin ar n-gabail ceda aicce do
réir a ceille féin; & do-cuaidh M' Aodhócc da ionad fein, amhail ro
gheall da lucht ruin & ro-thairisi, &
tangattar a mhuinter & a lucht
coimhitechta 'na díaidh, gan brón, gan bás, gan
bathadh, tre cumachtaibh De & Mh'aodócc.
Fechtus ele do
réir eisiomlara Maoisi mic Amra, & Elias faith
& Patraicc mic Calpuirn, & fós do
réir eisiomlara ri nimhe & naomh-talman
.i. Iosa Criost do bhaoi M'
Aodhocc da fichet lá & da fichet oidche an
chorgais i t-trosccadh & a t-treidhenus ina
cathraigh fein, i f-Ferna, gan digh, gan bíadh daonna
ar domhan do caithem risan re sin. A n-diaigh an
troisccthi-sin tra dar lena muinntir fein,
& le gach n-áon ele, do ba reime, & do ba
ro-laidire, & dob ferr a cruth & a caoimh-denamh d'
eis a throiscthi & a threidenais ina riamh roimhe.
Fuair M'
Aodocc ceithre h-athcuingedha o Dia 'ar
criochnugadh a throisccti an
tan-sin. An céd athchuinge: gibe nech do shiol Brandaibh mic
Eachach, no do shiol Aodha Finn, (mic
Fergna), mic Fergusa, do suidhfedh ina catraigh no ina
caoimh-ecclais, & do-gebhad
bás innte, gan dol i f-flaithes De tre
bithe na bethadh. An dara h-athcuinge: gibé da
mhancaibh nó da muintir do threiccfedh nó do
theichfedh roimhe, gan dol i b-flaithes Dé
dó maran c-cedna. An tres athchuinghe .i. gan
ifrionn d' iadhadh ar enn-duine da
n-adhlaicfidhe i n-en-ecclais dá eccalsaibh go deiredh
domhain. An cethramadh athcuinghe .i. anam do shiol Aodha
Finn, & do shiol Brandaib mic Eachach do
tabairt a h-ifrionn gach n-áon la go
deiredh an domhain.
Conidh da foirgell sin go
sunradach do chan an file na briathra-sa:
Fert follus ele
innisfett
Anos, d' eis ar áirmemar,
Ar M' Aodog mor miorbuilech;
A n-airemh ní h-urusa,
Ferta M' Aodhocc míorbuiligh.
Damh a t-trath an treabhtachais
Da
sheisrigh do shirestair
Ben bocht air mar
athcuinghe,
A n-onóir Chriost chumachtaigh,
Gur bhronn di an degh-damh sin.
Tucc Dia 'arna dherlaccadh,
Go ticcedh
damh degh-nertmar,
Do dhénamh a degh-oibre,
On fairrge gach aon laithe
I n-áit an doimh
déirce sin.
O Ard Latrann lan-fada
Go Férna moir muireraigh,
Gerbh imcian an uidhe-sin,
Do-cí, mar do-chualabhair,
D' fertaibh Iosa an t-amharc-sin,
Guais adhbal an oiremhan.
An soc is an sioth-choltar,
Tarla an t-oiremh ettorra,
'Ar siubhal na
seisrighe,
An t-erlamh gur fóire tair
An
t-oiremh ón eiccen-sin.
Cuid d' fertaibh an
firénaigh,
Beith d' artrach
ar ainmidhe,
Nachar fhidir enn-duine,
Ó Chill Muine a móir-Bretnaibh
Go tracht Erenn iath-glaisi
Le h-en-lá gan iomachar
An gealladh ro gheallustair
Gur comhaill an cleirech-sin.
Ar lorg Iesu ainglidhi,
Is Elias fhaidemhail, 37] Is Maoisi mic moir Amra,
Ocus Patraicc priomh-apstail,
Do bi M' Aodocc móir-fhertach
Da fichet lá an lán-corgais
I t-trosccadh, 's a t-treidhenus,
Gan biadh ar bith buan-adhbal
Do caithemh an c-comhfad-sin.
Dar lé a m-biodh 'ga
bith-féchain,
Nír meistte a cruth
caomh-alainn,
Beith gan biadh, gan bethacadh,
Risan aimsir fada sin.
Itchi fhíren ailgenach
Fo cethair ro cuingestair
Ar an c-Coimde c-cumhachtach
'Ar deiredh a degh-troisccthe:
Gach nech do siol sáor Brandaiph
Mhic Eachach aird iol-buadhaigh,
No Aodha
Finn fír-sochraidh,
Do anfadh ag
áiteachadh
Ina cathraigh coisreccta,
'S do racadh d' ég innti sein,
Ifrionn cona il-pianaibh
Do beith aicce d' urlatu.
Itche n-ele fhoillsighim,
Do iarr as a h-aithle sein:
Gibé én-nech d' airidhe
Do
muinntir an Mh'aodócc-sin
Do
diultfadh e d' andothcas,
Tech nimhe na naomh-aingel
Do beith uadh gan áitechadh.
An tres itche as ionáirme:
Tech
ifrinn nach iadhfaidher
Ar
en-neach da n-adhnaicther
I n-ecclais da eccalsaibh.
An cethramadh caoimh-itce:
Anam fechtnach firénta
Do shíol
Brandaibh boirb-thresaigh,
Is Aodha Finn
fíor-álainn
Do breith leis go lán-ullamh
A h-ifrionn gach n-aon laithe,
Go deiredh an domhain-si.
Gach itchi dar iarrustair
Fúair an firén foirclidhe.
Aingil De 'arna deimhniuccadh
'Ar t-toideacht ar tindenus
An
uair-sin da ionnsaigedh
On
Trínoid mar techtaire
Ar
Mh' Aodócc mín
muirerach.
Go t-ti bruth na buain-breithe,
Bidh follus na ferta-sa. Fert. Fecht
ele do M' Aodhóg h-i
f-Férna; isí sin úair do bí drong da
chinedh i m-braighdenus ag Muimhneachuibh i n-Úibh
Conaill Gabhra. Téid M'
Aodhóg da f-fuasccladh. Ocus 'ar t-teacht dó
ann, nír léicc rí an tire-sin
istech é; & nírbh áil lais a faicsin,
ina a eistecht, gur congaibh amuigh é i
n-dorus an dunaidh. Troisgis M' Aodhóg ar an
rígh iar sin. Iar c-coimhlionadh a throisccthi
dó, fuair inghen ro-gradhach do bí ag an righ
bás bioth-obann asa
h-aitle. Do bhi a fhios ag mnaoi an righ, gurab do brigh troisccthi an
naoimh fuair an inghen bás: & rucc corp na
h-inghine lé mara raibhe M'
Aodhócc, & do-guidh go diochra
degh-tairis h-é ima h-inghin d'
aithbeougadh. Do-rinne M'
Aodocc urnaighthe ar a son, gur aithbeoaigh
í as a h-aithle. Gidh edh do mhair miorún an righ do
M' Aodhócc gan claochlodh
don cur-sin; & do bí sesmach
síor-aingid h-e o briathraibh ro-ferccacha ris.
An tan tra dob áil do M' Aodhócc a malluccadh,
tainicc lenab ócc il-dhealbhach da
ionnsaiccedh, & adubairt ris:
‘Gurab Día do betha & do shlainte, a fhir fhoirbthe,
fír-naomhtha’, ar se, ‘& biodh do
mallacht & do mhóir-diomdha ar an
c-carraic cloiche sin it fiadhnaisi’. ‘As ced lem-sa an
charracc-so do bheith mallaighthe’, ar M' Aodocc. Do-rónadh da
leith certa chudrama dhi fadheoigh. Mar
do-connairc an rí an mhíorbal-sin
do-rinne aithrighe go h-iomarcach,
& do leícc na braighde uadha do M' Aodócc gan fuasccladh,
& tucc an ferann darb ainm Cluain
Claoidheach dó, do shith ina diultadh o
dorus a tighe & a dunaidh. Cumdaighis M' Aodócc ecclas isin ionadh sin,
& bhennaigh í & an rí
araon. Gur moradh ainm Dé & M' Aodhócc de sin.
Fecht ele do
M' Aodhóg maille le
céd ar chaoccat do mhanchaibh ag buain arbha
'san foghmar. Tainic an rí .i. Brandabh mac
Eachach, dochum na búana ar cuairt go M' Aodhócc. O
'tconnairc an rí íad-sein umhal
orramach da cheile, adubairt: ‘As iongnad lem a
comhmór sin, & a
comhgrádach, & a comhumhal, do beith
i n-áon-coimthionol’. ‘Is iongantaighe ina
sin’, ar M'
Aodog, ‘go f-fuilit uile 'na mancaibh don
bhethaid naomhtha shuthain, acht aon-mhanach
amhain’. ‘Cia h-e an fer-sin? ata 'na manach don bás, o
nách manach don bethaid naomhtha h-é; go
c-cuirmís docum báis é’, ar
an rí, ‘co nach raibhe eter cháorcaibh
Dé ní as foide’. Do raidh espucc M' Aodhocc:
‘Ní muirfe tusa h-e; & gidh edh biaidh a fhios
accat do lathair cia h-é; óir an tráth
thiocfus am ceileabhartha ar t-trath,
umhlóchaitt cách uile go talmain iatt
féin a n-aoin-fecht, acht eisiumh 'na
aonar’.
An tan tra tainicc trath teirte do
ló, do cláon M'
Aodhócc & na manaigh uile dochum
talman, acht manach na droch-bethad amháin. Do
fhiarfaigh M'
Aodhocc de, cidh im nar umhlaigh do Dhia
mar do-rinnettar fein uile. Adubairt-siumh
gurab ní ele do bí ar a aire. Do-chuir M' Aodhócc eisiumh as an
c-coimhtionól mar nar chreid; &
fuair bás do rinn ar in seachtmadh
lá d' éis an uird d' fagbail; & as do
rinn fuair a oidedh, gur
comailledh briatra M' Aodóg eter na mancaibh isin
maighin-sin.
Fechtus ele do M' Aodocc, & rob áil lais
dol don cathraigh rioghdha ro-oirderc .i. Caisiol
Mumhan. Do anattar eich an charpait ar in
c-conair, co nár gluaisettar d'
aoin-leith. Rob iongnadh immorro le M' Áodócc
anní-sin. Tainic aingel an Choimdedh da
ionnsaighe, & do raidh ris:
‘Isedh as ail le Día, do duit-si i t-talamh
oile’, ar sé, ‘& ni don Mumain,
acht go crich Connacht; óir atá
Guaire Aidhne rí Connacht i t-tinnes
docamlach isin cathraigh re ráiter Ceall Meic Dúach,
& as duit-si ata a n-dán a leighes a h-ucht
Dé & do naomhtachta’. Adubairt
M' Aodhócc: ‘Gibe
ní adéra teachtaire mo Thigerna
riom-sa, as ullamh mé da dhénamh’. Do raidh an
t-aingel: ‘As annsúd dob áil le Dia
tusa do dhul; & gluaisfid h' eich go h-ullamh da
ionnsaicched’.
Adubairt M'
Aodócc lea ghiolla: ‘Léicc uáit na
h-eich’, ar sé, ‘gibe leth rachait
féin’. Ro ghluaisettar na h-eich gusin
aird túaidh an tan-sin; & 'ar
t-techt doibh go Loch n-Deirg-derc, do-cuatar na
h-eich do chosaibh tiormaibh tríd, amhail budh talamh
tirim, no conair coimhréidh, no beith aca
isin úair-sin. Iar f-fágbail an locha doibh,
tárlattar días d' feraibh doibh ar a
c-cionn isin conair. Fiarfaighis M' Aodhócc eolus na
slighedh díorgha diobh go Cill Meic
Duach, óir as innte bói Guaire Aidhne i
n-eslainte an uair-sin. Adubairt duine
dibh, nach raibhe slighe maith rompa. Adubairt an
dara fer: ‘Masa
maithe na cleirigh sibh-si, do-ghena Día
slighe maith daoibh féin, & dá bhar
n-echaibh’. Do bhennaigh M'
Aodócc an t-slighe, & do raidh mar
so: ‘Atá a fhios ag Dia mar atamaid; &
fetadh Día slige maith do dhenamh
dúinn amhail adeiri se’.
Iarna radha-sin dó dano,
dob follus doibh slighe shocair thirim, &
ród cobhsaidh coimhreidh, tresna sleibhtiph
árda anshocra, & tresna coilltibh craobhacha
comhdlúithe, & tresna móintibh
máotha mór-bhocca, go rangattar go Cill Meic
Duach, mara raibhe Guaire mac
Colmáin meic Cobhthaigh rí
Connacht i n-othras & i
n-esláinte. Acht chena do slanaigedh an rí o
gach esláinte do raibhe ina lenmain, 'ar
n-denamh guidhe & gér-urnaighthe do
Mh' Aodhóg ar a
shon. Ocus do raidh M' Aodocc ris
iar sin: ‘Biaidh do righe & do ro-fhlaithes accat go cenn
deich m-bliadan fichet oníu; & beir tri
bliadna a n-deiredh do bethad i n-galar do
bháis, & do-ghebhair flaithes Dé fa
dheoigh ar son do dheirce & do dheigh-einigh’. Do
bhennaigh M'
Aodhócc an ri iar sin 'ar n-denam
troisccthi & urnaighthi ar a shon,
& 'ar c-cengal anmcairdesa ris; & do cumhdaighedh
recles annsin a n-onóir M'
Aodhócc, & do fáccaib an cill-sin ag
Colman mac Duach; conidh uadha ainmnighter an cheall
.i. Cill Meic Duach. Ocus do imthigh M'
Aedhócc da áit féin iar sin.
Conidh da cuimniugadh sin
ro chan an file an laid:
Cuairt Aodha na n-ard-ecclas,
Da chinedh
fa cuairt cabhra,
Dia m-bai a braithre i
m-braighdenus
I c-crich O c-Conaill Gabhra.
D' fuasccladh a ghaoil
geinealaigh
Téid M'
Aoehócc, an fáidh fíre,
Nech
dar córa creidemain,
Go dún
ticcerna an tire.
Don érlamh nír
umhlaigh-siumh,
Ri O c-Conaill na
c-caomh-ród,
A n-dorus a
dhunaidh-siumh
Do congmhadh amuigh M' Aodhóg.
Troisccis M' Aodhocc mor-dálach
Ar
an righ gan cóir coisccthi;
A inghen caomh comgradach
Do-chuaid d' écc d' éis an
troisccti.
Ben an righ go rath-ceillech
Guidhis M' Aodhócc
gan mion-dail,
A h-inghen gur atheirigh
O
bhás go bethaid bith-slán.
Miorún an fhir aineolaigh
Mo 'sa mó risan fhíor-faidh,
M' Aodhócc, ge do aith-beoaigh
A inghen do gan dioghbháil.
Fóbrais M' Aodhócc malach-dubh
Esccaine an óig-fhir uaibhrigh;
Gerb é
a mhían a mhallacadh,
Do thoirmiscc lenamh an
uair-sin.
Glór an leinib lenbaighe:
‘Biodh do mhallacht núa anoisi,’
A thailginn seimh, seabhcaidhe,
‘Uait ar an c-carraicc c-cloiche’.
‘Ced lem, a leinib roi-deissi,’
A beith di mar adeire,
Buain don charraicc chloiche-si,
'S gan a buain d' einní eile,
‘Go n-derna di urranna’.
Tucc Dia don érlamh d' onóir
Da leith
cherta chudroma
Doní don charraic comhmoir.
D' éis gach neith dar
nochtamar,
Do-chuir M'
Aodhócc air d' uamhan,
Tucc an ri
go ro-ullamh
A braighde uadh gan fhuasgladh.
Tucc tiodhlacadh teccmaisi
Arís
do M' Aodhócc maoineach,
Ferann is áit ecclaisi,
Dana
comainm Clúain Cláideach.
M'
Aodocc, mac na reltainne,
An cáocca ar chéd, ni ceileab,
Do foillsigh an t-en-duine
Do dhamnadh diobh fa
deiredh.
Da eachaibh nír
anámhuill,
Mar ród tre faithche fionn-gloin,
Tre Loch n-Deirg-derc n-dath-álainn
Do-chuatar chosaibh tiormaibh.
Coillte, móinte, is maoith-sleibhte,
Fuair an naomh, ós da neimh-cheilt,
Raon tre iathaibh aimhreidhe
Go Cill Meic Duach o Loch Deirg-derc.
Ferta M' Aodhóg muireraigh,
'Ga m-boi an creidemh ar congmáil,
Do fhurtaigh gan uireasbaidh
Galar Guaire meic Colmain.
Do bí ar
lorcc an lain-creidimh
M'
Aodhóg, dáilemh gach deigh-fis,
Fúair o Ghuaire an ghnath-einigh
Cill Meic
Duach mar luach leighis.
Fáccbais Mac Dúach deigh-eolach
'Sa chill da éis 'na abbaidh,
Nir chengal naomh neimh-treorach
Le ceile, a c-cengal cadaigh.
Mac Colmáin féil arm-thana
Ag riar aoidhedh gach én uair;
M' Aodhócc dob
é a anmcara
Ag techt cuicce ar a céd cuairt. Cuairt Tainic nech
naomhtha, dar bó comhainm Mo Lua mac Oiche, mura raibhe M' Aodhócc; &
adubairt ris, gurb áil dó dol dia oilithre don
Roimh. Adubairt M'
Aodhócc fris: ‘Ni fes damh-sa go f-fuighe mo ched
féin cuige-sin’. ‘As cinnte go f-fuige meisi
bás, muna b-faice mé an Roimh’, ar Mo
Lúa. Do-chuaidh M'
Aodócc ina carpat don
chur-sin, & rucc Mo Lua leis don Roimh an oidhce-sin
gan gúais mara na mór-anfaidh,
séda ina siubhail, na síor-aisttir, tre grasaibh an
Spiorait Naoimh, & tre míorbhuilibh M' Aodhócc
móir-fhertaigh. Ocus tangattar arnamharach go
Férna Laighen gan lán-turbhaid.
Do raid M'
Aodhocc ris iar sin: ‘An áil lat anois, a Mo
Lúa, dol d' oilithre na Romha’? ‘Cidh fa budh ail’?
ar Mo Lua, ‘& go ra badhus arréir
innte, & go f-fuarus locchad mo
peccadh d' aithle m' aistir & m'
urnaighthi, & m' aithrechais. Gidh edh as
nár lem a dol comhluath-so dom ionad
féin d' eccla an amarais oram’. Teid tra M' Aodóg leis annsin da
iodhlacadh go a mhainistir féin, d' eis a beith 'san Roimh
doibh aráon. Acht cena as acc Día na
n-dúl amháin atá a fhios cionnus
do-ronadh an siubal-sin, & ní ag daoinibh
ar domhan, oir do fét Dia aithgiorra
sliccidh & nemh-fad conaire do chur 'sna
ródaibh docra, & isna conairibh comhaimhreidhe, eter
muir & tír, dona naomhaibh
nert-cráibhtecha sin re h-edh en-oidhce,
amhail no beith aimser imchian aca rea h-imteacht.
Fechtus ele do M'
Áodhócc, & tainicc procattoir Mo Chua
Lothra da ionnsaighe; & adubairt ris: ‘Ni
fhuil acht beccán cruithnechta againn; & cia
díbh do-génam? a cur san i
tír, no a tabairt dona braithribh’?
Adubairt M' Aodog:
‘Cuiridh go h-iomdha, & tabraidh go
lór dona braithribh’. Do fhiarfaigh an
techtaire: ‘Cionnus budh eidir sin do
denam’? Adubairt M'
Aodhóg: ‘Gibe do méd, no do laghat ata
agaibh anossa, ní theisdeobha enní uadha, da mhéd
cuirfidher no caithfidher é, no go t-ti an
t-arbar nua don talmain’. Ocus do
coimhledh sin tre bréithir Mh' Aodhóg.
Fecht ele tainic
fedhmannach Mh'
Aodócc fein da ionnsaighe,
& adubairt ris: ‘Ní fhuil ní
ar domhan 'san c-cisdenaigh againn’, ar
sé, ‘acht en-soidtheach dighe, & beccan ime,
& ní fhedamar an dona manchaibh
do-beram é, no dona
h-aoidedhaibh’. Adubairt M'
Aodhócc: ‘Tabraidh doibh leth ar
leth é gan coiccill, mar do beith a lán 'san
cisdenaigh do cinel gacha bídh & gacha dighe’. 'Na
diaigh sin ni raibhe easbaidh bídh na dighe
ar duine isin tigh, acht gér-líonmar
doibh tre cumachtaibh (Dé),
& tre miorhuilibh M'
Aodhocc.
Fecht ele da
t-tangattar daoine celgacha go M'
Aodhócc 'ar f-fágbháil an
édaigh féin i c-coill i f-folach do taoibh
amuigh don baile, d' iarraidh edaigh ele
fair. Adubairt M'
Aodhócc 'ar f-foillsiugadh a c-ceilcce
dó ó Dhía: ‘Anaid fós’, ar
se, ‘go f-faghtar edach’. Ocus cuiris M' Aodóg go folaigtech
duine ar cend a n-édaigh féin dochum na
coilledh, & do teccaiscc dó mara
b-fuighedh é. Tucc an t-ócclach an t-édach leis
go M' Aodhóg, &
tucc M' Aodhócc doibh-sion
h-é. Gabhais naire adhbal mór íatt
'ar f-faicsin a n-edaigh fein, & do
imghettar as a h-aithle, & do foillsigh Dia
mar sin a c-ceálg & a c-cluain do
M' Aodog.
Tainic
tra ri Erenn i n-aroile aimsir
maille le mor-sluaighedh mór ina farradh
.i. Aodh mac Ainmirech, & rí
Connacht, & an rann tuaidh d' Eirinn
cona n-uirrighaibh, & cona
n-ard-taoiseachuibh, d' argain & d'
ionnradh Laighnech a n-dioghail Chumasccaigh meic Aodha, meic
Ainmirech, do marbad le Laighneachaibh
feacht roimhe .i. Cumasccach do-cuaidh ar
cuairt rioghdamnachta í l-Laignib, & ni
gabadh gibe baile in t-teigedh, gan ben an baile do beith for a
cumus an fedh do biadh 'san m-baile.
Téid go baile Brandaibh mic Eachach
.i. rí Laighen, & nír ghabh gan a bhen sein d'
faghail ar a leabaidh lánamhnais mar
gach mnáoi. Gur marbadh
Cumusccach ina ciontaibh la righ Laigen,
gurab aire-sin do-deachaid Aodh mac
Ainmirech i l-Laighnibh da dioghail; co nar
ghabh comha na cennach uatha, acht a n-díth & a
n-dilgenn
a n-aoin-fecht. Tainicc ri Laighen an
tan-sin mar a raibhe a patrún
& a priomh-anmcara .i. M' Aodhóg fertach Ferna, &
do-rinne a eccnach & a iomhchosáoid fris. Do
raidh M' Aodhócc: ‘As
iomdha nech naomhtha & duine
degh-crabaidh ag seirbhís go
duthrachtach do Dia it' duthaig-si’, ar
sé, ‘& ni furáil daibh guidhe
lat. Ocus eirigh-si immorro’, ar M'
Aodhócc, ‘maille le h-imditinn laidir
docum an catha, a h-ucht do naomh & do naomh-ecclasach fein;
& bett-sa go lain-diochra lat’.
Do-rinne M'
Aodocc urnaighthe adhbal & guidhe
Dé go duthrachtach tar cenn a thigerna
saogalta .i. Brandabh mac Eachach. Teid Brandabh
arnamharach maille le dothcus daingean a
n-Día & a M' Aodog
d' ionnsaighe an chatha i n-acchaid aird-righ
Érenn & na leithe tuaidh go
tinnesnach. Aithrister immorro go raibhe ceitre mile
fichet marcach i n-eccmais coisighedh &
caomh-troightech 'san cath. Tuccadh tra
cath Bhealaigh Duinbolcc etorra iar sin. Do brisedh an cath iar sin la righ
Laighen ar an lathair-sin, & do
marbadh rí Erenn ann .i. Aodh mac
Ainmirech, maille le líon dírimhe d' uaislibh &
d' ard-maitibh Erenn ina fhochair
ann, tre grasaibh De, & tre
míorbhuilibh M'
Aodóg isin uair-sin.
Baoi occlach i l-Laighnibh,
dár bo comainm Sarán Saoibh-derc,
oircinnech Senbotha Sine, ler marbadh an ri
do raidhemar .i. Brandubh mac Eachach, rí
laoch-armach Laighen. Fuair an ri-sin
immorro bás gan faoisittin, gan lesucchad na
h-ecclaisi. Iarna cluinsin do M'
Aodocc rop olc, & rob imsniomhach leis h-é,
& cháoi go toirrsech trom-chumtach,
& adubairt: ‘As olc lem an lamh do marbh
& do mhughaig didnighteoir na h-ecclaisi, &
furtaigteóir na f-fann, &
bíatach na m-bocht & na
m-baintreabtach,& didnighteóir na n-daoine
n-eccruaidh n-anarsaidh, nach tuitenn sí dá
gualainn go gnath-follus’. Ro fioradh
sin fadheoigh, amhail innister romhainn.
Do-cuaidh M'
Aodhog mara raibhe corp & caomh-taisi an
aird-riogh iar sin, go raibhe bliadain bith-lan on
callainn go cheile, cona cleir, &
cona coimhtionol, 'na trosccadh ar
arán & ar uiscce, amhail do
raidhemar romainn a t-tús ar
t-tinsgettail, 'ga thaithbeoughad, gur slanaigedh é as
a h-aithle, & gur eirigh a b-fiadhnuse caich a
c-coitcinne. Do raidh an ri le M'
Aodhócc: ‘Guidhim tú, a athair
ionmain’, ar sé, ‘ma do-geibhe flaithes Dé
damh, mo leigen da ionnsaighe go luath, óir as lor lem
a fhad & aimchéine ataim ag
cruinniuccadh chaire & pheacadh
isin saogal gusan tan-sa’. Ro thaitin an
comhrádh-sin go mór le M'
Aodhócc. Iar n-eistecht immorro a
fhaoisittne dó, & 'ar n-glacadh cumaoineach,
& sacramente don rígh o M' Aodhóg, do-chuaidh dochum nimhe fo céttoir. Do h-adhlaicced
go h-onorach é as a h-aithle i f-Ferna
Móir M'
Aodhócc, mara n-adhlaicther a shiol
& a sliocht o shin alle, &
rioghradh Laigen cona lain-tional.
Tainic Sarán Saoibh-derc .i. an
nech útt do raidhemar, ler thuit an rí
.i. Brandabh mac Eachach, 'ar n-gabháil aithrechais
dó; & 'ar f-faghail aithrighe
do-cuaidh ar uaigh an rígh go Ferna, &
bói ag cái & acc comhtuirsi uirre. Baoi a
t-trosccadh & a t-tredenas gacha tratha, & as becc fós nár bo nocht
ó édach. Ocus ni fáccbadh an uagh do ló no d' oidhce. 'Ar m-beith aimsir fada amlaidh sin dó,
adubairt an guth fris as an uaigh, mar budh é
guth an rígh é: ‘A Saráin’, ar
sé, ‘as céd le Dia & le M' Aodhócc an lámh
dár marbhais meisi do thuitim for talmain
díot, amhail at-bert M'
Aodhócc ar tosach’. 'Arna radha sin
dó, do thuit a lamh as a thaobh, mar do órdaigh
M' Aodhócc roimhe. 'Arna
fhaiccsin sin don coimtionól,
ruccattar Sáran leo on uaigh; & rucc a betha
as go maith iar sin.
Fechtus ele do M' Aodhócc ac denamh
urnaighthe, go c-cualaidh gotha na n-aingel go
h-iomarcach ós a chionn isin aér. Ocus o
't-chualaidh, do-guidh Día go diocra go
m-berti don domun é go h-ullamh, óir do ba
toirrseach do seirbhís an t-saoghail an uair-sin
eisiumh. Gidh edh dob ferr le Día M'
Aodhócc do mharthain i c-colainn
daonna ní budh sia ina sin, ionnus
go t-tiocfattais mórán dona míchreidmechaibh
dochum creidme & crábaidh as a loss. Ocus do
ráid an t-aingel isin aér: ‘Ni h-ail le Dia
gan do beith-si it bethaid fós’, ar
sé ‘& docum lesa &
lán-fhurtachta na n-daoine do denamh, dia
tabhairt dochum puirt
bethad tre shíoladh & tre
foillsiuccadh na canoine
coimdheta’. Adubairt M'
Aodocc: ‘An fedh bus ail let-sa, no le
Día, no bheith-si i m-bethaid’, ar se,
‘ní toirrsech liom-sa mét mo
shaothair & mo shior-foganta do-san’.
Fecht ele táinic
duine daidhbir go M'
Aodhócc dar dhligh a thiccerna cíos
& fiacha mora, & gan maithemhnus aicce da
fagháil ionnta, & ro éccaoin-sin le
M' Aodhócc; &
iarrais furtacht & foirithin fair. Do
bí M' Aodhócc an
tan-sin le h-aghaid sil éorna do chur, & tucc
lán a mhaim don ócclach. Adubhairt an t-occlach
le M' Aodocc: ‘Créd dob
áil lem-sa do denamh de-so’? ar se. Do raidh
M' Aodhócc: ‘Diolfa
tú do chios, & fiacha t' ferainn uile a
n-aoin-fecht ris-sin’, ar sé,
‘& bíaidh cuid accat féin fá
dheoigh dhe’. Do-rinne an mac daidhbir gen gaire
& subhachais 'ar c-clos an chomhráidh-sin
uadha. Do claochló an síol eorna ina ór
dath-álainn tre cumachtaibh Dé i
n-ucht an ócclaigh, & rucc lais mara
raibhe a thiccerna é iar sin.
Fiarfaighis an rí de:
‘Cáit a b-fuarais an lán óir-si
accat’? ar se.
Adubairt-siumh dano, gurab e
M' Aodhócc
do-rinne do shiol éorna na h-ithrach
é, & tuc da thiccerna é as a
h-aithle. Do ráidh an ticcerna an tan-sin: ‘Ni
h-oirces damh-sa an t-ór-so do ghabail, acht as do Dhía,
& do M' Aodhócc
féin dlegar a tabhairt. Ocus do-bheirim-si
sáor tusa do Día & do Mh' Aodhócc go
bráth’. Tainic an t-ócclach-sin ar
c-cúla arís go M'
Aodhóg maille fri gáirdechus
mór, & do innis dó gach ní
adubairt a thigerna ris, & mar
tucc sáor o sin amach go brath é. Tucc an
fer-sin a fherand uile do M'
Aodhócc iar sin. Do-rinne M' Aodocc urnaighthe go Dia ina dhecchaid-sin, gur
claochló an t-ór ina ghran iomcubaidh eorna,
mar do bí a easbaidh ar an ithir 'ga
raibhe roimhe. Gur moradh ainm De & M' Aodocc de sin.
Fecht ele dob áil
lé M' Aodhócc ecclas
do chumdach, & ní fhuair saor i n-aon-ionad
día cumhdach dó. Do bhennaigh iaramh lamha an
ócclaigh dar comhainm Gobán,
& do-rinne sáor derscnaightech
de. Do saoradh dó an ecclus-sin,
& do h-ainmighedh uadha h-í. Ní raibhe
immorro fer a saraighthi no sháraigti a chilli,
& ni raibhe sáor a sáraighthe ó sin
amach do cumachtaibh Dé & tre
míorbhuilibh M'
Aodhócc.
Boi M'
Aodhócc miorbhuilech móir-fhertach
secht m-bliadna bioth-lána 'na
trosccadh i n-Druim Lethan gan
bainne gan lionn, gan feoil gan annland,
acht bladh becc d' arán éorna, & deoch
uiscce ón oidche go céile, & deoch becc bhainne
gacha tres domhnach, & sé ar talamh lom, nó
ar leic lan-cruaidh, gan earradh gan edach acht
croicne bethadach n-allta n-eccennais, & sé acc
síor-ghabáil a psalm & a psaltrach,
& ag guidhe Dé go deithnesach for Leic na
Némhann, óir do ghabhadh trí
cáoga psalm gach láoi ar clochaibh
fuara fíor-taisi, no for lár lom
lán-sccúaptha; & secht psaltracha &
caocca psalm re gach psaltair, & ni
diultadh re dreich duine ar domhan fa bhíadh,
no fa digh, no fa édach, acht go f-faicedh ina
uireasbaidh é.
Tainic tra an t-aingel da
ionnsaighe d' éis a throisccthi & a
threidhenais, 'ar t-tuiccsin a chrabaidh &
a choccuis don Coimde, &
fíarfaighis de: ‘Crét h-athchuinge
forsan aoin-Día anossa’? ar se. ‘Así mh'
athcuinghe émh’, ol M'
Aodhócc, ‘da gach duine tiocfus im ionad i
n-Druim Lethan, acht go n-dernait mo réir, &
go n-anait im ucht, & gach aon do
shiol Aodha Finn no do shil ele adhnaicther agam, &
thoghas im chill, & bhías fám ecclais go
h-onórach, nemh gan amarus d' faghail dó,
& fós gomadh mé fein bús breithem
brátha for Breifneachuibh’. Teid an t-aingel uadha iar sin,
& ticc cuicce fa dheoigh, & do-raidh ris:
‘Rod-fía, rod-fía .i. do-ghebair gach
ní chuinge for an
c-Coimdhe c-cumachtach, a naoimh
érlaimh oirdeirc’, ar se, ‘óir as faoilidh
fír-suilbhir friot an uairsi
h-é’.
