Annals of the Four Masters, Volume 5
Aois Criost, Mile,
cúicc ced, a h-aon. SEAN mac Rosa mic Tomais Óicc Meg Uidhir baí 'na chanánach coradh h-i c-Clochar, na phearsún, & na airchinnech i n-Achadh
Lurchair saoí eccnaidhe earccna i l-laidin, & i n-gaoidhilcc fer ticche aoidheadh coitchind da gach aon nó ricceadh a leas, & a écc in Id Iún. Niall mac Airt mic Eoccain
Uí Néill d'écc. Rúdhraighe mac Uí Chonchobhair
Fhailgigh, .i. mac Cathaoír mic
Cuinn mic An Chalbhaigh d'écc. Rudhraighe mac Meg Mathghamna, .i.
Brian mac Remainn do mharbhadh lá
cloinn Még Aengusa. Coccadh etir Oirghiallaibh
fein, .i. Sliocht Aodha Ruaidh,
& Sliocht Remainn.
Mág Mathghamhna (Rosa) do
breith a chaoraighechta
leis for an Lucht Tighe, &
Sliocht Remainn do chor as an
tír amach i cenn h-Ui Neill.
Mág Mathghamhna d'ionnsaicchidh for Shliocht Remainn, &
teccmhail dá roile doibh acc Áth an
Choileir.
Toirrdhealbhach (.i.
mac inghine an iarla) mac Cuinn mic
Enri Uí Neill do beith acc
congnamh lá Sliocht Remainn. Toirrdhealbhach umorro,
mac tighearna a aoísi fodhéin bá
ferr do Gaoidhealaibh mharbhadh lá
Mág Mhathghamhna annsin & mac
Mec Domhnaill Gallocclach (Eoin mac Colla) do mharbhadh co sochaidhibh ele. Mac Meg Uidhir Tomás mac Tomáis Oicc mic An Ghiolla Dhuibh (.i. Mag Uidhir) do mharbhadh ar Sliabh Betha
lá cloinn Briain mic Remainn Meg Mathgamna co n-ár a mhuintire ina fharradh. At iad na maithe ro marbhadh ann: Giolla Íosa mac
Emainn, Tomás mac Duinn mic Emainn, &
Corbmac mac Seain mic Emainn Meg Uidhir,
Ruaidhri Buidhe mac Emainn Óicc Meg Uidhir, & Emann, & Maghnus Eoghanach, da mhac
Aodha mic Briain Mhég Uidhir, Brian & Donnchadh da mhac Taidhcc mic Dabeid mic Giolla
Bhuidhe Mic Maghnusa, & cóiccer don chinidh chedna co sochaidhibh oile do marbhadh amaille friú. Caislén Sliccigh do ghabhail le dreimirib, & tocht fair anuas as a bharr lá cloinn Ruaidhri mic Toirrdhealbhaigh
Charraigh Uí Concobhair, & lá cloinn Feidhlimidh mic
Toirrdhealbhaigh Carraigh Ui Conchobhair. An Calbach Caoch mac Domhnaill mic Eoccain Uí Conchobhair do mharbhadh ann, &
Sean mac Ruaidhri mic Toirrdhealbhaigh Charraigh Uí Conchobhair do thuitim lás An c-Calbhach a f-frithghuin ar in
lathair-sin. Aibhne mac Seain Í Catháin do mharbhadh lá a dearbrathair feissin Brian Fionn. Mac Domhnaill Cloinne Ceallaigh (Giolla na Naemh mac sidhe Corbmaic mic Airt) do mharbhadh la Feidhlimidh
mac Donnchaidh mic Tomáis Még Uidhir. Emann mac Ricaird A
Búrc do
ghabháil lé Mac Uilliam Cloinni Riocaird ag tocht ó
turus San
Sem. Fuasccladh mór do bhein as, & braighde maithe dia muintir
imó mac.
Maoíleachlainn mac Uilliam Meg
Raghnaill taoiseach Muintire h-Eólais d'écc iar
c-cian aoís. Tadhg mac Toirrdhealbhaigh mic
Féilim
Finn do mharbhadh lá cloinn
Ruaidhri
Mec Diarmada. Brian mac Ruaidhri Mec
Diarmata do
mharbhadh a Caislén Tuillsce amach
d'aon-urchor soighde, & ní ro h-admhadh cia
ros-marbh. Creach la h-Ua c-Concobhair for
Chonchobhar Mac Diarmata h-i c-Caisiul Bracáin Uí Brocain,
& an baile do losccadh lais. Domhnall Ua h-Uiccinn oide sccol Ereann
lé dán d'écc iar d'tocht ó turus San
Sém. Donnchadh Ócc Mág Carthaigh
mac Donnchaidh mic Corbmaic mic Donnchaidh mic
Diarmata mic Corbmaic Fhinn mic Domhnaill
Móir d'écc, ticcerna Ealla
eisidhe. Toirrdhealbhach O Briain ticcerna Tuadhmumhan
do losccadh Chonntae Luimnigh, &
Choisi Máighi san
n-geimhredh.
Annal AOIS CRIOST, 1502. Aoís Criost,
Míle, cúicc céd, a dó. Semus mac Rúdhruighe Meg
Mathghamhna comharba Cluana h-Eoais d'écc. Art Ua Gallchubhair &
Eóin Ó Loiste dias abbadh baí in imresain fri aroile im
abdhaine Easa
Ruaidh, & a n-écc in aén-ló
co n-oidhche. Mainistir na m-Brathar san
c-Cabhan do ghnoucchadh la h-Ua
Raghallaigh
ón Róimh do na braithribh
De obseruantia,
i n-acchaidh na m-bráthar De comuni
uita.
Tadhcc mac
Cuinn mic Domhnaill Uí
Neill,
Domhnall mac Feilim Uí
Neill, Eocchan Bocht mac Neill
mic
Enrí Uí Neill, &
Domnall mac Pilip Meg Uidhir
d'écc. Tadhcc mac Tomaltaigh an
Einigh Mac Diarmata tanaisi Maighe
Luircc do
mharbhadh go h-aithesach lá cloinn
Ruaidri
Meic Diarmada h-i c-Coilltibh
Cléirigh. Maidhm na Tolcha Finne .i. i
n-Glionn Eidhnighe do thabhairt la cloinn
Toirrdhealbhaigh Óicc mic
Toirrdhealbaigh
mic Neill Ruaidh, ar Ó m-Baoighill
dearbhrathair a n-athar .i. Niall Buidhe,
dú in ro marbhadh Ó Baoighill,
Niall cona dhias mac .i. Rudhraighe
& Domhnall Ballach co n-druing ele,
& ba h-e
Ó Baoighill ro indill celcc for cloinn
Toirrdhealbhaigh dia ro marbhadh é
budhéin. Indsaicchidh lá h-Ua
Raighilligh (Sean mac Cathail)
ar Pilip mac Toirrdelbhaigh Még
Uidhir, & maighréidhe an tíre os
cenn Cloinne h-Amhlaoibh do
shiubhal & do loscadh leó, & Emann
mac Pilip Riabhaigh mic Amhlaoibh co n-druing
oile do mharbhadh. Ro marbhadh on t-sluagh-sin Uí
Raghallaigh, mac Uí Raghallaigh
budhéin .i. Domhnall an Mhagha &
mac Mic Maoil Martain
Concobhar. Donnchadh mac
Conchobhair mic Tomais Óicc
Meg Uidhir d'écc
do ghaibh cro na n-gon do radadh fair h-i maidhm Sleibhe
Betha. Art mac Enri mic
Eoccain Uí Neill do mharbhadh
lá
h-Art mac Cuinn mic Enri mic
Eoghain Uí Néill. Eoghan mac Aodha mic
Airt Uí Neill do mharbhadh la
h-Aodh mac Cuinn Uí
Neill. Cathal mac Maoilechlainn
Duibh Még Samhradhain do mharbhadh le
cloinn Ui Raghallaigh ar tarraig mic
Briain & a cloinne. Slóiccheadh la h-Aodh
Ócc mac Aodha Ruaidh Uí
Dhomhnaill, & Mag Uidhir
Sean do dhol la mac Uí
Dhomhnaill ar ionnsaicchidh i n-Dartraighe Choininnsi ar mac
Seain
Buidhe Még Mhathghamhna,
& baile mhic Seain Bhuidhe
& an tir uile do lomloscadh leó. Creacha an tire do
theichemh rempo. Oirghialla ó Abhainn na
h-Eóghanacha asteach do bhreith forra,
& Sliocht Feidhlimidh Uí
Raghallaigh, & Sliocht
Donnchaidh Meg Uidhir. Mac Uí
Dhomhnaill & Mag Uidhir do
imtheacht co crodha cosccarach ar eiccin orra-sin uile, & marbhadh
do dhenamh dhoibh ar an tóir im Fheilim mac
Conchobhair mic Féilim Uí
Raighailligh co sochaidhibh oile, & tocht
slán dia t-tighibh. Donnchadh Ua Briain
do écc. Mac sidhe Briain mic
Conchobhair mic Mathghamhna mic
Muirchertaigh mic Toirrdhelbhaigh mic
Taidhg mic Conchobhair na Siúdaine mic
Donnchaidh Cairprigh
&c. Topar sóidh & saidhbresa Muman ar medhón, tighearna ó Ath Dara go
Luimneach, &
on m-Baile Nua co Mainistir an Aonaigh.
Tighearna
Ethorlach &
Choille Beithne an
Donnchadh
h-í-sin.
Annal Annal AoiS
CRiost, Mile, cuicc céd, a trí. Ua Beóllain comarba Cholaim
Chille i n-Druim Chliabh
d'écc. Mag Uidhir Sean mac Pilip mic Tomais Mhoir (.i. An Giolla Dubh) én-rogha d'urradhaibh Ereann ina aimsir, an t-aon Ghaoidheal fá
mó trócaire & daonnacht, & as fearr do
chaomhain, & do chosain a thír, & a
thalamh, dob' fhearr do chléth choccaidh i n-acchaidh ainfine,
& coiccríoch, fá fearr smacht, recht,
& riaghail h-i
c-cill & i t-tuaith d'ecc ina longport
fein i n-Inis Ceithlionn
dia domhnaigh do shonnradh iar n-eistecht aifrinn,
an sechtmadh callainn April, iar m-buaidh
ongtha & aitricche, & a adhnacal i Mainistir na m-Brathar i n-Dún na n-Gall iar t-togha dhó
innte. Mac Ui Dhomhnaill
.i. Donnchadh na n-Ordócc do ghabháil
lé cloinn Chuinn Uí
Neill, & Albanaigh
badar h-i f-farradh cloinne Cuinn dia breith
leó do shaicchidh Ui Dhomhnaill Aodh
Ruadh, & Domhnall mac Uí
Dhomhnaill do sccathadh Donnchaidh
(.i. ocon abhainn dian h-ainm an Daol)
& a écc de. Brian mac Aodha
Még Uidhir d'écc. Emann mac Eoghain
mic Aodha Mhég Uidhir cona mhac, mac
Corbmaic mic Aodha Mheg
Uidhir & mac Toirrdhealbhaigh
Uí Mhaoile Dúin do mharbhadh
i n-dibheircc oidhche
lá cloinn Bhriain mic Aodha
Mhég Uidhir. Mac Uí Catháin
(Risderd) do sccathadh lá a
dearbhrathair fein Domhnall
Cleireách. Tebóid mac
Uatéir A Búrc ticcherna Conmaicne
Cúile Tóladh cenn daonnachta &
dagh-oinigh Gall Connacht d'écc iar
seandataidh. Toirrdhealbhach Occ Ua
Concobhair (.i. Ua Conchobhair Donn) d'
écc i m-Baile Tobair Brighde iar t-trebhloid
fhada. Maidhm adbhal-mhór lá
Mac Uilliam Cloinne Riocaird for
Ua c-Ceallaigh, & for dhreim do
Chonmaicnibh Cúile dú in ro
marbhadh ermhor a n-gallóglach
dibhlinibh do Cloinn n-Domhnaill,
& do Chloinn t-Suibhne a
t-timceall a c-consapal, &
in ro marbhadh Uatér mac Seain
A Burc saoí chinn
fhedhna esidhe. Tebóid mac
Uateir A Búrc ticcherna
Musccraige Cuirc do mharbhadh la
Donnchadh an Chuilinn mac Uí
Cearbhaill & la Conchubhar Ua
n-Duibhidhir.
Iarla
Cille Dara do dhol h-i Saxaibh, & a teacht fo
bhuaidh eiste & a mac baí hi laimh righ Saxan do thabhairt leis. Sluaiccheadh lasan iarla c-cédna lá Gallaibh & la Gaoidhelaib Laighen
go Magh Line go Carraicc Fherccusa dia ro
bhris caislén Bheóil
Fersde, & dia n-dearna constábla h-i Carraicc
Fherccusa do mhac an
t-Santálaig. Sluaiccheadh adhbhal-mhór la
Niall mac Cuinn mic Aodha
Buidhe cona comhaontadh
Gall & Gaoidhel i t-Tír
Eoghain dia ro imthigh Tír
Eoghain co h-iomlán, & Uí Eachdach uile co rucc a lurcc
iomlán dia thigh. Maidhm lá cloinn Bhriain
mhic Neill Gallda in ro marbhadh & in ro
gabhadh maithe Gall
Chairrge Ferccusa. Raghnall Mór mac
Giolla Easpoig mac mic Domhnaill consapal Albanach
Éreann, do écc i n-Duibhtrian Uladh. Aodh mac
Conchobhair mic
Uí Conchobhair Ruaidh, &
Ruaidhri mac Donnchaidh Dhubhshuiligh
dá thanaisi thocchaidhe do
mharbhadh a meabhail lá sliocht ócc
Fheidhlimidh Fhinn Uí
Chonchobhair. Feidhlimidh mac Maol
Ruanaidh Meg Raghnaill
dagh-adhbhar
taoísicch for a dhuthaigh, &
Dondchadh Baisileir mac Maoíl
Tuile d'écc. Mag Carthaigh Mór
.i. Tadhcc mac Domhnaill Óicc d'
écc, cosnamhach a athardha, islightheóir a namhat,
ardaightheóir a charat an Tadhg
isin. Corbmac mac
Donnchaidh mic Domhnaill Riabhaigh
d'écc. Fer ga raibhe tighearnais
& tánaisteacht
O c-Cairpre do neimhched dherbhrathar a athar
.i. Diarmata an Dúnaidh. Ridire an
Ghlenda d'écc .i. Emann mac
Tomais, mic Pilip mic Seain mic
an Ridire. Tadhcc Boirneach,
Murchadh, &
Mathghamhain,
clann Mathgamhna Í Briain,
Conchobhar mac Briain mic
Muirchertaigh mic Briain Ruaidh,
& mac Uí Lochlainn
Conchobhar mac Ruaidhri mic Ana, &
Muirchertach, mac Toirrdhealbhaigh,
mic
Murchaidh mic Taidhcc do
dhol la mac Uí Flaithbertaigh
.i. Eoghan i n-Iarthar
Connacht co sochhaidhe moir maille friú iar ná t-tarraing
don Eoghan chédna i n-aghaidh a bhraithrech
(Ruaidhri Ócc & Domhnall
an Bháid dá mhac Í
Flaithbhertaigh). As ann bádar-sidhe ar a c-cionn a
b-foslongport ag an
c-Caolsháile Ruadh. Ro ionnsaigset
Siol m-Briain &
Eoghan
an foslongport, & do-ronsat
crecha & édala. Leanait clann Í
Fhlaithbhertaigh & an tír a
t-toraighecht iad go ro fighedh iorghal etorra, go
t-torchratar clann Mathgamhna Í
Bhriain, & Eoghan Ó
Flaithbhertaigh lá Muintir Flaithbheartaigh don
chur-sin.
Annal AOIS
CRIOST, 1504. Aois Criost, Mile, cúicc céd, a
cethair. Giolla Patraicc Ó
Con Dálaigh (.i. mac Enri) abb Cluana h-Eoais,
iar n-gnoucchadh epscopoide Clochair
dó d'écc. Pilip Ó
Raghallaigh abb Cenannsa, & a
dherbhrathair Eoghan,
cananach baoí isin m-baile cédna d'écc. Maghnas mac Briain
mic Donnchaidh abb
Mainistre na Trinóide for Loch Ce
comhrair & ciste coimheda eccna
& eolais, Connacht d'écc, h-i c-Cíll Duibh Dúin, & a
adhnacal in Oilén na Trinoíde
ar Loch Cé. Toirrdhealbach Mag
Uidhir cananach coradh i Clochar, persún Doire
Mhaoláin & prióir Locha
Deircc do thuitim do sdaighre cloch i m-Baile Atha
Buidhe im féil Patraic co ro écc de,
& a adhnacal i Mainistir an
Chabhain. Ruaidhri Mag
Mathgamna biocaire Cluana h-Eoais d'écc.
Conchobhar mac
Ruaidri mic Diarmatta tanaisi Shil Maol
Ruanaidh, mac tigearna
bá treisi tainicc dá dhúthaigh ré cian d'aimsir
do mharbhadh la Mac Diarmata i m-Bealach na
n-Urbróintedh. Art mac Cairpre mic Aedha Uí Neill cona mhac &
cona dherbhrathair do marbhadh la Sliocht
Rémainn Még Mathghamna. Brian mac Meg Uidhir
(Sean mac Pilip) &
Mag Samhradhain Emann d'écc. Mac Diarmatta Moighe Luircc (Conchobhar mac
Ruaidhri Mic Diarmatta) do mharbhadh
lá Maol Ruanaidh mac Tomaltaigh
Mic Diarmatta. Flaithbertach mac
Failge mic Briain Mic Caba do
mharbhadh lé Brian mac Alaxandair
Oicc Mic Cába. O Cianáin Giolla
Pattraicc mac Taidhcc,
Maoilechlainn mac Athairne Uí
Eódhosa,
O Caiside Cuile (.i. Piarus mac
Tomais) ollamh
leagha Mheg Uidhir, saoi dearbhtha i leighionn, &
h-i f-fisicceacht, fer tighe aoidhedh
coitchinn, & Aindrias Mag Craith mac comarba Termoinn Da Bheócc biatach coitchenn d'écc. Maidhm Bheoil Atha na
n-Garbhán do thabhairt lá
Sean A Burc mac Uillicc
mic mic Uillicc mic Riocaird tánaisi
Cloinne Riocaird for Ua
c-Ceallaigh du h-i t-torchair Uatér
mac Seain mic Tomais A
Búrc adhbhur tigearna
Conmaicne co sochaidhe móir amaille
fris do Cloinn n-Domhnaill, &
do Cloinn n-Dubhghaill. Tri caisléin lá h-Ua
c-Ceallaigh do briseadh lé Mac
Uilliam (.i. an tres Uillecc) .i. an
Garbhdhoire, Muine an Mhedha, &
Gallach conadh treimhid-sidhe do chuaidh
Ó Ceallaigh Maoilechlainn d'
éccaoíne a imnidh ris an iustis dia ro cuireadh maidhm Cnuic
Tuagh.
Slóicchedh
adhbhal do thecclamadh lasan iustis
Geroitt mac Tomais iarla Chille Dara. Do
dheachattar céttus maithe
Leithe Cuinn ina dhochumh .i. Ó Domhnaill
Aodh Ruadh, & a mhac co maithibh Chenél
Conaill, & drong dho Chonnachtaibh .i. Ua Conchobhair
Ruadh, Aedh mac Feilim Fhinn,
& Mac Diarmada tigerna Maighe
Luircc. Tangattar bheós maithe
Uladh cenmotha Ó
Néill isin tionol chedna .i. Art mac
Aedha Uí Neill tanaisi Chenel
Eoghain, Domhnall mac Mhécc
Aénghusa, Mag Mathghamhna,
& Ó h-Anluain. Tangattar dna
Ó Raghallaigh, O
Ferghail .i. an t-epsop, Ó Conchobhair Failge, Siol c-Ceallaigh, & Clann Uilliam Burc, &
Leth Cuinn uile d'urmhór,
ní ro ansat na sloigh lan-mhora h-ísin co rangatar co Cloinn Riocaird. Mac Uilliam
Cloinne Riocaird dna, ro thionóil
sidhe slóigh iomdha adhbhal-mhora ina n-aghaidh-sidhe
.i. Toirrdhealbhach Ua Briain (.i. mac
Taidhcc) tighearna Tuadhmumhan cona braithribh cona thionol,
& go Síol Aodha
arcena, Maol Ruanaidh Ua
Cerbhaill .i. tighearna
Ele cona thuathaibh &
taoíseachaibh, & co maithibh
Urmumhan, & Aradh. Do-ronadh comairle crodha andsin la
Mac Uilliam, & lá h-Ua
m-Briain cona sochraide .i. gan umhla na
eidiredha do thabhairt
don lucht baí ar a c-cionn, acht a f-freccra im cath
h-i c-Cnoc Tuagh do shonnradh. Gnither cath crodha
etorra dana frith a ionnshamhail isna deidhenchoibh co clos
co fada o na fedhnachaibh cathais na c-caith-mhileadh, fedhmanna
na f-feindedh, Ruathar na
ríoghlach, torann na t-triath, & brosccar na m-buidhen
aga m-baoghlucchadh, muirn & menmanradh na macraidhe,
tuinnsiomh na t-trein-fhear aca
t-trasccradh, & iomfhorcraidh na n-uasal ar na h-uirislibh. Maidheadh tra an
cath fo dheóidh ar Mac Uilliam ar Ua
m-Briain, & for Leith Mogha,
& ro ládh a n-ár im Murchadh
mac Uí Briain Aradh co sochaidhe do shaor-clandaibh oile. Airm umorro i rabhatar
na naoi c-coirighthe gallocclach ina c-cipe
comhdhaingen chatha ní terna dibh náma
achtmadh aon-chorucchadh esbadhach. Ro marbhaitt, & ro
mudhuighit dronga dirmhe do shochraide an iustis ger bhó rempa ro ba raén.
Bá dícumhaincc áiremh nó aisneis in
ro marbhadh do mharcshluagh &
do throicchteachaibh isin cath-sin ar
bá doimtheachta an maighen fors m-bátar la
h-aidhbhle & lá h-ioliomat na nécht
n-ionnchomhartach ina b-faoínlighibh
ar na b-fiarledradh, na c-craoiseach arna c-coimhmbriseadh, na sciath
arna scoltadh na c-cloidhemh catha arna m-blodhadh na c-colann
c-ciorrtha c-cros-bhuailte sínte sechmharbh, &
na n-giolladh n-ócc n-amhulchach co h-athéidigh arna n-oideadh.
Iar sraoíneadh an madhma-sin lasan iustis ro comarleicc fri h-Ua
n-Domhnaill dol fo chédoir go Gaillimh. IS ead at-bert Ua
Domhnaill fris, ro marbhait, & ro mudhuigit ar
se sochaidhe diar muintir & ata araill dibh co
h-esraite inar n-eccmais. IS eadh is téchta ann
airisemh anocht isin maighin-so a n-ionnchomartha cosccair,
& foslongport do dhenamh
linn uair tiocfait ar f-fianlach, & ar n-anradh inar n-dochum la tabairt
aithne for ar meirgedhaibh, & for ar m-bratachaibh. Do-ronadh
fair-siumh sin. Luidh an iustis
& O Domhnaill arabharach go Gaillimh, & da mhac Mic
Uilliam, & a inghen a laimh lásan
iustis, & bátar
adhaidh isin m-baile a f-fochair aroile co subhach soimhenmnach
iarsan c-cosccar rémhráite. Lodar iaramh co h-Áth na Ríogh, &
fuairset an baile for a c-comus. Celebraidh Ua Domhnaill & na maithe archena don iustis, & teid cach
uaidhibh dia t-tighibh. Fuabairt feille for Ua Neill
(.i. Domhnall) la Tadhcc Ua
n-Óccain cona chloinn h-i c-caislén Uí
Neill fein .i. Dun
Genainn, & an caislén do ghabháil dóibh.
Ro dióghail Dia an gniomh-sin
forra fo chedóir uair ro benadh an baile diobh,
& ro crochadh Tadcc & dias
dia chloinn, & ro sccathadh an tres mac do chloinn an
Taidcc chedna. Finghin (.i. Mag Carthaigh
Riabhach) mac Diarmada an Dúnaidh
Még Carthaigh tighearna Ua c-Cairbre d'écc, & a
bhrathair Diarmait mac Diarmata an
Dúnaidh do ghabhail a ionaid. Uilliam Mac Dauid
mic Emainn d'écc. Tomas a
bhrathair ina ionad.
Annal AoiS
CRioSt, Mile, cúicc céd, a
cúicc. Donnchadh Ua
Cathain abb Mainistre Mhaighe Cosccrain do crochadh la
Diarmaitt mac Ruaidhri mic
Maghnusa Uí Cathain, &
Diarmaid fein do
sccathadh trias an n-gníomh-sin. Emann Dorcha (do sliocht
an Ridire .i. an
t-Simunaigh) prioir
Fobhair d'écc. Labhras Ua
Flannaccain prioir Daimhinsi d'écc. Domnall mac Airt mic Eoghain Uí Neill do mharbhadh la
Brian mac Cuinn mic Enri mic
Eocchain Uí Neill.
O Domhnaill
Aodh Ruadh mac Néill Gairbh mic
Toirrdhealbhaigh an Fhíona ticcherna Tíre
Conaill, Insi
h-Eoghain, Cenél Moain,
& Iochtair Chonnacht fer
dár ghiallattar Fir Manach, Oirghialla, Clann Aodha
Buidhe, an Rúta &
Cathánaigh, Ro ghiallsat dna
Goill, & Gaoidhil Connacht
ó Mac
Uilliam Cloinne Riocaird anuas
dó, & gidh eisidhe ann do dhioghail
Ó Domhnaill a anumhla fair a leithre dol ina
dhúthaigh dá aimhdheóin co meinic cona
baí aen cethraimhe fherainn ó Shuca anuas & o
Sliabh O n-Aedha don taoíbh thiar nach raibhe
fó chíoschain d' Ua Dhomhnaill.
An t-Ua Domhnaill-si tra escca iomlan einigh &
uaisle an Tuaisceirt, fer bá mó
grenn, & gaiscceadh, fer bá
ferr ionnsaicchidh & anadh, fer rob ferr smacht,
reacht, & riaghail baí i n-Erinn ina aimsir do Gaoidhealaibh, ar ní
déntaoí do choimhéd i t-Tir
Chonaill ré a linn acht iadhadh dorais na gaoithe nama,
fer bá ferr do chiond ecclaisi, & eiccsi,
fer ro thiodhlaic almsana aidhble i n-onóir an choimdhe
na n-dul, fer las ro turccbhadh & las ro cumhdaighedh
caislén cétus i n-Dun na n-Gall fó daigh gomadh inneoin
fhosaighthi dia clannmaicne ina dheadhaidh, & mainistir bhrathar De
obseruantia i t-Tír
Conaill .i. Mainistir Dhúin na n-Gall,
fer lasa n-dearnadh iliomat do chreach-sluaighedhaibh
timchill fó Erinn,
fer dár díles August Iarthair Thuaisceirt Eorpa do rádh fris,
d'fhaghail bháis iar m-buaidh ó dhomhan & o dhemhan, iar n-ongadh, & iar n-aithrighe tocchaighe
ina longport
fein i n-Dún
na n-Gall dia h-aoíne do shonnradh isin cuíccidh íd Iulii, isin ochtmadh bliadhain sechtmoghat a aoisi,
& isin cethramhadh bliadhain
cethrachat a fhlatha, & a adhnacal i Mainistir Dúin na n-Gall. Mag Cártaigh Cairbreach
.i. Finghin mac Diarmata an Dúnaidh mic
Domhnaill Riabhaigh d'écc, & a
derbrathair Diarmait do ghabháil a
ionaidh. Feidhlimidh mac
Neill mic Airt mic Eoccain
Uí Neill do mharbhadh la cloind
Toirrdhealbhaicch
Uí Mhaoíle Dúin.
Mac Domhnaill
Gallocclach (.i. Colla mac Colla)
consapal Uí
Neill do mharbhadh i n-Ard Macha la Giolla Easpuicc mac Somhairle
Ruaidh Mic Domhnaill. CReach lá cloinn Giolla
Patraicc mic Emann Meg Uidhir ar
chloind óicc an Emainn cedna,
Brian, & Eocchan,
& Eocchan do mharbhadh lá
cloinn Giolla Patraicc a t-toraigheacht na creiche,
& Fergus Mor Mac Caba
do mharbhadh o chloinn Giolla Patraicc don
chur-sin. Mac Mheg Uidir
(.i. Sean mac Pilip)
.i. Toirrdhealbhach, & dá mhac Taidhg Még Gafraidh, & Tadhcc Occ mac Emainn Mic Gaillgille,
co n-ocht feraibh décc amaille friu do
bháthadh i c-coite for Loch Eirne. Mac Uí Fhlannaccain,
Corbmac mac
Corbmaic d'écc. Sluaiccheadh la mac Uí
Dhomhnaill (Aodh Ócc mac Aodha
Ruaidh) h-i t-Tir n-Eocchain,
& Baile i Neill (.i. Domhnaill)
Dún n-Genainn do losccadh
leis, & baile Aodha mic
Domhnaill Uí Néill,
& o Abhainn Mhóir asteach
d'imtheacht
dó gan frithbheart fris. Suidhe fa Chaislén na Deircce dhó ar a
iompúdh, an caislén do gabhail
dó (.i. ar cloinn Neill mic Airt),
& a uárda d'faccbháil ann.
Dol dó as sin go Cill
Mic n-Enáin, & tigearna do
ghairm dhe fór Thír Conaill
an dara lá d'August do thoil
Dé & daoíne. Cairpre mac Briain
Uí Uiccinn oide
lé dán d'écc i n-Iarthar
Midhe, & Brian Ócc mac
Briain mic Domhnaill Chaim Uí
Uiccinn d'écc. Sean mac
Riocaird A Búrc rogha
Gall macaemh
Ereann do marbhadh a meabhail h-i
Mainistir Topair Patraicc lá cloinn
Uillic A Búrc. Caislén
Bhaile an Tobair do ghabhail la h-Ua Conchobhair
n-Donn, & la Mac Diarmada
for Shliocht Gráinne inghine
Uí Cheallaigh. Sídh do
dhénamh dhóibh & a n-duthaigh do thabhairt do Sliocht Grainne.
Annal AOIS CRIOST, 1506. AoiS
CRiost, Mile, cuicc céd, a Sé. Tomas Buidhe Mac
Cosccraigh, oirchinneach
Cluana h-Eoais, &
Sean Ó Fiaich oirchinneach ar trian Airidh
Bhrosccaigh d'écc. Mac Mhég Uidhir
Aedh mac Emainn mic Tomais Óig
Még Uidhir do mharbhadh a t-tóraigheacht
creiche do-rinnedh lá cloinn Chuind mic
Enri Uí Néill ar
Cúil na n-Oirer & ba h-e Pilip mac Emainn mac
Giolla Pattraicc ro marbh eisiumh. Semus mac Pilip
mic An Ghiolla Duibh Még Uidhir
fer connail cráibdeach eisidhe do écc & a
adhnacal i n-Dún
na n-Gall. Maghnas mac Gofradha
Ruaidh Még Uidhir & mac
Briain Theallaighe
Echdhach (.i. Feilim)
d'écc. Tomas mac Oiliuer
Ploingced do mharbhadh la Sliocht Mathgamhna Uí
Raghallaigh .i. las An c-Calbhach mac
Feidhlimidh, & lá a
chloinn. Coccadh Gall
& Gaoidhel d'eirge
trít-sin. Mac Uí Cathain
.i. Brian Fionn mac Seain do
mharbhadh la Domhnall mac Neill mic Enri mic Eoghain
Uí Néill, & mac
don Brian-sin do mharbhadh la
Donnchadh Ua
Catháin. Mac Uidhilín
.i. Ualtar mac Corbmaic mic
Seinicin do mharbhadh la h-Ua
c-Cathain .i. Tomas mac Aibhne,
& ro marbhadh araon ris dá mac Tuathail
Uí Domhnaill, dá mac
Uí Eghra, tri mic Uí
Baoighellain, & dá mac
Uí Chuind, & seacht fir dhécc do maithibh a thionóil isin Rúta do shonnradh. Aodh Ruadh mac
Glaisne Még Mathgamna do mharbhadh la
h-Ua Raghallaigh (Sean mac
Cathail) & la a chloinn. Domhnall Ua
Craidhen, cennaighe craibhdech coccusach
d'écc acc eisteacht aifrinn i n-Dun na
n-Gall. Paidín Ua Maol
Chonaire en-rogha Ereann ina aimsir
lé senchus, & lé filidhecht d'
écc.
Ath Truim
do losccadh do tene doait. Mag Carthaigh Cairbreach
.i. Diarmaid mac Diarmada an Dúnaidh mic
Domhnaill Riabhaigh d'écc. O Cathain
Tomás mac Aibhne, &
clann t-Seain
mic Aibhne Donnchadh &
Domhnall Clereach do dhol tar Banna soir go t-tuccsat airghedha,
& gregha iomdha leó, & teacht go n-iolach
& go n-aithes for c-cúla. Caitilin
inghen iarla Desmhumhan
.i. Tomas mac Semais baintighearna Ua c-Cairpre
ben dercach deigheinigh d'écc, as lé
do-rónadh an Benn Dubh,
& Dún na
m-Bend. Droichet
Phuirt Croisi for Sionainn do
dhénamh la h-Ua m-Briain,
Toirrdhealbhach mac Taidhcc
mic Toirrdhealbhaigh, & la
Domhnall a dearbrathair, la h-epscop Chille Da
Lua & la h-epscop Chille Fionnabhrach.
Annal AOIS CRIOST, 1507. AoiS
CRiost, Mile, cuicc céd, a Seacht. Seon Pauint epscop
na Midhe brathair presediurlesidhe,
& Piarus Ua Maol Uidhir abb Clochair
d'écc. Grainne inghen
Még Uidhir (.i. Emann) ben
Pilip mic Toirrdhealbhaigh, ben
dhércach deigh-einigh, &
Cataríona inghen Chon
Chonnacht mic Maghnusa
Mhég Mathghamhna d'écc. O Flannaccain Tuaithe Ratha Muircheartach mac
Muircheartaigh d'écc. Greis oidhche lá Niall
Ruadh mac Domhnaill mic Neill
Gairbh.
Enri mac
Aedha Uí Neill saoí chinn fhedhna duine bá
ferr aithne ar gach ealadhain d'écc. Feilim Mag
Uinnsennáin oficel
Tire Conaill breithemh tocchaidhe saoí chlérigh co c-crabhadh
& co c-caoíngniomhaibh d'écc .12. Iulii. Siubhán
inghen Mhég Mathgamhna (.i. Aedh Ruadh) d'écc. Slóiccheadh lá h-Ua
n-Domhnaill (Aodh Ócc mac Aodha
Ruaidh) i t-Tír
Eoghain. Foslongport dó dhénamh dho im chaislén Uí
Néill (Dún
Genain) & sochaidhe do mharbhadh do lucht an
bhaile im Mac Gilla Ruaidh .i. Brian,
& Ó Néill do dhenamh
síodha fris Ua n-Domhnaill. Ua
Domhnaill do dhol asidhe h-i c-cenn an iustis, & Cenel Moain do chreachadh la h-Ua
Neill 'na dheadhaidh, & Brian mac
Uí Gairmleadhaigh do mharbhadh lais. Niall mac Cuinn
mic Aedha Buidhe mic Briain Bhallaigh Uí
Neill do ghabhail lá muintir Cairrge Ferghusa, a beith ré h-athaidh
h-i laimh, & a légeadh amach iar sin, & sé braighde décc do buain ass. Coccadh eter Ó
Neill & clann Cuinn Uí
Neill. Clann Airt do beith do
thaobh cloinne Cuinn, & tri creacha do
dhénamh leó ar Chenel
Feradhaigh. Creacha mor do dhénamh la
h-Ua Neill ar cloinn Airt
fo dhéoidh. Aodh mac
Toirrdhealbhaigh mic Pilip Még
Uidhir do mharbhadh la mac Uí Ruairc,
Tighernán Ócc mac
Eocchain. Mac Meg Uidhir
(Tadhcc mac Conchobhair mic Tomáis
Óicc) do mharbhadh lá cloinn
Donnchaidh Meg Uidhir &
lá Remann Ócc
Macc Mhathghamhna. Caislen
mór Cairrge Fergusa, & mére an bhaile feissin do
ghabháil lá Niall mac Cuinn
(ro gabhadh leo-somh feacht riamh) & a braighdhe fein do bhí
san c-caislén do bhuain amach
dhó. Teampall Achaidh
Beithe do losccadh, & ermhór
maithesa an tíre do losccadh ann. Emann mac Tomais
Óicc mic Tomais Óicc d'ecc do
thinneas aon-oidhche. Ua Dúnáin
Dhomhnaigh Maighe Da Claoíne do
mharbhadh do shadhadh do scín la a do bhrathair fein
Giolla Padraicc mac Pilip.
Brian mac
Mheg Samhradháin (Domnall
Bernach) do mharbhadh la
Toirrdhealbhach mac Aedha mic
Eocchain Meg
Samhradháin. Mac Conmidhe (Solamh mac Seain mic
Solaimh) ollamh
Uí Neill
saoí i
n-dán i f-foglaim, & h-i f-filidheacht,
& fer tighe aoidhedh
coitchinn d'ecc .30. October. Mag Craith, Tomas
(.i. mac Pilip mic Tomais mic Maol Muire
Óig mic Maol Muiri Moir), Ua
Cuill Cend Faoladh, O
Dálaigh Fionn Gofraidh, O
Dálaigh Cairpreach Aengus (.i. mac Aengusa
Caoích) & Ó
Gérain (Sean .i. mac
Concobair) d'écc. Mac an Bhaird Airghiall, Giolla Padraicc mac
Aodha, & Tuathal Buidhe mac
Adhaimh Gairbh Mic an Bhaird do mharbhadh
araon lá Coin Uladh Uá
Condalaigh & lá a braithribh. Caislén
Droma Dá Ethiar, & Caislen na Deircce do thuitim. An Barrach Ruadh
Sémas mac Semais do dhol dia oilithre
don Spáinn co maithibh a mhuinntire araon ris, &
iar n-denamh a n-oilithre dóibh do chuatar h-i luing do shoadh
ina f-frithing & ní fes a m-bás
nó a m-beatha ó shin alle. Domhnall mac
Taidhcc mic Giolla Míchil Í
Fhiaich sáith Ereann,
& Alban d'oide
lé senchus a t-tuiccsi laidne, &
filidheachta do bhathadh h-i f-farradh An Bharraigh ar an
oilithre-sin adubhramar. Sean A
Búrc, mac Uillicc, mic Uillicc, mic
Riocaird Óicc tanaiste
Cloinne Riocaird saor-clann Gall Ereann soidheach
lán d'eineach, & d'fhirinne, tinne cruadha
lé cotucchadh d'écc.
Annal AOIS
CRIOST, 1508. Aois Criost, Mile, cuicc ced, a
h-ocht. Maighi Mag Craith
epscop Cluana
Ferta saoí rathmar
riaghalta ceillidhi craibdeach,
d'écc, & Dauidh mac Tomais
A Búrc d'écc ar slicchidh na Rómha iarna oirdneadh ina ionadh isin
epscopóide.
Tomas
Ó Congaláin epscop Oilefinn, & Uater A
Blác epscop Cluana Mic Nóis d'écc. Uilliam Ócc mac
Airt Mic Cathmhaoíl deganach Clochair
d'écc, dearbrathair sidhe d'Eócchan d'epscop Clochair. O Maol Muaidh (Aodh
Ócc) do mharbhadh ina chaislén feisin lá a
bhraithribh budhdhein. Domhnall Ua Briain
(.i. mac Thaidhcc mic Toirrdhealbhaigh)
tanaisi Tuadmumhan,
& Geroitt mac Aodha mic
Cathail Uí Raghallaigh d'écc. Mac Mécc Mathghamhna,
Remainn Ócc mac Remainn do
mharbhadh i n-Domhnach Maighe Dhá Chlaoíne lá
féle Patraicc lá mac
Mhég Uidhir Pilip mac
Emainn. Bá h-amhlaidh do-rónadh an
gníomh h-isin Pilip do dhol i n-onoir
Patraic d'éisteacht oiffrinn don
bhaile, & amhail bátar occ an oiffrionn isin ecclais
do-ruacht Rémann Ócc go m-buidhin
móir ina fhochair imon tempall. Ro h-adhnait
teinte leo h-i c-ceithre h-airdibh an tempuill. Arna
chluinsin sin do mac Meg Uidhir do ráidh nach
leíccfeadh Tempall Patraicc
do losccadh. Ro ghreis a mhuintir im chalma do dhenamh, ticc
Pilip cona braithribh amach i n-anmaim
Dé, & Patraic. Do-rala
etorra cor trascradh Remann dia eoch
& ro marbhadh iaramh cona chomhalta amaille fris .i. mac
Briain Ruaidh Mic Giolla Brighde
& gabhthar bheós braighde ann co ro móradh ainm
Dé & Patraic trít-sin. Corbmac Ó
Cianáin saoí
shenchadha & fhir
dhána & Donnchadh mac
Briain mic Pilip Még
Uidhír d'écc. Muirchertach mac
Aedha mic Ferghail Óicc mic
Ferghail Ruaidh Meg Eochchaccáin
do mharbhadh lá a bhraithribh féin.
Pilip mac
Briain mic Feidhlimidh Uí
Raghallaigh cend
fedhna, & fer
tighe aoidhedh, fer lán d'aithne ar gach
ealadhain d'écc iar m-buaidh ongtha & aithricche. Ticchernan Ócc
mac Eoghain (.i. Ó Ruairc) Uí
Ruairc do mharbhadh lá Sean
mac Tighernáin Fhinn Uí Ruairc. Niall mac Alaxandair
Mic Cabba, & Enrí mac
Briain Mic Caba d'écc. O Domhnaill Aodh
Ócc mac Aodha Ruaidh do thocht i
n-ethraibh for Loch
Erne, & caislén Insi
Ceithlionn d'faghail do ó Ruaidhri Mag
Uidhir, & O Domhnaill do thabhairt an
chaisléin do Philip mac
Toirrdhealbhaigh Még Uidhir,
& braighde an tíre d'fhaghail d'Ua
Domhnaill. O Neill .i.
Domhnall, & Mag Uidhir .i.
Conchobhar do theacht co h-Inis Ceithlend do
shaighidh Uí Dhomhnaill & a riarucchadh
doibh, & sídh do dhenamh fris. Pilip mac
Briain Még Uidhir do briseadh a
caisléin fein ar eccla
Uí Dhomhnaill, & clann
Briain fein d'fháccbáil an
tíre .i. Ruaidhri do dhol
h-i c-cenn Uí Ruairc, & Pilip
h-i c-cend Airt Óicc mic Cuinn
Uí Néill. Mac Uí Catháin
(Gofraidh mac Tomais) do marbhadh la Sliocht Maghnusa Uí Catháin. Eóin Mac Domhnaill
Guirm do marbhadh lá Mac
Uidhilín. Slóiccheadh lá h-Ua
n-Domhnaill i n-Iochtar
Chonnacht, & braighde Iochtair Chonnacht
do thabhairt lais dia thigh. Brian mac Pilip mic Donnchaidh Meg Uidhir do ghabháil
lá Mag Uidhir h-i t-Tempall Achaidh Lurchaire. Pilip Ócc Mac
Amlaibh .i. mac Pilip Riabhaigh mic Briain
mic Amhlaoibh mic Pilip mic Amhlaoibh
mic Duinn Charraigh Meg Uidhir d'écc. Cenn a
aicme fein & fer tighe aoidhedh
esidhe. Corbmac mac Neill mic
An Ghiolla Duibh mic Aedha do mharbhadh la
Teallach Eachdhach, & lá cloinn
Pilip mic Briain Meg Uidhir ar greis oidhche. Emann mac Maghnusa Uí Gairmledhaigh do mharbhadh
lá Conn mac Néill
Bhernaigh mic Enrí mic
Eoghain, & Conn
fein do mharbhadh la Brian mac Cuinn mic
Enrí mic Eoghain isin mí cédna. Indsaicchidh lá cloinn
Donnchaidh Meg Uidhir
(Tomas, Pilip,
Feidhlimidh) & lá cloinn
t-Seain Buidhe Meg Mathghamhna
ar Mhag Uidhir Conchobhar. Mag Uidhir d'eirghe ina n-acchaidh &
briseadh dó forra. Feidhlimidh mac
Donnchaidh do mharbhadh leis. Brian
mac Seain Buidhe Még Mathghamhna
do bhualadh & do ghabhail lais, & Eóccan mac
Tómais mic Airt Rúaidh Még
Mathghamhna do gabhail bhéos. Creacha móra lá
h-Art mac Cuinn Uí
Néill ar Chenél
Fearadhaigh. Eoghan mac Uí
Neill, & clann Mec Cathmhaoil do
breith fair. Aenghus mac Somhairle
Bhacaigh do mharbhadh ó Art
& Art fein d'imtheacht ar éiccin & na crecha do breith
lais. Aibhilin inghen
Uí Chatháin (.i. Tomas),
ben Eoghain Rúaidh meic Uí
Neill d'écc. Domhnall (.i. mac Ui
Briain Ara) mac Taidhcc mic Toirrdhealbhaigh mic
Murchaidh na Raithinighe, saoí chinn fedhna bá
caoín lé cairdibh, bá h-aindiuid lé h-easccairdibh
d'écc iar c-caithemh a n-gar do chéd bliadhain lé h-uaisle,
& lé h-oirbhert. O h-Eidirscceoil
Mór Conchobar mac Fínghin mic
Miccon d'écc. Fer crodha cosantach,
cara na n-órd, & na n-eicces esidhe, &
a mac Finghin d'óirdhneadh na ionadh
iarná thabhairt amach, ar ro baoí h-i laimh h-i c-Corcaigh tuilleadh ar bliadhain. Mag Carthaigh Mór
Domhnall mac Taidhcc mic Domhnaill
Óicc fer séghainn so-aghallmha aga
raibhe aithni isna h-ealadhnaibh d'écc. Coccadh d'eirghe eter
Tadhg mac Domhnaill .i. mac don
Mácc Cárthaigh-sin, &
derbrathair Még Cárthaigh
.i. Corbmac Ladhrach mac Taidhcc mic
Domhnaill Óicc dia t-tainicc díth daoíne
uair do thuit ocht fichit décc co tuilleadh
etorra. Mac Mic Piarais d'écc
.i. Semus mac Emainn mic Semais mic
Uilliam mic Mic Piarais Buitiler. ridire ar laim & laoch ar ghaiscceadh
esidhe.
Mainistir Baile Uí Ruairc da n-goirther Carruicc
Patruicc h-i c-Connachtaibh i
n-epscopóidecht
Ard Achaidh do
thionnsgnadh lá h-Ua Ruairc Eóghan & lá a
mnaoi Mairghrég inghen Conchobhair
Uí Briain.
Annal AOIS
CRIOST, 1509. Aois Criost, Mile, cúicc céd, a naoí. Brian mac Taidhcc
Mheg Uinnsennáin officel
Clochair d'écc. Donnchadh Mag
Ruaidhri airchinneach Machaire na Croise, fer umhal iniseal ar
sheirc n-Dé, & fer congmhala aoidhedh d'écc. Mac Uí Neill
Art mac Cuinn mic Enrí mic
Eoghain do ghabháil a b-fhioll lé h-Art an
Chaisléin mac Neill mic Art mic
Eoghain Uí Néill iar
m-beith ina cháirdes Criost aicce, &
iarna thochuireadh chuicce dia chaislén
fein, & a mhac Niall Mac
Airt & Feilim Ua
Maoíleachlainn do ghabhail amaille fris,
& a t-tabairt h-i l-laimh Uí Domhnaill
& buaidhredh mór do theacht trésan n-gabháil-sin. Slóiccheadh lasan iustis iarla
Cille Dara h-i t-Tir
Eocchain ar tharraing cloinne Cuinn
Uí Neill, & caislen
Dhuine Genainn (.i. caislén Í
Neill) d'fhaghail do cloinn Chuind riasiú
tainic an iustís ina thimcell. An
iustís do dhol as-sin im chaislén na h-Oghmuighe co
ro gabadh lais. Ro gabadh lais ann Toirrdhealbhach mac
Neill mic Airt Uí Neill,
& Eocchan Ruadh Mac Suibhne.
Ro briseadh an caislén lasan iustis, & do-choidh iarsin dia
thicch. O Neill Domhnall mac Enri mic Eoccain tighearna Tire
h-Eoghain, fer as mó ro mhill & imor milleadh,
& as mó do-róine do choccadh, & do
chreachaibh acc
cosnamh ticchernais co ro ghabh é fo
dheóidh, d'écc an seiseadh
lá do mhí August, & Art mac
Aodha mic Eoghain Uí Neill
d'oirdneadh ina ionadh. Slóiccheadh lá h-Ua
n-Domhnaill Aodh Ócc mac Aodha
Rúaidh ar Mac n-Diarmata co ro
mhill móran h-i Maigh
Luircc. Tomas mac Remainn mic
Pilip Még Uidhir mac do mharbhadh
ón t-sluagh, & Ó Domhnaill d'ionnpúdh tar a ais
don turus-sin. O Baoighill (Emann
Buidhe mac Neill) do marbhadh isin oidhche d'aon-urchor
gae la Conchobhar Ócc Ua m-Baoighill
h-i Luachros. Art Ó
Neill do lécceadh as a bhraighdenus, & braighde ele do
dhol as .i. a mhac fein, & a dherbrathair
Brian. Pilip mac Briain mic
Pilip Meg Uidhir, Maol
Mórdha mac Failge mic Domhnaill
Bháin Uí Raghallaigh, &
Eoghan mac Cuinn mic Aodha Buidhe Uí Neill d'écc. Indsaicchidh lá Brian
mac Cuinn Uí Neill ar Sliocht inghine Mec Murchaidh ar
brú Locha Laoghaire. Enrí
Ócc mac Enrí Óicc,
Eoccan mac Neill Bhernaigh
Uí Néill, Brian mac Neill
Bhernaigh, & mac Aodha
Bailbh Uí Neill do mharbhadh lais & ceithre h-eich ar tri fichtibh do bhuain
díobh. Corbmac mac
Seain mic Conchobhair Óicc Meg
Uidhir, Diarmait mac Floinn
Mic an Bhaird, & Tadhg
Ó Cianain d'écc. Mac Uilliam Cloinne Riocaird, Uillecc mac
Uillicc mic Riocaird Óicc, fer cendais lé
cáirdibh, eccendais le h-esccairdibh d'écc. Mac an Filedh Giolla
Crist mac Amhlaibh saoí fhir dána d'écc. An t-ochtmadh King
Henry do rioghadh os Saxaibh
.22. April.
AOIS CRIOST, 1510. AOIS CRIOST, Mile, cúicc
céd, a deich. Muirchertach mac
Murchaidh mic Toirrdhealbhaigh epscop Chille
Fionnabhrach d'écc. O Raghallaigh
Sean mac Cathail d'écc. AS laissidhe tuccadh
cetus braithre De obseruantiae don
Chabhán a h-ugdarras an phapa. Brian Ruadh mac
Domhnaill mic Aodha Uí Neill
d'écc. Brian mac Pilip
Uí Raghallaigh do mharbhadh la cloinn
Remainn mic Glaisne Még
Mathgamhna a t-toraighecht creiche. Mág Caba Breifne .i. Feilim, &
Mac Lochlainn .i. Uaithne
d'écc. O Fialán
Fergal oide
dersccaighthe lé dán, & Eocchan mac
Briain Uí Uiccinn oide Ereann
d'écc. Mac an Bhaird Tíre Conaill Eoccan
Ruadh d' écc i n-Inis Mic an Duirn. Sloiccheadh lá
Geróid iarla
Chille Dara .i. an iustis) h-i c-cúiccedh Mumhan go maithibh
Gall &
Gaoidheal
Laighen lais dia ro cumdaigh caislén d'aimhdhéoin Gaoidheal Muman
h-i c-Carraicc Cital. Leanais Ó
Domhnaill é co n-uathadh sochaidhe triasan Midhe, & isin Mumhain
siar co comhrainic fris annsin. Tiaghait i n-Ealla asidhéin, gabhait caislén Cinn Tuirc, &
airccit an tír. Tiaghaitt iarsin n-Desmumain Móir, gabhait Caislén na
Pailisi, & caislén ele ar
brú Mainge
& teccaitt slán tar a n-ais h-i c-conntae Luimnigh. Do-níad aith-tionól sluaigh
iarsin, & cruinnighit Gearaltaigh na Mumhan im Shemus mac
iarla Desmuman
co n-Gallaibh
Mumhan archena, & Mácc Cárthaigh
Riabhaigh, Domhnall mac Diarmada mic
Finghin, Corbmac Ócc mac
Corbmaic mac Taidhg, & Goill &
Gaoidhil
Midhe, & Laighen, & tiaghait iaramh go
Luimneach. Tionóilidh
Toirrdhealbhach mac Taidhcc Uí
Bhriain ticcherna Tuadhmumhan go líon a sochraide,
Mac Conmara Síol
Aodha & Clann
Riocaird slóigh lán-mhóra ele ina n-aghaidh. Ticc an
t-iarla (.i. an iustis) cona shluagh tré Bhealach na Fadbaighe, & tré Bhealach na n-Gamhna co rainicc droichet croinn (.i. droichet Puirt
Croisi) do-rónadh la h-Ua m-Briain
for Sionainn, & brisidh-siomh an droichet, & anais oidhche h-i
f-foslongport isin tír. Gabhaidh Ó Briain foslongphort ina comhfoccus co c-cluineadh cach
diobh guth & comhradh aroile in oidhche-sin. Iarna mharach ro
ordaigh an iustis a shluagh
& ro chuir Goill
& Gaoidhil Muman
ar tús, Goill Midhe, & Átha Cliath ar
deiredh a shlóigh. Toirlingedh Ó
Domhnaill an beccán buidhne ro bhai, & anais ar
deiredh a mescc Gall Átha
Cliath & Midhe, &
gabhait an athghoirit tré Moin na m-Brathar
go Luimneach. Ro ionnsaighsiot sluagh Sil m-Briain an sluagh Gall, & marbhthar leó barún Cint, &
Bernaualach Circustoum, &
sochaidhe do deagh-dhaoínibh nach airimhther.
Tiagait as an sluagh Gall a c-cóir
madhma soait, sluag Sil m-Briain
iar n-aithes & iar n-édalaibh iomdha & ní
bhaoí do Ghallaibh na
do Ghaoidhealaibh ar an dá
shluaigh-sin én-lamh bá mó clú cródhachta
& gaisccidh in lá-sin iná Ó
Domhnaill acc breith dheirigh slóigh na
n-Gall lais. Mac Muiris Ciarraighe, Emann, mac
Tomais, mic Padraicín soidheach lán
d'eccna, & d'oineach d'écc. Diarmaid mac
Domhnaill mic Domhnaill Mhég Carthaigh
Cluasaigh d'écc.
O Domhnaill
Aodh mac Aodha Rúaidh do dhol don
Róimh dia oilithre, & an c-cein
do bhai amuicch battar a rann & a charaid i
m-brón, i n-doghailsi, & i n-doimhenmain ina dheadhaidh,
& Maghnas Ó Domhnaill
a mhac d'fhagbháil dó ag iomcosnamh an tíre
an c-cein no bhiadh ina féccmais.
Annal AOIS
CRIOST, 1511. Aois Criost, Mile, cuicc céd, a h-aon
décc. Art mac Cuinn
Uí Neill (baoí h-i l-laimh acc
Ua Domhnaill Occ imtheacht dó don Roimh) do léccadh as a braighdenus
la Maghnas mac Uí Domhnaill, gan
ced d'Ua Domhnaill, & a mhac
.i. Niall Ócc do thecht ass i n-gioll
lé comhall gach siothchána da n-dearnsat. Tomas mac Andriu
Még Bhradaigh epscop & airchinneach an dá
Breifne fri ré triochat
bliadhain, aoin-cenn ro riaraighsiot Goill, &
Gaoidhil,
saoí i n-eacna & h-i
c-crabhadh, lochrann solusta no soillsiccheadh tuatha & eccalsa
tré foircetal & proicept, aoghaire tairisi na h-egailsi iar n-oirdneadh saccart & aosa gacha graidh archena dhó iar
c-coisreccadh thempall & reilccedh n-iomdha, iar
t-tiodhnacal seod & bíd do truaghaibh & trenaibh, ro faoidh a spirat docum
nimhe an 4. Calainn do Mharta (no August) dia mairt
do sonnradh i n-Druim Da Eithiar, iar t-tocht do choisreaccadh eccailse isin m-Breifne iarsan seachtmadh bliadhain sesccat a aoisi, & a adhnacal h-i
Mainistir an Cabháin dia h-aoíne
ar aoí laithe seachtmhaine. Corbmac Mácc
Samhradháin dia ro goireadh epscop isin m-Bréifne
d'écc ria Nottlaicc. Urmhór shen-oibre thempaill Arda
Macha do losccadh. O Conchobhair Failghe,
Cathair mac Cuinn mic
An Calbhaicch feichemh coitchenn d'éiccsibh,
saoi chinn fhedhna fri Gallaibh, & Gaoidhelaibh do mharbhadh la druing dia
chinedh fein .i. clann Taidhcc Ui
Concobhair, & clann t-Seain
Bhallaigh Uí Chonchobhair lá
taobh Mhainistreach
Feorais.
.i. O Ceallaigh
Maoíl Seachlainn mac Taidhcc, mic
Donnchaidh, mic Maoíleachlainn, mic
Uilliam mic Donnchaidh Mhuimhnigh
d'écc. Fer cothaicchthe a chriche, a caratt, & a
chlann-maicne. Feichemh coitcend damh & deoraídh, fer lása n-dearnadh
caislen Gallaigh,
an Garbhdhoire & Muine an Medha. Mac Murchadha, Murchadh
Ballach mac Donnchaidh mic Airt
d'écc. Tomás mac
Glaisne mic Conchobhair Uí
Raighilligh, & Emann mac
Glaisne d'écc. Glaisne mac
Conchobhair mic Seain Uí Raighilligh do marbhadh lá lucht
tighe Mhég Mathgamhna. Eoghan mac Briain
Rúaidh mic Cathail Uí
Raighilligh d'écc. O Dochartaigh
Sean mac Domhnaill mic Conchobhair d'écc,
& Ó Dochartaigh do ghairm do
Chonchobar Charrach. Mac Donnchaidh Tíre h-Oilella
Sean d'écc, & a dearbhrathair ele
Fergal tanaiste
Tíre h-Oilella do mharbhadh la
Mac Diarmata. Art mac Cuinn mic
Enri I Néill do gabháil
tuarastail ó Aodh mac Domhnaill mic
Enrí. Sean mac Emainn mic Tomáis Óig Mheg Uidhir do
écc. An Diolmhaineach
(.i. Semas) Machaire
Cuircne d'écc. Aodh mac Feilim mic
Maghnusa do mharbhadh lá
Sémus mac Seain, mic an epscoip Mheg
Uidhir. Dubhthach mac
Dubhthaigh Uí Duibgennáin
saoí lé senchus, fer sonasa,
& saidbhresa moír d'écc. Sloiccheadh lá h-Ua
Néill Art mac Aodha h-i
t-Tír Chonaill dár loiscc
Gleann Finne, & ó Shuiligh anall,
& benais braighde d'Ua
Dochartaigh.
Cenel
Feradhaigh (.i. i Tir
Eócchain) do léir-chreachadh la Maghnas
Ua n-Dhomhnaill. O Neill Art mac
Aodha do chruinniucchadh sluaigh do dhol h-i
t-Tír Chonaill iar n-dol
Í Domhnaill docum na Romha. Ro ghabh
Maghnus Ó Domhnaill &
na trí Meic Shuibhne & ard-taoisigh
Ceneoil c-Conaill acc cosnamh, & acc iomchoimhett na
tíre amhail as deach ro fhédsat. Ar a aoi tra ro imtigh Ó
Néill cona shluagh ó shliabh soir, &
soasi dia thigh
gan creich gan cath.
Annal AOIS
CRIOST, 1512. Aois Criost, Míle, cúicc céd, a do décc. Aodh Ó
Maol Mhocheirghe comharba Droma Lethain do bhathaadh. Piaras Mac
Craidin deccanach Cloinne h-Aodha d'écc. Niall mac Cuinn mic Aodha Buidhe mic Briain Bhallaigh
Í Neill tighearna
Trin Conghail, fer einigh coitchinn, & medaighthe órd,
& ecclas fer aghmhar aitheasach na tucc
cíos nó
comha do Cloinn Neill no do Cloinn n-Dálaigh na d'fior ionaid Righ
Saxon, fer ba cian-fhoda sen
& saoghal, fer erccna eolach ar gach n-ealadhain etir
shenchus, dhan, & sheinm do écc .11. April. Art mac Cuinn mic
Neill Ghairbh Í Dhomhnaill d'ecc
(23. December) do thaom tinis h-i
Múr na m-Brathar i n-Dun na n-Gall, & a adhnacal go h-onorach is an mainistir. Tuathal Ó
Cleirigh (.i. Ó Cleiricch) mac Taidhcc Caim saoí h-i senchus
& h-i n-dan, fer tighe aoidhedh
coitchinn do thrénaibh, & do thruaghaibh
d'écc iar n-ongadh, & iar n-aithrighe .12. Nouember. O Domhnaill Aodh mac Aodha Ruaidh do thoidheacht ón Róimh iar f-forbadh a oilithre iar
m-beith sé sechtmhaine
décc
h-i Londain acc dol soir, & sé sechtmuine
décc ele acc teacht anoir. Fuair-siomh dna onoir & ó Righ Saxan King
Hanri, táinic iaramh slán
co h-Erinn, & baoí
lé h-athaidh h-i f-fiabhrus san Midhe, & iar
f-faghbháil sláinte dó táinicc dia thicch, bá subhach forbfaoiligh cealla &
tuatha dia thoidhecht. Coccadh mór etir Ó
n-Domhnaill & Ó Neill
Art mac Aodha. Coccadh ele bheós
etir Ó n-Domhnaill & Mac
William Burc .i. Emann mac Riocaird. Ro
fhost Ua Domhnaill cúicc
céd décc tuacch h-i
t-Tír Chonaill h-i Feraibh Manach, & h-i
c-cúicceadh Connacht, &
do-rad buannacht dóibh ar na h-ionadhaibh-sin, do-thaod-somh
iaramh & Maghnas cona sochraide
amaille friu ó Doire go rangadar Iochtar Chonnacht, as-sidhe i n-Gailengaibh, & suidhit im
chaislén Bheóil
an Chláir, & ro gabadh an baile
lais. Fágbais a bharda ann,
lottar tar anais anuas tré Sliabh Gamh, h-i t-Tir Fhiachrach, battar
ann-sidhe athaidh dá n-aimsir. O 'd-chuala Mac
William Búrc an ni-sin táinicc go lion a
shochraide a t-timcheall an chaisléin-sin
Bheóil an Chláir in ro
fháccaib Ó Domhnaill a bharda. O
ro clos lá h-Ua n-Domhnaill Mac
William do beith imon m-baile, luidh go h-athlamh
imésccaidh tar a ais suas tre Sliabh Gamh. O ro
fhittir Mac William Ó
Domhnaill do beith dia shaighidh ro
fháccaibh an baile conach rucc Ua Domhnaill fair,
do-thaod Mac William h-i t-Tír Fhiachrach, & ro chuir lón & barda
h-i c-caislén Eiscreach
Abhann iarna bhein do dhúthchasachaibh an baile fein
dia t-tard Ó Domhnaill é riasan tan-sin. O ro fhidir Ó Domhnaill gurab h-i t-Tír Fiachrach do gabh Mac
William ro len go nemhlescc nemhshadhal é tar a ais arís tarsna
Slebhe Gamh. O 'd-chuala Mac William sin
fágbhais a
mac & a oidhre, Uillecc mac Emainn, mic Riocaird, & barda ele amaille
ris isin c-caislén-sin Eisccreach
Abhann, & do-luidh fein roimhe amhail as déine
con ráinic dochum Aird na Riagh. Ruccsat araill
do marc-sluaigh Í
Domhnaill radharc ar Mac Uilliam,
& leiccitt ina dheadhaidh iatt go ro chuirset a
maidhm é fo shnámh na Muaidhe. Ro
lenadh tar Muaidh anonn é, & do benadh eich & daoíne iomdha de, & térna ar eiccin uadhaibh. Sóais
Ó Domhnaill cona sluagh, & suidhit
fá caislén Eiscreach Abhann airm a
m-baoí mac Mic Uilliam. Ro
gabhadh an caislén leó
fó chend ceithre lá iar mór-shaothar, & do-bert eineach
& anacal don barda. Erghabhthar mac Mic Uilliam
lais go m-baoí i n-giallus aige. Ro fhorchongair an caislén do chor ar uaithnedhaibh iar sin, & ro leccadh
go lár, do-chóidh iaramh dia thicch co m-buaidh & cosccar. Tanaicc tra
Mac Uilliam ina diaidh iar sin go Dún na n-Gall, & do-bert a
óghriar d'Ua Domhnaill, léigidh
Ó Domhnaill a mhac la Mac
Uilliam dia thigh. Slóicheadh lá h-Ua
Domhnaill h-i t-Tír
Eoghain go maithibh Iochtair Chonnacht & Fer
Manach, & co m-buandadhaibh iomdha, do shaighidh
Í Neill Airt mhic Aodha. Milltear & loiscctear leó cédus Tír
Eócchain rempa nó ga rangattar Dún n-Genainn. Battar
sechtmain isin tír agá milleadh co t-taratt
Ua Néill sídh dóibh, & co ro
mhaith d'Ua Dhomhnaill gach accra
do m-baoí etir a sinnseraibh .i. cíos Ceneoil
Moain, Innsi h-Eoghain, & Fher Manach uile. Ticc Ua
Domhnaill iarsin don Óghmaigh
& cumhdaighis Caislén na h-Oghmaighe frí ré
aoin-t-sechtmaine iarna bhriseadh la h-iarla Cille Dara fecht riamh & fágbhais Ua
Domhnaill a bharda ann. Slóiccheadh la Geróitt, iarla
Cille Dara iustis
na h-Ereann tar Áth Luain h-i c-Connachtaibh, creachais & loiscis Clann
Chonnmaigh, gabhais Ros Comain & fáccbhais barda ann, Teid iar
sin h-i Maigh Luircc & gabhais
caislén Baile na h-Uamha iar
milleadh móráin don tír. Ticc Ua Domhnaill sluagh
mór dia c-cois isin Coirrsliabh d'agallamh an
iarla & do dhénamh a
dhála ris. Ticc tar a ais an oidhche chédna co
Breicsliabh da fhoslongport fein, &
ro marbhadh beccán dia
mhuintir acc teacht tar a ais isin m-Bealach m-Buidhe. Ro shuidh
iaramh im chaislén Sliccigh, & ro milleadh lais dúthaigh Sleachta Briain Í Conchobhair
uile, & ní rócht lais an baile do ghabháil don chur-sin. Slóicchead lá Geróid iarla Cille Dara
iustis na h-Ereann ar Trian Conghail dia ro gabh caislén Beoil Feirste, & dia ro
bhris caislén Mic Eoain na
n-Glinne, & dar aircc na Glinne,
& móran don tír, & tuc mac Neill mic Cuinn
i m-braighdenus lais. Indsaicchidh la Domhnall mac
Briain mic Domhnaill mic Enrí
Í Neill ar Ghiolla
Phátraicc mac Pilip mic Toirrdhealbhaigh
Meg Uidhir, báttar Sliocht
Flaithbertaicch Mhég Uidir in f-farradh
Domhnaill, dol dóibh ar Bhaile Bon
Abhann, & creacha do glacadh leó, bristear
iaramh forra, & ro benadh a c-creacha díbh. Ro marbhadh, & ro báidheadh drong
dá muintir im mac Maghnassa mic Briain mic
Concobair Óicc Még Uidir etir baile
Bono Abhann, & Inis Móir, &
Domhnall mac Briain fein do
ghabhail h-i t-Tamhnaigh an Reta h-i f-Ferann na
h-Arda Muintire Luinín & naonbhar dá mhuintir
do bhadhadh h-i c-Caraidh Muintire Banain an lá
cédna. Pilip mac
Toirrdhealbhaigh Még Uidhir cona
chloinn, & clann Tomais mic
Maghnasa Még Samhradháin do dhol ar
ionnsaicchidh h-i t-Teallach Eachdhach, & creach
do dhénamh doíbh ar Thoirrdhealbhach mac Aodha
Mhég Samradhaín (tanaiste an tíre), &
Toirrdhealbhach feisin do mharbhadh h-i
t-toraighecht na creiche h-ísin, lottar as-sidhe fó
Crantóicc Még Samhradhaín ro
gabhadh leó an Crannócc, & Mac
Samhradháin fein gé do baoí tinn,
fácaibthear iaramh Mac Samhradháin
dáigh nír
fhédatar a thabhairt leó. Rucc iaromh mac Uí Raighilligh
.i. Emann Ruadh mac Aodha mic Cathail ar na Manchachaibh-sin & ar mac Maghnais. Brister lais orra, & Ro marbhadh Donnchadh mac Reamainn mic
Pilip Mhég Uidhir, Pilip mac Eoghain mic Domhnaill Bhallaigh Még Uidhir, Aodh mac Eoghain mic
Toirrdhealbhaigh Még Uidhir,
Muirchertach Ruadh mac Murchaidh,
& Sémas mac Mic Craith
Mhég Uidhir co sochaidhib ele, & Ro
beanadh beós eich iomdha dhiobh isin ló-sin. Mac Még Uidhir
Brian mac Émainn mic Tomais
d'écc. Mac Samhradháin
Cathal mac Aedha mic Eocchain
d'écc, & tighearna do
ghairm do Tomás mac Maghnusa Még
Samhradháin. Mac Tighearnáin
(.i. William) Teallaigh
Dunchadha d'écc. Failghe mac
Mhaol Mhórdha Uí Raghallaigh
do mharbhadh la cloinn t-Seain mic
Eoghain mic Domhnaill Bháin & la
Semus mac Toirrdhealbhaigh mic
Eocchain i n-Druim
Lethain. Tadhcc mac Domhnaill Uí Bhriain d'écc, &
Brian mac Domhnaill Taidhcc mic
Toirrdhealbhaigh d'écc fó chend
leth-ráithe iaramh.
Annal Aois
Criost, 1513. Aoís Críost, Mile, cúicc
céd, a trí décc. Muiris Ó
Fithceallaigh airdespoc
Tuama maighistir diadachta ro ba
mó clú cleircheachta ina aimsir féin d'écc. An t-oifficel
Mag Congail d'écc. Rossa mac Maghnasa Mhég Mathgamhna ticchearna Oirghiall,
& Tadhcc Maoilechlainn Uí
Cheallaigh (.i. ticcerna
Ua Maine) d'écc. Foslongport do denamh d'Ua Dhomhnaill i t-timcell ó fhel Brighde co Cinctidis,
ar a aoí ní ro gabh an baile fris a ré-sin, & ro marbhadh duine uasal do
Mhuintir Uí Domhnaill
don cur-sin .i. Niall mac Eremhóin do
Chloinn t-Suibhne Fánatt.
Cathal Ócc mac
Domhnaill mic Eocchain Uí
Concobhair, mac ticcherna ba
ferr einech & engnamh, gaoís & gliocus baí i n-Iochtar
Connacht do mharbhadh la a dherbhrathair fein .i. Eócchan
mac Domhnaill h-i f-fiull la taobh
Bhaile Uí Ghiollgáin, & teacht do breithemhnas direach Dé,
Eóghan fein do crochadh
la h-Ua n-Domhnaill fo chenn trí lá iarsan tan-sin. Eóghan Ua
Máille do thecht lucht tri
long go Cuan na c-Ceall m-Becc isin oidhce, & maithe an tíre an
tan-sin ar éirghe amach i f-farradh Uí
Domhnaill. Airccit, & loisccit an baile,
& gabhait braighde iomdha ann. Rucc doinenn forra gur bho
h-eiccen dóibh anamhain i n-imeal an tíre. Do-níad teinnte, & tendála
i n-imfoccus a long. Rucc macaemh ócc
aídedhach do Cloinn
t-Suibne forra .i. Brian & clann
Briain mic an Easpaic
Uí Ghallcubhair, & buidhen scolócc & bachlach, & ionnsaighitt iad co deighmheisnigh, & marbhthar leó Eoghan
Ó Máille & cuicc fhichit nó a se amaille fris, & bentar dá
luing diobh,
& na braighde ro ghabhsat tré mhiorbhuilibh Dé & Caiterióna isa
baile ro sháraighsiot. O Domhnaill do dhol
beccán fedhna i n-Albain ar
tóchuireadh righ Alban, iar c-cor litreach &
teachtadh ar a chend, & iar n-dol soir do fuair onoir,
& asccadha móra on Righ, &
iar m-beith ráithe dó ina fharradh, & iar
c-caemhcludh comhairle don Righ
gan techt in Erinn amhail ro thriall,
ticc Ó Domhnaill dia tigh iar f-faghail
guasachta móir dó for muir. Mac Uilliam Búrc
Emann, mac Riocaird, mic Emainn, mic
Tomáis, fer dár bho muintir na
h-Uird, & na h-ollamhain do mharbhadh h-i f-fiull cloinn a dherbrathar
.i. Tepóid Riabhach, & Emann
Cíocarach dá mhac Uáteir
mic Riocaird. Slóiccheadh lá h-Ua
Neill .i. Art mac Aodha h-i t-Trian Conghail dia ro loiscc Magh
Line, & dia ro chreach na Glinne. Rucc mac
Neill mic Cuinn & Mac Uidhilin ar
chuid don t-sluaigh, & ro marbhadh Aodh mac
Uí Néill don chur-sin. Teccmaid an
sluagh & an tóir fri aroile arna mharach, & ro
marbhadh Mac Uidhilin .i.
Risderd mac Rudhruidhe, & drong
d'Albanchoibh lasan slogh, & ticc
Ó Néill tar a ais iaramh. Caislen
Dhúin Lis do ghabhail la h-Ua
Domhnaill ar chloinn Gheroitt Mic
Uidhilin, & a thabhairt do chloinn Ualtair Mhec Uidhilín. Art mac Néill
mic Airt Uí Neill d'écc .6. August, & a
adhnacal i n-Dun na n-Gall. Eoghan Ruadh Mac
Suibhne do marbhadh la cloinn a dearbrathar fein,
& le Donnchadh mac Toirrdhealbhaigh
Uí Bhaoíghill. Indsaicchidh cille do thabhairt la
Tadhcc na Lemhna ar Chorbmac
Ladhrach mac Taidhcc mic Domhnaill
Óicc, ar n-gairm Mhég Cárthaigh da gach
fer díbh, & an tegh i raibhe Corbmac do losccadh, & é
fein & a consapail do dhol
amach as an tegh, & consapal
Taidcc do mharbhadh leo, &
Corbmac cona mhuintir d'imthecht go h-aghmar
aithesach. Desmumha do roinn
ar dó etir Corbmac & Tadhg
co bas Taidcc. Mac Mathgamhna d'écc
.i. Tadhcc, mac Toirrdhealbhaigh, mic
Taidhcc mic Donnchaidh na
Glaice. O Mathgamhna Concobhar
Fionn mac Conchobhair mic Diarmata Uí
Mathghamhna d'écc, fer do-chuaidh tar
lamhaibh sinnser & soiser h-i c-cendus a duithce an
Concobhar h-isin.
Annal AOIS CRIOST, 1514. Aois
Criost, mile, cúicc céd, a cethair décc. Patraicc Ó
Duibhlecháin abb
Cenannsa, & Aodh mac
Gilli Crist Í Fhiaich biocáiri Airidh Broscca
d'écc. O Néill Art,
mac Aodha, mic Eoghain, mic Neill
Óicc d'écc. Fer tuiccseach tothachtach,
airbhertach, ealadhnach, crodha, cendasach, eisidhe,
ar rob annamh mac tánaiste na
ticcherna for Chenel
Eoghain riamh roimhe. Art mac Cuinn
mic Enri d'oirdneadh na ionadh. Donnchadh mac
Concobhair Uí Bhriain do mharbhadh go
naimhdemhail míoghaolmhar la cloinn Toirrdhealbhaigh mic
Murchaidh Í Bhriain
.i. Murchadh, & Donnchadh.
Togha fher n-Ereann do láimh & do
thothacht, do chruas, & do chródhacht an tí torchair annsin. Tadhcc na Lemhna, mac
Domhnaill, mic Taidhcc Még
Carthaigh d'écc ré h-adhart mar nar
saoílidh, fer as mó ro mhill, & i mór-milleadh da t-tainicc dia aicme le
cuimhne cáich. Cendus fedhna
mór lá h-iarla Cille Dara,
uair do imthigh tre coicceadh Uladh co
Carraic Fhergusa, & an Mhumha go Pailís
Még Cárthaigh. An t-iarla cédna do dhol im Leim
Í Bhanáin, & ní dob annamh lais gan an caislén do briseadh nó do ghabháil, ar ní ro
fhéd ní dó. & teid dia thigh do thionól slóigh & ordanais badh mó.
AS eadh tainic de-sin dó-somh galar a écca dia ghabháil co
n-érbhailt de. Ba ridire ar gart
gaisccidh, ba rioghdha, riaghalta briathra & bretha an
tí testa annsin .i. Geróitt
iarla.
Slóiccheadh lá
h-iarla Cille
Dara Geroítt Ócc mac Geroitt,
isin m-Breifne, & díth mór do
dénumh dóibh innte don chur-sin .i. O Raighilligh
Aodh mac Cathail do mharbhadh
lais, Pilip a dherbhrathair, & mac do
Philip, & Geroitt mac
Emainn mic Tomáis Uí Raighilligh.
Achtmadh en-ní do marbhadh cethre fir décc
d'uaislibh &
d'ardmhaithibh Muintire
Raghailligh cenmo tá sochaidhe dia muintir. Ro
gabhadh ann beós Mág Caba .i. Maine
mac Mathgamhna. Caislén
Chúla Rathain do ghabháil, & do bhriseadh la
h-Ua n-Domhnaill i n-éraic a
shlána do briseadh do Dhomhnall Ua
Chatháin. Creacha móra do dhénamh la
h-Ua n-Domhnaill i n-Gailengaibh dar loiscc &
dár aircc an tír go Cruachan Gaileng, & marbhtar
Ó Ruadhain lais & sochaidhe ele. Coccadh d'eircce etir Ó
n-Domhnaill (Aodh mac Aodha
Rúaidh), & Ó Néll
(Art mac Cuinn), & móran
daoineadh d'fhostadh doibh ar gach taoibh, & a m-beith
a b-fad h-i f-foslongport i n-aghaidh aroile,
& a thecht do ghrásaibh an Spirait Naeimh, & do chomhairle a
n-dagh-dhaoineadh sídh chairdemhail do dhénamh
doibh re 'roile, & a n-dol h-i c-cend aroile ar droichet Arda Sratha,
& cairdes Crist do dhénamh doibh le chéle,
& cartacha nuaa (amaille le daingniucchadh na
sen-chartach) do thabhairt la h-Ua Neill
d'Ua Dhomhnaill ar Chenel
Moáin, ar Inis Eoghain, & ar Fheraibh Manach, & Ó
Domhnaill do thabhairt a mheic mar aisccidh d'Ua
Néll .i. Niall Ócc baí a f-fad riasan
tan-sin i l-láimh aicce i n-gioll le tairiseacht. Cobhlach long f-fada, & bád
do tharraing la h-Ua Domhnaill for Loch Erne, & a beith ré fhoda na
chomhnaidhe i n-Inis Cethlenn. Airccis & loisccis
Oiléin Chúil na n-Oirer,
& do-ghní sídh re Feraibh Manach iar c-cor a
chumhacht forra. Mac an iarla
móir .i. Henry mac Geróitt do
ghabháil lasan iarla ócc .i. Geroitt Ócc. Indsaicchidh la h-Aodh mac
Domhnaill Í Néll, & lá
Conn mac Neill ar
Shean mac Cuinn go Cluain
Dabhail, & Baile Sheain do
losccadh leó. Creacha an tíre
do chor rempa dóibh. O Neill, & Mac Domhnaill
do breith orra tóir trom, na crecha do bhein díobh, & briseadh
orra. Cúiccer do Shliocht Airt Í Néll do
mharbhadh ann .i. Toirrdhealbhach, mac Neill mic
Airt, Failghe mac Nell, Ruaidhri mac Aodha mic Airt, Domhnall Ballach mac Airt an Chaisléin, & Aodh mac
Emainn mic Airt Í Néill.
Do marbhadh ó Aodh
ann dá mhac Mhec A
Ghiorr .i. Art Ócc &
Brian. Ro marbhadh ann bheós Félim Ócc Ó Meallain,
& Conn Ó Concobhair,
& ro benadh deich n-eich
fichet do Chonn don chur-sin. Piarus mac an
Abbaidh Móir Még
Uidhir, & Giolla Patraicc mac
Felim Mic Maghnasa d' écc. O Dálaigh Corcu
M' Ruadh Tadhg mac Donnchaidh, mic
Taidhcc, mic Cerbhaill, oide lé dán, fer tighe aoidhedh coitchinn d'écc ina tigh fén
h-i f-Fínaigh Bhera, & a adhnacal i Mainistir Corcu M' Ruadh.
Annal AOIS
CRIOST, 1515. Aois Criost, mile, cúicc céd, a
cúicc décc. Menma Mac
Carmaic epscop Ratha Both d'écc. Eoghan mac Airt
mic Eóin, mic Airt Mic Cathmaoil
epscop Clochair d'écc. Giolla Patraicc Ó
h-Ultachain persún
Achaidh Beithi d' écc. Semus mac Tomáis
Rúaidh mic an Abbaidh
Még Uidhir & mac Rémainn mic an Perasúin Még
Uidhir do mharbhadh lasan c-comharba Mag
Uidhir h-i f-fearonn Claoín
Innse.
Domhnall mac
Aodha Rúaidh Í Dhomhnaill do
mharbhadh le h-Aodh m-Buidhe Ó
n-Domhnaill sa Tuaith
Bladhaigh, 25.
Nouember. An Giolla Dubh mac
Toirrdhealbhaigh Még Uidhir
d'écc. Tadhcc mac
Toirrdhealbhaigh Még Uidhir d'écc tré bhithin
esccair fuair. Tadhcc Ó
h-Uiccinn, & Uater
Brethnach dias sacart
do badhadh lá taobh Leasagabhail. Cathal mac
Ferghail mic Domhnaill Bháin Uí
Raghallaigh d'écc. Cobhlach
long f-fada lá h-Ua
Domhnaill Aodh Ócc mac Aodha
Ruaidh for Loch Eirne, & an loch go Port na Cruma d'imtheacht & do
shiredh lais d'aimhdheóin na tíre, marbhtha, & loisccthe ile do dhénamh lá a
shlóghaibh for oílénaibh
cloinne Emainn Mhég
Uidhir. Slóiccheadh lá h-Ua
Néill (Art) i n-Oirghiallaibh, & teccmhail do druing don
t-sluagh fri Muintir Meg Mathghamhna,
& Art Balbh mac Még Mathghamhna saoí chinn
fhedhna do mharbhadh lásan sluagh, & Ua Condalaigh .i.
Emann.
Annal AOIS
CRIOST, 1516. Aois Criost, mile, cúicc céd, a
sé décc. Uilliam mac
Donnchaidh Uí Ferghail epscop na h-Angaile d' écc. An t-oircinneach
Ó Muirgheasa .i. Niall
d' écc. O Dochartaigh (Concobhar
Carrach) d'écc. Mac Még Uidhir
Brian mac Concobhair mic Tomais
Óicc do mharbhadh lé Brian
Ócc Mhág Mathagamhna, &
lé cloinn Donnchaidh
Még Uidhir. Mac Domhnaill Cloinne Ceallaigh .i. Colla do
mharbhadh. Coccadh mór d'éirghe etir
Ó n-Domhnaill & Ó
Néill, & fosdadh mór daoíne do
dhénamh lá gach tighearna
aca. Creacha móra do dhénamh lá Maghnus
Ó n-Domhnaill ar Enrí m-Balbh Ó
Néill, & urmhór an tíre uile ó shliabh
asteach do losccadh lais. Creacha aidhbhle ele do dhenamh lá
Brian Ó Néill
h-i c-Cenel Moéin.
O Domhnaill iaramh do dhol h-i
t-Tir Eócchain, & Cenel
Feradhaigh do losccadh lais, & an tír
uile gus an abhainn dan h-ainm Úna,
& tig slán dia tigh iaramh. Caislén
Sliccigh do gabháil lá
h-Ua Domhnaill Aodh Ócc mac Aodha
Rúaidh iar m-beith athaidh fada ina fhéccmais. As amhlaidh
ar-rícht lais a ghabháil, ridire Francach
do thocht dia oilithre co Purgattóir Patraicc for
Loch Gercc, Ro ghabh do saighidh Í
Domhnaill acc dol & acc teacht cco f-fuair onóir, &
airmhidin t-iodhlaicthe, & tabhartais, & do-rónsat aontaidh & caradradh ré
aroile, & Ro tingheall an ridire-sin
long ar a m-biadh
gonnadha móra do chor do shaghidh
Uí Domhnaill iarna chlos dó go raibhe
an caislén-sin
Sliccigh accá iomchosnamh fris. Ro
comhaill éiccin an ridire an ní-sin
uair do-riacht an long co Cuan na c-Ceall m-Becc. Ro
seóladh siar i gach n-díreach do saighidh Shliccigh, &
Ó Domhnaill cona shochraide for tír co comhranccatar do
muir, & do tír imon m-baile. Ro briseadh an baile leó riasiú fuairsiot h-é,
& do-bert Ó Domhnaill maithemh n-anacail don bhárda.
Do-thaod Ua Domhnaill
as-sin h-i t-Tír n-Oilella, & gabhais
caislén Chúile Maoíle, caislén Locha Derccáin, & Dún na Móna an lá-sin. Fágbhais barda i c-cuid dibh, &
tucc gialla & braighde ón c-cuid ele. Ro marbhadh
dna Mac Donnchaidh Bhaile an Mhóta,
& mac mic Donnchaidh acc teacht h-i c-cend slóicch
Uí Domhnaill le Donnchadh
mac Toirrdhealbhaigh í
Bhaoighill. Ticc Ua Domhnaill
slán dia thicch iar m-buaidh c-cosccair iarsin. Caislén
Mic Suibhne Fhánatt .i. Ráith
Maoláin do thuitim. O Domhnaill do dhol fo
dhí for sluaigheadh h-i
t-Tír n-Eocchain, & gan tachur
nó tegmháil ris innte, ná dioghbháil oirdearc do dhénamh air ná lais acht
an tír d'imthecht & a h-urmhór do mhilleadh. Coccadh etir Gearaltachaibh &
Semus mac Muiris .i. oidhre na h-iarlachta, do suidhe im Loch n-Gair. Rob iad airigh a shluaigh Mag Carthaigh Cairpreach
.i. Domhnall mac Finghin, Corbmac
Óg mac Corbmaic mic Taidhcc,
Corbmac mac Donnchaidh Óicc
Még Carthaigh tighearna
Ealla, an Ridire Fionn,
Ridire an Ghlenna, & an Ridire Ciarraigheach, Mac Muiris,
& Ó Conchobair, & tuir iomfhulaing an t-sluaigh
Mag Carthaigh Mór .i. Corbmac Ladhrach. Ticc Sean mac an iarla d'eccaoíne a imne lé Dál c-Cais ar ro baí
codach, & clemhnas etorra, uair bá h-í Mór inghen
Donnchaidh mic Briain Duibh ben an
t-Seain-sin. Eirghis Ua
Briain fri báidh & connalbhus,
& tionoilis Tuadhmhuimhnigh,
& ticc Piarus mac Semuis
Buitilér, & araile da rann ina dhócom, & tiaghaid do saighidh
an t-slóigh Gheraltaigh. O 'd-connairc mac
an iarla maithe
mór-shluaigh Shíl m-Briain
dá ionnsaighidh as í comairle do-rónsat gan teaccmháil ré 'roile, &
fáccbháil an bhaile gan baoghlucchadh go ro sgarsat ré 'roile
amhlaidh sin. Mag Carthaigh Mór
.i. Corbmac Ludhrach mac Taidhcc tighearna Desmumhan
an tí as ferr fuair tighearnas, & as mó fuair
do choccadh nó go raibhe 'na thighearna
gan fresabhra, an tí ba ferr do chenn deóraidh & deibhlén ba ferr
recht & riaghail do tighernadhaibh
Leithe Moccha d'écc. Caislén
Baile Í Cherbhaill .i. Leim Í Bhánáin do ghabháil
le h-iarla Cille
Dara Geróid mac Geróid
iar f-feimdhedh a ghabhála dia athair, & as decmaic ma ro baí isin aimsir-sin
caislén do badh cruaidhe cosnamh & congmháil
inas go ro briseadh im chend a bhardadh h-é. Maidhm mór do thabhairt d'Emann
mac Tomais Buitilér ar
Piarus Buitilér, & ar mac
Mic Piarais, & drong mhór dá muintir &
dá m-buandadhaibh do bhuain
díbh. Mac Conmidhe Brian
Ócc mac Briain Ruaidh d' écc.
Toirrdhealbhach mac
Briain Uaine Í Gallchubhair comharba na Cairrcce d'écc. Mac Briain Chaoích mic
Taidhcc mic Eoghain Uí
Choncobhair do mharbhadh h-i f-fioll la mac
Taidhg na Tuaighe mic Feilim mic
Eocchain, & do Sliocht An
Cherrbhaigh.
Annal AOIS CRIOST, 1517. Aois
Criost, mile, cúicc céd, a secht décc. O Conchobhair Failghe
Brian mac Taidhcc mic An
Chalbhaicch d'écc, & An Calbhach mac
Taidhcc d'oirdnedh 'na ionadh. Donnchadh mac
Toirrdhealbhaigh Uí Bhaoighill
fer a chumachta roba ferr do dhuine uasal, as mó do-rinne
do choccadh, & do ghuais-bertaibh dá t-táinicc dá chinidh fein, do dhol lucht
báid co Toraigh,
& gaoth dia b-fuadach isin b-fairrge siar, & ní fo-rith aon-fhocal
dia scélaibh ó shin. Sean mac Cuinn
mic Enrí mic Eocchain Í
Neill, mac tighearna
bá mó toice, & trom-chonach i n-Ultaibh ina
ré d'écc. Pilip mac
Toirrdhealbhaigh Még Uidhir
saoí chinn fedhna
d'écc. Pilip mac Seain
Bhuidhe Még Mhathgamna fer
fá maith caithemh & cosnamh d'écc. Art mac Aodha mic
Domhnaill Uí Néill do
mharbhadh lé Niall mac Cuinn, mic
Airt Uí Nell. O Tuathail .i.
Art do mharbhadh lá a bhraithribh. An Giolla Dubh mac
Donnchaidh mic Tomáis Még
Uidhir d'écc. Tomas mac Uillicc, mic Uillicc A Burc do
thabhairt creiche a h-Urmhumhain,
toraighecht trom do breith air h-i Port Omna, muinter &
marc-sluagh
Thomais do chor do dhruim na c-creach lasan
t-toraighecht, na creacha do bhuain díbh, &
Tomás do mharbhadh, fer a aoisi fa
ferr oirbhert tainic do Gallaibh
Ereann ina aimsir, ar is leis do
h-aircceadh & do fásaighedh
Mainigh feacht riamh. Caislén
An Locha do ghabháil ar cloinn
Corbmaic Ladhraigh, & a c-cor fein ar
dibirt h-i leith Meic Muiris. Creacha móra lá
Mac Muiris dár lér-aircc Magh Ó c-Coinchind ó cnocaibh aniar. Slóiccheadh lasan iustis ar tarraincc cloinne inghine an
iarla h-i t-Tir
Eocchain, & caislén
Í Neill (.i. Art mac Cuinn) .i. Dun Genainn do briseadh lais don
cur-sin. Creacha móra lá h-Ua
c-Cerbhaill (Maol Ruanaidh) i n-Delbhna. Caislén
Cinn Coradh do ghabhail lais, & a arccain. Coccadh mór trid-sidhe
etir Ó c-Cerbhaill & Dealbhna, O Maoíleachlainn, & iatt-somh do tharruing an iarla dia ro brisedh Caislén an Fothair Delbna (.i. Gardha an
Caisléin).
Annal AOIS
CRIOST, 1518. Aois Criost, mile, cúicc ced, a h-ocht
décc. Mainistir na
m-Brathar i n-Ard Macha do gnouccadh
docum na m-Brathar De
Obseruantia. Aedh mac Rosa mic
Tomais Óicc Még Uidhir cananach coradh h-i
c-Clochar, persun i n-Achadh Urchoir, & persún h-i
c-Claoíninis for
Loch Érne, fer fial forbfaoíligh,
& saoí
cleirich d'écc. Mac Suibhne Fánatt
.i. Ruaidhri mac Maol Muire, ail
cothaighthe gacha comhlainn acc cosnamh a tighearna,
fer toirberta seód, & maoíne da gach aon nó riccedh a les do écc. O h-Eodhosa Cioth
Ruaidh mac Athairne saoí
fhir dhána & fer
tighe aoidheadh coitchind do écc. Feilim mac Briain mic Conchobhair Óicc Még Uidhir
d'écc iar t-tilleadh dó ó chathair San Sem tar eis a thurais bliadain na
n-gras, & a adhlacadh i Mainistir
Mhuinecháin. Clann Í Neill
(.i. Conn & Aodh)
.i. clann Domnaill mic Enrí mic
Eoghain, & an comharba
Mág Uidhir do dhol ar creich ar
Brian mac Cuinn mic
Enri, & Brian do
breith forra ag Domhnach an Eich, &
madmucchadh forra goro gabadh Aodh mac
Domhnaill. Ro gonadh Mac Cathmhaoil
Donnchadh mac Emainn, & ro marbhadh
sochaidhe do Cenel Fearadhaigh,
ad-bath Mac Cathmhaoil iaramh dia
ghonaibh. Aodh Balbh mac Cuinn (.i. Ó Neill) Í
Néill, do gabháil lá h-Énrí
m-Balbh Ua Neill, & cúicc
h-eocha décc do bhein d'fuasccladh ass. Indsaicchidh la Pilip mac
Émainn Még Uidhir h-í
t-Tír Chennfhoda ar
h-Enri m-Balbh Ó Neill,
& oilén Clapaigh do ghabháil
lais, & braighde battar acc
Enri do breith lais uadha .i. Aedh
Balbh mac Cuinn Í
Neill, & mac Aodha Mic
Cafraidh baoí ó Pilip
fein oca, Ro marbhadh dna Cathal mac
Duinn mic Emainn Még Uidhir ó
Pilip don chur-sin. An t-Aodh Balbh mac
Cuinn sin (.i. Ó Neill) adubramar d'écc i
n-deireadh foghmhair. Mac Mic Magnasa
Remann mac Cathail Óicc Mic
Maghnasa fer dearcach daonnachtach do écc. Mac Murchadha, Art
Buidhe mac Domhnaill Riabhaigh mic Gerailt
Caomhánaigh d'écc. Murchadh Ó
Maoíleachlainn (.i. Ó Maoíleachlainn) saoí Ereann ar crodhacht & ar
cennas fedhna do mharbhadh h-i Maigh Elle lá a
dhearbrathair fein Art, ar ro mharbh-somh
a dhearbhrathair .i. Feilim riasan tan-sin conadh
ina dhioghail-sidhe ro marbhadh-somh
lá h-Art, & Toirrdhealbhach
do gabhail a ionaidh.
Annal AOIS CRIOST, 1519. Aois
Criost, mile, cuícc céd, a naoi décc. Semus mac Pilip
mic Semais mic Rudhraighe Még
Mhathgamhna epscop Doire d'écc. Emann (.i. Dubh) Ó
Duibhidhir abb Eassa Ruaidh d'écc an céd lá do Nouember,
& adhnacal i n-Dún na n-Gall i n-aibit .S. Froinces iar t-treccean aibiti manaigh fuirre. Comarba Cluana Conmaicne cenn einigh &
aoidhedhcaire ceall Conmaicni d'écc. O Neill Art Ócc
mac Cuinn saoí
chinn fedhna fear daonnachtach degh-aithnech
do écc, & a dearbhrathair Conn Bacach mac
Cuinn d'oirdneadh na ionadh. O Conchobhair Ruadh,
Eoghan mac Féilim Fhinn d'écc. Mac Uilliam Cloinne Riocaird .i. Riocard Ócc do
écc. Feidlim mac Magnusa mic
Briain mic Domhnaill Uí
Conchobhair tighearna Iochtair Connacht d'écc. Fer
dercach daonnachtach eisidhe. Tadhcc Ruadh mac
Maoileachlainn Uí Cheallaigh tighearna an Chaladh
d'écc. Donnchadh
Caomhanach fear rathmhar ro-chonáigh do lán-maithibh Laighen
d'écc. Maoílin mac
Torna Uí Mhaoil Chonaire ollamh Shil
Muireadhaigh fear lán do rath & d'éicsi fer do thoghattar Gearaltaigh, & Goill tar ollamhnaibh Ereann,
fer do-gheibheadh seóid, & maoíne ó gach aon for a c-cuinghedh do
écc h-i Mainistir Deircc
h-i Tethbha. Feircheirtne
Ó Cuirnín fer gradha Eoghain Uí
Ruairc cend eiccsi an fhine dia m-baoí, & Domhnall
Ó Cuirnin d'écc. Tadhcc mac Briain mic Tomaltaigh Í Birn tanaiste Ua
m-Briúin d'écc. Indsaicchidh lá cloinn Í
Néill (lá cloinn Domhnaill
mic Enri) ar mac Í Neill
.i. Brian mac Cuind. Creacha móra
do ghabhail dóibh ar Sliabh Thíos, Robhad d'fhaghail do
Brian & é do thionól a m-baí lais do dhaoínibh
for a c-cionn, & a lenmain a t-tóraighecht & briseadh dó ar cloinn
Í Néill iar n-imtheacht a muintire uathaibh lasna crechaibh. Da mac Í
Neill (Aodh & Eocchan) do gabhail ann,
& mac Eocchain beós do marbhadh & Mac
Cathmhaoíl Cú Uladh mac Emainn,
Tomas mac Emainn, &
Emand mac Giolla Pattraicc Mic
Cathmhaoíl do mharbhadh. Da mac
Ruaidhri mic Briain Meg
Uidhir (.i. Rosa, &
Tadhcc) do gabháil lasan
c-Comarba
Mag Uidhir. Ruaidhri fein,
& an chuid ele dá chloinn do chor as a n-duthaigh dó,
& a c-caoraighecht do bhuain
dibh, & an comharba do chor na caoraighechta fó bhuandadhaibh dó
fein co ro furáil Ua Domnaill ar
an c-comarba a chaoraigheacht do tabhairt do
Ruaidhri doridhisi. Coccadh mór i n-Dealbhna etir Sliocht
Ferghail Még Cochláin & Sliocht Domhnaill dia ro marbhadh Semus Mag
Cochláin prióir Gailinne, &
ríoghdhamhna Dealbhna Ethra d'urchor do
pheilér as caislén Cluana
Damhna. AOIS CRIOST, 1520. Aois
Criost, mile, cuícc céd, fiche. Niclás mac
Piarais Uí Flannaccáin persún
Daimhinnsi do thoccbhail
as a ionadh co h-eccorach lé nert tuatadh, & a écc
i m-Bothaibh. Mag Aonghusa Domhnall mac Aodha mic Airt d'écc, & Feilim an Einigh a dhearbhrathair d'oirdneadh
'na ionadh, a écc sin dna, & Mag Aonghusa do
ghairm d'Emann Buidhe Mág
Aéngusa. Muiris mac Tomais
mic Tomais, iarla
Desmumhan d'écc. Mac Uilliam Cloinne Riocaird .i. Uillecc mac
Uillicc d'écc. Mac Uilliam Búrc
.i. Maoilir mac Tepoit do mharbhadh
lá cloinn t-Seóinín Móir
meic Mic Seóinín. Mac Még Uidir
(.i. Pilip mac Emainn) do dhol ar
ionnsoighidh ar mac Pilip
Uí Raghallaigh i n-Íochtar
Tire, creacha do glacadh dóibh, & tóir
trom do breith orra im Sliocht
Briain Uí Raighilligh & im cloinn meic
Cathail Í Ragilligh
(.i. Fergal, & Maolmordha),
& im Chloinn n-Domhnaill na
Coininnsi, brisedh dóibh ar mac Még
Uidhir, & ar mac Pilip mic
Toirrdhealbhaigh Még Uidhir, & mac
Meg Uidir (Pilip), cona mac Tomas do mharbhadh ann, &
dá mac Pilip
mic Toirrdhealbhaigh (Giolla
Patraicc, & Emann) &
Toirrdhealbhach mac Flaithbeartaigh mic
Tomais Óicc Még Uidhir do
mharbhadh and beós go sochaidhibh ele amaille friú. Ruaidhri mac Aodha
Még Uidhir do gabháil a b-fioll lé
Donn m-Buide mac Meg Uidhir .i. mac
Concobhair mic Tomais Óicc,
& a thoirbert do Giolla Patraic Ócc mic
Giolla Patraicc mic Emainn Még
Uidhir, & a marbhadh lais-sidhe. Cairpre, mac
Concobhair, mic Cairpre, mic Corbmaic Í Birn consal &
ceinnlitir Maicne
Muiredhaigh do écc. Toirrdhealbhach mac
Feilim Meg Cochláin tighearna Dealbhna
Ethra saoí i n-ecna &
i n-eolas, fer ratha & ro shaidhbhresa, fer lasa n-dernadh
caislén An Fhedáin, & caislén Chinn Choradh do
écc iar n-deigh-bethaidh. Pláigh mór san
Machaire Stefanach dia ro éccsattar
sochaidhe do dhagh-daoinibh. O Caiside Feilim
mac Taidhcc
ollamh legha
Sleachta Pilip, &
Rudhraighe mac Donnchaidh mic
Aodha Még Uidhir d'écc. Muiris mac
Tomáis, mic an iarla rogha Gall n-Geraltoch do
mharbhadh la Conn mac Maoíleachlainn
Í Mhórdha co sochaidhe ele amaille
fris.
Annal AOIS CRIOST, 1521. Aois Criost, mile, cúicc céd, fiche,
a h-aon. Prióir Daimhinsi d'écc
.i. Remann mac persuin Innsi
Maighe Samh, fear cléirchidhe coinnirchil dercach,
daonnachtach eisidhe. Mag Mathgamhna d'écc
.i. Remann mac Glaisne, mic Remainn,
mic Rudhraighe, & Mácc
Mathghamhna do ghairm da mac .i. Glaisne
Ócc. O Catháin
.i. Tomas mac Aibhne d'écc,
& ro gabhadh é riasan tan-sa, & do benadh an
tighearnas ar eiccin de lá
Donnchadh Ua Catháin. Donnchadh mac Ruaidhri mic Briain Még Uidhir do marbhadh la macaibh Meg Samhradháin .i. Domhnall
Ócc mac Domhnaill Bhernaigh,
Uaithne mac Maghnusa Még
Samhradháin, & ní bhaí dia chinidh fer a aoísi bá ferr iná
an Donnchadh ishin. Grainne inghen
Tomáis Í Eoghain mathair an
chomharba Mhég
Uidhir, ben bá mor sonas & saidbres,
dearlaccadh & deagh-eineach d'écc. Rudhraighe mac
Éiccneacháin Í Domhnaill do marbhadh la
Gallaibh ag Dún Dealgan, & é h-i
f-farradh Í Neill .i. Chuinn mic
Cuinn. Toirrdhealbhach mac
Donnchaidh Mic Suibhne do
écc. Tighearnus Dealbhna do roinn (lá h-Ua
Maoileachlainn Toirrdhealbhach, &
lá h-Ua c-Cearbhaill Maol
Ruanaidh) etir An Fhior Dhorcha mhac Még
Cochláin, Fínghin Ruadh
& Corbmac. Síle inghen
Néill Ghairbh Uí Domhnaill
d' écc an 14
August.
Annal AOIS CRIOST, 1522. Aois Criost, mile, cuícc céd, fiche, a
dó. Remann Ruadh Mág
Uidhir, prióir Lesa Gabhail d'écc. Coccadh anbháil ar n-eirghe
etir Ua n-Domnaill, & Ó
Neill, Mac Uilliam
Cloinne Riocaird, Goill & Gaoidhil Connacht, Síol m-Briain, Siól c-Cenneittigh
& Síol c-Cerbhaill do
denam comhaonta & coimchengal lé h-Ua
Neill i n-aghaidh I Domnaill docum
an choccaidh-sin, At iat na maithi do
cengail ré 'roile ag techt ar an sluaigh aniar,
Mac Uilliam Clainne
Riocaird, Uillec mac Uillic an Fhíona,
& drong do mhaithibh Síl m-Briain,
Donnchadh, & Tadhcc,
clann Toirrdhealbhaigh mic Taidhcc I
Briain, & an t-Epscop
ócc Ó Brian, Ó
Cerbaill Maol Ruanaidh mac Seain, &
Síol c-Ceinneittigh, &
ni h-iatt amháin act na daoíne for a raibhe a
chíos-cháin do Connachtaibh, & do bhí umhal dó go sin, Ó Conchobhair
Ruadh, Ó Conchobhair Donn, Mac Uilliam Búrc, Mac Diarmata Maighe Luircc,
& gach a m-baoí etorra-sin h-i
c-Connachtaibh. Bátar sidhe uile i
n-erlaimhe do thecht ar Ua Domhnaill &
im fhéil Muire foghmair ro dhálsat fri h-Ua Néill h-i
t-Tir Aodha. O Neill tra ro
tionoil-sidhe Cenel n-Eocchain cétus, Clann Aenghusa, Oirghialla, Raighilligh, Fir
Mhanach, & fecht adhbhal Albanach
fa mac Mic Domnaill, Alastrann.
Tangatar ann bheós slogh-bhuidhne iomdha do Gallaibh na Midhe,
& do Gallocclaechaibh chuiccidh Laighean do Cloinn
n-Domhnaill, & do Cloinn
t-Sithigh ar báidh inghine iarla
Cille Dara roba mathair
d'Ua Neill. O Domhnaill dna ro
thionóil-sidhe a sochraide m-bicc n-deirbh
dilis budein h-i c-Cenél Conaill .i.
Ó Baighill, Ó Dochartaigh, na tri Mic Suibhne, & Muintir Gallchubair imo mhac
Maghnus co m-battar for an beirn m-baoghail in
ro ba doígh leó Ó Neill dia
n-ionnsoicchidh .i. Port no t-Tri Namat, o ro clos la
h-Ua Neill an ní-sin as
í conair do luidh tria Cenel n-Eocchain
gan airiucchadh go riacht co Termann Da
Beócc as-sidhe go h-Ath Senaigh, baí mac Mic
Suibhne Tire Bogaine, Brian an
Cobhlaigh (Ro fagaibh Ua Domnaill acc
iomcoimhéd caisléin
Beoil Atha Senaigh) ag cosnam an bhaile fri h-Ua
Néill amail as dech for-caomhnaccair ara
aoí tra ro gabhadh a baile fá deóidh lá
h-Ua Néill, & ro marbhadh mac
Mic Suibhne lais co n-druing móir dia
muintir. Ro marbhadh ann dna dias
d'ollamhnaibh I Domhnaill .i. Diarmait mac Taidhcc
Caim I Chléirigh saoí
shenchadha & fhir dhána, fer tighe aoidhedh coitcinn
do threnaibh & do thruaghaibh, & mac Mic
An Bhaird (.i. Aodh mac Aedha),
& araill ele cenmotád (.i. an 11
Iún). Ro gabhadh & ro loiscceadh Bun
Drobaoisi & Bél Leice lá h-Ua Neill
don cur-sin. Ag sóadh do dreim dia shluaghaibh ó Bhun
Drobaoisi ro marbhadh
Rudhraighe mac Gofradha Gallda I Domnaill, & mac Mic Ceallaigh na Breifne lá taoibh Sgairbhe Innsi an Fhraoích
leo. Iarná cluinsin d'Ua Domhnaill na gniomha-sin do
denam lá h-Ua Neill ro forchongair for
Maghnus Ua n-Domhnaill co n-druing dia
sluaigh dol do creach-losccadh Tíre
h-Eoghain, & do-deachaidh fein tar
Bernus gusan líon tarustair ina fharradh i
n-deadhaigh I Neill d'imdeaghail Tíre h-Aodha. Dála
Maghnusa ro creach-loiscceadh lais
ina m-baoí ina chomhfhochraibh do Cenél
Eocchain.
Ro marbhait & ro mudhaighit daoíne iomdha lais
bheós, & soais go c-cosccar. O ro-fidir Ó Neill
(Maghnas do dhol h-i
t-Tir Eocchain) soais ina fhriting
tar Finn, & ro mhill an tír
roimhe go Cenn Maghair, & do-bert creach a Cionn Maghair lais, & luidh co c-cosccar dia thír.
Ro gabhadh iaramh longport lá h-Ua Néill ag Cnoc Buidhbh ag Loch Monann (fris a raitear
a c-coitcinne Cnoc an Bogha) gusan socraide
rémhraite cénmothá an slógh aniar amhail
remhebertmar. Imthusa I Dhomhnaill ro shai
tar Bernus iar rochtain Maghnusa
gon-édálaibh iomdha dia shaighidh ó na tarraidh
Ua Neill ag Ath Senaigh
& o ná rucc fair iar n-denamh creiche Chinne Maghair, ro
leir-theglamadh lais an conranagair do
sochraide ger bó h-uathadh fri h-iolar dó-somh an
tan-sin go rangatar go h-aon-mhaighin co Druim Lighen. Ro sgrúdsat
a c-comhairle dus cidh do déndaoís im na deacraibh dicuimhgibh baí for
cind dóibh uair ro fhedatar ná biadh a n-athmhaoín lá
h-Ua Néll cona sluagh & lasan sluagh c-Connachtach ro
dáil cuca dia t-tír dia roiseadh leó rochtain a c-ceann aroile
conadh í comairle ar-richt leó indsaicchidh I Neill ar as é
bá neasa dóibh uair roba lainne leo a mudhucchadh do mhaighin oldas a
m-bioth-fognamh do neoch isin m-bith. As fair deisidh leó (o ro
bháttar for líon sloigh ina n-acchaidh) amus longphuirt do thabhairt
isin adhaidh for Ua Néill. Rainic rabhadh
& reimhfhios na comhairle-sin go h-Ua Neill go ro lá
forairedha fri forchoimhéd gach conaire inar dóigh leó Cenél c-Conaill do rochtain dia
saicchidh, & baí fein cona shlógh h-i
c-cathais iar na c-cúlaibh ina longport. Iar n-indeall, & iar n-orducchadh, iar
n-gresacht & iar n-gér-laoidhedh a bhecc slóicch d'Ua
Dhomhnaill. Ro forcongair forra a n-eachra d'fágbháil, ar ní baí
menmarc aca a lathair iombuailte d'iomghabhail munbhadh rempa bá
raén. Ro asccnattar trá an tucht-sin co ro dáilsiot h-i c-cend lochta in
fhorchoimetta gan airiucchadh dóibh, ar a aoí trá ro gabsat a
lucht feithmhe agá erfhuaccra dia muintir co
m-bátar a m-biodhbadha dia soigidh. Do-chótar trá
Cenél c-Conaill
as a n-indeall lá a dheine & lá a dhioghaire ro chingset ar a uamhan leó na
forcoimédaighe do rochtain rempa do shaighidh I
Néill gur bhó a n-aoínfhecht rangattar
an longport. Ro láiset gáire móra
ós áird acc rochtain h-i c-cenn aroile dóibh. Nir bhó meirbh ro freaccradh
an conghair-sin lá h-anradhaibh I Néill ar ro gabhsat co
calma cosantach acc imdiden a f-flatha
& a b-foslongpuirt. Baoí an sluagh
cechtardha acc comhmbualadh & acc comhmarbhadh aroile. Ro bhatar
treóin accá t-traothadh, & laoích aga ledradh do cechtar an da leithe. Bátar
fir aga f-fodhbhadh, machtadh & mídhiach for mearghasraidh
isin maighin-sin. As suaill má ro fes lá cechtarna aca cidh fris a f-feradh a
comhlann ar nír bhó forreil dóibh aighthe aroile lá doirche na h-oidhche &
ar a dhlúithe ro bháttar h-i t-trecumasc aroile. Ro raoíneadh tra fo dheóidh
ar Ua Néill cona shlógh & ro fáccbadh an
foslongport ag Ua
Domhnaill. Bá h-adhbhal tra an t-ár tuccadh ar
Ua Neill isin lathair-sin, ar ro h-áirmhedh lá lucht
na c-ceall in ro h-adhnaicit dronga dhíbh, & lásna coibhnesaibh
báttar h-i c-comhfhochraibh dóibh tuilleadh ar naoí c-céd do thuitim do sochraide
I Neill isin maidm-sin, go ro leith
ainm, & airdercus an madhma-sin fo Erinn
uile. Batar iad bá h-oirdherca torchair isin maidhm-sin, Domhnall
Ócc Mac Domhnaill go n-druing dírimh do gallócclachaibh Cloinne Domhnaill,
Toirrdhealbhach Mac Síthigh co
sochaidhe móir dia mhuintir, Eóin Biséd co
n-urmhór na n-Albanach táinicc lais,
Aodh mac Eocchain mic Uilliam
Mécc Mathgamna co n-dreim dia muintir,
Ruaidhrí Mag Uidhir &
araill dia mhuintir amaille fris. Torcrattar ann bheós ile
do Laighneachaibh & d'feraibh Midhe ar ní tháinicc cenn
slóigh na sochaidhe ó bhecc co mór
isin tionól-sin I Néill nár
bhó h-eccaoíntech iad diar faccaibhset dia muintir isin maighin-sin
cona do na h-áraibh daoíne as mó
tuccadh etir Conallchoibh
& Eóganchaibh an maidhm-sin
Cnuic Buidhbh. Tarthadar trá Cenel c-Conaill eich, airm, & edeadh, lon bídh,
& biotáille, & seóid somhaiseacha shainemhla
etir esccraibh & bleidhedhaibh na slogh fors ro sraoineadh leó & ge ro
bhattar muintir I Domhnaill gan eocha acc dol isin
c-cathiorgail battar eich iomdha leó ón fhiallach ro airlighset isin
ármhach ishin. Do-chodar araill do shlógaibh Uí Dhomhnaill lá a n-édalaibh dia t-ticchibh gan comairleccadh
dó. Ara aoi trá ro smacht-som forra toidhecht ina dhocom fó chédoir, & ro
ascna amhail as déine con rainicc (iarna t-toghairm co h-aon-bhaile) tar
Bernas Mór siar tar Eirne,
tar Drobhaoís, tar Duibh, tré
Iochtar Cairpri go ro gabh foslongport a c-Cethramhain na
Madadh don taoíbh tuaidh do Beind Ghulban,
uar tangattar an sluacch Connachtach do-ráidhsem go
m-batar i n-iomshuidhe im Shlicceach bail i
m-báttar bárdadha I Dhomhnaill
ar ní bhaí airisemh forra gan teacht co Tír Chonaill acht co n-gabhdaoís an baile. An tan
at-chualatar an dá Mac Uilliam,
an dá Ua Conchobhair Mac
Diarmata, Cland I
Bhriain, Ó Cerbhaill & Siól c-Ceinneittigh cona
slócchaibh Ua Domhnaill do ghabháil
fhoslongpuirt i n-iomfhoccus dóibh, &
an maidhm-sin do shraoíneadh lais ar Ua Néill as
í comhairle ro chinnset teachta do chor uatha d'aslach
síodha ar Ua n-Domhnaill, & do
rairccset do feibh at-beradh Maghnus
Ó Domhnaill & Ó Cerbhaill etir Ua n-Domhnaill & Mac Uilliam im gach caingin & im gach ní baí etorra. Batar iad ro
faidhedh frisna tosccaibh-sin, Tadhcc mac
Toirrdhealbhaigh I Bhriain, co
n-dagh-dhaoinibh ele amaille fris. IN
airet tra batar na teachta acc aisneis a n-aithiscc d'Ua
Domhnaill as i comairle do-rónsat maithe na slógh-sin cona slóghaibh eludh gan fhios ón
iomshuidhe h-i rabhatar, & ro chinnset for an c-comairle h-i-sin gér bhó
h-iongnadh & gér bhó deacair ionnsamhail an t-slóicch baoí annsin ar
líonmhaire a lér-thionóil ar uaisle a n-aireach, & ar aidhbhle a n-eccrait
frisan tí baoí for a c-ciont do shódh fón samhail-sin co ro aithedh
& co ro dioghladh cách díobh a ainninne for aroile. Ní ro h-anadh & ní
ro h-airiseadh lasna slócchaibh-sin fri a t-techtaibh ná fri h-iomluadh
n-aithiscc síodha no caoíncomraic co ruachtatar
Coirrshliabh gur bó h-ann scarsat tighearnadha & taoisigh na slogh-sin ré 'roile.
O Domhnaill imorro ní fhitir sidhe na
slóicch do dhol uadha fón ionnus-sin, ar dia
f-fesadh nó bhiadh ina lurc amhail as déine
con-icfadh. Ro chuir tra Maghnus Ó
Domhnaill iodhlacadh lasna teachtaibh .i. la
Tadhcc mac Toirrdhealbhaigh I
Briain conidh acc Corrsliabh rucc for a
mhuintir. As suaill má ro bá mó do clú nó do cosccar d'Ua Domhnaill ar fhud Ereann an
maidhm-sin Chnuic Buidhbh in ro farccbadh ár daoíne, & édála
aidhbhle, iná an bán-maidhm-sin cen go ro fuiligheadh
nó go ro fordhearccadh for neach etorra. Domhnall (.i. Domhnall
Cleireach) mac Seain Uí Cathain
saor-macaomh a chinidh fein, & fear einigh
coitchinn do mharbhadh lasan
Rúta. Domhnall mac Domhnaill Uí Ruairc saoí ar uaisle &
ar oirbhert do mharbhadh lá cloinn Feidhlimidh
Uí Ruairc. Maighistir
Feilim Ó Corcráin
saoí
dearsccaighthe i n-dlicchedh cánonta d'écc.
Annal AOIS
CRIOST, 1523. AoiS CRioSt, Mile, cúicc céd, fiche,
a trí. Sean Ó
Maonaigh baí 'na persún i
n-Géisill, & na chananach coradh h-i
Cill Dara,
an t-aon-cleireach bá mó ainm & oirdearcas do
bhaoí i n-Uachtar Laighean do écc. O Catháin
Donnchadh mac Seain ceand
dámh & deóradh bá ferr ina aimsir dia chinidh fein do écc. O Mórdha Cédac mac Laoighsicch d' écc. Máire inghen I
Mhaille ben Mic Suibhne Fánat
an aoin-bhen consapail
bá ferr ina h-aimsir d'écc. O Maille Corbmac
mac Eocchain féichemh coitchenn ar engnamh & ar eineach
d'écc. Mac Tighernain
Ferghal mac Giolla Iosa Óicc,
mic Giolla Iosa, mic Briain
tigearna Teallaigh
Dúncadha fear dércach daonnachtach d'écc, & a dhearbhrathair do
ghabhail a ionaidh. Brian mac Taidhcc An
Chomhaid, mic Toirrdhealbhaigh mic Briain Catha
an Aonaigh d'fagháil báis obainn h-i
c-Cluain Ramhfhoda fhó
fhéil Pattraicc. Mac Uí Bhriain Tuadhmumhan .i. Tadhcc mac
Toirdhealbhaigh, mic Taidhcc, mic
Toirrdhealbhaigh mic Briain Catha an
Aonaigh do mharbhadh d'urchor do pheiler i n-Ath an Chamais for Siúir lá Buitilerachaibh (.i. lasan iustis Piarus Ruadh
Buitilér) fer a aosa rér mó eaccla a esccarat an
Tadhg-sin. Mac Gille Eain
Lochlainn do mharbhadh. Mac Conmidhe
Maoileachlainn d'écc. Aodh Buidhe mac
Cuinn mic Neill mic Airt I Neill do mharbhadh lá Ruaidhri Carrach mac
Corbmaic mic Aodha. Eogan mac Feilim
mic Donnchaidh mic Tighernáin
Óicc I Ruairc do bathadh ar
Loch
Glinde Éda. Rosa mac Ruaidhri, mic Briain mic Feilim
Még Uidhir d'faghail bháis i m-braighdeanus acc
an c-Comharba Mag Uidir .i. Cú
Chonnacht. Aodh mac Airt
I Thuathail fer a aoisi bá mó clú einigh & uaisle
dá fhine do mharbhadh
lá Branachaibh. Coccadh etir Ó Neill
.i. Conn, & Ó Domhnaill
Aodh Dub mac Aodha
Rúaidh. O Domnaill do bheith h-i
f-foslongport ré
h-edh an earraigh i n-Glionn Fhinne, &
Maghnus Ó Domhnaill do dhol i
n-Albain, & a toidhecht
slán iar criochnucchadh a chuarta. O Domhnaill
& Maghnas do dhol h-i
t-Tír Eocchain, & an tír uile ó
Bhealach Choille na c-Cuirritín go Dún n-Genainn do mhilleadh &
do losccadh leó. Baile Mic Domhnaill .i. Cnoc
an Chluiche do losccadh lá h-Ua n-Domhnaill & lubgort sainemhail
baí ann do gherradh & do theasccadh lasan sluagh, & a m-beith adhaidh
longpuirt h-i t-Tulaigh Ócc. An tír do mhilleadh, & do mhór-arccain ar gach taobh díbh, báttar
dna adhaidh fhoslongpuirt la taobh
Cairn t-Siaghail, Ro marbhadh, & ro buailedh buar iomdha, & airccthe
aidhble, & tangattar slán iar n-ionnradh an tíre leó don
chur-sin. Do-dheachaidh trá Ua
Domhnaill doridhisi h-i t-Tir
n-Eoghain. Ro h-oircceadh & ro milledh an tír lais co n-dearna
Ua Neill sídh ris a n-deiredh na bliadhna sa, & ní
dearna écht oirdeirc etorra amhlaidh-sin. Indsaicchidh lá h-Ua
n-Domhnaill Aodh Ócc mac Aodha
Rúaidh iar n-dénamh síodha lá h-Ua Néill
iar t-teacclamadh a sochraide h-i t-tír & h-i c-coiccrích lais, dol
dó co Bréifne Uí Ruairc. Creacha, & édála an tíre
do chur la Fioru
Breifne i n-diamraibh & i n-droibhelaibh an
tíre dia n-iomchoimhéd & dia n-imdhíden for Ua
n-Domhnaill. Bátar clann Uí
Ruairc gusan líon sluagh tarrustair ina b-farradh ag imdheghail
an tíre, ar a aoí trá do imthigh Ua Domhnaill an tír don
turus-sin. Ro loiscceadh lais a foirccnemha, & a h-arbhanna, co nár fháccaibh
ní bá ionairmhe innte gan losccadh. Sluaiccheadh adhbhal-mhór la
Gearóid iarla
Chille Dara, & la Gallaibh Midhe, &
lá h-Ua Néill Conn mac Cuinn, mic
Enri, mic Eoghain ar
Ua c-Conchobhair f-Failghe, & ar
Chonall Ua Mhórdha &
ar Ghaoidhealaibh Laighen archena. Na Gaoidhil-sin d'anamhain uile ar
rádh I Néill, & ar a bhreithemhnas etorra, & an
t-iarla, & Ó Néill ar
n-dénamh síodha etorra do tabairt giall,
& braghatt na
n-Gaoidheal-sin i in urlaimh an iarla a n-gioll lé gach accra dá raibhe aicce orra, & a
sccaradh ré 'roile fo shídh amhlaidh-sin. Feradhach Buidhe
Ó Madaccáin tánaisi Síl n-Anamcadha do mharbhadh lá sluagh Uí
Cearbhaill .i. Maol Ruanaidh.
Annal AOIS CRIOST, 1524. AOIS
CRIOST, míle, cúicc céd, fiche, a ceathair. Dias mac
I Dhomhnaill, Niall Garbh, & Eocchan clann Aodha Óicc mic
Aodha Rúaidh do cengal commbádha coccaidh ré 'roile, & a
m-beith lé h-athaidh acc buaidhreadh an tíre go ro cuireadh futhaibh féin
dol i n-acchaidh a cele. Ro gabadh baile Néill Ghairbh .i.
Crannócc Locha Bethaigh lá
h-Eoghan, iar m-beith don bhaile for a iocht & for a
ionchaibh féin. Fáccbhais Niall an tír, & tucc
ionnsaicchidh fhada im-chian doridhisi ar an m-baile co
m-baoí a c-ceilcc a c-comhfoccus dó. Ro fhidir Eoghan an
ní-sin, & ro ionnsaigh go h-airm i m-baoí Niall.
Ro gabhsat ag iommbualadh athaidh fhada re 'roile go ro marbadh
Eoghan ar an lathar-sin. Ro tromloiteadh
Niall co n-erbhailt dia ghonaibh iarsin. Ro ba
mór an t-echt riasan tan-sin an dias torchair annsin. Diarmaitt mac An Ghiolla
Dhuibh Ui Bhriain, fer a thighearnais
féin as ferr nó riaradh lucht cuingeda neith fair, fer ro ba buaine eineach,
& engnamh, fer ro saoíleadh d'anmhain le h-inmhe & lé h-oireachus a dhúithche
do écc iar n-ongadh & iar n-aithrighe. Slóiccheadh lá h-Ua
n-Domhnaill h-i t-Tír
n-Eocchain diar loiscceadh & diar h-aircceadh an
tír lais, & teacht slán iaramh. Sloiccheadh lasan iustis .i. Geróitt
mac Geróitt iarla
Chille Dara d'fhoiridhin a bhrathar
I Neill .i. Conn mac Cuinn
h-i medhón foghmhair do shonnradh do thocht for
Ua n-Domhnaill d'aithe a áiniccne fair,
& ní ro h-airiseadh leó co riachtattar Port
na t-Tri Namhat, ar ba h-innill, & bá
daingen leó beith isin maigin-sin ar uamhan I Dhomhnaill,
ar ro bháttar domain-díogha talmhan & lethan-clasa lán-daingne
ina n-uirthimcheall ann do-ronadh lá Maghnus
Ua n-Domhnaill fecht riamh.
Do-ronadh tionol trom slóigh lá h-Ua n-Domhnaill
do chosnamh a críche fris an iustís, &
fri h-Ua Neill. Báttar iad tangattar h-i sochraidhe
I Dhomhnaill cenmotha a shochraide bunaidh budhdhéin,
feacht adhbhal Albanach
d'uaislibh Cloinne Domhnaill na
h-Alban fá Mac
Domhnaill fein Alasdrann mac Eóin
Cathanaigh, & fá Aengus
mac Eóin Cathanaigh, fa Mac Domhnaill
Gallócclach co sochaidhi do deagh-dhaoinibh ele a
h-Albain amaille friu. Ní
ro h-anadh leó-sidhe co rangattar co Druim Lighen,
& ro baí gealladh immbualaidh etorra arna mharach. Ro baí
Maghnus Ó Domhnaill ag iarraidh an
iustis & Ó
Néill d'ionnsaicchidh in adhaidh-sin & ní ro fhaomh
Ó Domhnaill sin lá daingne an ionaidh ina rabhattar, & ar
uamhan an ordanáis bátar lá muintir an
iustís. Do-chóidh tra
Maghnus gan comharlécchadh d'Ua
Dhomhnaill h-i mescc na
n-Gallócclach dia chois do
chaithemh & do mhescc-bhuaidhreadh t-sluaigh
an iústís & I Neill
& ro gabhsat for a n-diúbhraccadh do shaithibh saighitt conár
leiccset tathamh nó tionnabradh dóibh go ro marbhadh An Calbhach
mac Uí Bhriain leo co sochaidhe ele amaille ris, &
rob écht mór esidhe ina duthaigh fein. As í comairle ro chinn an
iustís, & Ó Neill ar
abarach coinne síodha do chor go h-Ua n-Domhnaill,
do-ronadh ón, ar ro naidhm an iustís
sidh etir Ó n-Domhnaill & Ua
Neill, & é fein h-i slánaibh etorra. Do-rónadh bheós cairdes
Críost mar an c-cédna etir an iústis, &
Ó Domhnaill co ro scarsatt fó sidh, &
fó chaoincomrac tre mhíorbhailibh Dé don dul-sin. Acc tionntudh don
iustis, & d'Ua
Neill fuarattar Aodh,
mac Néill, mic Cuinn, mic Aodha
Buidhe, mic Briain Bhallaigh sluacch
mór acc milleadh Tíre h-Eocchain,
& an tan do-chuala Aodh na slóigh-sin do
beith chuicce, Ro chuir urmhór a slóigh féin roimhe lá creachaibh & lá
h-édalaibh an tíre. Ro airis fein co cian ina n-dedhaidh i n-uathadh slóigh
co ruccsat tiucch an t-slóigh ele fair. Ro ionnsaighsiot é iarná
faghbail i n-ettarbaoghal co ro marbadh (6. October), & co ro mudhaighead
leó h-e ar in lathair-sin. Bá trogh tra & bá doiligh an
t-saor-clann shoichinélach
d'oidheadh amhlaidh-sin ar ní bhaoí a shamhail do Chenél
Eoghain re cian d'aimsir ar uaisle, ar erghna ar eineach ar cródhacht,
ar chomhnart, ar chosnamh conadh d'foraithmhet a bháis ro ráidheadh:
A cethair fichet fír soin,
mile cúicc céd do bliadhnaibh,
ó ghein Dé co h-Aodh dh' oidhidh
da m-be aon dá fhiarfoighidh.
Mac Uidhilín
Corbmac, & mac Seain Duibh
Mic Domnaill do lot & do ghabhail a h-aithle an
marbtha-sin lá muintir I Neill. Gormlaidh inghen
Uí Dhomhnaill (Aodh Ruadh) ben
Aodha mic Neill mic Cuinn I Néill, ben ro ba mo derlaccadh & deigh-eineach & ro ba mo
cumaoín ar ordaibh & eccalsaibh, ar eiccsibh & ar
ollamhnaibh (deithbhir ón ar baoí deigh-fher a
dhiongmala lé) d'écc iar m-breith buadha ó doman, & deman. Coccadh mór etir
Cathanchaibh dár marbhadh
Cu Maighe mac Briain Fhinn Uí
Chatháin, & Fer Dorcha mac
Ruaidhri an Rúta,
& ro marbhadh for an coccadh-sin Aodh
Carrach mac Ui Dhochartaigh lé Gofraidh mac Gofradha
Uí Cathain, & drong
dá muintir amaille ris iar n-dol dóibh do chongnam
lá Sean mac Tomáis
I Chatháin. Cu Mhaighe Ballach mac
Domhnaill I Chatáin
saoí dhuine uasail ar a chumhactaibh
do mharbhadh lá cuid don Rutta. Mac Donnchaidh
Tire h-Oilella d'écc .i. Ruaidri mac
Tomaltaigh mic Briain, & imreasain do
beith etir Cloinn n-Donchaidh fa
tighearnus na tíre, &
Mac Donnchaidh do gairm do Corbmac mac
Taidhcc mic Briain. Mac Suibhne
Tire Boghaine
Niall Mór mac Eocchain consapal bá ferr lámh
& laochdhacht, & bá crúaidhe croidhe & comhairle, bá ferr airisiomh, &
ionnsaighidh, & bá ferr enech & engnamh, bá mó muirer &
merghasradh, & as lia las ro briseadh
do bernadhaibh baoghail dia chaomh-chenel fein d'écc
iar n-ongadh & iar n-aithrighe ina caislén fein
h-i Rathain .14.
December. O Conchobhair Ciarraighe
(Concobhar mac Concobhair) do dhol ar
creich i n-Duthaigh Ealla & Corbmac
Ócc mac Corbmaic mic Taidhcc do breith
fair, & raoineadh lais for Ua c-Concobair,
& Ó Conchobair féin do lot & do gabhail.
Conchobhar mac Diarmada mic
An Giolla Dhuibh I Briain, &
Diarmaid mac Corbmaic Uí
Mháille do mharbhadh isin m-briseadh-sin
lá Corbmac mac Taidhcc. Mag Carthaigh Riabhach
(Domhnall mac Fíngin, mic
Diarmada) do dhol ar siubhal creiche i
n-Glionn Fleisce, & muintir na tíre ar m-breith fair ag fágbhail an
ghlenna, é fein do ghabháil & drong dia mhuintir do mharbhadh. Magg Raghnaill (Cathal
Ócc mac Cathail) do mharbhadh a f-fioll
ar faithche a bhaile fein lé cloinn I Mhaoil
Mhiadhaigh. Mor inghean I
Briain (.i. Toirrdhealbhach mac
Taidhcc) bean Donnchaidh mic
Mathghamhna I Briain, ben tighe aoidhedh coitchinn d'écc. Aibhilín
inghen Ridire an Ghleanna, ben
I Conchobhair Ciarraighe, deigh-bhen
dércach daonnachtach d'écc. Toirrdhealbhach mac Feilim
Buidhe Uí Chonchobhair do mharbhadh
lá Toirrdhealbhach Ruadh mic Taidhcc
Bhuidhe mic Cathail Ruaidh. Ruaidri mac Briain
mic Pilip Meg Uidhir saoí chinn fhedhna d'écc. Mac Uí Raighilligh
.i. Cathal mac Eocchain mic
Cathail do ghabhail lá cloinn t-Seain mic
Cathail Uí Raighilligh, & milleadh na
Bréifne uile do theacht trit-sin
etir Ó Raighilligh & clann t-Seain
I Raighilligh, & Ó Néill
(Conn mac Cuinn) do dhol sluagh fó dhí
isin m-Breifne do milleadh coda cloinni
t-Seain don Breifne,
& clann t-Seain do mhilleadh coda
Uí Raighilligh, &
an Prioir ócc, mac Cathail, mic Feargail, mic Seain do mharbhadh d'orchor do philér fá chaislén
Tolcha Moain, Roba saoí
chinn fhedhna eisidhe.
Mac Még
Uidhir Concobhar mac Seain mic
Pilip do mharbhadh la Sliocht
Airt I Néill. Ross mac Ruaidhri
mic Tomais Óicc Meg Uidhir do bhathadh
h-i port Claoininnsi iar t-tabairt creiche dó
ó mhac Még Uidhir .i. Giolla Pattraicc
mac Concobhair. Brian mac Giolla
Patraicc mic Aodha Óicc Még
Mathghamhna, Ardghal mac Aodha
Óicc, & Eochaidh mac
Aodha Óicc do theacht go baile Még
Mathghamhna (.i. Glaisne mac Remainn, mic
Glaisne Meg Mathghamhna) d'ernaidhm
& do dhaingniucchadh a siodha ris, & iar n-dénamh a c-cuir & a c-cengail, &
a siodha dóib ris fá mhionnaibh & fá shlánaibh iomhdha, ro fháccaibhsiot an
baile gan eaccla gan imuamhan. Ro cuireadh Brian na Moicheirghe
Mag Mathghamhna & lucht tighe Még Mathghamhna ina
lenmain, & ro marbhadh Brian &
Ardgal leó tré thangnacht & meabhail, & bá
h-iat sein dias a c-comhaosa bá ferr baí ina
c-comhfochraibh. Sean Buidhe mac
Aindriasa Meg Craith fer suim
sochonáigh go n-iomat saidhbhresa esen, & a écc. O Breislein Eocchan
Ócc, mac Eocchain, ollamh Mheg Uidhir
lé breithemhnas d'écc. Mac Rithbertaigh
(.i. Cu Connacht)
ollamh Még
Uidhir lé dán d'écc.
Annal AOIS CRIOST, 1525. Aois
Críost, mile, cuicc céd, fiche, a cúicc. Gníomh urgranna adhuathmar do
dhénamh an bhliadhain-si .i. epscop
Leithghlinne arna mharbhadh
h-i meabhail lá Mac an Abbadh Mic
Murchadha, & h-é ina chaoimhtheacht
amaille lé gradh & lé carthanacht, & an drong ar a rucc
iarla Chille
Dara do
lucht dénmha an mhí-ghníomha-sin ro fhorchongair a m-breith
gusan maighin in ro mharbhsat an t-epscop,
& h-i b-fendadh beó ar tús, a n-abaighe & a n-ionathair do bhein asda, & a
losccadh ina b-fiadhnaisi. Toirrdhealbhach mac
Mathghamhna, mic Toirrdhealbhaigh, mic
Briain Catha in Aonaigh I Bhriain epscop Cille Da Lua do écc. An deganach
mac Briain Ruaidh Mic Con Midhe fear tighe aoidhedh coitchinn d'écc. Comhchruinniucchadh fher n-Éreann go h-aon-bhaile i
n-Ath Cliath lasan iustis iarla
Cille Dara (Geróid Ócc mac
Geróit) dú h-i t-tangattar
iarladha &
barúin,
ridireadha, &
rodhaoíne, & urmhór
Gaoidheal &
Gall
Ereann archena. Do-chuaidh
tra Ó Neill Conn mac
Cuinn, & Ó Domhnaill,
Aodh mac
Aodha Ruaidh do chengal a c-cor &
d'athdaingniuccadh a síodha h-i f-fiadhnaisi an
iustís, iar t-taccra & iar n-aighnes gacha
caingne ro bhaí etorra riamh go sin dóibh fein & dá c-cairdibh
Gall &
Gaoidheal
ní ro cuimhgedh a síodhucchadh lásan iustis na lásna maithibh archena go t-tangattar fo
eissídh dia t-tighibh go ro fhás an coccadh cédna etorra doridhise.
Do-deachaidh tra Ua Domhnaill fo dhí h-i
t-Tír Eoghain an bliadhain-si go ro loisceadh, &
go ro léir-indradh gach aird in ro ghabh don tír uile lais,
& ní fhuair tachar no teoccmháil ris acc dol nó acc teacht aoinfhecht
dibh-sin. Do-ronath sídh iaramh etorra a t-tús an fhoghmhair do shonnradh
co ro thingheallsat airisemh ar gach taoíbh feibh at-béradh an
iustis & Maghnus
Ó Domhnaill. O Cathain .i.
Sean mac Tomais do mharbhadh lá dreim dia
chinidh fein .i. mac Ruaidri an Rúta
Uí Catháin, & mac Gofradha
Ui Cathain, & c. Catariona inghen
I Duibhgennáin d'écc, 9. Iun, & a h-adhnacal co h-onorach
h-i Mainistir Dúin na
n-Gall. Rois inghen Meg
Uidhir (Sean) d'écc. Siubhán inghen
Mécc Mathghamhna (Brian)
d'écc.
Annal AOIS CRIOST, 1526. Aoís
Criost, míle, cúicc céd, fiche, a sé. Glaisne mac Aodha
Még Aongusa abb
manach an Iubhair
príoir
Dúin
& Sabhaill do mharbhadh
lá cloinn Domhnaill Még Aongusa .i. lá
Domhnall Ócc cona bhraithribh. O Raighilligh d'écc
.i. Eóghan. Coccadh mór do
fhás etir a chinedh imón tighearnas iarna ecc-somh co ro gaireadh
Ua Raighilligh d'Fergal mac
Seain a comhairle an iustis & mhóráin
do mhaithibh
Gall
& Gaoidhel gé ro
bhattar daoíne ba sine ina-somh acc cur chuicce. Mac Uí Ruairc
.i. Tadhcc mac Eoccain do marbhadh i
meabhail lá muintir a dearbhrathar fein. O Neill .i.
Cond, & Maghnas Ó
Domhnaill do dhol do lathair an iustis do dhénamh síodha Conallach, & Eoghanach, &
ar t-tionól mhoráin do mhaithibh
Gall & Gaoidhel
dá soighidh dia siodhucchadh, ní ro fhédsat naidhm sioda nó cairdesa etorra o
t-tangattar ar c-cúlaibh fo eissídh don chur-sin. Sluaiccheadh la h-Ua
n-Domhnaill (iar t-toidhecht Maghnusa
ó Áth Cliath) & lá
Maghnus feissin cona sochraide diblínibh h-i tús an
earraigh do shonnradh h-i t-Tír Eogain.
Creacha iomda & airccthe aidhble do dhénamh leó isin tír, &
in init do dhénamh dhóibh forsna
creachaibh-sin h-i c-Coill na Lon h-i Siol
m-Baoighill, & tangattar slán dia t-tighibh
iaromh co n-edálaibh iomhdaibh. Easaénta mhór ar n-eirghe i
n-Iochtar Connacht, ar ro cenglattar a
n-urmhór uile ré 'roile i n-aghaidh I
Dhomhnaill. Bá h-iad do-róine an coimhchengal-sin
Brian mac Feilim
Uí Choncobhair, mac Cathail
Óicc Uí Chonchobhair
(.i. Tadhcc) fá Sliocht
Corbmaic Mic Donnchaidh .i. Eocchan, &
Muirchertach cona c-cloinn, & cona
lucht lenamhna, do-rónsat an lucht-sin creach a
n-Iochtar Cairpri ar Sliocht Fheilim mic Eocchain Uí
Conchobhair, & ruccsat na creacha leó h-i
Maigh Luircc ar robdar síodhaigh
riú ar dhol i n-acchaid Uí Dhomhnaill. O 'd-chuala Ó
Domhnaill na creacha-sin do dhenamh, do-rónadh tionól sluaigh
lais h-i c-cenn aroile .i. cuid do maithibh
Conallach, & Mag
Uidhir, Cú Connacht co n-eirghe amach
Fher Manach amaille fris, do-chuaidh
fo chedóir h-i c-Cairpri. Ro
brisedh Caislén na Grainsighe
gan fhuireach lais .i. baile Sleachta Briain
Uí Conchobhair, do-thaéd iaramh riasan sluagh-sin
h-i Maigh Luircc ro milleadh &
ro loiscceadh lais an tír, & do-chottar Sliocht Briain Uí Conchobhair
for a iomghabhail don chur-sin, & tainic-siomh dia thigh.
O 'd-chualattar an t-Síol
c-Concobhair sin Ó Domhnaill do
dhol tar a ais h-i t-Tír Chonaill
tangattar fein & an Chlann
Donnchaidh remhráite co líon a t-tionoil a t-timcheall
Sliccigh. Ro ghabhsat ag gerradh gort & arbhann, & ro
bhattar acc cur dochum an bhaile do ghabháil nó gur marbhadh duine
maith dá muintir .i. Ruaidhri Ballach mac
I Airt. Ro imthighset on m-baile an lá-sin, & cruinnighit
doridhisi imon m-baile, & iar c-cluinsin na sccél-sin d'Ua
Domhnaill tainic co nemhlescc
nemhshadhal gan fhuireach gan fhaillighe d'fóiridhin
t-Sliccigh, & ní ro h-anadh fris ar rochtain dó, ar
do-chóidhsiot Síol c-Concobhair &
Clann n-Donnchaidh go Bél
an Droichit. Ro len Ó Domhnaill
cona sluaigh iatt amail as déine conranccattar, & ro
sraoíneadh fo chédóir for Shíol c-Conchobhair,
& for Cloinn n-Donnchaidh, & ro
marbhadh mac Mheic Donnchaidh
.i. Maoíleachlainn mac Eoghain mic
Donnchaidh co sochaidhe ele amaille fris. Ro
cuireadh Brian mac Feilim mic Maghnusa Uí Conchobhair dia eoch, &
bá h-é dlús & daingne na coilleadh tarla a t-timcheall
Beóil an Droichit rucc as uaidhibh é, & ad-berat aroile nár bhó
h-ógh-slán ón maidhm-sin alle co b-fuair bás iar t-trioll. Ro fháccaibh an
sluacch Connachtach-sin édala móra each, airm, &
éideadh ag Cenel c-Conaill
don cur-sin, uair ó do-rad Aodh Ruadh mac
Neill Ghairbh maidhm an Cheidigh Dhroighnigh
for Connachtaibh h-i t-torcratar ile
díbh ní thardsat Cenél
c-Conaill for Chonnachtaibh
én-mhaidhm ro ba cosccraidhe dóibh do chur, & órbh aidhble a n-édala
inás an maidhm-sin Bheóil an Droichit. O Néill do theacht
do thoirmescc caisléin do
thionnsccain Maghnas Ó
Domhnaill h-i Port na t-Tri Namhat, &
Maghnus do thegmháil ria t-tús an t-sluaigh, &
Enri mac Seain I Neill do ghabháil lais, & Ó Néill fein d'imtheacht a c-cóir
madhma. O Catháin .i.
Gofraidh mac Gofradha do mharbhadh ag
Bealach an Chamáin lá mac I
Néill .i. Niall Ócc, &
Niall fein do ghabháil fo
chend trill iarsin lá h-Ua Neill, & a beith i
m-braighdenas frí ré fhoda. Mac I Chathain
(Gofraidh) adhbhar
tighearna a thíre feisin do dhol ar siubhal creiche i n-Glionn
Con Cadhan a mí Ianuarii
do sonnradh, & a écc-somh fri h-adhfhuaire na síne geimhreta conach frith
aon-focal dia scélaibh no go f-fríth a chorp a n-deiredh an chorghais ar
cind, & Enri mac Neill mic
Briain tigherna Baile na Braghat do mharbhadh don chur-sin, &
sochaidhi ele beós d'écc do fhuacht, & do mharbhadh amaille
friú. Maidhm do thabhairt lá mac Mic
Piarais ar chloinn Emainn mic
Tomais Buitilér dú in ro marbhadh
Conchobhar Ócc mac Conchobhair Chaoich
UI Dhomhnaill baí na chonsapal gallócclach, &
agá m-baí lámh mhaith co minic rias an tan-sin, &
an lá-sin dáiridhe ar nír leicc méd a mhenman & feabhas a láimhe dhó
anacal do ghabháil iarna
thairccsin dó, & torchratar
sochaidhe mór do dagh-dhaoínibh, do
marc-sluagh, & do gallocclachaibh isin maidhm-sin ina
fharradh. O Dochartaigh
Eachmarcach tighearna Innsi h-Eocchain d'écc, & imresain mór
ar n-eirghe etir a chineadh féin fa tighearnas
go ro goireadh tighearna do
Gearalt mac Domhnaill mic Feilim I Dhochartaigh. Sluaiccheadh lá h-Ua
n-Domhnaill h-i t-Tír Amalgaidh ar
tarraing Slechta Riocaird A Búrc,
Battar maithe Ceneóil c-Conaill ar an
sluaiccheadh-sin, & Mág Uidhir Cú Connacht
co n-éirghe amach Fher Manach amaille fris, ní ro
h-anadh & ní ro h-airisedh lasna
h-uaislibh-sin co rangattar co Slicceach cetús. Ro tairrngedh
& ro teglamadh arbhanna iomdha baoí acc Sliocht Briain h-I Chonchobhair
h-i c-Cúil Iorra go Slicceach
lasan sluagh-sin Uí Dhomhnaill & an
ní ná ro tharraingset de ro mhillset co léir h-é. Teid Ó
Domhnaill cona shluagh h-i t-Tír
n-Amhalgaidh, & ro gabhadh caislén Caorthannáin
& Cros Maoiliona lais, & fuair braighde, & édala iomdha sna
caislénaibh ísin. Ro leaccadh, & ro
láin-brisedh lais iatt conar bhó h-ionaittreabha
inntibh as a h-aithle. Do-rónadh lais iarsin síth,
cadach, & comhaontadh etir Shliocht
Riocaird A Búrc & Bairédaigh comdar
córaigh fria 'roile. Ag sóadh d'Ua Domhnaill ro
ghabh foslongport
im Chul Maoile bai i n-éccraides & i n-anumhla ris an tan-sin. Ro
milleadh & ro loiscceadh ina m-baoí d'arbhar ag Sliocht Corbmaic Mic Donnchaidh lais
conadh iarná mhilleadh & iarna mí-imirt do-ronsat a breth fein do shíth ris
Ua n-Domhnaill, & tuccsat braighde dó fri comhall gach neith ro gheallsat fris. Do-rónsat Sliocht Briain I Chonchobhair an
cédna uair tuccsat a riar & a breth fein do shíth d'Ua
Dhomhnaill iar m-brisedh caisléin na Gráinsighe, & iar milleadh a m-bairr, & a n-arbha uile, &
do-radsat a c-caoraigheacht don
tír iaramh, do-thaod Ó Domhnaill cona shlócch slán iar
m-buaidh, & c-cosccar don chur-sin, & edh becc ria samhain do-rónadh an sluaiccheadh-sin
lá h-Ua n-Domhnaill. Breasal Ua
Madagáin (.i. tighearna
Síl n-Anmchadha), fer caoín cródha, cennsa
ceart-brethach d'écc.
Annal AOIS CRIOST, 1527. AoiS
CRiost, mile, cúicc céd, fiche a seacht. Labhras abb Lesa
Gabhail d'écc. Mag Uidir
Concobhar d'écc, & Mag Uidir do ghairm ina ionadh don chomharba .i. do
Choin Chonnacht, mac Con Chonnacht, mic
Briain, lá
h-Ua n-Domhnaill. Toirrdhealbhach mac
Eiccneacháin I Domhnaill,
& Feilim mac Gofradha mic
Seain Luircc I Domhnaill do
écc. Mac Donnchaidh
Tire h-Oilella .i. Corbmac mac
Taidhcc mic Briain d'écc, & imreasain do
beith etir Cloinn n-Donnchaidh
fan tighearnas nó gur
goireadh Mac Donnchaid d'Eocchan
mac Donnchaidh mic Murchaidh. Brian mac Feilim mic Maghnusa Uí Concobhair, &
Domhnall mac Feilim mic
Toirrdhealbhaigh Carraigh Uí Choncobhair
d'écc. Flaithbhertach mac
Rúaidhri mic Briain Még
Uidhir do mharbhadh la
Teallach
Eachdhach .i. lá h-Uaithne mac
Maghnusa Még Samhradhain. Amhlaoibh Ócc Dubh
Mag Amhalgaidh taoíseach
Calraighe do thuitim lá Cloinn Cholmáin, & ro
dhioghail-siomh é fein riana mharbhadh uair do marbhadh
Fiacha Mhag Eochagáin lais ar
an lathair-sin. O Cléirigh .i. An
Giolla Riabhach mac Taidhcc Caim
saoi lé h-ealadhain h-i senchus,
i n-dán, & h-i leighionn fer suim, saidhbhir, sochonáigh, & cumhaing
móir éisidhe, & a écc i n-aibítt San Fronseis an 8. la do
Mharta. An doctuir
Ua Duinn Sleibhe Donnchadh mac
Eocchain, doctúir h-i
leigheas & saoí
i n-eadladhnaibh ele, fer conaigh mhóir,
& saidhbhresa, & tighe
n-aoidhedh coitchinn d'écc .30. September. Mac Maghnusa Még Uidhir
.i. Tomás Ócc mac Cathail Óicc,
mic Cathail Óicc biatach an
t-Senaigh, officél Locha
h-Éirne, fer erccna eólach i n-ealadhnaibh, fer ro bá lán
do chlú & d'oirdhearcas in gach ionadh baí ina chómhfoccus,
& a écc. Ruaidhri mac
Murchaidh Mic Suibhne do mharbhadh lá a
bhraithribh.
Uilliam mac
Aindriasa Még Craith fear
saidhbhreasa & sochonáigh d'écc. Caitilín inghen
Chuinn mic Domhnaill I Neill
ben craibhdheach dhegh-einigh ro bhaí ag degh-fheraibh .i. ag
Ua Raghallaigh ar tús, & acc
Ua Ruairc iarsin d'écc iar n-ongadh & iar
n-aithrighe. Sloiccheadh lá h-Ua
n-Domhnaill Aodh mac Aodha Ruaidh do
dhol h-i c-Connachtaibh, At iatt tangattar
ina shochraitte, O Baoighill,
O Dochartaigh, na tri
Meic Suibhne, Mag Uidhir,
Cu Connacht co n-eirghe amach
Fher Manach, &
maithe Iochtair
Chonnacht cona n-eirghe amach & ní ro h-airiseadh leó co riachtattar
Magh Luircc. Ro milleadh an tír co leir leó etir
arbhar & foirccnemh. As edh lotar iaramh co
Caislén Mór Mic
Goisdealbhaigh dia ghabháil. Bá daingen díothoghlaighi
eisidhé ar ro bhádar an uile aidhme gabhála fri naimhdibh feibh is deach baoí
i n-Erinn an tan-sin isin m-baile
ísin etir bhiudh & ordanás & gach aidhme
archena, ara aoi tra ro ghabhsat na maithe-sin
acc iomshuidhe imon m-baile, & ro sreathnaighset a slógha ina uirthimcheall
conár leiccset neach anonn nó anall dia shaicchidh go ro gabhadh an
caislén leó fo dheóidh. Ro gabhadh leó don chur-sin caislén An Mhendoda,
caislén An Chalaidh,
Baile na h-Uamha, & an Caislén Riabhach, & ro brisit na
caisléin-sin uile leó iar na n-gabháil. Ro
marbhadh beós Aodh Buidhe mac An Dubháltaigh
Uí Ghallcubhair ar an sluaiccheadh-sin
(ó Ua Domhnaill) i n-ucht an Bhealaigh
Bhuidhe. Caislén
Leithbhir do chríochnucchadh lá Maghnus
Ua n-Domhnaill etir obair cloiche, chroinn, & cláraigh, &
Ua Neill a c-coccadh fair. As ann ro tionnsccnadh an
obair-sin lá Maghnus an cédaoín iar
f-féil Brenainn
isin t-samhradh & ro criochnuiccheadh a c-cuid don t-samhradh
cedna.
Annal AOIS CRIOST, 1528. Aois
Criost, mile, cúicc ced, fiche, a h-ocht. O Ruairc
Eócchan tighearna
na Breifne ursa cothaighthe einigh, eangnamha,
& uaisle Sleachta Aodha Finn
d'écc i n-aibítt .S. Fronseis iar n-ongadh, & iar n-aithrighe. O Briain
.i. Toirrdhealbhach mac Taidhcc
an t-aon-mac Gaoidhil bá foide lé
h-uaisle, & lé h-eineach do Leith
Mogha, oidhre diongmhala
Briain Boroimhe ar chongmháil coccaidh ré
Gallaibh d'écc iar
n-onccadh, & iar n-aithrighe & a mac d'óirdneadh ina ionadh
.i. Conchobhar mac Toirrdhealbhaigh. Fionnghuala inghean
I Bhriain (.i. Conchobhair na Sróna mic
Toirrdhealbhaigh mic Briain Catha an Aonaigh)
ben Uí Dhomhnaill Aodh Ruadh,
an aoín-bhen as mó do chosain clú & oirdhearcus dá m-baoí na comhaimsir a
leith fria curp & fria h-anmain iar c-caithemh a h-aoisi & a h-inmhe lé
déirc, & lé daonnacht & iar m-beith da
bhliadhain ar fichit i n-aibítt San Fronséis d'écc an céd lá don Corccas (.i. an.
5. Februarii), & a h-adhnacal i
Mainistir Dúin na n-Gall
do-rónadh ina h-aimsir budhéin. Conn mac Néill
mic Airt I Néill saoí chinn fhedhna
esidhe do mharbhadh (.i. an. 15. April) la
mac Airt Óig I Neill (.i. Ó
Neill), & lá cuid do Sliocht Aodha Meg
Uidhir, & dá mac I Neill
(.i. Art Occ) .i. Enri, &
Corbmac baí i laimh ag Ua
Neill (.i. Conn mac Cuinn) a f-fad riasan
tan-sin do thabhairt (d'Ua Néill) do cloinn
Chuinn mic Néill, &
cland Chuinn do chrochadh na deisi-sin a n-dioghail a
n-athar. Mac Diarmada Maighe Luircc (Corbmac mac
Ruaidhri) feicheamh coitchent ar eineach
& ar fhéile, mir cruadha Connacht ar coccadh &
comhfhuachadh, fer cosanta a chriche ar eachtair-cenélaibh d'écc
iar n-ongadh & iar n-aithricche & a dearbhrathair
Diarmait do ghabhail a ionait. Macc Carthaigh Riabhach
Domhnall d'écc. Caislén
Chúile Maoile do ghabháil ar Mac
n-Donnchaidh lá a dearbhrathair fein
lá Muircheartach mac Donnchaidh mic
Murchaidh, & Mac
Donnchaidh féin &
a mac Murchadh do ghabháil go h-aithghearr iar sin lá
h-Ua n-Dúbhda, & lasan
Muircheartach c-cédna, & mac ele do Mac
Donnchaidh .i. Donnchadh
do mharbhadh léo an tan-sin. Slóiccheadh lá h-Ua
n-Domhnaill (co n-druing móir
d'Albanchaibh amaille fris im
Alastrann mac Eóin Chathánaigh) h-i Maigh Luircc, & An Bealach Buidhe do
ghearradh leó. Braighde, & cíos do fhaghbhail ó
Mhac Diarmada, & toidhecht slán dia tír. O Maoil Mhiadhaigh taoiseach Teallaigh
Cearbhalláin .i. Cathal mac Domhnaill
mic Uaithne Buidhe d'écc. Gaoth
mhór ar n-eirghe an aoíne ria
Nodlaicc go ro lá fiodh-ár mór fó
Erinn go ro trascair
chiodh araill do chumhdaighthibh cloch & crann. Ro bris bheos
mur
Mainistre Dúin na n-Gall. Ro
fhuadaigh, ro bháidh, & ro bhris arthraighe iomdha.
Annal AOIS CRIOST, 1529. Aois
Criost, míle, cúicc céd, fiche a naoí. Mac Suibhne Fánat
Domhnall Ócc mac Domhnaill, mic
Toirrdhealbhaigh Ruaidh tighearna Fánat fri
h-aon-bliadhain décc do faghail
bháis iar c-cor aibitte uird Muire
uime. Emann mac Domhnaill Mic Suibhne, & Emann
Ruadh a mhac do thuitim in aon-ló lá
Toirrdhealbhach mac Ruaidhri, mic
Maol Muire Mic Suibhne. Brian Ballach mac
Néill mic Cuinn I Neill
do mharbhadh lá Corbmac Mac
Uidhelín (iar m-beith don
Corbmac-sin h-i f-farradh
Briain fein & fora mhuinterus) iar b-faccbháil
Cairrge Feargusa dóibh. Cathal mac
Eocchain mic Aodha Meg Uidhir
d'écc. Brian Ruadh mac
Seain Mhég Uidhir do
mharbhadh d'aon-urchor do shaighid acc edarghaire etir mhuintir na
Cúile, & muintir an Machaire.