Do taidbredh fís
amhra iongantach i n-aroile aimsir iar
sin do M' Aodocc i
n-Druim Lethan .i. craobh-sccáoiledh catha Aodha Find
go h-uilidhe ar aon-lathair, a n-géga
geinealaigh, & a c-craobha coibhnesa, &
fós ainm gach righ, & gach ro-thiccerna
do-ghebadh flaithes & forlamhus uatha go
deiredh domhain. Fa h-iongnadh adbal,
& fa machtnuccadh menman le M'
Aodhócc anní-sin. Cuiris fios go
fíor-aibéil ar cend Colaim Cille chuicce d'
innisin a aislingthi dó, do bhreith bhreithe
firinnighe fuirre. Téid tra Colaim Cille fon fiss-sin;
& téid for nemh d' fios breithe na
h-aislinge-sin, amhail no teiged do gnath gacha
dardáin d' iomaccallaimh fri h-ainglibh nimhe, amail
as-bert féin isin rand: Im eolach ar talmain tinn,
Riccim go h-adhbaidh iffrinn,
Téicchim
gach dardáin for nemh,
Fo gairm righ na t-tri muinnter.
Ro innis an t-aingel dano fis na
h-aislingthi do Cholam Cille, & is edh ro raidh:
‘Gaibhleochaid & craobh-sccaoilfidh cinedh
& clannmaicne an fhir uaibhrigh
ard-chumhachtaigh sin, Aodha Finn meic Fergna, fa f-fuilit cealla & comhaittreabtacha M' Aodhócc guna
mór-muinnteraib, issedh fhoillsighes an
aisling-sin’, ar se, ‘& budh naimhde,
& nemh-cairde, & bud lucht
coccaidh & esaonta a cinedh & a
coimhiarttraighe da cheile, & ass
edh a n-anmanna .i. Ruarc &
Raghailach. Ruarc immorro, mac Tigernain, meic Seallachain, meic Cernachain; &
Raghallach, mac Cathalain, meic Duibh
Cruinn, meic Maol Mordha, meic Cernachain; & bidh
sochaidhe shiolfus uatha araon’.
‘Toccaibter & trén-chumdaighter
isin tír ele le M'
Aodhócc’, bhar an t-aingeal, ‘ionad onorach ele
ina eccmuis Droma Lethain d' fagáil a dhlighidh
& a chiosa go coitcenn ó chach; & bidh
h-í an tres tene as búaine bhérus
ar betachad i n-Uibh Briuin .i. tene na
h-áite-sin, as a f-faca M'
Aodog an aislingti .i. Druim Lethan; &
Cuillín na b-Fer .i. Ros Inbhir; & Ceall Mór
Fheidhlimidh. Ocus an Ruárc-sin do raidhes’, ar an
t-aingeal, ‘do-bhéra Día go tinneasnach teine
fhiuchach a fheirge for a shliocht, & for a
iartraighe, muna riaraitt, & muna
mór-onóraigitt M'
Aodhog imo chíos & i mo
dlighedh. Raghallaigh dano dlegait sein sochar
Droma Lethain do métucchad,
& do mór-congmáil, seach cách,
do brigh deithitte & duthrachta Mh'
Aodóg doibh-siumh tar gach uile cinedh ina
comhghar’.
Ticc Colaim Cille go
M' Aodhócc, &
innisis aithescc aingil o tús go deiredh
dó, & fa follus do M' Aodocc féin eiséin, oir
tainic an t-aingeal lea theachtairecht a
c-coimhittecht Colaim Cille go M'
Aodocc, & adubairt ris techt go
luath go Ros Inbhir, & aittreabh &
aitiucchad do denam ann, & gomadh
ann nó biadh a adhnacal & a eiseirge
ar cend an Choimdedh cona comhaonta,
& gomadh é búdh breithemh
bratha for Breifneachaibh. Tainic M'
Aodhócc le forchongra & le furáilemh
an aingil & Colaim Cille a c-coimh n-ein-fecht go
Port na f-Finlec, re ráiter Ros Inbhir an tan-sa, cona
caoccat naomh-cleirech ina farradh, i n-éccmais aosa
oibre & umhalóitte, & aosa canta,
ceileabraidh, & caomh-oifficci arcena.
Iar torrachtain tra a
c-comhfoccus don Cuillin cuanna
caoin-ettrocht, & fiodhbadh álainn
foithremail, boi a n-aice an locha lán-adbail, do M' Aodhócc cona
mhuinntir, & cona mor-naomhaibh maille ris,
at-chualattar an céol coimmbind
caomh-cubaidh, & an claiscetal
bind-briatrach, & fogur
mor-gothach muisecdha, & nualla nemhdidhe na
n-aingeal n-álainn n-eccsamhail os cionn an Chuillin
& a thaige, & iomaccallaimh na n-aingel
n-ettrocht n-iol-cumachtach gan anadh, gan oirisem, ag
céimniuccadh os a cenn, gur uo lán an
t-aer dia lionmaire, & dia láin-iomat,
& dia medhair & dia mór-gothaibh. Do
fecsattar na naoimh seacha, & adubairt
neach dibh: ‘As álainn an buidhean d'
feraibh ána, athlamha, iomluatha útt, filet ag cantain
an chíuil cáidh comhtaidhiúr úasan
c-Cuillín’.
‘Bidh d' anmannaiph oirderca an
ionaidh-si go bráth an t-ainm-sin’,
ar M' Aodhog (.i. Cuillín na f-Fer n-álainn);
& Ros na n-Aingel a ainm ele, ó thadhall
& ó thaisteal na n-aingeal ina uirtimcell; Port na
f-Finnleac ainm ele dó dano, ona lecaibh
fionna fíor-taithnemacha at-cithi-si for an
c-caladh ina chomhgaire; Ros Inbhir immorro a ainm
coimhlenamhna ag cach fa deoigh ó inbher an locha lethain
lán-móir, & na h-abhann
nert-cubraidhe a n-ein-fecht ag
ionnsaighedh a cheile, oir (ind) ainm gach oirir, no gach imil;
& (bior) ainm da gach uiscce .i. imeal
gach uiscce diobh-sin acc dul a c-cenn a ceile. Conidh
aire-sin ráiter Ros Inbhir fris.
Coiserccais & caomh-bennaighis M' Aodhócc an t-ionad-sin
maille le h-iomat aingeal & ard-naomh ina
uirtimceall da sír-bhennuaccadh. Cumhdaighis
duirrtheach dioghainn, degh-daingen, & ecclas
caomh-cumhdaighte, cetaruillech,
cánonta, a n-oircill a eíseirghe. Boi immorro
aimsir fhada isin ionad-sin ag síoladh
creidhmhe & crábaid, ag denamh
einigh & ard-thiodhluicthe, acc fodhail
déirce & almsan, ag proicept & ag senmoir
dona poiplibh, ag denamh eccna & fír-leiginn
d' ard-sccolaibh, ag biatadh aoidedh &
anffann gach aon láithe, go t-tabradh a
chabair díles dhiongmála féin da gach
duine do taoibh anma & cuirp a
c-coimh n-ein-fecht, gurob ar an inneall-sin do
chaith an caomh-naomh do chaith an
caomh-naomh a bhúan-aimsir.
Muiriccen mac Dubain, meic Murgaile, meic
Duinn, meic Dúngusa, meic Colmain,
meic Conaill, meic Concubair, meic
Cathbaidh, meic Aongusa Músc a quo Muscraighe Faoilinne,
meic Floinn, meic Lonáin .i. fili
Múscraighe, meic Mogha Ruith, meic Fir Tlachtga, meic
Fergusa, meic Rosa, meic Rugraighe, bói i
c-cennus & i c-comhflaithes
Muscraighe an tan tainic M' Aodhócc go Ros Inbir, óir
fa d' ferann Muscraighe Faoilinde Ros Inbhir an tan-sin .i. o
Ghlend Ferna go Loch Meilge, & o Sléibh Da
Chon go Glend Muighe duthaigh Muscraighe. Boi dano siur
mhenmnach, mor-cumachtach, ag Muiriccen mac Dubhain,
Faoilenn a h-ainm-séin. Ro
chumhdaigh-sidhe ráith rioghdha, ro-fairsing,
& cathair caomh-alainn, comhdhaingen isin
crich-sin. Is innte-sein do caittí inmhe
& oirechus an ferainn-sin go h-iomlan. Is
on Faoilinn-sin ainmnighter Raith Faoilinne
& Muscraighe Faoilinne.
Fa h-olc tra la Faoilinn
& la Muirigén M'
Aodhócc d' aittreabadh ina f-forba & ina
f-ferann fein. Ro dlomsat & ro
diultsat dó as. Nír gabh M' Aodócc diultadh uatha,
& adubairt: ‘An t-ionad inar
dhéonaigh Día damh-sa oirisemh, &
aitiuccadh do denamh fa dhéoigh, ni fuicceabh
an t-ionad-sin’, ar sé, ‘óir is e
fód mh' eiseirghe & m' adhnaicthi an fód-so for
a f-fuilim’; doigh tri fóid nach
fétann aon-duine do shechna na d' iomgabhail
.i. fód a geine, fód a báis, &
fód a adhnacail; amail as-bert: Trí fódain
nach sechainter,
Mar adeiritt
amhra focail,
Fód a gheine, fód a bháis,
Ocus fód a adhnacail.
Nir gabhsat uadha dano gan a athchur, & gan a
ionnarbadh d' a aimhdéoin d' éis a aithiscc
& a uradhaill.
Ferccaigter M'
Aodhocc fri Muirigen & fri
Faoilinn fa deoigh. Impáidis a bachla & a
bhuain-mionna fo tri túaith-bél ina
t-timceall. Benais a cluicc & a ceolána a
n-aoin-fecht orra .i. an Mac Rath, & Clocc an
Deilcc, & Clocc na Tráth, re ráiter an
Fionn Clocc, & cluicc na cleire & an
coimhtionóil, o sin amach; & esccainis gan
fuirech íatt, & adubairt nach biadh
aoin-nech da síol no da sliocht i c-cendus na
criche-sin go bruinne m-bratha; & fós nach
biadh do tharba a tire na a t-talman aca, acht an
crioch & an raith ina raibhe d'
ainmniuccadh ó Fhaoilinn ina
h-aonar .i. Raith Faoilinne, &
Muscraighe Faoilinne; & gomadh
teallach fás,
folamh, a f-forba & a f-ferann dia
n-éis, amhail ro comhailledh; gurab i l-Laignibh
do-chúaid Muirigen tre mallachad &
tre móir-easccaine M'
Aodhóg. Conadh ann ata a
shliocht & a shíol o sin alle tre
mallachad & tre
móir-esccaine M'
Aodhócc. Conidh ann bias a siol go
bráth. Faoilenn immorro bói-sidhe gan mac gan
móir-iartaighe maran c-cedna.
Fecht ele do M' Aodhocc ag ionnlat a lámh a
h-abhainn bói laimh risan m-baile. Battar
drong do dhaoinibh aga féchain. Iarna
fhéchain adubairt duine díbh:
‘Ní fhuil ar domun en-nech do
fétfadh M'
Aodhóg do chur chum cennairrce no
coimhfeirge’. Do bi bathlach borb, barbardha,
bith-ainffesach, ar an lathair-sin aca. Ocus
adubairt: ‘Fétfad-sa’, ar sé. Is
amlaidh immorro do bai M' Aodocc
an tan-sin, & édaighe do croicnibh
bethadach m-bruidemail, & ainminntedh allta
uime. Tánaic an t-occlach da ionnsaighe, gur
theilcc isin abhainn h-é. Adubhairt M' Aodhócc go foighittnech
fris: ‘Cret sin do-rinnis, a dhuine dhisccir,
do-bhertach’? ar sé.
Do-chonnairc an t-occlach iar sin na
croicne do bháttar fa M'
Aodhócc tirim, tesaighthe, tren-cumhdaighthe, gan
ruainne ná fionna do fliuchad na do
láin-milledh diobh on
uiscce; & o 'tconnairc do-gabh
aithrechus adbal é; & do raidh: ‘As
aithrech aithmelach lem a n-dernus’, ar
se, ‘& tabhair-si maithfidhe damh ar son Dé
na n-dúl’. Adubairt M'
Aodhócc: ‘As maith do dhál, a dhuine’,
ar sé ‘. .i. do admhais do choir & do
chionta, & fuarais aithrighe
ionnta. Gidh edh muna dherntá
aithrighe, do shluiccfedh an talamh tú it
chiontaibh; & do-gebha nemh anosa, & fos do-ghebhair
bás criostaidhe a c-cionn da fhichet
bliadhan oníu’. Ocus do coimledh gealladh
& briatra M'
Aodhócc amhlaidh-sin.
Fechtus da t-tainic
fedhmannach Mo Lua Lothra d' ionnsaighe M' Aodocc, & adubairt
fris: ‘Do shaothraighemair-ne’, ar
sé, ‘ecclas do denamh, & atá an
t-adhmat benta isin coilledh aguind, & ni fhuil
culaidh aguinn do caiplibh ina d' feraibh a
tharraing ina a thabairt lind’. ‘Tiaghaidh-si dá
bhar t-tighibh’, ar M'
Aodhócc, ‘& gibe ni do-cluinfidhe
anocht, na fécedh aóin-neach uaibh
é’. Do-chualattar san fogur mór ag
techt on coill dochum na h-ecclaisi, & nír
lamh en-nech aca a fhechain tre furailemh an naoimh orra.
Bói bathlach borb, beicc-eolais,
istigh an tan-sin; & do-chuaidh tar aithne
M' Aodhóg da fechain
crét do-rinne an foghar
fír-mór, & an torann
tinnesnach. Do-connairc uadha tre
poll na comhladh no na
h-eochrach moran do mhanchaib
ócca examhla go f-foltaibh fionna forórda forra
ag tarraing & ag tarrladh an adhmaid on
coilled go h-athlamh. Tainic guth mór amuigh an
tan-sin, go n-dubairt: ‘Sguiridh, a aingle,
dá bhar n-obair, & da bhar
n-umhalóitt; óir muna f-fechad an nech
útt sibh i n-acchaid aithne an naoimh,
do-dhénadh sibh féin an ecclus uile do
cumhdach anocht, cionnus nach biadh
uiresbaidh uirre’. Ina diaigh sin immorro do cumdaigh
Gobbán an ecclas do bhrigh a bhennaighthe do M' Aodhócc.
Aimsir ele do M' Aodhócc i c-crich Muman
.i. in Íph Conaill Gabhra a
c-comhfhoccus do reicclés Ída;
& dob áil le M'
Aodhocc dol ar cúairt mara raibhe a athair faoisttine
.i. Mo Lua mac Oiche, go c-cualaidh cluig bhaile
Ída aga m-buain. Do fhiarfaigh M' Aodhócc cret dob
adhbar do bhuain na c-clocc-sin
ad-chualaidh. Adubairt an guth isin aer, gurb
í dalta Ída fuair bás .i. óg do
ba dalta diograisech, & dob ionmain le
féin. Do-chualaidh Ída M'
Aodhócc do beith a c-comfoccus di;
& ó 't-chualaid do-chuir nech chuicce da
radha ris techt do thaithbeouccadh na h-ingine a
h-ucht a naomhtachta, & a nert-guide. Do-raidh M' Aodhócc le duine da
dheiscioplaibh dol 'san áit-sin, & a bhachall do
breith leis, & a cur ar ucht na
h-ingine. Dó-ronadh amhlaidh sin, & do
éirigh go h-ullamh a f-fiadhnaisi cáich a
c-coitcinne, & gach nech at-connairc
& at-cuala na mór-míorbhuile-sin
tuccatar gloir do Dhía & do M' Aodocc tréna
mór-miorbuilibh.
Taínicc gadaighe la ele go
M' Aodhócc, & do
ghoidh damh dia cetraibh, go n-duaigh é as a
h-aithle. Do líedh an gadaighe 'san
gniomh-sin, & an tan dob áil lais
mionna do tabairt do M'
Aodhóg isin damh, do-conncas cluas an doimh
as a bhel, & gach nech do bí ina thimceall 'ga
faicsin-sin do biodh ag fanámat & acc
focuidmedh fáoi. Do-rinne an
gadaighe aithrighe iar sin,
& do-rinne a fhaoisitte, & do imthigh a staid maith
& i n-deigh-sligidh fa deoigh, gur moradh
ainm Dé & M Aodhocc.
Aimsir ele do M' Aodhocc i f-Férnna go
f-facaidh drong do ridiribh righ Laighen da
ionnsaighe, & nech i n-glasaibh léo
da bhreith go righ Laighen ina chiontaibh & ina choirthibh,
óir do ba fer millte reachta & riaghla go
h-iomarcach é. Gabhais trocaire go mór
M' Aodócc dó;
& do raidh ríu: ‘Leiccidh damh-sa a n-onoir Criost
cumachtaigh an fer-so gan a bhreith da
mhilledh’. Adubrattar san nach léiccfittís no go m-beith ar cumus
an righ. Iar n-dol dano laimh risan c-coill do bí
c-comhfoccus dona ridiribh-sin, do taidbsicched
doibh ceithern mór da naimhdibh do bheith i
c-cealccoibh rompa ar gach taobh don t-slicched ina
t-timcell, gur theichettar-san gan fhuirech
aga faiccsin
sin, gur fáccbattar an
m-bragait m-búan-cuibhrighthi 'na
h-áonar gan imcoimhett isin ionad a
m-bói. Mar do-chualaidh an rí
anní-sin do fhuráil eisiumh do shaoradh on
accra & on iarmóracht do bái
fair. Gur moradh ainm Dé &
M' Aodocc tritt-sin.
Aimsir ele do M' Aodhócc & do
Munna mac Tulcain a b-farradh a
céle. Téid M'
Aodhócc i c-cúil na h-ecclaisi i n-ionad
urard. Do-connairc Munna mar
sin é, & do fhiarfaigh:
‘Crét sin do-cí tú, a fhireoin uasail,
ionnraic’? ar sé, ‘& gibe
amharc do-chí, innis damh-sa é’. Cuiris
M' Aodhócc
comhardha na croiche naomhtha go nemhfallsa ar sulibh in
abbaidh in uair-sin .i. Munda, go f-facaidh
gach ní at-connairc M' Aodhocc .i. an domun
mór uile o thurgbáil gréine go fuinedh, amhail is
a méd aon-staide amáin no beith. Do thuirlingsettar don
ionadh a rabhattar .i. Munda & M' Aodocc, & do indis
Munna dona mancaibh an scel-sin as a h-aithle. Gur
moradh ainm Dé & M' Aodhocc de-sin.
Aimsir ele do M' Aodocc ag siubhal na sligedh aon do
laitib. Tarla Colman mac Fiacrach 'na choinne for an
conair. Fuair each d' eochaiph Colmain
bás obann an tan-sin a f-fiadhnaisi M' Aodhócc. Tucc immorro M' Aodocc each da eachaibh féin fo
carpat Colmain i n-ait a eich fein;
& 'ar m-beith doibh tamall aithgerr mar
sin, tainic each Colmáin go min
muinnterda o bhás go bethaid go
M' Aodócc, mar dob
áil do grasaibh Dé & M' Aodhocc, & do-chuir fona
carpat fein í. Iar n-iompódh
do Cholmán arís isin conair céttna,
fuair a each fein béo ar a chionn fo
charpat M'
Aodhóg, & ro iongantaigh
sin go mór, & tucc moladh do Dia
& do M' Aodog.
Aimsir ele do M'
Aodhócc acc planntuccadh
crann torthach lá airidhe ina
lubhgort fein, & an fer do bí acc fritholamh
na c-crann dó, tuccustair gecca do
crannaibh nemh-thorthacha ele da ionnsaighe
.i. beithe & fernocc; & gach crann da
teccmadh do M' Aodhocc,
do phlanntaighbedh iatt go h-iomlan a f-fochair a cheile don
chur-sin. Tainicc tra do grasaibh Dé & do
mírbuilibh M'
Aodócc, na croinn nemhthoirthecha
do-chuirestair, go n-dernadh croinn
comhthorthacha dibh fa deiredh, & go
t-tangattar ubhla socaithme sír-mhillsi,
& cnúas comhabaidh urdhalta inite forra in aimsir
cnuais & caom-toraidh na crann ele do
teacht.
Aimsir ele do M' Aodhócc & do lenamh
ócc anfoirbti laimh le crois do bái 'san m-baile i
f-Ferna. Sccriobais M'
Aodhocc psalm don lenab 'na diaigh
sin. Do-connairc an lenabh eisiumh súas
in dreimire ordaidhe an airde
bói o thalamh go nemh; & 'ar t-techt
anúas dó 'na dheghaid, nír
fhét an lenab fechain 'na acchaid le
h-iomat dealraidh & re taitnemh na
diadachta 'na dreich 'ga dhathadh & aga
degh-maiseachadh. Adubairt M'
Aodócc risan lenap: ‘Sechain go brath a innisin do
duine ar domun crét do-connairc
tú’. Do raidh an lenamh: ‘Da n-innisi tú damh-sa
cáit an dechadais, ni inneosat-sa d'
aoin-nech anni at-connarc’. ‘Do-cuadhas’,
ar se, ‘fo ghairdechus muinntire (nimhe) ar cionn anma Choluim Cille
do-chuaidh cuca, do bí 'na anmcaraitt accam
fein 'san saoghal’. Do innis an lenamh na briathra-sin a
n-diaigh báis M'
Aodhócc a f-fiadhnaisi caich, 'arna beith
féin 'na duine fhoirbhthe fir-craibtech.
Conidh da derbadh sin
adubairt an file an laidh:
Tuilledh ar mhíorbhulibh M' Áodocc,
Mór rea maoidhemh,
Dul da ríomh, as deilm gan diamhair,
Nír feidm aoin-fir.
Do-chuaidh go Roimh d' uidhe en-láoi
Aodh go f-feile, 7] Gan guais anfaidh mara moire,
Cara ar c-cleire.
Teid 's Mo Lua re lo
co n-oidce,
As iul dana,
Soir, 's anoir a ráon-fod Rómha,
‘M' Aodhócc mátta’.
'Sa cruithnecht bhicc do bí
ag M' Aodhóg,
Mór an caomhna,
Do bí cur síl,
as biadh bliadna
Co fhial aobhdha.
Sástar do bhiadh
becc na cathrach
Cach do threoraigh,
Lucht a thighe; cia nach cúaladh,
Dia do deonaigh.
Drong gan édach
do-chí cuicce
Tre ceilcc m-breccaigh,
'Arna chur fo diamhair didin,
D'
iarraidh edaígh.
A n-édach féin uile on fiodhbaidh
'Arna fhalach
Do-bheir chuca ar ais gan fuirech,
Tais an tabhach.
The words from 'Lamh' to 'diomdach' are
written as a single line in Br, but the metre seems to show that the
second line of the stanza has been dropped. It was probably a mere cheville.
Lamh t-Sárain da thaobh 'ar
t-tuitim,
A n-íoc Branduibh
móir do mar-badh,
Nar doigh
diomdach.
Tucc Brandabh o bhás go bethaid,
Ger bhert gábhaid,
Ar Mh' Aodhócc ni misde a maoidemh,
Cistte an chrábaidh.
Glór aingel os a cionn
cluinid,
Céim gan decair,
Gur iarr
ar Dia mar sás socair
Bás
tar bhethaid. The words from 'Ferr' to 'riaghla' are written as a
single line in Br.
‘Ferr le h-Iosa’, ar an t-aingel,
Aithescc aobhda,
‘Cur creidme i c-cach le recht riaghla.’
Cert an chaomhna,
Ina do bhás go méin mórdha,
‘A sheimh sháordha’.
Sloinnem fert ele da fhertaibh,
Erlamh Eorpa,
Do-rinne M' Aodhoc mór maordha
Ór don eorna.
Gobán sáor, asé do bennaigh,
Benn ar shaoraibh,
Rucc geall ar gach n-áon daríribh
Saor an t-saogail.
Seacht
m-bliadhna do bí 'na trosccadh,
Truag an
t-anshodh,
Acht an chuid-si tar gach comól,
Uiscce is arán.
Se ar leic no
ar lár lom gan édach
Re h-ucht carcrach,
Ag gabháil, ni dalbh go docrach,
Salm is saltrach.
'Na
breithemh bratha ar gach m-Breifnech
Biaidh go deimhin;
Fuair o Iosa, ní díol doiligh,
Díon gach deigh-fir.
Muiriccen féin ocus
Fáoilend,
Fuicchle fíre,
Do bhen
díbh, ní cél re ceile,
Trén an
tíre.
Do-cuir Muirigén mac Dubháin,
Dána an daigh-fer,
Asa thir féin, ba
fál folaigh,
Go lár Laighen.
Anaid a clann i c-crich Laighen,
Lór do dhiamair,
Gan techt 'na tír féin da fegain,
Réim gan riaghail.
Do fháccaibh esccaine M' Aodhócc,
Meisde a h-ionad,
Faoilenn mór gan mac, gan muirer,
Slat ogh, iodhan.
Nir fháccaibh
fós don tír tonn-gloin
'Gun mín menmnach,
Acht a h-ainm ar an
iath d' anmhain,
Ger triath teglach.
Iarna teilccen
ar lar lindedh,
Nir léim indill,
Ticc a bhrat araon on abhainn
'S a taobh tirim.
Adhmad ecclaisi do iomcair
Go a h-áit bunaidh
Le fedhain aingel gan animh,
Caingen cubaidh.
Ogh do bí ag Ída 'arna altrom,
Nirbh óg Éda,
Do fhurtaigh í ar aithne Ída
D' aithle a h-écca.
A dhamh lé
gadaighe gádthar,
Ger ghoid fholaidh,
Cluas an doimh as a bhél berair,
Fa trén tobaigh.
Braighe fa rér o rígh Laighen,
Labhra deimhneach,
Tucc leis, mar do-clos go cuimnech,
A glas geimlech.
An domhan uile go h-iomlan
D' fairrge is d' fionn-magh
Do-chonnairc
tre radharc ro-ghlan,
Amharc iongnadh.
Do-chuir 'ar n-écc eich meic Fiachrach,
Nír écc folaigh,
A h-anam innte 'arna h-oidedh,
Cinnte an cobhair. Tucc gach crann aimrid don fiodhbaid
D'
Aodhócc umhla;
Fern is beithe túas da tarba
Fa cnúas cumhra.
Dréimire óir ag
Aodh aga dréim
Ga ferr férach,
Ag
dul o thalamh glan grianach
Go nemh néllach.
Fa glóir anma Colaim Cille
Go cúirt nimhe
Do-cuaidh súas isin rian reimhe,
Grían go n-gile.
Da slondainn míorbaile M' Aodog,
Mór rea
sloindedh,
Ar a fhertaibh, calma an
cinnedh,
Tarla tuilledh. Tuilledh. Aimsir
ele do M' Aodhocc ag siubhal na
sligedh go h-Ath Iomdhain. Adubairt a giolla ris:
‘Abair riom, a athair’, ar se, ‘cia
bhes 'na epscop it ionadh it chathraigh féin, i
f-Ferna’. Do raid M'
Aodócc: ‘Gibe neach oiscceolus
dorus an atha úd romhainn, asé
bías
'na easpocc im
ionad-sa’. Do-conncattar da n-ionnsaighe
buidhen do sccolairibh baotha bioth-udmalla maille le
scciataibh, & le gáibh lenbaighechta
léo, ag denam cluiche &
coimhiomána. Tainicc nech díobh, & do fosccuil
dorus an átha go h-ullamh, & do-léicc
súas an comhla baoi fris. Adubairt an giolla:
‘An deimhin gurab é an sccolaighi
ócc eccríonna útt bús
padrún dúinn it ionad-sa’? ar se.
Tainicc tra an sccolaighi go
M' Aodhog iar sin 'ar
n-adhnadh & 'ar lasad don Spiorat
Naomh go h-iomarcach ann, & do
raidh ris: ‘A fhir diadha deisccréidigh’,
ar se, ‘dob aíl liom-sa dol lat, & mo betha
do thabairt at tír fo cuing do riaghla-sa, &
do ro-chrabaidh’. Do fhiarfaigh M' Aodóg de, ca tír
dó, no ca h-ainm boi fair. ‘Muimneach
meisi’, ar sé, ‘& Cronán m'ainm .i. Cronán mac Faoilinn, meic
Feradhaig, meic Eirc, meic Fiachrach, meic Deghad,
meic Eogain, meic Deghadh, meic Labhradha, meic Bresail
Bhelaigh, meic Fiachach Baicedha, meic Cathaoir Móir;
& d' aittreabtachaib na Luacra tes
damh’. Adubairt M'
Aodocc: ‘Goirfidher ainm ele díot .i. Mo
Ling Luacra; & len meisi o so amach’, ar
sé.
Lenais Mo Ling Luacra é as a
h-aithle go h-aimsir báis M' Aodhóig, go n-dernadh
fer naomhta, nós-oirrderc, naomh-craibhthech
dhe 'na dhecchaid, gur ordaigh M'
Aodhócc ar son a mhiorbuiledh
& a mor-naomhtachta a beith 'na espucc urdalta ina
ionad féin i f-Férna dó a n-diaigh a bháis
.i. ina theghdais féin, & ina chathraigh choisergtha;
& do coimhledh mar do gheall M' Aodhócc gach ní aca-sin.
Dligitt muinnter Raghallaigh
Druim Lethan do mhétucchad
& do mór-onoruccadh sech cach, óir do
fháccaibh M'
Áodócc d' fágbhálaibh aca, a
n-edala do techt for a leaptachaibh chuca, & do aithin
díbh gan tadhall na t-athaigidh for a ferann
féin, & gan uirett an míl muighe no an
bric dubháin do bethadhach for bith do marbadh for
crich a chille no a thermainn, & da
n-dérnadh, giorra sáoghail, &
ifern, gorta & galar do
ciond. Anuair do bí deichneabhar &
ceitre cáocca do naomhaibh maille re M' Aodocc i n-Druim Lethan ag
guidhe Dé go díochra im díth & im
dílghenn for gach n-áon do dhenadh a
sáruccadh, no a h-éiccen, no a
h-aindéonucchad; & fós im rath
& im shobarthan for an lucht do dhenadh
réir a sámadh & a sruithedh dia éis.
Isíatt so na seacht mionna
battar 'na narmaibh cathaighthe ag M' Aodhóg i n-acchaid
eccóra slechta Aodha Find, & cáich a
c-coitcinne .i. an Bhrec, & an Bhachall
Branduibh, & an Bhachall Bán, & an
fionn clocc .i. Clocc na t-trath, Clocc an deilcc,
& Mac rath, & an menestir. Dlegaitt dano Siol
Áodha Finn an tan do-cífitt miond dona
mionnaibh-sin, no iatt uile, éirge rempu, &
slechtain dóibh.
Conidh do
deimhniucchad anmann na mionn sin an
t-ugdar na roinn-si:
Ca lion mionn ag M' Aodhócc mór,
Lea n-ainmniuccad gan ansodh?
An ceist chuirim gan cogar,
Eol damh féin a fúaslaccadh.
Na seacht n-aird-mhionna go m-blaidh
Do comhroinn ar a cheallaibh
Faccbais lea n-iomradh uile
Go h-iomlan an faidh firinne.
Bennachad cáich aca-sin
A h-ucht M'
Áodhocc móir mion-gloin,
Cuibrech caich iad 'na deghaidh,
Da t-tuillter a t-troim-deabhaidh.
Áiremh na mionn
meabhair lem,
Ler taobh cumdach na c-caomh-ceall
Lena bind-briathraibh gan móid,
Do réir mín-riaghla M'
Áodhóig.
A h-áon, an Bhrec go m-buadaibh,
Bheires trén ar throm-sluaghaibh;
A dó dibh, an m-Bachaill m-Báin,
Do bí i l-laimh Aodha iomláin.
An m-Bachaill m-buadaigh m-Branduibh,
An tres díob adubramair,
Mar
do-clos uaim-si gan móid,
Uaisle na mionn-sa M'
Aodhóig.
An cethramadh mionn diobh soin,
An m-blaith-menistir m-buadhaig,
'Na
b-fuil cuid da aisccidh féin,
'S roinn do
thaisibh an fhiréin.
An cuiccedh an Mac ratha,
Do bí i l-laimh an naomh-flatha,
Céolan urnaighthe a chuirp cain,
Ar glún ar ucht an
érlaimh.
An seisedh diobh, Clocc na
t-trath,
Do cruinnigedh don chill cách,
Do teighdis faa ghuth don cill
Ced is cáocca
mac leiginn.
An seachtmadh dibh, Mac an
deilcc,
Do bí i m-brot an ghil
gruaidh-deircc;
As íad sin do
réir áirimh,
Seacht mionna
an féil fír-failidh.
An mín máordha, an maccaomh óg,
Fertach miorbuilech M' Aodhóg,
A sccéla, as léir-glan liom-sa
Érlamh na secht saoir-mionn-sa.
Ca líon dlighes eirghe amach
Le cois na f-fethal f-fertach,
D' faghail ciosa da gach taoibh
Do mionnaibh uaisle an ard-naoimh.
Asi as aird-chenn orra soin,
An Bhrec M' Aodocc go m-buadaibh,
h-i f-fuil aisccedha o Chriost féin,
As do sccriobh Colaim cneis-réidh.
An Bachall Bán is ní brécc,
Re
n-dlegar cach do coimhett
Os da n-áiremh go
léir lion,
Así so an dara
h-aird-miond.
Teallach Duncadha na m-Buadh,
Teallach Eachach, líon a slúagh,
Cath Conmaicne, Cul O f-Floinn,
Mar cuid ronna don bachaill.
Fir Manach 'sa Breifne anoir,
'S Dartraighe 'gun m-Bric
m-buadaigh,
As lé a cíosa 'sa cána,
A n-onóir, a n-ofrála.
Leis an menestir m-blaith m-binn
Isna
h-iathaibh-si adeirim,
Tobhach a ciosa 'sa cen,
Gan anaoibh is gan éiccen,
O Droichet Atha gan
faill
Go Druim Lethan, mar
labraim.
Don Bhachaill Brandaib, 's ní
brécc,
Cuiccedh Laighen na lain-ced,
Di dlighter on cuiccedh caomh
A cios d' faghail
don ard-naomh.
As amlaidh dlegaitt na maoir,
An cíos toccbaid da gach taoibh
Comharba M'
Aodhócc gloin grinn,
Da
roinn uadha ar gach aird-cill.
'Arna n-airemh liom go leir,
Seacht mionna úaisle an firéin,
Beitt uile, 's ní in bhar n-iongnais,
Ag cur libh lá an ticcernais.
Gilla Mo Cuda, is ni gó,
As edh m' ainm-si gan annro,
Secht mionna M' Aodhócc gan gáoi,
Lim do h-airmedh ar en-cháoi. Ca líon. Fechtus da n-deachaid M'
Aodhócc go h-airm i m-bói Mo Laisi
Daiminsi, do chengal a c-cadaigh & a c-comháonta le
ceile i n-nimh & ar talmain, amhail
do-rinnettar roimhe, an tan tucc an Coimdhe comartha a
sccartana re 'roile doiph 'ar t-tuitim na
c-crand fo bhun i r-rabhattar i c-crich Muighe
Slecht go sonnradhach fecht ele, amhail ro
innisemar cena; ro cenglattar tra cadach
& comhaonta cuirp & anma a n-aoin-fecht
annsin .i. gibe do thuillfedh éccnach
nó oirbhire o dhuine díbh, a mhallacht
& a móir-easccaine a n-aoin-fecht ar an
tí do tuillfed; a m-bennacht & a m-buan-guide
ag gach nech do dénadh a ríar & a
ro-buidhechus búdéin, & riar
& ro-bhuidhechus gach duine do lucht a
n-ionaid dia n-éis. Ocus do ordaighettar ettorra
féin in uair-sin tús onóra
& airmittne cáich ga ceile dibh do
commalairt imoseach eter a sruithibh & a
sámhaibh, .i. tosach guide & gér-ataigh acc M'
Aodhócc a mainches & a
moir-thermann Mo Laisi; & tosach ag Mo Laisi 'na
mainces san; uair ni dual atach
ná iomrádh M'
Áodog gan Mo Laisi, na Mo Laisi gan M' Aodhóg; amhail ata 'san
rann-so:
Ionann rún, ionann aonta
Don da naomh-sa go maisi;
Ni bí Mo Laisi gan M' Aodocc,
Ni bí M' Aodhócc gan Mo Laisi.
Ro chengail & ro comdaingnigh Mo
Laisi cíos & cánachus M' Áodhocc for Mhanchachaibh don
mór-cuairt-sin .i. cuairt cascc gacha tres
bliadna; screpall for gach cathraigh & for gach
dúnadh dia n-duintibh, & marcc for
an righ an lá ríoghfaither é, & brat for
gach taoisech. Leth-bonn ar gach en-tech do
Tuaith Ratha .i. for shliocht Cairpre meic Neill i n-aoin-fecht. Pinginn ar gach n-dethaig
eter Manchachuibh uile; tús gach cuirn comhóla, guala
gach righ & gach ro-flatha, tús aithiscc &
uradhaill d' fior a ionaid dia eis; & fos gan righ na
taoisech tuaithe do denamh isin tír gan luach lesa do mhuintir
M' Aodhóg. Tech &
garrda i m-baile Mo Laisi ag M'
Aodhócc .i. Daimhinis. Eirghe do muinntir Mo
Laisi re muinntir M'
Aodhócc gach uair do-chifitt; &
maran c-cedna ag muinntir M' Aodhócc re muinntir Mo
Laisi. Ro faccaibh immorro Mo Laisi lén & laicce,
diommbúaidh cuimhne & comhairle for
Mhancachuibh, acht go c-cluinit an cíos-so aga
iarraidh; acht muna íocait go h-umhal
orramach fri maoraibh M'
Áodog.
Ro órdaigh M' Aodhócc feisin do
Bhreifneachaib rea m-bethad riar &
ro-bhuidhechus muinntire Mo Laisi maran
c-cedna, & gan a leiccen fo éra. Tucc Mo Laisi
fós leth-cethramha d' ferann gan cion easpuicc na
aird-righ uirre do M'
Aodhócc, le cois gach comadh & gach
coimhthiodlacaidh da tucc dó, d' áit urdhalta
fri tobhach & fri tionól a chiosa & a
chanachais for crich Manchach guna mór-thúathaibh,
& dia breith asséin dia aird-cheallaibh
buddéin d' éis a tionóil go
h-en-lathair ar cionn a máor
& a mór-comharbadh. Cumhdaighis M' Aodhocc
ceall caomhettrocht choiserccta isin ionad-sin,
dárab comhainm na Cealla Becca. Ocus
fáccbais Ó Congaile a c-cennus na cille-sin, da
cumdach & da cothucchad. Ata lec M'
Aodocc isin maighin-sin forar fháccaibh
féin do buadhaibh, gibe nech do dhenadh eccóir no
ainndlicched for oirchinneachuibh no for
aittreabthachaibh na h-ecclaisi-sin, gan a beith a
c-cionn bliadna 'na bethaid; & an
lec-sin d' iompod fo tri tuaithbhel fair,
mar adeirit eolaigh an fherainn &
na criche a c-coimhneinfecht; mar adeir an
senfhocal .i. Sencaidh gach fer forba nó ferainn.
Conidh do dherbadh gach neite
díbh-sin do-ronadh an laidh-si síos:
Cert M'
Aodhócc ar shluagh Mhancach,
Gasradh riogdha ro-marbtach,
An cert do cengail Mo Laisi,
Gniomh ar a
b-fuil fiadhnaisi.
Mo Laisi cenn Manchach uile,
Eter righ is ro-duine,
Do cengail cadach 'na fód
Eter é féin is M' Aodhócc.
Mar so do cenglatar
soin
Na naoimh a c-cadach
cubaidh,
O luach ced marcc go dealcc
bruit,
Is tobach air mar eraic.
Do naiscc Mo Laisi mac Nat Fraich
For a muinntir féin gan gáoi,
Guidhe M' Aodhócc mín go m-bloid
Ar tús coidhce da c-cabhair.
Cuairt gacha tres cáscc go rath
Tucc M' Laisi malla miadhach;
Screapall gach catrach 'na fód
Ar tús do mhaoraibh
M' Aodhócc.
Marcc an lá do-gentar sin
Rí Eirne an fherainn toirthigh
Do cur a t-treisi ar gach ród
A n-onóir M' Laisi 's M' Aodócc.
Leth-bonn as tigh gach Ráthaigh
Mo Laisi ar a thír do thathaigh,
Do cléir M' Aodhócc fath faoisimh,
Ocus brat gach ríog-táoisigh.
Corn ar tús do M' Aodócc Mor
Do aontaigh Mo Laisi ar a slogh,
Guala gach riogh, réim gan broid,
D' Áodhócc is d' fior a ionaid.
Tuilledh ele don chíos cóir
Atá orra da onóir, 35] Tús aithiscc an chaomh-fóid chain
Acc M' Aodhócc guna muinntir.
Ata tuilledh 'sar luaidh sinn,
Ar sluagh Manchach, mar mhaoidhin,
Ac M' Aodhócc da chíos gan
choir,
Pinginn dó ar gach
n-dethaig.
Rí ná t-taoisech, ni
céim cert,
I c-crich Manchach a n-aoin-feacht
Do dhénamh do sen na d' ócc,
Gan luach
lesa do Mh'aodocc.
Do gheall M' Laisi, fa
mór-tren,
Go m-beittis a laoich fa lén,
Da t-tuccdáis dímhes 'na fód
Ar mhainces díles M'
Aodhócc.
Mancaidh da c-cluinit an cíos,
Is gan iatt uile da íoc,
Biaidh orra 'gun c-Coimdhe
Diommbuaidh cuimhne is comhairle.
Cliar acc denamh áor uile,
Cliar ele rea n-esccuine,
Fir Manach, as doilghe daibh,
Mallacht mic Sédna d' fagail.
Tech is garrdha 'na chill caoimh,
Fa mó 'sa mó mar cumaoin
D' Aodhocc mar ionad tathaimh
Tucc M' Laisi eter Mancachaibh.
Ni dlighitt muinnter Mo Laisi
Gan éirghe ar gach én aiste,
Ar gach ferann, ar gach fód
Go brath ré muinntir M' Aodhócc.
Tucc an naomh miadhach Mo Laisi
Do M' Aodhócc áit ecclaisi
Da chartún saor mar soin
Gan cion aird-righ nó espuicc.
As aire tucc an chill caomh,
Mar brondadh uadh don ard-naomh,
Do thionol a chíosa cain,
Da comhroinn ar a ceallaibh.
Ata lec ina leic luim,
Mas fír d' eolchaibh an feruinn,
Ó Mh' Aodhócc
isin chill cáid,
Da h-anacal ar eccóir.
On leic sin go bráth ní bí,
'Sa h-iompód tuaithbel fo trí,
Fer a h-éccora gan ail
A c-cionn bliadna 'na bethaid.
Cúis fár chengail an da naomh
Cadach ettorra d' en-taobh,
D' uaisliuccadh a c-ceall c-crodha,
'S do meducchad onóra.
Do choscc coccadh ocus cath,
M' Laisi do chengail cadach 87] Le M'
Aodhócc na m-briathar m-bind
'Mon c-caomh-fód iath-ghlan fairsing.
An trath tiaghaitt o a t-tigh féin
Muinter Mo Laisi do min-réir,
Dlighitt Breifnigh tar gach nech
A cleiribh do beith buidheach.
Ni lenfa sinn óso amach
Do cadach na naomh neimhneach,
Atá ina c-cert le ceile
Gan fheircc is gan aimhreide.
Mé Giolla Mo Ghoda on ród
Do mhuinntir Mo Laisi is M'
Aodhóg;
Tre guidhe na naomh go nert,
Go m-berar mé ar nemh naoimh-cert. Cert. Fechtus dia m-bói M' Aodhócc
& Ulltán Aird Brecain acc Ath na b-Fer a b-fochair
aroile, 'ar t-teacht on Mumain do
M' Aodhóg, ro
chenglattar a c-cumann & a
c-caratradh le ceile annsin, ge do
chenglattar roimhe go minic, óir fa lucht
baidhe & bith-chadaigh do bhunadh d' aroile iad
féin. Aithnighis M'
Aodócc d' Ulltán an uair-sin cuma a
chiosa & a chána for cinedh & for
chlannmaicne Aodha Finn; &
fós cuma a gég n-geinealaigh, & a
chraobh coibhnesa, tre glosnaithe filedh; óir fa file,
& fa fíor-naomh, an fer-sin .i. Ulltan. Ro
thairrngirset an da erlamh & an dá
árd-náomh-sin gach rí & gach
ro-thiccerna da t-tiucfadh go deiredh an
domain do cinedh Aoda Finn; gurab aire-sin ro airim
Ulltán ainm gach aon rígh & gach
áon ticcerna dibh-sein tre glosnaithe
ealadhna, tre mhunadh & móir-theccuscc
M' Aodhócc, maille le
cuma a chiosa & a chána forna
cinedhaibh. Ceileabhrais cách dibh da céile don
cur-sin go cumhthach, ciamhair,
comhtuirsech, 'arna rádh do M' Áodhócc nach f-faicfedh
cechtar diobh a cheile go brath tre spirat fhesa
& faistine.
Teid M'
Aodócc siar go Cluain Meic Noís do cengal a
chumainn & a cadhaigh le Ciarán cona
coimhthionól. Téid tra Ulltán soir go
h-Ard m-Brecain go a bhaile féin; gurab
ann ro cum & ro comhfuaigh tre aircetal
ughdar & ollamhan gluine geinealaigh
& craobha coibhnesa catha Aodha Finn, & cioscain M' Aodhócc amhail ata
siosana:
Senchus M'
Aodhocc meabhraigh lat,
Uair ni dleghar a dhermat,
Eccnaidh ó Fherna an glan gle
On Druim 's ó Ros Ainglidhe.
Do aithin eccnaidh 'na sen,
'Ar t-tíchtain go h-Ath na b-Fer,
A shenchus go léir 's go lom;
Ata go h-eolach agam.
A gabhail gacha samhna;
Da fhurail ar Shíol Ferccna,
Na beirdis leo fo diamhair
An cháin gan a gnath-iarraidh.
Laibheoratt don canaidh caoimh,
Sloinnfet sencus an ard-naoimh,
Adér ribh a fhír gan on,
An líon
riogh bhías 'ga fhoghnamh.
An cethrar dherbhus an rand,
Luaidh 'san sencus a n-anmann,
An drem da n-dlegar dia éis
A tabach isa fhaisnéis.
Cuicc bliadna cethracat cain
'Ar t-tichtain dó tar muir anóir,
Meabraidh me da eis uile
A fherta 's a mhíorbuile.
M'
Aodhócc Mór mac sáor Settna,
meic Eirc, le c-claoitti céda,
meic
Feradhaig fhéil gan ail,
meic
Fiachrach, meic Amalgaidh;
mheic Muiredhaig, meic
Cárthainn,
meic Eirc, meic Eachach
Álaind,
meic Colla Úais, laoch gan
len,
meic Eachach déttla Doimhlén;
Mheic Cairpri a Life, na ceil,
Meic Corbmaic, meic Airt Aoin-fir,
Meic Cuinn Cétcathaig calma,
Ór sioladh gach saor-dhamna.
O Mh'
Aodhócc fa mór-eccna
Go Conn fa faoilidh freccra,
Ní cheiseabh
ar an c-cuire,
Da sheiser 's da dhegh-dhuine.
Dalta Caillin caoimh credhail
Do-níodh léghadh gach leabhair,
Oirbhertach an eccna uill,
Toirbhertach b-freccra ó Choluim.
M'
Aodhócc do shíol Colla Úais;
Colaim Cille nar críon duais;
Días do Leth Cuinn go c-céd rath,
Dia n-éis ni thic a c-comhmaith.
Ionnraic áilghen, cechtar de
Mór ar chách a c-cumaoine; 51] Ni tiocfa, ciodh daor an dlug,
Éccnach dia n-éis 'san saoghal.
Ag Tuilen le taobh an roid,
Ann do sccaras is M'
Aodhócc,
Eisiumh síair go Cluain gan crád,
Meisi soír go h-Ard m-Brecain.
Is annsin adubairt riom,
Aithescc fire nar gar liom:
‘Cidh cian,
cidh gar, ar dhá ré,’
‘Nochan fhaicfem a ceile’.
Fertach fíre h-i f-Férna an fer,
Maith da aoidhe i n-Druim Letan;
Ann as géire rea ghuidhe,
Acc Meilghe 'san Ros Ainglidhe.
Druim caomh ced ionad ar gabh
'Ar t-tiachtain a crich Muman,
Dár bhaistt Aodh Dubh acc Ath Airm,
Dar len Aodh
Fionn an fíor-ainm.
Bennaighter Aodh leis annsoin,
Rath righe d' fior a ionaid,
Acht nach diultadh,
réim riaghla,
Cáin M' Aodhócc gach en-bliadhna.
Do fháccaibh buadha go brath
Do clannaibh Ferccna sech cách,
A thír, a fonn ina fine,
Co nach treabhdais ainffine.
Aca do fáccaibh gan on
Eineach is féle, is foghnam,
Aoidhedchaire, as buga breth,
Fulang coccadh, is crúas cath.
Ard-fhlaithes re h-athaid doibh
O Mh'
Adhócc gusan mór-gloir;
Triar os Bhanbha, foirglim feacht,
Tri trír os cúiccedh Connacht. 211. — [Forte rectius Tri ar
ceithre cuicc accu iar sin.] 211. — Tri cuicc riogha aca iar sin
Gebhus ar an m-Bréifne, na ceil,
No go t-tuccthar an tar trom,
As meabhair liom a n-anmann.
Tri Fergail, tri Aodh amhra,
Trí Neill, tri h-Ualgaircc
ferrdha,
Ticcernán, Amhlaibh, da Art,
Cúicc Concubhair, da Cathal;
Mac an Chosccraigh, an Crom-bán
As leissin beirther an tár,
Asé sin
lingfes na fir,
Ocus millfes na Breifnigh.
Cian lem gid choimsigh an fer,
Tren tucc fa toirrsi m' aignedh,
'Ar fuinedh gréine a ló the,
Cath Cinn t-Sleibhi ata ar m' aire.
Na riogha gabhus iar soin
Diobh go deiredh an domhain, 103] Gibe do sccriobh, ní snaidm sunn,
Ainm gach riogh diobh aderam.
Amhlaibh, is da Tadg gan tár,
Tri Domhnaill, Lochlainn, Aodh Bán,
Rúaidri, Art, tuirbhim gach tan,
Muircertach, is da Cathal;
Aodh an Dúin, Goffraidh Ferrdha,
Do shiol Bán-chosaigh Lemhna,
Domhnall, Donnchad, Murchad Mend,
Fergal Fuilech, Aodh Imgerr. 212. — Aodh Imgherr o Léim an Leith
Gebhus an Bhreifne fodeigh,
An tan bús diothach an drem,
Flann Ciothach bús rí Erenn.
Acc sin gan bhréicc, gan bhernadh,
Rioghradh Breifne, Síol Fergna,
Dligit cain do M'
Aodhócc mas,
Amhail sloinnes an senchas.
Ag so cáin M' Aodhócc na mionn
O Shíol Fergna, is o Aodh Fhionn,
Ó fheraibh Saidbre na srían,
Is o
oirechtaibh Oirghíall.
Each, erredh gach righ go rath,
Molt, muc, mart, ocus dabach,
Gan faill tabach orra soin,
A t-tabairt uair 'san bliadain.
Bó as gach baile, ni saobh
soin,
Is sgreapall as gach deathaig,
Tosach tairchi is comhóil cain,
Tosach failte is fothraccaidh.
Da n-diultait Siol Fergna an cain,
Biaidh orra díth is diogbháil,
Ni bía a nert ar nech fo nimh,
Oír ticc ríu nert Dé dhuiligh.
Dó dlegar tabach an
tréoid,
Gibe as manach do M' Aodhócc,
An cethrar fíalsa fuair sin,
Biaidh gan iarsma 'na degaidh.
Céle is Aodhán o Férna,
As léo leth foirne is fedhma,
'Sa leth ele
tra gan tlus
Ag Fairceallach, acc Fergus.
Da léiccit uatha go beacht
An cáin gan túr tre mhainneacht,
Biaidh an ecclas Dhe fó ghron,
Is bíaidh an tír gan toradh.
Tri ní mhilles an Bhreifne,
A n-iomtnúth féin le céile,
Cur re Cruachain aird na nech,
Is mainneachtnaighe a cleireach.
An cethrar da tucc a cóir,
As íad boi faris 'san Roimh, 155] Lucht curaigh mheic Settna ar fecht,
Da t-tucc iar n-écc a oighrecht.
Is
edh dlighes gach duine diobh-sin
Beith ar comméitt don muinntir,
Comméitt cadhais íatt aráon,
Mar do ordaigh an t-ard-naomh.
An uair díultar tre
debhe
Cáin M'
Aódhócc 's a muinntire,
Biaidh socht ar shluagh Lemhna lais,
Biaid Clann Ferccna fo athais.
Biaidh a crioch 'na comhar crech,
Beitt fir ag fodail Breifnech,
Riu éirges fercc Dé do nimh,
Traotar a c-cert ar Crúachain.
Raidim, ni diamhair an breth,
Tucc fiadhain o Dhia duileach,
Nochan fuil cobhair na f-fer
Faa c-comhair acht én-magh.
Troisccitt cinn na t-tuath 's na t-treabh
I r-Ros Inbhir na n-Aingeal
Im fhéil M' Aódhócc, moid gan ces,
Doigh as de ticc a t-trom-les.
Aitchet na naoimh fionna anoir
Im thecht cuca da c-cabhair,
Aitchet re tennta gan geis
An damh dercc a Daiminis.
Ni lamhtar a tír 'na t-tres,
Go t-tí flaith rea finechas,
A t-tír do thadhall go trom,
Nocha lamhonn sluagh eachtronn.
As me Ulltán o Ardbile,
M' anam ar cor righ nimhe,
Im fili, im
faidh, ro fes,
As de shloinnim an senchas. Senchus. Is amhlaidh (so) immorro ro órdaighsett na naoimh
.i. Colaim Cille & Caillín cíos M' Aodhog for Úibh Briuin,
& for Laighneachaibh, do comhroinn eter a ceallaibh
& a chomarbaibh .i. eter Druim Lethain, & Ros
Inbhir, & Férna Mór, óir fa dalta dil
degh-thairisi do Chaillin M'
Aodhócc, & fós fa fer
cumainn & carattraidh dó
Colaim Cille maran c-cettna, gur órdaighettar
ar an adhbar-sin cíos M' Aodhócc do roind eter a
thrí ceallaibh. Trían cíosa M' Aodhócc go Druim
Lethan, an méid do-gébthar i n-Íbh
Bríuin de; & a dá t-trían go Ros Inbhir
& go Férna. Da t-trían ciosa Laighen go
Druim Lethan, & go Ros Inbhir. Ni dligit
muinter Droma Lethain an cíos abhus
d' iodhlacadh amach go Férna, & dlighitt muinnter Férna an cíos
d' iodhlacadh uatha go Druim Lethain; oir do fháccaiph
M' Aodhócc d' fiachaibh
ar muinntir Céile & ar
mhuinntir Aódháin iodhlachadh an chiosa-sin go
Druim Lethan; dith fine immorro, & spreccadh,
& athais gach aoin orra muna t-tuccdáois an
t-iodhlacadh-sin dó.
Até annso áiremh
cíosa Laighen Mh'
Aodhócc .i. beirt righ Laighen an lá
do-gentar rí Laighen de, acht a léine sroil,
& a áon-ghae; & lána bhróicce
d' airccett; & fer ionaid Aodha meic
Setna do theacht fo thrí 'na timceall. Ocus ó
do-bhéra féin, nó fer a ionaid, slat i l-laimh in
rígh, biaidh buaidh tréine & treisi
fair. Dliccedh an rí an lá-sin
cona muinntir offrála móra do
dhénamh o bhécc go mór, & an
tres cuid dá t-tiubra rí Laighen uadha, dlighitt
rioghradh Laighen a thabairt uatha, & an
cíos-sin uile do thabairt ar laimh na
c-comharbadh, gibe roinn thoileochait do
thabairt fair .i. O Fairceallaigh & O
Fergusa, óir ni fhuil cumacht ag aoinnech ele
fair, acht amhail oirdeochaitt.
Conadh do dherbadh &
do dheimniucchad chomhronda an chiosa-sin eter na
comharbaibh do-rónadh an laidh:
Comhroinn M' Aodhócc, fa mór modh,
Mar do ordaigh an t-érlamh,
Eter a cheallaibh go cóir
Ar a chíoscain accédóir.
Atád 'arna dherbhadh damh
Ag M' Aodhócc
Dhroma Lethan,
Trí cealla lána gan locht
I l-Laignibh 'sa c-clar Connacht.
Férna Mór M' Aodóg gan bréicc
I c-crich Laighen go lán-meid,
Druim Lethan, as sealbh sochraidh,
As naomh-port do Connachtoib.
Ros Inbhir, Cuillin na b-Fer,
As
úaisle na gach aittreabh,
Port na f-Finnlec, tar gach
fód,
Ann do h-adhlaicedh M' Aodhócc.
M'
Aodócc féin do-rinne an
roinn
Ar na trí ceallaibh chanaim,
Roinn a chiosa 's a cána,
Fa
roinn díles diongmála.
Colum Cille is Caillín caomh,
Do ordaigh an da ard-naomh
Roinn na
cíoscána gan col
Do denamh i n-Druim Lethan.
Do ordaigh Colaim Cille
D' Aodhócc, fáidh na firinde,
Roinn na
cíoscána do chum
Ar a cheallaibh a c-comhtrom.
Cíos Laighen d'
Férna na f-fledh
An la rioghtar ri Laighen,
Beirt an choccedhaigh da ched,
Is lán a broicce d' airget.
Do rígh Cruachan dlighther soin,
'Ga rioghadh h-i Connachtaibh,
Fer ionaid
M' Aodhócc gan feall
Do thecht fo tri 'na thimceall.
Acc fer ionaidh mheic Séttna
Ata an lúach maith-si ader-sa,
Erredh
rígh Connacht na c-cath,
Acht lene
sróil is áon-ghae.
Offrála lá dénma an righ
Óna sleachtaibh, ona shiol,
Dlighitt eter sen is ócc
D' fior ionaid miadhach M' Aodhócc.
Cath Aodha Find fein malle,
Gibe díbh gebhus righe,
Ná siritt slata 'na n-doid,
Acht ó fhior ionaid M' Aodhóicc.
Ócclach M' Áodócc ó do-bheir
Slat righ i l-laimh in righ-sin,
Béraidh búaidh i n-gach
t-achar,
Na sluaigh féin da áontachad.
Trén ele a ionnsamhail sin
Atá ag gach rí do Laighnibh
Ar
fedh caomh-fód a chrioch féin,
Ocus M' Aodhócc do mín-reir.
Trían a chíosa 'sa chána
Do ordaigh M' Aodocc málla
Do Dhruim lán-oirdheirc Lethan,
A n-deinedh Áodh áitechadh.
Trian ele an chiosa gan chaill
Do Cuillín na f-Fer n-Álainn
Tucc M' Aodócc mar
cóir cairte,
Da Roimh aoibhinn adhlaicthe.
Trian gach cíosa da m-bé a bhus,
Dliccid Férna go follus
Do chuid ronna on táoibh túaidh,
'S gan a iodhlacadh en-úair.
Da t-trían ciosa Ferna féin
Do theacht ar aithne an fhiréin
Go
Druim Lethan gan locadh,
Is íadh féin da
iodhlacadh.
Cele ocus Aodhan gan on
Dó
órdaigh da iodhnacal,
Muna iodhlaicit, gan acht
Tuillit ó M'
Aodhócc mallacht.
Ard-port M' Aodhócc, asé sin
Budh cenn uidhe da gach aoidhidh,
Druim Lethan, treabh go t-taintibh,
Re linn M' Aodhócc mór-fhailtigh.
Dá madh le M' Aodhócc na f-fledh,
Mar bú leo Caiseal do sheal,
Ní treiccfett Druim Lethan lór
Ar maith 'san cruinne comhmór.
Tri dabhcha, as dá dligedh soin,
Is blas meala ar gach n-dabaigh,
D' fior ionaid Aodha i n-am óil,
'S do Ros Inbhir mar onóir.
Na trí h-aird-cealla gan on
Atád ag Aodh mar ionad,
Tucc cennus na c-ceall ele
Do Ros Inbhir d' áiridhe.
Ros Inbhir nír tréicc Aodh oll
Ar impidhe, na ar fhorgall,
Mar tá innte a clí 's a corp,
D' feithemh dhi ocus d' furtocht.
Do tiodhlaic Aodhóg go bráth
Cennus is uaisle iomlán,
Smacht is cáin a cheall go cert
Do Ros Inbhir a n-ein-feacht.
Ata 'sa chill-si a b-fuil sinn,
Leabhar ard-náomh na
h-Erenn,
Sgela gach naoimh díbh gan ail,
Is sccela a c-ceall go cubaidh.
Gibe diobh nach leghthar lim,
Do leabhraibh ard-naomh Erenn,
Léghaim fa mhaisi gan móid
Leabhar Mo
Laisi is M' Aodhócc.
Leabhar M'
Aodhócc, fa caomh cruth,
Ar grad cinnte is ar chadach,
A tregad dím ni dligid,
Leghtar lim go lain-minic.
Giolla Mo Ghoda rea ghairm
Ag
eolchaibh, is e m' forainm,
Ar ceallaibh M' Aodhócc gan mhoill
Mé rea chíoscáin do comhroinn. Comroinn
Eittirbhretha M' Aodhócc annso do
réir Ghiolla Mo Choda Í Caiside an t-sáoi
fhesach, fhír-eolach, mar fúair lea
sccriobadh on ard-naomh gan merball, gan
merachad .i. a bhretha eter a cheallaibh cadhasachaibh
comhmóra, & cath Aodha Finn
cona rioghuibh ro-úaisle, cona
táoiseachaibh tenna, tiodhláictheacha, cona
m-brughadhaibh, & cona m-bíatachaibh
.i. onórucchad a cheall & a
chlíar, a mhionn
& a mhóir-fethal, a thermann
& a thrén-cadhas, & gan a mhionn no
a mháoir do leiccen go brath fo
eiteach; & gan étheach fo mionnaibh M' Aodog. Gibe do-dhéna gach
ní dibh-sin rucc M'
Aodhócc do breith air féin
cona cléir & cona coimhtionol guidhe
tara chenn da shaoradh o phiantaibh adhuathmara
iffrinn. Ocus gibe rí no tigerna coimheolus
do M' Aodog, nach dleghar
a esccaine acht fo trí cásaibh
.i. sárucchad a cheall & laghduccadh
onóra a comarbadh, & cumgachadh a
fhuinn & a fherainn.
Conidh da derbhadh sin do
chum an t-ughdar .i. Giolla Mo Choda, an laidh:
Eittirbretha M' Aodhócc min,
An áil libh a n-airemh dhíbh?
A shluagh fer m-Breifnech go m-bloidh,
Gabaidh uadha bhar múnadh.
Isé céd munadh do-bheir,
Le M' Aodhócc erlamh eistigh,
Ríar a cleirech gan cionaidh,
Gan eitheach fana aird-mhionnaibh.
Mar comhairle da chleir fein
Tucc M' Aodócc an caomh cneis-réidh,
Sior-ghuidhe ar cath Aodha Finn,
Da sechna ar piantaibh ifrinn.
Da c-cennchar an guidhe glan
O cléir craibtigh na coradh,
Acht muna diolait da cionn,
Foccus doibh ecc is ifrionn.
Eittirbhretha meic Setna,
Ata accam gan
t-sena
Gach ní atú do luad go grind,
Eter tuaith ocus aird-chill.
Gibe baile a b-fáicfit sin
Cliar M'
Aodhócc mallacht bunaidh,
Olc an baile 'sa daoine,
Beith gan rath, gan ro-naoime.
Eittirbhretha M' Aodóigh móir,
A
cath Aodha Finn fíor-cóir,
Éisttidh lea léghad go cert,
Ríaradh cách íarna n-eisteacht.
Na bretha cetna gan
cair
Do réir tiomna do
órdaigh,
Da m-beith ar cuimne
imosech
Ag uaislibh riogh is taoisech.
Gan dáoirsi do chur 'na cill,
'S mór-cumdach a mac leiginn,
Congbáil a cadhais go cert,
Mar sin tuillter a bennacht.
Tuilledh ele sloinnfe
sinn
D' eittirbreith M'
Aodog béil-binn 39] Ar cách mar do bhaistt go glan,
Ag
luadh cert Droma Lethan.
Adbar fan abarthar sin,
Eittirbretha léa brethaibh,
Siad do bheith eidir da rann,
'S an naomh m-breith go comtrom.
Ar Breifneachaibh, mar do
dligh,
Da sechna ar fheircc an Dulimh,
A n-Druim Lethan, 'na naomh-fod féin,
As breithemh M' Aodocc mín-réid.
Gan esccaine
ar a rioguibh
Go brath, acht fa trí
gniomhaibh,
Do mhol M'
Aodócc 'na cill cain,
'Na naomh-fód,
i r-Ros Inbhir.
Mar so tucc M' Aodócc da mhaor:
Gibe thuilles na trí gniomh,
Beith gan medhair 'na righe,
Ma dlegair a easccaine.
A h-aon diobh: da n-derna so
Adhbar righ, no rí ullamh,
Cumhgugadh a fhuinn na a fhoid
Go brath ar muinntir M' Aodhoig;
Fulang saraighthe a cille
D' fior tren gan rath firinne,
Isé deiredh bías de,
A gniomh féin da easccaine.