Mac Meic
Dubghaill na h-Alban
do mharbhadh lá h-Aodh m-Buidhe
Ua n-Domhnaill d'aon-bhuille do chloidhimh i n-dorus
Cúile Mic an Treóin. Caislén
Cúile Mic an Trein do ghabháil lá Maghnus
Ua n-Domhnaill, & iar sccrúdadh a chomhairle as edh do
cinnedh lais an caislén do bhrisedh. An Cosnamhach mac
Ferghail mic Donnchaidh Duibh Mic
Aedhaccáin saoí fá h-oirdearca h-i
f-feineachus, & h-i
f-filidheacht, &
h-i m-breithemhnus tuaite baí h-i
t-tíribh Gaoidheal
d'écc, & a adhnacal i n-Oilfinn. Mac Aedhaccain (.i. Urmuman) .i. Domhnall mac
Aedha mic Domhnaill
cenn
eicces Leithe Mogha ar
fheineachus & fhilidheacht d'écc. Eoghan mac Feilim
Mic Maghnusa, & a bhean
Grainne inghen Chonchobhair
Még Uidhir d'écc. AOIS CRIOST, 1530. Aoís
Criost, mile, cúicc céd, triochat. Epscop Oilfinn .i.
an t-epscop Gréccach d'écc. Caibidil
na m-Brathar i
n-Dún na n-Gall, & bá h-e Ua
Domhnaill (.i. Aodh Ócc) do-rad dóibh gach
ní rangattar a leas, & rób aidhilcc léo don chur-sin an c-cein báttar h-i
f-farradh aroile. Caitilin inghen
Mic Suibhne ben I Dhochartaigh,
& Róis inghen I Catháin ben Fheilim I Dochartaigh
d'écc. Conchobhar Ócc O
Baoícchill tanaisi
Baoigheallach do mharbhadh lá cloind
Uí Bhuighill (.i. Niall mac
Toirrdhealbhaigh) ar an Leacach an .6. Ianuarii. Féilim mac
Conchobhair Uí Bhuighill do
mharbhadh lá cloinn Uí Bhaoighill. Maol Muire Mac
Suibhne consapal
Tíre Baghaine
d'écc. Domhnall mac Briain mic Domhnaill I Neill do
dhol ar creich san Machaire
Steafánach, & crech do glacadh lá a muintir. An tír do cruinniucchadh
& a lenmhain go Sliabh Betha go rucsat fair, &
Domhnall do thionntúdh frisan toraidh, & raoínedh forra go
ro ládh a n-ár lais, dú inar gabhadh dá mac Eoghain Ruaidh
I Neill in ro marbhadh triúr do
cloinn Ruaidhri na Lergan,
dias mac Maghnais
Még Mhathgamhna, & mac Enri mic
Briain, & Tomas na Cairrcce mac
Émainn Még Uidhir. Giolla Pattraicc mac
Corbmaic mic Airt Chúile Még
Uidhir d'écc, & rob eisidhe fer a inmhe bá ferr
tegh n-aoidhedh ina aimsir h-i f-Feraibh Manach. Slóiccheadh lá h-Ua
n-Domhnaill h-i c-cúicceadh Connacht.
As eadh no gabh céttus tria Choilltibh Conchobhair,
estibh-sidhe triasan Tanaisteacht h-i Maigh Luircc do Coradh Droma Rúiscc tar
Sionainn. Ro loiscceadh, & ro
láin-mhilleadh Muintir Eolais
lais. Ro marbhadh drong dia mhuintir im chaislén Liath Droma im
Mhaghnus mac An Fhir Dhorcha Mic
Suibhne & im mac Mic Coilín
Toirrdhealbhach Dubh. Do-choidh iaramh as-sin tar
Sionainn siar do Machaire
Chonnacht, do droichet
Atha Mogha tar Suca. Ro croithedh,
& ro creach-loiscceadh Clann Connmhaigh lais.
Ro loiscc bheos Glinnsce & Cill Cruain
bailte Meic Dáuidh, & fuair édala aidhble sna tíribh-sin.
Ro loiscceadh beós lais iaramh Baile an Tobair, & fuair a chios
ó Ua c-Conchobhair Ruadh .i. se pinginne san
c-cethramhain dá dúthaigh, & ticc tar a ais
tresan m-Bealach m-Buidhe gan díth do dhénamh dhó iar
milledh Muighe Luircc. Tanaic iarttain
don Breifne & ro loiscceadh
lá sluagh Uí Dhomhnaill an tegh
crannghaile as deach baí in Eirinn .i. tegh
Mheic
Con Snamha ar Loch Aillinne. Ro
milleadh, & ro dioláithriccheadh an Breifne uile ó
shliabh siar leó don turus-sin. Creach mhór do dhénamh lá
h-Aodh m-Buidhe Ua n-Domhnaill i
n-Gailengaibh. Slóiccheadh lá h Ua
n-Domhnaill (h-i mí
September do shonnradh) ar Mac Uilliam
Búrc dia ro milleadh bladh mhór don tír. Ro h-ernaidhmeadh síth
etorra iarttain, ticc Ó Domhnaill slán dia
thicch. Iarla Cille Dara Geróid
mac Geróid (baí ré chian h-i
láimh acc rí
Saxan) do theacht i
n-Erinn, & iustis
Saxanach do thecht lais, & a m-beith araon acc milleadh mórain
fa Gaoidhealaibh. Ro gabhadh leó dna
Ó Raighilligh iar t-teacht ina c-cenn
ar a n-iocht fein. Rudhraighe mac
Eocchain mic Aodha Bailbh mic Seain
Uí Dochartaigh, écht mór ina thír
fein do écc. Inghen Uí
Bhaoíghill .i. Róis inghen
Toirrdhealbhaigh mic Néill Ruaidh
ben dércach deigh-einigh, & Síle Uí
Fhallamhain ben Cairpre mic an phriora
ben daonnachtach deigh-dealbhdha do écc. Aodh Ó
Flannaccain mac persúin
Innsi Maighe Samh
saoí i n-eccna, i n-ealadhain, fer suairc,
séghainn, & fer ro ba maith tegh n-aoidhedh d'écc.
Annal AOIS CRIOST, 1531. Aoís
Criost, míle, cuicc céd, triocha, a h-aon. Tuathal mac I
Neill .i. mac Airt mic Cuinn do
ghabháil lá h-Ua Néll .i. lé Conn mac
Cuinn.
Mag Carthaigh
Riabhach Domhnall mac Finghin mic
Diarmata tighearna Ua c-Cairpre, fer ro ba maith smacht,
& riaghail, fer ro ba maith oineach & engnamh, fer tucc gairm einigh
d'feraibh Ereann do neoch baí ag
cuingidh neith dib, do écc. Donnchadh mac
Toirrdhealbhaigh mic Taidhcc Uí
Bhriain tánaisi Tuadhmumhan fer denmha einigh, &
uaisle d'écc. Mac I Dochartaigh .i.
Niall mac Conchobhair Charraigh
d'écc. Conn mac Seain
Buidhe Még Mathghamhna do mharbhadh
lá Mág Mathghamhna, & lá cloinn
Bhriain Még
Mathgamhna. Eocchan mac Giolla
Pattraicc Óicc Még Uidhir do mharbhadh
lá a dearbrathair (.i. Emann). Conchobhar mac Cathail mic Duinn Még Uidhir do
marbhadh lá h-Iochtar
Tíre. O Flannaccáin Tuaithe Rátha Maghnus mac
Gillibert mic Corbmaic saoí lé h-uaisle, &
congmhálaidh tighe
aoidhedh d'écc (25. Februarii), &
Ó Flannagáin do ghairm do Giolla Iosa mac
Toirrdhealbhaigh. Muirchertach mac
Conchobhair Meg Cochláin prióir Gailinne,
biocaire Léth
Mancháin do thuitim h-i f-fiull lá Toirrdhealbhach Ócc
Ó Maoíleachlainn & lá
Rudhraighe. Diarmaitt mac
Seain mic Aodha an tí do
b-ferr uaisle & daonnacht do Shliocht Aodha mic Maol
Ruanaidh d'écc. Corbmac mac Cathail
Óicc mic Cathail Mic Maghnusa
fer tighe aoidhedh
oirdhearc d' écc. Tuathal mac I
Dhomhnalláin Machaire Maonmaighe,
& Giolla Pattraicc mac Adhaimh Mic An
Baird d'écc. Indsaicchidh lé mac
Mhég Uidhir Corbmaic h-i c-Cenel Feradhaigh. Do-rónadh creach lais isin
maighin-sin ar mac Briain I Neill, & ro
marbadh mac Briain feisin acc
tóraigheacht a creiche, & do-rad mac Meg
Uidhir an c-creich lais.
Slóiccheadh lasan
iustis Saxanach, lé
h-iarla Cille Dara,
& lé maithibh Gaoidhel
Ereann h-i
t-Tír n-Eoccain ar tarraing I
Domhnaill & Neill Óicc
I Neill, & Sleachta
Aodha I Neill, & Tír
Eoccain do losccadh leó ó Dhún Gál co
h-Abhainn
Mhóir. Caislén nua
Puirt an Failleccáin do bhrisedh,
& duthaigh Briain na Moicheirghe do
chrech-losccadh lasan sluacch íshin, &
Muineacháin d'faccbháil folamh for a c-cionn.
O Domhnaill & Niall do dhol
h-i c-cenn an t-sluaicch Gallda-sin co
Cinnard, & caislén
Cinnaird do bhrisedh leó. O Nell imorra
baí-sidhe sluagh díríme ré a n-ucht co nár
lamhsat dol thairis-sin h-i t-Tír
n-Eoccain co ro impáisiot na slóigh-sin dia
t-tighibh leth ar leth gan síth gan osadh ag
Ua Neill riú. Ruaidhri Gallda mac I
Neill do ghabhail lá h-Ua Néill
.i. lá Conn mac Cuinn. Aodh Ócc mac
Tomais mic Tomais mic An Ghiolla
Dhuibh Még Uidhir d'écc iar m-breith
buadha ó domhan & ó dhemhan. Semus Ó
Flannaccain mac persúin
Innsi, fer ro ba mór ainm
& oirdearcus ina thír fein d'écc. Baile Uí
Donnghaile d'ionnsaighidh lá Niall
Ócc mac Airt mic Cuinn I
Néll an baile do bhrisedh lais, & mac
I Néill (dalta Uí
Dhonngaile) do ghabhail & a bhreith lais co
n-eachaibh, & co n-edalaibh an bhaile araon ris. Caislen Bheóil Leice do ghabháil le
h-Aodh m-Buidhe Ua n-Domhnaill, &
buaidhreadh Tire Conaill do
theacht de-sin. Mag Uidhir do dhol sluagh
h-i t-Tír Conaill ar tarraing
Uí Domhnaill ar ro bháttar clann
Uí Dhomhnaill i frithbheart fria 'roile ar
omhan nech uadhaibh do
rochtain ria na 'roile i c-cennus iar n-écc a n-athar ar ro leth ainm
& eirdearcas Maghnusa Uí
Domhnaill fó Erinn uile,
ní namá h-i c-Cenel c-Conaill acht isna tíribh
aneachtair, & ro baí acc forrán for a bhraithribh sainnriudh.
Bá h-imeccla lá h-Ua n-Domhnaill gail-fhine do dhénamh dhóibh for aroile & a dhol
fein i n-eineirte ass a los conadh aire ro thogairm Ua
Domhnaill Mag Uidhir dia shaighidh
dus an c-caomhsattís Maghnus do chuibhdiughadh
fri tairisi & brathairsi fri a chomh-fhuilidhibh. Do-chóidh iaramh
Mag Uidhir & Aodh
Buidhe Ua Domhnaill cona sochraide go
rangattar co Finn go ro chrechsat
ina m-baoí fó mhámus Mhaghnusa ó or co h-or. Bá h-ann
baoí Maghnus an tan-sin for faithche
Caisléin na Finne go líon a thionóil. Do-chuattar tra
clann Maghnusa co n-druing dia muintir tar
Sccairbh Beccoice ar ionchaibh an bhaile i n-aires
& i n-dóchum an t-slóigh baí dia
saighidh. Sraoíntear forra lá Mag
Uidhir & lá h-Aodh m-Buidhe go ro cuirit go h-aimdheónach fó dhiden an caislein. Do-bhert aon do Mhuintir Ghallchubhair do mharc-sluagh Maghnusa
forgamh do ghae for Toirrdhealbhach mac
Donnchaidh mic Briain mic Pilip Meg Uidhir, & do-erná beó-ghonta as, & bretha iaramh dia thigh
co n-érbhailt ria c-cionn teóra n-oidhche iar m-buaidh n-aithrighe. Do-taot
cách uaidhibh dia longport iaramh.
Annal AOIS CRIOST, 1532. Aois
Criost, míle céd, triochat, a dó. Tomas mac Piarais
Ruaidh (.i. iarla Urmumhan) do mharbhadh i n-Osraighibh lé Diarmaitt
Mac Giolla Pattraicc,
adhbhar tighearna Osraighe an Diarmaid-sin, & nír
bhó cian iar sin go ro toirbhireadh Diarmaid lá a
dearbrathair féin (lá Mac Giolla
Pattraicc) don iarla,
& ro cengladh Diarmaitt iaramh lasan iarla a n-díoghail a mhic, &
gach uilc ele da n-dearnadh lé Diarmaitt fris
gó sin.
O Cerbhaill
(Maol Ruanaidh) an t-aon-fer bá
ferr gart, gaisccead, agh & oirdearcas dia chinél feisin, an tí dár bó
buidheach dámh, & deóraidh eccalsa & éiccsi,
& as mo do thionoil, & do thiodhlaic tainic dia bhunaidh-fhréimh, cuingidh
congmhala cáich, sdiúir chert cobhsaidh a chinedh, buachail
tenn taisttil na t-treabh, mál ineadhrach
mór-dhálach Muman,
leg lóghmhar, gem charrmhogail, inneóin fhorais,
& uaithne óir na n-Eileach
d'écc (.i. la fhele Matha
Suiscel) ina longport fein, & a
mhac Fer Gan Ainm d'óirdnead ina
ionadh. Maidhm an lá-sin féin ré n-écc
Maol Ruanaidh lá a chloind ar iarla Urmuman,
& ar cloinn t-Seain I
Cerbhaill. Ro benadh daoíne
& eich iomdha, & ordanas dá n-goirthi
fabhcúin díbh, conidh de do len Bél Atha na f-Fabhcún
don áth in ro sraoíneadh an maidhm ísin & ba h-é-sin cosccar déidhenach
Maol Ruanaidh. Ro gaireadh Ó
Cerbhaill (amhail adubhramar) d'Fhior
Gan Ainm ar belaibh a shinnsior clann t-Seain Uí Cerbhaill. Tangattar uilc iomdha treimhit-sin
isin tír ar ro ghabsat clann t-Seain
cetus caislén Biorra,
& ro mhillsiot an tír as. Ro thuit mac an persúin Uí Chearbhaill lá mac I Cearbhaill .i. lá Tadcc Caoch ar faithche
Bhiorra. As a h-aithle-sin ro tarraing Ó
Cerbhaill (Fer Gan Ainm) a chliamhain
.i. iarla Cille
Dara iustis na
h-Ereann ar
cloinn t-Seain gur gabhadh leó caislen Cille Iurin, caislén na h-Eccailsi,
& caislén Baile an
Dúnaidh. Ro shuidhsiod iaramh i t-timcheall Biorrae, baí
deabhaidh etorra & bárda an caislein go ro
bhen peilér ina thaobh don iarla as an
c-caislén amach. Ro dícleith innsin go ro
gabhadh an caislén. Luidh
an t-iarla tar a ais, & baí an
pelér inn, & bá isin earrach ar c-cinn tainicc as an taobh araill de.
Bá d'foraithmet bais Maol
Ruanaidh Uí Cerbhaill do ráidhedh,
Míle bliadhain is cúicc céd,
fiche & dá bliadhain décc,
ó ghein Criost do shlánaigh sinn,
go foghmhar bháis Uí Cherbhaill.
Eocchan mac
Tighearnáin mic Eoccain Uí
Ruairc saoí dhuine uasail do mharbhadh lá
h-Ua Maoíl Miadhaigh, &
lá a braithribh i Mainistir Droma Dá
Ethiar. Toirrdhealbhach mac Meg
Flannchaidh do mharbhadh lá a dhias
dearbrathar fein i n-dorus baile Még Fhlannchaidh,
& Brian Ó Ruairc do milleadh móráin
i n-Dartraighe tresan marbhadh-sin. Máire inghen Mic Suibhne Fhánat bean Uí
Bhaoighill d'écc co h-oband iarna h-easccar
dia h-eoch i n-dorus a baile féin,
21 April. Mac Uidhlín
Ualtar mac Geróitt do mharbhadh i
n-ecclais Dhúine
Bó, & Conchobhar mac Uí Catháin,
fer toichtheacht trom-chonáigh do losccadh and & Mac Con Uladh
.i. Semus mac Airt Mic Con Uladh
do gabháil lá cloinn Domhnaill Chlérigh
I Catháin.
Comharba Fhíodhnacha .i. Brian
d'écc. Corbmac Ua
h-Ultachain airchinneach
Achaidh Beithe d'écc. Mac Samhradháin .i. mac
Maghnusa mic Tomáis taoíseach Theallaigh
Eachdhach d'écc. Sean mac Pilip
mic Toirrdhealbhaigh, mic Pilip Meg
Uidhir do mharbhadh lá Domhnall mac Mhég Uidhir .i. mac Con Chonnacht mic Briain mic Pilip d'aon-sathadh do
scín. O Maol Chonaire
Tórna d'écc, & Ó
Maol Chonaire do ghairm ina ionadh do Chonchobhar
mac Domhnaill Ruaidh, & a écc-sidhe go
h-aithgherr iar-sin. O Domhnaill, &
Mag Uidhir ar n-dol h-i c-cenn an iustis Shaxanaigh .i.
Uilliam Sceimonton, &
rann & cattach do chengal dóibh ré 'roile, an iustis do theacht leó h-i
t-Tír Eoghain, &
Dún n-Genainn do briseadh, & an
tír do milleadh. Iarla Cille Dara .i. Geroitt mac
Geróitt do theacht i
n-Erinn ina iustís on rígh. O Domhnaill do dhol
h-i Maigh Luircc cona shloghaibh, &
Mac Domhnaill lais .i. Alasdrann mac
Eóin Cathanaigh. Ro creachadh, & ro losccadh
Magh Luircc lá
h-Ua n-Domhnaill do-ratt Mac Diarmata a riar dhó fo dheóidh gur bó síodhach fris. Clann Uí Néill
.i. clann Airt Óicc, Domhnall,
& Tuathal baí a b-fatt a m-braighdenas acc Ua
Neill do crochadh lais. Caislen Aird na Riagh do ghabháil lá cloinn
I Dhubhda ar mac Seain A
Burc & coccadh d'eirghe etorra, &
Sliocht Riocaird A Burc. Creacha &
marbhtha a iomdha do dhénamh dóibh for aroile. Creacha aidhbhle & airccthe
ainiarmartacha do dhénamh lá Niall Ócc
Ó Neill ar Ruibilin
Mac Domhnaill, & a m-breith lais h-i
f-Feraibh Manach. Corbmac mac Meg
Uidhir do ghabháil i f-fiull lá cloinn
I Neill .i. lé Fer Dorcha mac
Cuinn mic Cuinn, & la
Feilim Doibhlénaigh mac
Airt Óicc mic Cuinn I
Neill, & drong dá marc-sluagh do mharbhadh amaille fris im
Uilliam mac Diarmata,
mic Corbmaic, mic Gafraidh &
imón n-Giolla Bhallach mac Enri Bhuidhe mic
Gofraidh go sochaidhib ele, & ro gabhadh
cidh araill ann bheós. Cid iatt clann I Neill dna
nír bhó h-iomlán lottar for c-cúlaibh ar do buaileadh & do loiteadh
urmhór a muintire im Fheilim mac I
Néill.
Annal AOIS CRIOST, 1533. Aois
Criost, míle, cúicc céd triocha a trí. Mac Diarmatta
Maighe Luircc Diarmaid mac
Ruaidhri Mic Diarmata
do mharbhadh a f-fiull lá cloinn Eoccain mic Taidhcc
Mic Diarmatta, & Eocchan mac
Taidhcc do gabháil tighearnais 'na deadhaidh. O Maol Muaidh Domhnall
Caoch mac An Chosnamhaigh tighearna Fear
c-Ceall do mharbhadh a f-fiull lá a dearbrathair féin
(.i. Cu Choicriche), & lá mac a
dearbhrathar .i. Art ar faithche Lainne h-Eala,
& Ó Maol Muaidh do ghairm dá dearbrathair
.i. Cathaoir. Feilim Bacach mac
Neill mic Cuinn I Neill
d'écc. Da mac Feilim mic Ruaidhri
Bhacaigh I Neill do mharbhadh la
Maghnus Ua n-Domhnaill. Emann mac Cuinn,
mic Neill, mic Airt do mharbhadh lá
cloinn Meg Uidhir. Caislén
Sliccigh do gabhail lá Tadhcc
Ócc mac Taidhcc, mic Aodha
Uí Conchobhair ar ionnsaicchidh oidhche iar m-brath an
bhaile, & iarna chur amach do bardaibh an caisléin fein. Caislén
Aird na Riagh do ghabháil mar an c-cédna
san oidhche lá cloinn Tomais A
Búrc ar chloinn I Dúbhda. Creach mhór a dhénamh
lá h-Ua n-Domhnaill ar Ua n-Eghra
m-Buidhe etir dá abhainn tréna aimhreir
do dhénamh d'Ua n-Eghra. Niall mac
Murchaidh Mic Suibhne do mharbhadh ar
droichet
Sliccigh. Bá h-esidhe ócc-macaomh
bá ferr, & bá derscaighthe dia chinidh budhéin.
m1533.
Muircheartach mac
Feilim, mic Toirrdhealbhaigh Carraigh
Uí Conchobhair do
chrochadh lá h-Ua n-Domhnaill ar faithche chaisléin Eanaigh iar f-féimdeadh da cloinn,
& dá braithribh an baile do thabhairt as. Iarla
Chille Dara do theacht arís go
h-Ele do chabhair Fhir Gan Ainm
I Cearbhaill go Suidhe an Róin,
& a bheith a b-forbhaisi imon c-caislén, &
consapal maith dia mhuintir do mharbhadh,
& a iompudh iar n-gabháil an bhaile. O Cerbhaill do gairm
d'Uaithne Charrach mac Seain in acchaidh
Fhir Gan Ainm, & esaonta coccaidh d'éircce
i n-Éle trít-sin. Corbmac Mac
Cochláin tighearna Cloinne Conchobhair d'ecc. Cathaoír Mac
Cochláin airchinneach
Chluana Mic Nóis
d'écc.
Annal AOIS CRIOST, 1534. Aoís
Criost, mile, cuic ced, triocha, a ceathair. O Conchobhair Ruadh Tadhcc Buidhe mac Cathail Ruaidh d'écc,
& Ó Conchobhair do ghairm dá mhac
.i. Toirrdhealbhach Ruadh. Mac Diarmada
Maighe Luircc (Eoccan)
d'écc san c-Carraicc
iar m-beith bliadhain a t-tighearnas, &
Macch Luircc do bheith easaontadhach
cogthach re a linn. Mac Diarmatta do gairm
d'abb na Búille .i. Aodh mac
Corbmaic Mic Diarmatta. Clann
Taidhcc Mic Diarmatta do ghabhail na Cairrcce fair, & nír bhó luccha a chách
easaonta an tíre ré a linn. Eocchan mac Aodha mic Néill mic Cuinn, an t-aoín-fear
ba fearr do Sliocht Aodha Bhuidhe do
mharbhadh lá h-Albanchoibh d'urchor do
shaighitt for Loch Cuan. Toirrdhealbhach Dubh
Ó Diomasaicch do mharbhadh a f-fiull lá a brathair
féin, la Muircheartach Ócc
Ó n-Díomasaicch iar m-beith dhó ar slánadh Dé &
naoímh Éimhin, & Muircheartach
Ócc budhdhéin do mharbhadh a t-traide iar-sin
lá h-Ua Mórdha tre mhiorbhuilibh
Dé, & Éimhin. O Gallchubhair .i.
Emann mac Eóin mic Tuathail d'écc co h-obann. Corbmac mac
Ferghail Mic an Baird, saoí lé dán aon bá ferr baoí ina aimsir dia
chinedh a leith fri deirc & frí daonnacht d'écc iar n-ongadh,
& iar n-aithricche.
Maol Muire
Mac Eochadha adhbhar
ollamhan Laighean lé
dán, fer erccna iolldánach bá maith
tegh n-aoidhedh do
mharbhadh go teccmaiseach lá derbráthribh a mhathar lá cloinn
I Thuathail. Maghnus Buidhe Ó
Duibhghennáin do tachtadh dá
mhnaoí fein san oidhche. Eccnach, & iomchosaoíd mór do dhol ó
maithibh
Gall & ón comairle
ar an iustis
(iarla Cille Dara
Geroitt Ócc mac Geróitt, mic
Tomais forlamhaidh neirt & cumhachta Ereann) gusan rígh an t-ochtmhadh
Enri go Saxaibh,
& an t-iarla do dhol do shaighidh an rígh do ghabhail a leithscéil fris, & nír bo tarbha dó ar
ro gabhadh é, & ro cuireadh isin Tor, & baoí ann fri
h-edh m-bliadhna, & ro bás acc imirt dligidh
fair. Ro fháccaibh an t-iarla
Geróitt cloidhimh an righ aga mac Tomas ag dol
dó go Saxaibh.
At-berat aroile gur bó h-e Uilliam Scceimonton
baoí ina iustis i n-ionadh
Ghearóitt.
Annal AOIS CRIOST, 1535. Aoís
Criost, mile, cuicc ced, triocha, a cúicc. Iarla Cille Dara (.i. iustis na h-Ereann) Geróitt Ócc mac
Geróitt mic Tomais
dearscaightheach Gall
& Gaoidheal
Ereann ina aimsir, uair ní namá leth a
ainm & a erdearcus fo Erinn uile acht ro
clos h-i criochaibh eitirchianaibh eachtair-cheneóil a alladh,
& a ard-nós, do écc ina braighdenus
h-i Lonndain. Ro gabh iaramh mac an iarla .i. Tomas ag
díoghail a athar ar Ghallaibh,
& ar gach n-aén tucc fochann dia chor
a h-Eirinn, & ro ath-chuir
cloidhemh an rígh uadha, &
do-ghní uilc iomdha fri Gallaibh,
& fo-gheibh aird-espoc
Atha Cliath a oidheadh lais, ar
baoi-sidhe i n-acchaidh a athar & ro marbhadh beos daoíne ele amaille fris.
Do-gabhadh lais Baile Atha Cliath on
n-Geta Nua amach, &
do-radadh geill & braighde dhó ar a ómhan
ón c-cuitt ele don bhaile. Ro léir-airccedh, & ro láin-mhilleadh
Fine Ghall ó Shliabh Ruadh go
Droichet Atha gur
bhó fód crithigh an Mhidhe
uile la mac an iarla don cur-sin. Iarná
fhios-sin don rígh do chuir
fóiridhin go Gallaibh
.i. Uilliam Scemonton
ina iustis, & Linard Grai go
c-cobhlach mór amaille friu & ro
gabsatt-sidhe acc milleadh a m-baoí fó mhamus mic
an iarla. Gabhthar leó iarttain
baile Tomais .i. Magh Nuadhat & ro ionnarbsatt Tomas asan
tír. Eirgitt beós coiccear
dearbrathar a athar i n-aghaidh Tomais do
congnamh lá Gallaibh
(Semus Merccech, Oiliuér,
Sean, Uater, &
Risderd) ar bá dóigh leó gomadh la h-aon aca
an iarlacht dia c-cloíti inní
Tomas. An tan na caomhnactar na Saxain rémhráite Tomas
do ergabhail iar m-buain a bailtedh & a mhainer de,
& iarná athcur i n-ucht Gaoidhel
Dheiscirt Ereann, & go sonnradhach
Síol m-Briain, &
Ó Conchobhair Failge, & iat-séin uile ina c-cleith
chobsaidh comhnairt ina n-acchaidh ag coccadh friú
bá h-é ní do sccrúdsat ina n-airle brécc-sídh do tairccsin dó, &
cealcc do dhénamh chuicce go ro fhaoídhset Lord
Linard h-i c-cenn mic an iarla, & ro thingheall-sidhe pardún dó a h-ucht an
rígh go ro bhrécc lais go
Saxaibh é. Gabthar mac an
iarla fo chédoir, & cuirther h-i t-Tor an
righ é i m-braighdenus &
chimidheacht. Tanaic Lord
Linard i
n-Erinn tar a ais doridhisi, &
ro écc an iustis baoí i
n-Erinn .i. Uilliam
Scemonton, & geibhidh-sium ionadh an
iustis cuicce
& tucc dia shaicchidh clann iarla mhóir
Cille Dara .i. clann
Geróitt mic Tomais,
Semus Meirgech,
Oileuér, Sean
Uátér, &
Risdeard & battar ina caoimhtheacht,
& ina muintearas do gres. Ro gabhadh lais iatt fó dheóidh iar m-beith dóibh
for a ionchaibh, & do chuir do shaighidh righ
Saxan iad. Ro cuiritt-sidhe fó
cédóir h-i t-tor an rígh
airm i m-baoí oidhre na
h-iarlachta .i. Tomas go
m-battar ann ina seisear. Eiccneachan mac
Domhnaill I Domhnaill do mharbhadh lá cloinn
Uí Baoighill. Inghen I Neill
Siubhan inghen Chuinn mic
Enrí mic Eocchain ben Maghnusa Uí Domhnaill d'écc (.i. an.
21. August) a lár
medhón a h-aoís & a h-inmhe, ben a h-aosa
bá dersccaighthe crábhadh, & eineach baí in aon-aimsir ria
ar nír bó slán di acht .xlii. an tan ro fhaoídh a
spirat, & a h-adhnacal go h-onorach h-i Mainistir .S. Froinseis
h-i n-Dún na n-Gall. Mac Suibhne
Tire Bóghaine Maol Muire Mór mac
Neill Mic Suibhne do mharbhadh h-i f-fioll lá a
dearbhrathair fein .i. Niall ag dorus
caislein Mic Suibhne
.i. Rathain a b-feil
Pedair & Póil. Fer Dorcha Mag
Cochláin tighearna
Dealbhna Ethra d'écc, &
Felim mac Máoilir Meg
Cochláin do gabhail a ionaidh. Fingin mac Connla
Még Cochlain do mharbhadh lá
Fer Gan Ainm mac Fir
Dorcha. Muircheartach Mac
Donnchaidh, mic Murchaidh, &
a dhias mac Sean Glas &
Feargal do mharbhadh h-i Mhaigh Imleach
lá h-Ua n-Eghra m-Buidhe iarna m-brath go meablach do
neoch da muintir fein. Maidhm mór do thabhairt lá
Mac Amhlaoibh dú inar marbhadh tighearna Claonghlaisi,
& Mac Giobúin, & córucchadh mór do
Cloinn t-Sithigh, ro marbhadh ann fós
a f-friothghuin Maol Muire mac Briain Mic
Suibhne consapal
Mic Amhlaoibh a t-tosach na h-iomghona.
Maoíleachlainn mac Cairpre I
Bhirn do mharbhadh lá cloinn Cathail
mic Meic Diarmata.
Annal AOIS CRIOST, 1536. Aois
Criost, mile, cuicc céd, triocha, a se. Mainistir Droma
Dhá Ethiar do losccadh go teccmhaiseach san oidhche iar
c-codladh do chách a c-coitchinne, & Eremhon Ó
Domnaill brathair minur
do losccadh innte, & morán maithesa archena do mhilleadh innte. Teadhmanna &
galra ile isin m-bliadhain-si .i. pláigh
coitchenn, galar breac, flux,
& fiabras dia ro éccsat sochaidhe. Corbmac Ócc mac
Corbmaic mic Taidhcc Még
Carthaigh, aon-rogha Gaoidheal
Leithe Mogha d'écc iar m-breith
buadha ó dhomhan, & o dheman & a adhnacal h-i
c-Cill Credhe. Mac Uilliam
Cloinne Riocaird, Sean mac
Riocaird mic Emainn d'écc &
coccadh mór d'eirghe h-i Cloinn
Riocaird fan tighearnas dia ro
gairmedh da Mac Uilliam isin tír,
Mac Uilliam do Risdeard Bacach mac
Uillicc, & Mac Uilliam
d'Uillecc mac Riocaird Óicc,
& Uillecc na c-Cend do bheith ag congnamh lá
Risdeard m-Bacach. O Raghailligh
Fergal mac Seain mic Cathail
tighearna
Ua m-Briúin &
Chonmaicne fer, fial, fosaidh,
firinneach, dearlaictheach deigh-einigh d'écc iar c-comain
& sacarfaic. Mag Flannchaidh
taoíseach
Dartraighe .i. Feradhach mac
Uilliam d'écc, & bá fer dércach, daonnachtach
eisidhe. Tomas
Ó h-Uiccinn oide fer
n-Ereann, &
Alban
lé dán d'écc. Feilim mac Feilim
I Ruairc d'écc i n-geimhel ag
Brian mac Eoccain mic Tighearnain
I Ruairc. Cathal mac
Seoínín, mic Seain
Uí Maoil Moicherghe fer bioth-caithmhech
buan-chonáigh do écc.
Maithe Iochtair Connacht .i.
Tadhcc Ócc mac Taidhcc mic
Aodha, Tadhcc mac
Cathail Óicc Uí Chonchobhair,
Clann n-Donnchaidh,
& clann I Dhúbhda do dhol ar
Sliocht Riocaird A Búrc ar
tarraing an espaig
Bairéd, & creacha an tíre do teichemh
rempa go Termann Tighernain Oiridh
& an t-espog dá
tabhairt asan Termann do shaighidh
an t-sloigh, & gan na creacha d'aiseacc i n-onóir
an naoímh. O Conchobhair do ghairm do
Tadhcc Ócc mac Taidhcc mic Aodha mic
Toirrdhealbhaigh Charraigh Uí Chonchobhair &
bá h-esidhe céd-duine dar goireadh O Conchobhair
i n-Iochtar Connacht do Sliocht Briain Luighnigh óir bá Mac
Domhnaill mic Muircheartaigh ainm an tí nó
biodh h-i c-cennas nó a c-cumhachta an t-sleachta-sin có sin, & bá ar daigh
onóra & do dhearsccughadh dona tighernaibh
tainic reimhe do-róine-siumh an caomhclúdh anma-sin.
An t-Ua Concobhair nua sin, & mac
Cathail Óicc Uí Chonchobhair
do dhol ar ionnsaighidh h-i c-Cloinn
Goisdealbhaigh, & ní ruccsat ar chreich
& ó ná fuairsiot edala ro gabsat foslongport a t-timcheall
Cille Colmain .i. baile
Mic Rudhraighe Mic Goisdealbhaig,
& tainic féin h-i l-laimh go h-Ua
c-Concobhair ar a bhaile do léccan saor dhó,
& do-bert lúireach oirdearc do baí aicce .i. lúireach
Mhic Feorais d'Ua
Conchobhair & ticc Ua Conchobhair co Slicceach gusan
m-braghaitt-sin lais a n-gioll
lé a lán-fhuasccladh. Ro éirigh an tan-sin coccadh & esaonta etir
Ua n-Domhnaill & maithe Iochtair
Chonnacht uile cenmotha Brian mac Eoccain Uí Ruairc namá, an ní bhaoí-sidhe ag
congnamh la cechtarna dibh san ionam-sin. Ro tionoileadh
de-sidhe slóiccheadh lá h-Ua n-Domhnaill
cona chloinn achtmadh Maghnus namá uair
ní thainicc-sidhe h-i sochraide a athar don cur-sa ar
dhaighin I Néill. Tainicc isin sochraide-sin
I Dhomhnaill, Mag Uidhir
Cú Chonnacht, mac Uí Neill
Niall Ócc mac Airt, mac I
Raigilligh .i. Aodh mac Maol Mhordha
co n-eirghe amach Uí Raighilligh. Tangattar
Siol Suibhne, &
Baoigheallaigh isin
tionól-sin I Domhnaill feibh bá
grésach leó. Lodar na slóigh-sin ó
Ath Senaigh deodh laoí co ro gabhsat sosadh
& longport etir Duibh & Drobhaoís.
Iar t-tóchaithemh a b-proinne & a t-tomhaltais dóibh ro
chuirset lucht feithmhe & fuirecrais do choimhed na
conaire baoí etorra & Magh c-Ceitne ar bá h-omhan leó
Siol c-Conchobhair cona t-tionól do
thabhairt amais longpuirt forra
dóigh ro bhattar-sidhe ina c-caoír bhodhbha arná léir-tionól ar
a c-cionn h-i Slicceach, & iad acc
tomhaithemh tochair do thabhairt d'Ua
Domhnaill cenco ro soiseadh leó rochtain
aroile. Bá h-e cetus luidh isin f-foraire d'iomchoimhétt don t-slógh
Ua Baoighill, Niall mac
Toirrdhealbhaigh ar bá dóigh lais go b-fuigbedh a bhiodbhadha
a c-cionn chomhair chuicce d'imirt a barainne foraibh. Do-chóidh dna
Muintir Aodha Buidhe mic I
Domhnaill d'fhorchoimhéd h-i c-conair n-aile gan
ráthucchadh d'Ua m-Baoighill nach dia muintir, do
reccaimh etir na dibh buidnibh go ro gabhsat ac comhmbualadh aroile,
& ní tarat drong dibh aithne for araill. Bá h-aindrenda ainiardha
do-fighedh an imairecc-sin lá h-Ua m-Baoighill i n-aghaidh
a bhiodhbhadh (andar lais) go ro mudhaigheadh gan coiccill lais drong
mhór don t-slógh an tan baí ag a f-forrach an tucht-sin do-rónsatt buaile
bhódhbha ina uirthimcheall go b-fuair a oidhedh fá dheóidh lá
a fhíor-cairdibh isin dara Calainn
August ar aí laithe sechtmhuine.
Bá doiligh mór do
bhochtaibh & d'adhailccneachaibh, do chliaraibh &
ceithernaibh an tí torchair annsin .i. an tí Niall mac
Toirrdhealbhaigh. Gér bhó saoth lá
h-Ua n-Domhnaill an móir-echt-sin, ní ro toirmiscc a
eachtra, & luidh reimhe go rainicc go Finn Fhir.
Do-thaéd drong do marc-sluagh
Cathail Óicc .i. do Muintir
Airt go Bragaitt Chuillighe. Tiagait drem do marc-sluagh I Dhomhnaill
ina n-aghaidh go comhrainicc cách dibh fria 'roile i
m-Bealach Duín Iarainn. Marbhthar marcach maith do
Muintir Airt isin tachar-sin, & dedhlait re 'roile
don cur-sin. Airisidh Ua Domhnaill ina
fhoslongphort
fein in adhaidh-sin, & luidh roimhe isin maidin arna
mharach go Fersaitt Renna an Liaccáin do dhol
tairis h-i c-Cuil Irrae. Baoí Ó Conchobhair
h-i Slicceach ag orducchadh a muintire do dhol i
n-aires I Domhnaill gusan f-Fersaitt c-céttna
acc toirmescc a dhola tairsibh, an c-cein bá lán an mhuir báttar
na slóigh ag midheamhain & acc mór-dhécain aroile. Bá sí comhairle
ro cinn Ua Conchobhair uair nat baoí
coimhlíon slóigh lá h-Ua n-Domhnaill gan
tachar fris isin maighin-sin ar ro ghabh grainn & adhuath
eissiumh cona shlógh ria h-Ua n-Domhnaill, ar
n-inneall & ar n-orducchadh a mhuintire, ar suidhiucchadh
a n-gonnadh & a
n-aidmedhaigh archena ar ur
na feirsde go f-faghbhadh go nemh-fhúirithe h-é h-i maighin n-aile.
Téid Ó Domnaill tar an f-Fersait
gan nach frioth-orgain iarna faccbháil gan cosnamh gan
cothucchadh ar a chionn. Ro chuirsiot iaramh drong do mhaithibh Iochtair
Chonnacht saighin iomruacctha for mhuintir I
Domhnaill. Ro freastladh & ro freagradh iatt
lasan sluagh n-aile go ro marbhadh echt mór do Cloinn n-Donnchaidh don cur-sin
.i. Maeleachlainn mac Taidhcc mic
Ruaidhri d'urchor peléir. Ro marbhadh dna
marcach ele do muintir I Domhnaill lá
fuasma do gae .i. Semus Ballach mac
Néill mic Seain. Ro deilighsiot iarsin
fria 'roile. Do-cóidh iaramh Ó Domhnaill i
n-dúthaigh Sleachta Briain I
Chonchobhair, & baí teora h-oidhche ag milleadh, & acc losccadh
an tíre, & Ó Conchobhair ina comhfochraibh i
m-Bél an Droichit h-i
f-foslongport. As í conair
do-dheachaidh iarttain tar Traigh siar h-i
t-Tír Fiachrach Muaidhe. Ro
móir-mhilleadh arbhanna & bailte iomhdha lasan sluagh óir baoí an
tír ar a cumas fein achtmadh cuid dá
caislenaibh. Ruccsat na slóigh ar buar iomdha
a t-timchell Slebhe Gamh. Tiaghaitt tar Muaidh siar ar tarraing
Slechta Ricaird A Búrc h-i
lenmhain choda do chaoraigheacht
chloinne I Dhúbhda. Tarrus leó don cur-sin
inghen Uátéir A Búrc ben
Eoccain
I Dhubhdha cona creich. Ro baoí d'aidhble creach &
édala slóigh I Domhnaill go t-tabharthaoí dá mhart
ar an m-bonn ina
fhoslongport an tan-sin. Ticc
Mac Diarmatta, & clann Taidcc
Mic Diarmatta, & clann Mic Dauidh
do congnamh lá h-Iochtar Connacht i n-acchaidh
Uí Dhomhnaill. Triallaidh
Ó Domhnaill soadh tar a ais iar n-dénamh
a t-toscca h-i t-Tír Fhiachrach dhon dul-sin. Ro ba cinnte &
rob urlamh lasna maithibh-sin
Iochtair Chonnacht, & lá gach sochraide
tangattar ina t-tionol go t-tiubradais tachar
d'Ua Domhnaill acc teacht tar a ais, & ní thuccsat
eiccin acht saighin iomruagtha ag Fersait Renda an Liaccáin
(as aire adbearar Rinn Liagain ris an maighin-sin uair
Liagan laoch-mhileadh
d'Fhomhoiribh do-cear ann lá
Lugh Lamhfada ag tocht dó saighidh catha
Muighe Tuireadh cona uadha ainmnighthear). Bá for an
iomruaccadh-sin ag dol tar an f-Fersaitt do slógh
I Dhomhnaill ro marbhadh marcach do Muintir Cathail Óig I Conchobhair
.i. Aodh Ballach mac Briain mic
Aodha, & ro trom-loiteadh mac
Mic Diarmata .i. Aodh mac
Eocchain mic Taidhcc. Do-dheachaidh
Ua Domhnaill dia tigh gan cíos gan cobhach gan
umhla gan urraim d'faghail ó mhaithibh
Iochtair Connacht don dul-sin amhail
ro ba nemhghnáth lais. Mac Donnchaidh do gairm do
Donnchadh mac Taidhcc mic Ruaidhri mic
Conchobhair mic Taidhcc mic Tomaltaigh
mic Muirghesa mic Donnchaidh, &
gan Mac Donnchaidh fén d'écc
.i. Eoghan mac Donnchaidh mic
Murchaidh, ar a aoí baoí-sidhe i n-erra
aoisi iarna dhallad. Ro eirigh coccadh etir cloinn
Eoghain & Mac
Donnchaidh imon tighearnas acht ní ro milleadh ní suaithneadh etorra. Slóiccheadh lá h-Ua
c-Concobhair Sliccigh, & la Brian
mac Uí Ruairc, & lá mac Cathail Óicc
Uí Conchobhair ar tarraing
Mic Diarmada, & cloinne Taidhcc Mic
Diarmatta ar Toirrdhealbhach Ruadh mac
Taidhg Buidhe mic Cathail Ruaidh
I Chonchobhair. Na Cluainte
do mhilleadh leó etir chill & tuaith. Dol dóibh as-sin isna
Tuathaibh, &
Muintir Áinlighi do thabhairt
giall &
braghatt
dóibh tar cenn a t-tíre a n-dol as-sidhe go
Maineachaibh, & gach aon bá cara
d'Ua Chonchobhair Ruadh dibh do mhilleadh
& do mhór-arccain leó acht an mhéid do
ainic mac Uí Ruairc ar ní do
mhilleadh neith do-chuaidh acht do siodhucchadh etir
Mac Diarmada cona bhraithribh, &
Ó Conchobhair Ruadh cona comhbáidh coccaidh da
gach leth. Gabhthar lásna slocchaibh íshin caislén An Turraicc
& brister leó h-e.
Ticc Donnchadh mac Émainn
Uí Cheallaigh cuca i n-géillsine ar omhan a thire
do mhilleadh leó. Tiaghaitt an sluagh-sin tar anais iar c-cor a
c-cuarta amhail bá lainn leó, & tuccsat na braighde-sin go Slicceach .i. mac
Uí Cheallaigh, & mac
Uí Ainlighi, tuccsat leó bheos comhla breac an
caislein-sin ro gabadh leó dia cor
fri doras caislén
Sliccigh. Slóiccheadh lasan iustis Saxanach isin Mumain siar dia ro ghabh Carraic O Cainnell & dia ro bris
droichet Mhurchaidh
I Briain & ad-beratt aroile go
m-baoí cuid do Dhonnchadh mac I Bhrian
do tharraing an iustis
don cur-sin. O Ruairc do ghairm do
Brian mac Eoghain mic
Tighernáin Uí Ruairc
& caislén An
Chairthe do leccadh lais. Domhnall mac
Donnchaidh Uí Cheallaigh
cenn fedhna tocchaidhe, &
tanaiste Ua
Maine ó Charaidh go Grein,
& Eiccneachán mac Maoileachlainn
mic Donnchaidh a dearbrathar do mharbhadh araon h-i
f-fiull lá Maoileachlainn mac
Uilliam mic Maoíleachlainn
Uí Cheallaigh ag Fedhaibh Atha Luain tria
fhorchongra cloinne derbhrathar Domhnaill
budéin .i. clann Taidhcc mic Donnchaidh
I Chellaigh. Clann Mic Uilliam
Cloinne Riocaird Sean
Dubh, & Rémann Ruadh
dias mac
Ricaird mic Uillicc
do mharbhadh lé cloinn Mic Uilliam oile .i.
clann Riocaird Óicc iar m-breith forra a
t-toraigheacht & iar t-tecclamadh creach an
tíre dóibh. Mac Goisdealbhaigh
Sean mac An Ghiolla Dhuibh,
fer derlaictheach, deigh-einigh deigh-cennais fedhna fri dénamh
uaisle do mharbhadh tré thangnacht lá druing dia chinedh
fein. O Conchobhair Failghe,
Brian mac Cathaoír d'ionnarbadh as
a dhúthaigh, & a chaisléin uile do bhrisedh iar
marbhadh sochaidhe dia mhuintir agá n-gabhail lasan iustis Saxanach .i. Lord
Linard, & tria format, & tria
imdeall dearbhráthar Uí Concobhair
fein .i. Cathal Ruadh do-rónadh
innsin. Donnchadh Ua
Cerbhaill d'aithríocchadh
Fhir Gan Ainm, & Uaithne
Charraigh a dherbrathair fein, &
tighernas do bhein díbh
araon.
Annal AOIS
CRIOST, 1537. Aois Criost, mile, cúicc céd, triochat, a
seacht. Coccadh etir Aodh m-Buidhe
Ó n-Domhnaill & Maghnus
Ó Domhnaill. Clann Uí
Bhaoighill do beith ag congnamh lá
h-Aodh, & Aodh
feissin do beith i c-caislen
Dhúin na n-Gall. Ro eirigh commbuaidhreadh
mór h-i c-Cenel c-Conaill tre esaonta
cloinne I Domhnaill fria 'roile dia ro
marbhadh drong do Shliocht an Espuicc
Uí Ghallchubhair lá cloinn Uí Bhaoighill
.i. mac Toirrdhealbhaigh Óicc mic
Briain, & dias mac Eocchain
Bhallaigh mic Briain & araill ele
cenmothat. O Domhnaill Aodh mac Aodha Ruaidh mic Neill Ghairbh mic
Toirrdealbhaigh an Fhíona tigherna Tire
Conaill Innsi h-Eocchain, Cenel Moain Fher
Manach, & Iochtair
Chonnacht, fer gus a t-tangattar comhtha, & cíos-chana
ó thiribh oile chuicce fors m-baoí a smacht
& a chumhachta amhail atá Magh
Luircc, Machaire Connacht,
Clann Chonnmaigh,
Goisdealbhaigh, Gailengaigh, Tir
Amhalgaidh, & Conmaicne
Chúile don taobh
thiar, & don taobh thoir bheós, Oirecht I
Catháin, An Rúta
& Clann Aodha Buidhe, ar
ní bhaoí aon-tír díbh-sidhe nách t-tuccsat
comhtha dó la taobh a chiosa cosanta d'íoc go h-umhal
fris. Bá h-é an fer-so tra ro thabhaigh cartacha
nuaa ar Inis Eocchain ar Cenel Moain, & ar Feraibh Manach (ar an c-cethrar tighernadha bátar
réna linn i t-Tir Eoccain) do dhaingniucchadh ar
na sen-chartachaibh baí accá shinnsearaibh ar na tíribh-sin ionnas
co m-baoí a t-tighernas & a n-eirge
amach co socair siothchanta aicce. Nír bhó machtnadh son
óir ní facus a bhuaidh 'gá biodhbhaibh, & ní thard troicch teichidh
ré n-uathadh ná ré sochaidhe, fer coisccthi dóighniomh
& droch-bhés, fear mudhaighthi & malarta meirleach & m-bithbenach, fer
dlúthaighthe rechta & riaghla iarna théchta,
fer aga rabhattar síona iarna c-cóir fria
reimhes gur bhó toirtheach turchurthach muir & tír ina fhlaith,
fer las ro cuiredh gach aon ina thír for a dhuthaigh n-dilis budeisin
coná baoí aincridhe neich dibh fria 'roile, fer na ro
leicc nert Gall
ina thir budhein uair ro chengail sídh & caradradh lé righ Saxan,
o 'd-chonnairc ná tárdsat Gaoidhil
cennas d'aon uaidhibh budein acht an t-aos cairdesa, &
coimhfhialasa a f-fríthbhert fria 'roile, fer congmhala a neimhtenachais
iarna chóir d'urdaibh &
d'eccalsaibh,
d'filedhaibh, &
d'ollamhnaibh. An t-Ua Domnaill rémraite (Aodh mac Aodha Ruaidh) d'écc .5. Iulii dia
dardaoín do shonradh i Mainistir
Dúin na n-Gall iar n-dol i n-aibítt San Froinséis, iar
c-caoí a chionadh & a thurgabhal iar n-aithrighe
ina phecthoibh & tairmteachtaibh, & a adhnacal isin
mainistir chédna co
n-onóir & co n-airmidin móir amhail ro ba
dír. Maghnus Ó Domhnaill
d'oirdneadh ina ionadh lá comharbaibh
Choluim Chille do ched
& do comhairle maithe Cenél c-Conaill etir thuaith
& ecclais.
Mag Uidhir
Cú Chonnacht, mac Con Chonnacht mic
Briain mic Pilip tigherna Fher Manach, fer
dércach daonnachtach bá mó clú láimhe, & uaisle & einigh da
t-tainicc do Shliocht na c-Colladh
lé ré cian d'aimsir, & do chuir ó Cluain
Eoais co Caol Uiscce fó a smacht, fer coisccthi bithenach, &
aosa uilc, fer accá m-baoí sonas & saidhbhrios re a linn do marbhadh
(. 8. October) ar Creachan (.i. Oilen na
m-Brathar) for Loch Eirne a f-fiull lá Sliocht Tomais Meg Uidhir, &
lá Sliocht Tomais Meg Uidhir, &
lá Sliocht Toirrdhealbaicch
(.i. Flaithbeartach mac Pilip mic
Toirrdhealbaigh) Meg Uidir. A adhnacal i
n-Daimhinis ar tús. Ro tóccbhadh a
c-cenn athaidh iar sin lasna braitribh
minura, & tuccsat leó h-é co Mainistir Dhuin
na n-Gall, & ro h-adhnaicedh é as a h-aithle lasna braithribh amhail ro ba dú. Slóiccheadh lá h-Ua
Neill (Conn) h-i t-Trian
Conghail co ro mhill, & co ro creach morán don tír ara aoí ro
gabhadh mac I Neill ag Bél Feirste ar
deiriedh t-sluaigh & ticc Ó Neill dia thigh
iaramh. Niall Ócc mac
Neill mic Cuinn I Neill tighearna Trin
Conghail d'écc go h-obann an tan-sin. O Neill do
shoadh doridhisi h-i t-Trian Conghail,
& a mac baí h-i laimh d'faghbáil dó, &
easaonta & imreasain do beith i t-Trian Conghail fán tighernus. Niall mac Aodha
mic Neill mic Cuinn mic Aodha
Buidhe adhbhar tigherna
Trin Congail fer lér cosmhail
lenmhain luircc a shinnsior ar uaisle ar eineach, ar
dhíol damh & deoradh do
mharbhadh lá h-Albanchoib. Mac Uí Raighilligh
(Brian mac Fergail écht
adhbhal ina dhúthaigh feissin) do mharbhadh lá
muintir an iustis Saxanaigh ar t-teacht doibh
ar creich i c-Cloinn Mathghamhna. Mac Mheic Suibhne
(Maol Muire) do mharbhadh lá cloinn
Murchaidh Mic Suibhne. Slóiccheadh lá h-Ua
n-Domhnaill Maghnus i n-Iochtar Chonnacht h-i mí
September dia ro milleadh arbhar iomdha lais, diar loiscc, & diar
imthicch Iochtar Chonnacht uile .i. Cairpre, Tír
Fhiachrach, an dá Luicchne,
An Corann & Tir
Oilella. Ro gabhadh
lá h-Ua n-Domhnaill don chur-sin baile
I Eghra Riabhaigh & do-rad eineach & maithemh n-anacail
d'Ua n-Eghra fein iar m-beith dho for a chumas,
& do-bert lais i n-giallnus é dia
thigh. O Gadhra Eoccan mac Diarmata, mic Eoccain tigearna Chúile
Ó f-Finn d'écc. Tadhcc mac Aodha
mic Aodha Mic Con Snamha taoíseach Muintire
Cionaoith d'écc. Mac I Raighilligh
(Cathaoír Modartha mac Seain mic
Cathail) do mharbhadh a t-toraighecht la Saxanchoibh. Mac Uí Dochartaigh
.i. Niall Caoch mac Gerailt mic
Domhnaill mic Feilim do mharbhadh ar
greis oidhche lá Rudhruighe mac
Feilim I Dhochartaigh i
m-Baile na c-Canánach h-i t-Termmann Doire. O Flannaccain Thuaithe Ratha Giolla Iosa,
& a mac do mharbhadh lá a chinedh fein & uilc iomdha do dhenamh i
f-Feraibh Manach etir losccadh
& chreachadh iar m-bás Még Uidhir. Creacha & loisccthi do dhénamh
las An c-Calbhach Ó n-Domhnaill
h-i c-Cloinn Amhlaoibh, & creach
ele do dhénamh lais ar Ó c-Catháin. O Conchobhair Failghe do
gabhail neirt a dhuithche doridhisi do nemhthoil an
iustis Shaxanaigh, & a
bhraithreach fein .i. clann Uí Chonchobhair
& sochaidhe dá n-daoínibh do marbhadh
lais. Mac Uí Mhaoileachlainn,
Semus mac Murchadha do mharbhadh la mac
I Chonchobhair Fhailghe fer a chomhaosa
bá mó clú, & caithreim dia chinidh fein eisidhe. Toirrdhealbhach Cléreach
.i. Ó Maoíleachlainn do mharbhadh h-i
c-Calraighe lá cloinn
Fheilim .i. Cédach &
Conall, & Art
Ó Maoíleachlainn do ghabhail ionaid I
Mhaoíleachlainn. Tomas mac iarla Cille Dara mac
as ferr tainicc ina aimsir do Ghallaibh
Ereann, & cuiccer derbhrathar a athar amhail
remhebertmar (.i. Semus Meirccech,
Oiliuer, Sean,
Uatér, & Risdeard)
do chor chum báis h-i Saxaibh .3. Nonas Februarii, & Geraltaigh Laighen uile d'athchur &
d'ionnarbadh. Iarlacht Cille Dara do thóccbháil dochum
an righ & gach duine ar a ruccadh
do clereach no do thuata dá muintir do chur cum báis & bioth-oidheda.
Ba h-adhbhal na h-échta & na h-esbadha ar fhud Ereann
iad-sén an tan-sin. Eithriticceacht, & sechrán nua
h-i Saxaibh tria dhiumas, & ionnoccbháil
tria accobhar, & antoil, & tré iomatt ealadhan n-éccsamhail
co n-deachattar Fir Saxan
i n-acchaidh an Phapa & na Rómha acht atá ní chena ro adhrattar do bharamhlaibh
examhlaibh, & do shen-reacht Maoísi ar aithris an cinidh Iudaighe, & ro ghairsiot aird-chenn
ecclaisi Dé ina flaithes fein don righ. Do-rónadh lasan righ & lasan c-comhairle dlighthe
& statuiti nuaidhe iarna t-toil fein. Ro scriosadh leó na
h-uird diar bó cedaighthech sealbh
saoghalta do beith occa .i. manaigh,
cananaigh, cailleacha
dubha, & braithri croisi, &
na ceithre h-uird bhochta .i. an t-ord
minúr, presidiur, carmuliti, &
augustiniani.
Ro toccbhadh a t-ticchernus &
a m-betha-so uile gusan rígh. Ro briseadh
leó dna na mainistrecha. Re reacsat a c-cinn
& a c-clucca cona baoí aon-mhainistir
ó Arainn na Naomh co Muir
n-Iocht gan briseadh, gan buan-rebadh achtmadh beccan namá i
n-Érinn ná tuccsat
Goill
dia n-uídh nach dia n-aire. Ro loiscset bheos, & ro brissett iomáighe
oirdearca scrine &
taisi naemh
Ereann
& Shaxan. Ro loisccsiot
mar an c-cédna iar sin dealbh Muire oirdearc baoí in Ath Truim
do-ghniodh ferta & miorbhala do slanaigedh doill, buidhir
& bacaigh, & aos gacha tedhma archena, & an Bhachall Iosa baoí
i n-Ath Cliath acc dénamh míorbhal
bheos ó aimsir Patraicc gusan
ré-sin, & baoí i l-láimh Criost dia
m-baoí etir dhaoínibh. Do-rónadh leó tra
airdepscoip, & suib-epscoip aca fein, &
ger mhor inghreim na n-impiredh
Rómhanach i n-acchaidh na h-eccailsi as suaill iná tainic a
chomhmór-so on Róimh anoir
riamh conách eittir a tuaruscbháil, d'fhaisneis
nó d'innisin muna n-aisneidedh an tí do
chonnairc í.
Annal AOIS
CRIOST, 1538. Aoís Criost, mile, cuicc ced, triocha, a
h-ocht. Aodh Buidhe Ua
Domhnaill mac Aodha mic Aodha Ruaidh
adhbhar tighearna
Thire Conaill, fer ro ba maith aithne & eolus in
gach ealadhain, bá ferr dearlacadh & deigh-eineach, bá ferr engnamh i n-gurt
gliadh, & i m-beirn bhaoghail, & as mó
ro saoíleadh do rochtain tighernais a thíre fein
do reir fhoistine & airrdhen do écc h-i
c-Cill Ó t-Tomhrair iar c-comain,
& shacramen .22. do
Marti. Niall mac Cuinn
mic Airt I Neill
saoí tocchaidhe ar oirbeart & ar uaisle do mharbhadh ar greis oidhche
lé mac Néill I Néill h-i
c-Caislén na h-Óghmhaighe iar m-brath an bhaile do
dhreim da raibhe istigh isin c-caislén
& Niall Ó Neill do
bhrisedh an chaisléin iar
sin, & a beith a n-diaidh an mharbhtha-sin for a mac
féin. Mac Még Fhlannchaidh
Cathaoir mac Feradhaigh mic
Uilliam adhbhar
taoísigh Dartraighe
d'écc in Dún c-Cairpre. Fer Gan Ainm mac
Fir Dorcha Méc Cochláin
tanaisi Dealbhna
Ethra do mharbhadh lá cloinn an priora
Még Cochláin. Slóiccheadh lá h-Ua
n-Domhnaill Maghnus i n-Iochtar Connacht dia ro gabhadh lais caislén Sliccigh go
h-aithesach baí fó chongaibh maith bardadh
& ordanais iar
m-beith do athaidh ina fhéccmhais aga chosnamh co comhnart fri a athair
cona caomhnacar a ghabhail gó sin, & ar n-gabhail an
baile, & iar f-fáccbháil a barda ann do-thaod
iaramh h-i Maigh Luircc, & ro milleadh
an tír co léir lais. Ag toidheacht tar a ais do ro
tadhaill gusan c-caislén dian h-ainm
Magh Uí Ghadhra, & ro gabadh é lais.
Ro marbhadh mac I Dhomhnaill, 11 December, (Niall Garbh mac
Magnusa) go turbhadhach d'urchor do pheilér
as an c-caislén an tan battar ag
ionttsaicchidh an bhaile. Do-radadh maithemh n-anacail
lá h-Ua n-Domhnaill don tí do-roine an
gniomh íshin ro go chuir slán é dia ionchaibh. Do-taod
Ó Domhnaill cona shlógh slán
(cenmotá an móir-écht-sin) iar milleadh Maighe Luircc & Machaire Connacht, acht an mhéd ro ba
riarach dó.
Annal AOIS
CRIOST, 1539. Aois Criost, mile, cúicc céd,
triocha, a naoí. O Briain
Tuadhmumhan, Conchobhar mac
Toirrdhealbhaigh mic Taidhcc d'écc
iar m-beith athaidh i t-tighernus, & an tír
do beith co toictheach trom-conáigh ré a
linn. Murchadh mac I Bhriain .i. mac
Toirrdealbhaigh mic Taidhg
d'óirdnedh na ionadh amhail do thuill a
airilledh feissin. Slóiccheadh lá h-Ua
n-Domhnaill, Maghnus i n-Iochtar Connacht etir Nodlaicc & feil Bríghde dia ro ben a
láin-réir do chiós & do braighdibh díobh,
& tainic slán dia thigh. O Néill
.i. Conn do thocht go Dún na n-Gall im chaiscc do shaighidh
Uí Dhomhnaill, & ro naidhmsiot
síth, caradradh, & codach amhail as deach
& as daingne ro fhédsat fri aroile. Mac Mhég Uidhir
Corbmac, mac Con Chonnacht, mic Con
Chonnacht, mic Briain, mic Pilip
tanaisi Fher
Manach deigh-fher co n-uaisle & co
n-eineach do mharbhadh h-i meabhail lá muintir a
dhearbhraithreach ina fhiadhnaise bádhéin.
Slóiccheadh lá
h-Ua Néill Conn, &
lá h-Ua n-Domhnaill, Maghnus
d'aon-comhairle & d'aon-aonta gusan Midhe & an rob aimhriarach
dóibh dona tíribh-sin do mhilleadh & do losccadh
rempa go Temhraigh.
Fó-ríth edala aidhbhle iomdha don turus-sin ar ní ro thionoilsiot
Gaoidhil do shaighidh
Gall
isna h-aimsearaibh deidhenchoibh aon-sloighedh as mó lér milleadh do
maithes na Midhe inás an creach-shloigheadh
íshin, dóigh rob iomdha édala óir & airccitt, umha, & iarainn, ionnmus,
& iolmhaoine, & gacha maithesa archena tuccsat a
Baile Atha Fhirdhiadh, & as a Nua-chongbháil iarna lom-arccain leó
don turus-sin. Ag tionntudh dona slógaibh-sin ina f-frithing. Ro ghabh
brigh, & borrfadh, uaill, & diomus iad ar aidhble a
n-édala ona fuairsiot frithbert friú. An tan
ro clos lasan iustis Saxanach
Lord Linard
na sccela-sin, do-rónadh lér-tionól a raibhe do Saxanchoibh
i n-Erinn uile
lais, & sochraide bailtedh mór na Midhe etir chill
& tuaith, & a m-baoí do chobhlaighibh arna
cuantaibh ina comhfhochraibh, & co h-airidhi
cobhlach adhbhal baoí for cuan
Cairlinne. Iar t-tocht na t-tóichestal-sin
uile go h-aon-bhaile gusan iustís ro
len an sluagh Gaoidhealach go
h-Oirghiallaibh, h-i f-Fernmhaigh airm attá
Bél Atha h-Oa, ní ruacht lasan sluagh
n-Gaoidhealach dol in inneall nó a
n-orducchadh amhail ro ba dír dóibh, &
ní mó ro urmaissiot comhairle a n-aireach do
ghabháil do cosnamh nó do chothucchadh cath-laithreach
acht ro imthighsiot go h-esraíte anordaighthe go ro
fhagaibhsiot mór dia n-edalaibh fein &
d'edalaibh Gall
isin maighin-sin aga m-biodhbadhaibh iar sraoíned forra. Ro marbhadh
drong dia n-daosgar-shluagh & ní ro marbhadh a becc
dia n-uaislibh cénmota Maol Muire
Meirgech mac Eóin Ruaidh Mic Suibhne
torchair ó Cenel Conaill ar an
láthair-sin. Mag Aongusa Muircheartach do
ghabhail lá dreim d'Oirghiallaibh,
iarná fhaghbhail i n-uathadh iar
n-dedhail ré a mhuintir isin maidhm-sin Beóil Atha h-Oa,
& a bheith lé h-aithaidh i l-láimh go h-inchleithe aca go ro mharbhsat
i meabail é iar sin tré aslach druinge dia chinedh fein, uair
tucsat-sidhe comhtha uatha (don lucht aga m-baoí) ar a chor cum
báis. Niall Ócc O
Baoighill do mharbhadh lá Concobhar
mac Uí Bhaoighill. Ó Maoíleachlainn
Art, fer aghmhar ionnsaightheach, &
a mac Cathaoír O
Maoíleachlainn
deccanach Cluana
do mharbhadh i f-Fornocht la cloinn Fheilim
Uí Mhaoíleachlainn, & Féilim do
ghabhail tighernais. Mag Cochláin
Feilim mac Maoilir do mharbhadh i
m-Bendchor lá cloinn I
Madagáin .i. Maoíleachlainn God,
et cetri, a n-diaidh aifrinn dia domhnaigh an
dara Nonas
Iulii. Tighearnas Dealbhna do roinn lá h-Ua
Maoileachlainn Feilim etir Art
mac Corbmaic Még Cochláin,
Domhnall mac Fir Dorcha, &
Maoílechlainn mac
Emainn. AOIS
CRIOST, 1540. Aois Criost, mile, cuicc ced,
cetrachat. Ruaidhri Ua
Maoíl Eóin epscop
Ardachaidh, & fer ionaid epscoip Cluana
Mhic Nóis fer rathmhar
ro-chonaigh eisidhe do écc. Mainistir Cluana
Ramhfhada do thabhairt dona Braithribh De Obseruantia ar forcongra Uí Briain Mhurchaidh mic
Toirrdhealbhaigh, & maithe Tuadhmumhan
do chet & d'aontaidh uachtarán da
Ord .S.
Froinseis. Saxanaigh do
bheith (in gach áit ar fud Ereann
inar chuirset a c-cumhachta) ag ingreim & ag
ionnarbhadh na n-ord, &
go h-airidhe Mainstir Mhuineacháin do mhilleadh
dhóibh, & gairdian
na mainistre go n-druing dona
braithribh do dhichendadh leó. Dias mac Uí Bhaoighill
Niall Ruadh, & Conchobhar
do beith i n-imresain & i n-esaonta
ré 'roile, & Niall do dhol ar ionnsaicchidh ar
Conchobhar co Luachras (ar ba h-ann bai
airisiomh & comhnaidhe Conchobhair), &
a beith a c-ceilcc in adhaidh-sin i t-Tempall
Sencháin, & Concobhar do
theacht arna 'bharach for an dromain lá taobh an tempaill. Niall cona
mhuintir d'eirghe dó as an tempall. O 'd-chonnairc
Conchobhar dia shaighidh iad luidh for a
n-iomgabhail ó ná baí sochaidhe ina fharradh
cénmothá uathadh namá nár bhó h-infhedhma. As edh do-dheachaidh a aenar tar
Traigh Luachrais síos. Lenaidh Niall
é feibh as deine con-ránaic, & rucc uidhe riana muintir feissin acc tograim
Chonchobhair co t-tarraidh é co m-ba
comhrainicc dóibh re 'roile co beodha barbardha gan foraithmhet cairdesa
nó coimhfhialasa. Do-rad Conchobhar beim do
Niall ina chend-mhullach go ro trasccair go lár é ar an
lathair-sin. Luidh Conchobhar os é crechtnaighthe as.
Tangattar a mhuintir do shaighidh Néill, & at-bert friú
Conchobhar do lenmain, & ná baoí fein i n-guais écca don
chur-sin. Do-rónadh fair-siomh sin, & ruccsat Muintir Néill ar
Choncobhar lá taobh locha baoí ina c-comhfhoccus,
& ní ro lamhsat iombualadh fris go ro trasccairsiot é
lasna clochaibh baoí i n-airer in locha conadh iarná trascairt ro
imirset arm fair, & ag soadh dóibh fo-gheibitt
Niall marbh gan anmainn. Ni bhaoí dia
c-cinedh fein lé h-athaidh dias a c-comhaosa ro badh mó d'échtaibh ináid
an dias-sin torchair ré aroile. Clann Uilliam mac an easpuicc Uí
Ghallchubhair
.i. Uilliam Ócc & Aodh
Gruamdha do marbhadh lá cloinn Uí
Baoighill .i. lá Domnall
& lá Toirrdhealbhach a n-díghail
marbhtha a n-athar. Slóiccheadh lá h-Ua
n-Domhnaill, Maghnus h-i c-cóicceadh
Chonnacht, & ní ro airis go
rainicc Magh Luircc, as-sidhe h-i c-Cloinn Chonnmhaigh. Magh
Luircc & Clann Chonnmaigh
do léir-mhilleadh & do losccadh lais, do-róine iaramh crecha an
Choirrshléibhe, & tainicc slán iar sin iar m-buaidh, &
cosccar. Slóiccheadh ele la h-Ua
n-Domhnaill báttar iad tangadar ina sochraide,
Niall mac Airt Óicc tánaise Tíre
h-Eocchain, & mac Mic Domhnaill
na h-Alban Colla mac Alasdrainn
co n-Albancoihbh iomdha amaille
friss, & Ó Domhnaill & an
slógh-sin
do dhol cétus h-i f-Feraibh Manach, &
móran do mhilledh dóibh isin tír ar tus go b-fuairsiot
iaramh cuir & slána lé na riar. Do-luidhsiot
iaramh tre Bréifne Ui Ruairc
as-sidhe co Coirrshliabh & foslongport
do dhénamh dóibh isin Coirrshliabh,
& an Bealach Buidhe do gherradh leó, & gach conair
dodaing ele baoí for a c-cionn do reidhiucchadh
dhóibh. Tangattar Clann Mhaol
Ruanaidh uile chuca iar sin, & tucsat braighde d'Ua Domhnaill
lé na breith fein ó sin amach, & tainic slán iaramh dia thicch. Cland I Domnaill
(.i. Aodh Ócc mac Aodha Ruaidh)
Donnchadh Cairbreach, &
Sean Luircc do dhol i n-aghaidh I Dhomhnaill (Maghnus a n-derbrathair feisin), &
a n-dol for crannóicc Locha
Bethaigh, & iad do beith acc milledh
an tíre eiste. O Domhnaill dá
n-gabháil ina n-dís, & do gabháil Éiccneacháin Uí
Domhnaill i m-Baile na
Congbála. Sean Luircc do
crochadh lais, Eiccneachan &
Donnchadh do chor i n-geimhlibh,
& crannócc Locha
Bethaigh do bhrisedh & do dhian-sgaoíleadh dhó. O Dochartaigh
.i. Geralt mac Domhnaill mic
Feilim fear co n-uaisle &
co n-eineach d'écc iar c-cian-aoís iar m-breith buadha ó
dhomhan, & ó dhemhan. O Baoighill do gairm do
Domhnall mac Néill I
Bhaoighill. Sean mac Cuinn
I Domhnaill do mharbhadh la cloinn
Murchaidh Mic Suibne
na t-Tuath. Caislén
Liathdroma do dhénamh lá h-Ua
Ruairc Brian mac Eocchain, &
coccadh mór do beith fair ar gach taobh .i. h-i Maigh Luircc, i Muintir
Eolais, & i m-Breifne
Uí Raighilligh, & a mac fein
& drong d'feraibh Breifne do
beith a c-coccadh ris mar an c-cédna, & do-rónadh an
caislén lais-siomh lé
h-aimsir aithghirr, & do mhill mórán h-i Maigh Luircc fana lucht coccaidh. Gairm einigh do thabhairt lá
Ruaidhri mac Taidhcc Mic
Diarmada, & lá a mhnaoí inghen Mheic
Uilliam Cloinne Riocaird.
Scola Ereann, & lucht
cuingedha neith do theacht chuca gusan c-Carraicc,
& a riarucchadh uile lasan lánamhain-sin. Tadhcc mac Briain
mic Maghnusa Mheic Diarmada Ruaidh do bhathadh
for an m-Banna, & é for sluacch
h-i f-farradh Uí Ruairc.
Semus Ócc
mac an príora Még
Cochláin do dhíchenadh lá
Cédach Ua Maoíleachlainn
h-i f-fiull ina caislén fein
.i. caislén an
Fhedáin, & díth mór do dhénamh don tír tríd-sidhe.
Feilim Ó Maoíleachlainn do thabhairt Saxanach & an treisineir leis go Delbhna, & ar a aoí ní ro
gabhsat an Fedán, & ro impaidhsiot
dia t-tighibh iar milledh móráin dóibh. Domhnall mac An
Fhir Dhorcha Még Cochláin ceand
a ghabhláin fein d'écc ria marbhadh
Semais Óicc mic an phrióra.
Annal AOIS
CRIOST, 1541. Aois Criost, mile, cúic céd,
cethracha, a h-aon. Doinenn
dermhair, sioc, & snechta a t-tús na bliadhna-so
co ná ro léicc ar ná treabhadh iar c-coir do dhénamh
i n-Erinn. O Cerbhaill
Fer Gan Ainm mac Maol Ruanaidh do
mharbhadh (h-i f-fiull & é dall díradhairc) la
Tadhcc mac Donnchaidh mic
Seain Uí Cerbhaill cona bhraithribh,
& lá mac Uí Mhaoíl Muaidh
Sean mac Domhnaill Chaoích
h-i c-caislén Cluan Liscc,
& gé ro bhaoí Ó Cerbhaill ina shenóir
cian-aosda do-roine engnamh & congnamh mór do-chóidh i
n-ainm & i n-oirdearcus dó ar lucht a mharbhtha. Ro
marbhadh dna dá fher dhécc dia
mhuintir amaille fris. O Maol Muaidh
.i. Cathaoír, fer ro ba mór
clú, & oirdearcus ina aimsir fein d'écc. Teagh Sárain
etir thighibh & templaibh do
losccadh & d'orccain isin corgus do shonnradh lá
cloinn Uí Madagáin, Murchadh,
Breasal, & Cathal.
Feilim
Ua Maoíleachlainn do dhol co
Cluain Ferta iar sin, &
tempall mór
Cluana Ferta & an mainistir do bhrisedh &
d'orccain lais. Tuathal Balbh mac
Seain mic Ruaidhri Uí
Ghallchubhair saoí duine baoí ar
thend-maithibh oirechta Thíre Conaill d'écc (1 Februarii), fer ba maith gal
& gaiscceadh gen go marbhadh no co mudhaighedh
daoíne ar ní deachaidh sidhe h-i t-troit nó
i t-tachar nách biadh bráighe lais. Bá sedh
fa deara dó-somh sin ar ro bhaoí araile aimsir ina
aoídidh ag coitsecht fri senmóir & fri procept brathar sainredhaigh do
bhraithribh
Dhúin na n-Gall, & at-chuala agá phriotchadh
nár bhó maith do rochtain fochraice daoíne do mharbhadh
na dortadh a f-fola, conadh aire-sin ro chinn eiccin ina
mhenmain gan guin duine, & ro chomhaill do grés insin an
c-céin roba beó. Maidhm mór do thabhairt do
Mhac Uidhilín .i. Rudhraighe mac
Ualtair ar cloinn Aodha Uí
Néill dú in ro marbhadh Aongus mac
Donnchaidh mic Maol Muire Meic Suibhne, & drong do
ghall-ócclachaibh Tire Conaill araon ris. Ro marbhadh ann
córucchadh
gall-occlach do
Chloinn n-Domhnaill Gallócclach,
& sochaidhe ele cenmothat. Mac Uidhilin do dhol
sluagh doridhisi ar cloinn Aodha Uí
Néill, & clann Aodha
.i. Conn, & Domhnall
do mharbhadh lais. O Domhnaill
Maghnus do dol h-i cenn an
iustis Shaxanaigh don
Cabhán & an iustis dá gabháil
chuicce lé h-onóir & le reuereus mór. Síth, cadach, & caradradh do
chengal dóibh ré 'roile don cur-sin. An chrannócc airtherach baoí ar
Loch
Glinne Dalláin do ghabháil lá cloinn
Domhnaill mic Donnchaidh Uí
Ruairc ar Donnchadh mac
Donnchaidh I Ruairc. A cenn aimsire iar sin tucsat
clann Donnchaidh Uí Ruairc
(Domhnall, &
Fer Gan Ainm) ionnsaicchidh ar an c-crannóicc go ro chuirset
teine isin m-baile gan fhios. Ro ráthaighedh & ro mothaighedh in ní-sin, &
lentar iad isin loch, & beirit clann Domhnaill orra,
marbhthar & báiter leó Fer Gan Ainm mac
Donnchaidh, Ro gabhadh annsin
Domhnall, & ro crochadh iaramh
lá cloinn Domhnaill mic Donnchaidh
Uí Ruairc. Slóiccheadh lá h-Ua
n-Domhnaill Maghnus h-i c-coinne an iustís Shaxanaigh h-i
t-Tír Eocchain, & an tír d'imtheacht & do mhilleadh
leó don toiscc-sin. An iustís do thilleadh tar
a ais isin Midhe, & Ó
Domhnaill d'iompudh uadha tar a ais tré Thír Eoghain, & teacht
slán gan tachar gan tegmhail d'faghail dó acc dol
nó acc teacht don turus-sin, & O Domhnaill do ghabhail don
taobh thoir do loch i
f-Feraibh Manach. Cúil na n-Oirer &
ó loch soir do mhilleadh lais etir tír & oiléna uair báttar
báid &
arthraicche aige ag
milleadh & acc arccain na n-oilén,
& a shluagh ag innradh na tíre go ro fháccaibh
i n-easbaidh arbha iad an
bhliadhain-sin. Slóiccheadh la h-Ua
n-Domhnaill a c-cenn athaidh iar sin h-i
f-Feraibh Manach don taobh thiar do
loch, & ro chuir drong dia slóghaibh i
n-arthraighibh
ar fud an locha, & ro gabh fein gusan líon slóicch tarrustair ina fharradh
for tír go ro indirsiot an críoch uile a c-coinne a cheile do loch & do
thír go rangadar go h-Inis Ceithlionn. Ro brisedh, & ro legadh leó
caislén Innsi
Ceithlionn, & tangattar slán iar c-cosccar
don cur-sin. Domhnall mac Neill
Ghairbh mic Aodha, mic Aodha Ruaidh
do mharbhadh lá h-Ua m-Baoighill ar n-dol
do Domhnall do chongnamh la
Toirrdhealbhach mac Uí Baoighill
i n-acchaidh a athar. Tuccsatt-samh ruaicc d'Ua
m-Baoighill ar tus. Impaídhidh Ua
Baoighill friu-somh, & maidhidh forra go ro
marbadh an mac-sin Néill I Domhnaill
lais. Conn mac Briain
mic Eocchain Uí Ruairc do mharbhadh
lá Cloinn Maghnusa Tire Tuathail. Mac An Bhaird Concobhar
Ruadh mac Ferghail ollamh Uí Dhomhnaill
lé dán oide scol & saoí gan urdubhadh i f-foghlaim
an dána & i n-ealadhnaibh
oile, fer tighe
aoidhedh coitcinn do chongmhail & d'fothucchadh
d'écc iar n-ongadh, & iar n-aithrighe an 20 December.