Ag so on tres gniomh diobh, nach lag,
Fer a ionaid do dermat,
A onóir o nach f-faige,
Breth M' Aodocc a easccaine.
Tiomargain cethra no cruidh,
Goid no meirle nach mothaig,
Acht gaodh
adhbal a dhaoine,
Ni h-adhbar righ d' esccaine.
Ag sin na h-adbair gnátha
Do cros an breithemh bratha
Ar riograidh
catha Aodha Finn
Do cluinsin ina aird-chill.
Saoghal fada, rath
bunaidh,
Fa gach ní da
n-dubhramair,
Tucc mac Séttna, réim
go rath,
Do luach a cheall do cumhdach.
Gach mac riogh coimhedfus sin,
Biaidh mar gach ri don rioghraid
Seachnadh sé fonn na coire
Na ceall muna medoighe.
A chlann 's na riogha go rath,
A tháoisigh tuath, 'sa sleachta,
Fa cath Aodha ferrdha feil
Mórfaid puirt M' Áodhocc mín-reidh.
Dénaitt gach maith da chill caoimh,
Da cléircibh d' éis an naoimh, 91] Do-bhéra M' Aodhócc da chind
Iomainn, uird, ocus aiffrind.
Guidhe ar gach duine immaille
Fuair, do réir a chumaoine,
Gach aon ceileabhrus 'na fhód,
Do réir breithemhnais M' Aodhócc.
Ag sin bretha meic Séttna;
Mairg Breifnech bes da séna,
Nach diolfa a chíos faseach,
Suil tí
lá na n-eittirbreth.
Ni h-ainm ele goirter
diom
Acht Giolla Mo Choda na naomh,
Mo Laisi is
M' Aodhócc faseach,
Gnath leghann a n-eittirbreth. Eittirbretha. Feachtus dia
m-baoi M' Aodocc h-i
f-Férna Móir a n-deiriudh a aimsire,
gur fhoillsigh aingeal an Coimdhedh dó crioch a
shaoghail, & deiredh a bhethadh do beith ina
fhoccus & 'na fhoiccseradh don dul-sin, &
do raidh ris tocht go h-ionadh a eiseirge, & go h-áit
a adhnacail, & a chealla, & a
annóide úaisle, & a thermainn
toghaide d' fagbáil 'ga n-urradhaibh & 'ga
n-oighredhaibh iomcuibhde dia éis. Do-róine M' Aodhócc amhlaidh sin. Faccbais
Ferna cona ferann for cumus Cele &
Aódhain, & aga c-cinedh & aga
c-clannmaicne, maille re cioscháin Laighen go
laithe an bratha do toccbáil & do
thiomsucchad, da comhroinn go comtrom eter
a cheallaibh & a comarbaibh, amhail do
raidhemar romhainn.
Tainicc aissein go Druim Lethan,
& do-roine maran c-cédna isin
c-cill-sin. Fáccbais cennus &
comarbus na cille-sin ag Urcain mac
Oilella, dárbh ainm Fairceallach, gur baist
M' Aodhócc an fer-sin
.i. Urchain, go t-tucc Fairceallach d'
ainm fair; oír as íatt
cét-óclaigh battar acc
M' Aodhócc
.i. Fairceallach & Fergusa, da mac
Oilella, meic Rechtaide, meic Eitin, meic Felim,
meic Caoil, meic Aodha, meic Oilella, meic Eirc, meic
Eogain, meic Neill Noigiallaigh. Ocus nochan faghadh
M' Aodhócc, d' ór no
d' airget, d' ionnmus no d' erradhaibh, do
chíos no do caomh-offrail, enní nach for a
laimh do-bheiredh go soiche a scáoiledh
ar bhochtaibh an Coimdhe, & ar
dheibhlénaibh Dé, &
ar áos ciuil, & oirfittidh, &
ealadhna, a n-déirc & a n-daonnacht,
ar sgath a einigh,& a uaisle, & a
ionnrácais.
Doigh is íatt cethrar
coimhitteachta battar maille ris isin Roimh, a f-feccmais an
trir ordeirc ele do raidhemar .i. Mo Laisi, &
Caillin, & Ulltan .i. Cele & Aodhan Fherna,
Faircellach & Fergusa o Druim Leathan & ó
Chuillin na f-Fer, gurab aire-sin ro fhágaibh-siumh a
oidhreacht aca iarna eccaibh, & acca n-oighredhaibh
ina n-deghaid. Fáccbais tra M' Aodhócc Fairceallach ina ionad
féin i n-Druim Lethan, & tuccastair
an baile cona maithes & cona
mórconach for a cumus, & for a
cumhachtuibh, & ag a síol, & ag a
shliocht, o sin amach go brath. Faccbais fos rath &
sobharthan for a cinedh & for a
clannmaicne, acht go rabhaitt do réir M' Aodócc. Fáccbais
bennacht isin m-baile, & ceileabhrais dó 'na
deaghaid.
Téid go Ros Inbhir as a h-aithle .i. d'
ionnsaighe fóid a adhnacail & a
eiseírge. Beiris lais Fergus mac Oilella mic
Eitin .i. a dhalta díles
degh-thairisi & a chele comháoisi
& comhaittechta. Tuccustair
oircinnecht & aird-cennus an bhaile for a
breith, & for a bharántus,
& for cumus a fhine & a fhíor-aicme,
go laithe an bratha. Faccbais rath sonais & soichill, rath
feile & fír-einigh, rath n-eccna &
n-inntleachta, for fher a ionaidh dia éis, &
for an m-baile do bunadh, acht go rabhat fo umhla & fo
onóir do M'
Aodhócc. Báoi M'
Aodócc immorro aimsir i r-Ross Inbhir
amhlaidh sin, ag furnaidhe a écca & a
oidhedha, 'arna foillsiucchad on aingeal dó,
deighenach a bethadh & a bhuan-t-saogail do bheith cuicce.
Cuiris techta go
tinnesnach ar cenn Dalláin Forgaill
go Cill Dalláin dia bheith 'na fiadhnaise aicce for a thoga,
& for a thiomna, ar a mionnaibh, &
ar a mór-fethlaibh, & for cengal a
cíosa & a chána for cath Aodha Finn,
& for aicmedhaibh oile archena; óir ba file,
& ba faidh, & ba fír-naomh, an fer-sin
.i. Dallán; & fós ba fer baide &
bith-codaigh, cumainn &
carattraidh do M'
Aodhóg é, da
m-beittís gan a n-gaol re 'roile, oír fa clann
deisi derbhratar Dallán & M' Aodhócc .i. M' Aodog mac Séttna, meic Eirc,
meic Feradhaig; & Dallán mac Colla, meic
Eirc, meic Feradhaig. Ticc Dallán ar na
h-adbaraibh-sin fo toghairm an naoimh
nemhdide nert-craibhtigh, & an
tailginn tocchaide trócairigh, go
Ros Inbhir, go h-airm a m-bói M' Aodhócc; & bói
re h-athaid fada 'na fhochair, go ro fhoillsigh a togha
& a thiomna, & no gur comhroinn a chluicc
& a caomh-bachla, & a mhionna maordha
móir-fhertacha ar eccalsaibh & ar a
aird-cheallaibh; & fos no gur foillsigh a chioscain forna
cinedhaibh fa dhéoigh do Dhallán, amhail
do-rinne d' Ulltán Airde Brecain d'
faisnéis & d' innisin, no gur
chuirestair féin glósnaithe filedh fuithe da
cuma & da cumhdach ar aithne an erlaimh
& an ard-naoimh, & in ógh-espuicc,
oír fa faidh, & fa fili, an fer-sin
.i. Ulltán.
Iss edh andso adbar cíoschána M'Aodhócc for Ibh Briuin, & for
Breifneachaiph, ar bhaisttedh, & ar bhennachad Aodha Duibh meic Fergna i n-Áth Airm,
amhail adubhramar romhainn. Gur foillsigh M' Aodhócc do Dhallán gach
ar gheall, & gach ar chengail Aodh Fionn for a chinedh, & for a
clannmaicne, amhail do fhoillsigh d' Ulltán roimhe .i. each & erradh rígh Breifne an la
rioghfaider é; screpall ar gach n-deathaig, bó i n-gach baile, mart as gach creich, muc as gach
crú, cáora as gach trét; bond baistte gacha bliadhna for gach n-aon dia aicme; & offrail gacha feile M' Aodhócc; serrach
da gach groigh, tri dabhca cona lionn go m-blas meala for an lionn-sin do Ros Inbhir gacha
bliadna. Tús suidhighte i t-tigh n-óla ag muinntir M'Aodhócc, tús fáilte &
fothraccaidh, tús gacha cuirn comhóla; gúala gach righ & gach taoisigh acc muinntir
M' Aodocc; eirghe rompa,
& re gach mionn da mionnaibh gach
uair teccaitt i c-cenn cháich, i t-tigh no amuigh.
An chioscáin
cétna so for Oirghiallaibh, & Mhancachaibh
malle, ar thaithbeouccad Daimin Daimh
Arccaitt. ‘Iss edh annso tra mo thiomna
for mo mhionnaibh’, ar M' Aodhóg fri Dallan. ‘An
chéd-thiomna diobh dano .i. an Bachall Bhrandaibh,’ ler
thaithbhéoaighestair Brandabh mac Eachach,
meic Muirethaig, meic Aongusa, aird-ri
Laighen, ‘fáccbhaim iséin i
f-Férna Móir M'
Aodhóg, im cathraigh inmhe &
aird-espuccoidechta, i mescc laochraidhe
Laighen.’
‘Fáccbaim fos Clocc an Deilcc, &
Clocc na t-Trath i n-Druim Lethan,
& an mionn oirderc il-cumhachtach
ele .i. mo ministir maisech móir-fhertach, no
biodh ar aistter i n-gach ionad accam, ina b-fuil ní do
thaisibh na naomh & na n-uasal-aithreach .i. taisi Steafain
mairtir, & Laurint, & Clemint,
& ina b-fuil mudhorn Martan, & cuid d' folt
Maire, maille le morán do thaisibh na naomh & na
naomh-ogh archena, 'arna comhroinn
& 'arna comhbrecadh eter an Bric & an
menistir; óir as aire ad-berar an Bhrec fría,
ó comhmbrecadh taisedh na naomh & na
naomh-ogh a n-áoin-feacht, 'arna
comhol & 'arna daingniuccadh
innte, 'arna t-tionól &
'arna t-tiomsucchad a h-ucht Mo Laisi
míorbhuiligh ar beinn bhruit Mh' Aodhócc, Samhail adeir Betha Mo
Laisi. ’
‘Faccbaim dano na tri mionna ána
oirdherca ele .i. an Brec, & an Bhachall Bhán,
& an Mac Rath i r-Ros Inbir .i. h-i r-Ros Inbhir na
n-Aingeal, áit a m-bia mo thaisi, & mo thiomna,
& mo thiruair-si go laithe an brátha,
& aingil 'ga n-iomcoimhett go h-uasal-onórach. Is
é fath fan ordaighim m' adhnacal 'san ionad-so .i. i r-Ros
Inbhir, & mo mionna onóracha im
fharradh ann, ar mét a foithredh
& a fhásaighed gacha taobh ina timceall, &
mar sin beitt go brath ionnus go m-bia mo chorp,
& mo chaomh-thaisi, & mo mhionna
míorbuilecha maille friom, ag aithbear an uilc & an eccóra ar
lucht m' inghrema & m' esonóra, ag anacal
& acc imdeghail do lucht m' umhla & m' orrama, mo
troisccte & mo treidhenais, & da gach áon
thoghas im ecclais. Díth & dioghbáil,
laghducchad righe & ro-fhlaithesa, saoghal aithgerr,
& iffrionn fa dhéoigh ag sliocht
Aodha Finn da t-tréigett mo mhainchesa & mo
mhor-thogha,& da sechnait a n-adhlacadh im
ecclais’.
‘A Dhalláin dano’, ar M' Aodóg, ‘ataoi ag imtheacht
anosa; beir lat soir go sunradhach go Breifneachaibh mo
bhennacht, oir as íad do-rinne &
do-dena caomhna & comhfurtacht dom chill &
dom comharbaibh, & nár ér mh'
occlach na mh' oircinneach im brat no im biadh no im
buan-tiodhlaicthibh, & nar iarr m' umhla
nó mh' urraim im aon-adhbar, & do-dhenait
amhlaidh sin go brath .i. sliocht Mhaol Mhordha meic
Carnachain, meic Duibh Dothra .i. riogradh
ro-bheodha Ragallach
& goma fíor-buidech Criost
cumachtach da síol & da slechtaibh. Mo
bhennacht fós go síol Dúnchada
go duthrachtach, óir do-ronsat mo réir go
ro-thairisi i n-gach inam, & do-dhénait go
siorrdaidhe ó so amach.’
‘Beir fós mo bhennacht go
Teallach uaibhrech Eachach, óir
do-rónsat mo ríar go ro-mhinic; & as
fúthaibh ata fod mo gheinemhna & mo
ghnáth-choimperta .i. Inis buadhach Brecmaighe for
Magh Slecht go sonradhach. Mo bhennacht gomá secht
aris go Breifneachaibh, a Dhalláin’, ar
sé, ‘eter íseal & úasal, eter
rígh & ro-dhuine, eter uathad &
sochaide, óir nir tuillset m' esccaine
ná mh' oirbire riam (tar) gach áon
aicme ele, & gion go f-faicfit mo chorp coidhce
festa, do-cífitt m' fiorta & mo miorbuile 'ga
n-iomcoimhett ó so amach’.
Bói dano Dallan go cumhtach,
ciamair, comhthuirsech, ag ceileabhradh do
M' Aodhocc isin maighin-sin. Acht
cena fa dedhail mná rea mac, nó oighe rea láogh,
no con fri cuaine, no lachan re linn, an
ettarsccaradh re 'roile an
trath-sin. At-bert M'
Aodhócc: ‘Ni fhuil acht áon-bliadhain amhain
dom shaoghal ó so súas’, ar sé,
‘bí-si a c-cionn na blíadhna-sin
maráon risna trí cáocca naomh ele bhias im
fhochair i n-aimsir m'
eitseachta, do cathucchad fri demhnaibh &
dubhailcibh, & do lathair m' adhnaicthi isin
ionad-so’.
Ocus as cuma do bhái aga radha,
& do-rinne an duan-so, do dherbadh a thoccha
& a thiomna, do cuimhneachad a
chíoscána do Dhallán fa deoidh, amhail ro
cuimnigh da gach aon ele co n-uicce sin, go
n-dubhairt:
Bind an tiomna lúaiter
lind,
Dom trí ceallaibh, nach ceilim,
Ferna Mór, mo cheall gan cleth,
Druim Lethan, is Ros Inbhir.
I Ros Inbhir h-i f-fuil sind,
I c-Cuillin na f-Fer n-Álaind,
Áit a m-bía mo chorp gan ceal,
Isin port-sa fa deiredh.
Me M'
Aodhócc dani an tiomna,
Dár dheonaigh Dia gan diomdha,
Do chath Aodha
Finn gan tlus,
A m-breith lim go breithemhnas.
Cath Aodha Find thiar is toir,
Nemh uaim-si da n-anmannaibh,
Gach a n-adhnaicther dibh-sin
I n-Druim Lethan is Ros Inbir.
A taoisigh, a sleachta, a sluaig,
Is a meic riogh go ro-buaidh,
A t-téid díbh fóm úir go beacht,
Bérat lem ar nemh naemh-cert.
Do Manch(ach)aibh don taoibh toir,
Do réir chengail mo chattaig,
Da n-adhnaicther im chill cain,
Nemh gan elang da n-anmain.
Do Laighnibh go léir anos
Deonaighim nemh go follas,
Da n-adhnaicther diobh
uile
h-i f-Férna fam fior-ghuidhe.
Connachtaigh, Laighnigh go léir,
Íocait sin a c-cert rem cléir,
Nemh uaim-si go brath gan goid
Da gach én-nech mar éraic.
O Eirne go Sionainn suairc
Fairche mo chiosa fa c-cuairt,
O righ Cruachna as dom cert
A each 'sa earradh a n-áoin-fecht.
Ofrail go beacht derbhthar lim
Ó gach éin-neich dom aird-mionn
Gacha bliadhna, ní saobh soin,
'S a h-iarraidh ar gach urraidh.
Fath mo chana is mo chíosa
Ar sliocht Aodha Finn fiochda,
Ar bhaistedh Aoda i n-Ath Airm,
Dar len Aodh Finn an forainm.
Íocfaitt a sleachta 'sa sluaigh
Mo chíos gach bliadhna go m-buaidh, 47] Is beratt-sa ar nemh anond
Gach neach do-dhena a comhall.
Eolus mo chíosa
go c-céill
Do-bher-sa go cert dom cléir,
A tabach doibh ar a thír
D' fiachuibh aca ar gach aird-righ,
Do chomarbaibh mo cheall caomh,
Mar onóir tar gach en-naomh,
Seach gach n-duine d' feraibh Fail,
Da rabhait uile i n-en-dail.
Tosach suidhighthe go sír,
Is gúala gacha deigh-righ,
Tosach tairce is comhóil cain,
Tosach fáilte is fotraccaidh.
Bó ar gach baile derbhaim duibh,
Is screpall ar gach n-deataigh,
Dom chíos ar chath Aodha Finn
Fáre h-umhla is re h-oirrim.
Each is earradh, derbhtha a n-díol,
La dénma gacha deigh-righ;
Tuilledh ele as dliccedh duibh,
Mart, muc, is molt gan meabail.
Tri dabhca, mar derbhtar lim,
Is roinn ciosa go coitchind
Ar rioghraidh catha Aodha Finn
Don Ros Inbhir-si a b-fuilim.
Bonn baiste gacha bliadhna
Ar gach n-áon do réir riaghla,
Is offrail gach fir ele
Im féil
M' Aodocc d' áiridhe.
Muc as gach crú, glór gan goid,
Caora as gach tréd togháidhi,
Searrach da gach groigh gan tlus,
O Laoghan go Cenannus.
Re faicsin mo mionn go m-baidh
Do shliocht Aodha Finn
fír-náir,
Ar son mo guidhe gan gheis,
Eirgitt uile 'na n-airrceis.
Íocait mo chíos gach samhna
Sliocht Aodha Finn meic Fergna,
Do-bhér doibh, as bert go m-brigh,
Nemh is nert da gach deigh-righ.
Ata an cios cedna go cert
Ar Oirgíallaibh a n-ein-fheacht,
Culaidh righ Oirghiall go h-án,
Each is erradh go h-iomlán.
Mo chíos cataidh is mo cháin
Ar Manchachaibh, feirde an dáil,
Diombuaidh, muna íocait soin,
Go brath ar a seacht tuathaibh.
Mo sheacht mionna, as bhrigh go
m-buaidh,
Do-bher a n-anmanna uaim:
An Bhrec, is an Bhachall Bán,
'S an Bhachall Brandaibh bith-lán.
An cethramhad
mionn dibh-sin,
An m-blaith-minestir
m-buadhach,
Ina b-fuil an taisccidh sáor,
Roinn do thaisibh na n-ard-naomh.
An cuiccedh diobh, an Mac Rath,
Bhios im laimh amuigh is amach,
Clocc na t-trath, as Clocc an deilcc,
Bhíos fom brot ar gach en leirg.
Roinn na mionn-sin uaim gan fhaill
Do-den a Dallán Forghaill,
Do ordaigh Caillín go c-ceill,
Is Colaim Cille cneis-reidh.
Fáccbaim mo Brec go méd n-gluinn
h-i c-Cuillin na f-Fer n-Áluinn,
'S mo ministir, mar maoidhim,
I n-Druim Lethan lán-aoibhinn.
Fagbhaim an m-Bachaill m-Branduibh
h-i f-Férna féil almsanaigh,
D' fagail mo chiosa gan ceal
Go brath o laochraidh Laighen.
Cuid maith dom mionnaibh ele
Fáccbhaim íad rea n-esccaine;
Clocc na t-trath, is Clocc an deilcc,
Bhios fri easccaine d' éin-ceird;
An da clocc-so labhras sinn
I n-Druim Lethan, im ard-chill.
Fáccbhaim fós an
m-Bachaill m-Báin,
Ata accam im urlaimh,
Isin chill-si h-i f-fuil mo clí,
I Ros Inbhir Ainglidhi.
Fáccbaim an Mac Ratha tra,
Bhíos im laimh-si gach n-en lá,
Os cenn m' ferta 'san cill caidh,
I r-Ros Inbhir mar onóir.
As uime fháccbhaim an Bhrec
'S mo corp h-i b-Port na b-Finn-lec,
Ar laghatt coccúis gach áoin
Dá f-fuil uime i n-gach en-taoibh.
Gibe diobh do throisccfedh rim
I r-Ros Inbhir na n-aiffrionn,
Do-bhér-sa da chionn gan caill
Nert, is umhlacht, is oirrim.
Rath toraidh, is coimhétt
cruidh,
Saoghal fada, is rath bunaidh,
Ar schliocht oirderc Aodha Finn,
Da t-troisccit isin aird-chill.
Bíd cath Aodha Finn uile
'S a tionol fam trom-guidhe,
Do-ber-sa naoimh-nemh da chionn
Da gach aoin-nech gan foircionn.
Gibe nach toghfa ann mo cill
Do chath Aodha ferrdha Find,
Bidh bith-gerr ina shealbhus,
Bidh ifrionn gan amharas.
Beir
mo bennachtain-si lat soir,
A Dhállain, go Breifneachaibh,
As riu thaobhaim mo cill cain,
Eter daoinibh is cethraiph.
Nír érsat mo manach riamh
Rem bethaid im brat no im biadh,
Nocha clos le duine n-dil
Mh' orraim ag flaith da flathaibh.
Mar sin do-dénait go bráth
Muinter Maol Mordha sech cach.
Gurab gnáth-buidech Criost cain
Da síol ocus da sleachtaibh.
Mo bhennacht ar sliocht Dunchaid,
Ar an m-buidhin suairc sulchair,
A c-caidreabh do fháccaib sind,
Aille an aittreabh gusa t-teighim.
Bennacht for Theallach n-Eachach,
An cuire crodha, creachach,
Ata aca d' fód sealbha
Fod gnatach mo gheinemhna.
Mo bhennacht goma sheacht seacht,
A Dhalláin, iomchair íatt lat
Soir go Briefneachuibh uile,
Eter righ is ro-dhuine.
Nír tuillset m' esccaine riamh,
Acht mo cealla do choimhriar,
Gion go f-faicfit mo corp cain,
Beid m' ferta im diaigh 'na m-bethaid.
Gach nech mórfas Druim Lethan,
Tiomna as cóir do cuimhneacadh,
Mórfatt-sa a ainim ar nimh
D' onóir ocus d' airmhittin.
Na tabhratt cor ele uaim,
Toghait accam gach en úair,
Eitter fhiora, is maca, is mna,
Deighenach na tiomna-sa.
Gach aon do chath Aodha Find
Treiccfes me, a Dhalláin Forgaill,
Treiccfet-sa a c-caomhna gan clodh
La coinne na t-trí tionól.
Deichneabhar tri cháocca naomh
Bí-si, a Dhalláin, leo rém thaobh,
Oníu amach ní fhuil lá
Acht bliadain dom shaoghal-sa.
Bun na tiomna-sa adeir me:
Berat ar nemh go n-aoin h-e
Lucht mo togha, gidh lór lind,
Mara m-bia foghar fír-bhind.
Aodh mac Séttna, meisi
adeir,
An duan-tiomna-sa is deimhin,
I r-Ros Inbhir h-i f-fuil sind,
I n-iomdaidh bhuiligh blaith-bind. Bind. Ceileabhrais
Dallán do M' Aodhócc
isin maighin-sin, & teid reime go
Cill Dalláin, dia áit budhdéin; &
bói ann nó gur comhfoiccsigh cend na
bliadhna dó adubairt M' Aodhócc fris. Ocus bói
acc furnaidhe le fios fírinnech do
breith on fíor-náomh air. Cuiris
M' Aodhócc fios deithnesach
go Dallán, & d' ionnsaighe na naomh
& na n-uasal-aithrech ele, do neoch nach raibhe do
lathair díbh; go m-beittis i n-áon-ionadh re
h-acchaid báis an fhior-naoimh & an
fíreoin. Tionoilit tra & tiomsaigit
as gach aird a rabhatar, go rangattar Ros Inbhir,
mara raibhe M'
Aodhócc. 'Ar t-torrachtain doibh go
h-áoin-ionad, bói M'
Aodhócc acca ullmhuccadh féin fo
coinne an bhais.
Ro fháccaibh immorro a f-fiadhnuse
a sruithedh & a samhadh rath, & sonus,
& sobharthan, i n-gach cill & i n-gach
tuaith do-dhénadh cumhdach & comhfurtacht
día cheallaibh & dia chomharbaibh, dia
dhaoinibh & dia deibhlenaibh. Ocus fós i n-gach
áit a leghthar, no a
lain-sgriobhthar a bhetha & a
bhúain-sccéla go brath, & gach rí
& gach taoisech dia leghthar a bhetha do
bunadh iarna rioghadh, ni h-aithrioghthar go brath
eisséin dá éis.
Iar c-cumhdach immorro, &
iar c-comhonóruccadh ceall &
caoimh-ecclas n-iomdha n-iolardha, &
iar n-denamh miorbuiledh mór-adhbal
do Mh' Aodhócc
.i. iar t-tódúsccadh marbh,
iar leicches dall, & loscc, &
lán-bhacach, iar c-cobhair clamh, &
enert, & anbfand, & aósa eccrúaidh,
iar n-ionnarbadh iodhal, &
arracht, & ainchreidmheach an Coimdedh,
iar t-tóccbháil fedb & iriseach Iosa
a n-gach ionad, iar c-coscc úna
& ard-ghorta i n-gach annóitt & i
n-gach aittreibh díar fhoghain, iar leiges
áosa gacha treablaitte, & gacha trom-esláinte
da t-tainicc chuicce forsan Trinoid; tainicc an laithe
deighenach dia áois & día aimsir 'na
fhoccus, mar do fhoillsigh aingeal a fhurtachta
& a imcoimhéda dó. Tangattar
deichneabhar & tri caocait naomh &
naomh-ogh go lathair a écca & a
eitseachta, go f-fuair cumain & sácarfaic o'
roile dibh-séin & uatha aráon as a
h-aithle, gur fáoidh a spioratt dochum nimhe eter na
naomhaibh & na naomh-ainglibh iar m-breith
buadha ó dhemhan & ó dhomhan isin laithe
deighenach do mí Iánáir d' airidhe.
Tangattar
tra slúaigh adhbal-mhóra aingeal 'na
airrcis, & ar cenn a anma go
c-céolaibh coimhbinne, & co
n-orgánaibh aobhdha examhla, & go
núallaibh múisecdha mór-thaidiúiri. Ro
h-adhnaicedh
M' Aodhócc go
h-onórach isin maigin-sin leis na h-ainglibh,
& leis na h-ard-naomhaibh ar lorcc a
thiomna & a thogha féin, h-i b-Port na b-Finn-lec, re
ráiter Ros Inbhir, go naomhaiph, & go naomh-oghaibh
'na uirthimceall and maille le h-iomat
díairmhe d' ainglibh nuaghlana nimhe, d' fiadhnaisi
& d' iomcoimhet for a écc, & for a adhnacal,
go f-fuil eter airbhribh ogh & aingeal &
árchaingeal i n-aontaidh apstol, &
ard-naomh, & deiscipul an
Duileaman, i n-áontaidh treisi &
taithneimhche na Trínóide, i m-bethaid gan
bás, i n-áois gan urcra, i t-tigernus
gan traothad, i n-inme gan foircend, i comhflaithes gan
cinned, i f-frecnarcus toccaidhe
na Trínóide, Athair, Mac & Spiorat
Naomh, tre bithe na bethad, tre shaoghal na
saoghal. Conidh bladh do bhethaid Mh' Aodhocc co n-uicce-sin an
fedh ro bói ina bethaid.
As iomdha tra miorbuile do-rinne
Día ar M'
Aodhócc ina bhethaid, nach
airimhther and-so, do mhian an eimheltais do seachna
& d' iomgabháil. Do-rinned
& do-gníther miorbuiledha mora i t-talmain
for a thaisibh o sin alle, & do-géntar go
laithe an bratha, amhail as follus as an sccel-so siosana.
Do bái nech isin Roimh
ar a raibhe pairilis; & do ba duine laidir
lán-cumachtach é. Bói acc
iarraidh a leighis & a lanfhurtachta a
móran d' ionaduibh, & ni fuair
idir. Adubhrattar daoine iomdha ris, go raibhe
fear naomhtha nós-oirdheirc i nd-Eirinn, darb
ainm M' Aodocc,
& gomadh deimhin sláinte d' faghail dósamh, dia
t-ticcedh dia ionnsaighed, & go
rabhattar tiodhlaicthe on Trinoid go h-iomarcach
aicce.
Tainic thra an fer-sin go h-Éirinn,
& do bí 'sin aimsir a
b-fuair M' Aodhog
bás. Gidh edh do bi do doigh as
naomhtacht Mh' Áodocc
aicce-sium, gur doigh leis a easláinte do chur ar
c-cúl tre corp an tailginn do thadhall, & do
tren-glacadh. Do-rónadh eolus go Ros Inbhir,
mara raibe corp & caomh-taisi an érlaimh
& an fhireóin. Do-cuaidh mara raibhe an corp
don chur-sin, & do iarr cett for a lucht coimhetta,
dol dia fhoirnedh, & dia fhíor-glacadh a
n-onóir an Choimdhe chumachtaigh. Fuair-siumh
an ced-sin; glacais an corp accedóir, & fuair
aiseacc a shlainte gan uiresbaidh as a h-aithle a
f-fiadhnaisi cáich a c-coitchinne, go
n-deachaid slán dia crích &
dia chaoimh-fherann maille re luathgaire &
le lán-ghairdechus. Gur móradh ainm
Dé & M'
Aodhócc detsin.
Do bai nech eslan ele fri re
deich m-bliadhan fichet i c-coiccrich
Laighen, dár bó comhainm Fínán
Lobar. Do-connairc
se in aisling oidhce féile M' Áodocc feacht ele
.i. mar do-cífedh sé carpat
'ar t-teacht go h-ecclais Férna, &
días isin carpatt .i. fer forusta,
fíor-naomhta, co n-dealradh
degh-maisech na diadachta i n-dreich & i
n-eccoscc in chleirigh; & do bái ogh
álainn éxamail ina fochair; &
íatt fein acc onóruccadh aroile,
mar do-dhénadh serbontaidhe a thiccerna.
Fiarfaighis Fínán sccela
dibh. Do fhreccair an cleirech h-e, & iss
edh adubairt: ‘An ógh
bith-álainn bennaighthe úd’, ar
sé, ‘Brighitt ban-ogh issidhe .i. ban-naomh na
n-Éirennach, & M'
Aodhócc Ferna Moire meisi’, ar se,
‘mogh & serbhóntaidh díles an
Duilemhan. Ocus amárach atá m' féil,
& a n-oirrther feil na
ban-óighe úd; & as aire tangamair-ne
do bhennuccadh gach áoin onóraighfes na laithe
& na féilte a b-fuaramar bás
corparrdha, d' almsanaiph & d'
offralaibh. Ocus bí si go h-ullamh i n-oircill
écca’, ar M'
Aodhócc, ‘óir rachair tú an
tres lá oníu dochum nimhe’.
Do éirigh Fínán go
forbailtech aramarach, & do
gabhadh a charpatt dó, &
do-chúaidh roimhe go Magh Liffe go h-ecclais m-Brighde
.i. go Cill Dara; & do innis a aisling do
cách a c-coitcinne .i. mar adubairt M' Aodocc o
tús go deiredh. Fuair
Fínán féin immorro bás ar an tres
laithe go lán-conáigh, 'ar f-faghail
furtachta ona easlainte chorparrdha,
& 'ar m-breith buadha ar domhan &
ar deman, co n-dechaid docum nimhe.
Aimsir ele a n-diaigh
báis M' Aodhóg do
bí Mo Ling Luacra 'na easpocc urdhálta i
nd-ecclais M' Aodhócc h-i
f-Ferna Móir. Do-cuaid sein oidche airidhe do
codladh i l-leabaidh M'
Aodhocc .i. leaba i n-gnathaighed-siumh troisccthe,
& slechtana síor-gnathacha, &
crabadh diochra, duthrachtach, do denamh. Acht chena
nír lamh enn-duine ríamh roimhe dul innte, o
fúair M'
Aodócc bás co
n-uicce-sin. Adubairt cleirech da raibhe is
tigh: ‘A Mo Ling’, ar sé, ‘co
n-uicce-so ni dheachaid en-nech isin leabaidh-sin d'
éis báis ar b-pátruine, ar
mét a grás & a ghnath-naomhtachta,
óir as annsin do-niodh cumhsanadh d' eis a
shaothair & a shior-urnaighthe do
Día’. Do raidh Mo Ling: ‘Gibe ('na)
easpucc ina ionad, fhédadh sein do réir cora
& ceirt codladh ina leabaidh’.
'Arna radha sin do Mo Ling gabais galar
anbháil é as a h-aithle 'ar luighe 'san
leabaidh dó. Mar do-chonnairc-siumh
sin do-chuir urnaighthe diochra go Dia d' faghail
furtachta & fhoirithne uadha. Gidh edh nir treicc a theindios
ná a troim-easlainte leis-sin h-é. Ocus do
chomarthaigh ó comhartha na croiche naoimh é
féin, & do ghoir ainm M' Aodhócc go minic d'
iarraidh a fhurtachta, go n-deachaid a
galar as & a easlainte uadha as a h-aithle.
Do eirigh Mo Ling go luathghairech maille
le gáirdechus mór
as leabaidh M'
Aodhócc, & adubairt: ‘As
fír’, ar sé, ‘nach diongmála do
dhuine ar domhan isin aimsir-si, d' iomatt a mhaithesa nó a
mhór-naomhthachta, codladh no cumhsanadh i
l-leabaidh M'
Aodhóg
mór-craibhtigh’. As follus
as-sin immorro a med do grasaibh & d' onoir fuair
M' Aodhócc ar
nemh, an tan ata an urdail-sin d' onoir & d' airmidin ag
Día ar a thaisibh ar talmain,
& fós ar an leabaid ina
n-gnathaighed cumhsanadh & comhairisiumh do denamh
d' aithle a urnaighthe &
a fhior-crábaidh.
Conadh do derbadh gach neith dia
n-dubramar do-ronadh na roinn-si:
Maraitt ferta M' Aodhóicc móir,
Fúair ó Dhia Athar d' onóir;
Nach lia a fherta rea lind féin,
Ina aniu d' éis an fíréin.
Gion go f-foil a colann caomh
Ocus a anam d' en-taobh,
Atad go mór ar
marthain
Ferta M'
Aodhócc malach-duibh.
Ata sccel na sgél chosmail
Accam ar an erlamh-soin,
Fan onóir fuair tar gach nech
D' éis a bháis o Dhía duileach.
Tarla nech roimhe 'sa Roimh
I n-galar anba anbhóil,
Ní fuair sin liaigh a leighis,
Is é i b-péin o pairilís.
Gach aird 'san c-cruinde gan cleith
Do siredh leis da gach leth,
Ni fhuair acht, gid dál deimhin,
I n-en-aird a fhoiridhin.
Aon do laithibh do raidh ris
Neach eolach rea teacht thairis:
‘Do-bhér doit, as fáth fáilte,’
Teccuscc d' furttacht th' eslainte;
Ata érlamh don thaobh thíar
I t-tír na b-fuinedach f-fír-fíal,
Fóirfes th' ainimh gan fuireach,
‘Dan h-ainm M' Aodhócc
míorbuileach’.
Go h-Erinn t-tonn-gloin t-tairthigh
Ticc an t-occlach anaithnidh
On Róimh i r-raibhe a fine,
D' fios an fhireóin ainglidhi.
An trath-sin 'ar t-teacht oa thoigh
Do bháoi M'
Aodhóg gan marthain;
Tascc an erlaimh, fa táscc tind,
Do-clos i n-gach aird d' Éirinn.
'Ar c-cloistin báis M' Aodhóicc móir
Donté-sin tainic on Roimh,
Ticc go Ros Inbhir gan ail,
Go roimh adhlaicte an erlaimh.
Re lucht coimheda an cuirp caoimh
Do-ní a easlainte d' eccaóin;
Ced glactha an cuirp gan ces
Iarrais mar liaigh d' a leighes.
Ced an chuirp saor-clanda shéimh,
Do derbadh fherta an fhirein,
Fuair an t-eslan gan dol de
O coimhthionól na cille.
Lamh ó do-cuir ar a corp,
Do bi uile 'arna furtocht,
Gan tinnes coisi no cind,
Mar do glac taisi an tailginn.
Da tigh féin, ni ceilte ar cách,
Acc dol ar ais on occlach,
O Mh' Aodhócc diadha dércach
Do bí sleamhain slan-crechtach.
Tarla nech easlán ele
I l-Laighnibh úair d' áiridhe
'Ar n-écc M' Aodhócc caoimh gan col,
Fínan lan-oirderc lobhar.
Oidhce feile M'
Aodhócc do thuit
Codladh
ar Fhínán orderc,
Do-chí cuicce M'
Aodócc mór
Le céle is Brighitt ban-óg.
Do innis M'
Aodhócc gan meth
Sgela d' Fíonán gan fhuirech:
‘Sinn aráon, as derbtha deit,’
M' Aodhócc féin ocus Brighit;
Gach nech onóraighes m'
féil
Ocus féil Brigde buddéin,
Onóir thall i t-tigh nimhe
Atá aicce d' airidhe.
Áit a léghtar, as ceim cert,
No a sgriobhthar mo bhetha bheacht,
Rath faseach ocus sonas
Biaidh 'san áit gan amharus.
Gach rí is gach taoisech tren
'Arna rioghadh gan ro-lén,
Dá leghtar mo betha bil,
‘A aithriogadh ni h-éidir’.
Do ráidh an t-érlamh áointeach
Le Fíonán go forb-fáoiltech,
Go b-fuighedh bás 'na bás glan
Ar an tres lá go loghmar.
Teid go Cill Dara 'na drubh
Ar maidin arnamharach
Fíonán go cléir na cille,
D' innisin a aislingi.
Fíonán lobhar mar gréin gloin
Do-chuaid o bhás go bethaid
Ar an tres laithe gan lén,
Mar do ráidh M'
Aodhócc mór-trén.
Mo Ling, gérbh escop
naomhtha
A n-ionad M'
Aodocc máordha,
Se 'na leabaidh 'ar luighe
Nir fét súan no sadhaile.
I n-iomdaidh a fhir páirte
Liontar Mo Ling d' esláinte,
No gur
guidh M' Aodhog gan acht,
O Dhia ni fhuair furtacht.
Do Mo Ling 'arna guidhe
Doní M' Aodhócc míorbuile,
Gan cneid, gan galar, gan goimh,
Do bí 'ar n-eirghe as a iomdhaigh.
M'
Aodhócc fa derscnaighthe dreach,
Ata a aithne ag gach én-neach 107] Gradh do bheith acc Iosa air
Rea bhás ocus rea bhethaid.
Ge ata a chorp i c-criaidh fa
chruth,
Ocus aingil 'ga folach,
Ni duine
antí nach tuicc
Ferta M'
Aodhócc go marait. Maraitt. Tuilledh ele do thestaibh
& do thuarusccbhalaibh M'
Aodhócc d' aithle a bhais ó Giolla Mo Choda
Ó Caisitte:
Uasal an mac, mac Settna,
Terc nech do dligh a éra,
Nochar ér féin duine dil,
'S nír shir ní ar nech ar talmain.
Ger fíal Colaim Cille an flaith,
Gion gur ér riamh olc no maith,
Adeirim go beacht gan moid,
Feile goma sheacht M' Aodhócc.
Nochan faca M' Aodhocc riamh
Duine gan brat na gan biadh,
As dáil cosmail De, for a corp
Nech nachar mían leis d' furtocht.
Bretha cláona 'na cill fein
Nocha rucc mac Séttna seimh
Leis an nech budh cara dó
Tar an b-fer búdh easccaró.
Nochar mhol a crabadh féin,
Nir chaisced
cainnteach a dheirc;
Droch-crábadh da n-derna nech,
Nocha clos é 'gá éccnach.
Esparta gach trath nóna,
Aifrionn, léxa, is canóna;
Salma senais, riaghail ócc,
Dob iad-sin
míana M'
Áodhóg
Gan longadh comhluath re cách
Go h-éis a saltrach 'sa tráth,
Mar do shásadh a corp cain,
Ní líonadh é 'mun am soin.
Tuilledh ele sloinnfe mé
Ar mhac Sétna ocus Eithne,
Anté 'sa ainm lúaiter lind,
Mían leis einech 'na aird-cill.
A n-dérna M'
Aodhócc na mionn
Do crábadh 's do crois-fighill,
Is ar scath a chaoimh-ceall go rath
'Sa lucht ciosa ocus cana.
Aird-chealla M' Aodhócc íatt-so:
Druim Lethan ocus Férna,
Ocus Ros Inbhir oghdha,
Nemh da gach áon onórfa.
Maith érlamh dan scela-so
M'
Aodhócc na m-briathar m-búadha, 43] Ocus maith saor-fhuil da f-fuil,
Maith a aittreabh re h-áoidid.
Derlaictech mac Eithne dún,
Fosaidh a chiall, beacht a rún,
Mochen daonna as cruaidh creidme,
Flaith firén na foighitte.
M' Aodocc gan mes ar mhaoinibh,
Gnúis fíor-alainn forbfáoilidh,
Taccra claon ni bi 'na bhél,
Saoi chreidmech, narach, neimh-thréith.
Da t-tuiccdis uaisle Erenn
A dheigh-bhretha, a dheig-leigheann,
Do bhíadh miadh ó shen go h-ócc
Ar briatraibh millsi M' Aodhócc.
Na dermadad a shluagh féin
Briathra M' Aodocc, is a sccel,
A riaghla, a reachta 's a modh,
Briathra dechta rea n-derbadh,
Riarat clanna Neill gan acht,
Ocus
caoimh-riogha Connacht,
Iocthar a chios
'arna chur
Risan érlamh naomhdha n-uasal. Uasal.
Senchus
M' Aodhocc meabhair linn,
Mar adeir sccel an scribhinn,
Do chach ré a chur do mheabhair,
Go bun gnath a gheinealaigh.
M' Aodhocc mac Settna ar sliocht righ
Do-chuir d' Eirinn a h-essídh;
Colla Uais ór fhás an naomh,
D' Úais nír chás ar a chomhgaol.
Mac Séttna, ni slighe cham,
A
gheinealach reidh romham,
meic Eirc fheramhail
fedhmaigh,
meic Feradhaig
indeall-gloin,
meic Fiachrach na n-arm n-gaisccidh,
meic Amalgaidh urmaisnigh,
meic
Muiredhaig, fa seimh síol,
Don
fhréimh fuinedhaigh aird-riogh;
meic Carrthainn an croidhe feil,
meic Eirc, meic Eachach airm-géir,
Gan guais orra i n-gleic na a n-gniomh,
meic Colla Uais in aird-righ.
Re ceithre m-bliadhan, beacht lind,
Do Cholla Uais os Eirinn,
'Sa righe i n-am a h-iomcair
Acc barr íle o Eireannchoibh.
Mac Séttna M' Aodhócc na mionn,
Gar é d' oireachus Eirionn,
Sé féin nír seachnadh mar so
An dechmadh céim ó Cholla.
Do bí sé acc sechna na locht,
Do chaith a aois le h-óghacht; 31] Do chennaigh a nert ar nimh,
Do ghremaigh cert da chairdibh.
Aodh mac Settna 'san aois
óicc
Fuair tiodhlaicthe on Trinoid,
Sé ar cach 'na oigh 's 'na eccnaidh
Bláth óir ar a fhoircettlaibh.
Tiodlacadh aidhbsech eile
Fuair an t-erlamh ainglidhe,
Feile nar coiccledh ar chách,
Caidreabh céille ocus conach.
Do chaith sé, saidhbir a seal,
Le frestal clíar is coinnemh,
A thainte, fa céim caithme,
Do réir fáilte is fiadhaighte.
Connradh lér cosnadh eineach
Doniodh M' Aodhócc míorbuilech,
Ríar na n-uile go h-umal,
A biadh uile d' altuccadh.
Tucc sé da comharbaibh ceall
Faccbála ar nach fuil foircend,
Geall reidhe a c-cenn gach cille,
Geall feile ocus fairsinge.
M'
Aodhócc, gér mór a ana,
A eineach, 's a almsana,
Betha bocht, ó m-bíodh fa bláth,
Ar dil rea corp da chonach.
Liach gráin eorna gach lái lais,
Do M' Aodhócc fa cuid corgais,
Sásadh gann don bharr-dhonn binn
Abhlann i n-am in aiffrinn.
Ocht c-corghais 'sa m-bliadain m-buicc,
Mar do bhái i m-bethaid
Patraicc;
Srían rea corp in gach corgus,
Oc riar na n-ocht n-iomarbus.
Moran trath re timceall cros,
Beccan suain, druim re díomus,
Seal amhlaidh ag an ulaidh
Ar shalmaibh, ar slechtanaibh.
M'
Aodócc mór, mac Séttna sáoir,
Becc da re rucc go diomháoin,
Seal do
ló re h-oideacht scol,
Seal ag proicept don popal.
Smuainis M' Aodocc, fa mor n-gill,
Dul da oilithre a h-Erinn,
Tríall go Roimh tarla ar a thoil
Go h-adhba Poil is Pedair.
Le culáidh M'
Aodhócc tar muir
Do-cuattar cethrar crábaidh,
Drem cáoim do-chuaid o chiontaibh,
Naoimh gan uaill 'na n-aigentaibh.
M'
Aodhócc féin, is Caillin cáidh,
Is Ulltán ó Ard Brecáin, 83] Nír ghar a fherc da iris
'Sa damh dercc a Daimh-inis.
Don Roimh mar rangatar sin,
Do bí a f-fáilte 'arna faicsin,
Cluicc an bhaile 'arna m-búain féin,
Slúaigh 'sa naire ar a n-oigh-réir.
Fer ionaid Pettair is Poil
'Arna mes,
moide a n-onóir,
Dul gan toirnemh do thoccair
Da n-oirdnedh 'na n-epscopaibh.
Tri h-espuicc, fa h-aidbsech rath,
Do-rinne don triar treorach,
Do-ní aird-espucc d' Aodh ann,
Naomh fa cáirdes-bocc cumann.
Brec M'
Aodhócc do muigh nimhe
Fuair an t-erlamh oirdnidhe,
'S do fúair an m-Bachaill m-Brandaibh
An stuaigh ro-chaim reltannaigh.
Gabhaitt cett a c-cionn
bliadhna
'Ga lucht cumta is coimhriaghla,
Teacht go h-iath Érenn tarais,
O thriath na c-ceimenn c-cadais.
Tarbhach a t-turas Romha
Don cethrar naomh neamh-ónda,
Ferainn cairte, fa tenn toradh,
Bailte ceall gan cumhsccugadh.
'Ar t-teacht do M' Aodocc tar muir,
Dob oirderc fert da fhertaibh,
Dár bhaist Aodh Dubh i n-Ath Airm,
Da dhul do chách da ched-ainm.
Aodh Fionn on ló-sin alle
Tainicc do bhrigh a bhaiste
An da Breifne ar breith an naoimh
Ní a leith értha d' én-taoibh.
h-Í
Cendshealaigh na c-cuach n-óir,
h-I Briuín na meirgedh maoth-sróil,
Crioch Oirghiall rea thaoibh mar tád,
Fa coimhriar do máor M' Aodhóg.
Fir Lí, Fir Lemhna, Fir Luircc,
Fir Manach go Magh Miodhbuilcc,
Geal-fhonn re gach magh mesmuid,
Bladh d' feronn an aird-easpuicc.
h-Í Tuirtre na t-tulach n-ghlan,
h-Í Mic Uais na b-fond f-fledhmhar,
Críoch Fer Rois irrulla an naomh,
Re cois Ó c-Colla a comhgháol.
Cuirt aird-espuicc h-í don fhior,
Ferna Mór ar lár Laighion,
Cuid gan cleith da thogha thes
I l-Leith Mogha, is dá mainces.
Aird-cheall aicme Aodha Finn,
Druim Letan na lercc n-aoibhinn, 135] An chlannmaicne, doibh as díon,
Roimh adhlaicthe na n-aird-riogh.
Ros Inbhir, áras oinigh,
O rath M' Aodhócc miorbuiligh,
'Arna naomhadh thall faa toil,
Faobhar ann ar a fhertoiph.
Siodhraigh mór innisim
díbh,
Do n-goiredh cach O Cuirnín,
Dom lucht cumain, cliar na c-cros,
Ni cumainn sriabh na
sencus. Sencus.
Maircc sháireochas mo chill cáid,
Maircc fa t-tabhraid mo cluig gair,
Maircc ar a m-bentar mo cluicc
Gacha maidne is gach easpuirt.
Maircc duine téid fóm
thermonn,
Maircc sháireochus mo tempoll;
Do-gheba ar a son re treall
Giorra saoghail is ifreann.
As mé an teine re losccadh,
Me an n-athair as cruaidh cosccar,
Budh geire ina guin gach ga
Mo cléirigh is mo mionda.
As mé M'
Aodhócc urnaightech,
Fuarus ó Dhia rath n-dealbha,
Ni fhaicfe mo dhiultadhach
Go brath an flaithes nemhdha.
Bentar mo cluicc-si guin sccíach
Ar shiol Raghallaigh, coscc gliadh,
Is cluicc Mo Laisi go m-binne,
Is cluicc in naoimh Fheilime.
Bentar cluicc Mo Laisi ann,
M' Áodócc is Fuin-che, nar ghand,
Ar Raghallcaibh, reim brighe,
Da n-diochur o a n-deigh-righe.
Ní shaigitt 'sa righe reil
Raghallaigh, as rioghda réim,
Ni gebhaitt da éis go cert
Righe ar iath na ar oireacht.
As mé an n-athair
ag díth slúagh,
As me an teine as cró-derg gual,
As me an leomhan ag díth cruidh,
As mé an mathgamhain ar menmain.
As mé an beithir, reim rioghda,
As mé M'
Aodócc mór-miolla,
Biaidh 'gum fhoghlaidhibh, reim tend,
Gairde saoghail is ifrenn.
Me mac righ Oirgiall moire,
Me ciste na cánoine,
Mé naomh as neimnnighe puirt,
Ocus as uaisle ard-cluicc.
Gibe ar a m-bentar mo cluicc,
Loitter leo, ocus marbaitt; 43] Gair mo thermainn is mo mionn
Acc cur anmann i n-ifrionn.
Diombuan a clann is a c-clú,
An drem do-ní rim iomthnúth,
Galair tromma 'na n-dail soin,
Is ifrenn da n-anmannaiph.
Eslainte legas gach nech,
Gáir mo clocc is mo chleirech,
As báthad coindell mo chros,
Ifrenn tall a b-fineachus.
Cuicc galair do-bheir Mac Dé
D' áos m' esccaine is m' eiccnighe,
Sccamach, lirach, mortin marb,
Bás obann ocus ifreann.
Tren namat mallacht mo mhiond,
Air, is esccaine, is aincend,
Da rabh mo chlíar fand, faiteach,
Biaidh orra Día dioghaltach.
Ni thuccus cúl don oineach,
As mé M'
Aodhócc miorbuileach;
Maircc
thuilles om cléir a c-cailcc,
As maircc ocus
as ro-maircc. Mairg. Maircc dan comharsa naomh garcc,
Teccmáil fris as réim re h-ard,
Maircc as gar da chill go c-cion,
Do-chluin a chert, 's do brisfedh.
Maith an naomh ar a labram soin,
M' Aodocc
mór Droma Lethain,
Do-chúaid feacht buadha go m-bladh
Suas go tech an Duilemhan.
Ag écc do Mh'
Aodócc bodhbda,
Eter múr is mór-gharrdha,
An cheall guna búar bennach
Tuccadh uadha d' Fairceallach.
D' éis Fhaircheallaigh
do dul d' écc,
Tuccadh an cheall dia coimhet
Don ghnúis fáoilidh, nar ér
dáimh,
Dont sáoir-fher, do Mháol Chiaráin.
Cú Duiligh, fa gar do gnímh,
Tar éis Mhaol Chiaráin go m-brigh,
Tri bliadhna an dias-sin gan acht
D' éis a céile a c-comharbacht.
Maol Brigde, fa bind foghar,
As dó fa mac Concobhar,
Nír ghabh Maol Brighde an ceall cain,
'S do ghabh a mhac, Concobhar.
Re lind Choncobhair, barr sccol,
Tar éis cáich i n-Dru im Lethan,
Ticc O Ruairc, diorma nar thim,
D' fagail aóighidechta on aird-cill.
Dob é
líon tecchlaigh Fergail
Go port M' Aodhócc mín-dealbaigh,
Tri deigh-fir décc gan folach,
Triar is tri céd comhramhach.
Tri h-oidce doibh 'sa chill cain,
Í n-Druim Lethan, don laochraidh;
Gan urchra ar ócc na ar shen diobh,
Is Concobhar da c-coimhdhíol.
A frestal, ger cruaidh cennaigh,
Gér nemh-náir d' Ó
Fhairceallaigh,
Ní raibhe gan
díol dá chuid
Fer díchill dibh na
dermuitt.
Tri cet fer do loing,
dar lim,
Timceall Ferghail righ Erenn,
Concubhar acc ríar gach fir
Do bhiadh 's do lionn 's do leabthoibh.
Fuair Fergal, flaith na Temhra,
h-I b-port M'
Aodhócc mín-dhelbdha
A ríar uatha i n-gach tigh
Do chuirm is do chaomh-coilcthibh.
'Ar n-éirghe ar
an b-faithce amach
Adubairt Fergal
faobhrach:
‘A chliar-sa, 's a chill
dona,’
‘Congbaidh uaibh damh-sa diorma’.
Do raidh an comarba annsoin:
‘Congbáil na h-iarr, a Fergoil,’
‘Ma tá h' uidh re Temhraigh tinn,’
‘Ar cléir M'
Aodhócc 'na aird-chill’.
‘Congbáil bliadhna
do dá cet,’
‘A Choncobhair,
is ní bá brécc,’
‘Ar do cleircibh, is ar do thech,’
‘'S gach fer dibh do beith buidech’.
‘Do fhlaith mar tú nír
cubhaidh’,
Dob é comhradh Concubhair,
‘Beith ag cur bhúandadh ar chill,’
‘O atá th' aire re h-Eirinn’.
‘Dá madh tusa M' Aodhócc féin’,
Adubairt Fergal ainnséin,
‘Do cuirfinn buanna ar
do chill,’
‘Go m-beinn im righ ar
Eirinn’.
‘Congbáil tara
coinnmedh féin’
‘Ar muinntir
M' Aodhóg min-reid’
‘Do neoch da b-fuil ar doman’
‘Ni cuireabh’, ar Concobar.
‘Beir-si gan cethra is gan
crodh,’
‘A chomharba’, bhar
Feargal,
‘Fán freccra tuccais
'gud toigh,’
‘Más aiccnedh libh a
lenmain’.
‘Cion do chur i n-Druim Lethan’
‘Do rioghaibh mar gnathachadh,’
‘Ni thiubhar amach go brath,’
‘Ar connradh creach na
conách;’
‘Cur
congbála ar mo cinedh’
‘D' esonoir no
d' aindlighedh,’
‘Ni bhia an sccel-sin uaimh ar m' eis’
‘Ar fher m' ionaidh 'ga fhaisnéis’.
Éirghis an
uair-sin amach
O Ruairc ocus a theghlach,
Faccbaitt Druim Letan gan cradh,
Tuccsat é go h-én-ionad.
Aisecc nír fhaomsat annsin
Do Mh' Aodhócc na
da mhuinntir,
Sanntaighit go búan na ba,
Is gradhaighit na cethra.
Tri h-oidhce gan éirghe ó a thigh
Don comharba is dá mhuinntir,
Luaithe íad go tech Temhrach
Ná Ó Ruairc 'sa ro-thecchlach.
Maithe f-fer n-Eirenn uile,
Eter righ is ro-dhuine,
Go Ferghal do bí a n-gealladh,
Go Temhraigh da timchealladh.
Tri h-uaire, gan fhios doibh fein,
Tuaithbel na Temhrach ainnséin
Tiaghaitt na maithe gan móid,
'Arna mesccadh do M' Aodhócc;
An chuairt-sin do bhen a bladh
D' Ferghal Ó Ruairc ré a rioghadh.
Neach do shiol Fhergail fhuiligh
Tre móid M' Aodhócc míorbhuiligh
Cennus for Themraigh na t-treabh
Nochar gabh d' áis no d' éiccen.
Luach ar a chreich gan cumhga
Fúair Concubhar comarbha,
Buain righe d' Ó Ruairc malle,
'S gan cur búana ar a bhaile.
M' Aodhocc
mac Sédna suairc sáoir
Nar thuill ó én-neach anaoibh,
A chlíar 'sa chill don chur-sa,
Maircc do chách dan comarsa. Mairg.
Betha Mo Chuda
Cartaghus dino do clannaibh
Fergusa do-somh doshunnradh. Fígenius a athair,
& Med a mathair; neach ba carthanach la Día
& dáoinibh, conidh uadha as-bertha Carthaghus
fair.
Ro thircan an t-aingel laithe n-áon do
Comhgall Benncair t(r)eimsi do bliadhnaibh
riana breith eisiumh: ‘Bérthar gein buadha’, ol
sé, ‘i n-iartar Erenn, día m-ba lán
béoil na n-dáoine adíu & anall;
& ticc go h-airm i m-bíai-si, do dhul do Roimh;
& is edh as ail do Íosa, tusa da congmail
bliadain it aontaidh’.
Ocus tainic celmaine Brenainn leis an
faistine-sin, an tan ro scart an t-aingel fris: ‘Berthar mac don
chenél dia t-tai-si’, ol sé, ‘& bidh ile a
mhiorbhuile i n-nimh & i t-talmhain, &
Cartagus a ainm’. Ocus tainic celmaine Comhgaill &
Brenainn l' aroile.
Clanna Fergusa ro bói h-i c-Ciarraighe
Luachra an tan-sin; & ticc áenach coitchenn aca,
& mathair Charthagus ann; go ro thoirinn cáor
theinedh do nimh for a cend. In cáer-sin ro chuir Iosa d'
foillsiuccadh naomhtachta na geine bói i m-broinn na
h-ingine. Do-chuaidh for cúla iaramh.
Ro lamnaigh an inghen, & beiridh mac fri
taobh Maingi; & ni raibhe uiscce for an tulaigh-sin;
& maighis sruth assa taobh, & do-berar
Aídanas chuca, & baistis as in sruth é. Ocus
do-berar Cartaghas d' ainm fair; & do-berar da oilemain
do Chartaghus .i. don t-sein-espucc é. ‘Mo chuidig
tu’, ol in t-espocc naomhtha; conidh de do len Mo Chuda dhe.
Gidedh as Mo Cuda
do-gairthi dhe, ar son gurab e do-goiredh a mhaighistir de,
ar méd a gradha & a deithite uime. Ocus as terc
aga raibhe fis aitherraigh Mo
Cuda do beith d' ainm fair; & as diles Mo Cuda no Charthach do sgriobadh
air. Adubairt Aodan ag denamh fáidhéorachta: ‘An
mac-so ro bhaisttes, bidh dealraightech, & bidh
sogradach do Dhia & do daoinibh é’.
Ocus ba fir son; uair do bí sé
sgiamach, degh-maisech, mar Dabit; & do bi sé
sechantach ar na droch-mianaibh, mar Dainiel; & do bi
cennsa, cáenbharrach, mar Moysi. Ocus nir bo
h-onórach 'ga
athair no 'ga mathair e, ar son nach aontaigedh se
da n-inntinnibh saoghalta san. Ocus do coimhlionadh briathar
Dhauid adubairt: ‘Pater meus et mater mea
dereliquerunt me; Dominus autem
asumpsit me’’’ .i. do faccaibh m'
athair & mo mathair mé, & do-gabh an
Tigerna cuige me. Ocus mar do coimeitt Dabit caoirigh a athar,
as mar sin do coimeitt Mo
Cuda muca a athar fein ina macantacht a b-focair
aodhairedh ele na muc. Ócus
do-téighedh d' iongaire muc a athar araón risna
h-aodhairibh.
Luidhsiot na h-aodhairedha la
n-áon go dun an righ, & Mo
Chuda léo. Gradhaigis in rí Mo Chuda, oir bá socharthana
h-é. Do fhíarfaigh an ríghan, inghen Maol
Dúin meic Aodha Bennain, de; ‘Cidh an seirc-sin agat don
aodhaire’? ol sí. ‘Is edh tadhbás damh’, ol in
rí, ‘coróin órdha lais, & columhan
órdha óa mhullach go nemh, & brugh ordha
ina thimceall gan mullach fair; & ro charus h-e forna h-airrdhenaib-sin’
Téitt Mo Chutta lena muccaibh fo fedhaibh na
Maingi, go c-cualaidh Cartaghus .i. an sein-espocc, ag
cantain a phsalm; & carais go mór na salma. Ocus
gabais an ráen i n-decchaid na c-cleirech, &
téid go h-airm i m-báttar, gusan mainistir ren abartar
Túaim. Ba machtnadh lasin righ ca slighe i n-deachaid
Mo Chuda in acchaid-sin;
& cuiris dáoine for a lorg. Ocus do-berar chuicce i
n-giallaigeacht é.
Ro bai an ri for fleidh h-i f-farradh athar
Mo Chuda an tan-sin; &
do-bheir trealamh gaisccidh do Mo
Chuda: ‘Ag so’, ol sé, ‘& an accam-sa
i n-oighreacht t' athar’. ‘Ni anabh’, ol sé; ‘is
ferr lim na briathra ro cúala lasna
cléircibh’. Ocus o ro airigh an rí gradh Dé la
Mo Chutta, do-bheir don easpucc
é do proicept breithre Dé dó; & ba
luathgairech leo-samh sin dibhlínaíbh. Ocus ro an
aicce, go tucc an t-espocc gradha saccairt fair.
Beiris lais h-e go h-airm i r-raibhe in
rí. ‘Acc so’, ol sé, ‘an dalta do-radais damh-sa;
& as eolach 'san scrioptuir h-é. Ocus edhbair-si
tú féin, & do ríghe do-somh, &
do Dhia’. ‘As ócc, anáosmhar, linn h-e’, ol
síatt. Léiccis an sein-espucc naomhtha for a
ghluinibh é, & at-bert: ‘Edhbraim-si me fein
& mo chill dó’, ol sé. Ocus léiccis
an rí ar a ghluinibh é, & edhbrais é
féin, fioru, macca, mna, do Dhía & do Mo Chuda. Cuiris Mo Chuda a troigh for muinel an
rígh, & ro thomhais an rí dia
troightibh. Ocus ro machtnaighedh uime, siubhal for an righ.
‘Na boill rer bhen mo troigh-si dhe, ni ba h-eccal
dó faobhra nád gallra’.
Luidh Mo
Chuda ass, & do-ni ecclais fri Maing atuaid;
& ro fhothaigh ecclais n-aile fria Maing andes i Machaire
Colmain, & faccbais frestal diadha forra. Ocus téid
fein go Ros Gialláin, go h-airm i i m-bói
Cíaran, d' fágail fhesa cia h-ait i
n-oirisfedh. As-rubairt Cíaran: ‘Ro-siacht aingel Dé go Comhgall’, ol sé,
‘& as-bert fris gomadh i medhon Erinn no airisfedh,
& Raithin ainm an ionaidh, & i f-Feraibh Ceall
atá. Ocus biaa-sa sesca bliadan inn; &
cumhdaighfidher cathair let iaramh isin aird thes d' Erinn,
& Lios Mor a h-ainm, & is ann don-ic foircenn
do shaoghail’.
Ro fíoradh sin; & do thircan
Colmán Eala an c-cédna; & ro thairngir Colum
Cille fecht riamh iar n-do-la do Raithin, gur bo h-acobhar
lais airisiumh inn; & as-rubairt: ‘Ní damh
ro cedaigh Día beith sunn’, ol sé, ‘acht do-icfa
nech airmittnech iar t-trill, dia m-ba domgnas an
dú-so, & bidh Cartach a ainm, & bidh
oirderc i fertaibh & mhíorbhallaibh’. Ocus ro
chlannustair Colum Cille tri slata isin ionad-sin; gur
bhó dibh-sidhe ro tionnsgnadh damhna reclesa la Mo Chuda iar t-toidheacht.
Fechtus do Mo Chuda oc ernaighthe a áenar,
co faca nech for a bheola, Maghus a ainm, co n-ebert fris la
h-aimhirsi: ‘Tabhair’ ar sé, ‘duille forsan abhaill-so
fil it farradh’. Do-rad-somh sighin na croiche tarsan abhaill,
go raibhe fo dhuille go h-uilidhe. ‘Ba h-áillide sidhe
bláth fuirre’, ol Maghus. Do-rad-somh in m-blath amail
as-rubhradh fris. ‘Ba ferr gomadh 'na ubhlaibh forbiadh’, ol
Maghus. Fo-ghni-siumh ón, gur bhat lan-toirthech do
ubhlaibh. ‘Ba ferr gomtis aipche’, ol Maghus, ‘go ro
toimhlem’. Ro fíoradh son, go m-battar ina
n-áen-broin abaigh for lár ar belaibh na
h-abla. Toccbhais Magus ubhall dia thomailt, ar ba h-adhlaic lais
ar a méd & ar a n-áille;
& ni ro fhaolustar a tomhailt ar a
sheirbhi. ‘Ba ferr gan a t-tabairt, ina an serbhas fil
léo’. Bennaigh-siumh iaramh, gur bho blas meala
orra. Imtighis Maghus iaramh, co ro dallta la breithir Mo Cuda go cend m-bliadna ar an
amairsi ro gabh dhe; go t-torracht fo breith Mo Chuda i forcenn na bliadhna, gur
bó slán dia dhoille iar n-umhla & aithrighe
dó, gur bho manach dó céin bói i
m-bethaid. Ro moradh ainm Dé & Mo Chuda de-sidhe; & a mí
Marta do-ronta in sin.