Annal AOIS
CRIOST, 1542. Aois Criost, mile, cuicc céd,
cethracha, a
dó. Mac I Neill .i. Felim
Caoch mac Cuinn mic Cuinn do
mharbhadh la Mac Domhnaill Gallocclach d'aon-bhuille ga,
& dias mac ele do chloinn I Neill
d'ecc. Brian mac Neill mic
Airt Óicc mic Cuinn I
Neill damhna
tigherna Cenel
n-Eoghain, fer roba mó clú uaisle, einigh, &
engnamha táinicc do Chenél
Eoghain mic Neill le cian d'aimsir
d'écc isin t-sen-chaislen. Mac Uí Bhriain
Toirrdhealbhach mac Murchaidh mic
Toirrdhealbhaigh d'écc le h-adhart
i n-Innsi I Chuinn fer a
aesa ba ferr lamh, iomradh, & oirdhercus ina aimsir
esidhe. Mac Con mac Con Meda mic Donnchaidh
mic Ruaidhri mic Mic Con Chennmóir do
mharbhadh go mioghaolmhar la Mac Con, mac Ruaidhri, mic Mic Con mic Ruaidhri mic
Mic Con Chennmhóir. Corbmac mac
Diarmata mic Taidcc Caim Uí
Clérigh brathair minur
toghaidhe do chonueint
Dúin na n-Gall d'écc. Mac Con Midhe
Brian Dorcha mac Solaimh
saoí lé dán, & le foghlaim, fer
toichtheach, trom-conaigh, fer
tighe aoidhedh coitcinn do cách d'ecc im feil Colaim Chille, tre miorbhuilibh
Dé & Colaim Chille,
& tre easccaine Uí Robhartaigh, ar do-rad
sár, & dimiccin don Crois
Moir, ar ros-buail í riasan tan-sin. O Maoíleachlainn,
Felim Ócc, mac Felim, mic Cuinn, mic
Airt, mic Cuind mic Corbmaic
Óicc, mic Corbmaic Ballaigh do mharbhadh i
m-Baile Sccriccin isin oidhche la cloinn Mhég
Eochagain, Connla, &
Cedach Ruadh, & la h-Emann
Ruadh
Diolmuin, fer diar bó dú aireachus, & flaithes a shinnsear esidhe. Conadh
do cuimhniucchadh báis Uí Maoileachlainn
do raidhedh:
Mile bliadhan is cúicc céd,
a dó cethrachat gan bhéd
o breith Criost tre chion an chroinn,
ecc Fheilim Uí Mhaoilechlainn.
Siúbhal & iondsaicchidh do
dhénamh la cloinn Uí Madagain fa
chaislen an Fedain dia ra
loisccsiot, & dia ro chrechsat an baile. Ro
marbhsat Maoleachlainn Ó Raighne don
chur-sin, do-dheachaidh an tír ina lenmhain go Tigh Sarain, & ro sraoineadh ar an
tóraidh. Ro marbhadh Maelechlainn mac
Emainn Mic Cochláin,
Dauid mac Felim mic
Donnchaidh, &
Toirrdhealbhach mac Fergail mic
Concobhair co sochaidhibh ele amaille friú
in 4. Nonas Octobris. Slóiccheadh lá h-Ua
n-Domhnaill Maghnus a n-Iochtar Chonnacht cona chloinn .i.
An Calbhach & Aodh. An clann-sin & Ua Dochartaigh do dhol ar siubhal creiche
riasan slógh go Baile an Mhotaigh, & Mac
Donnchaidh do crechadh dóibh, & na
creacha do thabhairt go h-Ua n-Domhnaill.
Maithe Iochtair
Connacht do theacht ina chenn, & Mac
Donnchaidh Baile an Mhótaigh do
shonnradh a n-diaidh a chreiche, & a chíos d'íoc ris
Ó n-Domhnaill dóibh don dul-sin. O Conchobhair (.i. O
Conchobhair Ruadh) Toirrdhealbhach Ruadh do
ghabhail lá Ruaidhri mac Taidhcc mic
Diarmatta ar Carraicc
Locha Cé. An Calbhach Ó Domhnaill
do dhol ar siubhal creiche ar Sliocht Aodha Ballaigh mic Domhnaill. Creacha
& marbhtha do dhénamh lais forra & teacht slán don chur-sin
iar c-cosccar. Slóiccheadh lá h-Ua
n-Domhnaill, & las An
c-Calbhach h-i samhradh na bliadna-so. Tanaicc
O Ruairc Brian h-i sochraitte
Uí Domhnaill. Tánaicc béos Ó
Cathain Maghnus mac Donnchaidh isin
toichestal cédna iar t-tecclamad dóibh
as edh ro
chinnsiot dol ar Mac Uidilín (.i. Rudhraighe mac
Ualtair), & ní ro h-airisedh
leó go rangattar gusan m-Banna. Ro
rannadh an sluagh a t-trí leó do dhol tar ferstibh
na Banna ar ro
coiscitt arthraighe na Banna forra fo dáigh baí
Mac Uidhilín & sochaidhe mhór do
Ghallaibh ina fharradh
don taobh araill ag cosnamh na h-abhann friú coná léicceadh
táirsi iatt ar a aoi do-dheachattar na slóicch
dia n-aimhdheóin tarr Banna anonn & fuarattar
baocchal báitti & guassacht adhbhal-mhór ag dol
tairsi. Iar n-dol h-i t-tír dóibh do leiccset
scceimhealta sccaoilte sgannraighthe ar fud an tíre uatha
.i. sgeimhleadh soir go Cnoc Lea, & scceimledh ele lá taobh
Banna suas, & ruccsat for chreachaibh troma
toirthemhla, & for aircctibh aidhblibh iolardaibh in gach maighin in
ro ghabhsat. Acht chena fo-rith lás An
c-Calbhach Ó n-Domhnaill,
la h-Ua Ruairc, & lá h-Ua
c-Catháin cona shlócchaibh creacha battar
moa & battar iolarda oldád na creacha tarthús
lásan slógh aile. Ro ghabh gach slógh aca
foslongport
ar leith in oidhche-sin cona c-creachaibh & cona
n-édalaibh. Ro fhorchongair Ó
Domhnaill forra ar ná bhárach na creacha
& na h-airgthi aidbhle sin do bhualadh, & do
bheo-mharbhadh do combach & do chnáimh-gerradh. Do-rónadh fair-siomh inn sin.
Nír bhó h-urusa trá ríomh nó airemh an chreach buailte
do ranadh annsin cenmótá a t-tuccsatt fir Breifne & Cathanaigh gan
marbhadh leó dia t-tiribh dibh. Tanaicc dna Mac Uidhilín
h-i c-cend I Domhnaill iar sin &
do-rad comhtha mora d'eachaibh & d'eidedh, & shédaibh sainemhlaibh dhó
& do-róine sidh fris. Ticc Ó Domhnaill cona shlócchaibh
slán don chur-sin dia t-tighibh iar c-cosccar. Mac Uidhilín
.i. Rudhraighe mac Ualtair, & mac
Mic Domnaill do dhol in Oireacht
Uí Cathain, & creacha mora do dhénamh
dhóibh. O Catháin .i. Maghnus
mac Donnchaidh do dol a t-toraighecht na c-crech
& buannadha do Chloind
t-Suibhne do beith ina fharradh an
tan-sin .i. mac Meic Suibhne Fhanat, &
Sliocht Ruaidhri Mic Suibhne. Iar m-breith
d'Ua Cathain & do Chloinn
t-Suibhne ar Mhac Uidhilin cona creachaibh
ro ficchedh iomairecc aindrenta etorra,
& ro mheabhaidh for Mac Uidilin
& for na h-Albanchoibh iomdha
báttar ina fharradh co f-farccaibhsiot ár daoíne im mhac
Alasdrainn Carraigh Mic
Domhnaill, & im mac Mic Seain go n-druing
móir do shluagh Meic Uidilin. At-rulaidh
Mac Uidhilín fein & mac
Meic Domhnaill ar eiccin as, & ro
baithedh sochaidhi mór dia muintir ar an m-Banna ag dol tairri dóibh. Slóiccheadh la Mac
Uidhilin ar Ó c-Cathain
doridhisi iar t-tarraing an treisiner
Shaxanaigh & druinge móire do
Ghallaibh
amaille fris. Caislén
Uí Chatháin .i. Leim an Mhadaidh do
gabhail leó & ina m-baoí do bhardaibh isin m-baile do mharbhadh
& do mhudhucchadh, & Mac Uidilín d'imthecht
slán iar c-cosccar don chur-sin. Mac
Uidhilín umorro a c-cenn athaidh iar-sin
do thoghairm Cloinn Suibhne chuicce ar
buannacht .i. Sliocht
Ruaidhri Mic Suibhne, mac Donnchaidh mic
Meic Suibhne na t-Tuath, mac Murchaidh
Mic Suibhne, mac Meic Suibhne Baghanaigh
co n-druing mhóir ele d'óccaibh Cloinne
Suibhne amaille friú. Do-chodar-sén do shaighidh
Meic Uidhilin, & báttar co miadhach muirneach ina fharradh
ag cengal a c-cuir & a c-connartha fris. Do-rónadh comairle meabhlach
miorúnach lá mac Meic Domhnaill, & lá
h-Albanchoibh, & lá muintir
Mic Uidhilín beos .i. an t-saor-clann
shoicenelach-sin Cloinne Suibhne
d'ionnsaicchidh iar n-dol ina c-cenn dóibh, & iar
n-dénamh gach chengail dá n-dearnsatt lé
Mac Uidhilín. Ro chinnset for an
c-comhairle íshin, & ro fhobairsiot iatt gan fhios gan
airiucchadh iar b-fáccbail baile Meic
Uidhilín go ro mharbhsat uile a n-urmhór.
Ro marbhadh ann dna mac
Meic Suibhne Baghanaigh & mac
Murchaidh Mic
Suibhne, co nách mór tearna as i
n-athfhégadh in ro marbadh díobh. Tanaic lucht
luinge faide do denamh foghla
& cena a h-Iarthar Chonnacht
h-i t-Tír Chonaill. Bá h-ann ro
gabhsat h-i Reachrainn Muintire Birn
h-i t-Tír Boghaine. Iarná fhios-sin
do Thoirrdhealbhach mac Meic Suibhne Tíre Boghaine do-bert fóbairt
fothaibh cona tearna fer inniste sccel as dibh achtmadh an
taireach & an codhnach boí forro .i. mac
Uí Flaithbertaicch dia t-tartt
Toirrdhealbhach maithemh n-anacail,
& ro chuir slán dia ionchaibh é co riacht Conmaicne Mara. Slóiccheadh lá h-Ua
n-Domhnaill Maghnus mac Aodha mic
Aodha Ruaidh h-i c-Connachtoibh h-i
f-foghmhar na bliadhna-so, & tangattar maithe Iochtair
Connacht ina cenn maille lé sith & le cairdes,
& ro iocsat a chíos & a tighernas go
h-umhal fris, & do-choid uaidhibh dia thicch. Nír bhó cian iar
sccaoíleadh don t-sluacch-sin I
Domhnaill go t-tainic Mac Uilliam Cloinne Riocaird Uilleacc na
c-Cenn mac Riocaird, &
Mac Uilliam Burc Dauidh mac
Uillicc sluagh lán-mhór ele do dhol i
n-Iochtar Connacht. Ro gabhadh leó baile
Uí Flannaccáin Beóil Atha h-Uachtair ar
tus, & teccaitt fein, Mac Diarmatta, & clann
Taidhcc Mic Diarmada i
n-Iochtar Connacht. Tangattar tra maithe Iochtair Chonnacht
h-i c-cenn Mic Uilliam, & ro gabhadh lais iatt &
luidh for c-cúlaibh go Cloinn Riocaird
go m-braighdibh & co
n-eidiribh.
At iad eidiredha
báttar occa, O Dubhda, Mac
Donnchaidh an Chorainn & cuid do Chloinn t-Suibhne
Chonnacht im Maol Muire mac
Colla & a écc ina braighdenas riasiú
ro léiccedh, & braighde ele ó
mac Cathail Óicc
Uí Chonchobhair. Mac UI Domhnaill An
Calbhach do dhol h-i cenn an iustis Shaxanaigh & síth
Uí Domhnaill, & a shídh fein do chengal & do shnadhmadh
fris & teacht slán iaramh.
O Domhnaill
Maghnas do thabhairt Tuaithe
Ratha & Luircc do
Mhág Uidhir, Sean mac Con
Chonnacht ar milleadh moráin fá
Mhag Uidhir roimhe-sin
lá h-Ua n-Domhnaill. Mág Uidhir dia thabhairt fein, & do thabhairt a thíre
& a thalmhan d'Ua Dhomhnaill ar a
shon-sin, & go h-airidhe tucc Mag Uidhir eirge
amach air fein & ar a dhuthaigh dhó, nó cáin san eirghe
amach nach f-fuighthi. Tucc bheos leth
érca marbhtha duine ar fud Fher Manach uile mar an c-cédna
d'Ua Domhnaill. O Neill Conn mac
Cuinn do dhol h-i c-cend
rígh
Saxan .i. an
t-ochtmhadh h-Enri & an ri do ghairm iarla
d'Ua Neill, & a fhorchongra fair gan
Ó Neill do gairm dhe ní ba
síre, & fuair Ó Neill
onóir mhór ón righ
don chur-sin. Mac Uilliam Cloinne Riocaird
Uillecc na c-Cenn, & Ó Briain
.i. Murchadh do dhol
h-i Saxaibh, &
iarla
do ghairm dá gach aon aca, & tangattar tar a n-ais slán acht
Mac Uilliam baoí h-i f-fiabhras & nír bo h-óghslán
uadha. Maol Muire mac
Eoghain Mic Suibhne do mharbhadh lá cloinn
Maol Muire mic Colla
Mic Suibhne a c-cend t-seachtmaine iar n-écc
Maol Muiri mic Colla
budhéin. Clann Maol Muire mic
Colla d'ionnarbadh as an tir, &
a m-bailte do briseadh, fer díobh fein & drong
dá lucht lenamhna do mharbhadh. Mag Uidhir
Sean, & clann Uí
Domhnaill (.i. Aedh Ócc mac Aodha
Ruaidh), Rudhraighe
& Neachtain do dhol ar siubhal creiche
i n-Dartraighe, & scceimhledh do
sccaoileadh uatha ar fud an tíre, & mac Uí Domhnaill
Neachtain do mharbhadh d'urchor do ghae. Felim Dubh mac Aodha Uí Néill do mharbhadh. Maire inghen Meg Samhradháin, ben Még
Flannchaidh (Feradhach)
d'écc.
Annal AOIS
CRIOST, 1543. Aois Criost, mile, cuícc ced, ceathracha, a
tri. Emand mac Briain
Uí Gallchubhair epscop
Ratha Both d'ecc,
26 Februarii, iar f-faghbháil frithberta
imon epscopoitte. Mac Meic Suibhne Fhanat
Maol Muire mac Domhnaill Óicc
adhbhar tigherna
Fánatt do mharbhadh lá cloinn
Mheic Suibhne Fánatt
.i. Donnchadh & Maol
Muire, clann Toirrdhealbhaigh, mic
Ruaidhri, mic Maol Muire iad-sidhe. Gal,
& gaiscceadh, engnamh & ursclaighi do dénamh dhó amhail ro ba gresach lais
riana mharbhadh, uair ro mharbh An Dubaltach mac
Fir Dhorcha Mic Suibhne an gerrat gaisccidh bá
dearsccaighthe baoí ina acchaidh. Mac Mhec Suibhne Bhaghainigh,
Eoin Modardha mac Neill Mhóir do
écc a t-tús a aoísi & a oirberta. Mac Uí Baoighill,
Brian mac Neill, mic
Toirrdhealbhaigh do mharbhadh tre thangnacht lá cloinn
Neill Óicc Uí Baoighill battar ina
mhuintearus fein, & ina fharradh & for a thuarastal. O Domhnaill
Maghnus do dhol gusan
c-comhairle mhoir co
h-Áth Cliath cona braithribh maille
fris Éiccneachán &
Donnchadh battar i n-geimhlibh le h-athaidh
occa, & a leiccen tré chomhairle an
iustis, & mhaithe Ereann
archena iar n-dénamh siódha & caon-comhraic etorra. Conn
Ó Domhnaill (a dherbhrathair baoí lé
h-aithaidh fhoda h-i Saxoibh)
do siodhucchadh ris mar an c-cédna. Conn
do dhol go Saxaibh doridhisi do saighidh an
righ, & a beith ina fhochair co
n-onóir & co n-airmhidin. Caislen
Leithbir ro fhágaibh Ó
Domhnaill ag Cathaoír mhac
Tuathail Bailbh Uí Gallchubhair, & acc
druing do Sliocht Aodha Uí
Gallchubhair dia iomchoimhéd, ba
sedh do-rónadh leó-somh an caislén do
chongmhail aca d'Aodh mac Uí
Dhomhnaill & doibh badhéin, &
ro athchuirsiott sainmhuintir Uí Domhnaill,
& doirseóir an bhaile uadhaibh. Bá bairneach
Ó Domhnaill,& An Calbhach
friú de-sidhe, & ro gabh An Calbhach sainraidh agá aithe
forra a n-deirghensat co ro mudhaighedh araill do dhaoinibh etorra
cechtar n-ae lá taobh cethra, & innile do mhalairt,
& do mhí-imirt. Ro marbhad la lucht an bhaile
An Dubhaltach mac Colla
Mic Suibhne
gall-ócclach tocchaidhe ar aoi
ghaisccidh & engnamha esidhe. Baoí tra Donnchadh mac
Uí Domhnaill acc
congnamh lá Sliocht Aodha í
Gallcubhair, Rudhraidhe mac Uí
Domhnaill, Fer Dorcha mac
Eóin mic Tuathail Uí
Ghallcubhair cona chloinn, & mac
Seain Bhallaigh mic Eoin do
ghabhail lá Donnchadh mac Uí
Dhomhnaill, & lá Catháoir mac
Tuathail Bhailbh Uí Gallchubhair. Mac Uí Dhochartaigh
(Cathaoír mac Gerailt mic
Domhnaill, mic Feilim) do mharbhadh
lá cloinn Uí Dhochartaigh,
Rudhraighe & Sean,
clann Fheilim mic Conchobair
Charraigh. Ro mharbhsat bheos mac
Aodha Gruamdha Uí Dhochartaigh, &
O Domhnaill cona slógh do dol ar
Ua n-Dochartaigh do dioghail
na n-écht-sin fair, & ro gabh for milleadh
arbhann an tíre go f-fuair
braighde
ó Ua n-Dochartaigh a n-gioll léna riar,
& lena breith fein tré choll a smachta. Ro gabhadh iar sin Cathaoir mac
Tuathail Bailbh la
h-Ua n-Dochartaigh & do-rad d'Ua Dhomhnaill, & ro ghabh O Domhnaill feissin
Toirrdhealbhach mac Feilim Fhinn
Uí Gallchubhair, & do-bert na braighde-sin
lais do shaighidh Lethbhir dus an f-fuighbhedh an baile
& nochan fhuair idir don chur-sin. Sliocht Eocchain Mic
Suibhne & Sliocht Corbmaic Mic
Donnchaidh do dhol ar siubal creiche ar
Ó n-Eghra m-Buidhe, & Ó
Conchobhair .i. Tadhcc Ócc mac Taidhcc
mic Aoda, & O h-Eghra
do breith forra & ro sraoínedh leó ar
Chloinn t-Suibhne go ro marbhadh
Ruaidhri mac Dubghaill, &
clann Maol Muire mic Eoghain, &
drong do Shliocht Corbmaic Mic Donnchaidh go
sochaidhibh dia muintir amaille friu don chur-sin.
Mac Suibhne na t-Tuath, &
a mhac Brian do gabháil lá
cobhlach a h-Iarthar
Connacht i n-Inis Mic an Duirn,
& a m-breith leó a m-braighdenas. Eassaonta coccaidh ar n-eirghe etir
Mag Uidhir, &
Sliocht Toirrdhealbhaigh Még Uidhir.
Sliocht Toirrdhealbhaigh do thecht h-i
t-Tír Conaill go m-battar ag foghail & ag inghreim
ar Fheraibh Manach. Tanaic Mag
Uidhir h-i c-cenn Uí Domhnaill, & do-róine
a shíth & a charattradh ris feibh do-róine feacht riamh. Muirghes mac
Paittín Uí Mhaoil Chonaire
saoí lé seanchus,
& lé filidheacht fer
co t-toice & co t-trom conach,
sccribhnigh ercchna lasar sgriobhadh
liubhair iomdha, & lasa n-dearnadh duana &
dréchta, & lasa m-báttar sccola acc friochnamh
& ag foghlaim, & no chongbhadh sochaidhe
díbh ina thigh budhéin do grés, d'écc iar m-breith buadha ó dhemhan &
ó dhomhan. Cédach Ó
Maoileachlainn d'oirdneadh ar Cloinn
Colmáin ar bélaibh Rudhraighe
Uí Maoíleachlainn, & nír
bó soinmheach ro bhattar Clann
Colmáin re linn na deisi-sin i n-athfhégadh
amhail ro bháttar h-i ré Fheidhlimidh ar
ro bhaoí coccadh, & creach-losccadh, uacht, & gorta, gol-mhaircc &
lamh-chomairt fri linn na deisi-sin isin tír, & ro tóccbhadh
cíos, & cobhach dá gach aon aca ar Magh Corráin, & do-rónadh ulca aidhbhle
etorra gér bo gerr an ré fuairsiott. Indsaicchidh aidhche do thabhairt la
Rudhraighe, & la a braithribh fa
Mhagh Gailinne i n-Dealbhna dia ro
loisccset, & dia ro chreachsat an
magh. Maoileachlainn Balbh Ua
Madagáin, & Art
Mág Cochláin dia lenmain co t-tuccsat tachar
dóibh i n-Gailinne dú in ro
marbhadh Corbmac Ua Maoilechlainn
dearbrathair Rúdhraighe co t-tribh feraibh décc do maithibh muintire do mharbhadh & do
bhathadh don chur-sin.
Annal AOIS CRIOST, 1544. Aoís chríost, mile,
cuicc ced, cethracha a ceathair. Iarla Cloinne Riocaird
Uillecc na c-Cend, aon-bharr áigh Gall Connacht
d'écc, & bá sccél adhbhal ina thir
budhéin eisidhe. Easaonta mor d'eirghe h-i
c-Cloinn Riocaird fan tighernas, & Mac
Uilliam do ghairm d'Uillecc mac
Riocaird Óicc, & sochaidhe i t-tír,
& h-i c-coiccrich do beith ina acchaidh lá mac Meic
Uilliam Tomas mac Uillicc na
c-Cend. Rudhraighe Ó
Maoíleachlainn do mharbhadh h-i c-Clartha
lá Risderd Dalatún,
& lá a bhraithribh ar amus oidhche, & as ar mhaith do Chédach
Ua Maoíleachlainn do-rónsat an marbhadh íshin. Mac I Neill, Niall
mac Airt Óicc tanaisi
as mó do fhulaing do dhuadh & do dhochar coccaidh
etir Cenel Eocchain &
Cenél Conaill tainic do Sliocht Eoghain mic Neill
soidhtheach diongmhala
do thighernas
Tíre h-Eoghain da léiccthí
chuicce h-é, fer lán d'iúl & d'aithne ar gach n-ealadhain d'écc
isin t-sen-chaislén
do galar oband. Mac Suibhne Fánat
Toirrdhealbhach mac Ruaidhri mic Maol
Muire, fer bríoghach boirb-beódha ro
fulaing mór do choccadh & do chomhfhuachadh ina
thír feín lé h-athaidh có sin do mharbhadh
lá cloinn Domhnaill Óicc Mic
Suibhne a n-dioghail a n-derbrathar ro marbhadh
lá a cloinn-siomh. Báttar iatt anmanna na cloinne-sin
Domhnaill Óicc lasa n-dernadh an
marbhadh .i. Ruaidhri Carrach &
Domhnall Gorm. Ro marbhadh beós
Eóin mac Donnchaidh mic Maol
Muire araon la Mac Suibhne,
& gidh esidhe (.i. Eoin) ni terna uadh gan
crechtnúcchadh go mór an tí las ro marbhadh .i.
Domhnall Gorm. Mac Suibhne do
ghairm do Ruaidhri Charrach mac Domhnaill
Óicc iar sin.
Murchadh mac
Meic Suibhne na t-Tuath saoí ar eineach, ar
uaisle, & ar beodhacht, & Donnchadh a dherbhrathair d'écc
ina n-dís. Mairgrég inghen
Meic Domhnaill (.i. inghen Aongusa
Iligh) ben I Domhnaill
.i. Maghnus, (iar Siubháin
ingin I Neill) d'ecc, an. 19. December. Sile ingen
Magnusa I Domhnaill (ben-sidhe Uí
Bhaoighill Domhnall) d'écc an .14. Februarii. Mac I Domhnaill,
An Calbhach do dhol h-i c-cenn an
iustis Shaxanaigh, & caiptíní Saxanacha do
tabhairt lais h-i t-Tír Conaill do
shaighidh I Dhomhnaill. O Domhnaill, An Calbhach, & iad-sidhe do dhol
co n-ordanas
& co n-aidhmibh gabhala baile
leó d'ionnsaighidh Lethbhir dia ghabhail for Sliocht Aodha Uí Gallchubhair.
Do-rad Ua Domhnaill
braighde Sleachta
Aodha baoí occa lé h-athaidh Cathaoír mac
Tuathail &
Toirrdhealbhach mac Feilim Finn
dona Saxanchaibh ag dol
gusan m-baile dóibh do chor uathbhais & iomomhain ar lucht an
baile. Ro fobairsiot an baile iaramh. Ro marbhadh aon dona Gallaibh fo
cédóir, marbait na Saxain
Cathaoir mac Tuathail ina
glasaibh a n-dioghail an Ghoill.
Do-rad Aodh mac I Domhnaill &
Sliocht Aodha an chaisléin as mac Fhelim
Fhinn, & as mac ele Tuathail
Bhailbh battar i n-geimhlibh, &
fáccbhaitt fein an tír iar sin. Ro léicc O Domhnaill
na Saxain uadha
dia t-ticch iar n-íoc a t-tuarustail friú. Slóiccheadh lá h-Ua
n-Domhnaill ar An Rúta
dia ro gabhadh lais Innsi an Lochain
airm h-i raibhe caislén croinn,
& daingen dítoghlaighi ag Mac Uidhilín & iar
n-gabháil an chaisléin lá
h-Ua n-Domhnaill do-rad an baile
d'Ua Chathain. Ro gabhadh dna don cur-sin
caislén Baile an Lacha
lá h-Ua n-Domhnaill, & fo-gheibh
édala iomdha etir arm, & éittedh umha, & iarann,
im, & biúdh isna bailtibh-sin. Ro gabhadh
bheós iar sin inis Locha Burrann, & inis
Locha Leithinnsi lá h-Ua
n-Domhnaill, & fuair édala iomdha on
mudh c-cédna forra, & ro loiscceadh an tír co léir ina h-iomthacmong lais,
& tainic slán iar c-cosccar.
Coccadh d'eirghe etir
Ó n-Domhnaill, & Ó Neill.
O Domhnaill ar n-dol h-i c-ceilcc
h-i c-comhghar don t-sen-chaislén, & araill do
dhaoínibh do mharbhadh lais, & mac mheic Briain
co m-braighdibh ele do ghabháil
do don toiscc-sin. O Neill do dhenamh
creiche lá taobh na h-abhann dianadh ainm Fionn.
An Calbhach Ó
Domhnaill do dénamh creiche h-i
t-Tír Eocchain. O Domhnaill do denam
creiche ele h-i t-Tír Eocchain. Cland Meic Domhnaill
(Semus, & Colla) do
teacht feacht Albanach ar tarraing
Meic Uidhilín. Mac Uidhilín
& iad-sein do dol um Inis an Locháin, &
ro gabhadh leó an baile ar bárdaibh Uí Chathain.
Brian mac Donnchaidh
Uí Catháin, & a raibhe araon ris
i n-Innsi an Locháin do losccadh etir
dhaoínibh & edail, arm, & éidedh. Creacha & dioghbhála móra do dhénamh
lá Mac Uidhilín
ar Óc-Cathain an tan-sin. O Cathain d'fosdadh
gall-ócclach .i. Sliocht Ruaidhri Meic Suibhne, & aon
do láibh dia t-táinicc Mac Uidhilin
tar Banna co tarraidh creich,
O Cathain, & a ghall-ócclaigh do breith
fair i t-toraigheacht go ro bhensatt an crech dhe. Ro mharbhsatt,
& ro loitsiot drong mór dia mhuintir. Iarla Urmhumhan do dhol h-i
c-Cloinn Riocaird do chongnamh lá a
bhrathair .i. Uilliam Búrc mac
Riocaird, & bres-mhaidhm do
thabhairt lá cloinn Riocaird Óicc air,
& barún maith (.i.
Mac Óda) dia mhuintir do mharbhadh,
& ba moa oldás cethracha torcrattar do
shluagh an iarla i n-doras
Baile Atha na Ríogh
don chur-sin. Caislén
Bendchuir do aithdénamh lá
h-Ua c-Cerbhaill
Tadhcc Caoch tar sarucchadh
Cloinne Colmain, & Shíl Madagain, uair battar-sidhe i
n-essaonta fria 'roile. Maoileachlainn mac
Bresail Uí Madagain (an dara tigherna baoí for Shiol n-Anmchadha & nír
bhó ró dho dia m-badh lain-tighearna ar a fhele & ar a
oirbhert) do mharbhadh lá Maoíleachlainn
Gott O Madagain a centt t-sechtmhuine
iar t-tionnsgnadh Bendchuir.
Annal AOIS CRIOST, 1545. Aois Criost, mile, cuicc
céd, ceathrachtt, ac cúicc. Niall Conallach mac Airt, mic
Cuinn I Neill d'écc. Mac Suibhne na t-Tuath
(.i. Eocchan) d'écc i n-Umhall Uí Mhaille. Eiccneachan Ó
Domhnaill do mharbhadh lá druing do
mhuintir An Chalbhaigh
Uí Dhomhnaill. O Conchobhair Sliccigh
Tadhcc Ócc mac Taidhcc, mic
Aodha do mharbhadh lá druing do
Maigh Luirg.
m1545.
Maidhm Caille na
c-Cuirrittin las An c-Calbhach Ó
n-Domhnaill ar cloinn Uí Dhomhnaill
Mhóir dú in ro marbhadh Donnchadh
Cairpreach Ó Domhnaill. Blodh do Thempall
Criost i n-Ath Cliath do bhrisedh
lá h-aidhilcc éiccin, & tumba cloiche d'fhaghail ann ina raibhe
corp espuicc cona chuladh epscoip uime.
Deich f-fainne órdha ima dheich meraibh, &
caileach aifrind órdha ina shesamh
lá taobh a mhuinil, & as amhlaidh baoí a chorp,
& a dhíol fein d'áit arná tochailt lé fonsura isin c-cloich dó ar a chuma
fein & do tóccbhadh é a lenmhain dia 'roile, & do cuiredh ina shesamh
frisan altóir é, & do bhí ann mar sin athaidh, & nir críon & ni ro lobh
aon-ní dia édach, & bá mór an comhardha naomhtachta innsin. Imresain d'éirge etir iarla Urmumhan, &
an iustis .i. an soinsilér & dol dóibh
do lathair an righ imon c-coinntinn-sin,
& tuccsat móid araon ná tiocfadh tar a ais acht
fer eiccin dibh. Ro fíoradh an ní h-íshin uair do écc
an t-iarla h-i Saxaibh, & tainic an iustis i n-Erinn.
Ro ba doiligh écc an ti at-bath annsin .i. Semus
mac Piarais Ruaidh, mic Semais, mic
Emainn Buitiler munbhadh ar mhill
don ecclais tre chomhairle na
n-eitriticcedh.
Mac Meic Uilliam
Cloinne Riocaird .i.
Tomas Farranta mac Uillicc na c-Cenn mic
Riocaird, mic Uillicc Chnuic Tuagh do dhol ar
ionnsaicchidh h-i Síol n-Anmchadha. Iarna
airiucchadh isin tír lá Siol
n-Anmchadha ro lenadh é co Bealach Tíre Ithain
co ro marbhad isin maighin-sin é
lá Muintir Maoileachlainn Bhailbh, &
fiche do roighnibh a muintire amaille
fris. Dochmata mór
isin m-bliadhain-si co t-tuccthaoí se pingine
(.i. do shen-airgett) ar an m-bairgin h-i
c-Connachtaibh, no sé pinginne bána isin Midhe. Coccadh etir O Ruaircc
Brian Ballach mac Eocchain, & a
dherbhrathair fein do thaoibh a mhathar .i. Tadhcc
mac Cathail Óicc Uí Conchobhair
tigherna Sliccigh.
Dioghbhala móra do dhénamh etorra ar gach taobh, & bá
díbh-sén Toirrdhealbhach Ó
Raighilligh cliamhain I Ruairc do
mharbhadh d'urchor do phelér i n-doras Sliccigh
lá mac Cathail Óicc. Mac Uí Bhriain Ara
(Connla) do mharbhadh ina chaislén fein lá
braighdibh
baí i láimh aige. Eoin mac An Giolla
Duibh mic Concobhair mic Donnchaidh, mic
Domhnaill na Madhmann Mic Suibhne do
mharbhadh la Concobhar mac Murchaidh mic
Conchobhair Mic Suibhne. Tadhcc mac
Tomais mic Sgannláin mic Diarmada
Me Gormain do mharbhadh go mí-ghaolmhar
lá cloinn Mhuircertaigh
Mhe Gormain. Piarus Ó
Muirghesa maigister sccol,
& fer leighinn
coitchinn fear n-Ereann
fear denma deirce & crabhaidh do écc. Domhnall mac an oifisteil móir Meg
Congail d'écc.
Annal AOIS CRIOST, 1546. Aois Criost, míle,
cúicc céd, cethracha, a sé. Domhnall mac Aodha
Duibh mic Aodha Ruaidh I Domhnaill do marbhadh (an .20. April) a f-fiull
lá h-Ua n-Gallchubhair, Eoghan mac
Emainn & lá a mhnaoi Onora
ingen Tuathail Bailbh Uí Gallchubhair
iarna thóchuiredh dia saighidh go h-Inis Saimhér ar slanaibh Dé, &
Mheic An Baird Gofraidh,
& Chon Choicriche mic Diarmata mic Taidcc
Caim Uí Cleiricch. Bá liach oidhedh an tí torchair annsin,
ar ní bhaoí fer a aosa do chlannmhaicne
Conaill mic Néill as ar mó saoílechtain sochaidhe inás. Ro eirgettar díberccaigh iomdha do
Geraltachaibh i n-aghaidh na Saxanach do dhioghail a n-ionnarptha
as a n-duthaigh forra .i. Uilliam mac
Semais mac iarla Cille Dara, & Muiris an Fhedha mac
Semais Mheirccigh mic an iarla & óccbhaidh ele amaille friú. Do-rónadh
díoghbhála diaisneisi leó. Ba dibh-sídhe creacha
Bhaile Móir na n-Ustásach,
creacha Ratha Bile,
& a m-baoí ina chomhfhochraibh. Creachadh & losccadh Ratha Iomdháin co ruccsat an
lucht cédna il-mhile bó & nuimhir nach roich rimh nó áiremh leó
don chur-sin. Indsaicchidh lá h-Ua
c-Ceallaigh h-i Siól
n-Amchadha, & la Sliocht
Bresail Uí Madagáin ar Mhaoíleachlainn Gott Ó
Mattaccáin. Do-dhechsat an tír ina
n-dedhaidh, & do-bertsat fuabairt forra. Sóait-siumh friú co ro marbhsat ní
bá moa oldas cethrachat don
tóraigh, & rob esbadhach an tír & Urmumhain ón
caith-ghleo-sin. Arccain & losccadh cláir Cairpre & caisléin
Chairpre lásna diberccachaibh rémh-ráite, & lá mac
Uí Conchobhair Fhailghe
Donnchadh Ó Conchobhair.
Ua Conchobhair fein Brian, &
Ua Mordha Giolla Patraicc d'eirghe
isin c-coccadh iar sin. An tan do-chuala an
iustis Antóin Sentliger
in ní-sin tainic i n-Uibh Failghe.
Ro indir
& ro loiscc an tír co Tochar Cruachain, & airisidh dí oidhche innte,
& soaidh gan cath gan riar. O Mórdha, & mac
Uí Concobhair Rudhraighe do
dhol fá bhaile Atha Aí, an baile & an
mhainistir do losccadh dóibh, & ar mór do
thabhairt leó (etir losccadh & marbhadh) for
Shaxanchoibh &
Erennchoibh don chur-sin. An iustis do
thocht arís i n-Uibh Failghe
gó m-baí fri ré cóicc lá n-décc isin
tír agá h-indreadh, & accá milleadh acc losccadh
tempall &
mainistreach ag diothucchadh
etha, & arbha.
Ro fháccaibh barda isin m-baile lé h-acchaidh
Uí Chonchobhair .i. céd marcach céd co n-gonadhaibh,
céd co t-tuaghaibh &
céd saighdiúir cona n-daosccar-sluagh
amaille friú. Ro fháccaibh a f-furtain do bhiúdh & da gach n-aidhilcc aca,
& luidh ass, & do-dheachaidh cona mhór-sochraide go
Laoighis, & tainicc
iarla Desmumhan sluaighedh lan-mhór ina coinne dia chomhmoradh. Battar cóicc lá décc ele acc indradh an tíre
h-í-sin. Gabhthar leó caislén
buí lá h-Ua Mórdha .i. Baile Adam, &
fáccbaitt barda inn. Ro chuir an iustis
iarsin litreacha & sccribenna co maithibh
Ua f-Failge dia radh riú tocht don
tír, & O Conchobhair do tréccean, & co t-tiobradh pardún
dóibh. Tangadar trá & nír bhó cian dóibh iar sin an tan ro iompaisiot
Goill don tír go ro
fheallsat forra, & gor bhensat il-mhíle do bhuaibh dhíobh. Ro fuaccradh
Ua Conchobhair, &
Ua Mórdha fó
Erinn, & do tóccbhadh
a n-duthaigh gusan righ, & do-thaéd
Ua Conchobhair h-i
Connachtaibh do chuinghidh
sochraitte. Iompaíd Fir Cheall
& Mag Eochugáin (ar forcongra an
íustis) ar muintir
Uí Conchobhair go ro bhensat bú iomdha
&
braighde ile díbh. Do-rónsat
Clann Colmáin &
Muintir Tadhccáin an c-cédna as
ing ma ro tecclamadh a c-comhmhór-sin d'aircctibh
& d'édalaibh isna deidhenchoibh conadh amhlaidh-sin ro h-athchuireadh
occus ro h-ionnarbadh ceann sonusa & saidhbhresa an leithe i r-raibhe fein
d' Erinn .i. Brian
Ó Conchobhair, & ro fhuiridh-sidhe h-i
c-Connachtaibh co
Nodlaicc iar n-gairm
trétura de
lá Gallaibh. Mac Giolla Pattraicc
.i. Brian do gabhail a mic fein
.i. Tadhcc (cenn
fedhna toghaidhe eissidhe), &
a chur go h-Áth Cliath cona choirthibh fen
sccriobhtha araon ris, & Goill
dia bhásucchadh ar foráilemh a athar. Monadh nua do
theacht i n-Erinn .i. copar, & rob
eiccen d'fearaibh Ereann a gabhail mar
airccett. Bá mór & bá h-adhbhal nert Saxanaigh
i n-Erinn an tan-sa co m-ba suaill
má baoí aithghin na broide i m-báttar
Leth Mogha riamh rias an tan-soin. Tadhcc Ó
Cobthaigh oide scol
Ereann lé dán do
ghabháil lá Gallaibh & a
bheith ráithe co leith i l-laimh h-i c-caislen an
rígh
trena comhmbáidh lé Gaoidhealaibh
co ro fobradh a oidhedh, ara aoí terna slán fá dheóidh. Na Saxain acc
dénamh caisléin An
Daingin, & tempall
Cille O Duirrthi do briseadh leó, & a
cor san obair, & persún Cruachain do
mhilleadh dhóibh. An seisedh
Eduard do rioghadh os Saxaibh
.28. Ianuarii.
Annal AOIS CRIOST, 1547. Aois Criost, mile, cuícc
céd, cethrachat, a seacht. Mac Suibhne Baghainech,
Niall Ócc do mharbhadh an .3. September la cloinn a dhearbhrathar
.i. clann Maol Muire .i. Domhnall
Ócc & Brian Ócc. Bá h-ann ro
marbhadh sidhe isin m-Badhbhdhún Nua,
& h-é i m-braighdenus a n-dioghail a n-athar ro marbhadh lá
Niall fecht riamh, Maol Muire
Meirgeach an derbrathair ele ní ro
cuidigh-sidhe an marbhadh í-shin. Mór inghen
Uí Cerbhaill ben dersccaighthe
deigh-einigh d'écc. Cath-raoínedh mór forsna
dibherccachaibh i
m-Baile na t-Tri c-Caislén lá
Saxanchoibh
& lá Brian an Choccaidh mac
Toirrdhealbhaigh Uí Tuathail
dú in ro gabhadh dá mac Semais mic an
iarla .i.
Muiris an Fhedha
& h-Anrai co
c-ceithre fearaibh décc dia
muintir. Ruccadh co h-Ath Cliath iatt iar
sin, & do-ronadh cethramhna díbh uile cenmotha
Muiris, & ro cuireadh h-i
c-caislén an rígh acc iomfhuirech lé
comhairle cia bás do-berthaoí dho. Ro sccaoíleadh,
& ro scanradh na foghladha & na dibherccaigh
amhlaidh-sin & gér bhó gearr a ré .i. bliadhain,
rob adhbhal a f-foghail. O Conchobhair &
Ó Mórdha do dhol tar Sionainn, & ar n-dol do dhruing
dá c-cloinn ina c-coinne co h-Áth Cróich,
& sochaidhe mór do thionol dóibh do dhol
do dioghail a n-duithche & a f-feroinn ar
Shaxancoibh, & a n-dol iar
sin i l-Laighnibh. Gaoth mhór d'éirghe an
oidhche ria f-féil Bríghde gur bhó
suaill má tainic a comhmór ó ghein Criost
alle go ro bris tempail,
mainistre &
caisléin & co h-airidhe ro
bhris sí an dá uillinn iartharaigh do thempall
Cluana Mic Nóis. Smacht & nert adhbhal acc
Saxoibh cona leiccedh an
eccla do neoch biadh ná caomhna do thabhairt d'Ua
Conchobhair ná d'Ua
Mórdha. An iustiseacht
do bhuain to Antoin
Sent Liger, &
iustis nua do
a ionaid .i. Eduard
Bellingham. Muiris an Fhedha mac
iarla Cille
Dara do bhásucchadh i n-Áth
Cliath.
Creacha móra (.i. cuicc céd bó) do denamh lá
Maeleachlainn God Ó Madagáin
ar Uíbh Domnalláin. Caislén
Atha Luain do chorucchadh lá Gallaibh .i. lé
h-Uilliam Brabasón tresinér an rígh i n-Erinn,
& lá Gallaibh, &
Gaoidhealaibh na Midhe
(d'aimhdheóin Uí Cheallaigh)
(Donnchadh mac Emainn) & Gaoidheal
c-Connacht. Battar dna slóigh an
iustis an tan-sin h-i
l-Laighis acc dénamh dúnchluidh
acc an m-Bádhún Riaganach, & ro
fháccaibhsiod barda ann lé h-aghaidh
Uí Chonchobhair &
Uí Mordha. Cobhthach mac
Maoileachlainn mic Bresail Uí
Madagáin macaomh a aosa (.i. bliadhain ar fhichit) rob ferr dia
chinedh badhein do mharbhadh lá Muintir Uí Cherbhaill &
lá Muintir Maoileachlainn Bhailbh
Uí Madacain. Murchadh Riabhach mac Uí
Madaccáin derbhrathair Maoileachlainn
Bailbh baoí i n-geimheal ag Cobhthach do
chrochadh ina diogail la braithribh Cobhthaigh & lá a
mhuintir conadh a n-aoín-fheacht ruccadh dia n-adhnacal iad. O Conchobhair &
Cathaoir Ruadh cona braithribh do
dhénamh cengail go nua ré 'roile i n-acchaidh Gall, uair ro
bhensat Goill a n-dúthaigh
dibh-sidhe amhail ro bhensat d'Ua Conchobhair conadh
aire-sin do-lottar a c-combáidh Uí
Chonchobhair. Indsaicchidh do thabhairt lá
h-Ua Mórdha & lá cloinn
Chathaoir Uí Chonchobhair
h-i contae Chille Dara go ro loiscceadh & go
ro creachadh urmhór criche Iustasach
leó. Ro ansatt iaramh isin tír go rucc an iustís forra. Ro sraoíneadh
for na Gaoidhelaibh-sin, & ro
marbadh dá céd troightech dibh lais don
chur-sin. Maidhm do thabhairt ar Ua
Maoileachlainn (Conn mac Airt) cona
bhraithribh lá Niall mac Feilim
Uí Mhaoíleachlainn, & lá muintir
barúin Dealbhna ar Faithche Ciarain dú in ro marbhadh
Ó Maoileachlainn Conn,
& Corbmac a dhearbrathair tanaisi Cloinne
Colmáin, & fiche nó dhó amaille
friú. O Conchobhair
Brian, & Ó Mórdha
Giolla Pattraicc (iar ná t-tréccean
do Gaoidhealaibh) do dhol h-i c-cenn
Ghall fá
na m-breith fein ar comairce ghoill uasail .i. Leutenant &
bá h-olc an comairce h-ishin.
Cu Coiccriche
mac Emainn Még Cochláin
cenn a ghabhláin fein do marbhadh h-i f-fiull
lá Maoíleachlainn Ua Maoíleachlainn, & lá
Murchadh mac
Toirrdhealbhaigh. Mac Murchadha,
Muirchertach mac Airt Buidhe
d'écc.
Annal AOIS
CRIOST, 1548. Aois Criost, mile, cuícc ced,
cethracha, a h-ocht. Maidhm mhór do thabhairt lá
h-Ua n-Domhnaill Maghnus ar
Srath Bó Fiaich ar a mac fein .i.
An Calbhach, & ar Ó c-Cathán .i.
Maghnus mac Donnchaidh
dú in ro marbhadh Ó Cathain
feissin co sochaidhibh ele an seachtmhadh lá do mhí
Febru. Maire inghen
Meic Con Midhe do écc, an .4. April.
O Concobhair
& Ó Mórdha do dhol h-i
Saxaibh lasan Leutenant
fá grásaibh an rígh
& an rí do thabhairt a
n-duithche .i. Laoighiss & Uí Failghe don Leutenant,
& dia bhrathair, & da chúirt mhóra do dhénamh leó sna tiribh-sin .i.
An Campa h-i l-Laoighis, &
An Daingen i n-Uibh Failge,
& ro ghabhsat acc tabhairt na b-feronn-sin ar
cíos do
Shaxanchoibh
& d'Eirendchoibh amhail rob athardha
diles dóibh fein iad iar n-athchur & iar
n-ionnarbhadha n-oidhreadh bunadh eistibh .i.
O Conchobhair, & Ó Mórdha
cona c-cinedh & cona c-clannmaicne archena. O Maoileachlainn .i. Tadhcc
Ruadh do thabhairt Emainn
A Faii & sochraide Laighneach leis go
Dealbhna dia h-iondradh, & as
amhlaidh tarla dóibh, Ro gabhadh Maoileachlainn
mac Airt Uí Maoileachlainn
lá h-Emann A Faii ar t-teacht
dó le h-Emann fein don tir ar forchongra
chomhairle an righ, & ro
cuir sé co h-Áth Cliath é.
Ro gabhadh dna caislén Chinn
Choradh & mainistir
Gailinne lá
h-Ua Maoíleachlainn, & lá
h-Emann. Do impa Ua
Maoíleachlainn fó aithmhéla gan
umhla gan eidire. Baí
Emann A Faii ag
gabháil Delbhna a h-ucht an
righ ar bélaibh Uí
Maoíleachlainn conadh amhlaidh-sin tucc
Ó Maoíleachlainn slat lais dia ro
buaileadh é fein fria, uair ro athchuir & ro
iondarb Emann A Faii é
fein cona chinedh uile ó Dhelbhna,
& ro diochuir é eiste amhail diochuires an
saithe nua an sen-saithe. Ro ghair sé iaramh
Macc Cochláin d'Art mac
Corbmaic, & ro bhen sé an chuid don tír do
bí ag Corbmac mac
An Fhir Dorcha de. Ro chreach, ro ionnarb, & ro dhibir
é tar Sionainn siar h-i Mainechaibh, & iar n-diochar
Corbmaic dho ro athnuadhaigh caislén Cille Comainn,
& do chuir lón Sleachta
Fergail ann, & barda uadha fein. Sluaiccheadh lá
Corbmac,
.9. Maii,
& lá Maineachaibh i
n-Dealbhna. Ro loisccset, & ro
chreachsat Lomcluain I Fhlaithile, &
Cnoc Rátha Benain, & ro
marbhsat seisear do dhaoínibh,
& aon-mac Uí Shiaghail Muircheartach fer a
aosa bá ferr lé leighes
dá m-baoí ina comhfhochraibh. Do-rala dóibh iaramh go
c-comairnic Mág Cochláin, an
tír, & na buandadha
Faiieachaa friú ag
Bél Atha c-Caorach for
Dubh-abhainn, ro
sraoíneadh for Corbmac cona shluacch,
& ro marbhadh tuilleadh ar fichit
díbh im Mhaoileachlainn mac Seain
Uí Cheallaigh im mac Uí Fhollamhain
Feilim & im mac Dubhghaill
Mic Neachtain, & ba moa oldás fiche each amaille lé h-arm & lé h-eidedh iomdha ro
fháccaibhsiot, & ro báithedh araill ele díbh. Ro
dichendait iatt uile a h-aén-chomhairle an luan iar sin,
& ruccadh a c-cinn go baile Emainn
Faii (.i. Baile Mic Adam h-i
c-Cenel Fearga i n-Ele
I Cerbhaill), & ro tóccbhadh for
bior-chuaillibh i n-áirde iatt h-i c-comardha cosccair. Foslongphort
lá h-Emann
A Faii a t-timcheall
chaisléin An Fhedáin
fri re ocht lá, &
Corbmac Mág Cochláin do
beith istigh isin c-caislén go
ro benadh braighde de, & do-róine-siomh,
& Emann cairdes
Criost fria
'roile. Coccadh mór etir
Fhrangcachaibh,
Saxancoibh,
& Albanchoibh.
Donnchadh mac Uí Conchobhair Fhailge, &
clann Chathaoir Uí Conchobhair do
dhol i t-tuarusdal an rígh, & a
c-cur go Saxoibh do chongnamh
coccaidh & dia n-díochur ó n-athardha
co n-eirghe amach móir amaille friú do
ceithirn choíccidh
Laighen & na
Midhe. An Calbhach Ó
Cerbhaill do dol co h-Áth Cliath
d'ionnsaicchidh na cúirte móire, & a gabhail h-i f-fiull, & a chur h-i
c-caislén an righ h-i l-laimh & gan fios a adhbhair nó a fhuaslaiccti do thabhairt do neoch. An Leutenont, & Emann A Faii do dhol fá
dhó ar sluaicchedh i n-Elé
& imeaccla mhór do ghabhail Uí Cearbhaill
Tadhcc Lusc de-sidhe go ro eirigh coccadh etorra de-sin. Nír bó cian iar sin go ro iarr Emann A Faii ar
Mhág Cochláin & ar Dealbhna dol lais ar caoraigheacht i n-Éle. Ro eimgettar-sumh dna an ní-sin. Ro lonnaicchedh & ro ferccaicchedh Emann
tríd-sin go ro eirigh easaonta etorra, & ro
díochuir Ó Cerbhaill &
Mag Cochláin Emann
uatha triana anffoltaibh & trena ansmact forra. Ro gabhadh
leó caislén
Cille Comaind & caislén
Cinn Choradh fair conadh amhlaidh-sin do benadh
Dealbhna de iar m-beith leith-bliadhain
i n-daor-broid occa. Saighir
Chiaráin, & Cill Corbmaic do losccadh,
& do bhrisedh la Saxanchoibh
& lá h-Ua c-Cerbhaill. Sluaicchedh lasan Leutenont,
& lá Gallaibh ar tarraing
Émainn A Faii (a n-dioghail a
ionnarbtha) go Delbhna go ro loisccedh, & co
ro crechadh leó ó Bhealach an Fhothair go
tochar (.i. Tochar Cind Mhona), & Baile
Még Uallacháin h-i l-Lusmagh,& báttar adhaidh
foslongpuirt i
m-Baile na Cloiche, & luidhsiot ar c-cúlaibh arnámharach go
c-crechaibh, & co n-édalaibh gan deabhaidh gan diubraccadh. Indradh Maighe
Sláine lá h-Ua Maoíleachlainn
Tadhcc Ruadh, & lá
Gallaibh
Atha Luain, & lá coblach
An Chalaidh. Caislén
Éle, & caislén
Delbhna .i. Bennchor,
caislén Maighi Istten &
Clochan na c-Ceapach do bhrisedh ar eccla
na n-Gall. Sluaicchedh lasan c-Caiptin Ruadh
ar Ua c-Cerbhaill go
Carraicc an Comraic & do-rad Ua
Cerbhaill tachar dóibh go ro marbhadh dá fichit no a trí dibh lais. Do-rónadh sluaicchedh fó
thrí i n-aon-raithe lasan c-Captín Ruadh co
Carraicc an Chomhraic, & ní
caemhnaccair ní don bhealach ná don chaislén, & térna gan riar iar f-faghail masla, & iar
f-fágbháil druinge dia mhuintir. Cathaoír Ruadh Ua
Concobhair do gabháil lá Riocard
Saxanach A Burc, & a toirbert do Ghallaibh.
O Cerbhaill do losccadh
An Aénaigh ar an c-Caiptín Ruadh
etir mainistir & bhaile o
bhadbdhún amach. Ro loiscc
bheos don chur-sin Mainistir Uaithne,
& ro dhiochuir Saxanaigh este & do-rad
mesc-bhuaidhreadh mór forra dia ro cloí araill dia niort, & dia c-calmatas
go ro fhóccair as a thír iatt cénmótá uathadh bardadh
baoí isin Aonach .i. h-i t-tor
Mic Maghnusa nama. Cathaoir Ruadh Ó
Conchobhair do bhasucchadh i
n-Ath Cliath,
& Maoilechlainn Ua
Maoíleachlainn do thernudh a geimheal
ó Ghallaibh. O Mórdha .i. Giolla
Pattraicc d'écc h-i Saxaibh
go h-opann, & ro ba mór an sgél eissidhe
munbadh nert Gall. Indradh Maighe
Corrain tighibh, templaibh
lá h-Ua c-Cerbhaill Tadhcc Caoch, & lá
Mag Cochláin (Art
mac Corbmaic) a n-dioghail a n-anffolta ar
Dhelbhna, & foslongport do denamh
leó an oidhche-sin san Lecach Amadláin. Sean mac I
Neill do dhol sluagh ar Chloinn
Aodha Buidhe, & Brian Faghartach
Ó Neill mac Neill Óicc, mic Neill,
mic Cuinn, mic Aodha Buidhe fer aghmhar
ionnsaighteach, saoí derlaictheach, deigh-einigh,
& rédla sholais na clannmaicne dia m-baoí do
marbhadh lá Sean Ua Neill don
chur-sin.
Annal AOIS CRIOST, 1549. Aoís Criost, mile,
cuícc céd, cethrach, a
naói. O Baoighill
Domhnall mac Neill mic
Toirrdhealbhaigh d'écc, an
.4. August. Aibhilín inghen
I Domhnaill ben Uí
Baoighill Toirrdhealbhach d'écc.
Maoíleachlainn Got
Ua Madaccáin tanaisi
Shil n-Anmchadha do mharbhadh lá
Maoíleachlainn Modardha Ua Madagain,
& lá a bhraithribh a n-diocchail a athar
& a dherbrathar. Teach d'ionnsaicchidh i m-Baile an
Chaisléin Nuí lá Niall
Ua Maoílechlainn ar Ua
Maoíleachlainn Tadhcc Ruadh, & ar a
bhrathair Murchadh. Ro loiscceadh an tegh
forra. Ro marbhadh, & ro loiteadh tuilleadh
ar fhichit ann,
Ro marbhadh naonbhar do láthair
dibh. Terna Ua Maoíleachlainn & a
bhrathair Murchadh as, acht ro gonadh
Murchadh don chur-sin.
An iustis Eduard
Belligam do dhul h-i Saxoibh,
& Uilliam Brabason .i.
an tresinér ina ionad, &
cúirt mhór lasan iustis
sin h-i Luimneach.
O Cerbhaill do dhol gusan c-cúirt-sin ar
comairce iarla
Desmuman, & mérae Luimnigh,
& maithe
Gall &
Gaoidhel,
baoí ar in c-cuírt, & a theacht slán for c-cúlaibh maille le síothcháin do
fein & dá rann do Ghaoidhealaibh .i. Mac Murchadha,
Ó Ceallaigh, Ó
Maoíleachlainn,
& sochaidhe ele nach airimhther. Baile Mic Adam do bhuain
d'Emann A Faii, &
Síol c-Cerbhaill do beith
and doridhisi, & ba mór luathghaire & gairdeacus
Éle de-sin. Donnchadh
Ua Fergail tanaisi
Ua f-Fergail do mharbhadh lá a
dherbrathair fein tre mheabhail. O Suillebhán
Diarmaitt, fear cendais cairdemhail
niatta naimhdidhe do losccadh lá pudar
ina chaislén fein, & a
derbhrathair Amhlaoíbh Ó
Suillebháin do ghabhail a ionaidh, &
Amhlaoibh feissin do mharbhadh
iaramh. AOIS
CRIOST, 1550. Aois Criost, míle, cúicc céd,
caocca. Rudhraighe mac
Donnchaidh mic Aodha Ruaidh
I Domnaill epscop
Doire,
& brathair ar aoi t-toile
d'ecc an .8. October, & a
adhnacal i n-Dún na n-Gall
i n-aibítt, S. Froinses. An t-abb (.i. Esa Ruaidh Eoin
a aimn-sidhe) mac Domhnaill Ruaidh I Gallchubhair
d'écc, an .29. April.
Mac Suibhne Baghaineach Toirrdhealbhach Meircceach do mharbhadh
i m-Baile Meic Suibhne lá
Cloinn Colin (.i. Uilliam,
Tadhg & Seaan), & la
Cloinn Choinneiccein,
.8. Ianuarii. Ruaidhri Ballach mac
Eoghain Ruaidh Mic Suibhne do bheith acc cuingidh
tighearnais Tíre Boghaine for
Ua n-Domhnaill, &
ó ná fuair do-dheachaidh gusna Ceallaibh
Bega, & ro leir-indradh an baile lais,
& ro marbhadh-somh iaramh la Maol Muire mac
Aedha ria c-cind raithe .i. an .31. do Marta.
m1550.
Mac An Bhaird
Thíre Conaill, Feargal mac
Domhnaill Ruaidh saoí fhir dhana, & oide
sccol, fer ro ba mór ainm, & oirdhercus ar
fud Ereann ina aimsir,
congmhalaigh coitchenn
tighe n-aoidhedh d'écc. Antoni
Sint Liger
.i. an iustis, do bhí roimhe
i n-Erinn do thecht i
n-Erinn ina iustis, & drong mhór do
mhaithibh
Ereann do dhol ina dhochum gusan
c-cuirt móir go h-Áth Cliath. Iarla do ghairm do
Riocard Saxanach mac
Uillicc na c-Cend.
Annal AOIS
CRIOST, 1551. Aois Criost, mile, cuicc céd, cáocca,
a h-aón. Airdespocc
Caisil Emann
Buitiler mac Piarais .i.
iarla Urmuman d'écc.
Murchadh mac
Toirrdhealbhaigh, mic Taidhcc, mic
Toirrdhealbhaigh Ui Briain iarla Tuadmuman
a h-ucht Gall & an righ, O Briain é do
ghnath Gaoidheal, fear aghmhar lé
h-ionnsaicchidh, comhnart lé cothucchadh, suim, saidhbhir,
co n-iol-mhaoínibh, ba h-esidhe ced-duine dia ro
gairmedh iarla do
Shiól m-Briain do écc, & mac a dearbhrathar
Donnchadh mac Conchobhair
d' oirdned ina ionadh.
Cathbharr mac
Maghnusa mic Aodha Duibh mic Aodha
Ruaidh, mac Uí Baoighill, & mac
Meic Suibhne Bhaghainigh do mharbhadh (go lucht
luinge faide
amaille friú) la h-Albanchoibh i
t-Toraigh an
.16. do September. Grainne inghen
Maghnusa, mic Aodha, mic Aodha
Ruaidh ben Uí Ruairc Brian mac
Eocchain do écc, an .29. April. An iustis
Antoni Sint
Liger do breith soir,
& iustis ele do chur ina
ionadh co h-Erinn .i.
Semus
Croftes. Sluaiccheadh lasan
iustis i
n-Ulltoibh i
t-tosach foghmhair, & ro chuirsiot lucht ceithre n-ethar uathaibh
co Reachrainn do chuingidh creach.
Battar clann Meic Domhnaill na
h-Alban
isin oilén acc imdheaghail na
criche .i. Semus, & Colla Maol
Dubh. Feachar iomaireacc etorra go
raoímhidh for na Saxanchoibh co ná
térna fer aithriste sgél díbh cénmotá
a t-taoíseach .i. leutenont
ro gabhadh lasna h-Albanchoibh & baoí-sidhe
i n-giallnus aca co f-fuairsiot a n-dearbhrathair ass
.i. Somhairle Buidhe Mac Domhnaill
baoí i n-geimhel ag Gallaibh Atha Cliath edh bliadhna riasan tan-sin,
& fuasccladh mór ele amaille fris. Cúirt mhor i
n-Ath Cliath iar n-iompúdh anall don
iustis, & ro gabhadh
Ó Néill Conn mac Cuinn iarla Tíre
h-Eocchain an tan-sin tria ionnlach & edarchosaoíd a mheic fein
Fer Dorcha .i. an
barún, & coccadh mór do dhénamh do chloinn óicc
I Néill fri
Gallaibh &
frisan m-bharún a n-díoghail
gabhala a n-athar, & díoghbhála iomdha do
denamh etorra. Sluaicceadh lá Gallaibh doridhisi i
n-Ultuibh do dhioghail a n-aincridhe for
cloinn Meic Domhnaill, & for cloinn
I Neill, & for mac Neill
Óicc mic Neill mic Cuinn, mic
Aodha Buidhe. Battar Ulaidh &
Albanaigh i n-erlaimhe ar a c-cionn. Ro
fighedh cath-iorghal amhnus ainiardha etorra iar
rochtain h-i c-cenn aroile dóibh co ro meabhaidh for Ghallaibh, & go ro marbhadh
dá chéd do Shaxanchoibh
& d'Eirennchoibh
don chur-sin, & a t-terna as díbh tangattar ar c-cúlaibh fó athais, & fó
diommbuaidh don dá thurus-sin. Cúirt mhor i
n-Ath Luain, &
Mag Cochláin do dhol gusan c-cúirt í-shin, & a phardún
d'faghbháil dó, & patent ar a dhuthaigh, &
Delbhna Ethra do dhol fó chíos don
righ. O Conchobhair Failghe
.i. Brian do beith i l-laimh i
Saxaibh ó ruccadh soir
é, & iarraidh do thabhairt dó for elúdh, &
breith fair. Fuair-siomh a anam doridhisi, &
braighdenus siorruidhe as a h-aithle. Domhnall Mág
Congail d'écc.
Annal AOIS
CRIOST, 1552. Aoís Criost, mile, cúícc
céd, caocca, a dó. Innradh, & orccain Cluana Mic Nóis lá Gallaibh
Atha Luain, & na cluicc móra do breith as
an c-cloicctheach, ní ro
fáccbhadh fós clocc becc nó mór, iomhaigh ná
altóir ná leabhar ná gémadh fiú gloine h-i f-fuinneóicc ó bhalla
na h-eccailsi amach nach ruccadh eiste. Bá truagh tra
an gniomh-sin indradh cathrach Ciaráin an
naoimh-érlaimh. Tadhcc Ó
Ruairc tanaisi Breifne do chrochadh lá a mhuintir
féin. At-berat aroile ro baoí cuid do
Bhrian Ó Ruairc (.i.
dearbrathair a athar) a n-dénamh an riaghtha í-shin. Mac Suibhne Fánatt
Ruaidhri, & Niall a
bhrathair, & Brian mac Emainn do mharbhadh a b-fioll h-i
mainistir. Mathghamhain mac
Briain mic Taidhcc mic Toirrdhealbhaigh
I Bhrian do mharbhadh lá muintir
Donnchaidh mic Conchobhair Uí
Bhriain. Mac Uí Bhriain Tuadhmuman Diarmaitt mac
Murchaidh mic Toirrdhealbhaigh
d'écc oidhche Fhéile
Bríghde, & a adhnacal i
mainistir
Innsi. Coccadh mór an bhliadhain-si etir Ghallaibh do leith, & Ulaidh (cenmothá uathadh) &
Albanaigh don leith araill,
& uilc iomdha do dhénamh etorra. Sluaiccheadh lasan iustis go
h-Ulltaibh
doridhisi do shaighidh meic Neill Óicc,
(.i. Aodh Ó Neill) &
na n-Albanach. Do-dheachaidh
cétus drong do na Saxanchoibh &
Mac An t-Sábhaoísigh sluagh rempa
d'iarraidh creach. Do-rala mac Neill Óicc friu ag
Bél Feirste. Do-bert fuabairt fothaibh go
ro mhuidh forra go ro marbhadh mac An
t-Sábhaisigh lais, & da fhichit nó a
tri amaille fris. Ar a aoí do-chótar na slóicch
ele anonn, & ro ghabhsatt acc dénamh caisléin
i m-Bél Feirste. Acht chena ní ruccsatt buaidh,
& ní fhuairsiot braighde
ná creacha, & ro maoladh mórán dá medhair don chur-sin. Do-thaodh iaromh
mac Uí Neill Fear Dorcha (.i. an barún) sluagh mór do chabhair
an iustis & na
n-Gall, & ní ranaicc
lais rochtain ina cenn in adhaidh-sin, & ro ghabh
longport ina chomhfhochraibh. Ro len
bhrathair Sean Donngaileach
Ó Neill é co sluacch ele amaille fris, & do-bert amus
longphuirt isin oidhche ar
sluagh an bhárúin, &
ro mheabhaidh riamh forra co
torchrattar sochaidhe ile lais. Uilliam Prapasún
tresinér an
rígh i
n-Erinn lé h-athaidh fhoda, & do bhaí
tan ina iustis, & lásar
cumhdaiccheadh cúirt i n-Áth Luain
d'écc for an sluaigheadh rémhráite. Ruccadh a chorp i
n-ethar co
h-Áth Cliath,
& a chroidhe iarsin gusan rígh do dearbhadh a fhoghnamha
& a fhirinne dhó. Ua Neill do beith i
l-laimh bheós, & a mac Sean
Donnghaileach, & mac Neill
Óicc (Aodh) do bheith
acc dénamh coccaidh ar an m-barún,
& ar Ghallaibh ina dhíoghail. Sluaiccheadh ele is in f-foghmhar lasan
iustis i
n-Ulltoibh,
& ní tharraidh ní acht guirt do mhilleadh
dó, & drong dia mhuintir do mharbhadh, &
tanaic gan riar gan síth. Coccadh mor etir Ó
Raghallaigh, & na
Saxanaigh,
& creacha iomda do dhénamh lá h-Ua Raighilligh
forra. O Conchobhair Failghe do
bheith i Saxoibh,
& gan súil cáich lé tocht ina fhrithing dó. Barún Dealbhna do dhol h-i Saxoibh,
& a thecht tar ais ina friting iar c-críochnucchadh a
thoscca amhail as deach for-caemhnaccair. An iustis
Semus Craft do dhol
h-i Saxoibh, & an soinsilér Tomas
Ciomhsócc .i. Ciomhsoccach
Baile Cúisin do beith 'na iustis ina ionatt.
Annal AOIS CRIOST, 1553. Aois criost, míle,
cúicc céd, caocca, a tri. Queene Mary do
oirdneadh ós Saxaibh, an
.6. Iuli. Ammas oidhche do thabhairt lá a
bhraithribh fein (Domhnall &
Toirrdhealbhach clann Conchobhair
Uí Bhriain) ar a n-dearbhrathair
Donnchadh Mór mac Conchobhair
(tighearna Tuadhmhumhan) go
Cluain Ramhfhoda, an baile do losccadh, &
d'arccain & daoíne do mharbhadh leó, &
Ó Briain Donnchadh do dhol isin
tor baí isin m-baile dia imdhíden forra. A
t-tús an corghais do
shonradh innsin. Bá h-é fochann na h-esaonta-sin etir Shíol m-Briain uair ro ghnouigh Donnchadh on rígh cert oidhreachta dia mhac
fein go ro gairedh barún
de ar bélaibh a shinnsior. Ro lonnaiccheadh na
dearbraithri de-sin conadh aire do-rónsat an ionnsaicchidh remraite
& ad-berdís aroile nár bhó machtnadh iatt do
ghníomh ina n-dearnsatt. Ro éirigh easaonta h-i t-Tuadhmhumhain de-sidhe, & nír
bhó cian báttar i n-imreasain fria 'roile uair ro
écc Donnchadh Mór Ua Briain
iarla Tuadhmuman
satharn na páisi iar sin,
& ro ghabh Domhnall a ionad. Siubhán inghen
Maghnusa Uí Domhnaill ben
Uí Chonchobhair Sliccigh d'écc
an .Iún. Donnchadh mac
Toirrdhealbhaigh mic Murchaidh Uí
Bhriain d'écc. Niall mac Feilim
Uí Mhaoíleachlainn tanaisi Cloinne
Colmáin fer ághmar ionnsaightheach,
& fer a aosa bá ferr dia mhaicne do
mharbhadh a f-fiull lá h-Ua
Maoíleachlainn Tadhcc Ruadh ag
Bél an Atha ag techt ó chuirt an Mhuilinn Chirr. Indradh Maighe
Corrain, & gabháil a chaisléin .i. Cluain Lonain,
& an Caislén Nua, & ionnarbadh
I Mhaoileachlainn lá barún Delbhna
& lá Gallaibh Atha Luain a n-dioghail marbhtha
Neill mic Féilim. Maidhm do thabhairt ar Mac Uilliam
Búrc .i. Risderd an Iarainn
lá cloind Tomais Bhacaigh A Búrc,
& lá Gailengachaibh
dú in ro gabhadh Risderd
fein & in ro marbhadh céd co
leith dia shluacch. Slóiccheadh lá h-Ua
m-Briain Domhnall h-i
l-Laighnibh go n-dearna coinne lé Gallaibh h-i
l-Laoighis isin
b-port gur sccar rú amaille lé siothcháin.
Rucc dna braighde ó Ua
c-Cerbhaill lais fri comhall siodha. Inghen Uí Conchobair
Failghe Mairghrécc do dol h-i Saccsoibh, a h-ucht a cairdesa,
& a gaoil thoir, & a h-ucht a bérla d'iarraidh a
h-athar ar an m-banríoghain
Queen
Maria, & iar n-dol di fo na
grasaibh fuair a h-athair & tucc lé i
n-Erinn é, & do-radadh
braighde ele ass don iustis, & don chomhairle .i. Rudhraighe
Ó Conchobhair sinnsear a cloinne fein go
m-braighdibh ele amaille fris. Clann iarla Chille Dara Geróitt
Ócc, & Éduard
do teacht go h-Erinn
iar m-beith for iondarbadh dóibh fri ré sé
m-bliadhan décc isin Róimh
isin Ettaill, & isin
b-Frainc, & fuarattar aiseacc a
n-duithche, & a n-iarlachta
ón m-banríoghain. Tainicc
bheós mac iarla Osraighe Tomás mac
Semais mic Piarais
Buitilér ina iarla i n-ionadh a athar. Tanaic mar an c-cédna oidhre Meic Giolla Pattraicc,
Brian Ócc mac Briain araon la
cloinn iarla
Chille Dara,
& lá h-iarla Osraighe. Bá mór luathghaire
urmhóir Leithe Mogha dia
t-toidheacht-sidhe, & ní ro shaoilsiot
aoínneach ar Sliocht Iarlachta Cille
Dara iná Ua Conchobhair do
thoidheacht go bráth i n-Erinn. Sluaiccheadh lá barún Dealbhna i
n-Dealbhna Ethra ar tarraing
Corbmaic Chaoích &
Shleachta Ferghail Mécc Cochláin
coictis i n-diaidh na
samhna, & a bheith
dí oidhche h-i
f-foslongphort
isin tír co ro loiscceadh & co ro h-indradh lais
ó Bhealach an Fhothair co Tochar Cinn
Mhóna, & bá h-adhbhal in ro mhillsiot
an sluagh-sin cenco n-dearnadh creacha nó marbhadh oirdearc
lais.
m1553.
Coccadh dioghlach do eirghe etir
Mag Cochláin, & Sliocht
Ferghail & Ó Maol Mhuaidh
iarsin, & dioghbhála nách sodhaing d'faisneis do dhénamh etorra.
Bá for an c-coccadh-sin do-rónadh gníomh iongnadh h-i
c-Cluain Nóna .i. bachlach do mhuintir an bhaile fein do
dhénamh feille far bhardaibh an bhaile, & triúr dersccaigtheach dibh do mharbhadh la tuaigh connaigh,
& ben do bhaoí istigh do chengal & an caislén do
ghabhail lais, & ba dána an gníomh aen-moghaidh
innsin. O Briain
.i. Domhnall do chor iarla
Cloinne Riocaird ón
m-Beinn Mhóir baoí i n-iomshuidhe ar
Shean A Búrc.
Annal AOIS CRIOST, 1554. Aois Criost, míle,
cúicc céd, caocca, a cethair. Cathaoír mac
Airt mic Diarmatta Laimhdeircc Meic
Murchadha saoí ághmhar ionnsaightheach, &
díol Laighen
do thighearna munbhadh gabhaltas Gall d'écc. O Cerbhaill An
Calbhach (.i. mac Donnchaidh) do mharbhadh
lá h-Uilliam Odhar, & lá
Sliocht Maol Ruanaidh Uí Cerbhaill,
& lá Conall Ócc Ó Mórdha a n-dioghail na
feille do-rinne-siumh ar Tadhcc Caoch riasan tan-sin,
& bá maith ro h-aithedh an míghníomh-sin fair-siumh uair
do-rochair fein & Tadhcc Mac
Donnchaidh a dearbrathair a c-cionaidh an mhígniomha-sin ria
c-cionn m-bliadhna, & Ó Cearbhaill do gairm d'Uilliam Ó Cerbhaill ina ionadh. Sluaiccheadh lá Domhnall
Ua m-Briain tighearna
Tuadhmhumhan go caislén Dhúin Míchil ar Chonchobhar Groibhleach mac
Donnchaidh I Bhriain do ghabháil
an bhaile fair. Iarla Urmhumhan cona sluagh do thocht do
dhíochur Uí Bhriain ón
c-caislén. Sluaiccheadh lá h-Ua
m-Briain isin t-sechtmhain iar sin h-i
c-Cloinn Riocaird go n-dearna creach
mhór ar dhreim don tír. Dol as-sin dó go
Dún Lathraigh,
Sliocht Riocaird Óicc &
Sliocht Maoílir A Burc do tocht ina chend, &
do ghabhail oilemhna
& tuarastail uadh. Maidhm Cinn Salach h-i c-Cloich
Chinn Fhaolaidh do thabhairt etir Cloinn t-Suibhne na t-Tuath lá samhna do shonnradh. Báttar iatt
báttar do thaoibh don iomairecc-sin Mac
Suibhne Eocchain Ócc mac Eocchain,
& a dearbhrathair Toirrdhealbhach Carrach
& Niall mac Maol Muire. Clann
Donnchaidh Mic Suibhne don leith
ele .i. Aodh Buidhe,
Emann, & Concobhar &
Domhnall. Ro marbhadh annsin
Mac Suibhne cona dearbhrathair
Toirrdhealbhach Carrach &
Niall mac Maol Muire, do-rochair
don taobh araill dias do cloinn Donnchaidh
.i. Emann & Conchobhar
do-rorchrattar dna sochaidhe do degh-dhaoínibh
etorra adiú & anall cenmothát-sidhe. Mórsluaiccheadh lá
h-iarla Chille
Dara, lá barún
Dealbhna, & lá mór-sochraide
Gaoidhel
i n-Ultoibh
ar Fheilim Ruadh mac Airt mic
Aodha I Néill ar tharraing
t-Seain Dhonnghailigh mic
I Neill. Do-rónadh creach mhór leó, & bá mó
oldás caoca ro marbhadh dia muintir don
chur-sin. Sluaiccheadh lá h-Ua
Neill
Conn mac Cuinn do dhol for
Cloinn Aodha Buidhe, & iar n-dol
dó is in tír ro thionóil Aodh mac
Néill Óicc I Neill & cland
Mic Domhnaill ina m-baoí do
slócch aca for a chionn ima comhrainic dóibh co
reimhidh for Ua Néill, & go ro
ládh ár a mhuintire uair torchrattar
tri chéd dia shlóghaibh. Bóraimhe mhór .i. dá fhichit, & tri chéd
bó do roinn, & do thogbháil ar
Dhealbhna Ethra
d'iarla Chille Dara
a n-éraic a
comhalta Robert
Nugent ro marbhadh
lá h-Art mac Corbmaic
Még Cochláin. O Concobhair Failge
.i. Brian do beith i l-laimh ag Gallaibh. Aodh mac Anmchadha Uí Madagain
tighearna
Shíl n-Anmchadha d'écc,
& Sean mac Bresail
Uí Madaccáin do gabháil a ionaid. Tadhcc mac Aodha
Uí Chobhthaigh priomh-oide Ereann, &
Alban lé dán d'écc. Corbmac mac Fir
Dorcha Meg Cochláin cenn a
ghabhláin
fein, & adhbhar
tighearna Dealbhna Ethra
d'écc h-i c-Cluain Lonáin.