Fechtus do-rala macán
amhlabhar gan eistecht ar amas Mo
Chuda. Ro ataigh-siumh Dia dia chinn im cobhair fair;
go ro h-íctha fo céttoir.
19
Luidh
araile fer lubhra, go ruacht do saigidh Mo
Chuda; gur bho h-ogh-slan iaramh la h-atach Mo Chuda.
Luidh araile fer doidhealbhdha do
saighidh Mo Cuda, do accaine a
troighe fris. Ro h-ícadh-somh dano, co nar bó
ferr delbh nach aile; go ro an ina mainces iaramh.
Araile duine truagh tainicc ar
ammus Mo Cuda gan cumang
treabhtha lais, go ro iarr cobhair fair. Ni bái cumang la
Mo Cuda dó, ar ni ra
bhattar doimh na arathair lais; & as ruamhar
fognídh día mhancaibh, ar ní ghabadh nach
cethra saoghalta o neoch. Co n-ebert fri nech dia muinntir,
toidecht fon fidh comhfhogus, & dí dhamh alltaighe
do tabairt don trog uccat. Fognít samhlaidh; go ro
airsett a m-boi aca, & tiaghait for dásacht iaramh.
Luidh nech aile do saighidh Mo Chuda, & boi-séin for
dasacht iar n-dol do dheamon inn. Go ro ghuidh Mo Chuda mo shláinte, & ro
ataigh-siumh Dia dia chinn gur uó slán iaramh.
Fechtus do-cuaidh Mo Cuda do bleith coda na manach go
muilenn comhfoccas do. Bói rí éttrocar
forsan crích, & ba misccnech fri Mo Cuda, go ro chuir ammus
fair. At-racht iaramh casair teinedh, ettorra co na ro cuimgeset
ní dó. Tiaghaitt for ammas an righ, &
at-fiadhat a sccela dó. Dasachtaigter uime-siumh de-sidhe,
co n-deachaid fein día shaighidh; & at-racht an
chasair cétna ettorra & an muilenn; co n-ebert
nech dia mhuinntir: ‘Anam’, ol sé, ‘fris, co ro
imtighi on bleith for a t-tá, & marbhtar
iaramh’. ‘Bidh maith on’, ol cach. Anait samhlaidh co
n-darocht, & nochtait a n-arma; go ro lensat dia
lámhaib, ar ní forcaomhsat ní
dó-samh chena. Slechtait dó iar-suidhe, &
tiagait for a mhainces & ógh-reir.
Fecht aile do Mo Cuda h-i r-Rathain. Tainic an
t-aingel cuicce, & as-rubairt fris: ‘Eir(g) go t' athardha’, ar sé, ‘& atá rí Ciarraighe fri bás a mucha, &
tabhair comain & sacarfaic dó; ar at-béla
ria n-oidhce’. ‘Ni rúa-sa an uair-sin cuige, munam cobhra Día’, ol
sé. Do-ratt an t-aingel carpat teinntidhe foa, go
ro-siacht fri prapadh súla gusin righ, & ro lesaigh
amail as-rubartmar, co n-abail dia laimh, iar m-breith buadha
o dhemhan & ó dhomhan; & ro-siacht-somh go
Raithin isin laithe cetna, go rucc for esparta na manach.
Fechtus dia luidh Mo Chuda ar amas Cholmáin go
Lainn Eala, ar go t-tísedh lais go Raithin do bhennacadh
ferta & tumba dó, ar do-ridhnacht Día
dó gach fert no bhennaighfedh, co na téisedh
ifernach inn. ‘Eircc-si go Raithin’, ol Colmán,
‘& tiagh-sa dhi día dardáin’. Ní
thainic Colmán amhail ro gheall; & téitt
Mo Chuda doridhisi dia shaighidh,
& at-bert: ‘Cidh na ro chomhaillis an gealladh
do-radais’? ol sé. ‘Aingel rom-fucc go h-adhnacal n-aile
dia bennachad’, ol sé; ‘& eircc-si go Liss
Mór, & fogeba comharta ferta & adhnaicthi
ann iarna choisergadh ó ainglibh; &
cumdaighter & bennaighter let fodheisin, ar is ann
forbía th' esérge, & ní bá
h-ifernach nech día téis
inn’. Fo-ghní-siumh, amail as-rubhradh fris.
Fechtus do Mo Chuda h-i r-Rathain, gur baidhedh
aon-mac rígh Delbhna. Guidhis an rí Mo Chuda ima oidhre do
dhúsacht. Do bái lá & aidhche fon
sruth in tan-sin. Teid Mo
Chuda uasa lasin rígh; & guidhis Dia uman
mac do thódhúsccadh. Ocus ro eirigh don grían
go h-airm i m-bádar. Ro iodhbair an rí an mac do
Mo Cuda. ‘Fuirghedh occ
dín a ríghe’, ol Mo
Cuda; & rob e an mac-sin roba rí for
Dealbhna a h-aithle a athar, & a clann dia éis.
Mo
Chuda dino nech as cruthaighe bai ina aimsir. Dus-rat
tricha ógh seirc n-dearmáir dó, na ro
fhetsat do cheilt; & ba doirbh la Mo Cuda sin, & guidhis
Día imón seirc-sin do thinntodh
h-i seirc spiratalta, & ros-iompo; & do-gní
Mo Cuda cailledha dona
h-oghaibh-sin, & ro batar oc fognamh do Día go a
m-bás.
Luidh Mo
Chuda la n-aén h-i c-Ciarraighe Cuirci;
& Corc ri Muman for a chinn isin crich. Ticc cáer theinntidhe as an aer, go
ros-marb seitigh & mac an righ, & dí each a
charpait. Guidhis an rí Mo
Chuda imo tódúsacht. Ocus do-gní la
grasaibh Dé.
Bai rí na
criche-sin dall, amhlabhar; & ros-fóir Mo Chuda h-é.
Bái nech ele innte,
& eslainte theinntidhe fair. Ocus cuiris Mo Chuda a crios thairis, &
fuair furtacht fo cetóir. Ocus ro airis Mo Chuda bliadhain isin crich-sin
iar f-faghbáil almsan mór on rígh. Ocus luidh
go Rathain.
Laithe dar gabh Mo Chuda tar ath for Abhainn
Móir, gur toccaibh ubhall fuair fair. Ocus ro bái
inghen cherr marbh-lamach occ righ Fer Muighi, & a lamh dhes
'arna táth fría táobh. Ocus beiris Mo Chuda an t-ubhall lais go h-airm i
r-raibhe an inghen. ‘Ag so’, ol sé. Sínis an inghen
an lamh clí, amail ro cleacht. ‘Sin an laimh n-aile’, ol
Mo Chuda. ‘Ní thicc
dím’, ol an inghen. ‘A fhechain’, ol Mo Chuda. Ro shín, & ro
sccaoil an cuibrech (ro) boí eter an
laimh & an taobh; & ro fhás fuil &
feoil na laimhe & an taoibh, gur bó
óghslán.
Gabhais luathgaire, gairdechas an rí,
& at-bert: ‘Ní fuil ceile bus áil lat
nach fuighbe festa’. ‘An cléirech uccat ros-foír
mé, as áil damh’, ol sí. Téid an inghen
la Mo Chuda; & do-gni
reclés di h-i c-Clúain Dalláin, & boi
ina h-oigh naomhta o shin ille.
Araile aimser do-rala días
manach as in m-Briotain do shaigidh Mo
Chuda, ar bá h-errderc a c-cíana, go
m-batar athaidh occa; go ro gabh codarsna & format
fris, ar do muinsetar gomadh aca forbíadh a ionad
& cennus for a mhancaibh, díamadh marbh. Go ro
coccrattar meabhal fair, ar ba derbh léo gomadh
síor-saoghlach, muna tucctai dían-bás
do. Conidh edh airecc fuairset, cuibhrighi do chur fair,
& a bhadadh fo dichleith.
Isin uair-sin do-rala manach do mhuinntir
Mo Chuda díar bó
bés fritaire, & ernaighte, & siubhal for
reilgibh & táisi(bh) gach
n-oidhce, go ro fhiarfacht, cidh bói
léo. As-berat-somh ba h-e édach na manach (dia) diunnach &
fothraccadh. ‘Taispentar damh-sa’, ol sé, ‘ar ni
gnath oidhchi friss’. Toccbhais an turfholach, &
fo-geibh Mo Cuda
inn. ‘Ní maith in gniomh ro triallabair’, ar se,
‘& léiccidh uaibh’. ‘Bidh maith damh-sa’, ol
Mo Cuda, ‘ciabtar
ifernaide-siumh dhe’. Ocus as-bert friu-siumh imtecht dia
n-atharrdha, & na léiccfedh a aithe forru an col
ro triallsat.
Fechtus dia luidh Fínan ar
ammusMo Chuda, &
at-connairc
na manchu occ ruamhar, & araill dibh go
t-tiaghaibh & oiredhaibh forra. ‘As truagh’, ol
Fínan, ‘ainmhedha bruidemla do dhenamh dia bhar manchaibh;
ar ro ba córa daimh fri h-ar & tarrudh libh, oldas
an aradhain uccat do thabairt for deisciplaibh
Dé’. ‘Ní ro mhianaig-sium sealbh saoghalta
linn’, ol Mo Chuda. ‘Ni
maith inn sin’, ol Fínán, ‘cen derca &
edhbarta na manach talmanda do ghabail occan ecclais, &
coibhsiona & ernaighthe doibh dia chinn; & na
déntar samhlaidh ó sunn amach’.
Araile nech airmittnech ro-siacht
do shaighidh Mo Cuda, Lasianus a
ainm, & ron-ucc triocha loilgech lais i n-urfholach do
Mo Chuda. Tiagait na manaigh do
proinn; & ro leicc-siumh meirten fair, &
at-bert, ní eisbedh acht loim; ar bá derbh lais ni
bói loim lasna mancaibh. At-fiadhar son do Mo Cuda, & ro bennaigh an uiscce
boi for a belaibh, gur bó loim, & at-naghar do
Laisiánus. Ocus andar lais, ba h-uiscce iarna claochmodh i
n-ass; & ro ghuidh Día imá toidheacht ina
cruth feisin; & ro sodh i n-uiscce iaramh amail connaig.
‘Ní maith innso’, ol sé,
‘uiscce fil sunn, & ni h-ass’. Ocus at-fiadhar do
Mo Chuda inn-sin, &
luidh go Laisiánus, & ro aithin, is ó
Día for-fuair claochmodh i n-uiscce don ass; &
at-bert fris: ‘Cidh ar na proinnighi linn’? ol
sé. ‘Ni tó’, ol Lasiánus, ‘go ro
gabha-sae almsana ona manchaibh domhanda, & ó gach
aon díanid áil chéna’. ‘Do-gentar
samhlaidh’, ol Mo Cuda;
& fo-gní iaramh in cein bói i
m-bíu. Ocus ro fhaccaibh Laisiánus an triocha agh
lais; & fo-ghníseat a n-áentaidh, occus
ceileabhraitt diaroile iaramh.
20
Feacht
n-ann at-bertatar na manaigh ra Mo
Chuda: ‘It aipche ar n-guirt’, ol síat,
‘& ní fhuil meithel sunn’? ‘As tualaing Dia
meithel doibh’, ar Mo
Chuda. Go t-tainic foirenn d' ainglibh forsan n-gort,
& gur bhensat h-e.
Fecht dona manchaibh ag dul for
fiddh, go ro bris a chriss tar manach dibh la truíme a
eire. Cuiris an prioir gad thairis amail crios, gur chonnaimh
thairis h-é, co ros-morg a fheoil uadha, go n-dechaid i
n-aimhnerte, súaill nar bhás lais. ‘Cidh an
f-fainne-sin fort, a manaigh’? ol Mo
Chuda. ‘Cris ro cuir an prioir thorum’, ol in
manach, ‘& rainic mo cnámha; & nírbh
ail damh a chur dím lá h-umhla, go m-benadh an
prioir dím h-é’. Ocus do thaisbéin a
crechta do Charthaghus. ‘Do-ghebhaitt na h-álaidh-sin
furtacht’, ol Mo Cuda,
‘& do-ghebhair féin sáogal fada, no nemh
do lathair’. ‘Nemh dhamh’, ol an
manach. Do-bheir Mo
Chuda corp Íosa dia thomhailt dó; &
do-chúaidh 'chum nimhe.
Luidh ri Temhra & rí
Midhe do díchur Mo Chuda a
Rathain, iar c-cur breg-sccel n-iomdha fair. Ocus do-níad
craind, dus cia dibh do-rachadh do díchur an chleirigh
.i. Mo Chuda, a Rathain. Ocus do
thuit an crand for righ Midhe, & cuiris a bhrathair do
dhichur Mo Chuda; &
at-bath an brathair fo cédoir. Fergaighter an rí,
& tiaghait anunn, & sraighlit Mo Chuda cona mhancaibh a Rathain.
Ro bai manach dibh, & galar cos fair,
& do-cuaidh i c-cosaibh in righ, & ba
h-insiubail-siumh fein. Ocus ba h-iomdha neach la Mo Cuda go c-cláochladh
áibide fair. Ro esccain Mo
Chuda gach áon ros-dichuir é, & in
neoch ros-tarraing h-é, & an rí.
Ocus ro gab Mo
Chuda seach fhert mhanaigh naomhtha ro h-adhnacht
treall do bliadhnaibh roimhe sin; & ro éirigh an
manach a h-úir. ‘Beir meisi lat’, ol sé. ‘Nocha
to’, ol Mo Chuda, ‘no co
t-tí lá an timairccthi’.
Ocus rob é lín imirce Mo Chuda an tan-sin .i. moir-seiser ar
dá fhicet ar ocht cetaibh; & gabait tré
fhiodh do-imtechta. Bai crand dímór 'na luighi forsan
conair, & ni ro caomhsat na
fainn dul tairis. Toccbais Mo
Chuda a laimh uasa: ‘Eirigh’, ol sé, ‘amail ro
badhais feacht riamh’. Ocus ro eirigh an crann la breithir
Mo Chuda, & ro faccaibh
an chonair réidh. Ocus ba h-iomdha boicht &
troigh, & espuicc, & abbaidh forsan
imirce-sin; & a raibhe do lobhraibh fuirre, bá
sé Mo Chuda ro
freastladh día lamhaibh a saotha & a n-gallra.
O 't-chuala rí Muman
.i. Failbhe Flann, Mo Cuda for
slighidh, ticc ina dháil do tabairt aiti i n-oirisfedh
dó. ‘Ni thicc dím’, ol Mo
Cuda, ‘óir do déonaighedh áit
eiseirge damh’.
Luidh go h-Ard Fínáin, & ticc
ri na n-Déisi ina dáil. Ocus ro iodhbair Aird
Fínáin dó. Ocus ba h-ingen do Fhailbhe Flann
séitigh an rígh-sin. Ocus do-connairc si fís
amra .i. ealta do énaibh díaírmhe do teacht
go h-airm i r-rabhatar, & an t-én ba cuingidh dibh
do thoirnemh forsan righ. Ocus do innis don righ gach a
f-facaidh, & ba luthgairech leo-somh sin. ‘Mo Chuda’, ol sé,
‘triallfus sunn, & as í a imirci an
ealta-sin; & is é féin an t-en do airis
oram-sa’.
Nir cian doibh iaramh go f-facattar Mo Cuda cona imirce. ‘Do chuinghidh
ferainn i n-oirisfemais fort-sa
tangamar’, ol Mo Chuda
frisin rígh. ‘Do-ghebae Liss Mór’, ol an
rí. ‘As cian ó do thirchan
an t-aingel damh-sa, gomadh annsin do bhiadh m'
eiseirge’. Ocus oirisit h-i f-farradh Colmain ina chill teora
laithe & teora h-aidhche gan do linn leo acht
aen-soidtech, & ba lór doibh gach n-oidhche a
b-faghdais de.
Ocus teccaitt 'chum atha for Nem linn; &
tuile mor ann a c-coine aroile .i. on muir & on
abhainn. Cuiridh Mo Lúa & Colman ina
remhtus. Cuiridh Colman an mhuir dhe ina h-aill fria thaobh;
& cuiris Mo Lua an sruth dhe ina aill ele. Ticc Mo Chuda for a lorcc 'san áth,
& h-é ina lecaibh tiormaibh, & do dheonaigh
don uiscce dol i c-cenn aroile; & do-cuaidh.
Luidhsiot go Liss
Mór. Sccarait for fíarláid an duin dia
bhennachad, & do dhenamh aittrebh fair. Go t-tarla
ogh doibh i reicles isin m-baile. Ocus lioss m-becc aca aga
chlaidhe. ‘Dísccir h-é’, ol an ogh; ‘cladhaidh an
liss-so as mo díbh’, ol
sí. Do-niat, conidh de sin do len Liss Mór dhe;
& do edhbair h-i féin & a sealla do Dhia
& do Mo Cuda.
Luidh duine bocht la n-aen go
Mo Chuda for a t-tuccadh serc
lenna, & bainne, & fíona. Toccbais Mo Chuda a lamh os in topar bái
ina freccnairc, & do-ní teora ranna dhe, ina
fhion, ina lionn, & ina bainne; & do ibh an
bocht a dháothain dibh, gur bó slán. Ocus
ros-bennaigh Mo Cuda an topur,
go ro cuir ina chruth féissin doridhisi.
'Ar c-criochnuccadh na n-oibrech
n-diadha sin do Mo Chuda,
do-chuaidh a corp h-i f-fainne & i n-arsaighecht. Ocus
do-chuaid h-i t-teghdais m-bicc ona mancaibh. Ocus do innis doib nar
bó cían a reimhes. Ocus ni fhedadh dol dia f-fiss, acht
as iatt-somh thiccedh dia fhiss-somh. Ocus ro shill súas la
n-áen, go f-facaidh dorus nimhe occa fhosluccadh, &
foirenn d' ainglibh ag techt ass go h-airm i
r-raibhe-siumh. ‘I n-dáil t' anma-sa tangamair-ne, a
Mo Cuda’, ol
síatt. Cuiris fioss forna mancaibh, & ro innis doibh
a n-iomsccaradh fri aroile; & do chaith Corp Criost,
& do-berar sacramaint na h-ecclaisi dó,
& do sccar a anam fria chorp, & do-chuaidh i
n-aentaidh aingeal i f-frecnairc na Trinóide; Athair,
Mac, & Spirat Naomh. FINIS.
Indarba Mo
Chuda a r-Raithin.
Mo
Chutta mac Finaill do Ciarraigibh Luachra a ceiniul .i. do
Uibh Ferbu an t-sainriudh. Tainicc sein i n-oílithre andes go
Leith Cuinn, go ros-gaibhi r-Raithin. Bui maincine mor ime occ
lubuir & acc ernaighte; deichneabar ar secht cedaibh
do isin mancine, & no aiccilledh aingli gach tres fer dibh.
Ro ba cobair mor don mainchine, an t-oilithrech
naomh don-anaicc tar muir .i. Cusantin mac Ferccusa ri Alban. Ro
ren-side maitius an talman ar oilithre do asccnamh nimhe, co
na tarat a mod manchine amhail cech manach fognamha do
Dia. Conid h-e ro claidh & ro thorainn an cill,
.i. Rathen, & ro lesaigh cepaid Consantin fri Rathen andes,
& Magh Constantin for bru
Brosnaighe Atha Maighne.
Ba mor immorro a proinn & a saith
.i. proinn ced nos-ferud, co tabartai fuigell Mo Cuda do. Ro sen Mo Cuda a beol & ni caithedh acht
coibeis fri gach manach iaram, & ni tesda dia nert, cia ro
thesda dia saith. Ba mor torbu a umhaloitti dona mancaibh; nert
cét ann. Ro guidh-sium dano Mo
Cuda dia leccad dia tir fodeissin i n-Albain, d' fios
sccel a cloinne & a cineoil. Ro chedaigh do
techt. Tainicc-siumh doridisi. Ro taisccedh do-somh a cuid proinne
airett ro baoi thair, & do-radadh for seithe ina fiadnaisi
ina cumasccadh, iter brothcan, & ass, &
arbhar, & do-rell for cruimhe cidh araill de. Ro
gabh iaram a fuathroic, & ro timaircc cona dib lamhaibh
cuicce, go ro gle dó a caithim uile. Tuccadh do dano fuigell
an chleirigh, & do-romailt uile co fosadh & co
h-alainn. Baoi an fertigis occa forcoimétt na facbadh ni
dia proinn cen tomhailt.
‘Fon daire duit fodesta’, ar Mo Cuda arabarach, ‘& imir do
bharainn fair’. ‘Cid dia tucais form tocht do laim
amail do-cuad h-i
tosach arráir? Nim-tainic-sea riam d' ecomnart,
a Mo Cuda, ni no samhlaind (fris); cech eccomnart riam rom-farraid’, for
se, ‘ro laas dim fom cumhang. Gach maith rom-baoi
rom-buanadus’. Luidh-siumh fon daire iar sin, &
nos-reidhigind.
Fecht ele do-somh isin cludh, ag
denamh a oibre. Ro proinnsiott na
clerigh, & ro dermaittedh eisium. Ro lonnaigedh-siumh
di-suidhi, co n-do-cuirestair lan na sluaiste uada as in cladh don
úir dar forles an proinntige, co n-da-rainic a cuid a
mias-cuadh cech manaigh bói istigh. Teid Mo Cuda dia shaigid-siumh iar sin. Is
ann ro battar na srotha allais tairis la dichracht an
t-saothair. Do-bert Mo Cuda
abhois fo a edan, & do-bert fo a
edán feissin. ‘Maith, a chleirigh’, for Cusantin,
‘allus a maoile fein ícus cach’. ‘Uch, ro
loitis’, ar Mo Cuda, ‘uair
no icfudh cidh drucht do lighi, min epertea sin’.
Ro tionoilsett cleirigh Úa Neill
fecht ann i m-Magh Lenai, & ro troisccsiot ann co
f-foillsighthi doib dunorgain do-rónad is
tir. Ros-foillsigedh doib-sium tre n-aroile oig .i. tria Cainnli
ingen Diarmata. Rucc Mo Cuda
leis na clerciu iar sín co Rathen, & ros-biath
co h-iomlan andsin iatt .i. samadh Finden cona n-abaidh
.i. Colmán mac h-ui Telluibh, & samadh Coluim Cille,
& samadh Ciarain cona n-abbaid .i. Cronan
Dercc mac h-ui Laicti. Ro gab tra tnuth &
formatt na clerciu annsin fri Mo
Cuda ar iomat na manach, & ar fephus na
cathrach & ar shaidbriosa m-bid & a n-edaigh,
& ar feabhus an clerigh fein, uair ba fer go rath
n-De h-e.
Ro benadh clocc proinne oc Mo Cuda iar sin, & do-choidh
ina proinntech. Batar na h-abbaidh aga radh ettarra fein:
‘Cidh dia t-ta an clocc proinne-si ittrasta’ for siatt,
‘ar ro caithsim-ne 'na r-raibhe do biudh isin m-baile; ar
maidhmighi’, ar siat, ‘do-gni-sem so, no is ar ro-imat
bidh occa’. Cuirither iaram techtaire uaidibh dia fios an m-boi
biad occa. Luidh iaramh an techtaire .i. Manchin e, fos-aircindech
Cluana Mic Nois. Luidh iaramh Manchin isin proinntech, &
at-chí an fuirecc m-bidh bae occa. ‘Cidh so, a Mhancin?’,
for Mo Cuda. ‘Mo sccian
do-radadh uaim forsin meis’, or se. ‘Fir’, for Mo Chuda. ‘Cid fil ann tra’? ar
se, ‘ar is do thaisceladh foirne do-deachad. Gurab gorta
not-béra fein, & fer th' ionaidh do (gres)’.
Ro soi an fos-aircindech gusna cleircibh iar sin,
& ro innis gach ni
at-connairc & at-chuala, & ros-gabh tnuth
& formatt na cleirchi frissintí
Mo Chuda iar sin,
& as-bertsattar fris: ‘Faccaibh an mendat at-taoi’,
ar iett, ‘& leicc Leth Cuinn d'
Finnen & do Colaim Cille, & do Ciaran mac an
t-Saoir’. ‘Ni ragh-sa adiu’, for Mo
Cuda, ‘go ro gaba ri no espoc mo laim as; ar ni maith
do cleiriuch utmoille, acht muna dichuirther ar eiccin’.
Lotar na h-abbaidh iar sin cusin righ .i. co
Blathmac mhac Aedha Slaine, & do-ronsat casaoitt Mo Chuda fris. Tainicc sein leo co
Cluain Iraird, & as i comairle ro cinnsiot ann
.i. Mo Chuda d'
ionnarbadh. Conid sí sin in tres saobh-sanus Lethe
Cuinn, & is h-i Cluain Eraird do-ronta a t-triur iad,
dia n-ebhradh: Teora saobha sanasa
Clainni Cuind imraga-sa
Cur Colum Cille tar sal,
Timdibhi sáogail Ciarain,
Mo Chutta
cona chlamhraidh
D' innarbadh a Rathain ro-glain;
Forbais doibh ar clannaib Cuinn
Tarraid do
siol Muoluim.
Conidh diommbuaidh comairle
ro fagbadh for Cluain Eraird iaramh.
Lottar na cleirigh iaramh cusna
riograidh léo .i. Blathmac & Diarmait, da mac
Aedha Slaine, da righ Erenn, co m-battar ri dorus na
cille. Giollae aouc ann Diarmait. ‘Eircc dun, a Cusatin’,
ar Mo Cuda, ‘do guide na rig
im dail m-bliadna do thabairt duinn, cen ar n-gluasacht
adiu’. Tet iaramh Cusatin dia saichin-siumh, & a lorcc
slaidhe ina laimh, & a culchi imme. ‘Coich seo’?
for in oig. ‘Cusantin in t-oilitir-sin’, ar iatt. ‘Maith
a ocu’, for se, ‘do guidhe h-itchi cuccaibh-si do-dheochadhus
on cleriuch, co tarttai dail m-bliadna do cen fogluasacht,
& damh-sa dano ar m' oilithre & ar mo geilsine don
Coimde’. ‘Is ferr a thabairt’, ol
Diarmait. ‘Do-berthar’, ol Blathmac.
Tiagait as iaram. Do-berad na
cleirigh cetna iatt iar cinn bliadna, co m-batar ar
dorus na cille. ‘Eircc dun, a Cusatin’, ar Mo Cutta, ‘do ghuidhe bliadna oile cen
ar f-fogluasacht’. Teitt-siumh dano fon iondus cetna. ‘Is e
an bachlach cetna’, for cach, ‘nis-bia failte don
chur-sa’. ‘Is droch-impide, a
occa’, for Cusantin, ‘ar ro bamair-ne riam isin maitis
attataoi-si, co ros-renam e ar in Coimde. Ro battar secht n-duine
form comus-sa, & rig cech duine,
& or &
arccat, graighi & alma bo cech duine, for
mo cubus-sa sin uile, co n-dam fil i
moghsaine sund ar serc n-De .i. an Coimde. Cia do-berta
iaramh form-sa & foranti rom-faid, bes ro piadh
focraicc’. ‘Fochen duit’, or da mac Aedha, ‘rod-fia failti
& cairde m-bliadhna’. ‘Beridh-si bennachtain
dono’, for eisium.
Teccait dia bliadhna doridhisi iter
laoch & clerech, co m-battar a n-dorus na
cille. ‘Eircc, a Cusantin’, for Mo
Cuda, ‘cusna riogaibh, gur cuince cairde m-bliadhna
duinn forra’. ‘At-agur min tucait’, for
Cusantin. Luidh iaramh dia saichin. ‘In bachlach cedna diabhar
saighid’, for siatt. ‘Nocon acaille iter, robar bia ferc
leis’. Fecaitt na gille for daescaire fris, occa caopadh. Ni
tucc-somh dia oidh inní-sin co toirsed na righu. ‘An
tibrid-si cairde na bliadna do Mo
Chuda’? or se. ‘Eircc uaind, a bhachlaigh’ for
siatt, ‘nit-fia failte’. Lasin sreidh in gabail uadh, &
geibidh bragaitt cechtar nae na da righ ina dib n-glacaibh. ‘An
tibridh’, for se, ‘in itchi connaighim? & min tardadh,
bid liath cechtar fathar do inchinn a cheile
uaibh’. ‘Do-beram co deimhin’, ol siatt. Tugadh do-somh in
cairde, & ni la bennachtain fuair.
Uch, marbh Cusantin íartain, &
isin t-sechtmain ria n-eccaibh do, oc ceilebrad doiph ina
n-ecclais, co n-acca Mo Cuda in
Satan for cind Cusantin. ‘Cidh dot-fuc annsin’? for Mo Cuda. ‘Manach dam-so’, for se,
‘ar ata an doman fora cubus’. ‘Is doigh, as
becc-sidhe’, for Mo Cuda. ‘Is
cuitechad ann, gid becc’, for eisiumh. ‘Maith a cleirigh’,
for Mo Cuda, ‘tabair do
coibhsiona’. ‘Do-ber-sa immorro, a ticcerna’, for
Cusantin, ‘nach fil don domun for mo cubus, acht imraidim
nama comadh maith lem, in lec forsan geibh-si do pater, comadh-si no beth dar m'
aghaid’. ‘Bidh-si immorro’, for Mo
Cuda, ‘eircc-si, a Shathain,
isin coirthi cloichi fri cill andes, & ni derna ercoid
ann, acht donti ticfa frisin ecclais’.
Tangattar meic Aodha Slaine iar
sin co m-borrfadh & barainn, uaille & diumuis,
& na cleirigh; & ba h-iarna n-deg-gresacht do
ladrannaibh h-Ua Neill. Deithbir on dano, ar ni faigebhdais scor
a n-ech la feraibh Midhe, min dicuirte Mo
Cuda. Uch, ba h-ainimh mor
Consatin an tan-sin. ‘Eircc anunn a
Diarmait’, or Blathmac, ‘ar is at
rí’. ‘Ragat’, for Diarmait, ‘cenip fo lith
lem.’ ‘Neach uaibh leis, a chleirchiu’, for
Blathmac. ‘Do-gentar’, ol iatt.
Ro ladh crandchar eter samad Finnein &
Ciarain, & Coluim Cille, d' fis cia h-epscop uadaibh no
raghad la Diarmaid. Do-rala do muinntir Clnana Meic Nois,
& ro lasat-sein for a fairchi, & do-rala do
muinntir Cille Achid Drumfhata. Ro lasatt-sein iter a c-ceallaibh,
& do-rala do muinntir Cluana Congusa h-i Cinel
Ardgair. ‘Ragat-sa’, for a h-aircinnech-side, ‘do
ghabhail a lamha’.
Tiagaitt tra anunn Diarmait & an
cleirech, & socchaidhe mor archena maraon friu. Teid
Diarmaid, co taratt a uillinn frisind ursainn na h-ecclaisi
i m-boi Mo Chuda. ‘Tarr istech
isin ecclais, a Diarmait’, for in cleirech. ‘As lor
do-dechad’, or Diarmait. ‘In do gabail mo lamha-so
do-deachad’? for Mo
Cuda. ‘Is fris rom-cuired cetus’, ol
Diarmait. ‘Madh dian deni-siu forru’, ol Mo Chuda, ‘am erlum-sa dano’, for
se, ‘let-su’. ‘Ro fheimghios’, ol Diarmait, ‘nis-gebh
do laim co brath, ar med do nóimhe & t' ordain,
& is am aithrech cidh ar techt iter’. ‘Co n-dot raib-siu ordan & oirechus dono’, for
Mo Cuda, ‘for nimh &
talmain, & cumhachta & righi &
flaithemhnus for Eirinn go brath, cein co tis frim
comarba-sa. Nir soiter do gnuis frit naimdiu, ar (ro) soisiu remam-sa. Do-beratt tra ind oicc aithis
fort iar n-dol amach .i. Diarmait Roanaidh do radh riut,
& gurab i n-ordan doicc duit-siu sin, & dod shiol,
& gurab uait an righe do gres’.
Ro soi Diarmait amach iar sin, &
do-ratt Blathmac aithis fair: ‘As ruanaidh tice on
cleiriuch’, ol se .i. as rioghda. Ro
be dono radh caich iaram fris .i. Diarmait Ruanaidh. ‘Eirgid
fein’, for Blathmac frisna cleircibh, ‘& geibidh
laim Mo Cuda, ar is fribh
cosnus feronn’. ‘Ni ragam gan tusa linn’, for
siat. ‘Ragat-sa libh’, for an righ. At-ragat a n-aoin-fecht
uile, laochaibh cleircibh, co h-airm a m-boi Mo Cuda.