Annal AOIS CRIOST, 1555. Aoís Criost, mile,
cúicc céd, caocca, a cúicc. Aodh mac Neill
Óicc, mic Neill, mic Cuinn, mic
Aodha Buidhe mic Briain Bhallaigh I
Néill ticcherna
Cloinne Aodha Buidhe, fer
tóthachtach toirbhertach dearlaictheach
deigh-einigh, rigdamhna ós ruireachaibh,
tighearna ar thrén-chosnamh, fer
ná tucc umhla, ná urraim d'aoín-neach do
Ghaoidhelaibh & ná ro
léicc géill
ná eidiredha uadha
as a thír, & agá m-báttar géill, fer do-rad
bres-mhadhmanna iomda ar
Ghallaibh
& ar Ghaoidhelaibh ag
cosnamh a thíre friú do mharbhadh lá
h-Albanchoibh d'urchor peiléir. Iustis nua do
techt go h-Erinn .i.
Tomas Susig, & Antoni Sent Liger .i. an sean-iustis do dhióchur soir.
Sluaiccheadh lasan iustis-sin fó
chédóir ar tarraing I Neill do dhíochur cloinne
Meic Domhnaill, & na
n-Albanach báttar ag dénamh gabhaltais
is in Ruta, &
h-i Cloinn Aodha Buidhe. Baoí an iustis cona shluagh leth-ráithe
acc indradh na n-Albanach,
& do-róine crecha iomdha forra. Ro marbhadh
céd no
dhó do na h-Albanchoibh
lais, & luidh cona shlógh for c-cúla gan riar gan braighdibh. Brian mac Cathaoír
Ruaidh Uí Chonchobhair Fhailghe do
mharbhadh lá Donnchadh mac Uí
Concobhair (.i. Brian).
Iustis
na h-Ereann do
dhénamh shlóighidh do dhol don Mumain.
Ua Briain do thionol shlóigh ele ina aghaidh-siumh, & dol
dó h-i c-coinne an iustis go
h-Uibh Riaccain. Sídh do dhénamh
dóibh re 'roile, Gaoidhil
ó Bhearbha go
Sionainn ar sith
Uí Bhriain &
Goill
Mumhan ar síth an
iustís. Mac Uí Domhnaill .i.
An Calbhach do dhol go
h-Albain go n-uathadh dagh-dhaoíne ina
caoímhtheacht, & fuair sochraide shlóigh ó Mac Cailín
(.i. Giolla Espaig Donn) &
maighistir Arsibél
a t-toisigheacht forra. Tanaicc iaramh go f-feacht mór
Albanach lais do mhilleadh & do
mhí-imirt Tire Conuill. Bá don
chur-sin do-bert lais gonna dia n-goirthí an
Gonna Cam las ro brisedh
Caislén Nua Innsi
h-Eocchain, & caislén Eanaigh. Iar t-teacht dó cetus don tír, ro gabhadh lais Ua
Domhnaill Maghnus a athair h-i
r-Rosracha, ní ro leicc uadha an fheacht
Albanach-sin on
t-samhfuin a t-tangattar go
féil Brénainn ar c-cionn.
Baoí tra Ua Domhnaill i l-láimh
go a écc.
Annal AOIS CRIOST, 1556. Aois Criost, míle,
cúicc céd, caocca, a sé. Giolla Colaim O
Clapaicch comharba Pattraicc i
n-Uarán Maighe h-Aoí, cend einigh, &
saidhbhriosa comarbadh
Connacht, feichemh coitchenn do thruaghaibh, &
do thrénaibh d'écc h-i c-Cloinn
Riocaird iarná ionnarbadh a h-Uaran, &
iar marbhadh a meic (Diarmait Ruadh
O Clabaigh) lá Cloind
Chonnmaigh. O Mórdha Conall
Ócc do ergabháil lasan iustis. Caislén
Lis Cluaine .i. i n-Dealbna do
criochnucchadh lá Maoíleachlainn
Ó n-Dálachain h-i f-féil Matha
Suiscél. Cathraoínedh lá h-Ua m-Briain
Domhnall for Thadhcc mac Murchaidh Uí Bhriain ag caislén An Dísirt dú in ro marbhadh
triocha do dhaoínibh nó ní as uille. Donnchadh mac Uí
Conchobhair Failge (.i. Brian) do erghabhail
lasan iustis i n-Druim Dá
Maighe ar ionchaibh, & ar eineach iarla Cille Dara. Ro
chuir an iustis, & an
t-iarla teachta uathaibh leth ar
leth gusan m-bainrioghain go
Saxaibh dus créd
adéradh do dhénamh lasna braighdibh
ísin uair baí Ó Concobhair, &
Donnchadh go
m-braighdibh ele i l-laimh ag an
iustis an tan-sin. Ro léicceadh
Ó Mórdha, & Donnchadh
Ó Conchobhair fó dhaighin na comairce baoí aca .i.
iarla Cille Dara,
& iarla Urmumhan
mar nár saoíleadh do dhenamh dhó. O Fergail Bán
.i. Tadhcc mac Conmaic d'écc iar
sendataidh tocchaidhe. O Madagain
(.i. Sean mac Bresail)
tigherna
Sil n-Anmchadha do mharbhadh lá Bresal
Dubh Ó Madagáin & dá tighearna do ghairm ar Shíol n-Anmchadha .i. Bresal
Dubh, &
Maoíleachlainn Modardha. Uaithne mac Uilliam Uí Cobhthaicch saoí Ereann lé
dán do mharbhadh 'san oidhche a f-fiull i
m-Baile an Luicc i Maigh Bachla, & ní feas cia
ro mharbh. Feilim (.i. Ua
Docartaigh) mac Conchobhair Charraigh Uí
Dochartaigh do écc an .6. December.
Annal AOIS CRIOST, 1557. Aois Criost, míle, cuicc
céd, caocca, a seacht. Indradh Arda
Macha fo dhí i n-aon-mhí lasan
iustis Tomas
Suisig. Mac Murchadha
.i. Murchadh mac Muiris
Caomhánaicch do bhásucchadh h-i
Leithghlionn la Gallaibh, ar baí-sidhe acc
triall ardaighthe, & esaonta friú co ro fheallsat fair
istigh i t-ticch na comhairle.
m1557.
Caislén
An Fhedáin i n-Delbhna
Eathra do ghabhail lá braghaitt
baoí i l-laimh ind, & a thabhairt do Mhág
Cochláin, &
Sliocht Fergail d'ionnarbadh, & a
m-braighde do crochadh luan initte .i. an céd-lá do Mharta. Caislén
Racra do bhrisedh lá h-Ua
Maoíleachlainn & lá Gallaibh
Atha Luain. Coccadh d'eirghe etir Mág Cochláin &
Ó Maoileaclainn iarttain.
m1557.
Indradh Ua f-Failghe,
& Síol c-Conchobhair d'ionnarbadh as an tír doridhisi
& a m-braighde do congbhail lásan
iustis. At iat na
braighde O Conchobhair
Failge, & mac a dearbhrathar .i.
Rosa mac Murchaidh co sochaidhibh ele
amaille friú. Ro basaighitt na braighde-sin
uile lá Gallaibh acht
Ó Conchobhair namá. O Mórdha
Conall do gabháil lá
Gallaibh, & a bhásucchadh leó
h-i Leithghlinn. Ba truagh tra
lá Gaoidhelaibh an diach-sin
do-bretha for a saor-clantaibh soichenelchaibh gion gur cuimhgettar
ní dóibh. Sluaiccheadh lasan
iustis do dhíochur
Shíl Conchobhair as Miliucc
iarna
clostin dó a m-beith ann, & gonnadha móra
d'imfhedhain & do tharraing lais go h-Ath Luain,
& as-sidhe, i n-arthraighibh
go Miliucc, & a sluagh tré Bealach an Fothair & do
Lurccain Lusmaighe, & é fein ina f-farradh. Ro gabhadh iaramh
Miliucc & Brec Chluain lais, ro marbhadh
Donnchadh mac Colla, & drong ele
don bharda amaille fris. Ro croithedh & ro h-indradh an tír uile don
chur-sin. Do h-ionnarbadh clann Mhaoileachlainn Bailbh as
an tír gusna dibearccaibh amaille friú. Fáccbhais an
iustis
constabla Saxanach h-i Miliucc .i. maighistir Fransis,
& rucc braighde on dá Ó Madagáin
.i. Maoíleachlainn Modardha, &
Bresal, & braighde
ele ó Mag Cochláin .i. a mac & araill
ele conadh amhlaidh-sin ro gabhadh
Síol n-Anmchadha, & ní h-urusa a ríomh
nach a airiomh gach ar milleadh don turus-sin.
Trí sechtmaine ria Lughnasa do shonnradh
innsin. O Ferghail Bán
Domhnall do marbhadh lá Fachtna
mac Taidhcc Uí Ferghail
& Fachtna feissin d'ionnarbadh triasan n-gníomh-sin lá
Gallaibh. Domhnall
mac Laoighsigh Uí Mhórdha
tighearna
Sleibhe Maircce
do crochadh lá Gallaibh .i.
lá maighistir
Sili. Sluaiccheadh lasan
iustis h-i
f-Feraibh Ceall do dhíochur na f-foghladh este
ar ro chualaidh co m-battar for coilltibh
Fher c-Ceall. Gabtar lais
Tepóid Ó Maol Muaidh co
m-braighdibh ele. Luidh as-sidhe go
h-Éle go ro gabadh Leim Ui Bhánáin
lais, & bá h-é feabhas a eich rucc Ó Cerbhaill
ass uadha. Soais an iustis tar a ais
iar t-tabhairt mescc-bhuaidhreadh for
Ghaoidhelaibh na n-ionadh-sin.
Teid iaramh h-i Saxaibh, &
fáccbais an treisinér ina
ionadh. Sluaiccheadh ele lasan treisiner h-i
f-Fearaibh Ceall
dia dioghail ar Ua Maol Muaidh. .i. Art
bheith ag caomhna na
ceithirne coille, & na n-díbherccach.
Ro h-iondradh an tír ó choill
soir, Ro loiscceadh Baile Mhic Abhainn &
Lann Eala tighibh templaibh, & ro marbhadh mac
Uí Maol Muaidh .i. An Calbhach
acc Bél Atha Glaisi lasan tresiner cona shlógh don chur-sin.
Tainic-sidhe doridhisi, & ro losc an tír, & ro gherr a coillte, & ní tard
sith nó ossadh d'Ua Maol Muaidh acht a
athchor & a ionnarbadh, & trétúir do ghairm
dhe, & tarccaidh tighernas
do Thepóid Ó Maol Muaidh iar f-fágbháil a
mheic mar brághaitt aicce ina ionadh
fein. Coccadh adhbhal etir
Ghallaibh & ina m-baoí
amuigh ina n-acchaidh do Ghaoidhelaibh .i.
Síol c-Conchobhair,
Síol Mórdha, &
Síol Maoíl Muaidh &
Síol c-Cerbhaill co nach
éidir a riomh an líon creach marbhtha, & foghla do-rónadh leó ó tá
Sionainn go Sliabh Ruadh, &
ó tá Bladhma go
Cliodhna, & ó tá Eóir
gusan c-Cliodhna c-cedna.
O Cerbhaill
(.i. Uilliam Odhar) do gabhail
caisléin An Léime ar
Ghallaibh iar b-faghbháil
baoghail fair. Toirrdhealbhach mac
Conchobhair mic Toirrdhealbhaigh mic
Taidhcc an Chomaid Uí Briain
d'écc. Seaan Ó Neill
.i. mac Cuinn, mic Cuinn do
thecclamadh, & do lér-tionol slóigh lán-mhóir do dhol i
t-Tír Chonaill .i. na
h-Airghialla uile, & ina m-baoí
do Ghallaibh &
do Gaoidhelaibh o Tráigh Bhaile
Mic Buain go Finn. Tangattar-sidhe uile
ina thionól, & ina thoicheastal, & ní ro h-airiseadh lasna sloghaibh í-shin
go ro gabsat longport
lethan laoch-armach cetus acc An
c-Carraicc Leith etir dá abhainn .i.
Fionn, &
Modharn. Bá sóinmheach ro both i
l-longport mic
Uí Neill ar ro baoí creic & cennaighecht medha, &
fíona, & édghadh n-uasal, & gach n-adhailcce archena ann. Ránaicc sccéla go
mac Uí Neill go ro chuirset Cenél c-Conaill a m-bú & a
m-bó-tháinte i n-diamhraibh & i n-droibhélaibh an tíre iarná
c-cúlaibh, att-bert-somh nat baoí bó díobh-siumh do-suidhe, ar
cia nó tiostaoís i l-Laighnibh
nó i Mumhain, nó biadh-somh ina
lurcc conas-tuccadh go riaraighthe iatt fó a mhamus
bádhéin, coná biadh acht aon-righ for
Ultaibh do ghrés. Cenél
c-Conaill dna as amhlaidh báttar-séin & Ua
Domhnaill Maghnus i n-easláinte & i
n-eneirte, & é i l-láimh accá mhac
An Calbhach fri ré dá bliadhan
raimhe-sin, & An Calbhach h-i
c-cendas na tíre. Baoí bheós a dherbrathair
Aodh cona lucht lenamhna h-i f-frithbert fris, &
baoí-sidhe h-i f-farradh Sheain, a brathar an tan-sin.
O ro chualaidh An Calbhach
Sean
cona shlóghaibh do ghabháil longphoirt i n-ur
na tíre ro bhaoí agá sccrudadh ina mhenmain dus cidh do-ghénadh frisan
eiccendáil móir ro baí acc tomhaithemh fair, & ro chomhairléicc fria athair
Maghnus cia h-airm-imirt do-ghénadh for cionn a
bhiodhbhadh cecib tan tiostaois don tír. Bá sí comairle do-rad
Ó Domhnaill a athair dhó ó ná baoí coimhlíon sloicch lá
mac Uí Neill gan dol a n-aires catha chuicce acht
airisiomh acc imdheaghail a muintire cenco t-toirsedh don
tír, & dia c-caomhsadh an tan-sin amus
longpoirt do thabhairt fair
dia mhescc-bhuaidhreadh. Bá dóigh lais nó bhéradh cosccar. As fair deisidh
aca innsin. Dála Sheain I Néill cona
shlocchaibh ro tairmcheimnighsiot gan airisiomh on c-Carraicc Léth go rangattar tar Finn lá taobh
Ratha Both trésan
Laccán go ro gabsat sosadh &
longport lá taobh
Baile Aighidh Chaoín a c-comhfhoccus don t-sruith siles as an
topar dianidh ainm
Cabharthach. Do-rónadh botha & bélsccalána lá a shlógaibh
iar sin. An Calbhach imorro, as ann baoí-sidhe cona mac
Conn an lá-sin i n-oireachtas h-i mullach Beinnín co
n-uathadh ina fharradh, ar ní bhaoí acht aon-triocha
marcach, & dá chorughadh
gall-ócclach do Chloinn t-Suibhne Fhanatt .i. Sliocht Ruaidhri im Ualtar mac
Murchaidh, & Sliocht
Domhnaill im Dhomhnall Ghorm Mac
Suibhne, & o 'd-chualaidh An
Calbhach Sean cona shlocch do
teacht in dú-sin, ro fhaoídh dias dia shainmhuintir
do thaisccéladh for na slóghaibh & battar iad a n-anmanna
Donnchad Ócc mac Donnchaidh Ruaidh
Meg Uidhir, & Muiris
Mac Ailín. Do-chodar-sidhe dni go m-battar
gan rátucchadh i t-tréchumascc na slógh uair
baoí do líonmhaire, & do lérdhacht na slócch baí annsin nár
bhó sodhaing dóibh badéin aithne for aroile gémadh lá nó beith ann muna
t-tabrattaoís aithne for a n-airechaibh namá. Ro
ghabhsat an dias remraite ag imtheacht ó gach tene gó aroile go
rangattar gusan t-tene móir medhonaigh boí i n-dorus puiple
meic I Néill & suttrall adhbhal-mhór
(ba reimhither medhón fir eisidhe) baoí for buan-lasadh eadh ón tene co
sesccatt
gall-ócclach gruamdha gniomh-aighmhéil
go m-biailibh aithghéraibh ailtnighe i n-oirchill a n-imertha aca, &
co sesccat
Albanach aindiud
aindiarraidh cona c-cloidhmhibh troma taoibh-lethna
tort-bhuilleacha ina lámhaibh fri h-iombualadh &
airisiomh ag foraire & ag forchoimhéd mheic I Néill. An
tráth tháinicc ionam proinnighthe dona slóghaibh, & ro-both ag roinn & ag
focchail forra ro righset an dias taiscelta ro raidh-siom a lamha gusan
ronnaire a c-cuma cháich, & bá sedh do-rala ceinnbert cona
lán mine co f-furthain na mine d'im. Luidhset for c-cúlaibh iaramh gus
a n-ionncomhartha-sin leó do shaicchidh a muintire, & bá iarná
thaisbenadh ro creideadh uatha na sccéla ro aisneidhsiot. Ro
forchongair An Calbhach for a muintir a
n-eidedh fó cedóir, do-rónadh fair-siumh gan fhuireach innsin,
do-chóidhsiot an dá chórucchadh
i n-en-chórucchadh, &
Conn O Domhnaill dia chois etir
Uáltar & Domhnall,
& do-rad a each dia athair. Lottar rempa do shaighidh
an longpoirt,
& ní ro ansat go rangattar, gusna
buidhnibh
medhónchoibh báttar acc forchoimhéd mheic I Néill.
Do-bertsatt uardhúsccadh námhat for lucht an
longpoirt, & ro ghabhsatt for comhmarbhadh,
& for comhmudhucchadh, acc airleach, & acc athchuma, ag
ciorrbhadh, & ag coimhleadradh a chele dia m-biailibh
bláithibh bith-faobrachaibh, & dia c-cloidhmhthibh cruaidh-geara
curata go foirrgitt fir, & co ro leonait laoích lásan
f-fianlach do-deachaidh andsin. O 'd-chualaidh Sean
torann an trom-slóicch, & brosccar na m-buidhen bá dearbh lais báttar
námhaitt tángattar don longport,
& at-lái-sidhe tré iarthar a puiple gan ráthucchadh. Ro
baí an adhaidh ag ferthain a fros fíor-fhliuch, & a casarnach ciún-bhraon co
ro thuilsiot aibhne, & inbhera an tíre. Ro sraoíneadh for
an sluagh-sin Chenél n-Eocchain fó
dheóidh tré nert iomgona & iombualta co ro ládh a n-dercc-ár.
Sean imorra ní ro len cidh aoín-neach dia muintir
é, achtmadh aon-dias do mhuintir Aodha mic
Maghnusa I Domhnaill im
Dhonnchadh mac Feilim Fhinn
Uí Ghallchubhair, & luidh tré athghoiritt,
& tré diamhair gacha conaire go rainicc tar
Daoíl,
tar Finn,
& tar Deircc, & bá for snámh na
t-teóra n-abhann-sin do-dheachaidh cona dhias
caoimhtheachtaidh, as-sidhe go
Termonn Uí Moain go ro
chendaigh each ó na Moain in adhaidh-sin,
& ráinicc fá dheóidh lá dobhar-shoillsi na maidne go
h-Aireccál Dá Ciarócc. Ro airis An Calbhach cona bheacc-shluagh (ina m-baoí roimhe don
oidhche) isin longphort medhrach
mhóir-mhenmnach baí lá Sean Ua Neill
a t-tus oidhche, & battar acc comhol fin-fhledh na foirne-sin for ro
sraoíneadh leó co madain arabharach. Do-radadh edala iomdha a t-taisbénadh
leó isin ló ar c-cinn etir arm, erradh, edeadh, & eochaibh conadh
ceithre fichit each
baoí do chomhrainn edala ag Conn mac An
Chalbhaicch cenmotha each oirdheirc mic
I Neill dia n-goirthi
Mac An Iolair. As ing má ro frith h-i maidhm
Chnuic Buidhbh Dheircc ro brissedh lá
h-Ua n-Domhnaill (Aodh Ócc mac
Aodha Ruaidh) ar Ua Neill samhail
a f-fuairsiot Cenel c-Conaill d'édalaibh
don chur-sin.
Annal AOIS CRIOST, 1558. Aois Criost, míle,
cúicc céd, caocca, a h-ocht. Iarla
Desmhumhan Semus, mac
Seain, mic Tomais, mic Semuis
mic Geróitt iarla
d'écc. Bá doiligh dia dhúthaigh dith an deigh-fhir-sin óir ní riccthí a
les eallach d'ionnraitne, nó dorus do dhunadh ré a linn
ó Dhún Caoín h-i
c-Ciarraighe co Cummar
Tri n-Uiscce n-imelglas h-i c-coiccrich
Chóicceadh Eachdhach
mic Luchta, & Laighen, & a mhac Geroitt d'óirdneadh ina ionadh.
O Briain
Tuadhmhumhan Domhnall mac
Conchobhair, mic Toirrdhealbhaigh, mic
Taidhcc, mic Toirrdhealbhaigh, mic Briain
Chatha an Aonaigh d'ionnarbadh as a athardha lá iustis na
h-Ereann, & an
iarlacht do bhuain de lasan
iustis cedna .i. Tomas
FitzUater, & lá mac a
dherbhrathar Conchobhar mac Donnchaidh, mic
Conchobhair Uí Bhriain. Cluain
Ramhfoda, Bun Raite, & An
Clár Mór puirt oireachais na tíre, & ní h-iatt amháin acht an tír uile
etir fhasach & áitiucchadh d'fágbháil ar durn mheic Donnchaidh
Uí Bhriain lá Gallaibh &
a oirdneadh mar iarla os cionn na criche-sin,
& rob é-sin céd-iarla
Cloinne Cais iar n-ainm gion gur
bé iar n-óirdneadh. Ro fhás adhuath & ursccath, gráin, & gábhadh
i n-Gaoidhelaibh
glan-Bhanbha don gníomh-sin
.i. tre dibirt Domhnaill Uí Bhriain,
do criothnaighsiot beós Clanna
Cuinn & Cathaoír,
Sliocht Eirmhoin & Eimhir, Ír
& Ithe don claochludh-sin. An barun
Ó Neill, Fer Dorcha mac Cuinn
Bhacaigh, mic Cuinn, mic Énrí mic
Eocchain do mharbhadh go mio-ghaolmhar lá
muintir a dhearbhrathar Sean & dob é
adhbhar a oidhedha uair ro samhlaighedh
airechus a athardha ris damadh taoscca do éccfadh a
athair inás. Mac Uí Chonchobhair
Fhailgigh .i. Donnchadh mac Briain mic
Cathaoír mic Cuinn mic An
Chalbhaicch do mharbhadh lá h-Ua
n-Díomasaigh .i. Uaithne mac
Aodha do fhaccaibh an bhás-sin Berbha fá bhrón, &
Failgigh co fann, &
Laighin h-i lén, & fá
fhéil Patraicc do shonnradh do-rónadh
an gniomh-sin.
m1558.
Maidhm mór la h-iarla
Cloinne Riocaird ar
Albanchoibh, & ro bé an
t-iarla-sin Riocard mac Uillicc na c-Cenn, mic Riocaird, mic
Uillecc Cnuic Tuagh, mic an Uillicc Medhonaicch mic
Uillicc an Fhíona, & rob iad na
h-Albanaigh for a t-tuccadh an maidhm-sin
Domhnall mac Dubhghaill mic
Giolla Espuicc Mic Ailin, &
Dubghall mac Donnchadha mic
Giolla Espuicc Mic Ailín, dá ócc-chonsapal urramhanta báttar acc
reic a n-amhsaine athaidh fhada lé h-Ultoibh,
& lé Cenél Conaill sech cách.
Do iomraidhettar etorra fein lé borrfadh beódhachta & lé
h-iomarcraidh árrachtais na h-oirir-sin
d'fagbháil, & dol d'oirdhercucchadh a n-anmand ar fud
chóiccidh Connacht, & as edh ro ghabhsat cetus co
Crich Cairpre
mic Neill tre
Iochtar Ua n-Oilella, do crích
Ghaileng (bhail in ro cobhsaigh
Corbmac Gaileng mac Taidhcc, mic
Cein, mic Oilealla Oluim iar lot enigh a athar) & do
Thír Amhalgaidh mic
Fiachrach. Tánaicc Mac Uilliam ina c-coinne annsin .i. Risdeard an Iarainn mac Dauid, mic
Emainn, mic Uillicc, & ro gheall a c-cotucchadh ar
dháigh chreach lomtha a chomharsan & folmaighthe a
easccaratt. O 'd-chualaidh iarla Cloinne Riocaird an coimhthionol coiccriche
sin do theacht lé a thaobh do thionoil an lion as lia ro fhéd d'armáil
éideadh, & ordanais, & ní ro airis gusan maighin
a m-bádar na h-Albanaigh ag
Muaidh, & rob feirde dó a n-ionnsaicchidh uair do
bhris for an f-fedhain allmardha, & for na foirnibh
fraoch-duilghe sin, & ní ro cuimhnighsiot a fad ó n-athardha, &
ó m-braithribh bunaidh uair ro fhulaingsiot dá n-esccairdibh a n-airleach ar
én-lathair. Do marbhadh annsin Domhnall &
Dubhgall, & bá ferr buaidh a n-anacail oldás buaidh
a n-gona uair do-gébhthaoi a c-comhthrom dá gach ernail ionnmasa estibh,
& dob éttreinitte Albanaigh co
cend athaidh dá n-aimsir h-i c-coicceadh
Chonnacht an ionnsaicchidh-sin. Sraon-mhaidhm do thabhairt lá Saxanchoibh ar Uilliam
Odhar (.i. Ó Cerbhaill) mac Fir Gan Ainm
mic Maol Ruanaidh mic Seain
Uí Cherbhaill ar mhagh Chinn Corcaighe.
Do h-esbhaighedh óicc, & do mudhaighedh mílidh ar an magh-sin, & do
fáccbadh ann Murchadh Gengcach mac Emainn, mic
Murchaidh, mic Emainn
Mic Suibhne do
chonsaplaibh
Dál c-Cais, & do Thír Bhoghaine
iar n-dúthchas, & térna Ó Cearbhaill fein as an
f-foiréiccen-sin.
Airchideochain
Cille Dá Lua d'écc .i.
Donnchadh Ócc mac Donnchaidh, mic
Niocóil Uí Gráda,
tighearna
h-i c-cill & h-i t-tuaith an tí testa
annsin. Queene
Elizabeth do oirdneadh ós
Saxaibh an
.17. Nouember.
Annal AOIS
CRIOST, 1559. Aois Criost, míle, cúicc céd,
caocca, a naoí. O Neill Con Bacach,
mac Cuinn, mic Enri, mic
Eocchain d'écc iar c-caithemh a aoisi & aimsire gan
oilbeim gan imdherccadh, & ro ba doiligh do
Chenél Eócchain a écc-sidhe munbhadh a shendataidh &
a shenórdhacht, & a dhíol d'oidhre d'faccbháil ina ionadh
.i. Sean.
Emann
Buitilér, mac Tomáis, mic
Emainn, mic Tomais d'écc, tigherna Trena
Cluana Meala &
Chathrach Dúine Iasccaigh for Siúir, buabhall bláith bionn-foghrach maighre
taoíbh-gheal tlacht-chorcra do thimdhibhe a t-tús a aoíse
& a aimsire, & dearbhrathair a athar do ghabhail a ionaid
.i. Piarus mac Emainn. Iarla Tuadhmhumhan, Conchobhar mac
Donnchaidh mic Conchobhair
Uí Bhriain ar suidhe ré h-acchaidh Innsi
í Chuinn a mí Iún
do shonnradh ar cloinn Murchaidh Uí
Briain, & baoí mac do cloinn Murchaidh is
in m-Baile .i. Donnchadh & do baí
Tadhcc mac Murchaidh I
Briain i m-bioth-ghnais & a m-buan-choimhitteacht
iarla Desmumhan ó dibirt Domhnaill Uí Briain
go n-uicce-sin & do eccaoín Tadhcc a
anbforlann risan iarla, & a dubhairt gur
bhaoghal lais a beith gan baile gan brathair muna f-faghbhadh
furtacht a b-foccus. Do ghabh an t-iarla an
iomchosaoid-sin Taidhcc, & do chuir
gairm ar a ghlan-sluaghaibh, & tionol ar a thuathaibh. Gidheadh
nír an lé cruinniucchadh mar ba cóir acht do cheimnigh ar a chert-aghaidh go
dédla dásachtach tré shruthrachaibh
Sionna sriubh-gloine. O 'd-chualaidh
iarla
Tuadhmumhan an tionol-sin acc triall fona thuairim
do éirigh ó Inis I Cuinn, & do fháccaibh an
foslongport folamh, & do ataigh
a fhíor-chara imá fhóiridhin .i. iarla
Cloinne Riocaird, dob feirde dó an
t-atach-sin óir nír an le a aithiarraidh acht do ghluais fó chédóir, & ní ro
airis gusan maighin h-i m-baoí iarla
Tuadhmhumhan. Dala
iarla
Desmumhan ní ro h-anadh lais go n-deachaidh ar
faithche Innsi Uíuinn, & ro fhill tar a ais go
Baile I Aille an oidhche chédna. Nir bhó fada
ó 'raile foslongpuirt
na n-iarladh an
oidhche-sin. Ro éirigh iarla
Desmumhan a moch-dedhail na maidne
arnabharach, & tuc corucchadh catha, & inneall
iombualta ar a óccbaidh, óir bá dóigh lais nach t-ternaifedh gan troid
on dá tighearna tarla
agá thoraigheacht. Bá fíor ón innsin óir do ghabhsat acc caithemh & acc
comhfuabairt aroile ó áitibh a longport
go fosadh mullaigh Chnuic Fuarchoilli. As annsin do thoiligh
an toice, & do chedaigh an chinnemhain a c-cur ar aon-maighin, &
do athraigh sén catha Cloinne Cais
an lá-sin óir dob é a n-gnathucchadh co n-uicce-sin
maidm do gnuisibh ar Gheraltachaibh
rempa in gach tulaigh a t-tacrattaoís, & gémadh é an lá-sin fein baoí
Tadhcc mac Murchaidh
í Bhriain ag tabhairt na troda maille lé
Geroid. Do bhen Gearóitt mac Semais, & Tadhcc
Ó Briain teibedh na teccmala, & coimheirghe an chnuic
as na h-iarladhaibh uaisle ainmera do shanntuigh
a shárucchadh, & do fhobair a fhortamhlucchadh go ro
fháccbhattar a n-óccbaidh fo armaibh a n-esccarat & fó bhreith a
m-bíodhbhadh. Do fáccbhadh annsin Donnchadh Gobha mac
Briain mic Toirrdhealbhaigh mic
Taidhcc mic Mathghamhna, & ro marbhadh ann
drong do degh-dhaoínibh
Shíl Aodha, & ro marbhadh and
ardconsapal
Cloinne Riocaird .i. Emann mac
Ruaidhri Mhóir Mic Suibhne,
Colla mac Murchaidh mic
Ruaidhri Mhóir. Ro marbhadh dna
triur mac Murchaidh, mic
Donnchaidh mic Domhnaill na Madhmann
Meic Suibhne .i. Conchobhar
(consapal
Tuadhmumhan)
Eoghan, & Donnchadh.
Ro fáccbadh ann clann Emainn mic Murchaidh
mic Emainn Meic Suibhne .i. Maol
Muire Buidhe, & Donnchadh.
Ní biú dá n-airemh ní bus siri acht
térnó iarla Desmumhan iar m-buaidh c-cosccair,
& c-comhmaoidhme tar a ais. Sluaiccheadh cendais
fedhna lá h-Ua c-Cerbhaill
Uillim Odhar mac Fir Gan Ainm mic Maol
Ruanaidh, mic Seain ar Mac
Uí Briain Ara .i. Toirrdhealbhach mac
Muircertaigh, mic Domhnaill, mic
Taidhcc, mic Toirrdhealbhaigh, mic
Murchaidh na Raithnighe. Do lomadh, & do
lér-scriosadh an tír go tinnesnach lá
h-Ua c-Cerbhaill ó Bhél An Átha go
Muileann Uí Óccáin. Do marbhadh leis sa ló
cédna dearbhrathair
Mheic Uí Bhriain .i. Murchadh mac
Muirchertaigh saoí cinn fhedhna as lúgha dob
olc d'óccbaidh Sleachta Briain
Ruaidh. Do chuir Mac Uí Bhriain cruinniucchadh ar
a chairdibh as a h-aithle do dhol d'aithe a easonóra ar
Ua c-Cerbhaill, & ar t-tocht
dá triath-buidhnibh 'na timchell do easccna ar a aghaidh,
& as edh choccair Uí Chairín do creach-lomadh don chuairt-sin, & as ann ro chinn an chinnemhain
d'Ua Chearbhaill beith ar a chionn an oidhche-sin ar
mullach cnuic i n-Uibh Cairin acc eisteacht
frisan tír ina thimcheall, & as ó bhun an chnuic ar ar
chobhsaigh Ó Cerbhaill do léicc
Mac Uí Bhriain sccaoíleadh da
scceimheltoibh d'arccain na n-oirer. Ar n-imtheacht dá
óccbaidh uadha do-chonnairc Ó Cerbhaill chuicce
a c-córucchadh catha, & i n-orducchadh iommbuailte, ni mo chion neach gan
nert a fhulaing ná a iomgabhala tarla ar a ionchoibh
annsin. Ro marbhadh don chur-sin gach aon rob in-échta do
muintir Mheic Uí Bhriain. Do mharbhadh
ann a chonsapal .i.
Eremhon mac An Giolla Duibh, mic
Concobhair, mic Donnchaidh
Meic Suibhne. Do ghabhadh ann
Mac Uí Bhriain fein, & baoí tarbha sa tesarccain-sin óir
nír imtigh gan a fhuasgladh. Tadhcc an t-Suasáin mac
Domhnaill mic Conchobhair Uí
Briain d'écc h-i f-Feraibh
Manach i n-dúthaigh Még Uidhir,
& é acc cur a cuarta etir a chairdibh coicriche iarna ionnarbadh as a
athardha araon la a athair an bliadhain roimhe-sin, fer a aosa do b-ferr luth
& lán-tapadh miletacht & marcachas do Clandaibh
Corbmaic Cais, & a adhnacal i
n-Achadh Beithe. An Calbhach Ó
Domhnaill do ghabháil lá h-Ua Néill Sean an 14 do Maii. Bá h-amhlaidh arricht an ghabhail íshin. Cathbharr mac
Maghnusa do bheith a f-frithbert friss
An c-Calbhach, & fria a mac
Conn. Bá h-ann baoí ionattacht
Chathbhairr for Crannóicc Locha
Bethaigh. Ro tionoileadh sluagh an tire im
Chonn mac An Chalbhaigh
co m-battar h-i f-forbaissi imon c-crannóicc.
Bá h-ann baoí An Calbhach an tan-sin h-i
c-Cill O t-Tomhrair go n-uathadh
sochaidhe cenmothát mná & filedha.
Ro mhairnset drong do Chenel
c-Conaill d'Ua Neill An Calbhach do bheith fón ionnas-sin gan fhorchoimhéd gan
iomchosnamh. Ní ro failliccheadh lá
h-Ua Neill an ní-sin go riacht gusan líon
slóigh ro ba data lais gan rabhadh gan rathucchadh go ro
iadhsatt imon teghdhais i m-baoí An Calbhach
isin mainistir co ro erghabhsat
é féin & a bhen .i. inghen Mec Gilleain,
& ruccsat leó iatt co Tír Eócchain.
Do-radadh cimidheacht dochraidh di-choinirchil iaramh
lá h-Ua Néill don Chalbhach
& ro aontuigh-sidhe beós la h-inghin Mec
Gilleaain co rucc cloinn n-dó, & munbadh an uain frith ar
Cenel c-Conaill don chur-sin ní
ba sodhaing do Ghaoidhealaibh
breith a f-flatha uatha an tucht-sin. AOIS
CRIOST, 1560. Aoís Criost, mile, cúicc céd, seascca. Inghen Meg Carthaigh
.i. Aibhilín inghen Domhnaill, mic
Corbmaic Ladhraigh ben iarla Desmumhan
as a h-aoidedh .i. Sémus mac Seain, mic
Tomais, & ben iarla
Tuadhmumhan iarsin .i.
Conchobhar mac Donnchaidh mic
Conchobhair, ben dércach daonnachtach
connail chráibhdeach an contaois-sin
d'écc & a h-adhnacal i n-otharlighe a sinnsear
.i. i n-Oirbelach. Mág Mathghamhna .i. Art Maol mac Remainn, mic
Glaisne do marbhadh ar sluagh I Neill d'esbaidh a iomcoimhéda lá
h-Albanchaibh etir dá fhedain
h-i Rúta Meic Uidhilin. Céid-rinn gacha catha, & coimhédaidh a choda don chóicceadh i n-acchaidh fer m-Bregh, & Midhe an tí torchair annsin,
& mac a dherbrathar d'oirdneadh ina ionadh .i. Aodh mac Briain na Moirceirghe mic Remainn mic Glaisne. Tadhcc &
Eocchan da mhac Uí Ruairc
.i. Brian (.i. Brian Ballach) mac
Eocchain Uí Ruairc d'imtheacht d'aoidheadhaibh
anaibche. Eocchan cedamus as amne fuair
aoidhedh, bheith i m-braighdenus agá brathair ag Tadhcc,
& as é baile ina raibhe h-i laimh h-i Liathtruim, &
tarla dó go b-fuair faill sa f-forchoimétt baoí fair, &
ro mharbh an fer baoí aga iomchoimhéd ó Thadhcc,
do-chóidh ar barr an bhaile, & ro fhuaccair go raibhe an
caislén ar a chumas, & nár chóra don tír
Tadhcc do thaobhadh ina eissiomh. O 'd-chualaidh
gíomanach bhaoí amuigh do mhuintir Taidhcc in ní-sin do
leacc a ghruaidh ar a ghonna, & do amais Eocchan
go h-indell-dírech co n-dechaidh an pelér tréna imlinn gur fháccaibh gan
anmain. Tadhcc dna do báthadh h-i f-foghmhar na
bliadhna-so ag dol do codladh ar chrannóicc ísil
iarccúlaigh h-i Muintir Eolais. Do badh coll nit nathrach, & dob
arccain én n-gribhe, & do badh saicchidh leptha ar leomhan a n-ionnsaicchidh
dámadh d'ein-leith nó imerdais. Tadhcc Buidhe mac
Cein, mic Oilella Uí Eghra do
mharbhadh lé Cathal Ócc mac Taidhcc mic
Cathail Óicc Uí Conchobhair, & nír chin
ó chein máir h-i c-Connachtaibh
d'iarsma Corbmaic
Gaileng, fer badh ferr ar fheracht eich & ar aoidhedhcaire
inás. Comhfhuabairt chatha & imghealladh
iorghaile etir iarla
n-Deasmumhan .i. Geróid
mac Semais, mic Seain, &
iarla Urmumhan
.i. Tomás mac Sémais mic
Piarais Ruaidh mic Semais, mic Emainn,
& dob é adhbhar a n-imresna ferainn chois
Siúire, &
Eóganacht Caisil (dúthaigh
Shleachta Eoghain
Mhóir, &
Chloinne Corbmaic Cais)
gá roinn ré 'roile ag na h-iarladhaibh
anduthchasacha sin, & ó nár fédadh síodhucchadh dona
saor-clandaibh do aontaighettar dol i n-aimsir airidhe i
n-aires catha ré 'roile & as í tulach tegmhala do thoghattar
An Bóthar Mór a c-comhghar Cnámhchoille,
& Tioprat Arann. Do chruinnighettar a
c-comhfhoiccsi Gall,
& Gaoidheal leth ar leth
ó Bhealach Conglais mic
Duinn Désa an fhéindedha i n-iarthar dá chuicceadh
mín-aille Mumhan gusan
m-Berbha m-bán-sccothaigh,
& ó Loch Garman Glais mic
Boma Lice co cuan Luimnigh
lethan-chubhraigh h-i c-coiccrich
Ua f-Fidhgeinte, & na
Déisi Bicce ré
Caoille an Chosnamha. Ar t-teacht dona
trom-shluacchaibh tul i t-tul, & aghaidh i n-acchaidh do
chuir an t-aonn-Dia aingel na siothchana dá saighidh ionnas gur
síodhaighedh etir na sochaidhibh & gur ghabhsatt
céill imon c-cathucchadh gur sccarsat gan deabhaidh don
dul-sin. Tomas, &
Semus dá mac Muiris Duibh
mic Seain mic Tomais mic an
iarla do dol ar siubhal sluaicch h-i
c-Cairpreachaibh. Mac Mecc Carthaicch
Riabhaicch d'éirghe fo na h-eighmibh .i. Donnchadh mac
Domhnaill mic Fínghin mic
Domhnaill, & tarla ina fhochair an tan-sin
Toirrdhealbhach mac Maol
Muire, mic Donnchaidh mic Toirrdhealbhaigh
Meic Suibhne do Shliocht
Donnchaidh Móir a Tuathaibh Toraighe go
c-cuideachtain n-glan toghtha n-gall-occlach,
& do lenattar na laoch-bhuidhne co bruach
na Banndan, & do bris don fhedhain
echtair-cheneóil ré h-ucht na h-abhann fó urcomhair
Innsi h-Eoghanáin don taobh araill gach n-díreach. Do marbhadh, &
do báidhedh da chéd nó a tri do glan-shluagh
Geraltach & gér bhiad
Cairprigh fá cosccrach ro
ba mór a n-díth ón deabhaidh-sin óir do benadh a
chos, & a lamh do Thoirrdhealbhach Mhac
Suibhne co nach raibhe acht cos chroinn agá iomfhulang ón uair-sin
go a écc. Iarla Tuadhmhumhan do dhol i
n-Iarthar Connacht ar
Murchadh na t-Tuagh mac Taidhcc mic
Murchaidh mic Ruaidhri
Uí Fhlaithbertaigh. Do-cuas leis fo
Crich
Sheóach, & fán
Fuathaigh, & fa Bhun An Bhonnáin.
Do-chuadar muinter baile na Gaillmhe
do chosnamh átha Tíre h-Oiléin air, & do-chuaidh tairsibh do
thoil, & ar eiccin, & tré orlár Cloinne Riocaird ag
tocht, & acc imtheacht ar an c-cor c-cédna. Mathghamhain mac
Toirrdhealbhaigh, mic Taidhcc, mic
Donnchaidh, mic Domhnaill mic
Toirrdhealbhaigh Mheith do dhol i
n-Desmumhain
lucht luinge, &
arthraigh a
h-Arainn.
Braighde do ghabhail
dó isin tír thes, & at-berat aroile nár bhó maith a f-faghbháil & gurab
ar tairisecht tangattar, & acc filledh dhó tar a ais lé a édalaibh do fhás
gairbhe 'san n-gaoíth, & fuasnadh san f-fiormament, & do
dedhladh ré 'roile an long, &
an t-arthrach, & acc dénamh don luing cona lucht i
n-urthosach oidhche ar Árainn do fuadaiccheadh
a seól a glacaibh fer & feindedh d'ionnaibh téd & tácladh ina chotchannaibh
comhmblodhtha h-i f-fraighthibh na fiormamenti, & do
buaileadh an loncc dá éisi-sin fá charraicc i
m-beol Cuain an Fhir Mhóir i
n-Iarthar Connacht, & ro báidhedh í cona foirinn
cénmotá Mathgamhain, &
aoín-triar oile, & do báidhedh tuilleadh ar
chéd san chaladh-sin dibh im
Tuathal Ua Maille
stiurusmann chobhlaigh fhada bá ferr ina
aimsir. Tadhcc mac
Murchaidh Uí Bhriain do ghabháil ar
foráilemh an iustis
h-i Luimneach & a chur as-sin go
h-Ath Cliath dá choimhéd, &
ad-bereadh cách co m-baoí cuid
d'iarla
Tuadhmumhan isin n-gabhháil-sin. O Gallchubhair,
Eocchan mac Emainn, mic Eóin, én-mac duine oirechta as lugha dob olc
i n-Ulltoibh d'écc.
Annal AOIS
CRIOST, 1561. Aois Criost, mile, cúig céd, sescca, a h-aon. Art mac
Feilim Fhind Uí Gallcubhair
epscop
Ratha Both d'écc
i c-Cend Maghair, 13. August. Sccél mór i t-Tír Conaill
eisidhe. Maire inghen
An Chalbhaigh, mic Maghnusa, mic
Aodha Duibh Uí Domhnaill ben
í Neill Sheain d'faghail bháis
d'adhuath,& d'urghrain, do thruaighe,& do
throm-nemhele na daoir-chimidhechta dochraidhe do-rad
Ua Néll don Chalbhach
dia h-athair ina fiadhnaisi. O Beirn Tadhcc,
mac Cairpre, mic Maoileachlainn, fer
ergna, ioldanach i l-laidin, &
i n-gaoidheilcc,
& isan dá dlighedh .i.
ciuil &
cánóin,
do écc, & a mhac ócc d'oirdneadh ina ionad. Uaithne, mac
Fir Gan Ainm, mic Maol Ruanaidh mic
Seain Uí Cherbhaill do mharbhadh i
m-Baile Uí Chuirc i n-Urmumhain. Nir
bo fiú a t-tárla ina timcheall a ghuin nó a ghabhail,
& do ba díllechta duthaigh Éle dia éis an uair-sin
óir do bhensat ceill da c-cabhair & da c-cosnamh ó
do imtigh Uaithne. Nechtain, mac An
Calbhaigh, mic Maghnusa Uí
Domhnaill do mharbhadh go deónaighthe
d'urchor do ghae do caith se fein, & an gae aga thelcceadh
chuicce a frithisi.
m1561.
Ard-iustis
na h-Ereann .i. Tomás
FizUater do dhol i
t-Tír Eoghain a n-dioghail ghabhala
An Chalbhaigh Uí Domhnaill, & ar a
fholtanas fein frisan tir & foslonccport
sluaigh-lionmhar do shuidhiucchadh dó i
n-Ard Macha, & rátha ro-dhoimhne, &
dúnchlaidh dío-thocchlaighi do thoccbail dó a t-timcell
Tempaill Móir
Arda Macha fo dáigh co f-fuicfedh
bárda acca buan-coimhett. Iarna fhios-sin d'Ua Neill
(Sean) ro chuir drong dia shain-muintir,
& dia aosa gradha lasan c-Calbach
Ua n-Domhnaill dia iomghabhail & dia
iomchoimhett for an iustís
ó gach inis & ó gach oilen go aroile
i n-diamhraibh, & i n-droibhelaibh Tíre h-Eoghain go
ro fháccbaidh
an iustis an tír. Ro fhaoídh
tra an iustis on c-campa-sin
Arda Macha cuidechta do
chaptinibh go
mile fer etir troightheach & marcach do dhenamh
creach & oirccne i n-Oirghialloibh,
& fuair Ó Neill brath & taiscéladh ar na
trom-shloghaibh-sin do dhol i
n-Oirghiallaibh, & do tharraincc co
taoí tostadhach dia saigidh, & fuair iatt iar
c-cruinniucchadh a c-creach. Ro ficchedh iomairecc
ettorra go ro marbhadh drechta diáirmhe dibh leth ar leth. Ro fáccbhadh na
crecha fo deóidh aga n-daoínibh fein don chur-sin. O Nell do beith acc
comhlot, & acc creachadh críche Bregh &
Midhe an tan-so. Tir Conaill arna cennsucchadh & arna timcealladh lais iar n-gabhail
An Chalbhaigh roimhe-sin, & iar
m-beith d'Ua Domhnaill h-i f-fochaidhe,
& h-i f-fír-enirte, cona baoí aoín-neach acc follamhnucchadh flaithesa
i c-Cenel c-Conaill don chur-so. Ro ghabh
Ua Neill (Sean) nert coiccidh
Uladh uile o Droichet
Atha go h-Erne, conar bo machtnadh
coiccedhach os Ulltoibh do ghairm dhe an tan-so munbadh fritbert
Gall fris. An Calbach
Ua Domhnaill do léccadh a gemhel la
h-Ua Neill iarna fhuaslaccadh la
Cenel c-Conaill.
m1561.
An iustis
cedna do thionol trom-sloicchedh doridhisi do dhol i
t-Tír Eogain i f-foghmar na bliadhna-so
ar tarraing An Chalbaigh Uí Domhnaill.
Tanccattar ina thoichestal na cuicc iarla battar i n-Erinn
in ionbhaidh-sin .i. Geróitt mac Geroitt,
mic Geroitt, mic Sémais, mic
Seain, mic Tomáis
iarla Cille Darae;
Tomás, mac Semais, mic
Piarais Ruaidh iarla
Urmuman; Geróitt, mac
Semais, mic Seain, mic
Tomáis iarla
Desmuman; Concubhar, mac
Donnchaidh, mic Concobhair, mic
Toirrdhealbhaigh Uí Bhriain
iarla
Tuadhmuman;
& Riocard mac Uillicc na c-Cend,
mic Riocaird, mic Uillicc
Cnuic Tuagh,
iarla Cloinne
Riocaird. Ro imtigh tra an iustis
& na h-iarladhae-sin cona sochraitte
Tír Eoghain gan fresabhra, gan frith-orccain friú
go rangatar go Loch Feabhail. Acc sóadh tar a ais don
iustis as í comhairle ro chinn,
sidh do denamh le h-Ua Neill & a phardún do
thabhairt dó, & a bharda do breith a
h-Ard Macha. As eadh do-choidh an
iustis cona shocraitte iaramh i
t-Tír Conuill Gulban
go ro
fháccaibh cendus longport,
& caislén
Tíre Conuill acc An c-Calbhach Ua n-Domhnaill. Luidh iaramh tar
Éirne i c-Crich
Coirpre do fhorbhaise for chaislen
Sliccigh. Rathaighis An Calbach indsin conidh é airecc ar rainicc a mheircce budhein do chor go h-inclethe
gusin m-baile, & a nochtadh for taibhlibh an tuir combo fodherc
do chach i c-coitcinne. Ro athcomhairc an iustis cia an m-bratach at-chonnairc.
Friscart An Calbhach, & at-bert gur
bó h-í a bratach budhein, & gur bo lais fein, & la a bunadh-cenél ó cein
mair an baile ishin, conadh iaramh do-rad an
iustis eochradhae an bhaile don
Chalbhach. O Nell do dhol i
Sacsoibh i t-timcell na
Samhna d'ionnsaighidh na
bainrioghna, & fuair
onoir, & airmittin mor uaithe, & tanaicc tar a ais i
m-Beltene na bliadhna ar
c-cionn. Eocchan mac Aodha
Buidhe mic Aodha Duibh I Domhnaill fer
saor-chlannda soicheneoil earccna il-cherdach d'écc. Tadhcc mac
Toirrdhealbhaigh, mic Neill, mic
Torrdhealbhaigh Uí Baoighill do
mharbhadh i t-Termonn Mécc
Craith la Mac Alastrainn
Ghallda.
Annal AOIS
CRIOST, 1562. Aois Criost, mile, cuicc céd, sesccat,
a dó. O Ruairc Brian
Ballach mac Eocchain
sinnsear
Shil f-Ferccna &
Catha Aodha Finn, fer dar lucht iomchair
& oilemhna, cendaigh & comhadh a m-baoí ón c-Caladh h-i
c-crich Ua Maine co
Drobhaoís t-torcharthaigh
t-tonn-mhaighrigh coiccrioch Chóiccidh oll-bladhach
Uladh, & ó Granard
Tethba go Traigh Eothuile an
t-saoír
i t-Tír Ua f-Fiachrach
Muaidhe, ag sin an tí fá tocchaidhe
duanaire & duasa adhmolta baoí
dia bhunadh-fhreimh do écc do bhithin bharr-tuisle do-rala dó, &
a mhac Aodh Gallda do oirdneadh ina ionadh. Iarla
Tuadhmumhan do dhol ar
cuairt cendais fedhna i n-duthaigh
Uí Chonchobhair, & i n-Glend Corbraighe. Mac Uí Lochlainn do mharbhadh uadha d'aon-urchor
a Cloich Ghlenda don chur-sin
.i. Maoilechlainn mac Uaithne, mic
Maoileachlainn, mic Rudhraighe,
mic Ana, mic Donnchaidh an
Chúil, mic Ana Bhacaigh. An t-iarla cedna do
dhol corr-shluagh cendais
fedhna fa Chaénraige isin aimsir cedna
& Dubhghall mac An Ghiolla Dhuibh mic
Conchobhair Mic Shuibhne do marbhadh uadha
don dul-sin. Mac Giolla Riabhaigh
d'écc .i. Riocard mac Duinn, mic
Conchobhair, mic Tomais, mic
Domhnaill, & ad-beirthi gur bo h-é-sin aoín-fher
gradha bá ferr ag iarla
Tuadhmumhan ina aimsir.
Concobhar mac Conchobhair mic
Riocaird do gabhail a ionaidh. Domhnall mac
Conchobhair, mic Toirrdhealbhaigh,
mic Taidhcc Uí Bhriain an tí baoí ina
iarla
Tuadhmumhan ria Conchobhar
mac Donnchaidh, & dia n-goirdís
Gaoidhil Ó Briain
do tocht dia ionnarbadh dia dheoraigheacht & dia dhibirt
a h-Ultoibh tar a ais dia athardha feisin, & bá
in aoín-t-seachtmain tainicc-siumh & Tadhcc mac
Murchaidh mic Toirrdhealbhaigh iar n-eludh
a h-Ath Cliath, & iar t-tocht
dóibh i n-aoín-fhecht dia t-tir, tuccsat a n-aighthe a
n-aoín-fhecht ar iarla
Tuadhmumhan. Ro chuir an
t-iarla
foslongport iomdha ré a n-acchaigh. Dob é
céd-ruathar na c-comhmbraithreach-so ar aroile iondsaicchidh oidhche
do-radsad dá mac Murchaidh Uí Bhriain ar
fhoslongport
Baile Meg Riagáin, do marbadh daoíne leó, &
ro cruinnighsiot creacha, & tainic an tír ina t-toraigheacht. Is and do ghlan
lá ar na laoch-bhuidhnibh leth ar leth ag Cathair Még Gormain i
medhón Ua f-Fermaic,
& i n-Uachtar
Dál c-Cais. Báttar an clann-sin Murchaidh
Uí Bhriain (Tadhcc, &
Donnchadh) ag iomchar a n-anfforlainn go
h-adhnaireach go Cnoc an Sccamhail os cend
Ratha Blathmaic. Ro fillset ar an t-tóraidh, & ro mhuidh do mhuintir
an iarla. Do marbadh dréchta dá
n-degh-dhaoinibh, & dá n-daosccar-sluacch. Ro gabhadh Tadhcc Ócc
mac Taidhcc, mic An Ghiolla Dhuibh, mic
Toirrdhealbhaigh Uí Bhriain. Do gabhadh ann dna
Brian Dubh mac Donnchaidh mic
Conchobhair na Srona Uí Bhriain, & nír imthig gan
an t-Selcca d'faccbail acc Tadhcc mac
Murchaidh Uí Bhriain ina
fhuascladh. Donnchadh mac Con
Connacht, mic Con Chonnacht, mic Briain,
mic Pilip mic Tomais Meg Uidhir
do écc, fer a aoisi as luccha rob olc teist do
Gaoidhealaibh an tuaisceirt, fer
ná ro saoiledh do écc re h-adhart co ro écc an tan-so. Aodh mac Neill Óicc
Mic Suibhne a Tír Boghaine do
écc don ghalar breac. Mag Craith
Termainn Dá Bheocc do
écc. Mag Mathgamhna,
Aodh mac Briain na Moicheirge mic
Remainn mic Glaisne do marbhadh la
Feraibh Fernmaighe.
Annal AOIS
CRIOST, 1563. Aois Criost, míle, cúicc céd,
seasca a trí. O Domhnaill
Maghnas mac Aodha Duibh, mic
Aodha Ruaidh, mic Neill Gairbh, mic
Toirrdhealbhaigh an Fhiona,
ticcherna
Chenél c-Conaill,
Innsi h-Eocchain,
Cenél Moain,
Fher Manach, &
Iochtair Connacht, fer na ro
leicc a fhairbrígh na a iomarcraidh lasna tighearnadhaibh battar ina chomharsain, &
ina chomhfochraibh co h-aimsir a fhochaidhe, & a eneirte,
fer aggarbh, ainmín, aindiúid amhnas fri naimhdibh, & biodhbadhaibh go
t-tabhradh go fomamaighte dia reir, fer mín, muinterdha,
cendais, cairdemhail, derlaicthech, deigh-einigh do
dhámhaibh, do dheoradhaibh,
d'eiccsibh,
& d'ollamhnaibh,
d'urdaibh, &
d'eccailsibh amhail as reil acc senaibh
& acc senchaidhibh,
fer ergna, il-cerdach co m-buaidh n-inntlecta, & n-aithne ar
gach n-ealadhain archena do écc
.9. February ina
longport feissin i
l-Leithber isin m-baile do-ronadh
lais-siumh cetus d'aimhdheóin I
Neill, & Chenel Eoghain,
& a adhnacal i n-otharlighe a shen & a shinnsior i n-Dún na n-Gall i
Mainistir .S. Fronsés co n-onoir,
& co n-airmittin móir iar m-breith buadha ó dhomhan, & o dhemhan. O Súillebhán
Béirre Domhnall, mac Diarmata, mic
Domhnaill, mic Domhnaill, mic Diarmata
Bailbh do thuitim le droch-urradh .i.
Mac Giolla Chuda, & gerb' adbclosach
Diarmait a athair baoí a dhiol
d'oidhre sa
Domhnall-sin, & a brathair Eoghan Ó Suillebhain do ghabháil a ionaidh. Mairgrecc inghen
t-Semais, mic Seain, mic
Tomais,
mic an iarla ben
Meic
Muiris Chiarraighe do ecc, & ba h-adhbar
eccaoine
isidhe. Tomas mac Muiris
Duibh,
mic Seain, mic an iarla
d'écc. Tuadhmumha 'na tuinn
coccadh, & 'na cleth chennairce ón
Callainn go a chele
an bliadhain-si. Baile Uí Ghalaigh do
ghabhail & do bhriseadh ar chloinn Murchaidh
Uí Bhriain lasan iarla
iar t-tabairt ordanais & sochraitte ó
Luimneach lais chuicce. Baile Uí Cárthaigh mar
an c-céttna do ghabhail lasan
iarla. Mac Bruaidedha ollamh O m-Bracain
& O b-Fermaic d'écc .i. Diarmait,
mac Concobhair mic Diarmata, mic
Seain, & a bhrathair Maoilin do
ghabhail a ionaid.
Annal AOIS
CRIOST, 1564. Aois Criost, mile, cuícc, céd,
sescca, a cetair. O Ruairc Aodh
Galldha, mac Briain Ballaigh mic Eoghain
do mharbhadh co misccnech mio-runach la a mhuintir fein h-i
Liathdruim Muintire h-Eolais,
an tír uile asa h-aithle-sin do iadhadh fa Brian mac
Bhriain Ui Ruairc & at-beirthi gurab dó do-rónadh an
mí-gniomh mebhla-sin gion go raibhe cuid dó-samh ina
dénamh. Aodh Buidhe mac Briain, mic
Eoghain Uí Ruairc a m-brathair ele,
sósar Aodha Gallda, & sinnsear
Briain do ghairm Uí Ruairc de
fein a h-ucht Uí Neill. Ua Domhnaill An
Calbhach, & Ua Baoighill
Toirrdhealbhach do dhul co
h-Ath Cliath do shoighidh an
iustis do dhenamh a thoscca fris, & fuair
O Domhnaill onoir & airmittin uadha, & soais
Ua Domhnaill do thocht dia thigh go rainic go
Feraibh Manach, & airisidh
ann, & ticc Ua Baoighill dia bhaile
feissin. Baí Conn mac An Chalbhaigh for a
chionn h-i suidhe. Nír bo cian baoí Ua Baoighill isin
m-baile an tan ro chuindigh Conn fair tocht lais go
Dun na n-Gall dus an c-caemsadh a
ghabhail for Aodh, mac Aodha Óicc, mic Aodha Ruaidh baí ann an tan-sin. Ba h-ann baoí
oirisiomh an Aodha h-ísin isin tor nua,
& ro cuir Eiccnechan & Conn
dá mhac Aodha Buidhe mic Aodha Duibh
clann a dherbhrathar isin t-sen-chaislén,
& bátar iad-sidhe baí acc taiscceladh an bhaile do
Chonn. Tánaic tra Conn
& Ua Baoighill do shaighidh an bhaile,
& ba h-adhaidh ann an tan-sin. Ro leiccset clann
Aodha Buidhe Conn dia
soighidh fo chettoir & do raidhsiot na leiccfittis
Ua Baoighill cona muintir chuca inunn. At-bertsat
muintir Ui Bhaoighill na leiccfittis a
t-ticcherna uatha a aénar. Do-coidh
iarttain Ua Baoighill go
Mainistir na m-Brathar do denamh cuarta
aca. Geibhidh Conn Ua Domhnaill,
& clann Aodha Buidhe for toghail an tuir i
m-baoí Aodh mac Aodha Duibh. Ní ro
ráthaighsiot nach ní go ro dhoirt sruith-légen slóigh-lionmhair
lan-mhóir ar fud an bhaile, & ina iomthacmong in gach aird. Ba h-iad
báttar annsin Ua Néll Sean, &
Aodh mac Maghnusa
Uí Domhnaill cona sochraitte, go ler-sloigh lionmhair lan-moir
ina f-farradh iar c-cluinsin Uí Domhnaill do bheith for
slighidh Atha Cliath & na c-comhmbrathar n-aile
do beith i n-aghaidh aroile. Ro gabhadh ainnsidhe Conn
mac An Chalbhaigh an 14
May, & do-dhechatar sirthe slóigh Uí Néill ar fud
Tíre Bóghaine, & ro marbhadh leo
mac Mhec
Suibhne .i. Maol Muire Meircceach, mac
Maol Muire, mic Neill i
n-Glionn Eidhnighe, & Aodh Meirccech, mac
Eoin Modardha Mhec Suibhne go sochaidhibh oile
amaille friu. Siol m-Briain co
h-imresnach re aroile an bliadhain-si. Clann Concobhair mic
Toirrdhealbhaigh Ui Bhriain
Domhnall & Tadcc, & clann
Murchaidh Ui Briain
Tadhcc, & Donnchadh do
dhol ar creich chois Abhann O c-Cernaigh i
c-Cloinn Cuilein. As
ann tarla an t-iarla an tan-sin sa
Ros Ruadh. Do loiscceadh & do lom-aircceadh leo an
baile-sin seach gach m-baile do shonnradh. Ruccsat an tir orra as gach aen
taebh o Shleibh Oidhedha an Righ go Luchat,
& o Rinn Enaigh co Scairbh. Fuaratar-som etim ar ghlaslaith an iarla co ro marbhadh a n-gar do
ched dibh don dul-sin, & ni ro lamhsat a
n-ionnsaicchidh iarsin co h-oidhche. Ternátar an
t-Siol m-Briain-sin Uachtair
Tuadhmumhan gan fuiliucchadh gan
foirderccadh tar finn-lerccaibh Forccais cona c-crechaibh & cona
n-gabhalaibh leó. Do tharraingsiot tra
buannadha dermara & lucht
tuarustal tar Sionainn do
Chloinn t-Suibhne & do
Chloinn t-Sithigh & baí siubhal na
tire, a creacha, & a comhtha ar a c-cumus co t-tairnicc
aimsir a m-buannadh. Acht cena
ní ro an da n-airneis acc aittreabhtachaibh an tire luach ar leiccedh este
lasna h-amhsaibh-sin tar cenn a n-amhsaine. Corcu M'ruadh cona
cíos, & cona buannacht bhona,
a sholathar ferainn i t-tiribh Tuadhmumhan, & a
bethaighthe ecclaisi amaille ris-sin do thabhairt do
Dhomhnall Ua Bhriain do chomhaidh a
ticchernas
Tuadhmumhan, & tar cenn siodha i n-geimhreadh na
bliadhna-so. Muiris Dubh mac
Seain mic an iarla
do dhol ar creich i Musccraighe.
Clann Taidhcc, mic Corbmaic Óicc, mic
Corbmaic, mic Taidhcc
Még Carthaigh do bhreith fair .i.
Diarmait, & Corbmac,
Muiris do dhícendadh leo, & ba ferr tarbha a thesairccthi
inas ar buadhaighedh dia bás. Mír cruadha Geraltach
ar gurt gabhaidh, aircctheóir a easccarat, & básaighteóir a bhiodhbadh an
tí torchair andsin.
Annal AOIS
CRIOST, 1565. Aois Criost, mile, cúicc céd,
sescca, a cúicc. Siubhan inghen
t-Semais, mic Muiris, mic Tomais
d'ecc. Ro ba do mhor-sccelaibh Leithe
Mogha isidhe i leith fri deirc & daonnacht. Cuairt da n-deachaidh
iarla Desmuman
.i. Geroitt mac Semais mic
Seain i n-Déisibh Mumhan,
do chuir Ticcerna Deiseach
.i. Muiris mac Gearailt mic Seain
mic Geroitt tarraing ceilcce ar
iarla Urmumhan
.i. Tomas mac Semais, mic
Piarais Ruaidh, i n-oirchill
iarla Desmumhan. Tánaicc dna an t-iarla don tír, & ní
fhuair rabhadh go h-iadhadh uime ar gach taobh san maighin dianidh ainm
Ath Medháin. Ro luidh iomad anfforlainn fair go
ro gabhadh & go ro gonadh é. Ro gabhadh & ro marbhadh drong mor dia muintir
ina fhochair. Báttar subhach soimhenmnach
Buitiléraigh tria iomat a
m-braighdedh
& a n-édala an lá-sin. Bá
h-é críoch na gabala-sin an dá iarla do dhol
co Saxoibh fó thoghairm na
bainrioghan, & a m-beith
athaidh h-i Londainn, & teacht dóibh
tar anais fó ghné siodha & cairdine. Mathghamhain, mac
Toirrdhealbhaigh Mhanntaigh mic Donnchaidh, mic
Domhnaill, mic Toirrdhealbhaigh Mheith do
marbhadh h-i f-fiull dia lucht coimhiteachta, & comhghaoil
ina bhaile fein 'san Aircin i
n-Árainn. O 'd-chualattar
maithe na
Gaillmhe in ní-sin do-chuattar d'aithe
a mí-gniomh for lucht na feille go ro furailsiot forra teicheadh ó
a t-tighibh co n-deachattar i n-arthrach
for muir & ba h-ann ro ghabhsat caladh h-i c-cuan Ruis h-i
c-crich Corca Baiscind Iartharaighe. Iarna
cluinsin-sin do Domnall mac Conchobhair
Uí Bhriain, do-chóidh-sidhe dia saighidh amhail as
déine con-ránaicc, & ro gabhadh lais a n-urmhór, & do-bhert lais i
n-daoír-chengal iad co Magh Glae
i n-uachtar Corcu M' Dhruadh fo daigh
gomadh móide a maoíth, & a t-toirsi radharc an ionaidh
ina n-dearnsat an mí-gniomh-sin d'faicsin. Ro crochadh drong
dibh lais, & ro loiscceadh araill feibh ro thuill a
mi-bhésa dhóibh. Maidhm mór lá h-Ua Neill
(Sean, mac Cuinn mic Cuinn
mic Enri) ar cloinn
Mec Domhnaill na
h-Alban
.i. Semus, Aongus,
& Somhairle. Ro marbhadh ann
Aonghus. Ro gabhadh & ro gonadh
Semus, & tainic a bhás a c-cionn bliadhna do ghaibh cro
na gona h-íshin. Rob adhbhal an t-écht oidheadh an uasail do-cher
don chur-sin, saoí ar eineach & ar engnamh fer caithmheach, congaireach,
tiodhlaictheach, toirbhertach. Ní bhaoí do
Chloinn n-Domhnaill i
n-Erinn nách i
n-Albain a ionnshamhail an tan-sin,
& ní bá ró lá a dhaoínibh fein a comhthrom d'ór do thabhairt as dá
madh fuasccladh dhó. Torchrattar tra sochaidhe ele nách
áirimhthear san maidhm-sin Glinne Taisi. Murchadh mac
Domhnaill mic Ruaidhri
Uí Flaithbertaigh do bhathadh. O Cleirigh
Tadhcc Cam mac Tuathail
ollamh
Uí Dhomhnaill
lé senchus,
saoí h-i f-filidheacht, &
h-i c-croinic, port congmala tighe
n-aoidhedh do dhámhaibh, & do
dheoradhaibh, & do fhealmacaibh
foghlama na c-crioch báttar comhfoccus dó do écc
(.i. an 20 la d'October) iar sendataidh
toghaidhe iar m-breith buadha o demhan & ó dhomhan, & a adhnacal i
Mainistir .S. Fronseis i
n-Dún na n-Gall co n-airmitin, & co n-onoir
n-ádhbhal.
Annal AOIS
CRIOST, 1566. Aoís Criost, mile, cuicc ced, sescca,
a se. O Domhnaill An
Calbhach mac Maghnusa, mic Aodha
Duibh, mic Aodha Ruaidh,
mic Neill Ghairbh mic Toirrdhealbhaigh an
Fhíona do thuitim dia eoch .i. h-i t-tus an gheimhreadh
.i. 26. Nouember, ar
an c-conair c-coitchinn etir Baile Aghaidh Chaoín,
& tempall Rátha i n-eidirmedhon a
marc-shluagh gan ansocracht
gan oilbeim gan sgeinm gan sccath iar t-tocht dó ó
Shacsoibh an bhliadhain-sin
féin. Tighearna ar cheill & ar chruth
An Calbhach-sin, gérrat ar ghail, & ar ghaiscceadh
nemhthais n-iata fri naimhdibh, connalbhach cairdeamhail fri cairdibh, gan
machtnadh, gan móir-iongnadh h-i maith dá h-aidhble da n-dingénadh,
neach ná ro saoíleadh écc an ionnass-sin acht co roiscceadh lais
dioghail greisi a cheneóil. A dhearbhrathair, Aodh
mac Maghnasa Uí Domhnaill do
óirdneadh ina ionadh. Maire inghen
Mhaghnasa mic Aodha Duibh mic
Aodha Ruaidh Uí Dhomhnaill ben
Mécc Aengasa d'écc an
8. d'October.
Róis
inghen Mhég Uidhir Cu Connacht
.i. an comarba ben
Aodha Buidhe mic Aedha Duibh d'écc an
22. Iúl. Mag Uidhir Sean
mac Con Chonnacht, mic Con Chonnacht, mic
Briain, mic Pilib mic Tomais Meg
Uidhir d'écc .i. 29
September, ar sluagh an
iustís iarná ionnarbadh
d'Ua Néill as a thír.
Tighearna tuiccseach treidheach
tiodhlaictheach eisidhe. Ní ba furail dó
flaithes dá mhéd dá b-fuíghbheadh ar iomat a
dhamh, & a dheoradh, ar troma
a dhuas, & a dheagh-toirbheart, & a bhrathair
d'oirdneadh ina ionadh .i. Cú Connacht. O Ruairc
Aodh Buidhe mac Briain Bhallaigh do mharbhadh i
m-Baile an Tóchair lá
Conallchoibh fo dáigh go madh la mac inghine
Magnusa Ui Domhnaill
(.i. Brian mac Briain mic
Eocchain) tighearnas
na Breifne. Mag Carthaigh Riabhach
d'écc .i. Finghin, mac Domhnaill, mic
Finghin, mic Domhnaill duine nár
chuir suim isin saoghal, & la na baoí eolas ar a
chruinniucchadh nó ar a choiccill. O Madagáin
.i. Maoíleachlainn Modardha mac
Maoileachluinn mic Breasail d'écc,
léghthóir
Laidne, & Gaoidhilcce as lugha bá h-olc d'uaislibh Ereann ina ré, cosnamhach a
ferainn, & a criche ar comharsanaibh, uaithne iomachair ban
& bocht & aosa anffann anarrachta, & Domhnall mac
Seain Uí Madagáin do gabhail a
ionaidh. Piarus Buitiler mac
Emainn tighearna
Trena Cluana Meala d'écc,
neach fuair inmhe & oidhreacht a dhuithche gan cath gan
coccadh, duine nár shealbhaidh & nár sholathair én-phinginn do cuid eglaisi
Dé le cert papa no
prionnsa, & a mac
Tepóid ina ionadh. Cioth éiscc
arna fherthain h-i t-Tír Chonaill an
bliadhain-si.
Slóiccheadh lá h-Ua n-Domhnaill
Aodh mac Maghnusa h-i
t-Tír Eócchain isin n-geimhredh do shonnradh, &
do-rónadh creacha iomdha lais, & tainig slán dia thigh.
Annal AOIS
CRIOST, 1567. Aois Criost, mile, cuicc céd, sescca,
a seacht. Sluaiccheadh lá h-Ua
n-Domhnaill Aodh isin earrach do sonnradh. Is
eadh do-dheachaidh tar Loch Feabhail go rainicc
gusan Sliabh c-Carbatach go ro lom-airccedh &
co ro lér-indradh lais ina m-baoí ina comhfhochraibh, & soais slán dia
thigh. Slóiccheadh lán-mhór lér-thionoilte lá
h-Ua Neill (Sean mac Cuinn, mic
Cuinn mic Enri, mic Eocchain) do
dhol h-i c-Cenel c-Conaill for
Ua n-Domhnaill (Aodh mac
Maghnusa, mic Aodha Óicc,
mic Aodha Ruaidh) do iondradh & do orccain
na tíre feibh do-rónadh lais feacht riamh cidh an tan
ná caomhnaccair Ua Domhnaill
(Maghnus) follamhucchadh ná fír-imdheaghail
a fhlatha nách a thíre ar a eineirte, & a
easláinte, & tria fhrith-bheart & comh-fhuachtain a chloinne
budhéin fria 'roile. Bá h-ann do-rala d'Ua Domhnaill
(Aodh) a beith go n-uathadh sochraite im
Aodh mac Aodha Óicc mic Aodha
Ruaidh cona chomhfhuilidhibh ag
Ard an Gháire allatuaidh don inbher dianidh ainm
Súileach, & iarná cloisteacht dó go ro dáil
Ó Neill cona shlóghaibh don tír ro fhaoídh teachta do
thochuireadh in ro bo comhfhoccus dó dia aireachaibh
& baí feisin agá n-ernaidhe an dú-sin, ar a aoí ní tangattar-somh ineallmha
fó a toghairm. A m-battar ann iaramh i n-urthosach laoí ní ro
ráthaighsiot ní conus-facattar edh a radhairc
uatha don taobh araill d'Fearsait Shúilidhi balc
slán do shlócchaibh acc dian-asccnamh ina n-dóchum ina n-drongaibh
& ina n-díormaibh, ní ro ansat dia reimim co rangattar gan anadh gan
airisiomh tar an f-Fersait ar bá h-aithbhe
ann an tan-sin. Arna airiucchadh-sin
d'Ua Domhnaill ro chuir a brodlom becc slóicch i n-inneall,
& i n-orducchadh fó chédóir, & ro la
diorma marc-slóicch im mac
Uí Dhomhnaill .i. Aedh mac
Aedha do dheabhaidh fri tosach an t-slóigh ar dáigh co
t-toirsedh a throightheacha iomlán lais tarsna redh-maighibh i t-tarrasair
é go h-ionad innill ná caomhsatais a bhiodhbhadha a timchealladh, nách
a tacmancc. Ima comranaicc etir marc-sluacch
Uí Dhomhnaill & urthosach marc-slóigh
Uí Néill do-rochair Niall mac
Donnchaidh Cairbrigh mic Aodha Óicc, mic
Aodha Ruaidh, & Domhnall Ulltach
mac an doctuira
ollamh
Uí Domhnaill lé leighes, &
Mag Rabhartaigh agá m-baoí
iomcoimhéd Cathaighe
Colaim Chille, lá
sluagh Uí Neill. Acht cena ad-bearad araile gurab lá
a mhuintir budhéin do-cher Niall
Ó Domhnaill. Do-rochair bheós ó Cenél n-Eocchain mac
Mécc Mathghamhna co n-droing oile
cenmotá-somh. O ro fhidir mac Ui Domhnaill
(.i. Aedh mac Aodha) an forlíon
baoí ina acchaidh, & a
thighearna do rochtain ar daingen, ro
len-samh h-é conus-tarraidh acc airisiumh fri foiridhin a
muintire do breith fair. Ní cian tra baoí-siumh i n-udmaille moir menman
conus-faca dréchta dia shain-muintir ina dhóchum bá fo líth
lais-siumh a rochtain chuicce. Tánaic ann cetus
Mac Suibhne na t-Tuath, Murchadh Mall mac
Eocchain Óicc mic Eoccain, clann
Mec Suibhne Fanatt,
Toirrdhealbhach Ócc &
Aodh Buidhe, &
Mac Suibhne Bóghaineach,
Maol Muire mac Aodha,
mic Neill, & iar rochtain go h-aon-mhaighin dóibh nir bhó
h-adhbhal a sochraide ar ní rabhadar cenmothá
ceithri chéd nama. Ro acaoín
Ua Domhnaill a imnedh & a ettualang frisna
maithibh-sin, & at-bert friú gur bhó lainne
& gur bhó maisi lais a écc, & a oittheadh do maighin, riasiú no
fho-daimhfedh an do-radsat Cenel Eoccain
do thár & do tarcasal fair budhein, fora
dherbhfhine, & fora
chomhfuilidhibh amhail ná ro
fhulaing & ná ro fhodhaimh a bhunadh-chenél riamh roimhe, & go
sonnradhach an dí-miadh & an dimhiccin ro imirset
fair don chur-sin .i. a athchur & a ionnarbadh co foireicneach as a
longport. Ro aontuighsiot na
maithe-sin uile fri h-aithescc an
ard-fhlatha, & at-beartsat gur
bhó fíor na forchanta & na fuighle ro chan conadh fair deisith oca
Ua Neill cona slócch d'ionnsaicchidh. Bá dána dochoiscc,
aindiuid, ecceilligh an comhairle do-rónadh annsin .i. saicchidh an
mhór-ghabhaidh & an mhór-guasachta ro bhaoí for cionn
dóibh. Ar a aoí bá mó ro fortamhluigh gradh a n-einigh, & a n-athardha ina
c-cridhe oldás gradh a c-corp, & a c-caomh-anmann. Ro asccnáttar iaramh co
h-aoín-mhenmnach for c-cúla ina n-inneall cró-becc bodhbha, &
ina n-aon-bhróin n-athardha for amus
longpoirt
Uí Néill. Amhail ad-chonnairc
Ó Neill ina dhochom gach n-díreach iat, ro
cheis a mheanma co mór orra co n-ebirt, ‘As machtnadh, &
as iongnadh adhbhal lem’ ar sé ‘nárbh usa don lucht úd ar n-oighriar &
ar m-bretha d'fhulang, inás tocht dia n-airleach & dia mudhucchadh fo
chédóir diar saighidh’. Dia m-baoí forsna h-iomráitibh-sin ro dhóirtsiot
damhraidh Cenel c-Conaill go diogháir
dásachtach h-i c-cenn slóigh Uí Néill, nir bhó feich optha
lá h-anradhaibh I Néill an ní-sin uair báttar agá n-eidedh
amhail as déine con-rangattar ó do-ruachtatar-somh eadh a f-fairccsiona
doibh. Bá fíochdha forgranna an féccadh for-niata for-gruamdha do-bert cach
for aroile díbh d'ionnaibh a rosc rinn-radharcach, do-bertsat
a n-gáire catha os aird gur bhó lór d'furail time & teichmhe for fhiallach
anbfann anarrachta an comhgáiriucchadh do-rónsat ag rochtain h-i c-cenn
aroile dóibh. Ro gabhsat for tuargain & for trén-athchuma, for machtadh &
for mudhucchadh aroile fri ré fhoda co ro farccbhadh fir h-i faoinlighe &
curaidh crechtnaighthe, & óicc athghaoíte, & laoich leidmeacha arna
f-fiar-ledradh san armhach ar t-trioll. Acht chena ro mheabhaidh for
Chenel n-Eoghain tré nert iomghona &
iombualta gur bhó h-eiccenn dóibh a lathair catha d'folmucchadh, & saighidh
gusan c-conair forsa t-tudhchattar gion gur bhó sodhaing dóibh a rochtain an
tan-sin ar ro líon an mhuir isin f-Fersait tarsa t-tangattar
a t-tús laoí, co nár bhó sodhula tairsi idir, munbhadh tinnesnaighi na tograma, dedlacht & dúire na druinge báttar ina n-diuidh acc aithe a
n-dímiadha, a n-anffaladh, & a n-aincridhe ag forcongra forra a
h-ionnsaicchidh. Nír bhó h-ailsedhach ro cingsiot gusan rian-mhuir ar ni
airisedh neach dibh fria commbrathair, ná fria
chomhfhuilidhe gion
gur bhó térnudh a gábhadh nó a guasacht dóibh rochtain gusan imbhear oiccen
dubh-domhain baoí for a c-cionn. Nír bhó saighidh tesa iar f-fuacht,
na anacail iar n-eiccen an ionnsaicchidh-sin, ar ro báidheadh líon dírimhe
for an lionn-mhuir lan n-domhain dibh gér bó lainn lá cách
uadhaibh (andar leó) a legadh dia saighidh. Ro
faccbaitt sochaidhe iomdha etir mharbhadh & badhadh do
sluagh Uí Neill isin maighin-sin. Báttar
iad ba h-aireghda dib-sidhe Brian mac
Enri mic Seain I Neill cona
dearbrathair, Mac Domhnaill Gallócclach
consapal I Neill
co n-druing moir do Cloinn n-Domhnaill
amaille fris, An Dubhaltach Ua Donnghaile
dearbh-comhalta
I Néill (aoin-fher bá dile & bá tocha lais isin m-bith)
co sochaidhe móir dia chineadh, & dréchta dearmhara do
Muintir Choinne, & do
Muintir Ágáin. Acht chena
as edh a chumair, ro marbhadh, & ro báidhedh
tri ced décc do shluacch
I Neill isin c-caith-ghleó-sin.
At-bearat araile liubhair gur bhó
trí mhile fer co t-tuilleadh easbhaidh
shlóigh I Néill isin ló-sin. Dála
I Néill tra térna-sidhe as an maidhm íshin, &
bá fearr lais nách térnafed óir ro saobhadh a chiall, & a chétfadha dia
éis. At-laí go h-inchleithe gan airiucchadh do neoch la taobh na h-abhann
suas go rainicc tar Áth Thairsi h-i c-comhfochraibh
don Sgairbh Sholais lá h-eolas druinge do
Mhuintir Gallchubhair (d'oireacht &
d'fíor Muintir Uí Domhnaill feisin) & ní ro h-anadh
lais go ruacht tré cliothar diamhair gacha conaire go
Tír Eogain, Nír bhó h-iomdha dna tegh no teghdhais
gan damhna dér & fotha fíor-chaoíneadh ó Chairlinn
go Finn & go
Feabhail. Bá h-adhbhal, & bá dirimh an ro fáccbhadh
d'edalaibh etir eachaibh, arm, & ededh ag
Cenel c-Conaill don chur-sin. An
t-ochtmadh lá do mhí Máii do shonnradh do
sraoíneadh an maidhm íshin. Iar n-dol d'Ua Neill i
t-Tir n-Eocchain amhail remebertmar ní
dearnadh socracht, nó sadhaile lais, & ní ro thuil a shuan-tathamh go ro
chuir toghairm & tarraing ar cloinn t-Semais mic
Alastraintt mic Eoin Cathanaigh mheic
Mheic Domhnaill go
h-Albain. Bá tuar t-imdibhi
saoghail & bá h-adhbhar oidhedha dó-somh innsin .i. clann an fhir do
thuit lais feacht riamh do thóchuireadh chuicce. Tangattar-sidhe co
tinneasnach cobhlach mór muiridhe go ro gabsat port ag Bun Abhann Duine i
n-Ulltaibh. Ro suidhighedh
longportsaidhbhir sraid-lionmhar
leó annsin. O 'd-chualaidh Ó Neill an trom-dámh-sin do
thocht fó a thuairim ni ro fhéch dia esccairdes friu gan dol ar ionchaibh na
dáimhe dorrdha dioghaltaighe íshin gan chor gan chomairce ar dáigh a
ainchridhe & a aininne do dioghail & d'aithe for
Cenél c-Conaill, & bá h-e
fiadhucchadh fuair uatha iar m-beith athaidh ina f-fochair
(iar t-tubhadh dóibh-siumh a n-eccraitis & a n-anffolaidh
fris) a ledradh go lán-athlamh & a choidhmhedh gan coiccill go
f-farccaibhsiot marbh gan anmain.
Ba doiligh do
Cenel Eocchain mic Neill oidedh an ti
torchair annsin, ar bá h-é a c-Conchobhar
ar cóiccedhachas, a
Lugh Lamhfhada ar laochdacht, & a
n-greid gáidh & gaiscceadh an t-Ua
Neill-sin .i. Sean conadh d'foraithmet
a oidedha do raidhedh.
Secht m-bliadhna sesccatt cúicc céd,
míle bliadhain is ní brécc,
co bás t-Seain mic mic Cuinn
ó thoidhecht Criost h-i
c-colainn.
O Neill do ghairm do
Toirrdhealbhach Luineach mac Neill Conallaigh
iar marbhadh Sheain. Iarla
Desmhumhan do gabhail
lasan iustis h-i
c-Cill Mo Cheallócc & a breith lais
go Luimneach, as-sidhe go Gaillimh go
h-Áth Luain &
co h-Ath Cliath iaramh iar
f-feil Pattraicc do-rónadh in
gabháil-sin, & do-chuaidh a bhrathair
Sean mac Semais fo
Shamhain ar c-ciontt h-i c-cenn
Gall d'fiosrucchadh
an iarla, & ro gabhadh é
fó cédóir. Ro cuireadh araon go Saxaibh iad iaramh. Mag Piarais d'écc
.i. Emann mac Semais mic
Emainn, fear einigh choitchinn, &
thighe n-aoidhedh, fer
foghlamtha h-i t-tengthoibh
& i m-bearlaibh eisidhe, & a mhac
Semus d'oirdneadh ina ionad. Sean A
Búrc, mac Seain, mic Seain na b-Fiacal,
mic Uillicc Ruaidh do mharbhadh lá h-andaoinibh,
& lá mogadhaibh
misccneacha do mhuintir
iarla
Cloinne Riocaird. Mac Uí Bhriain
Tuadhmumhan .i. Tadhcc, mac
Donnchaidh, mic Conchobhair, mic
Toirrdhealbhaigh; mac iarla
Urmumhan .i.
Semas Ócc mac Semais, mic Piarais
Ruaidh; & mac Még Carthaigh,
Eoghan mac Corbmaic Óicc, mic
Corbmaic, mic Taidhcc do écc
an bliadhain-si. Maghnus mac
Emainn, mic Maghnusa
Mic Sithigh do mharbhadh lá
Mac Muiris Ciarraighe .i. le Tomas mac
Emainn mic Tomais, & ní
bhaoí fear a aosa dia chineadh bá ferr engnamh & eineach inás. Droichet
Atha Luain do dhénamh lá
iustis na
h-Ereann .i.
Sir Henry
Sidney.
Annal AOIS
CRIOST, 1568. Aois Criost, mile, cuicc céd, sescca,
a h-ocht. Contaois
Cloinne Riocaird .i.
Mairgrecc
inghen Donnchaidh mic Conchobhair mic
Toirrdhealbhaigh, aon-lán beóil
fer n-Ereann, ben cotaighthe a
carat, & a comhghaoil d'écc. Mac Mathghamhna tighearna Chorca Baiscinn
Airthearaighe .i. Brian Ócc mac
Briain mic Toirrdhealbhaigh mic
Taidhcc d'écc, & Tadhcc mac
Murchaidh mic Taidhcc
Ruaidh mic Toirrdhealbhaigh mic
Taidhcc do ghabhail a ionaidh. Mac Suibhne Fanat Domhnall
Gorm mac Domhnaill Óicc
do mharbhadh h-i f-fiull lá dreim dia muintiri fein .i. Muintir Sruithéin. Caitilín inghen
Mhég Uidhir (Cú Connacht)
ben Uí Bhaoighill (Toirrdhealbhach
mac Neill mic Toirrdhealbhaigh) an
aoin-bhen toísigh bá ferr i
n-Ulltaibh d'écc an
.5. Ianuarí. Sluaiccheadh la Semus mac
Muiris mic Seain mic an
iarla
(im Lughnasadh do
shonnradh) ar Mac Muiris Ciarraighe .i.
Tomas mac Emainn. Bá h-é an
Semus-sin ro ba codhnach ar
Gearaltachaibh a n-ionadh cloinne
Semais mic Seain baoí h-i
l-laimh h-i l-Londainn le bliadhain
roimhe-sin. Do h-iondradh & do h-aircceadh, do
loiscceadh & do loim-chreachadh an tír go tinnesnach le
Semus cona shlócchaibh. Ro theichsiot
urmhór an tíre, & rucsat an ro fhédsatt
dia n-innilibh leó go Lic Shnámha. Baoí d'iomatt
& do líonmhaire shlóigh Semais go ro suidhigheadh dá
longport líonmhara lán-aidhbhle
lais ar gach taobh don bhaile. Ro chuir Ó Conchobhair
Ciarraighe, & Clann t-Síthigh cona
c-cóirighthibh, & urrann d'uaislibh & d'aireachaibh
an t-slóigh amaille friú don taobh thoir don bhaile. Do chuaidh fein
gusan lucht bá menmarc lais do beith ina fhochair
don taobh tiar don bhaile, & baoí Mac
Muiris cona muintir h-i t-tennta mhóir
etorra. Ro baoí bheós ro bruth
aeóir tes, &
tiormach adhbhal amhail ro ba
dú isin aimsir-sin gur bó h-éigen dá n-daoínibh, & dá n-airneis
mer-sháile na h-abhann d'ól lé truime an tarta & lá robharta a ro-iotan. As
é bá consapal do Mac
Muiris an tan-sin Emann mac An Ghiolla
Dhuibh, mic Concobhair, mic Donnchaidh mic
Domhnaill na Madhmann Mec Suibhne, & ní
tharla ina fhochair acht becc bhuidhen gallócclach dá lucht
lenamhna co nár bó suaill go m-baoí ina fharradh ghénmotha
aon-chaoccat fer namá ar c-caitemh aimsire
a n-amhsaine. Ar a aoi nír bó miadh leó imtheacht ó
Mac Muiris iar m-breith don foireiccen-sin
fair, do baoí beós isin m-baile-sin Sean
na Seoltadh mac Domnaill Uí Mhaille
lucht luinge faide do chairdibh
coblaigh
Mheic Muiris tanic do tadall cuarta ina cend gan cor
gan cennach, & nír bó maisi a fhagbháil don chur-sin. Do-chuaidh
Mac Muiris dá comhairliucchadh frisna
maithibh-sin dia fhios créd do-ghénadh. Friscartsat
dó, & at-bertsat fris d'aithescc aoín-fhir gur bó tanaisi dia m-bás
a m-betha amhail ro battar, & nocha cabhair do-ghébham do dheóin an
locht atáid inar n-acchaidh filet i n-iomsuidhe foirn,
& ó nách menmarc lat-sa gialladh do mac Muiris mic an
iarla as edh as dénta duit do shén & do
shobharthan do chor i n-ucht an toice & an chonáigh
isin ló-so aniú, & gabh chugatt mar chuid
d'Eirinn go h-oidhche ina m-bia fo
bonnaibh do biodhbhadh, & ionnsaighem
Clann t-Sithigh uair is friú as mó ar f-fercc
& ar f-fola. Iar c-cinnedh ar an c-comairle-sin dóibh do-rónsat eirghe
athlamh aoín-fhir, & tucc Mac Muiris inneall &
orducchadh catha ar an mogall do chrunnsluagh chairdemhail tarla ina
fharradh, & tuccadh tosach lé h-iombualadh do
Cloinn t-Suibhne. Ni baoí inmhe nó ard-flaithes
(andar leó) rob ferr lé Cloinn
t-Síthig & lé a t-tarla ina t-timcheall iná a f-faicsin
dia n-ionnsaicchidh ar an orducchadh-sin uair rob ferr leó a c-coscc díobh
ar én-lathair inás beith ag ithe grain glaiss désaicch,
& acc ibhe fhuar-uiscce ré a n-acchaidh amhail ro bhattar. Imthusa
Mheic Muiris & a muintire ní ro ghabhsatt cor don chonair
choithcinn go rangattar h-i c-cend Cloinne
Sithigh, go ro féchadh leó fulang a f-faobhair slegh, sedh a samhthach,
coingheall a c-cloidhemh, & cruaidh a c-cathbharr, leth ar leth,
& iar c-caithemh ree aimsire dóibh acc an c-comhthuarccain-sin ro
sraoíneadh don ghlan-shluagh Geraltach & tuccsat
acchaidh ar imtheacht, & cúl ré comhfhosucchadh a
c-cathlaithreach. Ro dian-tinnesnaighedh ina n-dedhaigh lá muintir
Meic Muiris Chiarraighe, & ro gabhsat aga
sraoighledh & acca síor-airleach co nár bhurasa ríomh nó áiremh gach ar
faccbadh do Geraltachaibh, & do
Cloinn t-Síthigh isin sraoíneadh h-í-sin. Ro marbhadh
écht mór annsin .i. Ó Conchobhair Ciarraighe,
Conchobhar mac Conchobhair, Bá do
mhóir-échtaibh Cloinne Rudhraighe an tan-sin
an tí torchair annsin, aoibheal beó a chineadh, & a
chlannmaicne, sósar dia rainicc orlamhas a
athardha ar bélaibh sinnsear, uaithne fulaing dámh, & deóradh, & degh-aosa gacha dána, post cothaighthe coccaidh,&
cennairrce fri comharsanaibh & coiccriochaibh. Ro fáccbadh ann dna,
Emann Ócc mac Emainn
Mic Síthigh
ard-chonsapal
Geraltach, fer toictheach trom-chonaigh go lán-ainm
láimhe & tighe aoidhedh, &
Murchadh Balbh mac Maghnusa, Mic
Síthigh, Tadhcc Ruadh
O Ceallachain, mac Uí Dhuibhidhir,
mac An Ridire Fhinn,
Fáltach Dhuine Maoilín, &
Seón mac Gearóid
mic Gearailt oidhre Leice
Bébhionn. Ro ghabhadh ann Ruaidhri mac
Maghnusa Mic Síthigh, Ro marbhadh
& ro gabhadh sochaidhe ele cenmothát-sidhe don
chur-sin.
Annal AOIS CRIOST, 1569. Aois Criost, mile, cuicc ced,
sescca, a naoí. Espocc Cille Dá Lua
.i. Toirrdhealbhach mac Mathghamhna mic
Toirrdhealbhaigh Uí Briain d'écc. O Sechnasaicch .i. An
Giolla Dubh mac Diarmatta, mic Uilliam,
mic Seain Bhuidhe tulach toirlenga do Ghallaibh & do Ghaoidhelaibh do neoch ticcedh dia
shaighidh dhíbh, fer gan beith eólach
h-i laidin
nó h-i m-bérla roba mó cion &
cáil h-i f-fiadhnaisi Gall an fer
í-shin, & a écc. A mhac Sean do gabháil a
ionaidh. Sláine inghen
Murchaidh mic Toirrdhealbhaigh, mic
Taidhcc, mic Toirrdhealbhaigh Uí
Bhriain d'écc. Mór Phécach
inghen Bhriain, mic Taidhcc, mic
Toirrdhealbhaigh, mic Briain Catha an Aonaigh
Uí Bhriain ben Uí
Seachnasaicch .i. Diarmaid mac Uilliam mic
Seain Buidhe ben dearsccaighthe ar
deilbh & ar dearlaccadh isidhe do écc. Semus mac
Muiris mic an iarla do beith
'na dhuine coccthach chonghairech an bliadhain-si go ro
chengailsiot Goill
& Gaoidhil na
Mumhan ó Bearba
co Carn Uí n-Neid
d'aon-rann & d'aonn-daingen fris i n-aghaidh comhairle an rígh. Iarla
Urmhumhan do bheith i Saxoibh
.i. Tomas mac Semais
mic Piarais mic Semais, mic
Emainn, & a dhias dearbhrathar .i. Emann an
Chaladh & Éduard do dol
i n-én-rann lé Semus mac Muiris,
do-chóttar an dias mac sin an iarla
lá feile Muire Mór
fa aonach Innsi Corr, & bá dírimh do
aisnéis ar glacsat d'eachaibh, & groighibh, d'ór, & d'airccett, &
d'earradhaibh allmardha ar an aonach-sin. An t-iarla
dna do theacht in Erinn an bliadhain
cedna & siodhucchadh dia braithribh frisan Státa.
Sluaiccheadh mór
lá iustis na
h-Ereann Sir
Hanry Sidny h-i
f-foghmhar na bliadhna-so do dhol ar Muimhneachaibh a n-diaidh na siodha &
an daingnighthe do-rónsat, & as edh do ghabh tre
Laighnibh siar-dheas, & ní
ro airis go rainicc go h-Uibh Mac Caille sa
Mumhain, & ro
suidhighedh longport
sochraidh sluaigh-beódha lais h-i t-timcheall
Baile na Martra, & baí sechtmain lé h-acchaidh an bhaile, & báttar
Muimhnigh ag bagar gach laoí don
t-seachtmhain-sin iomaireacc do thabhairt don iustis cona shluagh, & ní
ro chomhaillsiot in ní-sin. Ro gabhadh an baile fa dheóidh
lásan iustis, & ro fhaccaibh barda a h-ucht na
banríoghna inn. Do-chuaidh as-sin tré duthaigh
An Bharraigh, & tre Ghlenn Maghair
do dhol go Corcaigh. Báttar eirghe amach
Muimhneach annsin ar a chionn in oirchill
iommbuailte fris. Ar a aoí do léicceadh an chonair
don iustis. Baoí an
iustis
lé h-athaidh h-i c-Corcaigh, & a
rannta coccaidh ag deiliucchadh lé Sémas
an airet-sin acc teacht ar protex & ar pardún. Tanaic an
iustis as sin go Luimneach, & ro brisedh
bladh do bhailtibh na Mumhan lais etir
Chorcaigh &
Luimneach. Ro gabhadh
Cluain Dubháin & Baile I Becháin h-i
t-Tuadhmumhain
don toiscc-sin lasan iustis,
& do-chóidh iaramh go Gaillimh.
Baí-sidhe fri h-edh is in m-baile-sin ag cennsucchadh Dál c-Cais & Chloinne h-Uilliam, & Iarthair Chonnacht, & iar f-faccbháil na
Gaillmhe dó ro gabhadh
lais Dún Mór Mhec Fheorais, &
Ros Chomain, Ro fhácchaibh
presidens i m-baile
Atha Luain os cenn chóiccidh
Chonnacht uile ó Drobhaoís go
Luimneach agá f-follamhnucchadh & agá
f-fír-chennsucchadh. Bá h-esidhe ced-phresident na tíre-sin riamh,
Sir Eduard
Pitun a ainm. Ro shuí an
iustis tar a ais h-i
f-Fine
Ghall, & go h-Áth Cliath iar m-buaidh
c-cosccair i n-deireadh an foghmhair-sin budhéin & ní dearna
fear ionaid an rígh i
n-Erinn riamh lá h-oiret an t-slóigh ro
baoí-siomh eachtra rob aitheasaighe inás an siubal-sin do-rónadh
lais-siumh.
AOIS CRIOST, 1570. Aois Criost, mile, cuicc ced,
sechtmoghat. Mac Suibne Fánat
.i. Toirrdhealbhach Ócc, mac Toirrdhealbhaig,
mic Maol Muire, & a bhrathair Aodh
Buidhe Ruadh, & Mac Suibhne na
t-Tuath, Murchadh Mall mac Eocchain
Óicc do mharbhadh i n-Dún na Long h-i
f-fiull h-i f-fiadhnaisi I Neill
(Toirrdhealbhach Luineach) lá Cloinn n-Domhnaill Gallócclach & rob oilbheim adhbal
d'eineach & d'engnamh, do threóir, & do thairptighthe do chosnamh,
& do chothucchadh tuaisceirt Ereann
tuitim an trír íshin, & rob echt mór
fer dibh-sin gér bhó maith an dias n-aile .i. Murchadh Mall
cnú ós crobhaing, gris-bheó gan bhádhadh, err ghaisccidh
Gaoidhel, rinn iomarbhagha fear
n-Uladh i n-acchaidh fear n-Ereann, uaithne briste berne baoghail,
fodhailteach séd & saor mhaoíneadh Síl Suibhne an
Murchadh-sin. A bhrathair Eocchan
Ócc do gabhail a ionaidh, & a bhrathair Domhnall d'óirdneadh i n-ionadh
Mheic Suibhne Fánat. Eiccneachan mac Aodha
Buidhe Uí Dhomhnaill do mharbhadh h-i
f-fiull ag tionntudh ó sluagh Uí D
omhnaill lá Fer Dorcha mac
Uí Ghallchubhair cona mhuintir &
lá druing ele do Shliocht Donnchaidh
Uí Ghallchubhair.
m1570.
Mac Conmara,
Sean, mac Síoda, mic Meic Con, mic
Síoda, mic Taidhcc mic Lochlainn tighearna an taoibhe
thoir do Cloinn Choiléín
do écc duine miadhach mór-dhalach
leandan ban, & inghen ar shuarca, & ar shibhenradh, &
Domhnall Riabhach mac Con Medha, mic
Donnchaidh do gabhail a ionaidh. Fógra chúirte h-i
Mainistir Innsi
h-i t-Tuadhmumhain do chor lá
presidens chóiccidh Chonnacht go Síol
m-Briain, & go h-Uachtar
Connacht, Tadhcc mac Murchaidh
Uí Briain as é bá sirriam isin tír an tan-sin, & rob esidhe
céd-shirriam
Tuadhmumhan. Do-rónadh laisidhe urgnamh
bídh, & biotaille fó chomhair an
presidens h-i Mainistir Innsi. Ticc iaramh an
presidens don bhaile
a t-timchell na féle
Brighde do sonnradh. Bá h-ann baoí iarla Tuadhmumhan
Concobhar mac Donchaidh mic
Conchobhair Uí Bhriain isin Clár in
tan-sin. Ro chuir an presidens isin tres
lá gairm fair, & do-lodar drong do ghárda an phresidens do mhaithibh a mhuintire & a mharcshluaigh do thóchuireadh an
iarla. Bá i n-aon-uair do ló do-chódar sidhe go
dorus an bhaile & Domhnall mac Conchobhair
Uí Bhriain acc tocht chuicce mar an
c-cédna. Bá h-í comhairle ro cinneadh lasan
iarla, Domhnall
& a raibhe ó slabhradh na comhladh asteach do ghabháil,
& drong dá raibhe amuigh díbh do mharbhadh. Ro imthigh an chuid ele dibh dho
thoradh retha & rionnluais a n-each h-i c-cenn an phresidens go h-Inis.
Ro imthigh an presidens arnámharach,
& clann Murchaidh mic Toirrdhealbhaigh
.i. Tadhcc & Donnchadh
dá threórucchadh as in tír, & acc dénamh eolais dó tre carcraibh cumhgaibh,
& tré droibhélaibh diamra doieólais. Baoí an t-iarla
agá t-toraighecht, & ag tabhairt amais forra go rangattar
Gort Innsi Guaire in adhaigh-sin. Iar rochtain na sccél-sin gusan
iustis ro gab fercc & lonnus é, & as edh ro
chinn fein, & an chomhairle a fhorchongra ar iarla
Urmhuman, Tomas mac
Semais mic Piarais Ruaidh a h-ucht na banríoghna tocht do chennsucchadh
iarla
Tuadhmhumhan isin n-gniomh anuaibhreach do-rinne
uair bá gar a n-gaol & a m-brathairsi dia 'roile. Tainicc iarla Urmumhan cona
slógh h-i t-Tuadhmumhain fó cédóir, do-riacht an
t-iarla Conchobhar
i n-áit iomaccallmha fris, & do gheall go n-diongnadh a thoil-siumh & toil na
Comhairle. Do-rad a bhailte for
láimh iarla
Urmhumhan .i. Cluain Ramhfhada
An Clár Mór, & Bunraite, & ro léicceadh
Domhnall Ó Briain, & maithe, bhraighdedh
Tuadhmumhan báttar h-i l-láimh ag an
iarla amach, & braighde an presidens
mar c-cedna. Ro ghabh iaramh aithreachus, & attuirsi an
t-iarla fá na bailtibh, &
fá na braighdibh do thabhairt uadha, uair ní raibhe dá
longphortaibh aicce acht
Magh ó m-Bracáin amháin, & ro fháccaibh bardadha
buantairisi ann, & as í comhairle do-rinne gan dol fó
dhlighedh ná fó ghrásaibh Comhairle na
h-Ereann coidhche, & rucc do roghain gur
bhó ferr lais beith ar faoindeal & ar fogra, & cúl do chur ré a dhúthaigh &
ré a dhegh-athardha inás dol dia saighidh. Baoí iaramh
lé h-athaidh go h-inchleithe h-i c-Cloinn Mhuiris,
& do-chuaidh as-sin a t-timcheall na
fele Eóin don
Fhrainc,
& bái ré h-edh annsin, & ticc iaramh go
Saxoibh, & fuair grasa, pardún, & onóir ó
bhanrioghain
t-Saxan, & do-rad litireacha lais
d'ionnsaighidh comhairle na
h-Ereann dia
aithne diobh an t-iarla d'onorucchadh
& tainicc i n-geimhreadh na bliadhna cédna tar a
ais go h-Érinn. An president
cédna, & iarla
Cloinne Riocaird .i. Riocart
mac Uillicc na c-Cenn mic Riocaird mic
Uillicc Chnuic Tuagh do shuidhe lé h-acchaidh
Sruthra h-i samhradh na bliadhna-so. Báttar for
an sluaigheadh-sin h-i f-fochair an
phresidens forgla
toíseach, & trén-mhileadh láth gaile & gaisccidh
Uachtair Chonnacht ó Magh
Aoi go h-Echtge, & o
Ghaillimh go
h-Ath Luain. Báttar fós h-i
f-foslongport an phresidens drong mhór do caiptinibh cona saighdiuiribh amaille
friú, & dá chórucchadh nó a trí do gíománchoibh Gaoidhealchoibh. Baoí ann
bheós An Calbhach mac Toirrdhealbhaigh, mic
Eóin Charraigh, mic Mec Domhnaill
cona dhias mac, & cona
sochraide, & drem do Sliocht Domhnaill, mic
Eóin, mic Eocchain na Lathaighe, Mic Suibhne .i. Aodh
mac Eocchain mic Domhnaill Oicc, &
Domhnall mac Murchaidh
mic Ruaidhri Mhóir go c-cóirighthibh glan
toghtha gallocclách amaille friu, & córughadh
gallóglach ele do Cloinn n-Dubhghaill,
ordanás & eirghe amach on
n-Gaillimh. Baoí ann
bheos gasradh do mharc-shluagh
merdha tri chéd a líon sén
go lúireachaibh, &
go n-eidedhaibh plát. O 'd-chualaidh Mac Uilliam
Búrc Sean mac Oiluerais, mic
Seain, an toichestail slóigh
lán-mhóir sin do beith acc an president & ag an iarla a t-timchell Sruthra bá
cradh croidhe, & bá mesccadh menman lais an ní-sin, & ro thionoil chuicce
fó chédóir Búrcaigh Iochtaracha, &
Sliocht Maoilir A Búrc,
Clann n-Domhnaill Gallócclach & Murchadh na t-Tuagh mac Taidhcc mic Murchaidh, mic Ruaidhri
Uí Flaithbhertaigh. Tangattar-sidhe
dna gusan líon as lia ro fhédsat d'faghbhail leó
d'Albanchoibh, &
d'Eirennchoibh d'amhsaibh
& d' ócclachaibh, & ní ro h-anadh leó go ruachtattar ar cnoc baoí a f-foccas
do longphort an phresident & an iarla, & battar accá chomhairliucchadh etorra budhéin
cionnus do-bherdaoís dluighe nó dian-sccaoíleadh ar na
degh-shluacchaibh diocoiscce battar ag forrán forra ima t-tír & imá
n-dúthaigh. Ro cindeadh leó cétus troighthigh do dénamh dá
mharc-shluagh, & do-chóidhsiot
iaramh i n-inneall & i n-orducchadh, & ro thingeallsat dia 'roile gan
sccaoileadh no sccaindreadh asan innell-sin dia madh forra nó rempa ba raen.
Ro h-erfhuagradh leo bheós dia marbhtha mac nó brathair neich dhiobh ar a
bhelaibh gan anmhuin occa acht dol tairis fó cédóir amhail ba namha anaithnidh, & ro chinccsiot fón tóichim-sin do saighidh na slógh n-aile.
Dála an phresidens & an
iarla ro suidhighsiot a
n-ordanas, a
saighdiuiri, & a lucht halabard, & a lucht éideadh plata dia c-cois ar na
bernadhaibh bél-chumhgaibh in ro ba dóigh leó an lucht
ele dia saighidh, & ro chuirsiot lá a t-taoibh-sidhe Clann t-Suibhne, Clann
n-Domhnaill, Clann n-Dubhghaill,
& coisighthe an t-slóigh archena. Do-chódar fein & an mher-ghasradh
marc-slóigh tarla ina f-farradh h-i
leth-ursain na troda don
taoíbh ele. Ro ba dáil lé docair, & dob aghaidh ar éttualang d'occbhaidh
Iarthair & Iochtair Chonnacht cor dochum na conaire congháirighe sin. Ara aoi ro asccnasat for a n-aghaidh, & nír
bhó cian do-chódar an tan fuarattar a t-taoibh do tholladh, & a c-cuirp do
chréchtnucchadh lasan céd-fhrais do léicceadh fótha a gonnadhaibh
grán-aoíbhleacha & a bodhadhaibh blaith-righne,
ní sgeinm nó sccath, ní merten nó miodhlachus ro ghabhsat-somh riasna
crécht-diubhraicthibh-sin acht dol gan choiccill for a c-certacchaidh go ro
fhéchsat sith-fulang a samhthach cruas a c-cloidhemh, & troma a t-tuagh ar
chloignibh, & ar chenn-mullaighibh a c-celeadh comhlainn.
Nír bó fada ro fuilngedh na fedhmanna-sin lasan
f-foirinn tarla for a c-cionn an tan ro bhrúcht-bhris dian-mháidhm dásachtach
dibh for c-culaibh go ro bhen an trén-bhuidhen tainicc dia saighidh
iomlaoid ionaid & malairt áite díobh. Ro gabhsat-sidhe iaramh ag
díothlaithriucchadh na druinge tarla rempo ag lenmhain an luath-madhma ag
tendadh na toraigheachta, ag drutt & ag dinge i n-deghaidh
na n-drong-buidhen ar fedh dá mhíle on
f-foslongport. Ro sleachtadh,
& ro sraoíghleadh sochaidhe díobh leó an aired-sin. Iar n-dol do mhuintir
Meic Uilliam Búrc tar an
marc-sluagh
baoí dia lethtaobh, tuccsat na díormanna marc-sluagh amus for dheireadh na
n-óccbaidh riasa m-baoí an boirb-briseadh co ro díthaighit dréchta dia
n-drong-buidhnibh leó, & ro mudhaighfe ní ba mó munbadh dluithe
& daingne a n-innill & a n-ordaighthe tuccsat forra a t-tús an laoi.
Do-dheachatar iaramh for c-cúlaibh iar m-buaidh c-cosccair & c-comhmaoidhmhe
& iar sraoíneadh for a m-biodhbhadhaibh, acht amháin
bá sedh a n-dearnsat do dearmat conganta (o ro folmhaighedh
an chath-lathair leó, iar m-briseadh for a m-biodhbhadhaibh) gan
anmhain isin f-foslongphort in
oidhche-sin, uair dá n-andaois ní bhiadh fresabhra friú im ainm &
im oirdhearcus an mhadhma do beith forra. Dála an phresident, & iarla Cloinne Riocaird do ansat-sidhe, & Sliocht Domhnaill Mec Suibhne (ná
ro fágaibhaid a m-bonn dá m-biodhbhadhaibh an
lá-sin) & drong dia saighdiúiribh isin
f-foslongphort in oidche-sin. Báttar iaramh
ag aithne, & ag adhnacal a c-caomh & a c-carat, & ag fadhbhadh na f-fer
n-gonta seachnón an ár-mhaigh. Do-rónadh écht mór annsin ó Ghallaibh
.i. Pattraiccin Ciumhsócc, Ro marbhadh ann
bheós An Calbhach mac Toirrdhealbhaigh mic
Eóin Charraigh, & sochaidhe
ele nách airimhthir. Ro fáccbadh ann don leith ele Uáter mac
Seain mic Maoilir A Búrc
dia n-goirthi Cluas le Doininn, &
Raghnall mac Meic Domhnaill Gallócclaigh,
& dá mac Eóin Eireannaigh dá
chonsapal do Chloinn n-Domhnaill na
h-Alban. Do fáccbad ann líon dírímhe amaille
riú-sin d'Erennchaibh
d'Albanchoibh,
do Cloinn n-Domhnaill, do Cloin t-Suibhne, & do lucht
lenamhna Búrcach. Andar lásan slógh síos lás ro
sraoíneadh ina m-baoí rempa, & fris nár cothaiccheadh an cath-lathair as aca
fein baoí buaidh na teccmhala, & dar lásna tighearnadhaibh ro an isin
f-foslongphort in oidhche-sin as forra féin
ro ba dir clú an mhadhma do bheith. Slóiccheadh lá h-iarla Urmhumhan
h-i f-foghmhar na bliadhna-so .i. lá Tomas mac
Semais mic Piarais Ruaidh tar Siúir siar do Chliú
Máil mic Ucchghaine i n-Uibh
Conaill Gabhra, & do Ciarraighe Luachra,
ní ro airis gur ghabh & gur bhris Dún Lóich
ós Lemhain i n-deiscceart
chóiccidh Chon
Raí mic Dáire. Fuair braighde
& édala iomdha don turus-sin, & do fhill h-i
frithing na conaire cédna gan troid gan tachar, & bá sedh fó deara dó-somh
sin, clann iarla
Deasmhumhan do beith h-i l-láimh h-i
l-Lonndain,
& Semus Mac Muiris
ina aon d'fhine i n-acchaidh
Gall &
Gearaltach, & an tír uile ag cur
ina aghaidh, & fáth ele as nach f-fuair an t-iarla
teccmháil ar baoí congnamh slóigh na banríoghna
aicce ar an turus-sin.
Annal AOIS CRIOST, 1571. Aoís Criost, mile,
cúicc céd, sechtmoghat, a h-aon. Mac Con Mara Tadhcc mac Con Meadha, mic Con Mara, mic Seain, sódh a rainn & a charad do
chothucchadh, & a namhad d'fholmhucchadh & d'fhásucchadh d'écc, & a mhac
(Sean) do ghabháil a ionaidh.
An
Ciomhsóccach Tomas mac Seain
cend comhairle
Gall
Ereann fear ro bhaoí fo
thrí ina fhior ionaid righ i
n-Erinn d'écc. Mag Gormain
Maoileachlainn mac Tomáis mic
Maoíleachlainn Duibh tógbhálaigh
trógh, & tighe n-aoídheadh
d'écc. Semus Mac Muiris do ghabhail
Chille Mo Ceallócc,
& ní d'áilghes a h-ionnmhais, nó a h-iolmhaoíne gér bhó h-iolardha
a h-edála acht fó bíth bá h-ionadh oireachtais,
& ba tulach turleime do
Ghallaibh & do
Gheraltachaibh lé h-acchaidh
Shemais do ghrés. Do-radadh
uardhúsccadh námhat for an lucht báttar go
sóinmheach suan chodaltach i n-urthosach oidhche lá
mer-ghasradh Cloinne Suibhne &
Cloinne Síthigh báttar h-i
c-caoímhtheacht Semais Mic
Muiris ria n-uair teirte arabharach go m-báttar ag roinn
óir, airgit & iolmhaoíne, & séd somhaoíneach, ná h-aidémhadh an t-athair dia
eidhre, nó an mhathair dia h-inghin an lá riamh. Ro
bás dna leó fri h-edh trí lá & teora n-oidhche ag cor gach earnaile ionnmhusa
& uasail-earradh, chuach, & chorn c-cumhdaighthe for greghaibh, & eochaibh
fó choilltibh & fó fhedhaibh Eatharlach, & araill
ele go h-incleithe do shaicchidh a c-carat, & a c-coiccele.
Do-bertsat iaramh troim-néll teineadh & dlúth-bhrat dobhardha duibh-chiach darsan m-baile iaramh iar m-brisedh & iar m-blaidh-rébadh a
cumhdaighedh cloch & claradh
gur bó h-aitte & gur bhó h-adbha do chonaibh allta
Cill Mo Cheallócc iar gach
n-áines baoí innte gó sin. President Saxanach do theacht ós
cend dá chóicceadh Mumhan i n-earrach na
bliadhna-so, Sir Seon Parroit a ainm. Báttar lais iomat
long &
laoidheng, céd, & caiptínedh. Ro ghabhsat urradha,
& uasal-chodhnach, tigherna,
& toíseach an tíre fó cédóir lais, geibhitt dna
amhais, & easurradha lucht tuillmhe, & tuarusdail an tire
lá Semas gion go m-baoí dia dún-árasaibh
aicce acht Caislén na Mainge
namá. Ro fhóccair an president for
feraibh Mumhan teacht go líonmhar
lér-thionoilte ina dóchum cona lóintibh fein leó lé h-aghaidh
Caisléin na Mainge im fhéil Eóin ar c-cionn. Do-rónadh
fair-siomh sin, & ro gabsat ag iomshuidhe an bhaile ó
féil Eóin go medhón
foghamhair, & ní ro tharmnaigh ní dóibh ar ní ro ghabhsat an baile an
bliadhain-sin. Téit an president co
Corcaigh, & ro sgaoilsiot
fir Mumhan dia t-tighibh. Ro fógradh cúirt fri h-edh
ocht lá n-décc lá president chúiccidh Connacht Sir Eduard Phitun h-i
Mainistir Innsi do
chertucchadh, & do chendsucchadh Dál c-Cais, & Uachtair Chonnacht fó fhéil Patraicc na bliadhna-so. Tánaicc trá an
president go
marc-sluagh merdha, go
saighdiuiribh soineamhlaibh, uair ro ba cuimhneach lais an eiccen-dail i
m-baoí lá Dál c-Cais
roimhe, & baoí gach laoí re h-edh na
n-ocht lá n-décc
remhráite ag coiccert recht, & riaghla, & ag
ionnarbadh éccora & indlicchidh. Do-beart iarla Tuadhmumhan
Concobhar mac Donnchaidh Uí
Bhriain a duthaigh & a thighearnas do president
i n-íc an indlicchidh do-róine fair fecht riamh & ó na baoí occa ar a chomus
dia bailtibh acht an Magh Ó m-Brecáin do-rad dó
é bheós go m-baoí an Magh, Bunraite,
An Clár Mór & Cluain Ramhada ar láimh an
phresident ag fághbháil an tíre
dhó, & rucc braighde gacha h-urraidh dá
m-baoí h-i Tuadhmhumhain lais go
h-Ath Luain. Níor bhó h-urusa
a ríomh a n-do-radadh dó do chédaibh bó ó
Thuadhmhumhain ré h-edh an dá bhliadhan baoí na
president occa. Sean mac An Ghiolla
Dhuibh mic Diarmada baoí na Ua
Seachnasaigh o bhás a athar gus an m-bliadhain-si,
ro benadh an t-ainm-sin & Gort Innsi
Guaire de la dearbhrathair a athar .i. Diarmaid
Riabhach mac Diarmadha ar bá h-esidhe
bá sinnsear ann iar f-fír.
Annal AOIS
CRIOST, 1572. Aois Criost, mile, cúicc céd,
seachtmoghatt, a dó. Airdepscop
Tuama Criostoir
Boidicin d'écc, & a adhlacadh i
n-Gaillimh. Espucc Cille Fionnabhrach,
Sean Ócc mac Seain mic
Amhlaoíbh Uí Niallain fer
foircetail breithre Dé d'écc, & a adhnacal h-i
c-Cill Fhionnabhrach budein. Mairgreg inghen
Conchobhair mic Toirrdhealbhaigh mic
Taidhcc Uí Bhriain ben lán
d'féle d'ionnracus, do chonnla, do chrabhadh, do
ghloine, & do genmnaighecht d'écc. Tighearna Déiseach .i. Muiris mac
Gearailt, mic Seain mic Gearoit
mic Semuis mic Gearóid iarla d'écc, & a brathair
.i. Semus d'oirdneadh ina ionadh. Sean mac Tomais
mic Riocaird Oicc, mic Uillicc Ruaidh, mic
Uillicc an Fhíona do bhadhadh isin Suca. Henrí Ó
Craidhen cendaighe
saidhbhir sochonaigh d'Iochtar Connacht
d'ég. Eoghan Ruadh mac
Fearghail mic Domhnaill Ruaidh Mic An
Bhaird, Muiris Ballach mac Con
Coiccriche mic Diarmada Uí
Chléirigh, & mac Uí
Mhóirin do chrochadh lá h-iarla Tuadhmumhan
Concobhar mac Donnchaidh, &
robdar saoite h-i senchus,
& i n-dán an Muiris
& an t-Eoghan remraite, & ro ba damhna
aoire, & easccaoíne don iarla
an feill-ghniomh íshin. Eoin mac Colla, mic Domhnaill, mic Eocchain Mic
Domhnaill d'écc. Fóccra chuirte do thabhairt la president chúiccidh
Chonnacht Sir
Éduard
Phitun im fhel
Patraicc i n-Gaillimh dá raibhe fo
chumhachtaibh na bainrioghna
ó Luimneach go
Sligeach. Tangattar
fon toghairm-sin iarla Cloinne Riocaird cona chloinn
.i. Uilleacc & Sean
go maithibh a muintire & Sliocht Riocaird Óicc A Búrc,
& Mac Uilliam Iochtair .i. Sean
A Burc mac Oiluerais mic
Seain go m-Búrcachaibh Iochtarachaibh h-i maille fris & Dál c-Cais cona c-coimhtionol.
Iar t-tocht dóibh i c-cend an phresident
go Gaillimh, ad-chualattar dá mac iarla Cloinne
Riocaird Uillecc &
Sean fosccadh scceóill eiccin tres ro
omhnuighsiot an president
& ro élaidhset co h-inchlethe as an m-baile. Amhail
at-chualaidh an presidens an
ní-sin ro gabhadh maithe Cloinne Riocaird lais, & ro fhaccaibh i l-laimh
isin m-baile iad, & luidh fein & an
t-iarla (athair na cloinne-sin) fo rest lais go
h-Áth Luain, & as-sidhe go
h-Ath Cliath, & ro fháccaibh
an t-iarla ann, & soais fein doridhisi go
h-Ath Luain. O 'd-chualattar clann an
iarla an ní-sin tuccattar esfhuaccra
d'amhsaibh & d'aos tuarasdail na c-coiccríoch
c-comhfhoccas tocht gan chairde ina n-dochum. Ro fregradh go
neimhlescc lá Cloinn
t-Suibhne Uachtair & Iochtair
Chonnacht & la Cloinn n-Domhnaill
Gallócclach (go n-il-chédaibh Albanach
araon riú) an toghairm íshin riasiú ráinicc leó-sidhe tionol
go h-aon-mhaighin. Rucc an president a dhiorma
slóigh & saighdiúiridhe lais go Gaillimh, & rucc ordanás &
eirghe amach na Gaillmhe
lais go h-Achadh na n-Iubhar .i. baile cloinne
Domhnaill Uí Flaithbertaigh, & bá h-e
Murchadh na t-Tuagh mac Taidhcc
Uí Fhlaithbhertaigh baoí agá tharraing
ar an turus-sin. Ro fáccbadh dias do
Sliocht Domhnaill Uí Fhlaithbertaigh i t-timcheall an
bhaile, Ro leith-brisedh & ro lán-gabhadh
an baile lasan president iar sin,
& ro fhágaibh an mhéid baoí slán de ar láimh
Murchaidh na t-Tuagh Uí Fhlaithbertaigh.
Do fhill an president tra go
Gaillimh tré
Cloinn Riocaird, & tre
Uibh Maine gan troid gan tachar go
rainicc co h-Áth Luain. Iar t-tionol na sochraide rémhraite
do shaighidh cloinne an iarla as gach aird
ro cengailsiot, & ro dhaingnighsiot féin, & Mac Uilliam Búrc re
'roile .i. Sean mac Oiluerais, &
bá h-é céd ní do-rónsat iar sin a
beith acc brisedh tor
t-taobh-gheal
,
& caislén c-comdaingen
Cloinne Riocaird go ro
brisid bailte an tire ó Shionainn go
Boirinn leó genmotha uathadh. Ro
h-aircceadh leó iar sin etir Shuca
& Sionann & na Fedha,
& gach aon agá m-baoí báidh no rann lé Gallaibh go dorus Atha Luain. As ead do-dheachattar iaramh laimh
dhes ré Sionainn soir gach n-díreach go
Sliabh Baghna na t-Tuath, & anonn do Chaladh na
h-Angaile go ro loisccsiot Áth Liacc. Ro
gabhsat ag dódh & acc díoláithriucchadh ag iondradh, & acc orccain gacha
baile go rangattar i n-Iarthar Midhe.
Roba diobh-sidhe An Muilend Cerr & as-sidhe go dorus Atha Luain go ro loisccsiot a m-baoí
ó dhroichet anonn don bhaile. As
seadh lottar iaramh don taobh thall go Dealbhna Meg
Cochláin, & tar a n-ais go Síol n-Anmchadha,
& ní ro fháccaibhsiot toíseach
tuaithe ó Eachtghe go Drobhaoís nar
chuirsiot a n-aon-rann coccaidh friú don chur-sin. Ro briseadh leo
balladha Baile Atha an Ríogh, &
a thighe cloch, & a chaistiall
& ro mhursat an baile co nár bhó h-urusa a aithdhénamh go h-aimsir imchein
dia n-eis. Do-cuas leó fó dhí i n-Iarthar
Chonnacht d'aimdheóin muintire na
Gaillmhe, & na saighdiuiridhe Saxanach
ro fháccaibh an President ag
congnamh bardachta an bhaile, & ro marbhadh leó caiptin na saighdiúir Saxanach sin
ag an doras iartharach don bhaile, & bá d'aimhdheoin
Muintire Flaithbertaigh bheos do-dheachattar
an dá uair-sin don tír & ní bhaoí conair aca acc dol & ag teacht acht tré
Áth Tíre h-Oiléin namá, & do-rónsat creacha & oirccne aidhbhle ar
Murchadh Ó Flaithbheartaigh gach
uair aca-sin. Báttar tra clann an iarla
amhlaidh-sin ó dheireadh earraigh go medhon foghamair ag comhlot
na c-cendadhach, & ag milleadh
gach neith ro fhédsat im Ghallaibh,
& imo ranntoibh Gall &
Gaoidheal archena. As eadh ro
chinnsiot comairle
Atha Cliath, &
maithe
Gall an
t-iarla do léccadh amach fó shídh, & chairdine ós
cionn a criche & a fherainn, & do chendsucchadh a chloinde,
& táinicc dna dia thír h-i f-foghmhar na bliadhna-so ro chendsaigh a chland,
& ro léiccsiot scaoíleadh dá n-amhsaibh ar n-íc a t-tuillmhe &
a t-tuarastail friú. Baí din Semus mac Muiris
mic an iarla máraon lé cloinn
iarla Cloinne
Riocaird ar na h-imtheachtaibh-sin ag
iomfhuireach lé h-Albanchaibh
do breith lais i n-Gearaltachaibh, & as
diaisneídh a f-fuair an Sémus-sin
do ghaibhthibh & do ghér-guasachtaibh d'easbaidh bídh & codalta ar uathadh
sluaigh & ar beg m-buidhne ó
Gallaibh
& ó Gaoidhealaibh
dá cuiccidh Mumhan an bhliadhain-si. President
dá chóiccidh Mumhan do suidhe
lé h-aghaidh Caisléin na Mainge isin
samhradh do shonnradh, & slóigh da chóiccidh
Mumhan
etir Gallaibh
& Gaoidhealaibh, & bailtibh
móraibh, cona n-ordanas, cona b-púdar, &
cona luaidhe. Báttar tra tionól
Sleachta Eoghain Mhóir uile isin
f-foslongport-sin. Baí ann
Mac Muiris Ciarraighe .i.
Tomas mac Emainn, battar ann dna
Barraigh &
Róisdigh, baoí an t-sochraide-sin
uile ré h-edh ráithe h-i f-forbais imon m-baile,
& ro gabhadh leo h-é fo dheóidh do díth bídh, & nír bhó d'easbhaidh
cosanta itir, & bá ar dáigh fóirithne
Albanach do breith gusan m-baile
baí Semus h-i f-fochair cloinne an iarla amhail remhebertmar. Mortladh mhór ar dhaoinibh & ar cethraibh an bliadhain si.
Annal AOIS
CRIOST, 1573. Aois Criost, míle, cuicc céd,
sechtmoghat, a trí. Domhnach initte, & fél Bríghde for aon-lo an
bliadhain-si, sanais iar c-cáiscc & deasgabhail
in earrach, & bá machtnadh mór lá cách inn sin. Mac Ailin .i. Giolla
Epscoip mac Giolla Epscoip an t-aon-mac Gaoidhil as lugha dob olc
i n-Albain d'écc. Mag Craith Uilliam mac Aenghais ollamh Dal c-Cais lé dán, saoí suadhamhail i n-ealadhain,
& h-i m-brughachus d'écc. Donnchadh Riabhach mac
Taidhcc Uí Cheallaigh do écc. Iarla Saxanach do
theacht os cend chóiccidh Uladh
h-i f-foghmhar na bliadhna so .i. iarla
óf Esex a chomhainm,
& a dhol do chomhnaidhe go
Carraicc Feargusa, &
go Cloinn Aodha Buidhe. Brian
mac Feilim Bacaigh I Neill 'na
codhnach ar Trian
Conghail, & ar Cloinn Aodha
Buidhe an tan-sin. Creacha, & coinghleca iomdha do
theccmhail etir Brian & an
t-iarla go feil
Pattraicc ar c-ciontt. Murchadh mac
Diarmada mic Murchaidh
Uí Bhriain do mharbhadh lá h-Uillecc
A Búrc mac Riocaird mic Uillic
na c-Cend, & lá h-Ua Seachnasaigh .i. Diarmaid Riabhach mac Diarmada mic
Uilliam, mic Seain Bhuidhe, & bá
h-é Ua Seachnasaigh ro imir lamha fair.
Gort Innsi Guaire do bhuain d'Ua
Sheacnasaicch lá Sean A Burc a n-dioghail mharbtha a dhearbhrathar. Semus Mac
Muiris do bheith acc coccadh & ag coinghleic fri
Gallaibh an bhliádhain-si co ro
snadhmadh sidh etir essiumh & president dá
chúiccidh Mumhan san earrach do
shonnradh, & tánaic do mhírbhuilibh Dé, & do bhithin
t-Semais, iarla
Desmumhan (Gearoid mac Semais mic Seain, & a brathar
.i. Sean báttar i l-laimh
i Lonndain lé
sé bliadhna roimhe-sin) do léiccen amach do ched
chomhairle Shaxan, & a theacht h-i
c-cuan Atha Cliath. Ro gabhadh an
t-iarla iaramh & ro congbadh fó
riast isin m-baile h-é, & ro léicceadh Sean d'fhéchain
fhásaigh fhionn-Mumhan, & d'fhios a
athardha, & na méide do mhair dá lucht lenamhna. President
dá cuiccidh Mumhan co dhol co
Saxaibh h-i t-tós in fhoghmhair ar c-cind
iar t-techtadh, & iar t-tendghabhail an tíre, & iar b-fágbháil maor,
comhaírleach, & caiptíneadh uadha
fein os cend a stiúrtha & a f-follamhnaighthe amhail ro ba mian lé a
mhenmain badhéin. Ro caoíneadh an ceileabhradh-sin an
president acc bochtaibh, ag
baintreabhthachaibh, & ag aos anffand anarrachta an tíre. Fuair iaramh iarla
Deasmumhan elang ar eludh im
fhéil Martain iar sin do nemh-thoil na
comhairle gan fhios gan airiucchadh
dóibh go rainicc do siubhal tri n-oidhche ó
Ath Cliath (go n-uathadh ina fhochair)
go glé-mhedhon Geraltach. Ro fáilticcheadh
fris an t-torchar flatha tánaic annsin.
As gar uair gur bó cédach conghaireach an tí tánaic ina uathadh don tír an
tan-sin. Ro h-ionnarbadh
lais fó chend aon-mhiosa iaramh buannadha, &
bardadha Saxanacha báttar i n-dúintibh & i n-daghbhailtibh
fher Mumhan uair bá ag an
president cona
Saxanchoibh baoí
Caonraighe cona
c-caislénaibh, Baile na
Martra, & Caislén na Mainge.
Ro gabadh iad-suidhe co na m-bardaibh lasan iarla co
nár fhágaibh urra aitighthe aon-baile ferainn ó
Chumar Tri n-Uiscce co
Bealach Conglais, & ó Bhealach Conglais co Luimneach nár chennsaigh,
& nár chuir fó bhreith a bhuannadh, & a mhaor
fó chend na h-aon-mhiosa rémhraite. Ro fhócair a c-cadhas féin
d'eacclais & d'ealadhain, & ro chuir na
h-uird ina
n-ionadhaibh fein do reir dliccheadh an phapa amhail ro ba dír. Coccadh etir Dal
c-Cais badhéin. Ba h-iad báttar do thaobh don
choccadh-sin .i. Domhnall mac Conchobhair
Uí Bhriain, & Tadhcc mac
Murchaidh Uí Bhriain. Clann
Donnchaidh Uí Bhriain don leith
ele .i. an t-iarla &
Toirrdhealbhach acht ní bhaoí an
t-iarla fein isin tír don
chur-sin. Ro fhás imresain etir Thadhcc
mac Conchobhair, & Tadhcc mac
Murchaidh baoí i n-aon-rann gó sin ag
congnamh lá Domhnall mac Conchobhair
i n-acchaid cloinne Donnchaidh go ro sgarsat
fria 'roile, & bá fri Tadhcc mac
Conchobhair do-ronadh fotha na h-imresna,
& do-chóidh i rann a easccaratt .i. clann
Donnchaidh Uí Bhriain
i n-aghaidh a dearbhrathar Dhomhnaill mic
Conchobhair, & Taidhcc mic
Murchaidh, &
Uachtair Tuadhmhumhan. Ro tionóileadh iaramh lá
Tadhcc mac Conchobhair (a n-dioghail a
dhiomdha for Tadhcc mac Murchaidh)
amhsa & díbhearccaigh do ghall-ócclachaibh
Geraltach tar Sionainn, & do-bert lais iad do
chongnamh lá cloinn Donnchaidh Uí
Bhriain go m-battar sochaidhe iomdha ina b-fhochair do
Buitilerchaibh, & do
Cloinn t-Suibhne an tíre fein
.i. Sliocht Domnaill mic Eóin Meic
Suibhne go sochraide an iarla
amaille le a dherbrathair lé Toirrdhealbhach mac
Donnchaidh. As ann tangattar an t-sochraide-sin
uile h-i cenn
aroile acc Ard na c-Cabócc bail a t-teid
Forghus isin muir. Ro ghluaiseadar iaramh do
dhioghail a n-anffoladh for Uachtar Tuadhmhumhan tre
oirthear Ó c-Cormaic, & tré
imlibh ó f-Fermaic. Bá h-é slad & sír-eighemh &
iachtadh na n-anffann boí ag cur rabhadh reampa in gach maighin in
ro ghabhsat. Lottar iaramh tré cloch-ród Coradh
Finne, & lá dorus Innsi I Chuinn, & do
Bhóthar na Mac Ríogh, & ruccsat drong dia n-daoínibh
faidhbh & édala a Cill Inghine
Baoíth, & nír bhó h-airrdhe buadha nó cosccair do
Dhál c-Cais sarucchadh na
ban-naoimhe. As eadh do-chuattar iaramh
siar-ttuaidh tré c-coiccrich Corca M' Ruadh
& Bóirne. Ro léiccsiott scceimhelta
sccaoílte ar fud an tíre uatha go ro teacclamadh leó creacha an tíre uile ria
n-adhaidh go h-aon-mhaighin. Ro ghabhsat
longport iaramh, & nír
bhó h-ionadh chumhsanta essidhe lá h-iachtadh & lá h-eighmibh ban, &
baintreabhthach ag accaoíne a n-imneadh a n-deadhaigh a n-díoghbhala.
O 'd-chualaidh Domhnall mac Conchobhair
Uí Bhriain, & Tadhcc mac
Murchaidh an trom-sluagh-sin do thocht tairsibh ro
thecclaimsiot an líon as lia ro fhédsad do sluagh fo chedóir, & rangattar
a c-comhdháil araile co Carn Mic Táil. At iad battar ina f-fochair
ann sin
clann Emainn Mic Síthigh go n-glan-mhogal gall-ócclách tánaic trí h-oidhche riasan
tan-sin tar Sionainn, & óccbhaidh
Sleachta An Ghiolla Dhuibh mic Conchobhair mic
Donnchaidh mic Domhnaill na Madhmann Mic Suibhne. Baí
ann Uilleacc mic Riocaird Shaxanaigh mic
Uillicc mic Riocaird A Búrc
tánaic an lá roimhe-sin d'fiosrucchadh a bhráthar, Tadhcc mac
Murchaidh Uí Bhriain. Ro chinnsiot ann-sin a
h-aon-comhairle an slógh do lenmhain, & ro ghabh Domhnall mac
Conchobhair Uí Bhriain occa n-gresacht im chalma
do dhénamh, & as-bert friú, ‘A dhegh-muintir’ ar sé ‘Ro chualadhusa lá senaibh, lá senchadhaibh nách lé líon sluagh nó sochaidhe berar buaidh, & nách b-fuil breithemh as fíre as fíor re cathrae. Do-rónsat an lucht úd
fairbricch, & iomarcradh foirn .i. ar n-ionnsaicchidh go' r c-crich n-dilis
badhein go ro chreachsat, & go ro oirccset ar muinteara. Ní fhuil isin lucht úd gidh líonmhar dhóibh acht cumasccach slóigh a h-ionadhaibh eccsamhlaibh,
ní bá lainne leó tairisiomh oldás teicheamh diamadh deimhin leó
rochtain a n-anmann as an maighin h-i c-coindrecfam’. Ro gabh greim tra an
greasacht-sin do-bert Domhnall for a mhuintir,
& ro thingheallsat dó gomadh báidh brathairsi nó bhiadh aca uile i n-aghaidh
a namhat, & ro chinnsiot lucht bratha, & taisccéladh do chor
uatha for an f-foslongport
an oidhche-sin. Baoí Tadhcc mac Conchobhair
Uí Bhriain, & Toirrdhealbhach mac Donnchaidh I Bhriain cona sochraide go feithmheach fuireachair lá taobh a longpuirt
an oidhche-sin co solus trath eirghe do ló arnábharach. Ro asccnattar rempa
lá h-eirghe na gréine do Sliabh na n-Groighedh, & láimh clé lé
Bél Atha an Ghobhann, & báttar slóigh an tíre
ag maill-cheimniucchadh lá a t-taobh do theaccmhail friú, ro nochtsat a
meirgeadha eiteacha errleabhra leth ar leth, ar a aoi ro chinnsiot go céim
dioghainn d'fhearsait Cille Mainchin do shaighidh Beóil an Chip gach n-díreach. Ro gabh
Tadhcc mac Murchaidh, & an sluagh
archena ag grís imdherccadh Domnaill
I Bhriain ar a fhod leó báttar gan
ionnsaighidh an t-slóigh
n-aile uair báttar acc coimhimtheacht ard i n-aird fri aroile
ó Bhaile Atha an Ghobhann go sin. Ráinicc Tadhcc
mac Conchobhair & Toirrdhealbhach
Ua Briain cona sochraide ar mullach chnuic Beoil an
Chip ina n-inneall iombualta amhail ro ba lainn
badéin. Báttar an sluagh n-aile & lucht na tíre agá t-tograim i n-acchaidh na
leargan airde aggarbhe baí dia saighidh amhail as déine
con-rangattar, & ria n-dol eadh diubhraicthe dóibh ro gabh
sgeinm & sccáth éttroma & aerdhacht, claonadh, & corraidhe
consapail
Taidhcc & Toirrdhealbhaigh
gor ghabhsat ruaccadh fó chédóir chuca. Ro gabhadh ag a n-airleach,
& ag á n-athchuma, ag a sleachtadh & acc á slaidhe na
f-fictibh, & na t-triochtaibh, 'na n-deisibh,
& 'na t-triaraibh assin co Beinn Formala.
Nír bhó h-aon-chonair ro gabhsat na buidhne-sin uair do
gabhsat an marc-sluagh láimh dhes
le fairrcce siar & na coisighthe soir-dheas gach n-díreach. Ar a aoí ro
lenadh go lán-urlamh gach drong dhíbh. Ro laccsat an marc-sluagh a n-aradhna dia n-eachaibh
amhail as déine ro fhédsat, & do-dhechaidh Toirrdhealbach Ó Briain as dá marcach décc dia lucht lenamhna do thoradh a n-eisiomhail, & do
luas a n-each go Cathair Ruis. Do gabhadh
& do gonadh drong ele dá mhuintir. Ro gabhadh ann dna
Tadhcc mac Conchobhair Uí
Bhriain, & a mac Toirrdhealbhach
uair do ansat-sidhe for an c-cnoc íshin uair bá dóigh leó go f-fosaighfeadh
cách ina f-farradh. Ro gabhadh tra drong nár saoíleadh d'anacal
d'fhíor mhuintir an iarla, &
ro marbhadh dronga iomdha ele. Ro ba glórach badhbha,
& brain-eóin, & eathaididhe aér, & faolchoin na fiodbhaidhi for sethnachaibh
saor-clann fó dháigh imaircc in aon-laoí-sin. Bá feirde
Uachtar Tuadhmhumhan go cenn athaidh dia eisi an
ro fáccbhadh do bhraighdibh, d'eachaibh, & d'éidedh d'arm,
d'ordanas, & beós dia c-cethraibh,
dia n-innilibh fein aca an lá-sin.
Muiris mac
An Ghiolla Riabhaigh (.i. Ó Cléirigh)
Uí Chléirigh, saoí h-i
senchas, & h-i leighionn, fer soimm sochonáigh d'écc
h-i Muintir Eolais, & a adhnacal i
f-Fiodhnach Maighe Réin i
n-ecclais Caillín.
Annal AOIS
CRIOST, 1574. Aoís Criost, mile, cuicc ced, seachtmhoccat,
a cethair. Conn mac
An Chalbhaigh, mic Maghnusa
Uí Dhomhnaill do gabhail h-i fiull la
h-iarla óu
Esex h-i
f-foslongport an
iarla badéin, & a chor iaramh co
h-Ath Cliath. Iarla Desmumhan do bheith ag foghail, & ag inghreim a
esccaratt i n-errach na bliadhna-so, & briseadh dó ar
Mág Carthaigh Mhór .i. Domhnall, mac Corbmaic Ladhraigh, & Mac Fingin
(Donnchadh mac Domhnaill mic
Fingin) do mharbhadh lá muintir an iarla, & ro ba damhna dobróin, i n-Desmumhain eisidhe. Ro marbhadh
leó dna ócc consapal
d'uaislibh
Cloinne Suibhne
.i. clann Donnchaidh Bacaigh mic Maol Muire
mic Donnchaidh mic Toirrdhealbhaigh, mic
Eocchain, mic Maol Muire, mic
Donnchaidh go sochaidhibh do dagh-dhaoínibh
oile genmothát. Tárraidh tra mac iarla Desmumhan
(Sean mac Semais) eitim n-gabala
ar dhagh-bhaile daingen do Trian Chluana
Mheala diarbhó h-ainm Doire an Láir, & ro chuir
bárda tairisi dia muintir d'iomcoimhéd an baile h-ísin. O 'd-chualaidh
iustis na
h-Ereann (Sir
Uilliam Fitzuilliam)
& iarla Urmumhan
(Tomas mac Semais mic Piarais
Ruaidh) an ní-sin ro athnuadhaigh gabhail an baile-sin a
nua-fhola, & a sen-fhola re cloinn
iarla
Desmhumhan, & ro fhógairset d'feraibh
Midhe, & Bregh,
do Buitlérachaibh, &
d'Fine Ghall archena dul do
dhian-mhilleadh Lethe Modha, & ní
ro h-anadh leó gur ro saidhit a b-puiple & a b-pailliúin i
t-timcheall Doire an Láir co ro
gabhadh é leó fo dheóidh, & ro dícendait an bharda uile lasan
iustis. Batar a dhaoíne,
& a lucht conganta ag tréccadh iarla
Desmumhan an oiret-sin gur
bó h-i comhairle ro chinn tocht h-i c-cend an
iustis, & a bheith dia óighréir, & rob eiccen
dó Caislén na Mainge,
Dun Garbháin, &
Caonraighe do tabairt dó, & maithemh ar gach ní ro
milleadh eatorra ar gach taobh go sin. Sídh codach & caradradh do coimhcengal eitir
Bhrian mac Feilim Bacaigh
Uí Neill & iarla
óu Esex,
& turccnamh fleidhe do dhénamh iarttain la Brian & an
iustis co
maithibh a mhuintire do thochuireadh dia
shaicchidh, & robtar subhach soimhenmnach frí ré
theóra n-oidhche cona láibh i f-farradh aroile. An tan
bá h-áine dóibh occ ól & occ aoíbhnes, h-i c-cenn na rée h-í-sin ro gabhadh
Brian cona brathair & cona mhnaoí lasan
iarla, & ro cloidhmheadh gan choiccill a muintir
uile, fiora, mná maca, & inghena ina fhiadhnaisi badhéin. Ro cuireadh
Brian iarttain, a bhen, & a brathair go
h-Áth Cliath, & do-rónadh cethramhna comhroinnte
díobh ann conadh amhlaidh-sin do-chuaidh críoch a c-cuireadh dhóibh.
Ro ba lór d'fotha adhuatha, & urgráine
d'Erennchoibh an oidheadh anabaidh, & an
mídiach malarta, & mí-imberta-sin tuccadh for
thigherna Cloinne
Aodha Buidhe Uí Néill, uachtarán,
& sinnsear Slechta Eoghain
mic Neill Naoíghiallaigh & Ghaoidheal
Ereann d'urmhor cénmotha
uathadh. Clann iarla
Cloinne Riocaird .i.
Uilliam, & Sean do brisedh
breithre, & braithreasa for aroile, & amhsa mhór
d'Albanchaibh &
d'Éirennchaibh do fhosdadh
lá Sean A Búrc. Fuair iarla Urmumhan
iáromh protexion dó, & do-rad braighde ré comhall
don bhainríoghain ar laimh an iarla. Cioth
cloich-shnechta do f-fhearthain h-i
Callainn Maii na bliadhna-so,
bá h-examhail iongnath fearthain an chetha íshin,
uair bátar dronga i n-Erinn na ro
mhachtnaidh é acht amhail nach cioth n-aile, Batar drong
n-aile ó ro tógbait tige trebar dhaingne, & o ro báidhit cethra, & innile. Na
guirt gemhair ro bhaoí arna síoladh ráithe no leith-bliadhain riasan tan-sin
ro fháccaibh an cioth-sin ina lergaibh loma gan ioth gan fheór iad. Ro
fhagbhaidh an cioth cédna bheós cudroma gach cloiche dá c-cuireadh do mhioll
mhaoth-ghurm for na luirgnibh frisa m-benadh.
Mac Taidhcc mic
Taidhcc Uí Ruairc do mharbhadh
lá cuid do lucht lenamhna na Breifne ar
faithche Droma Da Ethiar.
Annal AOIS
CRIOST, 1575. Aois Criost, mile, cuicc ced, sechtmhoghatt,
a cúicc. Rudhraighe mac
Aodha (.i. Ua Domhnaill), mic Maghnusa,
mhic Aodha Duibh Ui Domhnaill
do mharbhadh i n-edghaire i n-Dún na n-Gall
la Cathaoir, mac Eóin, mic Tuathail
Uí Ghallcubhair, & nochar laind lais-siumh ind sin. Robharta
ro-thesbaigh, & eallscoth aintiormaigh i samhradh na bliadhna-so coná fríth edh aon-uaire do
ló nó d'oidhche do fleochadh ó Bealtaine co
Lughnasadh. Ro fhás
esláinte urghranna & teidhm turbróidh don tesbach h-íshin .i.
an pláigh. Baoí tra an teidhm-sin co
h-anffóill for Shaxanchaibh, &
for Éireandachaibh i
m-Baile Atha Cliath,
i nd-Nás Laighen,
i m-Baile Atha Fhir Dhiadh,
isin Muilenn Cerr,
& i m-Baile Atha Buidhe. Rob iomdha
dna etorra sidhe, caislén gan
choimhéd, innile gan aoghaire, & uasal-chorp gan
adhnacal tria bithin an tedhma íshin. Iustis nua do
thocht i n-Erinn .i.
Sir Hénri
Sidnei, isin f-foghmhar do
shonnradh, & h-i c-cóicceadh Uladh ro gab port
cetus, & bá h-amhlaidh baoí Ére
for a chiontt na h-én-tuinn choccaidh & chendairrce,
& ro naidhm sidh, caradradh, & carthanacht etir
Cenel c-Conaill &
Eocchain, & coicceadh
Uladh archena fo bith bá h-aca
táinicc h-i t-tír h-i t-tosach, & ro dhíochuir an
iustís-sin co
Saxaibh an
t-iarla lé a n-dearnadh an gabhaltas for
Ultoibh, & ro fheall for
Chonn mac An Chalbhaigh, &
for Bhrian mac Feilim Bacaigh .i.
iarla ou
Esex. Conn
mac An Chalbhaigh Uí Dhomhnaill
dna, & Conn mac Néill Óicc
Uí Néill báttar i l-láimh i
n-Áth Cliath do elúdh ré linn
an iustis do thocht i
nn-Erinn, & Conn
Ua Domnaill do bheith h-i foithribh & h-i
fásaighibh a dhúithche badhéin gur chuir an
iustis a phardún
chuicce. An iustis iaromh do dhul
h-i t-tosach an gheimreadh seachnon Mhaighe Breagh
& Midhe, ais-sidhe h-i
Forthuathaibh Laighean, go ro
shíodhaigh Goill &
Gaoidhil
Airtir Mumhan
& Midhe, & Síol Rossa
Failgi, & Clanna Conaill Cernaicch fri aroile.
Luidh iarttain siar-dhes gach n-díreach go
Port Loairge, co
h-Eochoill, & co
Corcaigh im Notlaicc. Bá dírímh in ro mudhaigh do mheirleachaibh, & in ro díchend do drochdhaoínibh isna tíribh-sin
triasa t-tudhchaidh gó sin. Coccadh eittir Shiol
m-Briain an bliadhain-si. Clann Chonchobhair
Uí Bhriain & clann Murchaidh Uí
Briain do leth don coccadh-sin. Clann Donnchaidh don leith oile .i. an
t-iarla &
Toirrdhealbhach. Ro creachadh & ro comhloiscceadh
(d'fhoghail aon-oidhche)
Tuath Ua m-Builc &
Tuath na Ferna eitir
indilibh, arbhar, & foirgneamh eitir thuaith &
thearmann uile lásan iarla. Semus mac Muiris
mic Seain mic an iarla
cona mhnaoí & cona cloinn do dhul d'egla
Gall don
Frainc isin
earrach do shonnradh, iar n-denamh siothchana don
iarla & do Shean
lá Gallaibh. Aodh mac
Baothghalaigh Mhég Flannchadha
oide foircetail h-i f-feineachus & h-i filidheacht, cennaighe fíona as luccha dob olc do
bhreithemhnaibh tuaithe i n-Erinn d'écc.
Annal AOIS
CRIOST, 1576. Aois Criost, mile, cúicc céd,
seachtmogatt, a sé. Mag Cartaigh Riabhach,
Donnchadh mac Domhnaill mic
Fínghin do écc adhbhar éccaoíne d'oireachaibh,
& tóirsi do threabhthachaibh, & bróin
do bhrughadhaibh a dhuithche badhéin, fer do dersccaigh da shinnsear & dá
nar dersccaigh a shoiser, & a adhnacal i n-otharlighe
a athar & a shenathar i Tigh
Mo Laga, & a bhrathair Eoghan
Mág Carthaigh do d'oirdnedh ina ionadh. Uaithne mac Aodha
Uí Dhiomasaigh do mharbhadh i fiull ina
baile fein i c-Cluain na n-Gamhan.
Colla, mac An Ghiolla Dhuibh, mic Conchobhair, mic
Donnchaidh, mic Domhnaill na Madhmann, mic
Eoghain, mic Eoin na Laithaighe Meic
Suibhne, fer go sén troda & tochair,
& tighe n-aoidheadh
consapal Dál
c-Cais do écc. Baothghalach Ócc, mac
Baothghalaigh, mic Muircheartaigh Mheg
Flannchadha ollamh
Dál c-Cais lé breithemhnas, & fer tighe n-aoidhedh coithchinn
do écc. Uilliam Ócc Mac An
Baird, mac Corbmaic ollamh Uí Domhnaill lé
dán, oide sccol,
saoí dearsccaighthe h-i f-foghlaim & i n-aithne, post
congbhala & cothaighthe d'aos foghlama & friochnamha do
écc í n-Druim Mór an .22. Februari. Toirrdhealbach mac Tuathail
Bailbh Uí Gallcubhair saoí duine
oirechta do mharbhadh la Connachtaibh an
16 do Nouember. Inghen Uí Baoighill,
Siubhan Ócc, inghen Toirrdhealbaigh,
mic Néill do bháthadh
la .S. Sém ag foghlaim snamha
ar abhainn an t-Sratha Buidhe. Eoin Modardha mac Meic
Suibhne Bóghainigh do écc lá cáscc macaomh ócc aoidheadhach ro ba
mó do sgél dia chineadh fein an tan-sin. Conchobhar Ócc mac
Donnchaidh Meg Uidhir, & drong
d'uaislibh Fear Luircc do mharbhadh isin
Triucha. Domhnall, mac
Diarmada, mic Maoíleachlainn
Mhé Gormain d'écc isin errach, éin-fher gradha
ro b'fherr teist, & tuarasccbháil láimhe & einigh baoí dia chineadh ina
comhaimsir. Mainistir
mhór An Chabháin, & An
Cabhán fein uile ón chaislén mór
anuas go h-abhainn do losccadh lé h-ingin Tomáis, mic
an bharúin tre éd,
& nir milleadh in én-bhaile etir Ghaoidhealaibh oired in ro
milledh isin m-baile-sin. Creacha móra do dhénamh
lá Brian Ua Ruairc isin Anghaile an bhliadhain-si. An iustis
rémhraite Sir Henri
Sidnei,
ridire ar ainm, ar
uaisle ar ghniomh, ar ghaiscceadh an iustis h-íshin, tocht dó im
fhél Bríghde ó
Chorcaigh co Luimnech &
maithe Mumhan
eitir Ghallaibh,
& Ghaoidhealaibh,
& Dál c-Cais don leith oile do
thocht lais ina choimhtionól. Sídh da chóicceadh
Mumhan do dhenamh dhó don chur-sin,
sreith coinnmhedh, & ceitherna, buannadha buna bairr do choscc, & do chor
ar c-cúl lais. Ceileabhraidh do Mhuimhneachaibh iaromh, & rucc Síol m-Briain ina
chaoímhtheacht lais go Gaillimh.
Tangattar Uachtar Connacht ina dháil .i.
iarla Cloinne
Riocaird cona dhias mac,
Uillec & Sean,
Mac Uilliam Iochtair,
Sean mac Oileurais mic
Seain, & Murchadh na
t-Tuacch mac Taidhcc, mic Murchaidh, mic
Ruaidhri Uí Flaithbhertaigh
& Síol c-Ceallaigh cona
c-coimhthionol. Ba h-é críoch na comdhala-sin na
Gaillmhe,
Dál c-Cais do chongmail i n-gioll ré comhall & ré
h-aisecc do thabhairt uatha don lucht baoí occa n-agra,
génmotha Domhnall Ó Briain namá
ro thogh an iustis h-i serbís
do fein ós cionn conntaé An
Chláir dá cennsucchadh & do-righne
Domhnall ind sin, ar ro crochadh meirligh
míbhésacha, & droch-dhaoíne, & díbhearccaigh lais. Ní rangas a les eallach
d'ionnraithne, ná doras do dhruid an c-cein baoí
Domhnall i n-oificc. Do-chóidh an
iustis iar síodhucchadh
cáigh seachnoin Ereann (do neoch gusa
rainicc) co h-Áth Cliath, & rucc clann
iarla Cloinne
Riocaird i n-gioll lér mhillset ó mhuintir na bainrioghna ag iarmóracht a n-athar
riasan tan-sin. Iar n-dol go h-Áth Cliath
don iustis gusna
braighdibh-sin lais tainicc taom condailbhe
ina cridhe go ro chedaigh do na
braighdibh-sin leth ar leth .i.