Do-choidh dano airchinnech Cluana Congusa dia
saighidh, do gabhail a lamha, ar is dó rainic an cranncar. ‘An geba-sa mo laim-siu’? or
Mo Cuda. ‘Gebat, ar ni bhia isin
suidhe abádh fris’, or in cleirech. ‘Nit raib-siu dono
nemh no talamh’, for Mo Cuda,
‘& corap fo ssop & cuitbiudh i n-dalaibh (&) i nd-oirechtaibh do gres t'
airchinnech’. ‘Uch, maircc nod-geibh, & lasa
n-gabur’, for secnap Cille Achid. ‘Bennacht fort’, or
Mo Cuda, ‘bidh let ordan do
cille’.
‘Berid as e’, ar
fos-aircindech Cluana Meic Nois, ‘na fuirghidh an bachlach
crand-briathrach isin c-cill’. ‘Nit raib-si nemh no
talamh’, for Mo Cuda
‘& fuacht & gorta dot breith fein, & do
breith fhir th' ionaidh do gres’. ‘Mor liach a n-do-gnid’,
for secnap Durmaigi. ‘Bid tusa bus secnap & bus
aircindech it chill do gres’, for Mo
Cuda. ‘Tairrngidh anuas é’, for aircinneach
Durmaighi. ‘Digradh do samhta fort tria bite, & for
fhior t' ionaidh do gres, & gurab eiccin meur fair tria
bhite inn aireacht dia munadh’. Ro saoi co muinntir Cluana
h-Iraird, & ro esccaoin drem dibh, & ro bennach
drem ele.
Luidh Blathmac feisin anunn iar sin,
& Cronan Dercc comarba Ciarain. ‘Cidh dia
t-tuidcidh?’, for Mo
Chuda. ‘Do gabhail do lamha-sa’, or Blathmac. ‘Ni
gebha’, for Mo Cuda. ‘Ni bia
isin t-suidhe abbadh fris’, for se. ‘Gebatt-sa dono do lamha-sa
asin suidhi righ i t-taoi, & getat nemh & talam
fort, co na bia ri no ridhamhna uait, & is iatt bas
daire don giolla do-choidh amach do chlann & do chiniul
go brath’.
Ro soi go Cronan iar sin, & adubairt
fris: ‘Ni daonda ataoi frim-sa’, or se, ‘ar inisle do gnim-si
sin, & do aontadh fri samu(dh)
Ciarain; ut sit in prouerbium apud
eos: Mumnensis manum Mumnensis accepit .i. co ro moti raibh ap a
Mumain occa. ’
‘Ni raib immorro (somaoin) 'na h-abdaine-sin tre bithi sír
for Muimnech, acht aon nama do Mumha gebus í do
innechadh for Leith Cuinn mo diocur-si. Connachta fo Araib,
& h-Úi Neill gan righe rurech, acht a m-beith fo
fhan echtrand fri re. Cluain dano cen lubair, cen riaghail,
iar n-dith a sruithi, i m-bia comhcedludh discir nach druine trepait
a h-iatha a bith cen rimad comgnimha fri forcetal, cen toi fri ortt,
acht sruithi cen commaidh cresine, acht comhcetlud in espaic
fria linn, cein co ti an daol bán firfes dia eis,
& bidh maith ind ecclas fria re, bid olc í i n-aimsir
in lucair deoda don Mumha firfes a comrama cen espa; co ra bai-siu
fein fo aithis’. Statim oculus sinister Cronani
excecatus vel extinctus est.
‘Dian-bas dot breith dono, & do
ciníudha dot eis, & an lamh ro sinedh cuccam-sa’,
or se, ‘gurap follus do chach a mí-aradha’. Quod postea completum est. ‘Cech ab dano gebhus
itt ionadh gibe ernail
treblaitte gebhus e iar n-gabhail abdhaine, nir
sccara fris co a bhas’. ‘Fer ghai deirc itt ionad-sa dano’,
for Cronan, ‘& dian-bas do breith dreime dibh’. Ro
fhaccaibh dano briathra aile beos do. ‘Bidh lim-sa an
cathair-siu dono’, ar Cronan. ‘Ac’, for Mo Chuda, ‘acht bidh Rathen Mo Chuda, & Mo Chuda Rathain at-bertar ann’.
Gabaitt iaramh a laimh, & lottar timcell
martra & relecc. ‘Uch, a tigerna’, ar manach dia
mancaibh fri Mo Chuda, ‘ata
galar im chois; ní fedaim techt lat’. ‘An dino’, ar
Mo Cuda. ‘Nato’, for
Colman mac h-úa Telduib, ap Cluana Iraird, ‘ni bia ind
aoibhell-sin uait-siu accain-ne i m-medhon’. ‘Eircc’,
for Mo Chuda, ‘& tabair do cois forsin cloich ucatt’. Ocus o do-ratt an manach a
cois fuirre, ba slan fo cedoir; & as i sin Lec Mo Chuda i r-Rathen. Do-choidh dano an
galar i c-cois Colmain la breithir Mo
Chuda; & as-pert co m-beith go h-artraigtech do
gres i c-Cluain Iraird an galar.
At-rachtattar na mairb asin talmain do
neoch at-bath fria aimsir-sium do techt
lais. ‘Amin’, for Colman god manach, la gabail coisi
Mo Cuda, ‘ro gellais-si
duin-ne’, for se, ‘comadh ettrain no beith h' eserge;
& apair dino in let ragmat, no an sunn
anfamat’. ‘Anaid sunn’, ar Mo
Cuda, ‘ar ni filit in da eiseirge isin t-soiscel,
& ticub-sa dia laithe bratha cóm manchaibh uile co
crois Cusantin i n-dorus na cille, curap immalle digsem do
fuigell bratha’.
Luidh iaramh Mo Cuda ass, cusin mor-imirci-sin lais
.i. xl ar ocht cedaibh a l-lion. Mor do fhertaibh & do
miorbhuilibh do-roini co r-rainicc na Deisi; & do-ratt ri na
n-Deísi .i. Maol Ochtraig mac Dinertaigh, a chorp
& a anmain do, & do-ratt do gach aon no
togfadh dona Deisibh do leccadh leis. Ro gab-somh iaramh i n-Dun
Seinm for Nim. ‘Bith-biad-sa sunn’, for eisiumh, ‘co
n-dechus do Nimh for nemh’. ‘Cid do-forni sin, a
chleirigh’? or caillech ro bai ann fris, Caimell a
h-ainm. ‘Nach lis-sin indso do-gniatt na manaigh’, for
eisiumh. ‘Is les mor cetus’, ol in chaillech. ‘Bidh é
a ainm dono’, for eissiumh ‘. .i. Les Mor’. Conidh de sin
ata Lioss Mor Mo Chutta.
Marb dóno Mo
Cuda dia bliadhna iar
sin. Do-choid dono Cronan i Mumain for a fairci .i. comarbha
Ciarain; do-coidh assin go Les
Mor, d' iarraidh loghtha dia cinel a los na m-briathar
ro fagaibh Mo Cuda forra. Mo Lua
Lobar, as e ro bai ar a cind ann. Bui-siumh arnabharach oc
cuingidh logta for Mo
Lúa. ‘Dia t-ti Mo
Chuda doridhisi h-i c-curp’, for se, ‘cuindigh
logadh fair. Cein co t-ti, ni thibrem-ni logad dia eissi’.
Tainic Cronan andes reme iar sin do saigidh Cluana
Meic Nois. Tainicc i l-luing for Sinuind. At-connairc an
t-aen-ethar, & ethair iomdha aga tograim. Ro baiditt
immorro, & ro marbaitt na roibhe isind ethar. Tainic
aon do lucht an ethair for snamh cusin luing i r-raibhe Cronan,
& ro gabh Cronan ar cend é. Do-ratt immorro aon do
lucht na tograma beim do, co ro ben a cend de, & a laimh
do Chronan araon. Luidh Cronan iar sin
co port, & do-coidh for tir, & at-bert fria
muinntir: ‘Anaidh sunn’, ar se, ‘co ro
codlar’. Battar fri re iar sin occa idnaighe dus in
érsed. Marb tra Cronan annsin tre breithir Mo Cuda, amail do-rairngert do, &
ro thairrngir aon dia chinel do ghabhail abdhaine a Cluain,
& meth for an tuaith & for an ecclais fria
reimes. Et hec omnia completa sunt, et complentur, et
complebuntur.
Ro la an doman bacc ar bacc
Da mac décc fil acc Blathmac;
Aen mac décc la gach mac;
Is annsa a ríom re a rath-nert.
Ro la athirruch athbac
Dec meic cech ui do Blathmac;
Aiteoch an Rí dos-rat nert,
Na raibh ri no taithmet o Blathmac.
Treabaid Blathmac mile rod
Cian ó ata in iomat ócc;
Biaidh Blathmac iar sin i f-fán,
Faicfidher a aenarán.
Blathmac cía no raitea fris,
Fil nech bad treisi iris;
Focicher don nirt i t-tá
Fri h-en-oidce ocus en-lá. Et reliqua.
Mo
Chutta cona coimhtionol .i. moirsheiser
& secht fichit & secht c-cétt,
& imaccallaimh re h-ainglibh cech tres fer dibh. Lá
n-ann luidh
Mo Chuda gusin
coimhtionol-sin ime ina prosesiam mor-timcel reilge na n-aingel i
r-Rathain occ denamh an ernaighthe, et reliqua.
2122 Mo Chutta cecinit
Ind ecclas naemh nemdha,
Is saer h-í, is crodh cundla;
Tabraidh taobh re sruith-nert;
Is cruitnecht, is craobh cumra.
Da n-gabaid ind ecclais,
Cur bá h-altrom naeidhen,
Gurab tren bhar m-briathar
Occ biathadh a h-aidhedh.
Is siad (so) na h-aidhigh
Is dír isin ecclais,
Lucht lubra ocus leiginn;
Bochtain, diblein diadha;
Mo-genar do-genad
Cobhair oca fegadh,
Oc denamh a riara.
Da n-gabhaitt in ecclas,
Fograim, daibh a pudar,
Abraidh náchas-gebaid,
No denaid a lubair.
Do lubhair a tempuil,
Ceilebradh is crabhadh,
A h-altoir maith maisech
Co raibh si 'arna senad,
Gurab caemh re fegadh
Iar n-denam a caiseal.
Da n-gabaid an ecclas,
Foccraim, ni radh rúine,
Daigh is lim as cumhan,
Gurab eirghe curadh,
Bidh ulad cech cúile
A h-aithle na n-uladh,
Foccraim, is rádh bunaidh,
Da n-dernaidh bar saethar,
Da moraidh bar lubhair,
Saothraighet bar c-cosa,
Imdaighter bar lossa,
Toccbaidh súas bar m-bosa,
Bid crosa os gach ulaigh.
A h-aithle
cros cinnte,
Da cinnid bar saethar,
Ní abraim ribh anad;
Bar n-dul amach re
bliadain,
Gur bat fai cet fiadaigh
Oc iarraidh bhar manach.
Gach manach do-bera
A edhbairt don ecclais,
Do denamh a saethair,
Do mhoradh a cille;
Rob leis fein a díni
Oc treabhadh a tire,
Cu rachtea ar crine,
A righe ar muigh nimhe.
Gach manach nac tiubrae
A edbairt don
ecclais,
Do denamh a sáethair,
Do móradh a lubar;
A gort, ni rab gen as,
Rob olc gach ní treabhus,
Gurab demin bheires,
Gurab de lenus pudhar.
Na rap pudar daibh-si;
Troiscidh ar na mancaibh
Diultfaid forind ecclais,
Issedh dlegar duibh-si;
Mad becc libh a m-beraitt,
Eirgidh ocus treabhaidh,
Denaid gurta gemhair,
Lenaid as in ecclais,
Ind ecclas naemh nemdha. Et
reliqua.
Mo
Chudae Rathain cona coimhtionol .i. as e-so a lin .i. oirseiser & secht fichit, & secht
ced; & imaccallaimh re h-ainglibh gacha treas fer
dibh. Ina coroin doib a timcell reilcce Rathain ag denamh an
ernaighti. Amhail bai Mo Chutta
ann, co n-faca an deman ina medhon ettorra. Fiarfaighis
Mo Cuda de: ‘Ca conair
fuarais, a truaigh, co n-uicce-so’? Freccrais an diabal
é, & isedh adubairt: ‘Formail an
Connachtaigh’, ol se .i. mac leigind do cinel Aodha na
h-Echtghe. ‘Maith a chlerigh’, ol Mo
Cutta, ‘ca h-ait i raibi do menma an tan tainic an
diabal tort, go fil inar medon ettrainn’? Luidhigh an mac
eccailsi ic prostrait i fiadnaisi Mo
Cuda, & ro indis an t-adhar do .i. ‘Ag
tabairt catha ro battar mo braithre collaidhe, & ro
foillsighedh damh-sa inní-sin, & as ettorra ro
búi mo dutracht gen gur muig rempu, & ni h-annso,
& do-gellaim-si duit-si & don Coimde cona faigbe
diabal slige amach toram-sa, ge fuair amuigh’; & ba
fir ón.
‘Maith, a cleirigh’, ol in diabal fri
Mo Cudae, ‘cedaigh damh imtecht,
uair ni lamhaim dul ind aér suas la h-analaibh na naemh
& na h-irnaighthe, uair ni dom fuarus i n-ifrionn
pian as truma & as diochra oldas anala na naemh, &
na h-irnaighthe’. Ro chettaigh dano Mo Cuda don diabal imthecht la truaighe
na n-aitesc rochan i f-fiadhnaisi na naemh. Ro imtigh immorro an
diabhal iar sin ina fiadhnaisi, & nis fainic cuca
doridhisi. Et reliqua.
SCEL ELE AR MO
CHUDA ANNSO.
Mo Chuttae Rathain immorro do-rinne
roind da coimhtionol & da aidhedhaibh adhaigh n-aen
ann. Gach biadh immorro frisa m-benadh a lamha, no cuimledh dona broccaibh no bittis uime gach lai. Adhaigh
n-ann dono as-bert Mo Cuda:
‘As mór an righe-si i fuilim’, ol se, ‘. .i. moirseiser & secht fichit & secht
cet isin (coim)tionol-so i fuilim,
& imaccallaim fri h-ainglib gach tres fer dibh, &
abdhaine & cennus accam-sa forro-san, & conidh
mesa misi oldas gach fer dibh-sin. Ocus ni slige nimhe dam-sa sin,
& ni biu amlaidh ni bús sia, acht rachatt gusan
luing ata ag imtecht a h-Eirinn, cu na rabhar
da adhaigh i n-aen-ionad, acht acc aitricche ar fud an domain
moir’.
Rucc as an adhaigh-sin amhlaidh sin, &
ro élo arnamarach go h-airm a m-boi Com(gh)oll, ag Tigh Teille. Amhail at-connairc cach
dibh a chele .i. Mo Chuda
& Com(gh)oll, bennachais cach dibh
diaroile. ‘Suidh’, ol Com(gh)oll fris. ‘Ni
h-ail lem’, ol Mo Cuda,
‘uair ata tinnenus form, uair ata an long oc imtecht’, ol
se, ‘& as eigen damh rochtain innte’. ‘No to’,
ol Com(gh)oll, ‘uair do-bhera Dia don luing
anadh anocht’. Suidis immorro Mo Cuda, & ros-benadh a brocca
de, & amhail ro benad, as-bert Com(gh)oll: ‘Tair amach, a dhiabail’, ol se,
‘asin broig, & ni bherair lat in ettail fuarais ni as
sia’. Lingid immorro an diabal as in m-broicc amach, amhail
at-cuala sin, & asedh adubairt oc imtecht: ‘Ni sechbaidh
deit do thégmail dia Com(g)oll no o, a Mo
Cuda, uair ni leiccfind-si di adhaigh i n-aen-ionadh
tú, ar in lethcumaigh do-ronais ar do bhrogaibh fein sech
broccaibh an choimtionoil, uair no chumailtea do lamha doibh an
tan no bithea ag roind na proinne no bidh occaibh, & ni
fuarusa slighe ele cuccat acht an conair-sin
namá’. Imthigis an diabal iartain, &
as-bert Com(g)oll frisan naemh inntodh dia
tigh, & tathaighe a trath do dhenamh. Ocus as-bert: ‘Maith do chleireach beith abus no i f-foss’
Ocus tathaighe na trath;
Do-berat demhna cuidmide
‘Spirut utmaille for cach’.
Anais Mo Cuda abhus gan imtecht
do cumachtaibh De & Com(gh)oill. Finis.
23
Do mhacuibh Ua Suanach.
1
Fiachra cettamus, mac Eachach Muidhmedhoin, batar da mac lais .i. Amal
gaidh Nath .i. Meic dano Nath I .i. Eocha Brec, Eocha Mingort, Elgach,
Earca Caelbuide, Corcoroi, Onbecc, Mac Cuais, Oengas
Lamhfadha. Clann Eachach Bric .i. h-Ui Eachdach Muaidhe .i. Clann
Breithi meic Eachdach Bric, Clann Loeghaire meic Eachdach Bric
.i. Muinter Muiren i n-Umhall; dibh-sidhe Maol Duin mac
Criomtain, meic Dima, mic Diarmata, meic Senaigh, meic
Laegaire, meic Echdach Bric. Cuimin mac
Dima, meic Diarmata, i c-Cill Cuimin i tir O n-Eachdach .i. isin
Ulaigh Moir fo chosaibh h-Ua Shuanaigh .i. i r-Rathain ro h-adhnacht
Cuimin.
2
Cenel Laeghaire, Muinter Muiren Glinne Muil Duin,
Mointer Mail Foghamair, I Cridgen, I Lenain, I Flatili. Clann Breithi meic Echdach Bric .i. Mael
Falce mac Breithe, Brodubh mac Breithe, Brenainn mac
Breithe. Dibh-sidhe na tri h-Ui Suanaigh .i. Fidhmaine, Fidhairle,
Fidhgus, tri meic Fidhbadhaigh Ferabla ingine Dima Duibh, meic
Diarmata, meic Senaigh, meic Laeghaire, meic Eachdach
Bric. Fidhbadhach on mac Con Duiligh, meic Comain, meic Suanaigh,
meic Crecain Muaide, meic Bruidge, meic Brenainn, meic Breithe,
(meic Eachdach Bric ut
supra), meic Nath I, meic Fiachrach, meic Eachach
Muigmedhoin.
3
Ite iaramh naeimh Ua n-Eachach .i. Aedhan ic Cluain
Eochaille isin Corann, Colman mac Eachach ic Senbochta i n-Uibh
Ceinnselaigh; meic Eachach Muighmedhoin innsin. Naeimh immorro
Sil Bric .i. Colman mac Duach, meic Ain-mirech, meic Conaill, meic
Cobhtaigh, meic Eoghain, meic Eachach Muimnigh. Na tri h-Ui Suanaigh tra, ite annso a
n-gabhala .i. Fidhmaine occ Rathain, Fidhairle i Cintsaile, Fidgus
oc Glas Carn, et reliqua.
4
Mar fuair Mo
Chuda h-Ua Suanaigh Ros Corr cona erann .i. Maol
Bresail mac Cathasaigh meic Flainn Lena boi ar foghail. Aen dia
fhogail .i. sarucchad croisi h-Ua Suanaigh a fhir-con airce i
Fidh Elae imon cleir n-aesa certi is de ata Cros na Cainte i Fid Elo;
i flaith Domhnaill meic Murchada do-ronadh an
sarucchad h-Ua Suanaigh. Do-rimart Domhnall mac Murchada iar
n-argain (h-Ua Suanaigh) in dilgenn
uile. For-feimdhetth breth eraic ar med an t-saraighthe, co ro ladh
for cubus h-Ua Suanaigh fadeisin. Is h-i immorro breth rucc-sidhe
.i. tir an echta do thuitin i n-dilsi do Mo
Cutta d' Ua Suanaigh .i. Ros Coir; na daoine do-roine ca
h-echta .i. h-Ui Cernaigh, h-Ui Gilla Shuanaigh, h-Ui Conin,
gan a n-impodh frisan fine cetna co laithe in bratha, et reliqua.
MO
CUTTA CECINIT OCCA IONNARBADH O
RATIIAIN
Nib shursan sccaradh sccarmait,
Dursan nach anadh anmait;
Gidh sunn, cidh tall no mairmis,
Ro badh ferr linn na sccarmais.
In as lem-sa,
Cain in cell-sa;
Inas leis-siomh,
Taisigh do-somh,
Gurabh leisiomh.
Amhail gabus mac go m-blaidh
Forbai a uasal-athar,
Gebaidh m' ionad-sa go m-blaid
Mac fial feta Fiodhbadhaigh.
Rathan na naemh ro
charsam,
Sosadh saer ar ro fhersam;
Ar tafonn as
nir charsam,
Truag in mhalairt, nib shursann. Nib shursann,
et reliqua. MO
CUTTA CECINIT
Ni bia oran fairisiumh
Acht mar bhis ben ar aithedh,
Mo Rathen, budh mo Rathnin,
Budh
mor, budh mor mo Rathen.
Rathen ran, reil a ana
Os ruidh reidh Erca fine,
Is ris samlain-si Rathen,
Re h-achadh do mhuigh nimhe.
Budh i mo cheall catamhail,
Beid innte buadha binne,
Beid scola go lan-gradaibh
Og foghlaim eccna inne.
Budh-si mo cheall catamhail,
Biaidh innte imat n-angel,
Budh-si mo port gabhala,
Bidh-si mo dun, mo daingen.
In mac lasa toicebhthar,
Bidh leis an dun na dria;
Aca ni bia a indsamhail,
Eter manchaibh ni bia. Ni bia, et reliqua. 7
Fechtus rainic h-Ua Suanaigh co Laind Meic
Luachain. Occlaech saidhbir i c-comfogus do Laind an tan-sin;
battar secht meic occa, ferann mor .i. Coisimnach ainm ind
occlaich. ‘A cleirigh’, ar Colman mac Luachain fri h-Ua
Suanaigh, ‘tair lium do iarraidh faighde ferain ar
Choisimnach’. ‘Rachat’, ar h-Ua Suanaigh. O 't-ces iatt,
ro h-iadadh an baile friu, ro troisccsett go mattain i n-dorus na
ratha in lion ro bhattar .i. h-Ua
Suanaigh cona muinntir, Colman, Maol Tuile mac Nochuire,
.i. bron-dalta h-Ui Suanaigh.
8
Conidh ann as-bert Colman re h-Ua Suanaigh
.i. ‘tabhair do mhallacht ar Choisimnach cona cloinn’; co
n-dernsat an triar-sin tri runda do Choisimnach, ut dixit Colman an rand:
‘Fuirimh, a Fhidmaine Fhind,’
Briathar do reir righ na rind
Ar Choisimnach, comhall n-gal,
‘Cona moir-sheiser brathar’.
Dixit h-Ua Suanaigh: ‘Mo mallacht-sa, co ti brath,’
Ar Choisimnach ina rath,
Is ar a chloinn, ni chelar,
‘I cein raibh nemh is talamh’.
Ut dixit Maol Tuile: ‘Ni ro atrebhthar in rath’
O a comharbaibh, co t-ti brath;
Ar trosccadh na sruithe sen;
‘A Criost caidh, ro comhaillter’.
8
Tuccadh dith ar Choisimnach iar sin, ro tuit an
ferand ag an ecclais o sin alle, et reliqua.
9
Tri meic ro faccaibh Gilla Coluim Ua Mael Muaidh
.i. Cu Bladma, Donnchadh, Muircertach. Ro gabhsat na meic-sin
occ foghail occ ingreim for Raithin, for muintir Raithin, for h-Ua
Suanaigh; cu tainic Cu Bladma la n-ann go Rathain, ro marbh
cuicc mile dec eter bec mor. Tainic iaramh fercc comharba h-Ui
Suanaigh .i. Saerbrethach Ua Ceallaigh, chosaitt e go mor i t-tech Murchadha I Mael Echlaind i n-Durmagh, ar is ann boi Ua Mail
Echlaind istigh. Ocus do-roine a cosaid (.i. Con
Bladhma), ina fiadhnaisi fein.
10
Ron-gabh-somh in glas-bachaill, ro luigh nach
deachaid do Rathain isin lo-sin uile, conach derna olc dar
h-innisedh uadh. ‘Ni coir’, ar cach a coitchinne, ‘cosaid
breicce do denamh fort’. Gidh edhsin tainic doridhisi do Rathain
.i. i n-deghaidh h-Ua n-Duibginn. Ro bui ar fhoghail for
dibeircc an tan-sin; tangattar for comairce ann, rucc na bu do
lar na reilcce. Ro impo fer na m-bo fris-siumh iarttain, do-rad guin don sgin boi occa i mullach a
brond. O 't-ces do-somh e fein i n-airdhenaibh bais, targaidh a
mhaincine d' O Ceallaigh, d' Ua Suanaigh, nir gabh Ua Ceallaigh,
ro ba marb-somh fri cend nomaidhe iarttain. Ocus ro moradh fiorta
De h-Ua Suanaigh andsin.
11
Ron-gabh Muircertach Ua Maol Muaidh righe Fer Cell
iar sin. Tainic adhaigh n-aen ann do Rathain for aidhigecht, is
ann boi a leabaidh in adhaigh-sin, isin tempull, boi a bhen
ina fharradh isin leabaidh. Muighi do digh coiscc boi occ senoir
ro boi isin m-baile. Ruccadh ar eiccin chuicce gusin tempall,
mart do crudh in bhaile. Co n-ethat diblinaibh. Co m-boi an
tan-sin Domhnall Ua Maol Muaid for ionnarbadh, Muinnter
Luainim ina fharradh. Co r-rangattar a moch-trath do
Rathain, gur uo iatt ro duisigh Muircertach, co n-dechaidh
isin tempall for cula, gur loisced an tempall fair (tre) eilnedh an tempaill
ind oidhche roimhe-sin; go ro moradh ferta De h-Ua Suanaigh
annsin.
12
Ro marbadh Domhnall Ua Maol Muaidh ro loisc an
tempall, ar lar Rathan ria cinn bliadna. Donnchadh h-Ua Maol
Muaidh .i. an tres mac do Ghilla Coluim, ro gabhadh eisidhein ag
Murchadh h-Ua Mail Echlainn, ro tiodnaic do Mhuinntir Luainim
go t-tuccsat tunaith fair, go ro foil-gettar h-i poll mona co na
frith riamh .i. ar mett a doibes.
13
Aodh mac Domhnaill I Maol Muaid tainic-sidhe beos do
Rathain for aidhighecht, gur marbhsat Muinter Luainim h-e i n-Inis
Mo Chutta, se fir dec dia
muinntir maraen fris; ro moraitt ferta De Mo Chutta h-Ua Suanaigh isna
gniomhaibh-sin.
14
Is h-i dano oidhedh rucc athair na mac-sin .i. Gilla Coluim .i. an
Geocach h-Ua h-Ailleain d' Feraibh Cell do
marbadh Gilla Choluim i n-Inis Locha Meic Dubhrai, do marbadh a
mna .i. inghen h-Ua Bricc, dona Deisibh Muman, siatt for
meiscce, ro marbadh in Geocach iarttain. Con-idh de ata Port in
Geochaigh in bhail ro marbhadh e; et
reliqua.
24
Betha Ruadhain.
Beatha
Ruadain do Shiol Duach sund. Ba soichenelach inti
h-isin d' fuil riograide Mumhan .i. Ruadhán Finn mac
Fergusa Beirn, meic Dera Duibh, meic Daire Cerb, meic Oillella
Flann Bicc, meic Fiachach Muillethain, meic Eogain Moir, meic
Oillella Oluim.
Do thogh Dia an Ruadhan-sin i
m-broinn a mathar, & o dhiul a ciche dó,
óir ba lan do rath an Spiorta Náeimh eisidhéin o
laithe a thuismidh go laithe a eitsechta. Do-rad anté
Ruadhan gradh dermair don Choimdhe ina
naoidhentacht.
Iar techt aóisi in foglama dó, do
múin an Coimdhe cumhachtach dó, dol d' foghlaim an
screptra & an creidimh chatolice & na h-eccna
díadha archena. Do-luidh Ruadan iar sin go
h-Ibh Neill an deiscirt co Finden, .i. co h-escop Cluana h-Eraird;
& ro chaith a aimser aicce, gur
bo foirfe isin scriptuir é. Gabais ced imthechta iar sin occa
oide. Beiris bennachtain uadha, & faccbhais bennachtain
aicce.
Luid Ruadhan iar sin
go Musccraighe, a n-Ara Mac Ua Neitt, & toccbais ionadh
oirisimh ann. Cuiris an Coimdhe aingel go Ruadhan
iar sin, & is edh as-bert fris: ‘Ni ced duit on
Coimde t' eiseirge do bheith sunn’.
Luidh Ruadhan iar sin go Lothra i
n-Urmumain, dú h-i f-fuil a chathair aniu. At-chi anti naem
Ruadhan an torc n-allta n-adhuathmar for a chinn
i c-cúas croind, ar ba h-aitte cumhsanaidh dó-sam
eisidhe. Gabhais eccla anti naemh Ruadán
occ faicsin an tuirc. O 't-connair(c) an torc
antí Ruadhan, do-luidh as in locc a m-boi
mar umla don Coimde & do
Ruadhan. Cumhdaighis antí
Ruadan ecclas n-oirbhidnigh don Coimdhe ann,
(for) forgall an aingil, a
quo Lothra i Mumain aniu.
An cedna aimsir taghais Brenainn .i. Mac ui Alta ionat
oirisimh dó settal o Ruadhán i
t-Tulach Brenainn. Cumdaighis Brenainn duirtech ann, áit
a c-clunidis clucca aroile adíu & anall.
At-bert Brenainn: ‘fagbham an chrioch-so do
Ruadhan, oir ní thuillem nech i
n-en-crích fris ar a oirbittin & ar a onoir
fein’.
Luidh Brenainn iar sin co Cluain Ferta Brenaind,
ait h-i f-fuil a cathair fein aniu. Ocus bennachais ann. Bennachais
Ruadhan Brenainn ar son a umhla dhó-somh,
& as edh as-bert: ‘Mo cathair-si’ ar se, ‘ni
ba h-e daingne a chathair-siumh tre bithi inas’.
Luidh Ruadhan iar sin
a crich Chineoil Chairpre Móir go Snamh Luthair. At-bath
rí na criche an tan-sin. Tuccadh i c-cend Ruadhain e
dia adhnacal; & iatt oc toirse & occ derghubha go
dermair. Gabhais truaighe anti náemh
Ruadan doibh, co ro aitcestair in Coimde tar a
cend, co ro duissicch Dia an rí iarttain i n-onoír
Ruadháin. Ro edhbair an rí h-isin a
cathraigh & a chrich, & se budeisin, & a
chineol archena, do Dhia & do Ruadhan tre
bithe; & ro moradh ainm De &
Ruadhain de sin.
Luidh Ruadan áen
do laithibh do Rus Eirnine i Crich na n-Oirther. At-chi sochraide
for a chind and; dibercoid, & toirsi trom, &
dergubha dermair leo. Cesnaighes Ruadhan damhna na
diucaire. ‘Ata immorro’, or siatt, ‘a fotha accainn
.i. aimser tedhma moir do-rala sund, & ro fáccbadh
& ro folchadh cistedha na cathrach fon talmain, &
ní fes duinne cia h-ionadh incleithe h-i filet’.
Luidh Ruadhan iar sin sechnon na
cathrach occ sir-beim a cluicc, co ro ghortaigh a chlocc, &
(é) ag atach an Coimdhe tar a cend. O
't-clos don Choimde ettarguidhe diochra
Ruadháin fair, ro ersluicc an talamh
uaistibh, gur bo follus do cach na cistedha; co tardsat a
n-eiredha eistiph iarttain i n-onoir naemh
Ruadhain. Ocus ro edbrattar na maithe a
c-cathraigh & a c-cineol & iatt budeisin do
Dhía & do Ruadhán. Morthar
ainm De & Ruadháin de sin.
Do-luidh coicc
Ruadhain laithe n-ann do idhlacadh loma don
cathraigh secht laithe diaigh aroile. An tan immorro do ticcedh go
dorus na cathrach, do mionaighte lestar an loma, & do
doirtea i m-bith ind. Luidh Ruadhan iar sin go
dorus na cathrach, ar go fionnadh cia dos-gnidh an
t-aidhmilledh bunaidh forsan coicc.
At-connairc antí
Ruadhan dha demhon for a chind, .i. demon forin ursaind
n-deis & demon forsan ursainn
clí; & ord iarnaidhe i l-laimh gach demain
díbh. ‘Cidh dia tancabair sunda’? ol
Ruadhan. ‘Ninsa’, ar siatt, ‘i. do blodhadh
lestair in loma, & dia dhortadh feisin’. ‘Cidh sin’?
ol Ruadhan. ‘Ata immorro’, ar siatt
‘. .i. for domíad in choicc frisna h-aidedhaibh, &
frisna bochtaibh archena’. Naiscis inti Ruadhan
forna demhnu iartain triall rempu i fudomhain in mara moir amach,
& oirisiumh and do gres, connach tístais do
aidhmilledh neich isin du cétna sin, ná i n-dú
n-aill tre bithu. Do-gniat na demain amhail as-bert
Ruadan friu.