Siol m-Briain, &
Búrcaigh (d'ettromucchadh dá
n-aiccentoibh) dul d'fiosrucchadh a c-caratt isna
comhfhochraibh, acht namá na taidhledis tar tórainn
ina t-tíribh bunaidh budhéin co ro chedaighedh-somh dhóibh doridhisi a
tadhall nach tan n-aile. Ro gheallsat dó an ní-sin, & iar t-tocht
co h-or a c-criche do chloinn iarla
Cloinne Riocaird, ní ro comhaillset
a n-gealladh, uair do-dheachatar dia n-dúthaigh, & at-bearatt foirenn gur
bhó do ched a n-athar tangattar. Bá gar uair iaromh gur bhó h-aithreach
dia thír an turus-sin óir tainicc an
iustis fó chenn
chúicc
n-oídhche ina n-iarmhoireacht co h-Ath Luain,
& rob éigen dia n-athair .i. iarla
Cloinne Riocaird baile
Locha Riach, & a dhuthaigh uile eitir fhonn &
fheronn, cloich, & caislén do thairbert don
iustis, & é fein d'fogra mar
brághaidh don
bhainrioghain. Ruccadh an
t-iarla iar sin co
h-Ath Cliath, & ro cuireadh h-i c-carcair
cumhang dia iomcoimhéd é bhail na cluinedh comradh carad na
coiccéle. Ro fhágaibh an iustis drong do
chaiptinibh h-i
c-Cloinn Riocaird, & ro gabhsat-sidhe & clann an
iarla occ lot, & occ láin-mhilleadh
an tire etorra co m-baoí an tír uile ina céide creach & comhruathair
don chur-sin. Bá dírimh dna in ro mudhaidhedh do
Ghallaibh & do
Gaidhelaibh, & in ro malartnaigheadh
d'almhaibh, d'étibh, & d'innilibh etorra i f-foghmar, & h-i n-geimhreadh na
bliadhna-so. Diamhra, & droibheóil, & slebhte corrachae
cent-gharbha, & cnoc-choillte comh-aimhréidhe bá sedh cuid cloinne an
iarla dia n-dúthaigh an tan-sin. Ard-phuirt
oireachais an tíre, & tolcha taobh-ghlana taithnemhacha na criche
badar iad Goill ro ba codhnaigh
dóibh. Do-deachaidh bheós Emann mac Uilliam
A Búrc ó Chaislén an
Barraigh h-i rann chloinne an
iarla, & bá sedh do-rala dhó asa loss, an
iustis do ghabháil
Caislein Barraigh fair, & é fein
do ionnarbadh cona mhnaoí, & cona chloinn h-i
c-Clointt Riocaird. Iarla
ou Esex do thocht os
cenn cóicchidh Uladh an bliadhain-si iarna
ionnarbadh lásan iustis
Sir Henri Sidnei
an bliadhain roimhe, & a thocht h-i t-tír i
n-Áth Cliath,
& bá marbh ria c-cionn coicthidhisi é do theidhm galair obaind & ro cuireadh
a léne, & a chridhe gó a chairdibh i n-inncomhartha a
oidheadha. Presidens
nua do thocht ós cend dá chóicceadh
Mumhan an bliadhain-si Uilliam
Druri a ainm, &
Tuadhmhumha do deadhail ré cóicceadh
Connacht & a chur lásan
Mumhain. An
presidens
cédna do beith ag siubhal ar bailtibh móra na
Mumhan do dhlúthughadh reachta
& riaghla do mhilleadh meirleach & m-bithbheanach, & ro básaigheadh
An Bároideach lais, & dá
ócc-chonsabal uaisle
urramhanta do
Shliocht Mhaol Muire mic Donnchaidh mic
Toirrdhealbhaigh .i. mac do Murchadh
mac Maol Muire, & mac do Dhomhnall, mac
Maol Muire. Do-chóidh aisidhe co
Luimneach, & ro crochadh
lais drong d'uaislibh, & d'anuaislibh
Shíl m-Briain co sochaidhibh oile
cenmothát. Semus Mac Muiris do beith isin f-Frainc an
bliadhain-so. Rudhraighe Ócc mac
Rudhraighe mic Conuill
Uí Mhordha, & Conchobhar mac
Corbmaic, meic Briain Uí
Conchobhair do beith h-i c-ceithernus
coilleadh ar Ghallaibh an tan-so,
& an ro bhaoí beó do Sliocht Rossa Failccigh
& Conaill Cearnaigh do ghabhail leó. Bá gar iaramh
gur bhó cédach conghaireach an lucht h-ishin. Ro loiscceadh & ro
léir-scriosadh leó dréchta dermhara do
Laighnibh don Mhidhe &
d'Fine
Ghall.
Annal AOIS
CRIOST, 1577. Aois Criost, mile, cuicc céd, seachtmoccat,
a secht. Conn mac Briain mic Eocchain fer rob ócc n-aoisi, & ro ba foirfe i n-eineach,
& i n-eangnamh do écc.
O Catháin
do bhathadh isin m-Banna .i.
Aibhne mac Con Muighe mic
Ruaidhri an Rúta
& Ruaidhri mac Maghnusa, mic
Donnchaidh do oirdneadh ina ionadh. Meadhbh inghen
Aodha Ruaidh Uí Dhomhnaill, ben
baoí ó thus ag Mac Gille Eoain i
n-Albain, & ag
Domhnall Cléreach Ó Catháin as a
h-aithle, ben fuair an saoghal go sona sénamhail
sochonaigh, & ro ba mór ainm & erdercus clú einigh, & fhir-bhés,
& ro chaith aimsir fhoda ag dénamh crabhaidh i
n-Dún na n-Gall co b-fuair bás
iar c-caoín-ghníomhaibh i c-cend secht m-bliadhan ar ceithre fichtibh. An Dubhaltach mac
Néill Óicc Mic Suibhne do
Cloinn t-Suibhne
Tíre
Bóghaine do mharbhadh occ an
m-Badhún Maol la Domhnall
Ócc mac Maol Muire fear dearsgaighthe
deigh-dhelbhdha ro ba maith lamh & oineach
An Dubhaltach íshin. Domhnall mac Somhairle
Buidhe mic Alaxandair, mic Eóin
Cathanaigh mic Mec Domhnaill do mharbhadh
lá h-Ua Néill. Onora inghen
t-Sémais mic Muiris, mic
Tómais, mic an iarla,
ben Piarais Buitiler mac
Semais mic Emainn mecc Piarais do écc. Mac Briain Charraigh mic
Corbmaic do mharbhadh lá sluagh
Uí Néill. Toirrdhealbhach mac an abaidh Uí Dhuibhidhir
fer tréidheach tuiccseach, scél mór ina
duthaigh fein do écc. Mág Gormáin
Tomás Ócc mac Tomáis mic
Maoílechloinn Duibh do écc,
& a bhrathair Seóinín d' oirdneadh ina
ionad. Alastrann, mac An
Chalbhaicch, mic Toirrdhealbhaigh, mic Eoin
Charraigh, do mharbhadh h-i c-comhrac la mac
Teabóitt Buidhe
Mhég Seóinin i n-doras na
Gaillmhe,
& nír bhó h-iomdha mac gall-óglaigh
i n-Érinn in tan-sin ro ba
mó faghaltas, & ro ba tiodhlaictighe toirbertaighe
inás.
Tadhcc mac
Murchaidh, mic Toirrdhealbhaigh, mic
Taidhcc Ui Bhriain do écc
cén go ro saoíleadh a écc ré h-adhart amhlaidh-sin
ar a mhence baoí i n-deabhthaibh duilghe, & i m-bearnadhaibh baoghail,
géarrad ar ghaiscceadh, beithir ar beódhacht & ar lonngaircce an
laoich-mhilidh-sin. Uilliam mac Donnchaidh
Riabhaigh mic Taidhcc Dhuibh Uí
Cheallaigh do écc i
n-Áth Cliath h-i c-caoímhtheacht
Caiptín
Maulbi, & ní thainic i
t-Tír Maine ro ba mó do sccél inás. O Ceallacháin
.i. Donnchadh mac Taidhcc Ruaidh mic
Uaithne mic Cathaoír do écc
& O Ceallacháin do ghairm do
Cheallachán mac Conchobhair mic
Donnchaidh. Feall urghranna adhuathmhar do
dhénamh lá Gallaibh
Laighean &
Midhe ar an meid baoí ina rann
fein, & ro an for a n-ionchaibh do Uíbh Failghe & do Laoighis. Bá h-amhlaidh
do-rónadh ind sin. Ro toghairmeadh iad uile dia t-taisbénadh gusan
líon as lia nó caomhsadaoís do thabairt leó go ráith mhóir
Mhullaigh Mhaistean & iar rochtain dóibh gusan
maighin-sin, ro h-iadadh ceithri sretha
ina n-uirtimceall
ima c-cuairt do shaighdiúiridhibh & do
mharc-shluagh, & ro
gabhadh occ á n-diubhraccadh gan dhicheall, occa mudhucchadh
& occ á mór mharbhadh coná térna sceolanga, ná elaitheach ass a m-bethaidh
díobh. Sean mac Semais,
mic Seain, mic an iarla
do ghabhail lásan presidens
.i. Uilliam Druri h-i
c-Corcaigh, & a chor co
h-Áth Cliath dia choimhéd airm a
m-baoí Riocard A Búrc
iarla
Cloinne Riocaird,
& ní ro h-aisneidheadh créd ro ba coir
dhó. Clann an iarla-sin
Cloinne Riocaird do beith síodhach
re Gallaibh, & eissiodhach ré
Tuadhmhumhain. An presidens
rémraite do thocht i t-Tuadhmhumhain
coicthidis ria
f-féil Eóin go sochraide mhóir do
Ghallaibh, &
go maithibh dá chóicceadh
Mumhan, & a beith
ocht lá i n-Inis occ
congmháil chúirte, & iarna fheimdheadh do
Dhál c-Cais dul fó chíos dá
prionnsa, ro fháccaibh marasccál co b-fedhain
mearda miothuiccsigh occa míniughadh.
Soais an presidens
tar a ais co Luimneach
iaromh, & do ghabh ag díchendadh urradh
& easurradh na c-cendtar c-comhfoccus do Luimneach. Ro ba díbh-sidhe
Murchadh mac Muirchertaigh, mic
Mathghamhna, mic Donnchaidh, mic
Briain Duibh Uí Briain, aoin-fhear bá fearr ainm &
uaisle d'oighredhaibh
Cairrge Ó c-Coinnell & Etharlach. Iarla
Tuadhmumhan (Conchobhar mac
Donchaidh, mic Conchobhair
Uí Bhriain) do dhul h-i Saxaibh
d'éccaoíne a imnigh & a anfforlainn frisan
m-bainríoghain, & fuair
paitent ar a dhuthaigh, & ar a bailtibh, & ar
bhethaidhibh urmhóir
Tuadhmumhan,
& bheós pardún coitchend dia dhaoínibh, & ticc iaromh tar ais im
Notlaiccgo n-onóir & co
n-airmidin móir d'faghbhail ona phrionnsa, & andar leis
féin fuair a dhuthaigh saor ar ainbhrethibh oifficceach o shin
amach. Ar a aoi ro lá an marusccál daoíre dhíchumhaing forra-somh
résiú táinic an t-iarla gur bhó
h-eigen dóibh dul fá phinginn don
prionnsa .i.
deich b-ponnta isin
m-barúntacht, & bá h-isin céd-phinginn
Cloinne Cais. Coccadh eittir iarla
Desmumhan (Gearóid mac
Semais mic Seain) &
Mac Muiris Ciarraighe .i. Tomas mac
Emainn mic Tomais, Baile Mic an Chaim do ghabháil lásan iarla for
Mac Muiris.
An t-abb ócc
ó d-Tórna do dhul i rann
an iarla, & a mharbhadh i n-dorus
Leice Snámha d'urchar piléir
iar n-dul don iarla imón m-baile,
& muna dearntaoí d'ulc etorra, acht oidheadh an
abbaidh íshin ro badh lór
a mhéd d'easbaidh. Ro marbhadh dna, & ro
báitheadh sochaidhe do mhuintir
Mic Muiris isin ló chédna. Bátar athaidh amhlaidh-sin
h-i c-coccadh fri aroile
co n-dearnsat sídh fo dheóidh, & ro h-aisicceadh
Baile Mic an Chaim, & a braighde
do Mac Muiris, & nuimhir dírimhe
do bhó-tháintibh & groighibh. Aodh Ócc mac
Aodha mic Seain Buidhe Még
Mathghamhna do dhol ar siubhal ar mhuintir
Mhég Mathgamhna, & Mag
Mathghamhna fein do breith fair .i. Art
mac Briain na Muicheirghe, mic Remainn, mic
Glaisne & Aodh do
mharbhadh lá Mág Mathgamhna, &
lá a mhuintir, & as suaill ma ro bhaoí do
Chlandaibh na c-Colladh ina
reimhes a comhmór do écht ar a inmhe fein & nír bhó cudroma a ainm & a
iomradh, & ainm an tí lasa t-torchair. Rella iongnáth do artrughadh i
n-oir-dhes isin céid-mhí do gheimhreadh, & crom-stuagh urcromh ionbhogha
eiste amhail shaighnén sholusta, nó soillsighedh a
dhealradh an talamh ina h-uirthimcheall, & an fhirmament etirbhuas,
occus at-ces an rélla h-íshin in gach ionadh i
n-Iarthar Eorpa gur ro
iongantaighset cách h-i c-coitchinne í. Sémus mac
Muiris do beith isin
f-Frainc bheós an
bhliadhain-si.
Annal AOIS
CRIOST, 1578. Aois Criost, mile, cúicc cétt,
sechtmhoccat, a h-ocht. Mac Uí Néill
.i. Enri mac Toirrdhealbhaigh Luinigh mic
Neill Chonallaigh, mic Airt mic Cuinn do dhul sluacch h-i
t-Tír Conaill ar mac
Uí Ghallchubhair .i. Maol Cabha mac
Cathaoír mic t-Toirdhealbhaigh
Óig. Iar n-imthecht dá slócch uadha do cruinniucchadh creach, &
do arccain an bhaile do-rala mac
Uí Ghallchubhair alla imuigh don bhaile
an tan-sin, & ro ionnsaigh an t-ócc-macaemh iarna fhaghbhail i n-uathadh
sluagh, & ní tard anacal n-dó, acht a chloidhmheadh gan choiccill, & a
airleach ar an lathair-sin. Bá ferr
d'Eoghanchaibh ná tiaghdaoís
an turus-sin. Mácc Flannchaidh
Dartraighe d'écc .i. Cathal
Dubh mac Feradhaigh, & a mac
Cathal Ócc do ghabhail a
ionaidh.
O Broin
(Tadhcc Ócc) d'écc iar sendataidh,
&
O Broin do ghairm do Dhúnlang mac
Emainn Uí Bhroin.
O
Duibhghennáin Cille
Ronain (Dolbh mac Dubhthaigh) ollamh Ua n-Oilealla
saoí senchaidh fer tighe aoidhedh coitchinn
congairighe, fer suilbir, soingthe soagallmha d'écc,
& a mhac Maol Muire do ghabhail a
ionaidh.
Rudhraighe
Ócc mac Rudhraighe Caoích, mic
Conaill Uí Mhordha do thuitim
lá Brian Óg mac Briain Meic Giolla
Pattraicc. Bá h-é an Rudhraighe-sin cend
foghladh, & díberccach fher n-Ereann
ina reimhes, & nir bhó menmarc lá neach aén-erchor do chaithemh i n-acchaidh
na corona go cenn athaidh dia éisi. Piarus Buitilér
mac Semais mic Emainn méc
Piarais d'écc. Bá do
theann-maithibh
Gall Mumhan eisidhe. O Ceallacháin do
bhathadh i n-Abhainn Mhóir
.i. Ceallachán mac Conchobhair, mic
Donnchaidh mic Taidhcc Ruaidh, &
bá d'ainimh a dhaithe ro imtigh riasiú ro chaith
bliadhain iomlán i n-aireachas a athardha etir bhás
a shenathar & a bháthadh fein; mac an
priora Uí
Cheallacháin d'oirdneadh ina ionadh .i.
Conchobhar na Cairrcce, mac Diarmata mic
Taidhcc Ruaidh, mic Uaithne
mic Cathaoír. Sláine inghean
Toirrdhealbhaigh, mic Taidhcc, mic
Toirrdhealbhaigh, mic
Briain Catha an Aonaigh
d'écc. Ben sidhe Bhriain mic
Donnchaidh Bhacaigh, mic Murchaidh
Chaoích mic Briain Méc Mathgamna, ben
do chaith a h-aimsir gan imdearccadh go b-fuair bás iar
sendataidh. Síoda mac Mhec
Con, mic Síoda, mic Mec Con, mic
Síoda, tanaiste
an taoibhe thoir do Cloinn Cuiléin
do mharbhadh ar Sliabh Eachtghe acc toraighecht ar fhuadan creiche
ar ceithirn Cloinne Riocaird. O h-Eidhin
Ruaidhri an Doire mac Floinn, mic Concobhair, mic Floinn do écc, fer
co m-buaidh n-einigh & n-engnamha ó thuisdin gó a
thogairm, mac a dhearbhrathar d'oirdneadh ina ionadh .i. Eoghan
Manntach mac Emainn. Maoílir mac
Uateir, mic Seain, mic Maoilir
A Búrc, sirriam
chonntae Maighe Eó do mharbhadh i
c-Caislén na h-Elle ar iondsaighidh aidhche
léna bhrathair
.i. lé h-Emann, mac Tomáis an Machaire, mic
Maoílir tre iomfhormat fhocail oireachtais do-rala etorra an
lá riasan adhaidh-sin. Liathdruim
Mhuintire h-Eolais do ghabháil lé
caiptin Saxanach do mhuintir
Niculais
Maulbi ar
Ua Ruairc i n-earrach na bliadhna-so, &
Druim Da Ethiar do briseadh lá h-Ua Ruairc,
Brian, mac Briain, mic
Eoghain. Liathdruim iaromh
d'fáccbháil lá Gallaibh ag
cloinn Taidhcc Uí Ruairc, &
an baile cedna do ghabháil lá h-Ua
Ruairc gar becc iar sin do ced
Gall & do
neimh-chet chloinne Taidhg. Ardiustis
na h-Ereann .i. Sir
Hanrii Sidnei
do dhol go Saxoibh .i. fo
Samhain, &
Caiptin
Maulbi do dhol lais,
& Uilliam Druriie ina ionad
.i. an president baoí os cend
dá choícceadh Muman. Rucc trá
an iustis
iarla
Cloinne Riocairtt lais
.i. Riocard mac Uillicc, mic
Riocaird mic Uillicc, & a mac Uilliam Búrc dia t-tabhairt ar cumas
comhairle Saxan. Iarla
Cille Dara, Gearoid, mac
Gearoid (baí h-i Saxoibh
frí ré a dó nó a trí do bhliadhnaibh roimhe-sin fo rest) do thecht
i n-Érinn fó
Nodlaicc Mór. Tomas, mac
Pattraicc, mic Oiliuéir Ploingcéd tighearna
Luchcmaigh do
mharbhadh lá Mag Mathghamhna .i. lá
h-Art mac Briain na Moichéirghe mic
Remainn, mic Glaisne. Seineasccal
na Conntae Riabhcha
ar n-dénamh coinne cheilcce lé Fiacha mac Aodha,
mic Remainn, mic Seain, o
Ghlenn Maoil Ughra. Ro fes lá Fiacha
imorro gurab dochum chelcce ro innill an
Seinesccal an choinne íshin,
& ro innill-siumh celcc ele ina urchomhair-siumh go ro marbhadh
céd do ghillibh ócca &
d'urradhaibh
na Conntae Riabhcha lá Fiacha don chur-sin cénmothá
daosccar-sluacch. Brian mac
Cathaoír Chaomhánaicch, mic
Airt, mic Diarmatta Laimhdercc do
écc. Sean mac
Domhnaill, mic Tomais, mic Taidhcc
Mécc Flannchadha ollamh iarla Desmumhan lé breithehnus d'écc. Ní
bhaoí dna mac breitheman tuaithe
i n-Erinn an tan-sin rob
ferr treabhaire & tighedas inás. Iarla
Cloinde Riocaird i
l-laimh bheós i
l-Londaind.
Annal AOIS
CRIOST, 1579. Aoís Criost, mile, cuicc cett, sechtmoghatt,
a naoi. Domhnall mac
Conchobhair mic Toirrdhealbhaigh, mic
Taidhcc, mic Toirrdhealbhaigh, mic
Briain Chatha an Aonaigh Uí Bhriain d'écc
iar c-caithemh cóicc m-bliadhan sesccatt dia
aoís iar sesccatt dia aoís iar seircclighi fhoda,
iar n-aithrighe ionmholta, iar m-buaidh ó dhomhan
& ó dhaoínibh, & a adhnacal co n-onóir
& co n-airmidin i Mainistir Innsi
& a mac Toirrdhealbhach do oirdneadh
ina ionadh. Conadh d'fhoraithmhet a bháis at-rubradh
Míle cúicc ced, ciallda an sdair,
seacht n-deich, ocht m-bliadhna, is bliadhain
ó bhás Domhnaill nar damh locht,
gur thoirling mac Dé i n-daonnacht.
Onóra
inghen Donnchaidh, mic Conchobhair, mic
Toirrdhealbhaigh, mic Taidhcc Uí
Bhriain d'écc. Sccél mór i
l-Leith Mogha isidhe. Sir Eduard
Phitun
tresener d'écc. Rolont
Ustas mac
Tomais, mic Risdeird d'écc. Aodh, mac Seain,
mic Rémainn, mic Seain, mic
Aodha, mic Domhnaill Ghlais
d'écc. Bá h-esidhe sinnsear
Gaibhle Raghnaill, &
tighearna
Ghlinne Maoíl Ughra cogthóir &
creachthóir a comharsan Gall,
& Gaoidhel. O Sechnasaigh
Diarmaitt Riabhach, mac Diarmatta, mic Uilliam, mic Seain Bhuidhe & mac a dearbhrathar,
Uilliam, mac An Giolla Duibh, mic
Diarmata do chomhthuitim re 'roile i c-ceilcc
do-rónadh lá h-Ua Seachnasaigh
for cionn Uilliam h-i c-comhfochraibh
Árda Maol Dubháin. Do-rochair Uilliam
fó chédóir. Gidh é Ó Seachnasaigh ro créchtnaiccheadh
esidhe, & ro écc gar uair iarsin. O Seachnasaigh do
gairm iaromh do Sean mhac
An Ghiolla Dhuibh. Toirrdhealbhach na Coissi
Croinn,
mac Maol Muire, mic Donnchaidh, mic
Toirrdhealbhaigh, mic Ruaidhri Mec
Suibhne, do thuitim lá Brian Ballach,
mac Maol Muire, mic Donnchaidh, mic
Briain Mhec Suibhne i n-doras
Corcaighe. Captín
Malbí do thoidheacht i
n-Érinn maille lé
tiodhlaictibh móra ón
b-Prionnsa. Brian na m-Barrócc, mac
Maol Muire, mic Donnchaidh
Mec Suibhne dearbhrathair don
Toirrdhealbhach rémhráite d'écc. Semus, mac
Muiris Duibh, mic Seain, mic
Tomais, mic an iarla do theacht asin
f-Frainc, & ad-berthí a
thocht loinges ba líonmhaire iná mar
tháinic. Bá h-ann
ro gabh port i n-Oilén in Óir lá taobh Daingin I Chúis i c-Ciarraighe.
Baí iarla
Desmhumhan i
f-foslongport
i c-Cuillenn ó c-Cuanach acc tionnsccnatth caisléin do dhénamh, &
do-chóidh fo thuarusccbháil an cobhlaigh-sin do-chualaidh
do thocht i c-Ciarraighe. Táinicc
bheós i c-comhdhail an coblaigh cedna
ard-marusccál dá chóicceadh
Mumhan, Artúr
Carter a chomhainm, & maighistir
Dáuid,
& a m-baoí do mhuintir na banrioghna
uile isin Mumhain. Tangatar ann dna
braithre an iarla
Desmumhan .i. dá mhac ócca
Shémuis, mic Seain, mic
Tomáis .i. Sean, &
Sémus Ócc, & ro baí cuid dóibh-sidhe
a t-tarraing Shémais mic Muiris,
& tuccsat ionnsaicchidh oidhche ar an marusccál, & ar mhaighistir Dauid i
t-Traigh Li, & ro dícennaitt
leó iatt ar a c-coilcibh codalta, & ar a leptoibh lighe. Tuccsat iaromh
Semus i t-tír & do-chódar diblínibh fo
choilltibh na Claonglaisi, & na
Coilleadh Móire. Luidh
Semus for a chéd-eachtra iar t-teacht i
t-tír asna coilltibh-sin go líon a mharcach
& a troightheach d'urlár Ó
c-Conaill Ghabhra, & tré Chloinn Uilliam,
& ro ghabhsatt acc orccain gach ionaid gus a rangattar.
Ro gabhsat an tír acc tecclamadh, & acc tionol ina
n-iarmhóireacht. Táinic ann cédus clann
Uilliam Búrc, mic
Emainn .i. Tepóitt
& Uillecc, & ro chuir
Tepóitt teachta i
t-Tuaith Aésa Gréine dá fhoccra do
Mhac Uí Briain Ara, teacht do thofand an
trétura as an tír, & ro chuir Mac Uí Bhriain buidhen
ghall-ócclach, &
gíomanach go Tepóitt. Ro lensat iaramh lorcc na
laoch-bhuidhne conus-tárrattar Sémus iar m-beith 'na
chomhnaidhe for a c-cionn i c-coill chliothair diamhair. Ro fighedh
iomairecc etir na cumascc-bhuidhnibh íshin, & ro h-aimsedh
Semus go h-indell direach d'urchor do pheilér h-i
f-forfholamh a chleibh & a compair gur bó damhna oidheadha dhó. Ar a aoí ro
sraoíneadh lais ar triath-bhuidhnibh na toraigheachta.
Do-rónadh echt mór ann-sin uair ro marbhadh
Tepoitt A Búrc, &
baoí saith iarla d'oidhre san
óicc-mhilidh-sin, ar chrodhacht, ar chendas fedhna ar
foghlaim
bérla &
bésccna. Ní cian
ón cath-lathair do-chuaidh Semas mac
Muiris an trath tainicc anffainne écca da
ionnsaighidh, & do-róine a thiomna lé begán briathar, & ro aithin dia
shain-mhuintir a díchendadh ar na faghbhaittis a easccairde lé
a aithne, nó ré a oirleach é. Bá h-ann baoí
ard-iustis
na h-Ereann
Sir Uilliam
Drurye in ionbhaidh-sin
i c-Corcaigh Mhóir
Mumhan.
Iarla Chille Dara,
& Sir Niculas
Maulbi cona sochraite ina fharradh
annsin. Tucsat-sidhe aghaidh ar chonntae
Luimnicch co ro ghabhsat
longport i c-comhfochraibh
Cille Mo Cheallócc. Tánaic
iarla Desmumhan
ina c-cenn annsin, & baoí acca chor h-i c-ceill coná baoí cuid
dó féin a t-tarraincc Sémais
mic Muiris, na bheós a mí-ghníomh
dá n-dearnsatt a bhraithre, & do-rad a aon-mhac
oidhreachta don iustis a n-gioll
lé tairiseacht & lé comhall do
choróin t-Saxan. Ro tinghelladh don
iarla gan a thír do mhilleadh ní
badh mó, & gé ro gealladh ní ro comhailledh, óir do díolaithriccheadh a
dhaoíne & a innile. Ro loiscceadh a arbhar
& a fhoirccnemh.
Ro fhaoídh iaromh an
iústis on c-campa-sin
Chille Mo Cheallócc,
a trí nó a cethair
do chaptínibh co
c-ceithribh cédaibh do
shaighdiuiribh Gallda &
Gaoidhelcha do chuartucchadh na
Coillidh Móire dus an f-fuighbhittis
drong éiccin dia esccairdibh. Do-rala etorra
& clann ócc iarla
Desmumhan .i.
Sean & Semus Ócc, ag Gort na Tiobratt, & ro fighedh iorghal ainttreannda
etorra co ro sraoíneadh for mhuintir an
iustis, & co ro marbhadh
triúr dia
c-caiptínibh .i.
Captín Hoiribert,
Captin Ústas, &
Captín Spris go
t-tríbh cédaibh, amaille friu,
& térnattar scceólanga uatha gusan c-campa.
Rucc an iustis a champa
iaramh go Bél Atha na n-Déise i
c-ceirtmedhón Cliú Mháil mic
Ugaine, & ro ghabh galar a écca an iustis, & ro fháccaibh
Captin Maulbi le h-acchaidh coccaidh Gearaltach, & ruccadh an
iustis i c-carpatt co
Port Lairge co f-fuair bás annsin,
& bá h-é iustis do tocchadh
ina ionat i c-cúirt
Atha Cliath duine uasal do mhuintir na
bainríoghna tainic anoir isin
t-seachtmhain-sin féin .i. Sir
Uilliam Pellham do coimhéd criche
Bregh & Midhe
& Fhine Ghall ar
Clandaibh Nell & ar
Ghaoidhealaibh Leithe Cuinn,
& Laighen an c-cein
nó biadh an iustis-sin ro
écc, & Captín
Maulbi acc míniucchadh
Muimhneach. Tánaic tra
iarla Urmumhan i
n-Erinn isin t-sechtmain cedna,
iar m-beith trí bliadhna toir
riasan tan-sin. Iomthusa Captin
Maulbi, tanicc co Luimneach iar n-écc an
iustis d'athnuadhucchadh
a armala, & d'fhaghail bhídh dia
bhuannadhaibh, & do-chóidh
asidhe go h-Es Gebtene, & bá h-é an lái-shin tangattar clann ócc
iarla Deasmumhan
d'iarraidh gona nó gabhala i c-conntae Luimnigh,
& tarla iatt & an captín tul i t-tul gé ro
fhédsat a sheachna, & a iomghabhail. Ro figheadh
ócainder crodha etorra. Ro frestladh, & a iomghabhail. Ro figheadh scainder
crodha etorra. Ro frestladh,
& ro friothóileadh an sluagh Gaoidhealach
lá muintir an captin go ro
sraoíneadh forra fó dheóidh go ro marbhadh
Tomas, mac Seain Óicc, mic
Seain, mic Tomais, mic an
iarla, & Eocchan mac
Emainn Óicc mic Emainn, mic
Toirrdhealbhaigh Mec Sithigh go n-druing
móir do consaplaibh
Cloinne Sithigh, & co sochaidhe do
mhuintir cloinne an iarla amaille
friú. Ro faccbhadh édala aidhble airm, & edeadh ag muintir an
captín don chur-sin. Bá acc an
Aonach m-Becc ro ficchedh an iorgal íshin. Baoí an
captin iaramh a n-gar do seachtmain
i n-Eas Gebhtine, & Gearaltaigh ar gach
laé ag gealladh buailte do thabhairt dó, & ní ro chomhaillsiot
ind sin. Ro briseadh mainistir an
bhaile lasan c-captin, & teid
assin co h-Áth Dara, & baoí ann-saidhe acc cennsucchadh na
c-comharsan co t-tánaic an
iustis nua Uilliam
Pellham, & iarla
Cille Dara, &
iarla Urmumhan dia nertadh, & ro gabsat uile longport
i c-Conallcoibh. Ní táinicc
iarla Desmumhan
ina c-centt don chur-sin, uair ro dian-mhilleadh a dhuthaigh, &
ro h-ádhbhail-sccriosadh a h-aittreabha iarná thinghealladh dó remhe-sin gan
a milleadh idir. O do-deachaidh an t-iarla
i m-báidh a bhráithreach as i comhairle ro chinnsiot
Goill
a m-bardadha d'fagbáil ina bailtibh .i. Loch Gair
An Rath Mhó, Caislén Muirisin,
Ath Dara, & Cill Mo Cheallócc,
& iatt fein do dhol dia t-tighibh iaromh. Ar a aoí-sin tra
nír bhó sóinmheach don tír uile o tá Luachair Deadhaidh
co Siuir, & o Chend Feabhratt co
Sionainn, uair gach port, gach baile, gach
arbhar gach aitiucchadh gusa rangattar
clann an iarla etorra-sin ro ghabhsat gá
m-blodhadh, gá m-brisedh, gá n-dódh, & gá n-dian-losccadh ar uamhan
Gall
dia n-aitrebhaibh. Gach tegh, gach teghdhais, gach síocc, gach staca gusa
rangadar Goill
do-radsat an midhiach cedna forra ar ulca le
Gearaltachoibh. Ro fáccbadh an
tír etorra de-sidhe ina h-aon-chlár coimhreidh, gan ioth,
gan fhoirccnemh. Do-taod iaramh iarla
Desmumhan cona
braithribh, & gusan lion as lia ro fhédsat do
chreach-losccadh Róisteach &
Barrach i n-Uibh
Liatháin, & i n-Uíbh Mac Caille.
Ro suidhiccheadh longport leó lé
h-acchaidh Eochoille co ro gabhadh an baile
leó fó dheóidh. Rob iomdha tra edala & iolmhaoíne an bhaile íshin. Ro
croitheadh lá Gearaltachaibh ina f-fuairsiot
do mhaithes ann genmothá an ro chuirsiot
cendaighthe &
buirgeisigh an bhaile dia n-ór
& dia n-airged i n-arthraighibh
uatha ria n-gabháil an bhaile. Rob iomdha bocht dinnimh deroil do-chóidh i
somhaoín & i saidhbhres lá h-édáil an bhaile íshin. Do-radadh
múr tar grian an bhaile lá Gearaltachaibh,
& ro brisit a chúirte, & a caisteóil, a
chumhdaighthe cloch & cláradh, co nár bhó h-ionaittreabha
é go cend ree iar sin. Bá im Nodlaicc Mór do shonnradh
do-rónadh ind so. Sluaiccheadh
cendais fidhna lá
h-iarla Urmumhan
isin t-seachtmain cedna i n-Gearaltachaibh,
& ráinicc gusan c-Caislén Nua co rucc lais gach ní ar a rucc
d'innilibh & d' airnéis an tíre, & soais tara ais gan troid gan tachar,
uair baoí an t-iarla cona braithribh i
c-Ciarraighe an tan-sin. Conall Buidhe mac Giolla
Pattraicc mic Piarais Uí Mhordha do
mharbhadh i m-Biorra i n-dúthaigh Ele, & dob ferde a mharbhadh, uair
as d'orccain an bhaile do-dheachaidh.
Oiluérus
Ruadh, mac Seain na Beinne mic
Seain Ruaidh, mic Seain na f-Fiacal
d'écc. Iarla Cloinne Riocaird bheós
h-i Saxoibh an
bliadhain-si. AOIS
CRIOST, 1580. Aois Criost, mile, cuicc ced,
ochtmoghatt. Concobhar, mac
Donnchaidh, mic Conchobhair, mic
Toirrdhealbhaigh Uí Bhriain, iarla Tuadhmumhan rob
eisidhe céd-mhac do Shiol Corbmaic Chais
do shuidh i n-áit a athar ós cuid
Shleachta Luighdhech Mind don
Mumhain, sosar do tharraing, & do
threóraigh orlamhus a athardha a lamhaibh sinnsear do
réir riaghla & rechta & ordaighthe
prionns
Saxan, do écc i n-inmedhon a aoisi
iar c-caithemh leith-bhliadhna, &
chóicc m-bliadhan cethrachatt ó a ghein
go a écc, dá bhliadhain ar fichith go leith
dibh-sidhe i n-airdchendus
a fhine & h-i c-codhnachus
a chlannmaicne amhail dhearbhas an rann
Fiche bliadhain do bhí so
is cúicc leith-bliadhna lána
ina iarla ar fhonn Adhar
grian-gha mar Chonn
Conchobhar.
An Conchobhar íshin
d'adhnacal i Mainistir Innsi, &
a mhac Donnchadh d'oirdneadh ina ionadh. Mac Uilliam Búrc
Seain, mac Oiluerais, mic Seain,
fer toirbertach trom-conáigh lásan f-fearr síth iná so-choccadh, & nó
chonccnadh do gnáth lásan b-prionnsa do écc &
Risdeard an Iarainn, mac Emainn, mic
Uillicc dia oirdneadh fein gan ceatt don
prionnsa i n-ionad
Seain. Mac Uí Dhomhnaill
Cathbharr, mac Maghnusa, mic Aodha
Duibh, mic Aodha Ruaidh
tanaisi
Cenél c-Conaill, saoí dearlaictheach duas-mhór
deigh-einigh, lendán deóradh,
& dámhsccol
Tuaisceirt Ereann d'écc ina baile fein .i.
An Sgarbh Sholas an
.15. d'October,
& a adhnacal i n-Dún na
n-Gall. O Bern Tadhcc
Ócc, mac Taidhcc, mic Cairpri, mic
Maoileachlainn, mac
leighintt lán-oirdhearc a ciuil & i c-canóin do
écc, & a adhnacal i n-Oilfinn,
& a dearbhrathair Cairpre do ghabhail a ionaidh. Mac Mhec Donnchaidh
Tíre h-Oilella .i.
Maol Ruanaidh, mac Cathail, mic
Eoghain fiadhaighe fuileach
forbfaoileach, niata lé namhait, connalbhaigh lé carait
do écc. Tadhcc Riabhach, mac
Eoghain, mic Conchobhair, mic Taidhcc
Uí Dubhda do écc. Domhnall, mac
Taidhcc, mic Conchobhair,
Uí Bhriain d'écc, & a adhnacal
i Mainistir Innsi. Eoghan mac Tuathail
Bhailbh Uí Ghallchubair
deccanach
Rátha Both do écc an
.22. lá do mhi October. Mac Még Eochaccain
Rossa, mac Conla, mic Conchobhair, mic
Laighne do mharbhadh go míoghaolmhar
lá a dearbrathair .i. lá Brian. Rob iongnadh
laighett Cheneóil Fhiachach
d'fhinechas, & nách raibhe
Rossa acht 'na uasal, & urmhór
fher n-Ereann accá eccaoíne.
Ro gabhadh dna athair na cloinne-sin lásan
iustis fo dháigh at-beirthi
co m-baoí cuitt dó-somh isin f-fingail-sin a chloinne. Semus Ócc, mac
Semais, mic Seain, mic Tomais
iarla do dhol do dhruim a
dibheircce d'iarraidh creiche i Musccraighe,
& Corbmac, mac Taidhcc, mic Corbmaic
Óicc, mic Corbmaic, mic Taidhcc
Meg Carthaigh (tighearna an
tire) do bheith co líon a shochraide i n-aon-mhaighin ar a
chionn an adhaidh-sin. Ro h-aisneidheadh do-sidhe
Semus do dhol tairis isin tír.
Do-chóidh iaramh Corbmac i n-ionadh
erdhalta in ro ba dóigh lais Semus dia shaighidh,
& fó-gheibh Semus co creich
chuicce & ro ionnsaigh é co ro marbhadh & co ro mudhaigheadh urmhór a
mhuintire, & ro gabhadh Semus budhéin, & ro
cuireadh i l-laimh go Corcaigh. Baí a n-gar do
mhí isin m-baile-sin, & ullmucchadh báis gach aen-lá ris an ré-sin aicce
agá dhénamh air féin, & é ag dénamh aithrighe ina pheactoib, & acc iarraidh
maithme ina mí-ghniomhaibh. Tainicc sccribend i c-cend na
ree-sin on iustis & on
c-comhairle ó
Ath Cliath co
Corcaigh dia fhorcongra for an mera an saér-mhachaemh do mhalartnucchadh,
& cethramhna comhroinnte do dhénamh de, & a fhodhail i n-iolphairtibh.
Do-rónadh iaromh ind sin. Semus, mac Seain
Óicc, mic Seain, mic Tomais
iarla do mharbhadh san c-coccadh
c-cédna lá tigherna
Popail Briain, &
Chairrcce Ó c-Coinnell .i.
Brian Dubh mac Matghamhna mic
Donnchaidh, mic Briain Duibh
Uí Briain, & ro baoí díol a athardha d'oidhre isin
Semus-sin. Semus, mac Muiris, mic Gearoitt, mic Tomais
iarla do mharbhadh ar an c-coccadh c-cédna
d'erchor do pheiler i n-dorus
Eóchaille. Emann, mac
Maol Muire, mic Donnchaidh, mic
Toirrdhealbhaigh, Mec
Suibhne a Tuathaibh Toraighe
do dhol do dhenamh creiche for druing dona díbherccachaibh go
Glend Fleiscci. O Donnchadha
& mac dearbrathar don Emann-sin
.i. Goffraidh Carrach mac Donnchaidh
Bacaigh do breith for Emann,
& a mharbhadh co misccneach míoghaolmhar, &
ní bhaoí i n-Erinn
an adhaidh-sin aon-mac
gall-ócclaigh as
mó do chendaigh d'fhíon, & d'éiccsi iná an
t-Émann-sin. Rolont, mac
Remainn, mic
Uillicc Cnuicc Tuagh
epscop
Cluana Ferta
d'écc, & rob adbhar eccaoine ina thír
feisin dith an deigh-fhir-sin. O Suillebhain Mór
d'écc .i. Domhnall mac Domnaill,
& a mhac (Eocchan) d'oirdneadh ina
ionadh. Donnchadh, mac
Maoíleachlainn Mec Gormain mic
Maoileachlainn Duibh do écc. An iustis
Sir Uilliam Pellham do chor sccribeann i Saxoibh iar Nodlaicc Móir na bliadhna-so
d'iarraidh an ambrael & choblaigh na bainríoghan
go n-iomfhulancc lóin & ordanais móir do chor
co h-Erinn fo daigh
ghabhala ina m-baoí dá m-bailtibh fein ag
Geraltachoibh. Báttar iatt-sidhe
Eas Geibhtine, Baile Uí Gheileacain,
& Carracc an Phuill. Ro
tionóiledh mór-sluaiccheadh fher Midhe,
Fhine Ghall, &
Laighen, & bheós
ina m-baoí fó dliccheadh ó Bhoinn co
Comar Tri n-Uiscce
lasan iustis, & lá
h-iarla Urmumhan
do dhol i n-Geraltachoibh
im fhéil
Brighde do shonnradh. Bá h-adhbhal an t-socraitte
slóigh tánaic iarla Urmumhan isin toichestal-sin,
& ní ro h-airiseadh lais-sidhe co rainic co
Corcaigh. Luidh an
iustis co líon a thionoil co
Luimneach & ger bó
síon adhuair,
errchaidhe ann an tan-sin, ní ro airis cenmothá an
t-seachtmain acc athnuadhucchadh ainnala & bídh
dia saighdiuiribh isin maighin-sin. Luid as-sidhe siar deas don
Deis Bicc, & don Máigh maighrigh
go ro gab longport
i c-Conallcoibh. Ro léicc scceimheltta
sccaoilte uadha gusan c-Coill Mhóir
go coilltibh Claonglaisi, & co
droibhelaibh Delcce. Ní ro déchaidh trocaire do
tren no do truagh gusa rangus annsin. Nir bhó machtadh
gach aon ba inéchta do mharbhadh, acht ro marbhadh and doill,
& daoíne deroile, Ro marbhadh ann mná, meic, scceo inghena, aos galair,
eccuinn, & aos arsaidh. Ruccadh a c-crodh & a c-crecha gusan c-campa
do shaicchidh an iustís. Ro
fáccbadh dronga dearmara do
Shaxanchoibh lá lucht na c-creach-sin
ina n-iarmhóirecht. As eadh ro chinn an
iustis dol i c-Ciarraighe, & ro
asccna co Temhair Luachra, & luidh iaromh co
Traigh Lí, & do muincin Slebhe Mis inghine Muiredha mic Cairedha. Tánaic
iarla Urmumhan
ó Corcaigh co Ciarraighe i
c-comhdháil an iustis. Bá
dírimh an ro fáccbadh d'eachaibh, & do dhaoínibh gan fhuiliucchadh, gan
fordherccadh lá med a n-astair & n-imtechta, & lá teirce bídh don
chur-sin. Bá h-é-sin ionam tangattar
coblach na
bainrioghna ar cóstadhaibh na
h-Ereann, & ní ro
gabhsatt fós go rangattar co cuan Sionna
sriobh-gloine, & ro leiccsett a n-angcaire amach
for an aiccen fo urchomhair Chairrce an Phuill
gach n-díreach. Tánaic an
iustis &
iarla Urmumhan
for tir do shaighidh an bhaile cedna co ro shuidhighedh da champa do
mhuir & do thír ina thimchell. Do-chóidh din
Sir Niclas
Malbi co
maithibh chóiccidh
Chonnacht, & co n-druing dírime
do Shaxanchoibh i
t-Tuadhmumhain fó dáigh ná léiccfeadh anfforlann mara
nó tíre do shaighidh an iustis
an c-cein nó biadh lé h-aghaidh glan-bailtedh
Gearaltach. Dala
an iustis ro
fhorcongair-sidhe an t-ordanas mór
sin tainicc chuicce do tharraing i t-tir & ro suidhighedh
cóicc gonna mora fó chomhair na
Cairge dia caitheamh gan
choiccill. Ath-beirthí gur bhó
lethchanóin an gonna ba
luccha dibh. Ro gabhsatt acc diubhraccadh an bhaile iaromh. Ní bai tra
ó Charn Breissi mic Ealathan mic Neid i n-iarthar deisceirt
Chóiccidh Cloinne
Deircctine, go Cnoc Medh Siúil i
c-Connachtaibh, diamhair, na droibhel,
fán, ná foithir-ghleant nach clos fuaim, & fothram an
ordanais anaithnidh iongnaith sin.
Ro leccadh dna fo dheóidh an leth siar do
Carraicc an Phuill ó lár go lán mullach, &
ro ba comhmbrúdh & comhthuitim do bharda & don
bhaile na c-cend forra. Ro gabhadh an baile lasan iustis, & ro an fri ré
chóicc n-oidhche isin
c-Carraicc
iarna gabháil. As eadh do-dheachaidh a c-cionn na
rée-sin go h-Es Gebhtine. O 't-chualattar bharda
Bhaile I Geilechain,
& Essa Geibhtine allgotha adhuathmara an
ordanáis anaithnidh nach clos leó a shamhail
riamh gó sin, ro ghabhsat for brisedh a m-bailtedh,
& rainicc leó brisedh Baile I Gheileachain, & ní ro cumhaingsiot
Ess Geibhtine do bhrisedh
& ó nár fhédsat ní dó as sedh do-ronsat
doirsi an bhaile d'faccbháil obhéla oslaicthe fó urchomhair
an iustis. Do fóccradh an baile-sin
a m-bit-dilsi don bainríoghain. Do-chóidh iaromh
an iustis iar sin co
Luimneach, & baoí
dá fichet la ann-saidhe acc cur a
sccísi, & a meirtin dhe, báttar a gille & a eich for coinnmedh sechnón
Tuadhmumhan in arett-sin. Soais tara
ais co h-Es Gebhtene im cinctidhis ar c-cind co
ro caith seal don t-samhradh isin m-baile-sin, & ní anadh
do ghrés, acht acc inghreim & ag adhbal-sccrios
Gearaltach do ló, & d'oidhche. Bá don chur-sin ro
básaicchedh lais Fáltach Dúna Moilin
.i. Uillecc, mac Uillicc, mic
Uillicc. Mac dall sidhe ó a gein go a bhas an tan-sin. Ro
marbhadh lais bheós Supélach
Cille Mo Chua
.i. Sean, & nír bo h-ionmarbhtha sidhe idir ge ro baoi
tuilleadh ar chéd bliadhain d'aoís. Bá dírim, &
bá do-aisneis an ro loitseat
Goill
& Geraltaigh imo 'roile 'roile isan tan-sa.
Do-chóidh an iustis
cona shluagh i c-Ciarraighe, & ní ro airis co rainicc
Daingen I Chúis. Ro lomadh & ro leir-sccriosadh
lais bladh mhór do Ghearaltachaibh & do
Chiarraighe don chur-sin. Tig as-saidhe fiar-tharsna na
c-críoch go Corcaigh, & tar
a ais co h-Es Geibhtine, & co Luimneach. Battar maithe
Muimhneach (cenmotat Gearaltaigh) i
n-giallnus occa don chur-sin .i. An Barrach
Mór, ben & mac Meg Carthaigh Móir,
dias mac Meic Muiris
Ciarraighe, O Suilleabhain Beirre,
Mac Donnchadha, & mac Még
Carthaigh Riabhaigh. Do chuirsiot comhairle
Shaxan iustis nua i
n-Erinn isin c-ceid-mí
d'fhoghmar. .i. Lord Graii (.i. Artur). Ro ba
mo eissidhe d'ainm & d'onoir ina Sir
Uilliam Pellham, ar a aoi ní
thainic i n-Erinn riam ar oiret
aimsire fris aon-mhac
Saxanaigh ba luaimnighe láin-aisttrighe, & bá h-uaisle aithesaighe, & as
mó lér éirigh do shén serbhisi ina
an Sir Uilliam-sin. Do-chuaidh-sidhe
go h-Ath Cliath fo thuairim an iustis-sin tainicc a Saxoibh, & tucc an
cloidhemh for a cumas, & ro imthigh fein soir iar m-breith
buadha dia bhiodhbadhaibh. Semus
Ustas, mac
Rolont, mic Tomais do bhriseadh a
bhailteadh ar n-gábhail lais an
c-creittemh c-catolica,
& ar n-diúltadh dá prionnsa, co ro
eirigh coccadh & cendairrci le linn an iustis
(Arthur Lord
Graii) do theacht i
n-Érinn. Tangattar Caomhanaigh, & Cennselaigh, Branaigh, & Tuathalaigh, Gabhal
Raghnaill & an meid ná ro díobhait d'iarsma
ó f-Failge, & do
Laoighis i c-cobhair &
i c-commbaidh Shemais
Iustas, gur bhó h-aen-clár
imresna & esaonta ó Shláine co
Sionainn,
& ó Bhoinn co Comar
Tri n-Uscce. Do-rónadh foslongphort lasna foghladhaibh
rémhebertmar in iomfhochraibh an t-Slebhe Ruaidh
& Glinne Maoil Ughra. Sluaiccheadh lasan iustis & la Captin
Maulbi do dhol do sccaoíleadh &
d'eisreidhedh na f-foghladh f-foirniatta sin.
O 'd-chualattar na diberccaigh dáil a n-anfforlainn
dia n-ionnsaicchidh, ro sccaoilsiot ar a n-daingnightibh fo
ghuaillibh garbh corra Ghlinne Mhaoil Ughra. Ro thogh
an iustis an drong as mionca ro
fécchadh & ro fromhadh do caiptínibh an t-sloigh, &
do chuir leo a h-ocht, no a naoí do bhandaoíbh saighdiúiridhe
do thúr & do thaisceladh Ghlinne Maoíl Ughra.
Fuarattar a f-freccra gan fhuireach lá
fóirnibh forcoimhétta an ghleanna, co nach
mór terna tar a n-ais don fhedhain-sin, gan mudhucchadh,
gan mór-airleach lásan n-gasraidh n-Gaoidhelach.
Ro marbhadh An Carrúnach
.i. Piotur Carrun,
& maighistir
Muar .i. Seon, & maighistir
Frans. Ro marbhadh ann dno drong do dhaoinibh
uaisle tainic anoir i n-gárda an iustis-sin. Ro fháccaibh an iustis a fhoslongport
iar rochtain na sccel-sin dia saighidh. Tánaic coblach
eadailleach do mhuintir an papa i mí medhoin an
fhoghmhair i c-Ciarraighe. Ro ba mó a n-ainm
na a t-tóthacht uair baoi dia n-airdeirce cettus
diamadh i l-Luimneach nó i n-Gaillimh, nó i c-Corcaigh
tiastais co f-fuicfidhe na h-ard-bhailte-sin obela oslaicthe for a
c-cionn. Ba h-ann ro gabsat port occ an oilén ro
thionnsccain Semus mac Muiris do
cumhdach an bliadhain roimhe .i. Dun an Óir. Ba
sedh fo deara don chobhlach í shin tocht i
n-Erinn do chongnamh
lá Gearaltachaibh iarná cluinsin
dóibh a m-beith i n-eiccen anbhail acc cosnamh an
chreidimh chatolicae. Do-rónadh tecclamadh
slóigh lá h-iarla
Urmumhan .i. Tomas mac
Semais, mic Piarais
Ruaidh ar a dhaigh fein, & ar dhaigh a
prionnsa do dhol do saighidh
Dúin an Óir, & na n-Edailleach, &
ní ro h-anadh lais co rainicc co Ciarraighe. Battar glan-shluagh
Gearaltach for a chionn annsin,
& ní tard cechtarnae aca amus for aroile. Ara a
chena ro leicceadh an chonair don iarla
co n-deachaidh for an c-cnoc os cenn An
Dúin, & ro dhéch uadha na ratha ro-doimhne,
& na dún-chlaidh dithoghlaighi ro tóccaibhsiott na
h-Ettáilligh i t-timcheall
an oiléin, & ro sgrúd ina mhenmain nár bhó tarbha dhó tochar friú isin
iomcumhang i m-bátar. Soais ina frithing i f-frithsét na
conaire cedna, & fo-gheibh an
iustis ina coinne i
n-Uibh Conuill Ghabhra, & ní ro gabh
toirmescc on iarla gan dol d'féchain
Dúin an Óir. Luidh reimhe ina
uidhedhaibh imtheachta do Chloinn
Mhuiris & do Chiarraighe co
ráinic i c-chomhfhoccus an oiléin. Ar a aoi ní rucc a champa ina ghoire, no
theighedh drong-buidhen degh-shluaigh gach laoí d'féchain an
oiléin uadhoibh. Ro claechlaidhedh aithiscc iomdha etorra a
diú & anall & ro gealladh tairiseacht friú. Tangattar
a c-caiptini h-i
c-cend an iustis amhail
badís siodhaigh fris.
Do-chodar muintir an iustis tairsibh don
oilén, & ro gabhsat for marbhadh, & for mudhucchadh na
n-Edailleach coná tearna
elaitheach dona seacht c-céd
Edáilleach gan airleach ar an
lathair-sin. Tárraidh éimh an iustis
iomatt óir, & ionnmhais, & gach ernaile ele baoí
lasna h-Eadailleachaibh. Ro múradh,
& ro mór-chlaidheadh an t-oilén iar sin lásan
iustis fo dháigh ná badh
carracc cothaighthe, & ná budh inneoin fhorais do dhiberccach é ní budh
síri. A mí Nouember do-ronadh ind sin.
Soais an iustis tar a ais
co Luimneach & as-sidhe h-i
f-Fine Gall. O Ruairc Brian,
mac Briain, mic Eocchain do bheith
esumhal do Gallaibh a
f-foghmar na bliadhna-so, & sluaiccheadh do dhenamh lá
Sir Niclas
Maulbi tar Sionainn
soir do dhol Ua
Ruairc. Cuiris Ua Ruairc a
mhná, & a mhuinteara tar muinchinn Shlebhe
an Iairn, & ro bhris Liathdruim ar cionn
Sir Niclaus. Ro h-ath-cumdaigheadh an
baile doridhisi la Sir Niclaus,
& ro chuir biadh & barda ind asa h-aithle, &
fillis fein tar a ais gan creich gan écht ba ionairmhe do
dhénamh dó. Ro gabh Ua Ruairc acc
iomshuidhe imón m-baile co nár léicc aoínneach don bhárda tar doirsibh an
baile amach iná isteach gur bhó h-eiccen do Sir
Niclaus techt dia f-foiridhin go rucc lais
iatt. Sluaiccheadh lá h-Ua
Ruairc a mí
Nouember etir Suca & Sionann co ro
loiscceadh & co ro h-airccedh lais na Fedha,
& bladh mhor d'Uíbh
Maine. Sluaigheadh lais doridhisi
i n-Uibh Maine a
mi December co ro lér-sccriosadh an tír co
tinneasnach lais, & co ro marbhadh leth-banda saighdeoiridhe lais do mhuintir
Sir Niclais
Maulbi acc Lios Dá Lon. Drong do
Síol c-Conchobair do beith i f-fochair Uí
Ruairc isin c-commbáidh-sin. Clann iarla Cloinne Riocaird
(Uillecc & Sean) do beith
eissiodhach ré aroile & iad araon siodhach fri
Gallaibh. Báttar drong do
degh-dhaoínibh Chloinne Riocaird
i m-braighdenus dochrach i n-orlaimh
constábla baile Locha Riach maigistir
Seons a ainm-sidhe, fer-sin acca m-baoí
orlamhas bhardachta an bhaile o ghabhail an iarla
gusan tan-sin. Bá galar mor menman lá Sean
A Búrc a bhaile & a
bhraighde do dhol i
rudhrachus i l-láimh Gall,
go ro chinn ina menmain amus oidhche do tabhairt ar bhaile
Locha Riach. Do-rónadh lais-siumh ind
sin. Ro gabhadh an baile lais, & ro marbhadh gach aén rob
inechta dia m-baoí ann cenmothá an
constápla dia t-tardsam
maithemh n-anacail, & ro sccaoíl dia
braighdibh iaramh. Iarná dhenamh-sin
lá Sean ro chuir a
ollamhain, & a aés tairisi
d'accallaimh a bhrathar Uillecc dia
chuingidh fair Goill do thréccean,
& co n-diongnadh-somh a oighréir amhail ro ba dír do
shosar oíghreir a shinnsir do
denamh & ro tingheall dó a mhac baoí i l-laimh
aicce do léccadh dia saighidh. Ro gheall dó fris-sin
Liathdruim, oilén Baile an
Locha, & baile Locha Riach a
c-comhardha sinnsireachta. Ro ghabh Uilleacc na
h-asccadha-sin. Do-chóidh fein & a brathair d'aon-aonta in acchaidh
Gall, & bá h-é céd ní do-rónsat
caisléin choimhgheala
Chloinne Riocaird do rébadh,
& do ro-bhrisedh. Ro brisedh leó cétus baile
Locha Riach ard-port oirechais an tire,
& as suaill má ro faccbadh leó baile gan brisedh ó
Cluain Ferta Brénainn i
n-Oirthear Ó n-Anmchadha co
Cill Meic Duaich i
t-tuaiscert Chenél Aodha na h-Eachtge, &
ó Uarán co
Cluain Dá Dhamh.
Do-chóidh tra Donnchadh, mac
Murchaidh, mic Toirrdhealbhaigh, mic
Taidhcc Uí Bhriain, & Mathgamain,
mac Toirrdhealbhaigh, mic Mathgamhna, mic an
espuicc Uí
Bhriain i c-comhbáidh choccaidh cloinne an iarla, & bá h-é Mathgamhain ro
ba tuscca do eirigh isin c-coccadh ishin, & as eisidhe ro thoghairm aés
díbheircce na c-crioch c-comhfoccus, & ro gheall
ó Bhoirintt go
Luimneach do lot
& do lér-sccrios. Acht cena ro éirgettar urmhór i m-boi i
c-cóicceadh Connacht uile isin
c-coccadh-sin cenmota iarla Tuadhmuman .i. Donnchadh mac
Conchobhair, mic Donnchaidh, &
Toirrdhealbhach mac Domhnaill, mic
Conchobhair Uí Briain, &
bá h-esidhe bai 'na shirriam i
c-Conntae an Clair an
ionbhaidh-sin. O Broin d'écc
.i. Dúnlang mac Emainn. Battar a
chinedh a n-dibheircc &
acc foghail for Ghallaibh,
& a t-tír & a n-dúthaigh ag
Gallaibh
bheós cona ro h-oirdnedh neach ina ionad. Sean mac iarla Desmumhan
do beith 'na foghlaidh aisttreach essadhal an tan-sa
& ger bhó h-oirdearc Sean mac Cuinn
I Neill, & Semus, mac
Muiris, mic an iarla ar aoí a
c-coccadh & a c-comhfuachadh fri
Saxoibh ro
baoí a n-díol d'oidhre 'san Sean-so an
tan-sin. Aon do ló dia n-deachaidh an Sean
remhraite for Coilltibh Etharlach a
mí Iul do shonnradh i n-uathadh
sochaidhe leis nar dholta i n-imcein uair ro badh lugha
iná céd scciath comhairemh
a throighteach, & trí marcaigh
dhécc. As sedh do-luidh deódh laoí
laimh lé Sionainn sriobh-ghloin,
seach Mhaigh Ailbhe, & do-róine creich i
n-Duibhféth Ua Luighdheach isin madain muich
arnámharach, & luidh cona chreich lais soir gach
n-díreach do Chorca Theneadh,
& co h-Uibh Cairin. Ro tionoilsiot tóicesdal an
tíre gach airm in ro gabh a t-toraigheacht fair .i.
Éle Uí Fhogartaigh,
Uí Luighdhech,
Popail Droma,
Popail Puirselach. Ro badh
dóigh lásna h-oireachtaibh-sin gur bhó conách
mór doibh Sean d'fagbháil
i n-uathadh slóigh amhlaidh-sin, & ro
ionnsaighsiot
é co dána dasachtach. Acht chena ro
sraoíneadh for lucht na toraigheachta co ro marbadh ocht f-fir décc dia n-uaislibh do chendaibh popail &
bailte is in m-breisim-sin. Rucc
Sean a
crech lais ar coilltibh cliothair diamhraibh Bhealaigh
Mhóir Mhaighe Dala iar m-buaidh
& cosccar.
Tainicc ina chenn annsin clann Mec Giolla Phattraicc, & mac
Uí Cerbhaill co n-druing móir
d'aos dénmha uilc & aidhmillte, & Ro asccnattar
diblinibh co Sliabh Bladhma.
Tánaic dia saighidh annsin an rob ionairmhe
d' Uíbh Failge
& do Laighis. Bá h-infhir
fhoghla an ionnas fors m-baoi Sean mac
Semais sechnóin an t-slebhe-sin, uair ní chodladh,
acht for cercaillibh cloch no criadh, ní
ibhedh acht fuair-srebha fior-glana a bleidhedhaibh bas no
brócc. Robdar iatt a aighin urgnamha slata fada na fiodbhaidhi
acc iomfhuine fheolmaigh a eassccaratt. Ro ghabh acc buaidhreadh
Builtérach, & acc arccain
Ossairghe as an mennatt-sin.
Do-chóidh iarttain i l-Laighis ro loiscc
& ro lom-aircc Mainistir Laighisi
ar mhac iarla
Urmhuman .i. Piarus, mac
Semais, mic Piarais Ruaidh. Ro h-aircceadh lais
bheós Port Laoighisi iar marbhadh druinge do lucht
iomcoimheda an bhaile. Rucc faidhb, eideadh, each, airm, &
iolmhaoínibh uatha. Cidh fil ann tra acht do h-aircceadh
seacht m-baile i
l-Laoighis lais is in aén ló-sin. Ro asccná iaromh
on c-crich go a chele go Glend Maoíl Ughra
airm i m-baoí Sémus
Ustas, & clann Aodha mic
Seain. Ro fiadhaigheadh-somh ó na fearaibh íshin.
Tangattar ina dhochom annsin Caomhanaigh,
Cennsealaigh,
Branaigh,
Tuathalaigh, & lucht foghla na
criche a c-coitchinne. Ro badh eimhilt a aisneis an ro mhillsiot,
& an ro loitsiot im Ghallaibh
Laighen & Midhe. Do-chóidh
Sean & Semus
Ustas im
fheil Míchil iar
sin fó thuairim na n-Etailleach
tánaic dia thir dara ese uair bá dóigh lais co t-tairfeadh cobhair &
comhfhurtacht uatha, & nír bhó h-amhlaidh do-rala dóibh acht a
marbhadh, & a mudhucchadh lasan
iustis
ar en-lathair (amhail remhebertmar) riasiú rainic-siumh
dia saicchidh.
Annal AOIS CRIOST, 1581. Aois Criost, Mile, cuicc
céd, ochtmoghat, a h-aon. Toirrdhealbhach mac
Donnchaidh, mic Conchobhair, mic
Toirrdhealbhaigh, mic Taidhcc Uí
Bhriain baoí tuilleadh ar bliadhain i
l-laimh ag Gallaibh do chrochadh an
.26. do mí Maii. Mac iarla
Chloinne Riocaird .i. Uilliam
Búrc, mac Riocaird Saxanaigh mic
Uillicc na c-Cent, mic Riocaird, mic
Uillicc Chnuic Tuagh do chrochadh
i n-Gaillimh an
tres lá iar c-crochadh Toirrdhealbhaigh
Uí Bhriain .i. Toirrdhealbhach
dia dardaoín & Uilliam dia
sathairn. As amhlaidh do-rala d'Uilliam a
bheith i c-combáigh choccaidh lá a bhraithribh an
tan ro brissiot a m-bailte amhail remhebertmar, bá h-aithreach
lais ind sin, & do-chóidh ar protex h-i c-cenn
Gall
go Gaillimh an mhí riana bhásucchadh
& ro dolbhadh sccél eiccin chuicce co ro gabhadh & co ro
crochadh. Ro crochadh bheós ina n-deachaidh dia lucht
lenamhna ar an b-protexion-sin. Cuiccer &
dá fhichet do chrochadh i n-Ath Cliath i c-coirthibh tretúrachta. An Barrach Mór,
Semus mac Risdeird, mic Tomais, mic
Emainn baí i l-láimh i
n-Áth Cliath do écc.
d'fír-fhréimh gheinealaigh Bharrach
Ruadh don t-Sémus-sin, fer do
fhulaing mór n-imnidh & n-anaoibhe asa thosach,
& ag na baoí a shúil nó a shaoíleachtain ris an ainm as
(Ruadh fein) da rochtain. Acht ara
aoí ro dearlaic Dia fein dó-somh cendus Bharrach Maol &
Ruadh dibhlínibh, & ní h-edh amháin
acht ro h-oirdnedh os cend Bharrach
Mór iar n-dílgend na n-degh-dhaoíne dar dhual an duthchas-sin
d'follamhnucchadh co sin. An Barrach do ghairm da mhac
iar sin (.i. do Dhauidh do Barra) la
h-iarla
Desmumhan, & mac ele dó do beith fo dhlicchedh na
thighearna ar Barrachaibh
Ruadha. Mac Giolla Pattraicc, Brian
Ócc mac Briain, mic Seain,
mic Fingin, mic Fingin, mic Fingin, mic
Domhnaill baoí i l-laimh i n-Ath Cliath mar an c-cédna do écc, nech
eissidhe tuccadh suas i Saxoibh asa
óicce, & baoí foghlamtha i c-caidhreabh
& i c-comhaonta na cúirte gur
bhó h-iongnadh lá h-Eirendchoibh uile a
chongmail i n-geimhel go ro écc, & a dearbrathair
Finghin d'oirdneadh ina ionad, uair ní
bhaoí clann aicce-siumh achtmadh aon-inghen. Dias
dearbhrathar don Bhrian Ócc-sin .i. dá
mac ócca inghine Uí Conchobhair Fhailge (le Mac Giolla Patraicc .i. lé
Brian mac Seain) do mharbhadh
lá Domhnall, mac Tepoitt Uí
Mhaoíl Mhuaidh ar a ionchaibh féin. O Cerbhaill .i.
Ulliam Odhar mac Fir Gan Ainm mic Maol Ruanaidh, mic Seain, baoí bheós i l-laimh i
n-Ath Cliath do reidhiucchadh lé Gallaibh, & leis an iustis, & triall dó tar ais
dia athardha. Do-rala dó for an c-conair drong
d'óccbaidh Shleachta Uí
Chonchobhair Fhailghe. Ro charsat-sidhe a cloidhmeadh gan choiccill,
& ro fhuathaighsiot a fhuasccladh & a anacal
acht a mharbhadh go ro fhaccaibsiot a chorp fo chrobhaibh fiach,
& faolchon. O Cerbhaill do ghairm dia mhac .i.
do Shean an Fhásaigh mac Uilliam Uidhir. Ticcherna
Deiseach Semus, mac
Gearailt, mic Seain, mic
Gearóitt Mhóir na n-Deisi mic
Semais, mic Gearoitt iarla d'écc. Mág Donnchaidh
Eogan mac Donnchaidh an Bhothair, mic
Donnchaidh Még Donnchaidh
d'écc i Luimneach i m-braighdenas
ag Gallaibh. Domhnall na Conntae mac
Taidhg, mic Corbmaic Óicc, mic
Cormaic, mic Taidhcc Mécc
Carthaigh tanaiste
Musccraighe, & a t-tuairccnidh
catha d'écc. Goill
& Gearaltaigh h-i c-coccadh & i
c-coimhesaonta fri aroile, co na baoí ossadh aon-oidhche
nó cairdine aén-mhíosa etorra ó tosach a c-coccaidh gusan tan-so, & ní roich
ríomh, áiremh, nó aisneis ina n-dearnsat d'ulcaibh ré 'roile. Sluaiccheadh lá Sean, mac
Semais, mic Seain a mí May tar Siúir soir
co ro lér-scriosadh bailte oirir na Siúire
lais .i. Ard Máille, &
Mainistir Atha an Tuisil, & do-choidh
tar Siúir siar co líon c-creach
& n-gabhala, & rug tóir
trom, & iomarcradh anfforlainn ar an áirsidh, ro gabh-somh ag a
n-iomchor go neimh-shniomhach an c-cein for-caomhnacair,
& ro shuidh friu as a h-aithle, & ro ba mó ina
trí chéd an ro marbhadh & in ro baidhedh lais diobh.
Rucc Sean an c-creich lais iar c-cosccar gusna
forbhaisibh fedha ina c-cleachtadh cumsanadh ar an
c-Claonghlais & ar an
c-Coill Mhóir. Sluaiccheadh ele la Sean
mac Semais i mi
Iún ar Mag Cárthaigh Mhór, &
baoí fri ré dá lá, no a tri ag creachadh
& ag cuartucchadh na criche ó
Musccraighe go
h-Uibh Ráthach, & ticc tar a ais co n-airccthibh
& co n-édalaibh iomdha go
Magh c-Coinchinne.
At-berdis lucht a f-fairccsiona nach f-facatar an
oiret-sin do crodh creach riamh an aon-maighin. Iarla
Desmumhan do beith i
f-foslongport
i n-Achadh Da Eó, & bá isin
tan-sin do h-ordaicchedh captin
Saxanach (.i. Captin
Siuitse) on
m-bainríoghain, & on iustis os cend Desmumhan & Ciarraighe
dia n-iomchoimhed. Ro ghluais an captin-sin
(do shiubhal láoi & oidhche) co m-buidhin
marc-shluagh amaille fris do thabhairt
amais ar foslongport
iarla
Desmumhan & ba h-ann rainic
lais dol fon f-foslongport
ar madain dia domhnaigh. Baoí an
t-iarla gusan líon do-rala ina fhochair
an tan-sin ina t-toirchim suain & síor-chodalta iar
f-faitches & iar f-forcoimhéd na h-oidhche
gó sin. As sedh do-róine an captin ina f-fuair 'na shesamh arna
sráidibh do ghuin go grod-urlamh, & do mharbhadh
gan dicheall, & ní ro airis fri h-iomaireacc
ná deabhaidh co rainicc Caislén na
Mainge. Bá don druing do shaor-chlandaibh torchair
lasan c-captin i n-Achadh
Da Eó an la-sin .i. én-mac Tomais
mic Muiris Duibh mic an iarla
.i. Tomas Ócc, Maol Muire
mac Donnchaidh Bhacaigh mic Maol Muire mic
Donnchaidh Mec Suibhne, &
Tadhcc mac Diarmata mic Corbmaic
ó Maigh Laithimh. Sluaiccheadh lá h-iarla Desmumhan
i n-deireadh mís September
gusna maighibh i moir-timcheall Chaisil Mhumhan, & go Caiseal
feisin. Ruccsat na slóigh-sin ile dá gach
maithes, eittir umha, & iarann, edach, &
uradh, crodh, & cethra go ro indirset na
tíre-sin co léir. Rucc orra im na h-oirccnibh-sin
drong buidhne dearmara a Trian Cluana Meala
& as an Trian Medhonach. Ruccsat orra dna
sloicch a comhfhochraibh Siúire,
& ó Dhún Iasccaigh
go Maigh Ailbhe. Ro forcongair an
t-iarla edarnaigh inchleithe do
fhágbail for an c-conair i n-oirchill na n-ócc báttar ina n-iarmhóireacht,
& ro fhill féin friú iar rochtain don tóir tar an c-ceilcc. Ro gabhadh iaromh
occ a n-oidheadh & occ á n-airleach dá gach leth reampa & ina n-diuidh gur
bhó mo olttátt ceithre chéd a n-esbaidh ón
iomargail-sin. Ticc iarla
Deasmumhan iar m-buaidh c-cosccair,
& c-comhmaoidhme co n-eachaibh, & co n-édalaibh iomdaibh lais tar a ais
i n-Etarlach. Feacht an tangattar drong-bhuidhen
dhána dhi-chonirchil do shoighdiuiribh
Atha Dara iarna roinn i n-dó .i. drong ar sruth &
drong ar tír do chuartucchadh Caonraighe
& lá taobh Máighe
d'iarraidh gona nó gabhala for dreim eiccin dona
foghladhaibh. Iar n-dol don dá droing-sin i c-cend
aroile i n-iomfhochraibh Bhaile Uí Cathláin, as
ann do-rala chuca Dauidh Ócc, mac
Dauidh an Locha, mic Tomais, mic Seain,
mic Tomáis, mic Pilip, mic
an Ridire cona shochraide dia saighidh, &
do-chóidh fúthaibh co ro gabh ag á t-treghdadh & acca t-timchealladh,
co f-fharccaibh iatt ina meidhedhaibh maoíl-dercca & ina
t-tamhnaibh taoibh-gherrtha, conach mór tearna gan
airleach ar an lathair-sin lá Dauidh
cona mhuintir. Iar rochtain na sccél-sin co
h-Áth Dara, cuiris captin Atha Dara tionol ar
shaighdiuiribh Cille Mo Ceallócc,
& do-deachaidh go f-fedhain merdha mío-thuicsicch do
chor cuarta i c-Caonraighe,
dus an f-fuighbheadh duine, nó daoíne ar a n-dighéladh ar marbhadh
dá mhuintir. Ráinicc co Baile Uí Cathláin, baile-sidhe do bailtibh
an Puirsélaigh baí ag congnamh
riamh lásan c-coróin ó
chéd-choccadh Gall &
Geraltach gusan tan-sin. Do marbhadh
lasan c-captin
deichnebhar & seacht fichit do
mhnáibh, do lenbaibh, & da gach foirinn
dá f-fuair istigh, & amuigh isin m-baile-sin. An
Dáuidh
rémhraite lás ro marbhadh muintir an captin,
fer esidhe do fhulaing duadh & dochar i c-coccadh
Gearaltach ar Gallaibh.
Feacht diar luidh sidhe i mi Dhecember co sé
fheraibh décc ó chiomhsaibh Caonraighe i c-coite
chaol chumhang go ro imirset tre chuan Sionna siar-tuaidh gach
n-díreach. Ro gabh airisemh ag Inis Cathaigh,
& faoídhis innte an adhaidh-sin. O ro clos lá
Toirrdhealbhach mac Taidhcc, mic
Murchaidh, mic Taidhcc Ruaidh, mic
Toirrdelbhaicch (mac Mhec Mathgamhna a
crich Corca Baiscind Airthearaigh)
Dauidh do dhol tairis, ro chuir
arthrach (in urthosach oidhche) ar an
Sionainn sriubh-uaine, &
do-chóidh ann gusan líon tarla ina fharradh, & ní ro
airis co rainicc Inis Cathaigh
co ro gabh port i f-feorainn na finn-innsi. Tánaic iaromh gusan
tegh i m-baoí Dauidh, & ro
chuirsiot tene isin tegh dia losccadh go lán-urlamh.
Ticc Dauidh disccir diairm cona mhuintir amach ar
ionchaibh meic Mic Mathghamhna, & ro
gabhadh é cona mhuintir lais fó cedóir.
Do-thaod mac Mhec Mathgamhna cona braighdibh co Baile Mhec
Colmáin
tar a ais an adhaidh-sin. Do crochadh muintir
Dáuidh frisna crannoibh bá comhfoicsi
dóibh arnámharach, & do cuireadh an laoch-mhilidh
go Luimneach airm ina f-fuair a
oidheadh gan fhuireach. Ceall Fhiacal do
gabhail lá Sean mac an iarla an
cethramhadh lá don
Nodlaig, & gach a f-fuair ina h-inmhedhón
d'umha, & d'iarann, d'édach, d'ionnmas, & d'arbhar do chor eiste go
h-Etarlaigh fri ré dá lá, & brisis an baile
iaromh. Resiber
Geraltach .i. Niclaus, mac
Uilliam, mic Niclais do mharbhadh la
saighdiúiribh Atha Dara. An Doctúir
Sanduir d'écc ar coilltibh na Claonglaisi, post congmhala don
creidemh chatoilci, & cend
áthcomhairc Gearaltach isin
c-coccadh i m-batar esidhe. Nír bhó machtnadh
ón ar as lá Sémus, mac Muiris
táinic i n-Érinn. Mac Uí Suilleabháin
Béirre (Domhnall, mac Domhnaill,
mic Diarmata, mic Domhnaill mic
Domhnaill mic Diarmata Bailbh) do thabhairt
bhriste ar Chairbreachaibh a mí
December do shonnradh. Bá h-amhlaidh do-rónadh
inn sin, Captin Siuitsi
do dhol o Chorcaigh
tré Cairbreachoibh co mainistir Bhenntraighe.
Ro chuir clann Toirrdhealbhaigh mic Maol Muire,
mic Donnchaidh Mec Suibhne, & mac
Uí Dhonnabháin & drong do chendaibh popal &
do dhaoínibh uaisle Cairbreach uadha do denamh creach ar mhac
Uí Suillebháin, fuairsiot na fedhnacha ro chuir
an captin uadha creacha aidhble & iomad édala.
Rob adhnar lá Domnall a oirccne do léccadh uadha
& é fein ina bethaidh, & ro ionnsaigh an ghasradh
Ghaoidhelach tarla i t-timcell na
c-creach, & do dearbh an lá-sin nách lé líon sluaigh bristear cath uair
torchrattar le Domhnall a f-foccus do
trí chéd
do Cairbreachaibh, & as beg le
leith-chétt fer fedhma baoí-siomh do shochraide acc
tabhairt an tochair-sin.