Luidh araile ferscal do Aradaibh
Cliach co Ruadán dia atach ar go n-dernadh
liaigh de budeissin. Senais antí Ruadan a
dhurna & a ruscca dó-somh. Foillsigter ind uile ealada
leighis do-somh iarttain gurbo foirfe inntibh é.
Rioghan Cualann, ros-gabh
guasacht tedma moir h-i. Baoi cáocca liaigh fria
h-acchaidh fri h-athaid fhoda; & nir chumaingsit icc
di. Luid an Coimdhe iartain i r-riocht aingil go
Ruadhan, & is edh as-bert fris: ‘As
duit-si do deonaigh an Coimdhe an rioghan do ic’.
Tocbais anti Ruadhan a toirrchim
dhe. Ro foillsighedh
tre aislingthe iona collad don rioghain anti
Ruadhan a n-eccosc etrocht, &
maille fri gloir n-dermair. Andar lésí is edh
as-bert fria: ‘Cuirfet-sa macamh ócc dot shoighidh
comainm an laithe a t-tanacc sunn. Is amhlaidh rot bia m' eccoscc,
& (rot)-cfa’. Edhbrais an riogan
iarttain h-i búdéin h-i láimh De &
Ruadhain, & at-bert frisna legaibh
sódh for culaibh, & nar cumaingsett slainte di.
Cuiris Ruadhan iartain in liaigh
remhraite dia soighidh, & ticc lestar n-umhaidhe bói
occa cona lan uiscce ann do shaigidh
Ruadhain. Senais antí
Ruadan an
t-uiscce. Laaidh bheos a shele ind. Ocus do-rad digh don liaigh ass,
& iss edh as-bert fris iarttain
Ruadhan: ‘Soich an rioghan, & beir an
soidheach cetna let. Lai feissin do sheile ind, & tucc digh
as don riogain, & bidh slan iarttain issidéin
.i. an lía fola fil ina broind sgeraid fria iaromh ina gein
mairb; & na geibh do lóg ó rígh
Cualann acht an brat fil aicce, dianid ainm Leuia’.
Luidh an liaigh iarttain gusin
ríogan, & do-gní feib at-bert
Ruadhán; co ro íc an rioghan
iarttain. Ro thaircc in rí tiodlaicte ile don liaigh uadha
tar cend íca na rioghna. ‘Acc’, ol in liaigh, ‘ni
gebthar sín uait, acht an leiuia do breith lim go
Ruadhan’. ‘Rod-fia’, ar rí Cualann;
& do-ratt in ri in lin-brat do-som iarttain, & ro
mair for altoir Ruadhain fri h-aithaid fhada
iarttain; & ro móradh ainm De &
Ruadhain de sin.
Araile la boi long Brenainn for
fudhomain mara Luimnigh, co ro súig an luing, go
ros-báidh iartain, & maccamh óg, ba mac do ri
Bretan bói occa foghlaim occ Brenainn, ina
h-iochtar. Isedh as-bert Brenainn: ‘Is do
Ruadhan Lothra do dheonaigh an Coimdhe an long-so
do sodhad for cula doridhisi, & an mac becc do
dúsccedh.’
Cuiris Brénainn iartain techta go
Ruadhan dia chuinghe fair techt go h-airm i
m-bói, ar go c-cabhradh Ruadhan an
cás-sin. Luidh Ruadhan go Brenainn
iarttain, & aitchis antí Ruadhan an
Coimdhe tar a cend, go ro eist Día ettarghuidhe
Ruadhain, go ro shoidh an luing for cula,
& mac righ Bretan beo lais. Ocus iss edh as-bert an mac
becc: ‘Is é cochall Ruadhain boi lim-sa
fon muir, co nar leicc an t-uiscce dom ingreim, go ro shoidhes im
frithing for cula doridhisi’. Morthar
ainm De & Ruadhain lasin fert-sin.
Teora coicat do mhuinntir la
Ruadhan do ghrés, & no geibhdis
betha gan feidm n-daonda léo, acht ernaighthe &
edarguidhe an Dúileman, & claiscettal coimdheta
leo in gach dia, do móladh an Choimdhedh tre bithu, ionnus go
f-faghdais a m-bethaidh. Crand iongnadh bói ag
Ruadhan isin cathraigh; sugh ainglecda do shiledh
as in crand do ghres; boladh fína lais, & an c-cedna
do shasadh ann. Geibhis tnuth dermair naemhu Erennfris
iar-sodhain, gurbat formattaigh fri Ruadan iatt.
Go ro luidhsett naemha Erenn co Finnen, epscop
Clúana h-Eraird, oír ba h-oide dala &
foircetail d' ilar naemh eisidhe; ocus at-berat aroile gur bedh do
uile naemhaibh Erenn. Do-ghníatt na
naeimh innlach n-dermair fri Finden, & is edh
as-bertsat fris, nach tairisfittis aes timthirechta dia mancaibh ina
n-eccalsaibh, gan triall os aird, no fo dichleith, do soighidh na
bethad naeimhe go Ruadhan. Luidh Finnen,
& naeimh Erenn iarttain diblínaibh go Lothra go
Ruadhán. O do-riacht Finden isin
c-cathraigh anonn, at-connairc an crann cumachtach,
& senais Finden an crann. Battar ann asa h-aithle, go
m-ba h-uair tomhaltais doibh iar-sodhain.
At-raigh an fertigis go
Ruadhán, & is edh as-bert
fris: ‘Nir snighedh on crand dúinn aniu acht daethain ar
manach & ar muintire fadéin. Ocus caidhe at-toimhelaitt ar
naoidhigh’? At-bert anti naemh Ruadhan:
‘Tabair-si uiscce an topair diar soighidh, &
imsoidhfidh an Coimde h-i fion iar sodhain’. At-racht an coicc iar
sin gusan topar, & lionais a lestar don
uiscce. At-racht in maighre dia soighidh
tresan cloich boi fon topur iar-sodhain. Ba d' ingnadh & ba difaisneisi leo-somh a mett, oir
maraidh a fhuilliucht isin cloich beos. Luidh an ferthighis go
Ruadhan iarttain, & an t-uiscce &
an t-eo dermair lais. Coisriccis Ruadhan an
t-usci, co ro shaidh in Coimde h-i fín iartain i n-onoir
Ruadhain.
Díolais Ruadhan naemha
Erenn & a aidhedha arcena ind acchaidh-sin d' fíon
& d' iassc, gurbatt subhaigh soimhenmnaigh
iarttain. Aílit na naeimh anti Ruadhan maille
fri duthracht n-ernaighthe, ar co tairsiudh co cutrama friu
budeissin, & fria mancaibh a m-bethaid dáenda, daigh
co na batt formadaigh fris. Ro aentaigh antí
Ruadan i n-umhla & i foighittin an
t-atach. Bennachais Finnen iar sin anti Ruadhan
ar logh a umhla, & bennachais an c-cathraigh, & an
talamh, do-dailfedh toirthe do.
Iss edh as-bert Finden fri
Ruadhan iar-sodhain: ‘At-berim-si duit, an
talamh oirfither accat, toirthe dermaire do techt de co
síoraidhe, & nach suirfe lesachadh tre bithe, amal
do-gniter la daoinibh anaill’. Faemais Ruadhan
inni-sin donti náemh Findén. Soidhis Finnen
& naeimh Erenn dibhlinaibh for cúla iarttain o
Ruadhán maille fri sídh suthain;
& tiodlaicis Finnen a bhennacht do
Ruadhan iar-sodhain.
Diarmait mac Fergusa Ceirbeoil,
frisan abradh araile Diarmaid mac Cerbaill, ba ri Erenn i
r-reimhes Ruadhain. Cuiris an ri-sin maoir
& aes timtirechta sechnon Erenn do tabhach a chísa
& a cabhalaigh, ar faillsighti a nert d' feraibh Erenn
dibhlinaibh.
Bai araile occlach eisiodhan ainiccnech lais ba maer
do-somh, diar bo ainm Bacclamh. Satan ar cumsanadh annsidhein
riamh & iaramh. Ni aiclidh-somh diabal do gres, acht no bittis d' aen-scel fri aroile ag tarrachtain
aindlesa De do gres. Triallais anti eissenn-gaide .i. Bacclam gae
dermair lais ar atach n-diabail, dar ghoiristair fein gae ind
áird-righ, co m-beiredh tarsna lais i n-dinnaibh &
i n-deag-cathrachaibh na righ & na n-uasal archena, ar
gomadh tormach neirt don aird-rí eissidein.
At-racht Baclam iar-sodhain fon
samhail-sin h-i c-Connachta do-sunnradh. Luidh remhe go dinn
Aodha Guaire .i. go righ Ua Maine. O do-riacht-somh, at-rubhratar
cach fris: ‘Triall lin-ne immaille fri h-oirmittin & fri
h-onóir isin cathraigh anonn’. At-bert-somh nad raghad
iter, co m-beired gae ind righ lais tarsna, feibh co m-beiredh i
n-dinnaibh gach rígh arcena. O 't-cualatar teglach Aeda
Guaire inní-sin ro bhrisettar an c-cathraigh, &
leiccit Bacclam anonn, ar mionachadh na cathrach, & a
ghae tarsna lais.
Aodh Guaire immorro o 't-cualaidh an gniomh-sin,
lonnaighis uime, & fuactnaighis go dermair
iar-sodhain, & soichis go h-airm i m-bói an maor,
& imris oidedh anfforlainn fair, go ros-bath fo
céttoir. Acht ge do-righne Aodh Guaire an gniomh-sin, ba doigh
lais na rachadh leis tar forsmacht in aird-ri. Luidh Aodh Guaire iar
sin do Muscraighi co h-epscop Senaigh. Ocus
teitt for a chomairce tre bithin gaoil do beith aca fria cele,
óir ba dias deirbhsethar a maithre dibhlínaib.
Luidh Senach epscop iar-sodhain la h-Aedh n-Guaire
for imnedh an rígh go Ruadhan Lothra for a ghaol fris; oir ba días deirbhsethar do
Ruadhan ro oilestair an t-uasal-epscop Senach & Ruadhan .i. Cael
& Ruanat a n-anmanna. Acht ge ro faemastair inti
Ruadhán in chomairce, ba h-eccail lais nach eistfedh an ri fris iter. Luidh
Ruadhán dano la h-Aedh n-Guaire go Bretnaibh
for omhan Diarmata .i. an rí, d' imditten a
chomairce. Faccbais i m-Bretnaibh eisidein, & soidh for
cula budeissin.
Imtusa in rígh Diarmata, o 't-chualastair
inní-sin, faidhis techta iar sin go rígh Bretan,
& go h-uaislibh na criche arcena, la forchongra a
n-dun-oirgne do denamh, mine cuirdis Aedh Guaire for cula
doridhisi. O 't-cualatar Bretnaigh inni-sin, soidhit Aodh Guaire for
cula doridhisi.
Ascnais Aodh Guaire co Poll
Ruadhain, ar is annsin fuarustair anti naemh
Ruadhán for a cind. Dos-gní
Ruadhan iartain aitte & adha isin talmain
d' Aed Guaire isin duirrtech i r-raibhe fein, occ fognamh don
Coimdhe, d' imdítten a chomairce forsan rígh
n-uaibrech; & ni leiccedh-somh dia soighidh acht
aen-ghiolla n-ama i n-inam a foghanta don lucc talman i
r-rabhustair occ antí naemh Ruadhán.
At-cualustair antí Diarmait Aedh Guaire
do techt go Ruadhan dia imdítten
fair-sium. Do-luidh Diarmait iar-sodhain go Poll
Ruadhain, & ro lá aar a
carpait gusin duirrtech i r-raibhe intí naemh
Ruadhan og fognamh don Coimdhe, do tabairt Aodha
lais ó Ruadhan. O do-riacht an tara don
duirrtech anonn, druidis an Coimdhe imdoirsi a amhairc,
gur bo dall; co nar chumhaing a fhoghnamh dibh. An
tara immorro geibis aithrechus n-diocchra isin n-gniomh ro
triall, & do-rad é budeisin for breith n-Dé
& Rúadhain inn.
An tan ba cian lasin righ boi an t-ara tall, luidh
feissin don duirrteach anonn, ar go c-cesnaigedh do
Ruadhán, caidhe an dú i r-raibe Aod
Guaire; óir ba doigh lais nach
ebéredh antí Ruadhan dailbh
fris. ‘Ni fetur-sa on’, ol Ruadhan, ‘acht
mine fil fot cosaib’. Soidhis Díarmaitt for c-cúla as
in duirrtech, óir nir thuiccestair an m-breithir at-bert
Ruadhan fris. Machtnaighis ina menmain
iar-sodain, comba fír a n-ebairt Ruadhan
fris .i. co cumhaingfe nech do chor i t-talmain dú i r-raibhe
a chos isin duirrtech, & gurab for ingabhail dailbe
at-bert Ruadhan an m-breithir uccat fris.
At-chí in rí béos ina
decchaidh-sin isin duirrtech thall aroile gillae do aes
timthirechta Ruadain ag triall gusin lucc talman
i m-bói Aódh Guaire, & suttrall for lasadh
lais, do foghnamh d' Aédh inn, feibh do-gníth do
grés. At-ces do Diarmaitt inní-sin, & goiris
gilla dia muinntir díar bó ainm Dondán,
& isedh at-bert fris, triall don duirrtheach,
& in talamh do thochailt go h-Aedh n-Guaire, & go
tucctha ass dia shaighidh feissin anall as in poll tar saruccadh
Ruadhain. Luidh Donnán don duirrtheach cona
aidhmibh iarnaidhe lais. An tan dob áil dó an talam do
tochailt dona h-aidmibh go h-Aedh n-Guaire, seacais a laimh fair,
co nar chumhaing iter a foghnamh dhi.
An gniomh n-ettualaing ro triall Dondán
forsantí Ruadhan, geibhis aitricche
n-diochra inn, & edbráis é feín for
breith n-Dé & Ruadhain. Ara in righ
immorro do dhall in Coimdhe isin duirrtech i n-onoir
Ruadhain, & Donnán feisin, do-gni
Ruadhan mancha dibh, & do naemhaitt
iatt-sidhein, & is íatt do-rala i nuimhir naemh
n-Erenn i Pull Ruadhain aníu. O
't-connairc Diarmaitt immorro gan na techta do teacht, luidh
feisin gusin duírrtech, & do-ratt Aedh Guaire lais tar sarucchadh n-Dé
& Ruadháin. Ocus lottar
iarsín go Temair, & Aodh lais.
Ba fercc mor la
Ruadhan inní-sin, co ro tionoil a mhanchu,
& lottar go Brénainn m-Biorra. Luidh Brenainn lais
cona manchaibh diblinaibh co Temraigh. Cuingis
Ruadhan a chomairce forsan righ .i. for
Diarmaitt. Erais Diarmait go h-athlamh antí naemh
Rúadhan. At-clos do Ruadhan
inní-sin, & do Brenainn, occus dia mancaibh. Ro
triallsat a c-clucca & a c-ceolana do bein for
Diarmait, go ros-gortaighset aga m-bein. Co n-gabhsat
fós a psalma esccaine & innighte fair, nir
cumaingset iter a riar don aird-ri la-sodhain, acht
do-ratt i t-tarcusal dermáir íatt.
Cumhsanaighidh Ruadhan &
Brenainn i Temhraigh ind oidche-sin. Da rígh dec bói
la Diarmait, ro eiblettar an da mheic décc battar occa
an cédna aghaidh, go ros-frith marbh
arabhárach. Toccbhaidhter ile comharc ós aird
trithibh i t-Temhraigh iarna cluinsin. At-rachtsat na
ríghu-sin gusin aird-rí, .i. go Diarmait, conidh
edh as-bertsat fris: ‘Is tre shailm-chettal na c-cleirech
& antí naemh Rúadhain fil oc
tabach a dhála sunn fort-sa, is de sin ro eibhletar ar
meic-ne’. Lottattar oidedha na mac marbh sin go
Ruadhan iar sin, co ro aitchettar anti
Ruadhan maille fri derghubha n-dermair ar co
toduiscedh a maca doib. Luidh Ruadan &
Brenainn cona mancaibh ina crois-fighill iarttain, &
dos-gnit duthracht n-ataigh forsan c-Coimdhe im thodusccadh na mac
marbh; co ro shóidh an Coimdhe iatt ina m-bethaidh doridhisi, i n-onoir
Ruadhain.
25.
Adhaigh
n-aill n-aile boi Ruadhan i t-Temraigh ag tabach
a comairce, co tarfas fis don rígh in adhaigh-sin
.i. crann dermair d' faicsin do. Andar leis boi feicce an
croinn a clethibh nimhe, & a fremhae i t-talmain. At-chi
béos teora coicta fer dia saigedh. Biail beil-lethan i
l-laimh gach ae dibh, co ro gabsat acc sloighi & acc
sír-lettradh an croinn dibh, co ro srainsett leo for
talmain, go ro duiscc tairm in chroinn ag tuitim an righ as a
thoirrchim suain, go h-uttmall, imnedhach, gurab é ní ro
oiris i sinistreachaibh a eistechta .i. foghar sailm-cettail
Ruadhain cona mhancaibh & a claicc-beim
dibhlínaibh occ esccaine fair, gur forlíonsatt a
clúasa iarttain.
At-racht an ri as in cathraigh amach la turccgabail
greine, óir ba geis do flaithibh Temrach eirge n-greine do
breith forra alla astigh do shecht múraibh na Temrach. Luidh an
ri iar sin go h-airm i m-bói an naemh-clerech
Ruadán cona manchaib. O do-riacht an ri ro
sccuirset na manaigh dia c-clais-cettal, &
do-ronsattái d' eistecht frisan righ.
Conidh ann at-bert Diarmait: ‘Maith
monar fil lim-sa, triall occ cosnamh na cora & na firinne,
& ag coimett an rechta, & acc oirmitniuchadh an
dlighith. Ocus tuccadh a deimhni damh-sa’, ol se, ‘do reir
cumsanaidh an t-siodhae. Madh sibh-se’, ol se, ‘bus olc
monar, ag triall ag cosnamh na h-aingidhechta,
& occ diochur an rechta & na riaghla flatha,
& occ domíadh in dlicchidh, & occ
imdítten na c-ciontach; snigfedh dioghal an Choimdhedh
foraibh ind’, or se.
Conidh ann at-bert Diarmait: ‘Bidh-si do
cheall-sa, a Ruadhain, cét ceall dibhghus a
remthus ard-cheall n-Erenn’. Ro freccart
Ruadan dó-soin: ‘Bidh túscca dibhghus do flaithemhnus oldas’, ol se,
‘& ni aittreba neach dot seimedh Temair for do
lorcc’. Friscart Diarmait do Ruadhan: ‘Bid
fás t' aitti-siu’, ol se, ‘ar do-ragha muc-thréd
dia soigedh, co ros-claidhet dia srubhaiph’. Ro freccart
Ruadhán dó: ‘Bidh fás Temhair
ile ced m-bliadan resanní-sin’, ar se, ‘& ní ros-aittrebha nech iar sin co ricce an m-bráth’.
Ro freccart Diarmait dó-somh: ‘Do teccaimh aithis for do churp’, ol se,
‘oir biaidh dibhdadh boill dot bhallaibh fort .i. do shuil, conach
ba léir duit silladh amhairc thairsi, suil faccbas tú an
talamh’. Friscart Ruadhan dó: ‘Bidh do
rennaibh biodhbadh atbela-sa co n-oidigh n-deroil fort, &
roind & dian-sccáoíledh dochraidh for do
bhallaibh’, or se, ‘nas fuigebthar la 'roile go
h-adhnacal’. Friscart Diarmaitt: ‘Do túaim adhnacail-si,
do tora torc allaidh dia saighidh, go ros-tochla’, or
sé. Frisccart Ruadhan dó:
‘At-beirim-si gell’, or se, ‘in sliasait nar fhoscclais frim-sa
i t-Temhair, nas fuighebhthar lat bhallaibh fecht n-aill go
h-adhnacal; & in tegh inat marbhthar’, ol intí
naemh Ruadhan, ‘bidh occ díglodh in tighe
iar c-caerchaibh for sluasaitt in chartaidh
ros-tóccbhaidhther tú a broind áoilich’.
Iss edh as-bert Diarmait: ‘Leicc ass ale’,
ar se, ‘do dhingaibhsidh mo flaithes, & ataidh-si occ
imditten na cintach. Fil a fhis sunn’, ol se, ‘is abhar tocha
lasin Coimde innú-sa. Saigidh for cula’, ol Diarmait,
‘& ín fer libh tar cend fuaslaicte damh-sa’. A
m-battar and iar-sodhain, co f-facattar triocha each n-gorm oc
teacht co Ruadhan, nar
bo h-indshamhail fri h-echraidh n-aill ar
aille, oc tocht as in muir moir (fri)
Poll Ruadain andes. Laais Ruadhan
iad-sidein a coimhrith fri h-echraidh Temrach, co ro cinnset a
c-coimhrith foraiph. Ocus dos-ratt Ruadhan in
echraidh i f-fuasccledh Aodha Guaire. Do-ratt an rí
iatt-sidhe d' uaislibh a thecclaigh. Gairitt becc iar-sodhain co ro
soidhsettar in eachraidh isin mhuir comhramhaigh cetna gan
poinn dia t-tarbha 'ga n-erradhaibh. Imthighis
Ruadhan iartain a Temhraigh maille fri síth
on righ, & Áedh Guaire lais.
At-chí antí
Ruadhan clomha ina dhíaigh. Ro ailsiot na
cloimh almsain fair. ‘Ni fhuil im chumang sunn’,
ol se, ‘acht in eachradh fil fon carpat, & do-sia
duibh-si for seirc an Coimdedh’. Soidhit na cloimh o
Rúadhan iar sin, & na h-eich
leo. At-chí antí Ruadhan iar sin an da
n-oigh n-allaidh dia shoigidh as in coillidh ina fochraibh;
do-rattsatt a cindu fo irsibh an charpait, co ro imchuirshett
é immaille fri h-oirmittin móir dia cathraigh
feissin. Soait na h-oige for a n-alltaighibh fodheisin.
Aroile aimser corgais bói
antí Ruadan, & is edh as-bert fria
a mhanchaibh: ‘Fil dál coinnme naeimhe da bhar
saigidh-si; & tabhraidh feoil libh dia soighidh, &
toimlidh feisin an fheoil leo, an tan nach tarla a n-daethain do
bhíudh ele i n-bhar c-cumhang’. 'Ar torrachtain na naemh,
do-rattsatt na manaigh an fheoil leo. Ro senustair naemh
Ruadhan in fheoil iarttain, cebtar nár
lais. Ro shaidh in Coimdhe Ísu Crist in feoil-sin go m-ba
h-arán i n-onoir Ruadhain.
An tan immorro ro lai na naeimh forsna borta, tainic athlaech léo don baile;
diultais an t-arán do chaithemh o
't-connairc gurab d' féoil do-ronadh an t-aran go gar resan
úair-sin, do bhithin amurais &
eccrábhaidh. Frith a daethain aráin n-aill
dó-somh. A m-boi an t-athláech occ tomhailt an arain,
co tarfás dona cleirchibh & do cách archena
gurab snighi fola fordergi boi fria bél, &
gúrab feoil bói do thomhailt. Foillsígther
dó-somh cach aga fhaicsin amhlaidh sin. Geibhis an t-athlaech
aithrige n-diochra don gniomh-sin. O 't-condaircc
Ruadhan aithricche ind athláich ro
shénastair cuid ind athláich. Ro shóidh in
Coimdhe i n-arán nádurtha i n-onoir
Ruadhain iar sin. Mórthar ainm Dé
& Ruadháin lasin firt-sin.
Aroile samh-aimsear bói
náemh Ruadhan, at-connairc da chlamh
dec dia soighidh, go ro shuirset almsain forsan fer
naemh. Conidh and as-bert-somh fríu: ‘Fil i c-cumhang an
Coimdhe almsain d' fagháil duibh, a trogha’. Clannais
naemh Ruadhán a bachaill i t-talmain iar sin,
go ro gortaigh an talmain 'ga cor inn. At-racht tomaidm d' uiscce
tresan talamh iar sin, gur bo topar derscnaighthech, diar bo
ainm Pisina, oir do-rala bliocht d' iascc. Is fris at-berat
cách topar Ruadhain aníu. Imthusa an
dá clamh déc, ro fhothraiccset a h-uiscce an thopair
gurbhatt ógh-slána íatt. Mórthar ainm
Dé & naemh Ruadhain tresan firt-sin.
Is dochum an
Ruadháin naeimh ro tiodhlaic an Coimdhe
Ísu Crist ind oigh n-allaidh as in coillidh fri fescor i
n-am espartan. Do oirisfedh ind oigh
n-allaidh fria bleoghan occ Ruadán. An agh
immorro ro reithestair go h-uttmall uirettrom; iar-sodhain ro imthigh
an agh, & do-riacht co Colman Éla co ros-bligedh do
Cholman gairitt iar turgbail urthosaigh laithe íarttain.
Aroile urtosach erraigh ro thriall
Ruadhán oiriseamh i n-Doire
Eidhneach. At-chuala mac Dairine Doire Moir sin .i. eisiumh do bheith
ann. Ro triall an t-occlach ina dochum, & ruscc dermhair
lan d' im lais, dia tiodlacadh do Ruadhan. Ro la mac
Dairine an lestar for da damh n-aimhriata iar-sodhain.
Do-radsat na doimh a n-acchaid forsan cathraigh o
Dhoire Mor conair nar ghnathad riamh na iaramh. Coirighís
an Coimde slighe n-derscaighthech for a cind tresan monaidh, nach
frith riamh riasin uair-sin na iaramh; gur bo crúaidh socair
an t-slighe dona damhaibh for gach ceim, no go riacht co
Ruadhan co Doire Eidhnech. Dos-gni antí
Ruadhan teora cóicta cuid don lestar go
ro fodhlastair forsan cédna lín do dáoinibh
eisidhein. An lestor immorro frith lan laithe cingeisi iar-sodhain
amail ro boi acc techt go Ruadhan.
Aroile aimser do-rala
Ruadhan i n-Aradhaibh. At-chi an m-banscail dia
soigidh; gruaidhi fliucha & tóirsi trom, &
dibergóid dermair lé. Co ro ataigh anti
Ruadhan go h-umhal foigidnech im
tódhusccadh a meic o marbaibh di. An tan ro ataigh
antí Rua(dh)án an
Coimdhe cumachtach tar cenn an mairbh, at-racht an marbh iarttain.
Macamh
n-aill n-aile ro thodhuiscc antí náemh
Ruadhan. An tan ro ladh a chenn fo chasal
Ruadhain eisidéin at-racht o marbaibh.
An tres fer immorro ro thodiuscc
Rúadhan ó mharbaib a Cuillinn a
flaith Eile. Do-ronadh in aitti dó ina n-dernain
mírbhal-sin. Tulach Ruadhain a h-ainm sein
gusaníu.
Baoi araile occlach esccainte h-i
c-crich úa Néill diar bo h-ainm Aodh Eiccintach. Ile
n-olc lais, óir ba discir & ba droch-comhairlech
anti eisidein. Ro edhbair dano a fherann d'
Áedh mac Bric. Tingellais Aodh flaith n-De dó-somh ind.
At-bath an t-ócclach iarttain. Ro chathaighset
slogh adhbal ainíarmartach na n-demhon fris. Cathaighis an
t-epscop náemh 'san áer tara cend friu. An tan rob ail
doibh imirt anforlaind forsan epscop, & an t-occlach do
bhreith leo da aitti & da adhba .i. do ifurn, ailis epscop
Aodh co h-athlamh anti Ruadhan & Colam
Cille, co toirsitis dia cobhair. At-rachtsatt an dá fher
náemtha iar sin dia shoighidh, go ro cathaigsett friu
dibhlínaibh, go ruccsatt an t-occlach leo i f-flaithes n-De, iar
m-breith coscair for demon.
Ruadan & Colum Cille
immorro iar sin raidhis gach nech dibh, go ro dermaittsiot a c-cluicc
do beim d' eis sin, iar
farcbail imchomhairc occa chele. Colum Cille immorro bói
manuail órdha lais, dia breith dia scriobhadh do macaibh
foghlama. Ros-dermaitt ag Ruadhan Lothra aon do
laitibh iartain.
Do-rala Baithin i f-farradh Coluim
Cille. Conidh ann at-bert Baithín fri Colum Cille: ‘Caidhe’, ar se, ‘an
manuál báoi lat lá an
fhughaill’. ‘At-beirim, a Bháithín’, ar Colum
Cille, ‘co ro dhermaites h-í lá an fhughaill-sin occ
Ruadhán; & at-beirim frit, soich-si
feisin go Rúadhan, & tabhair an
manabail lat damh’.
Ro thriallastair Báoithin for sétt iar
sin go Rúadan. Ruadhan
immorro bói an manabail lais i n-aichill Báithin,
óir do foillsighedh dó cían suil do thicfedh,
go t-tiucfedh Báithine for cend na manabaile. Baithin iaramh ro
faccbustair iomchomarc bethadh ag Ruadhan, go
riacht budeisin for cula go Colum Cille, & an leabhar lais.
Ruadhan immorro da
throigh déc i n-airde lais, & foirfe do deilb,
óir ba derbh gur bó riaghalta allastigh anti
Ruadhan, óir ba h-infeich allastigh
& allamuigh anti Ruadhán, &
ba h-inícha allastigh eisidhe. Ba h-uasal immaille fri daoinibh
inti Ruadan; ba h-uaisle immaille fri Dia inas. Ba
h-oll cuirp eisidein, ba h-uille a grasa inas. Ba h-oll i frecnarcas
De & daoine anti Ruadhán
náemh; ba mar 'san aimsir fil sund antí
Ruadhan, ba móa 'san aimsir fil gan toidecht
anti Ruadhan.
Ba mor i n-gradh eisidhe, ba mor i n-umhla eisidhe,
& már i f-foighittne & a t-trocaire
eisidhe; & ba mar 'san ile maithes anti
Ruadhan, meince & lionmaire a dhegh-oibrech
n-dinghala 'san cenntar, is as fuarastair il-mhaithes i n-altair o
Mhac Muire Oighe ingeine, Ísu Crist, ar t-Tigernai-ne. Is aire
beos fuarastair in luaighidhecht laindhermair, & in oirmittin
n-difhaisneise, & in gloir nach cumangar do
dibhadh do ghres, i t-tir nimhe, h-i frecnarcus in
aird-ri, Athar & Meic & Spirtu Naeimh, an Trinoid
mair, aen-De, in Coimde ilcumachtach, ar
n-aen-aird-ri, aga fil an sith suthain & comhlanas an uile
maithesa, et reliqua.
As leabhar Echraidhe
Í Shiagail ó Fheraibh Ceall do benadh an
betha-so Ruadain i c-conueint brathar Atha Luain
aois 'an Tigerna an tan-sin 30 Febru. 1628. & do sccriobhadh leis
an sccribhneoir cedna an betha cedna i c-conueint bráthar Duin
na n-Gall aois an Tigerna an tan-sa, 2
Marta 1629. Meisi an brathair bocht Michel O Clerigh
Fechtus dia n-deachaid anti naomh Rúadan
for cuairt cleircechta go righ Eoghanachta Caisil .i. Eochaidh
mac Mail Ughra, is h-isin aimser tainic araile drái d'
feraib Alban for cuairt bíd go feraibh Eirenn cona
trom-dhaimh lais, do breith einigh Erenn, no d' fagail gach
neith no sirfedh for fiora Eirenn.
Lobhan ainm an druagh; go t-tainicc go h-airm i
m-bói Eochaidh, co nar gabh aisccidh ele uada, acht an
aon-shuil bói ina chionn do tabairt dó, no a
einech, & einech b-fer n-Erenn, da breith lais i
nd-Albain. O ro chuala an righ anni-sin, ro raidh go mairfedh a
bhladh do shir, & nach mairfedh an roscc. La-sodhain ro
la a mhér fona shúil, go ro theilcc an roscc i n-ucht an
druagh.
O 't-conairc antí naemh
Rúadhan an ithche neimh-dligthich-sin ro
shir an dráoi, ro leicc for a ghluinibh é, &
do-rinne croisfighill dhe, & ro guidh Dia go duthrachtach
go n-dechdais di shuil an druagh Lobain i c-cenn in righ Eochadha,
do fhognamh dó i n-ait a ruiscc fodheisin; & ro
fíradh anni-sin, tre impidhe naomh
Ruadhain.
Ro sginnsiott di shuil an druagh as a chionn tre
impidhe naomh Ruadhain, & tre
cumhachtaibh Dé, go n-dechsat in acchaidh & i
n-einech Eochadha, go ro fhoghainsiot dó, amhail bidh iad a
suile féin o thosuch a bhethadh no beith occa; go n-abradh
gach aon atchidh é: ‘Suil Lobháin fil occa’,
conidh de-sin ro len Súillebhain de. O 't-connairc
Eochaidh an mirbal-sin, ro edhbair é féin cona
shiol, & cona chlannmaicne a
m-bith-dilsi do Dia & do Ruadhan; gur
moradh ainm De & Ruadhain de sin.