Patriccín &
Emann dá mhac Mhec Muiris Ciarraighe (.i. Tomas mac Emainn, mic
Tomáis, mic Emainn) do éludh a
Cúirt an Rígh a
Luimneach
iarna chinnedh don chomhairle a
c-cor docum báis. Acht chena ní bhaí an Coimdhe isin
c-comhairle-sin. Báttar trá an chlann-sin seal ar choilltibh
Cloinne Cuiléin acca c-caomhna, & do-asccnattar iar
sin go Cloinn Muiris, & bá
gar uair gur bó cédach ceithernach an chuideachta-sin tainicc i n-uathadh
buidhne as priosún
Luimnigh act ro
chaithsiot ina m-baoí rempa don bhliadhain-sin fri
foghail & fri díbeirg. Comharba
Senain d'écc .i. An
Calbhach mac Siacais, mic Siacasa Mec
Catháin. Sean Ócc
& Conn, da mac Seain,
mic Cuinn Bhacaigh, mic Cuinn, mic
Enri, mic Eoghain Uí Neill do dol
sluagh i m-Breifne Uí Raighilligh. Ro lomadh
& ro lér-airccedh leo gach ionad in ro ghabhsat
don Bhreifne. Rucc mac Uí
Raighilligh .i. Pilip mac Aodha Conallaigh,
mic Maol Mhórdha, mic Seain
& turchomhrac trom-slóigh an tíre i t-tóraigheacht im na h-airgthibh-sin
orra. Nír bo feirde Eóghanaigh co
cend il-bliadhan amas an aen-laoí-sin, uair ruccsat
Raghallaigh a c-creich & a c-cosccar. Ro
gabhadh leó Conn mac Seain Uí Neill, & cidh an tan nár damh Sean Ócc a
ghabháil lásna laoch-bhuidhnibh fuair a airleach gan airisiomh, & a
oidhedh co h-eccobhsaidh. Bá doiligh an diach-sin tuccadh
ar an deicch-fher óir ní bhaoí aoín-fher do
Macaibh Míleadh
ná baoí a dhíol d'oidhre isin t-Sean ishin. Sluaiccheadh lá h-Ua Neill
Toirrdhealbhach Luineach do thocht do dhioghail an
ruathar-sin ar Raghailleachaibh. Ro
rónadh foslongport
laochdha lethan-armach lá h-Ua Neill in eidir-medhon
Breifne Uí Raighilligh, & ro
ghabh acca móir-mhilleadh etir innilibh, arbhar &
áitiucchadh. Do-róine O Raighilligh
sidh fris, & ro léicceadh Conn amach gan fuaslaccadh, &
breithemhnas d'Ua Neill a marbhadh Seain & a mhuintire. Easaonta anbfóill do eirge etir
Ua n-Domhnaill (Aodh mac
Maghnusa mic Aodha Óicc mic Aodha
Ruaidh) & mac a dearbrathar Conn mac
An Chalbhaigh, mic Maghnusa, mic Aodha
Óicc, & Conn do dhol i rand
I Neill Toirrdhealbhach Luineach
mac Neill Conallaigh, mic Airt, do choccadh ar a
bhrathair, & do-róine iondlach & edarchosaoíd na sen-ghomh do-rala fecht
n-aill etir Cenel c-Conaill &
Eocchain go ro fhor-chongair for Ua
Neill tionól slóigh lánmhóir do tocht for
Ua n-Domhnaill do chongnamh lais. Baoí
Conn
sé fichit marcach co
t-tribh
cóirighthibh
gall-ócclach
do Sliocht Ruaidhri do Cloinn t-Suibhne
Fhánat im Thoirrdhealbhach mac
Murchaidh mic Eoin Ruaidh, im
Niall, mac Eimhir, & im
Brian mac Eimhir
Mec Suibhne, & co
n-Albanchoibh iomdhaibh,
& Ua Neill gusan líon as lia for-caemhnaccair, &
ní ro h-airisedh lásan lucht ishin go ro gabhsat
foslongport
oc Cill Tuathail lá taobh
Ratha Both. .i. baile eisidhe in ro bhendaigh Colaim Cille &
Adhamhnán iaramh. O ro clos
lá h-Ua n-Domhnaill innsin ro thionóil-sidhe i
c-céttóir in ro chaémhnaccair do shocraide ge ro ba go h-anffúirighthe
ainerlamh uair baí-sidhe fomhámaighthe do
bainrioghain
t-Saxan, & robdar cairdi a
n-eccraitte friss gó sin co na baoí h-i foimhdin
coccadh, no comhfuachadh. Ar a aoí bá forrán lais sluagh eachtair-cheneóil
do thocht dia thír gan frithbert friú diamadh deimhin lais a oidheadh fo
chedóir. Conn
Ua Domhnaill tra baoí do mhéd a mhenman, &
d'airde a aiccnidh-sidhe ge no beith Ua Neill
(Toirrdhealbhach), & Ua Domhnaill
(Aodh) d'aoín-leith go t-tochairfedh
friú, conadh a mhein ba forlann-somh & Ua Neill
d'aén-aonta. Ro thairmcheimnigh Ua Domhnaill cona
sochraide do shaighidh fhoslongpuirt
Uí Neill go díoghair dásachtach gan anadh gan oirisiomh fri
h-indell nó fri h-orducchadh itir. Ro gabh Ua Neill occa
mi-dhemhain riasiú rangattar ina chend, & ro athcomhairc
don Cloinn t-Suibhne (.i. do
Thoirrdelbhach mac Ruaidhri do
shonnradh) aoí ina fharradh, & do Chonn cia
cédfadh baoí leó do eitirghleódh an laí íshin. Friscart aon dibh-sidhe
(.i. Toirrdelbhach mac Ruaidhri) co
n-debhairt:‘dia t-tealccat an lucht úd a n-anala, & dia
n-eabhatt uiscce, & dia n-deachatt i n-innell, & i n-órducchadh as deimhin go
sraoínfit foirn dia no bemis líon ba lia h-isuidhe. Madh edh tiasat gan
inneall gan oirisiomh, gan airdhibhadh a n-íotadh bidh remhad-sa
& róinne mhuidhfius.’ Bá imne tangattar lá borrfadh bríghe, &
lasan m-brígh m-bicc do-ronsat
do Chenel Eóghain ar bá gresach lá
Cenel c-Conaill cosnamh a c-córa
friú in gach airm i c-coimrectais gó sin. Ba sedh do-rala dóibh an tan-soin
iar rochtain dóibh i c-cend aroile go ro fighedh erghail amhnus
ainiarmartach etorra a diú & anall, & ro dearbhadh an dearbh-aruscc airdearc
don chur sa (.i. beodha gach brathair fri aroile). Ro sraoíneadh for Ua n-Domhnaill cona shochraide, & ro marbhadh
drong mhór dia muintir. Ro badh dibh-sidhe Mac Suibhne
Baghaineach Maol Muire mac Aodha cona
chloinn .i. Murchadh, &
Toirrdealbhach Meircceach, &
Niall Modardha mac Neill Óicc, Mec
Suibhne. Acht chena torcratar
cúicc fir dhécc do
Chloinn t-Suibhne Tíre Boghaine,
& drong mhór dona Tuathaibh, d'Fhánaitt, &
do Baoighellcoibh. Drong mhór beos do
Mhuintir Ghallcubhair im
Fherghal mac Toirrdhealbhaigh mic
Tuathail Bailbh, & co n-druing cenmothátt.
Ro gabhadh dna Mac Suibhne Fánatt isin c-caith-gleo íshin.
Ro badh tria easccaine an epscoip
Uí Fhirghil ro sraoíneadh an maidhm-sin uair ro
sháraighsiot drong do Chenel c-Conaill
Cill Mic n-Enáin an lá
riasan maidhm & ro ghuidh an t-epscop
dóibh co nar bhó sóinmheach a t-turas ittir. An
4 do mí Iul do
sraoíneadh an maidhm-sin. An Calbhach mac
Domhnaill, mic Taidhcc, mic Cathail
Óicc, mic Domhnaill, mic Eoghain,
mic Domhnaill, mec Muirchertaigh
Uí Chonchobhair, aon-mac
Uí Chonchobhair Shliccigh d'écc. Ro badh tromaide
a thoirsi ar na tiribh nach raibhe acc an lánamhain soicheineoil
ór síolaigh an saor-thamhan súil ná saoíleachtain lé h-aoín-ghein
chloinne d'faghbhail dia éisi. Baoí ó
Mhaigh c-Ceidne co Ceis Chorainn, &
ó Mhuaidh co tórainn
Breifne ag á iodhnaidhe-siumh
d'aon-oidhre & d'aen-chomharba dá
maradh iar n-écc a athar. Cathal Ócc mac
Taidhcc, mic Cathail Óicc
Uí Chonchobhair, & Maol Mordha mac
Maol Muire, mic Eocchain &
Fer Gan Egla a bhrathair go n-druing móir do
maithibh na tíre
maraon rú do thuitim i n-Iochtar Chonnacht
lá h-Albanchaibh do-rala
oc imthecht an tíre a hucht Sir
Nioclas Maulbi, & as é ro badh
consabal dona
h-Albanchaibh, Alastrann
mac Domhnaill Bhallaigh, mic Mhec Dhomhnaill,
& ní bhaoí
i n-Érinn gan rochtain h-i roinmhe
dóibh dias ro ba orrdearca ainm duine uasail &
consabail ina
Cathal Ócc & Maol Mordha.
Ro gabhadh mac Uí Chonchobhair Duinn
bheós an lá-sin lá h-Albanchaibh
.i. Aodh mac Diarmata mic
Cairpre, & ro éimighset a thabhairt don
caiptin, &
do-chóidhset lais iaromh i rann Uí Ruairc. Do
reidheadh dna Ó Ruairc
Aodh ó na
h-Albanachaibh go m-buí Ua
Ruairc, & Aodh d'aon-rann
as a h-aithle. An t-Alastrann remhraite
d'fagbháil Uí Ruairc i f-foghmar na
bliadhna-so, & a dhol do shaighidh Sir
Niclaus, & ro ghabh-sidhe chuicce h-é co
f-fáilte moir co m-baoí for coinnmedh fo
Shamhain do shonnradh seachnoin
Ua f-Fiachrach
Muaidhe. Iar f-fios sccél
d'Ua c-Conchobhair Shliccigh .i. Domhnall, mac
Taidhcc, mic Cathail Oicc, & do mhuintir
Sir Niclaus co m-battar amhlaidh-sin ro
ionnsaighsiot iat for a leaptoibh luighe, & for a n-dérghadhaibh
codalta co ro marbhadh Alastrann co n-druing
dírimhe dia mhuintir amaille fris & ro dligh Ua
Choncobhair an marbadh íshin in dioghail
mharbhtha a dearbhrathar Chathail Óicc. Clann iarla
Cloinne Riocaird do shiodhucchadh lé
Saxanchoibh i samhradh na bliadhna-so
iar m-brisedh a m-bailtedh, & iar c-crochadh a
m-brathar, & bá h-amlaidh ro siodhaighsiott gan sreith, gan gerradh, gan
daoírsi, gan doladh do chor ar a n-duthaigh, nó ar a rann coccaidh
an c-cein do beidís síodhach, act
cíos na bainrioghna do dhíol fá dhó san
m-bliadhain. Mathghamhain Ó Briain
do beith ar sídh cloinne an iarla. Dá bhanna do
shaighdiuiribh do beith ar ósda i
t-Tuadhmumhain ag Captín
Diring ó
Shamhuin go
féil Páttraicc.
Annal AOIS
CRIOST, 1582. Aois Criost, mile, cuicc céd, ochtmoghat, a
dó. Mairghrég inghen
Aodha Duibh, mic Aodha Ruaidh, mic Neill
Gairbh, mic Toirrdelbhaigh an Fhiona
Uí Dhomhnaill, ben Uí Raighilligh
(Maol Mórdha mac Seain, mic
Cathail) d'écc i n-errach na bliadhna-so,
& as ing má ro baoí beó i n-Érinn
an tan-sin
do bhainsliocht Gaoidil Glais
aoín-bhen as mó ro derlaic ina an
Mhairgreg-sin. Iarla
Cloinne Riocaird,
Riocard Saxanach
mac Uillicc na c-Cend, mic Riocaird, mic
Uillicc Chnuic Tuagh, mic Uillicc Medhonaigh,
mic Uillicc an Fhiona an tí do gabhadh lasan
iustis Sir
Hanrii Sidneii an
bliadhain d'aoís Criost
1576, & baoí bliadhain i
l-láimh iarna gabhail i n-Áth Cliath, & an seal
ele i l-laimh i l-Lonndain gusan
m-bliadhain-si. Ro gabh seircclighe sior-ghalair é i samhradh na
bliadhna-so. At-bertsat a fhisigedha & a
legha gomadh docha a dhul d'écc ina térnudh on
teidhm-sin, & dia m-beith i n-aigneadh dhó a shláinte d'faghbail go madh ó
fhégadh a athardha, & o féghadh aeoir a thire nó ghébhadh. Ro léicceadh
an t-iarla
i n-Erinn fó bithin a easláinte do ched an
phrionnsa & na
comhairle, & tucc pardún do shaighidh
a chloinne, & maithemh ar ar mhillset. Bá h-ann ro ghabh port cétus
i n-Ath Cliath,
as-sidhe dhó iaromh co h-Ath Luain,
& co baile na Gaillmhe. Rob adhbhal
méd na forfáilti fuair isin m-baile íshin. Baí ann ag cur a sccís & a
mhertin de, & tangadar a chairde & a
chomhfhuilidhe, a rannta
Gall &
Gaoidheal dia fhiosrucchadh. An tan rob
áil lais dol i mescc a mhuintire, a criche, & a cloinne, as
ann do fhortromaigh a threabhlaid, & a easlainte fair co
ro écc fó dheóidh i
mí August do shonnradh. Ro feradh a chluithe
caoínteach lá chairdibh cendaighibh
isin m-baile-sin, & ruccadh a chorp dia adhnacal co h-onorach i m-baile
Locha Riach. Dála a chloinde robdar
síodhaigh re aroile gó sin. Do-chódar-sidhe do freasabra & do chor
i n-aghaidh aroile i c-cend Sir Niclas
Maulbi baí ina
ghobhernóir
i c-cóigeadh Chonnacht. Do-chódar
dibhlínibh co h-Áth Cliath h-i
c-cionn na h-ard-chomhairle
go ro síodhaigheadh etorra don cur-sin amhlaidh so .i.
Uillecc ina thighearna
& ina iarla i n-ionad a athar, &
barúntacht Liathdroma do
thabhairt do Shean. Ro rannadh
etorra ó shoin amach a f-ferainn, a m-bailte, & a
m-bethaighthe ecclaisi go m-báttar
siodhach ós aird, & eissíodhach ó mhenmain. Tadhcc,
mac Conchobhair, mic Toirrdhealbhaigh,
mic Taidhcc, mic Briain Chatha an Aonaigh
Uí Bhriain d'écc i
mi August mar an c-cedna
i n-aoín-t-seachtmain ris
an iarla. Curadh ar chalmacht, míleadh ar
mhiletacht an tí tesda annsin. Baoí-sidhe athaidh i
t-tanaisteacht
Tuadhmhumhan go ro h-ionnarbadh araon lá a
dearbhrathair lá Domhnall. Do-chóidh
iaromh don Spáinn, don
Fhrainc, & eistibh-sidhe i
Saxoibh go f-fuair a phardún,
& a chuid tire, acht tánaisteacht namá
co ro écc i n-iomláine a aoísi, & ro h-adhnaicedh i Mainistir Innsi. Donnchadh, mac
Murchaidh, mic Toirrdhealbhaigh, mic
Taidhcc, mic Toirrdhealbhaigh, mic
Briain Chatha an Aonaigh Uí Bhriain
do bhásucchadh d'oidhedh anuasail .i. a chrochadh i
t-Tuadhmhumhain lá
Captin Mortant baí ina
mharasccal isin tír, & lasan
siriam Sir
Seoirsi
mac Tomais Ciumhsocc, iar
n-dol dó an bliadhain roimhe-sin i c-caradradh cloinne
iarla Cloinne
Riocaird, & ro fhill tar a ais maille le h-aithreachas ar
phrotexion. Fuarttar-sidhe elang & uireasbaidh ar an b-protexion co
ro gabhadh Donnchadh leó, & co ro
crochadh amhail rémhepertmar an
29 September i n-dorus
Luimnigh dia
h-aoíne do shonnradh. Ruccadh a chorp có a domhgnas
duthchasa go ro h-adhnaicedh é i
n-Inis. Donnchadh mac
Toirrdhealbhaigh, mic Muircheartaigh mac
Meic Uí Bhriain Ara (iar m-beith
d'aimhreir a athar le h-athaidh fhada, & riarach
lé h-iarla
Desmumhan) do theacht ar protexion,
& a dhearbhrathair fein .i. Toirrdhealbhach
Carrach dia ionnsaicchidh go h-esccairdeamhail go
ro marbhadh Dhonnchadh lais. O Cerbhaill
Sean an Bhealaigh mac Uilliam Uidhir, mic
Fir Gan Ainm, mic Maol Ruanaidh mic
Seain do mharbhadh i f-fioll adhuathmair
éttarbhaidh lá Maol Ruanaidh, mac
Taidhcc Chaoích, mic Fir Gan Ainm,
& nír bhó cian-shaoghlach do-chuaidh an marbhadh-sin
do Maol Ruanaidh uair torchair fein
fó cenn ráithe iar sin d'oidhedh fhiongaile
lásAn c-Calbhach mac Uilliam
Uidhir, & An Calbhach
feisin d'óirdneadh in ionaidh a dhearbrathar. Cethrar mac
An Róistigh .i. clann Dauid, mic
Muiris, mic Dauid, mic Muiris do
mharbhadh lá tréatuiribh i mí April, & cidh
aoín-drem ro chuir a c-cosccar, ní i n-aon-ló ro
h-esbaighit, uair torchair Remann,
& Tepoitt, & drong mhór do mhaithibh a muintire, & dá
c-cendaibh consapal i
t-toraigheacht creiche (an chinn don tír ina t-tárlattar
ar thréatuiribh) lé senescal
h-Ua Mac Caille, &
lé Giolla Pattraicc
Conndún. As í bá ben do Thepoit an tan-sin .i. Gráinne inghen
Toirrdhealbhaigh, mic Muircheartaigh,
inghen Meic I Bhriain Ara & an tan ad-chonnairc
a fer ina chotchoibh cnamhroinnte, & ina aighedhaibh ancomtha dia saighidh,
ro iacht co h-ainsercc aichear go ro écc in adhaidh-sin h-i f-fochair a fhir
chele conidh i n-aoín-fecht ro h-adhnaicit. Briseadh troda do thabhairt lás
An m-Barrach .i. Dauid ar an mac
bá sine ag An Róissteach .i. Muiris,
& Muiris do tearnudh on troid-sin iar m-buain each &
daoíne iomdha dé. An Seinesccal
remraite, & Patriccin Condún do thecht im
Shamhain ar c-cind isin c-cend
thiar do crích Róistigh. Dá mac ócca
An Roistigh .i. Sean, &
Uilleacc, & an tír uile d'éirge fó na h-eighmhibh,
& an céd-chumascc do clodh ar na tretuiribh. Ro gabhadh for a
sír-lenmhain tar tórainn na tíre amach a f-foccus dia n-daingnighthibh
fedha, & coilledh, ro fhill na foghlaidhe ar dá mhac An
Róistigh co ro marbhadh iad fein, & a t-tárla ina t-timcheall, &
gé nách gnáth ár gan élóidhtheach ní mór tearna dá t-táinicc isin
toraigheacht, uair ro marbhadh aireacht, & aitreabhaigh, cinn phopal,
& aes foghnamha & fedhma an tíre. Ro marbhadh ann
bheós consapail
Chloinne Suibhne co nach mó ina
ceithri fir décc do mhair lé
h-iomchar airm do lucht an tire iarsan tachar-sin gur bhó
h-aittreabhaigh eachtair-cheneóil baoí An
Róisteach & Muiris do
tharraing d'áitiucchadh na tire dia éis.
Mac Uí
Mhaoíl Mhuaidh .i. Domhnall mac Tepóid
do mharbhadh, & ro ba lughaide ro h-eccaoíneadh a oidheadh go ro thionnsccain
sé dol ar bélaibh a athar, & a ionnarbadh, & é fein do shuidhe ina
ionadh. Mac iarla
Desmumhan .i. Sean,
mac Semais, mic Seain, mic
Tómais iarla do
thuitim i n-aisccid lá a easccairdibh, & as eadh-so a
fhír amhail do-rala dhó, Sean do dhol
cethrar marcach do coilltibh
Etharlach d'accallaimh
An Bharraigh Mhóir baí i c-combáidh fhoghla
fris. Dol dó tar Abhainn Mhóir
bádhes i midh-medhón laoí dhobhardha dhuibh-chiach. Do-rala-somh &
Captin Siuitsi cona chóirighthibh tul i t-tul & aghaidh i n-aghaidh, & gan aén aca acc
iarraidh aroile. Ro gonadh & ro gabhadh Sean ar
an lathair-sin, & ní dheachaidh eadh aén-mhíle d'fearann an tan
ró écc fó cedóir, & ro badh faoín-bhél fotharsna ro h-iomcradh ar a eoch
é as-sidhe co Corcaigh, & ar rochtain
dó don bhaile do-rónadh cethramhna comhroinnte
de. Ro cuireadh a chend a c-comhardha cosccair go
h-Áth Cliath, & muna beith
gurab i n-aghaidh coróna
Saxan baoí ro badh doiligh díth an
deigh-fhir-sin ar a bhucca fri toirbert seód, & iolmhaoinibh, & ar a
angbaigheacht i n-ionadh fedhma. Semus mac
Seain, mic Geróit mic Tomáis
iarla do gabhail in aoín-fhecht
lé Sean mac an iarla & a chrochadh seal beg tar a éisi, & a
dhá mhac do chrochadh araon ris. Caitilin, inghen
Taidhg, mic Domhnaill, mic Corbmaic
Ladhraigh Még Cárthaigh, bean
Mec Muiris Ciarraighe d'écc, &
as ann tangatar a tiugh-laithe ar Loch
Léin Lín-fhiaclaigh, & í agá
h-iomlochtadh on oilén co 'roile ar uamhan na f-foghladh,
& a h-adhnacadh i Mainistir
Airbhealaigh. Gaoth mhór, sir-fleochaidh,
sraibhtine síon, & deartan dearmhair isin dá bhliadhain-si diadh i n-diadh.
Cnóimhes mór
isin m-bliadhain-si beós. Banda saighdiúir, &
leth-banna marc-sluaigh do mhuintir
Chaptin Siuitsi
do beith i n-Ard Ferta ó thús foghmhair na
bliadhna seachmata go mí medhoin foghmair na bliadhna freacnairce,
& gé ro bhaoí iomatt bídh & stóruis aca on
b-pronnsa nír ansat acht acc cnamh, & ag
caithemh na tire ina t-timcheall, & rob eiccen mac gach cinn popail dá raibhe
isin tír do chor i l-laimh chuca. Patricin,
Emann, & Roberd,
clann Mheic Muiris d'ein-leith lé
Gearaltachaibh i c-coccadh ó do
fhágbhattar braighdenus Luimnigh go
sin. Aon d'oidchibh dia n-deachsat go
h-Ard Ferta,
& ro ghlacsat creacha an baile arabharach ar madain. Ro
éirigh captin an marc-sluaigh go h-obann dia saighidh
.i. Captin Haitsim, & ní
ro fhuirigh lá a shaighdiuiribh, & fuair a fhreaccra
go ro-ullamh, & a chur dia chois don chéd-chumascc,
& a chloidhmeadh gan choiccill. Ro fhillset clann
Mec Muiris cona c-creich go
ro gabhsat foslongport
imon m-baile forna saighdiúiribh. Duine uasal do Chloinn t-Síthigh baoí i f-fochair
chloinne Meic Muiris an tan-so
.i. Muirchertach mac Emainn, mic
Maghnusa, mic Emain, Mec
Síthigh do mharbhadh i n-doras Mainistre ó t-Tórna lá
cloinn an easpuicc
Ciarraighi baí ag congnamh lá
muintir na bainríoghna don
chur-soin. Mac Muiris fein, &
urmhór a dhuithche do bheith fó dhliccheadh gó sin.
An tan at-chonnairc-sidhe a thír ag á
trom-lot, & ó 'd-chualaidh an captín
do mharbhadh lá a chloinn ro bris fo chédóir
Lec Snámha, Lios Tuathail,
Biaille, & Baile an Bhuindénaigh. Do-chóidh i c-cend a
chloinne iaromh. Ní dheachaidh lais isin mí-imirt-sin lucht
Bhaile Mhec an Chaim, na Bhaile Uí Chaolaighi
ná Clann Phiarais. Do thóccaibh Mac
Muiris a chlann on m-baile, & do-chóidhsiot
díbhlínibh for culaibh a c-coilltibh, & ní mó ná imtheacht do-ruacht leó an
tan tainicc Captin
Siuitsi don tír fó thascc marbhtha
Captim Hatsim, & d'furtacht a muintire,
& o na rucc forra-somh i t-timcheall an bhaile ro crochadh lais
braighde baoíth-lenb baoí ar
laimh a mhuintire on tir. Tucc cuairt ar na coilltibh d'iarraidh
Meic Muiris & a chloinne, fuair airccne,
édala, & marbhtha iomdha ré a n-dénamh. Ro cuireadh lais a duthchasaigh
féin (baí i f-fochair an caiptin ar
an easaonta-sin) i l-Leic Bhebhionn iarna
fháccbháil folamh do Mac Muiris & dá mhuintir. Tairrngis
Mac Muiris iarla Deasmumhan don tír i c-cionn aimsire iar-sin, & tuccsatt troitt do muintir Arda Ferta, &
do marbhadh leo a c-captin, a leutenant, a f-fer brataighe,
& drong mhór ele a maille friú. Ro bhen a chuid don
choccadh-sin lé Mac Muiris seach
cách, óir do díolaitriccheadh a dhaoíne, do milleadh a
ioth, a fhoirgnemh, & a aittreabha. Nir dhion dia
taiscceadhaibh, cuasa crann, na carracc, ná tuinigthe
talmhan, ná fremha fidh acht amhail ba iatt a n-esccairde
nó fuicfeadh isna h-ionataibh erdhalta sin iat. Captin Siuitsi do dhol h-i
Saxoibh i mi August na bliadhna-so & captin ele d'faccbhail dó ina
ghobhernóir ós cend
Mhuimhneach, & an captin-sin do bhreith na meide
ro mhair do saighdhiuiribh Árda Fearta lé a
chois go Corcaigh. Ní bhaoí
ón uair-sin banda, nó leth-bannda do shaighdiúiribh
acc siubhal a t-tíre, nó ag cumhgucchadh ar
Gearaltachaibh go criochnucchadh
na bliadhna-so. Captin Siuitsi do mharbhadh i c-comhrac h-i
Saxaibh suil rainic
lais teacht tar a ais i n-Erinn. Iarla
Desmumhan do beith o mí
mhedhoin foghmair na bliadhna remhainn go dereadh na
bliadhna-so etir Druim Fingin, Eatharlach,
& Coill an Chuiccidh & gan do bhuain, nó do bhranar ar a
uídh nó ar aire acht a bheith ag buain Builtérach
do ló, & d'oidhche i n-dioghail ina n-dearna iarla Urmhumhan
gó sin ar Gearaltachoibh.
Rob usaide Buitileraigh do baoghluucchadh iarla Urmumhan do
beith i Saccsoibh an bliadhain-si go ro
bhen a droch-iarmairt don dúthaigh óir ní mór nat fáccbadh 'na h-én-tuinn
fhiataile & fásaigh o Port Laircce
co Lothra, & o Chnámhchoill co
conntaé Cille Cainnigh. Nír bho machtnadh
gér bhó fásach na fuinn-sin ar a mheince do aircc an
t-iarla an dá Urmumhain, Duthaigh
Ara, Uí Cairin,
Éle Dheiscert, cona forthuathaibh,
An Trian Medhónach, &
Trian Cluana Meala, & ar gach taoíbh do
Shiúir go doras
Puirt Laircce. Ní h-eidir a innisin, nó a
aisneis leth no trian ar iomcairsiot Gearaltaigh do
dheabthaibh doilgibh do choinghlecaibh cruaidhe, & d'ionnsaightibh
éttuailngeachaibh an tan-sin, & bá isin aimsir-sin
ad-berthaoi nach mór co m-baoí geim bó no guth oiremhan o Dhún Caoín
co Caisiol Mumhan. Iarla Desmumhan do dhol i samhradh na
bliadhna-so fa oirtear Mumhan & fa Iarthar Buitilerach. Tarla in tan-sin i
f-Fiodhard ar a chiontt dá mac occa
iarla Urmumhan .i.
Emann an Chaladh, &
Eduard, clann
t-Semais mic Piarais Ruaidh, mic
Semais, mic Emainn, da dearbrathair
iad-sidhe don iarla
Urmumhan baoi an tan-sin .i.
Tómas, & bá h-iad ro fhaccaibh
an t-iarla ós cend na criche dá coimhéd acc dol
dó fein h-i Saxoibh.
Tarla ina t-timcheall-somh isin m-baile an tan-sin mer-ghasradh
mharcach & coirighthe glan-toghtha
gall-ócclach, &
gíomanach. Ro eirgettar-sidhe
fó na h-eimghibh go h-urmaisneach co n-deachattar ar aon-gort
ris an iarla. Batar acc coimét for a
chele gan cechtar aca d'ionnsaicchidh aroile ó
Fhiodhard go
Cnoc Grafann. As annsin ro fhill
an t-iarla ar na h-airsedhaibh,
& do bhris for Buitilereachaibh.
Ro fháccbhattar drong mhór dia mharc-sluagh,
& a c-coisighte uile fó iocht a n-esccaratt, & fo bhreith
a m-biodhbhadh gur bhó breac ó corpaibh daoíne an tulach for ar thachrattar
ó Ghearaltachaibh isin n-gliaidh-sin.
Do-rónadh écht mór is in maighin-sin .i.
ard-chonsapal
Buitilérach do mharbhadh
.i. Colla mac Maol Muire mic Domhnaill
Óicc Mec Suibhne. Nír
marbhadh don taoíbh thiar achtmadh Gearalt
mac Seain Óicc, mic Seain, mic
Tomais iarla &
rob adhbhar éccaoíne esidhe ina thir badéin. Cuairt dá n-deachaidh
iarla Desmumhan
i c-Ciarraighe i f-foghmhar na bliadhna-so,
& baoí i f-foccus do sheachtmhain i
f-foslongport i m-bairr
Chloinne Muiris. Tiaghait troighthigh an
iarla ón maighin-sin do ghlacadh
creiche i Popal Uí Chaoímh. Rucc
orra Ó Caoímh, & 'na comhfhochraibh battar comhfoiccsi
dóibh. Báttar ré h-edh an laoí-sin tré learccaibh Luachra
Deadhaidh acc lenmain na fedhna co rangattar i c-chomhfhoccus
d'foslongport an
iarla. O 'd-chualaidh an
t-iarla caismerta na c-ceithirn,
& foghar-thorann a n-ordanáis, ro eirigh
co h-obann co ro sraoíneadh isin slighidh c-cédna for Ua
c-Caoímh, & ní mór tánaicc san toraigheacht ná torchrattar uile. Ro
gabhadh ann Ó Caoímh fein .i. Art
mac Domhnaill mic Airt. Ro gabhadh
bheós a mhac .i. Art Ócc & do
marbhadh mac ele dia cloinn .i. Aodh. Ro gabhadh ann mac
An Bhiocara Uí Sccolaighe,
& do crochadh é as a aithle. Dauidh an Chomhraic mac
Seain Óicc, mic Seain
tighearna na Coille
Móire d'écc. Sémus &
Geralt, clann an easpuicc Ciarraighe
.i. clann t-Semuis mic Risdeird
do mharbhadh lé cloinn Emainn Mec
Sithigh i n-dioghail a n-derbrathar
.i. Muirchertach ro marbsat clann ann
easpuicc fecht riamh. Tomas,
Gearalt, & Sean
Ócc clann t-Seain mic
Emainn mic Tomais ón Claonglais d'imtheacht do rinn &
d' éccaibh nadúrtha an bliadhain-si.
Eoghan mac
Maol Muire, mic Donnchaidh,
mic Toirrdhealbhaigh Mec Suibhne
consapal
Desmumhan, fer ciúin cendsaighthi i n-oil-tigh & i
n-oireachtas, dur danardha docoiscc i n-deabhaidh & i n-ionadh fhedhma do
ecc. Toirrdhealbhach Ócc mac
Toirrdhealbhaigh, mic Maol Muire, mic
Donnchaidh, mic Toirrdhealbhaigh Mec
Suibhne d'écc. Nír chin a chomhaosa dia
chinedh in aon-aimsir fris ar ar luccha éra aon-nduine inás. Sir Niclas
Maulbi do dhol i
Saxoibh in bliadhain-si, & a thilleadh tar
a ais i n-geimhreadh na bliadhna ar c-cind, & Captin
Brabustun i n-goibhernóracht
chóiccidh Chonnacht an airet-sin,
& an captín-sin do dhol i
t-Tír Amhalgaidh i n-errach na bliadhna-so. An tír
uile do lot & do léir-sccrios dó on chúil go a chele, uair
baoí acc siubhal on fhoslongport
gó aroile etorro. Nir dhíon ar an c-captin-sin,
ná for a muintir, neimhedh
naoimh na
filed, fíodh, na foithir-ghlend, na baile, na
babdhún no gur toghladh an tír uile lais. Mac Suibhne Baghainech,
Maol Muire Óc, mac Maol Muire, mic
Aodha, mic Neill, Mec Suibhne, &
Domhnall mac Murchaidh, mic Ruaidhri
Mhóir, mic Domhnaill na Madhmann, Mec
Suibhne do mharbhadh an 4 la
do mhí Iun ar brú Locha Feabhail, & iad acc
iomluadh aithiscc & coinne etir Ó Nell &
Ó Domhnaill báttar i
n-díbh foslongportaibh
lethnaibh líonmharaibh imon loch. Bá h-amhlaidh
do-rónadh na móir-échta-sin .i. drong
d'Albanchoibh anaithenta do thocht a
foslongport
Uí Neill i n-arthrach baoí
le h-acchaidh iomlochtadh ar caol Locha
Febhail, & do saoíleadh gurab lá toiscc
eiccin ele do-dheachatar go ro ghabhsatt tracht im
urthosach in arthraigh i m-battar na
consapail shoicenelcha i n-uathadh
buidhne co h-anfhuirighthe acc iomfhuireach
le criochnucchadh a c-coinne co ro claidhmidhsiot iatt gan
choiccill, & co n-dechsatt fein as gan fhuiliughadh gan
fhoirdhearccadh forra. O Dochartaigh
Sean mac Feilim, mic
Concobhair Charraigh,
tighearna
Innsi h-Eoghain
d'écc, 26 Maii &
ro badh braighe gill as a f-fuighbithe eich & airghedha
(dia madh
fuasccladh nó beith fair) an tí tesda annsin, & a mhac
Sean Ócc d'oirdneadh ina ionadh ar bélaibh
Chathaoir Uí Dhochartaigh.
Tainic de-sidhe an tir do throm-lot, etir ioth,
arbar, áitiucchadh, & indilibh. Maire inghen
Chuinn I Neill, ben
t-Somhairle Buidhe Mec Domhnaill
d'ecc. Neachtain mac Chuinn, mic An Chalbhaigh do mharbhadh an .5. September. Mag Flannchaidh
Dartraighe (.i. Cathal
Ócc) do mharbhadh lá a bhrathair fein Tadhcc
Ócc. Clann Uatéir Fhada, mic
Dauidh, mic Emainn, micc Uillicc
A Búrc .i. Tepóitt,
& Maoilir do dhol d'iarraidh gabhala
i t-Tír Amhalgaidh a h-ucht
Mheic Uilliam derbrathair a n-athar
.i. Risderd an Iarainn go ro gabhsat
bú. Ricard A Búrc mac Emainn,
mic Uillicc ó Caislén An Bharraigh
d'éirghe fó na h-eighmhibh co rucc forna buidhnibh, & ro
fhersat gliaidh géar amhnais ré aroile co ro
marbhadh Riocaird & forccla a t-tarla
ina timcheall sa troid-sin. Ruccsat clann Uáteir
Fhada a c-creich, & a c-cosccar. Mac Mhec Uillian Búrc
.i. Riocard Ruadh mac Seain mic
Oiluerais mic Seain do mharbhadh i
n-geimhreadh na bliadhna-so lá Tomas
Uuideos duine uasal do mhuintir na bainrioghna, & at-beiredh cách nár bó maith fríth
an marbhadh-sin. An Deccanach
Ó Gráda d'écc .i. Donnchadh
Ócc mac Donnchaidh mic Donnchaidh
mic Nicoil, fer cumhachta móir i c-cill
& t-tuaith eisidhe. Mac Bruaidedha
ollamh Uí Briain
lé sencas .i. Maoilin mac
Conchobhair mic Diarmatta, mic
Seain d'écc, & a brathair
Giolla Brighde d'oirdneadh ina
ionadh. Diarmaitt Ulltach
mac Seain d'écc. Ma Con Midhe Brian
Dorcha d'écc, 13
Iunii.
Annal AOIS CRIOST, 1583. Aois Criost, mile, cúicc
cétt, ochtmoghatt, a trí. Cond mac An
Calbhaicch, mic Maghnusa, mic Aodha Duibh, mic
Aodha Ruaidh Uí Dhomhnaill do écc,
.13. do Marta. Saoí
dhersccaighthe, deigheinigh, fer soithimh so-agallmha, post
congmhala do cliaraibh, & do ceithearnaibh, fer
cendaighthe duan, & drécht adhmolta ar a
iolmhaoinibh feisin, fer as luccha rob olc clú
& cétfaidh do Clandaibh Neill Naoíghiallaigh gur
bhó samhail do chruit gan cheis, do luing gan luamhaire, & do ghort taobh le
toll-airbhe amhail ro bhattar Cenel
g-Conaill don chur-sin iar n-écc
Cuind. Iarla
Urmumhan .i. Tomas mac
Semais, mic Piarais Ruaidh do beith 'na
gobhernoir ar dá chóicceadh
Mumhan an bliadhain-si, & iarla Desmumhan
ag daingniucchadh ina thrétúireacht, & ina
dhibheircc, co ro gabh for aidhmilleadh na tíre ina chomhfochraibh
i n-geimhreadh & i n-earrach na bliadhna-so remhainn, ar a aoí baoí
d'adhuath, & d'uireaccla accá daoínibh riasan dliccheadh,
& ria b-prionnsa
Saxan go
ro ghabhsat ag deiliucchadh fris etir mnaoí posta, cloinn,
& chairdibh, coná baoí acht aon-cethrar nama dia réir
ón c-cuas cairrcce, nó croinn gó aroile seachnón dá chóicceadh
Mumhan i samhradh & i f-foghmhar na
bliadhna-so. Iar m-breith do chéd-tosach an geimhridh
& don oidhche fada fair ro triallsatt eassurradha, & meirligh
Mumhan iadhadh ina uirtimcheall, & adudh do chor i
c-coiccill an choccaidh gur bhó mithidh lá Dia sccur críoch &
foircend do chur for choccadh Geraltach, & bá
h-amhlaidh-so for-caomhnaccair .i. drong
d'Uibh Muirchertaigh Buird Mhainge do
Shliocht Aodha Bendáin do faghbháil edarbaoghail ar
iarla Desmumhan
iar m-beith dhó i f-fian-boith folachtae i c-cuas cairrgi i
n-Glinn an Ginntigh. Battar an drong íshin ag
taisccéladh, & ag timchealladh na téghdhaisi i m-baoí an
t-iarla ó urthosach oidhche co
h-adh-madain, co ro lingsiot an fhuar-bhoth fair i c-crepuscal na
maidne muiche dia mairt ar aoi laithe sechtmuine,
lá fele Martain do shondradh. Ro gonadh
& ro gabhadh an t-iarla leó, uair
ní bhaoí lucht trotta nó tachair ina fharrad acht aon-bhen,
& dias bhuachall, nír bhó cian ón coill do-dheachattar
an tan ro dhíchendsatt an t-iarla gan fhuireach,
& muna beith-sidhe for foghail, & for díbeircc (amhail ro baí) robadh do
móir-sgélaibh Ereann don
iarla Desmumhan
sin .i. Gearóid mac Semais, mic
Seain, mic
Tomais Droichit Atha, mic
Semais, mic Gearóid an Dana,
mic Muiris (.i. an ceid-iarla
Desmumhan) mic
Tomais na n-Apadh, mic Seon Chaille, mic
Tómais (agá c-comhraicit Gearaltaigh
Chille Dara, & Desmumhan ré
aroile) mic Muiris (.i. an brathair
minúr) mic Gearailt, mic Muiris,
mic Gearailt. Nirb' iongnadh dioghaltas Dé do
dílghenn Gearaltach fó dháigh chora i n-aghaidh
a b-prionnsa dia t-tartatar dia sinnsearaibh
mar thír duthchusa ó Dhún Caoín i c-Ciarraighe go
Comar Tri n-Uiscce, & ó
Oilen Móir Arda Neimidh i
n-Uíbh Liathain, co
Luimneach.
Murchadh Bacach,
mac Emainn, mic Maghnusa, Mec Sithigh d'écc i
n-Ard Fearta gar
iar m-bás iarla
Desmumhan, &
ad-berat aroile gurab dia cumhaidh at-bath. Gofraidh Carrach, mac
Donnchaidh Bhachaigh, mic
Maol Muire, mic Donnchaidh, mic
Toirrdhealbhaigh Mec Suibhne do mharbhadh la
ceithernaibh Innsi Caoín do
thánaisteacht
ó c-Cairpre sechtmhain
ria m-bás iarla Desmumhan, & at-beirthi gur bhó robhadh ria m-bás don
iarla marbhadh
Gofradha. Sean Ócc mac
Seain, mic Tomais iarla d'écc iar c-cian aois, &
é i l-laimh i l-Luimneach
a c-cionaidh a chloinne do beith i f-farradh
iarla
Desmumhan. An Róisteach
.i. Dauidh mac Muiris, mic Dauidh, mic
Muiris, & a bhen
Oilén ingen t-Semais, mic
Emainn Meg Piarais d'écc i n-aoín-mhí
i n-errach na bliadhna-so, & ní bhaí d'Fionn-Ghallaibh Ereann
ar triochat ced do dhúthaigh
lánamain rob oirdearca ináit-sidhe. O Maoíl Muaidh
.i. Tepoitt d'écc. Corbmac mac
Taidhcc, mic Corbmaic Óicc
Még Carthaigh tighearna
Múscraighe fer deigh-dhealbhdha dreach-sholais agar
lia foirccnemha fionn-aolta, &
caislein chumhdacht-ghlana, &
cathaoire comhorbais do Chlannaibh Eoghain
Mhóir d'écc. An tír do beith imresnach ré aroile iar n-ég
Corbmaic. Drong dibh ag cur lé
Ceallachan mac Taidhcc ro fhobair dol
i seilbh na tire fó dáigh a shinsirechta. Drong
ele ag cur lá Corbmac mac
Diarmatta mic Taidhcc baí ag
iarraidh cennais an tíre a h-ucht phatent a athar, &
an tres drong ag cur lé cloinn óicc an Chorbmaic-sin, mic
Taidhcc, mic Corbmaic Óicc, mic
Corbmaic, mic Taidhcc
Meg Carthaigh, & lána mhathair
.i. Siubhan ingen Piarais na Buile
mic Semais, mic Emainn
Még Piarais. Tar a chend-sin uile as le
Corbmac mac Taidhcc, mic
Diarmatta do buadhaighedh. An t-epscop
Ciarraigheach d'écc .i.
Semus mac Risdeird, mic
Seain soidheach lán d'eccna an
t-epscop-sin. Do
Chloinn Phiarais a bhunadhus .i. Sliocht Rémainn, mic Uilliam mic
Gearailt, & dearbrathair don Mhuiris tainicc ar
an c-céd-gabhaltas ó prionnsa
Saxan i n-Erinn do chongnamh lá
Diarmait mac Murchadha (la rígh Laighean)
an t-Uilliam-sin mac Gearailt
do-ráidsiom, & as dia shliocht urmór
Gearaltach Cloinne
Muiris. O Caoimh .i. Art mac Domhnaill, mic Airt, mic
Eoghain, saoí duine eisidhe do mharbhadh, & a mhac
.i. Art Ócc d'oirdneadh ina ionadh. Mac Mhec Amhlaoibh
.i. Donnchadh Bán, mac Maoileachlainn,
mic Diarmata, mic Maoileachlainn, &
mac a dearbhrathar Tadhcc, mac
Conchobhair, do comhthuitim ré aroile. Sean Carrach mac
Uilliam, mic Tepoitt A Búrc oidhre
Coisi Siúire baí i t-trétuireacht
gusan tan-sa do theacht isteach ar protexion. Dol dó iar m-bás
iarla Desmhumhan
d' iarraidh fhuadáin i n-Gearaltachaibh.
Ní ro airis co h-Ath Dara,
& ro tionóileadh buar an bhaile lais. Eirgitt barda an bhaile fona
h-eighmibh. Fillis Sean cona bhecc-bhuidhin marcach ar in
m-bárda, & ro h-aimsedh eissidhe go seóil-direach d'urchor do
pheilér tré na chloccaitt ina chentt go ro leaccadh é dia eoch, & ruccsatt a
mhuintir an c-creich, & ro fháccaibhsiot
Sean. Ruccadh iaromh eisidhe co
Luimneach co ro crochadh annsidhe h-é le
comessieoraibh
Luimnigh. Mag Thaidhcc Urmumhan .i. Conchobhar an Chuain
mac Taidhcc mic mic Mathghamhna Duinn
Uí Ceinnittigh d'écc, fer seólta
sesccar, & tighedhasach gan tathaoír ó a thuismedh gusan tan-sin.
Mag Taidhcc do ghairm do Pilip mac
Diarmata na Ropalaigh
Uí Ceinnéittigh. Mac Még
Cochláin, Gearoitt mac Seain, mic
Airt, mic Corbmaic macaemh cédfadhach ar
c-cétt-gabháil ghaisccidh do mharbhadh lá mac
Uí Ceinneittigh Fhinn .i. lá
Murchadh mac Briain, mic
Domhnaill. An chonntaoís Do
Róisti .i. Aibilin inghean Muiris,
mic Dauit Do Roste ben iarla Tuadhmumhan
(Donnchadh mac Conchobhair Uí
Bhriain) d'écc i samhradh na bliadhna-so
i c-Cluain Ramhfhoda, & a h-adhnacal i Mainistir Innsi. Onora ingen
Domhnaill, mic Conchobhair, mic
Toirrdhealbhaigh Uí Bhriain an
bhen baí ag Ua c-Conchobhair Ciarraighe
.i. Conchobhar d'écc, & a h-adhnacal i
n-Inis Cathaigh. Sluaiccheadh lánmhor lá
muintir Sir Niclas
Maulbi, & lá cloinn
iarla
Cloinne Riocaird .i.
Uilleacc, & Sean
i n-iochtar Tíre,
& i n-Umhall Uí Mháille, &
bá dírimh an ro cruinnighsiot do chrodh creach ar an
sluaiccheadh-sin. Ro loiscceadh & ro lér-sccriosadh
leó Cathair na Mart don cur-sin. Mac iarla
Chloinne Riocaird Sean
A Búrc mac Riocairt Shaxanaigh mic Uillicc
na c-Cend, mic Riocaird, mic Uillicc
Cnuic Tuagh do mharbhadh go mio-ghaolmhar lá a
dearbhrathair (Uilleacc A Búrc) ar
ionnsaighidh oidhche. Monuar tra
ro ba maircc daerbrathair do dhuthraccair duine mharbhadh a
dherbrathar n-aile im comhroinn criche ar is bith caich ar uair an bith-so.
Ba doiligh mór ná ro sccrutt Uillecc ina inntinn
gur bó maol-guala gan brathair, & nách sluacch neach ina aonar.
Ní h-edh-sin do-bert dia uídh acht a corp do chnes-tolladh & a
thaobh do threghdadh go b'farccaibhsiot marbh gan anmain é,
& as ar éiccin fuair lucht a iomchair go
Baile Atha an Ríogh airm in ro h-adhnaiceadh
an t-áirsigh. Bá crádh cridhe lá a thír badhéin an fhir h-íshin, ar
fhephas a cheille, a chrotha, & a cheneóil, a einigh, a uaisle
& a oirbhertae. Mac Uilliam Búrc
.i. Risderd an Iarainn, mac Dauidh, mic
Emainn, mic Uillicc fer creachach
conghalach, aisdrech essádhal, nó brisedh beirn m-baoghail ar a
biodhbhadhaibh, & for a m-bristí co minic do écc, &
Risdeard mac Oiluerais, mic
Seain d'oirdneadh ina ionadh. O Raghailligh Aodh
Conallach mac Maoíl Mhórdha, mic
Seain, mic Cathail neach do chaith a
ré gan fhresabhra, & a treimsi gan turbhródh, & ro chongaibh
an Breifne gan baoghlucchadh tar lamhaibh
a chomharsan Gall, &
Gaoidhel an c-céin do mhair do
écc, & a adhnacal i mainistir
An Cabháin, & a bhen Isibél Bernauál d'écc in aon-aimsir
ris fein. Mac an Uí Raighallaigh-sin .i. Sean
Ruadh do bheith ag dol i c-cendus an tíre
a h-úghdarras Gall ar
bélaibh Emainn mic Maoíl Mordha
baí
ina shinnser do reir gnathuighthe
Gaoidheal, & táinicc
de-sidhe an tír, & an tighearnas do
roinn etir Sliocht Mhaoil Mórdha. Mac Uí Conchobhair
Sliccigh Cathaoir mac Taidhcc Óicc,
mic Taidhcc, mic Aedha do mharbhadh i f-fiull
lá druing do Mhuintir Airt.
Mac Uí
Concobhair Doinn .i. Toirrdhealbhach mac Diarmada,
mic
Cairbre, mic Eocchain Chaoích mic
Feilim
Gengcaigh do écc. Tadhcc Ócc mac
Taidhcc Uí Ruairc do écc i
m-braighdenas ag Ua Ruairc .i. Brian
mac
Briain mic Eocchain. Oilén na
t-Tuath (.i. Port an Oiléin) do gabhail
lá
Mac Suibhne na t-Tuath .i. Eocchan
Ócc
mac Eocchain Óicc, mic Eocchain, mic
Domhnaill ar cloinn Domhnaill mic
Donnchaidh, & clantt
Domhnaill do marbhadh and. Baile Uí Neill
(.i. Toirrdhealbhach Luinech) .i. an Srath Bán do losccadh la h-Ua
n-Domhnaill (Aodh mac Maghnasa)
&
dioghbhála móra do dhénamh d'Ua
Neill, la taobh oirccne an bhaile oir ba don chur-sin
do
marbhadh la h-Ua n-Domhnaill Ua
Coinne, & mac Mec Aodha go
n-druing móir ele cenmothát. Donnchadh mac An
Chalbhaigh Uí Domhnaill do mharbhadh
lá cabhlach Albanach. Brian mac Donnchaidh,
mic Con Chonnacht, mic Con Chonnacht Meg
Uidhir fear go n-degh-ainm uaisle &
einigh do
écc. Creacha móra do denamh ar
Shomharile m-Buidhe mhac Mec Domhnaill
lá h-Aodh mac Feilim Bacaigh
Uí Neill, lá Mac
Uidhilín, & lá Saxancoibh. Somhairle
Buidhe
cona bhraithribh do dhol i t-tóraigheacht na c-creach,
&
brisedh dóibh for a m-baoí reampa, &
na
creacha do bein díobh, &
Aédh mac Feilim Bacaigh do
mharbhadh
don chur-sin, & banna nó dhó dona Saxanchoibh, & an chuid ele
dhibh d'
imtheacht gan chreich gan cosccar. Toirrdhealbhach, mac
Domhnaill Uí Bhriain, &
Sean Ruadh, mac Aodha Conallaigh, mic
Maoil Mórdha Uí Raighilligh
do
dhol i Saxoibh, &
i n-oirdneadh i
n-grádhaibh ridire i n-aon-ló i samhradh na
bliadhna-so
do lathair an Prionnsa
Elisabeth. Donnchadh mac Ui
Baoigill (.i. Toirrdealbhach) do mharbhadh
lá Muintir Mhaille i n-Inis Caoíl.
Fer Fedha, mac Toirrdhealbhaigh
Mheirgigh, Mec Suibhne d'écc i
m-baile Mhec Suibhne
Bhóghainigh. Ua Néill
Toirrdhealbhach Luineach do beith for an Srath m-Bán co n-druing móir do
Shaxanachaibh ina fharradh, &
bátar
occ báigh, & acc baccar dul do indradh Tíre Conaill i n-díoghail
loisccthe
an t-Sratha Báin riasan tan-sin.
O 't-cuala Ua Domhnaill Aodh mac
Maghnusa an ní-sin, ro tionoileadh co
tinnesnach
a shochraitte dia shaighidh, & do-chóidh gan
fhuireach
go Druim Lighen go ro
ghabh longport h-isuidhe i
mí Iún do shonnradh.
No
thicceadh diorma do mharc-sluagh
Uí Neill do shaighidh ughra &
iomruacctha for marc-sluagh
Uí Domhnaill. Nir bo feich optha
lá
Muintir Uí Dhomhnaill ind sin go
m-bátar daoíne occá n-dithiughadh
etorra
gach laoí. Feacht ann tangatar an ro badh deach do mharc-shluagh Uí
Néill go m-brigh, & go m-borrfadh go
t-tár, & go t-tarcasal for Chenel
c-Conaill, & ní ro ansat dia reimim go
rangatar tar Find, & tria
Phort na t-Trí Namhat, & co h-iomfhochraibh
longpuirt
Uí Dhomhnaill. Roptar ainerlamha
Muintear Uí Domhnaill an tan-sin, ar a
aoí ro ghabhsat a n-díorma fo cédóir & ro lingset forra. Fechair iomairecc,
& iomruaccadh aingidh éttrocar etorra fri ré
fhoda. Ro sraoíneadh fo dheóidh for mharc-shluagh Uí Néill
gusin f-Find tarsa
t-tudhcatar, & ro bás occ a f-foirdhinge ina n-diúidh gan díchell, occá
t-tacmang, & occ a t-timchelladh coná caomhnaccattar saighidh
átha idir gur bo h-eiccen dóibh an abhann for a n-ionnchaibh d'ionnsaighidh
airm in ro dhóirtset dia saighidh. Ro báidhit, & ro marbhait sochaidhe do
Mhuintir Uí Néill im Ua
n-Goirmshleghaigh Corbmac, & im
Mac Aodha, & im Maol Muire mac
Diarmata mic Mathgamhna, mic Tuathail
Uí Cleirigh,
aon-bráighe gill Uí
Neill & Cenél
Eóghain don chur-sin, uair rob ionann mathair dia
athair-siumh, & d'Ua Néill
feisin, & bá fora chumas buí iol-mhaoine
Uí Neill ar aba a fhialusa fris,
& nir bó ró lais a theóra cudroma da gach
ernail ionnmusa
do thabhairt ass, dia madh fuasccladh dó. Ro guinedh & ro
báidhedh eisidhe lá muintir Uí Dhomhnaill, & ro badh
slán a menma, & roptar buidhigh dia thuitim
leó.
Annal AOIS
CRIOST, 1584. Aois Criost, mile, cúicc cett, ochtmhocchatt, a
cethair. Mac oidhreachta iarla Chille Dara .i.
Gearoitt d'écc i
Sacsoibh. Sir Niclas
Maulbi gobernóir chóiccidh
Connacht d'écc
i n-Áth Luain fá initt,
fer foglamtha i m-bérlaibh & i t-tengtoibh
oilén Iarthair Eorpa esidhe, fear crodha cath-bhuadhach seachnon
Ereann,
Alban, &
na Fraingce ag foghnamh dia
phrionnsa, & ro badh
seirbhís co somhaoín dó-somh ind sin, uair fuair a dhiongmhala
do dhegh-thuarasdal on m-bainrioghain
.i. constablacht baile
Atha Luain,
gobernoracht chóiccidh
Chonnacht fri ré
seacht m-bliadhan ria na bhás,
síoruidheacht
Rossa Comáin &
Beóil Atha na Sluaicchedh dó fein & dá
oidredhaibh, ina dhedhaigh acht amháin gurab ó cloinn
iarla Cloinne
Riocaird ro chéd-sholathair sé
Bél Atha na Sluaiccheadh.
Ionadh Sir Nioclás ag
Captain Brabusún
go teact Sir Risderd
Bingam
i n-Erinn i
nd-árd-chomessoirecht
chóiccidh Connacht i
mí Iun an t-samhraidh ar
c-cind. Toirrdhealbhach mac
Uaithne mic Maoíleachlainn Uí
Lochlainn do gabhail i t-tosach mís
Marta na bliadhna-so i Muicinis,
le Toirrdhealbhach mac Domhnaill
Uí Bhriain, & a bhasucchadh iar sin lá
Captain Brabusún
ar session an t-samhraidh ar c-cintt i
n-Inis. Mac Mhec Conmara an
taoíbhe thiar do Chloinn Cuiléin
d'écc .i. Donnchadh mac Taidhcc mic
Con Medha mic Con Mara mic
Seain, fer rér mó eaccla a easccaratt i n-ionadh
fedhma da m-baoí do Cloinn Cuiléin
esidhe. Ruaidhri Carrach mac Maol
Muire mic Donnchaidh, mic Toirrdhealbhaigh
Mec Suibhne do bhásucchadh i
c-Corcaicch. Sithcháin comhcoitcenn do
fhoccra fó Erinn uile, &
fó dá choicceadh Mumhan do shonnradh
iar n-dícendadh iarla
Desmumhan amhail adubhramar.
Tánaicc do bithin na foccra-sin, co ro lingsiot aittreabhaigh
na c-cenntar c-comhfoccus d'áitiucchadh Chonallach,
Chiarraighe & conntae
Luimnigh. Ní bhaoí fer
iomchair airm do Shliocht Muiris Meic Gearailt
i n-Erinn do neoch baoí for
foghail no for díbeircc nách t-táinicc fó dhliccheadh, achtmadh
Muiris mac Seain Ócc, mic Seain, mic Tomais iarla nama, &
gidh essidhe tánaicc fó shith ar focal iarla
Urmumhan, & ro sccar sidhe fri a
dhaoínibh iar-sin uair ro éla ar chuire chúiccir
tar Sionainn sriobh-glais bathuaidh tre
Tuadhmumhain, & o gach crich gó aroile go ráinicc
Rúta Mhec Uidhilín i c-cenn
Somhairle Buidhe mhec Mec Domhnaill,
as-saidhe go h-Albain,
& don Spáin iaromh go b-fuair
bás innte iar t-trioll. Iustis nua do
theacht in Erinn .i.
Sir Iohn
Parrot an
21 Iun & tainicc
imaille ris Sir Iohn
Noris ina
phresident os cend dá chóicceadh
Mumhan, & Sir
Risderd Biongam ina
ghobernóir ós cend
chóiccidh Connacht. Ní ro
chaith an iustís mí
co h-iomlán i n-Ath Cliath 'na
chomhnaidhe an tan tainic co h-Ath Luain,
& as-sidhe go Gaillimh. Tangattar
maithe chóiccidh
Chonnacht ina chomdhail gusan
m-baile-sin dia fháiltiucchadh, & dia admháil mar
fhollamhnaightheóir & mar chodhnach ós a c-cionn ón
b-prionnsa. Iar m-beith
seal don iustis
i n-Gaillimh ro triall do dhol co
Luimneach. Baoi an chéd-adhaidh iar
f-fáccbháil na Gaillmhe i
c-Cill Mhec Duach.
Tanic an dara h-oidhce go Cuinnche i
c-Cloinn Cuiléin. Battar
maithe chonntaé
An Cláir ar a chionn
annsin do neoch díbh ná deachaidh ina cend go
Gaillimh. Baí bheós
sirriam na conntae .i. An Crúiseach, tarla i l-láimh ag an
t-sirriam an tan-sin, Donnchadh
Beacc, mac Taidhcc, mic Donnchaidh
Uí Briain ard-thrétuir, &
uachtarán lochta aidhmillte chóiccidh
Chonnacht ria-sin. Ro bhen a droch-dhiach
dhó oir fuair a righedh ar carr, & cnaimh-rédheadh coimmbriste do dhénamh dia chnamhaibh la cúl tuaighe truime tiugh-fhormnaidhe, & ro
cuireadh a chorp láin-briste leth-mharbh cengailte fri
cadhladhaibh cruaidh-ríghnibh cnáibe i
m-bairr Cloccais Cuinnche fo chosaibh én,
& ethaide an aieoir ar dháigh gomadh ionncomhartha
& eissiomláir do lucht denmha droich-ghniomh a
fhaicsin amhlaidh-sin. Do-thaod an iustis
arnamharach co Luimneach, & ro chinn aicce
drong mhór do dhaoínibh uaisle ar gach leth do
Luimneach do mhilleadh & do
mhio-chórucchadh co ruccsatt sccéla fair
mur-coblach
Albanach do tocht don leith ba tuaith
d'Erinn fó thoghairm
Somairle Buidhe mic Mec Domhnaill, & co
m-báttar ag iondradh & acc orccain na tire ina t-timcheall, & bá
sedh fochand ima t-tangattar Somairle Buidhe (agá m-baoí
An Rúta ré ré deich m-bliadhan
fichet roimhe-sin) do cloistin
gur chuir comhairle Saxan d'eacht
& d'forcongra ar an iustís nua
sin An Rúta do thabhairt dá
fondúiribh disle badein, & Somairle d'ionnarbadh
go a athardha bunaidh go h-Albain, & ní
h-edh amháin acht gan gabhaltas eachtar-cenelaigh ar bith
do léccadh i n-Erinn an
c-cein nó bhiadh umhal don prionnsa. Dála an
iustis ro fháccaibh
Luimneach ina luaith-réim, & ro
fhóccair dá raibhe d'fhearaibh infhedhma ó
Bhóinn co Béirre a
m-beith ina choinne i c-cenn
ceithre lá ficet ón lá-sin i
n-Droicheat Átha. Ro freccradh na
fóccartha-sin lá fearaibh Mumhan,
Midhe, & Laighean,
uair tongattar co líonmar, lér-thionóilte gusan maighin-sin.
Tuccsat iaromh uile aghaidh ar Ulltoibh.
O 'd-chualaidh Somhairle dáil fer
n-Ereann dia shaighidh ro fhagaibh
An Rúta, & rucc a
chaoraigheacht,
a mhna, & a mhuinteara go Gleann Chon Cadhan co
nár fháccaibh aeghaireacht nó iomchoimhéd ar an tír, ná bárdacht ar bhaile
isin Rúta, acht ar
Dhún Lis amháin, & gidh é fá diginn daingin don
chúicceadh ro gabhadh é lasan iustis fó
chend da lá cona n-oidhchibh iar suidhe ina thimcheal,
& ro chuir barda na bainríoghna ind. Iar m-beith
deich lá don
iustis isin
Rúta, ro fhágaibh
tri banna décc ar ósda i
n-Ulltoibh lé h-aghaidh
Somhairle do cennsucchadh, &
ticc féin tar a ais co h-Ath Cliath,
& ro sccaoílsiot fir Ereann
dia t-tighibh. Eassaonta d'eirghe i
n-Iarthar Chonnacht etir Sliocht Eoghain Uí Flaithbhertaigh, & Sliocht Murchaidh mic Briain na n-Oinseach
Uí Flaithbeartaigh. Rob é a ádhbhar-sin Sliocht Eoghain .i. Ó
Flaithbertaigh Tadhg mac Taidhg na
Buile mic Murchaidh, mic Eogain, &
clann Domhnaill an Choccaidh mac An Ghiolla
Dhuibh mic Murchaidh mic Eoghain do
gabháil oiléin Bhaile na h-Innsi ar
Thadhcc, mac Murchaidh na t-Tuagh mic
Taidhcc, mic Murchaidh Uí
Flaithbertaigh, uair báttar Sliocht Eoghain ag á radha gur
bhó leó fein ó chert an t-oilén-sin,
& gurab tar a sárucchadh baí Tadhcc ag á
thógbháil, & ag á cumhdach, & cecib cruth a m-baí a fhír do-chóidh
Tadhcc forra-somh
a n-diaidh na gabhala co nár fháccaibh míl n-innile gusa
rainicc ar a c-cuid do thír gan a marbhadh nó gan a
t-tabhairt lais. Do-rónadh dioghbhala móra leó-somh do
Tadhcc gion gurbh'ionann cumhang baoí
aca. Feacht dá n-deachaidh an
Tadhcc-sin mac Murchaidh lucht
arthraigh ar
ionnsaighidh oidhche i mi Iún
i n-deadhaidh Sleachta Eoghain Uí Flaithbertaigh
go h-Árainn, Rucc Tadhcc
forra isin adh-madain co h-anullamh, etir chodladh & dúsccadh ar
gach taobh do chuirr thossaigh na luinge, & bá
h-esccáirdemhail an taisbénadh tucc sé dóibh ar an tracht-sin,
& nír f-fiú an t-oilén a n-dearnadh an lá-sin
amháin ina timcheall, uair ro marbhadh annsin
Murchadh mac Emainn Óicc mic
Emainn Meg Aedha fer Leitreach
Mealláin do-chóidh i c-commbáidh
Sleachta Eoccain Uí Flaithbertaigh. Ro marbhadh ann
dna mac senescáil Chloinne Muiris baí ina f-fochair ar in f-foghail
cédna, & mac Uí Fhlaithbertaigh
(.i. Tadhg)-sin fein .i. Murchadh Salach. Ro
marbadh bheós drong mhór do mhuintir
Sleacht Eoghain Uí Flaithbertaigh
cenmotátt na h-uaisle-sin. Báttar amhlaidh-sin acc coccadh fri aroile co ro
shiodhaighsiot Goill etorra íshin
f-foghmhar ar c-cind, & do-radadh an
t-oilén do Shliocht
Eoghain Uí Fhlaithbhertaigh. Muircheartach Garbh mac
Briain mic Taidhcc Uí
Briain d'écc isin chéd-mhí
d'foghmhar i c-Craicc Corcráin. Macaemh
ceillidhe comhfhossaidh nach f-fuair tathaoír na
toibheim, ail, no athais ó a bhreith, gó a bhás, & a adhnacal
i Mainistir
Innsi. An Cosnamhach mac Con
Coiccriche, mic Diarmada, mic Taidhcc Caim
Uí Cleirigh fer suim sochonáigh co f-febhus
tighe n-aoidheadh seal i
t-Tuadhmumhain, &
seal oile h-i t-Tír Chonaill go
ro écc ar an f-Fuarchosaigh i
t-Tír Chonaill i
c-corghas
na bliadhna-so, & a adhnacal fó dhíten Dé, & San Bernartt occ na manchoibh i
Mainistir Easa Ruaidh.
Annal AOIS CRIOST, 1585. Aois Criost, mile, cuicc
céd, ochmhoghat a cúicc. Iarla
Cilli Dara d'écc i
Saxaibh .i.
Geróid mac Gearóid, mic Geróid mic Tomais, mic Seain Chaim.
Bai an t-iarla-sin
cúicc bliadhna i modh resta aga congmhail ona
thír dúthaighi co f-fuair bas an tan-sin. Henrii a mhac
d'oirdneadh ina ionad lá comhairle
Saxan, & a léccadh anoir do shaighidh a
athardha. Mac Uilliam Burc,
Risderd mac Oiluerais mic Seain
d' écc, & ní ro h-óirdneadh ina ionadh acht
an t-ab caoch (dar lais fein) do bheith ina ionad
d'aimdheóin Gall. Gormlaidh inghen
Uí Ruairc .i. inghen Briain mic
Eoghain ben do chaith a h-aimsir ag á
díol d'fearaibh posda, ben shénamhail shochraidh
nár thuill gríosadh ná gnúis-imdherccadh do taoibh ecclaise na
ealadhan, na tathaoir
ele bheós do thaoíbh a h-oinigh na a h-anma do écc. Brian mac Taidhcc, mic Briain mic Eoghain Uí
Ruairc do dol ar siubhal sluaigh in Dartraighe
Meg Flannchaidh i f-fíor-thosach
mís Ianuarii, & ro sccaoílsiot a scceimelta fó daingnibh
Dartraighe do
chruinniucchadh creach, & fuairsiot edala aidhble. Rug
Mag Flannchaidh tóir throm
d'Albanchoibh &
d'Eirennchaibh air, & ro gabh
Brian acc á n-iomchar & báttar
ag caithemh & ag comhfhuabairt a chéle go rangattar aird a n-áird fri 'roile
acc Bendaibh Bó san m-Breifne.
O 'd-chualatar fir Breifne, &
Muintir Uí Ruairc Brian
do dhol i n Dartraighe ro chruinnighsiot
for a chionn i n-enach iomchumhang erdhalta in ro badh
dóigh leó a fhaghbhail dia saighidh. Fuarattar eissiumh chuca go
maill-cheimneach mór-ualach, acc iomchar ettualaing
a easccaratt, & gér bó h-é a chobhair
ro ba dleacht dá
fhíor-lucht lenamhna, ní h-amhlaidh-sin do-rónsatt acht a lá
bágha do thabairt lá a bhiodhbhadhaibh go ro lingeadh an
laoch-mhilidh dia díbh leithibh. Ro gáiredh roimhe & ina dhiaidh
don deigh-fher. Ro h-iadhadh dá gach aen-taébh ina uirthimcheall co ná ro
chumhaing ceim for a chulaibh iná for a aghaidh. Ro
marbhadh daoíne iomdha ina thimcheall isin iomaireacc-sin.
Ro diothaigheadh ann corucchadh gall-ócclach do Chloinn t-Síthigh d'iarsma & d'fuighell áir
gall-ócclach
n-Ghearaltach battar i f-farradh
Bhriain an lá-sin, & ag reic a n-amhsaine ó thír do thír iar n-diothlaithriucchadh na n-dagh-dhaoíneadh agá m-báttar feacht riamh, &
níor bó lámh for airidhe a n-ionnsaighidh muna luigheadh
líon lamh & iomarcraidh anfforlainn forra. Do-bertsat fir Breifne & Muintir
Uí Ruairc anacal do Bhrian isin
m-beirn baoghail sin & ruccsat leo h-e for a n-ionchaibh dia iomchoimhéd, &
as í comhairle ar ar cinnsiot a c-cionn an treas laoí a mharbhadh go
misccneach mio-rúnach iar m-beith dhó for a n-iocht & for a n-eineach.
Tuccadh droch-cuit d'Ua Ruairc
don mhí-gniomh-sin. Emann Dorcha mac
Domhnaill, mic Murchaidh, mic Ruaidhri
Mhóir, & Toirrdhealbhach,
mac Emainn Óicc, mic Emainn, mic
Toirrdhealbhaigh Mec Sithigh do
bhasucchadh ina n-dis i n-Áth Cliath. Iomatt
fleachadh isin m-bliadhain-si co ro
milleadh urmhór arbha
Ereann. Diarmaitt, mac
Domhnaill Meg Congail d'écc an
14 Iunii. Foccra Parlimenti do thabhairt
d'feraibh Ereann dia fhorcongra for
a maithibh a beith i
m-Bealtaine do sonnradh i
n-Ath Cliath uair battar urmhór fear
n-Erenn umhal dia
b-prionnsa co t-tangattar uile gnúis do
gnuis lasan f-forcongra íshin go
h-Ath Cliath. Tangattar ann maithe
c-Cenel c-Conaill &
Eoghain .i. Ua Neill
Toirrdhealbhach Luineach mac Neill Conallaigh,
mic Airt, mic Cuinn, mic Enri, mic
Eoghain, &
Aodh mac An Fhir Dhorcha, mic Cuinn Bhacaigh, mic Cuinn, mic Enri mic
Eoghain .i. an barún ócc
O Neill dia ro gairedh iarla
Tire h-Eoghain ar an
b-parliment-sin, & Ua
Domhnaill Aedh mac Maghnusa, mic Aodha Duibh, mic Aedha Ruaidh mic Neill Ghairbh, mic Toirrdhealbhaigh an Fhiona.
Magg Uidhir, Cú Chonnacht mac
Con Connacht, mic Con Chonnacht mic
Briain, mic Pilip, mic Tomais,
O Dochartaigh Sean Ócc, mac Seain
mic Feilim mic Conchobhair Charraigh,
O Baoighill Toirrdhealbhach mac
Neill mic Toirrdhealbhaigh Óicc, mic
Toirrdhealbhaigh Mhóir, & O Gallchubhair
Eoin mac Tuathail, mic Seain, mic
Ruaidhri mic Aodha. Do-chóidh isin choimheirghe-sin, Mag Mathghamna .i.
Rossa mac Airt, mic
Briain na Moicheirghe, mic Remainn mic
Glaisne, O Catháin
.i. Ruaidhri mac Maghnusa, mic Donnchaidh
an Einigh, mic Seain, mic Aibhne,
Conn mac Néill Óicc
mic Neill, mic Cuinn, mic
Aodha Buidhe do Clannaibh Neill
Cloinne Aedha Buidhe.
Mag Aengusa, Aedh, mac Domhnaill
Óicc, mic Domhnaill Cheir. Do-chóidhsiot ann Gairbhtriann Connacht .i.
O Ruairc Brian, mac Briain, mic
Eocchain Uí Ruairc,
O Raighilligh .i. Sean Ruadh mac Aodha
Conallaigh, mic Maoíl Mordha mic Seain, mic
Cathail, & dearbhrathair a athar
.i. Emann mac Maoíl Mhórdha
& iatt araon ag caithemh i n-aghaidh aroile im
thighearnas na tíre, &
bheos Síol f-Ferghail
do díbh leithibh .i. Ó Fergail
Bán Uilliam mac Domhnaill, mic
Conmaic, O Fergail Buidhe
Fachtna mac Briain mic Rudhraighe, mic
Cathail. Do dheachattar ann Síol Muiredhaigh cona
f-forthuathaibh .i. mac Uí Concobhair Duinn
Aodh, mac Diarmatta, mic Cairpre, mic
Eoghain Chaoích mic Feilim Gengcaigh,
O Concobhair Ruadh, Tadhcc
Ócc mac Taidhg Bhuidhe mic Cathail
Ruaidh, O Concobhair Sliccigh
Domhnall, mac Taidhcc, mic Cathail
Óicc mic Domhnaill, mic Eoghain,
mic Domhnaill mic Muirchertaigh,
& fer ionait Mec Diarmatta Mhaighe
Luircc .i. Brian mac Ruaidhri,
mic Taidhcc mic Ruaidhri Óicc,
óir baí Mac Diarmatta fein .i.
Tadhcc mac Eocchain ina shenóir
chian-aosda. O Beirn Cairbre mac
Taidhcc mic Cairpre mic
Maoíleachlainn. Do-chóidh ann Tadhcc mac
Uilliam mic Taidhcc Duibh Uí
Cheallaigh, O Madagain .i.
Domhnall mac Seain, mic Bresail. Do-chóidh and tra iarla
Cloinne Riocairt
Uillecc mac Riocaird mic Uillicc na
c-Centt, & dias mac An Ghiolla
Dhuibh Uí Sheachnasaigh
Sean, &
Diarmait. Ní dheachaidh ann aon badh ionairmhe ó trian iartharach chóiccidh
Chonnacht acht Murchadh
na t-Tuagh mac Taidhcc mic Murchaidh mic
Ruaidhri Uí Flaitbeartaigh. Do-chóidh ann tra iarla
Tuadhmumhan .i. Donnchadh
mac Conchobhair mic Donnchaidh mic
Conchobhair mic Toirrdhealbhaigh mic
Taidhcc Uí Bhriain, & Sir
Toirrdhealbhach mac Domhnaill mic
Conchobhair mic Toirrdhealbhaigh mic
Taidhcc Uí Bhriain iarna togha mar
ridire parlimenti a c-conntae An Cláir. Do-chuaid ann Toirrdhealbhach mac Taidhcc
mic Concobhair Uí Bhriain, &
tighearna an taoibhe thiar do
Cloinn Chuiléin .i. Mac
Conmara Sean mac Taidhcc,
&
Baothghalach mac Aodha mic
Baothgalaigh Meg Flannchadha an dara ridire
parlimenti as an c-conntae cedna. Do-thaot ann mac Uí Lochlaind
Boirne .i. Rossa mac Uaithne, mic
Maoileachlainn mic Rudhraighe mic
Ana. Mac Uí Bhriain Ara
.i. Muircheartach (.i. espocc
Cille Da Lua), mac
Toirrdhealbhaigh mic Muirceartaigh mic Domnaill mic Taidhcc.
O Cerbhaill .i. An Calbhach mac Uilliam Uidhir mic Fir Gan Ainm mic
Maol Ruanaidh mic Seain. Mag
Cochláin .i. Sean mac Airt
mic Corbmaic, O Duibhidhir
Coille na
Manach .i. Pilip mac Uaithne. Do-chóidh ann Mac Briain Ó
c-Cuanach .i. Muircheartach mac
Toirrdhealbhaigh,
mic Muircheartaigh, tighearna
Cairrcce ó c-Coinnell, & Fásaigh Luimnigh .i. Brian
Dubh, mac Donnchaidh, mic Mathghamhna, mic
Donnchaidh, mic Briain Duibh Uí
Bhriain. Conchobhar na Moinge, mac
Uilliam Chaoích, mic Diarmata
Uí Mhaoil Riain tigherna Uaitne Uí Mhaoil Riain
tigherna Uaitne Uí Mháoil Riáin. Do-chóidh don parliment-sin drong do
mhaithibh Sleachta
Eoghain Mhóir cona f-forthuathaibh. Mag
Cárthaigh Mór Domhnall mac Domhnaill, mic
Corbmaic Ladhraigh, Mag Carthaigh
Cairbreach Eoghan mac Domnaill mic
Finghin, mic Domhnaill mic Diarmada an
Dúnaidh, & clann a dheise dearbhrathar
Domhnall mac Corbmaic na h-Aine,
& Fíngin mac Donnchaidh. Do-chuaidh ann bheós an dias bai i
c-cendairrci re 'roile im thighearnas Dhuithche
Ealla .i. Diarmait mac Eoccain mic
Donnchaidh an Bhóthair mic Eóghain
Mheg Donnchaidh, & Donnchadh
mac Corbmaic Óicc, mic Corbmaic
Mhég Donnchaidh. Do-chuaidh ann dna Ó
Suillebháin Berre, Eocchan mac
Diarmatta, mic Domnaill, mic
Donnchaidh meic Diarmatta Bailbh,
O Suillebhan Mór .i. Eocchan mac Domhnaill, mic Domhnaill na Sccredaighe.
O Mathghamhna an Fhuinn Iartharaigh
Conchobhar mac Conchobhair Fhinn Óicc, mic
Concobhair Fhind mic Conchobhair
Uí Mhathgamhna, & Ó h-Eidirscceóil
Mór Fínghin mac Conchobair
mic Fínghin mic Concobhair. Do-chuaidh din Mac Giolla Pattraicc
Osraighe Fínghin mac
Briain mic Fínghin,
Mág Eochagán Connla, mac Concobhair, mic Laighne.
O Maol Muaidh .i. Conall
mac Cathaoír. Ní h-áirimhthear aon do dhol gusan
b-parliment-sin badh ionairmhe do
Shliocht Laoíghsigh
Lendmhóir mic Conaill Chernaigh,
do Shliocht Rossa
Failgigh, mic Cathaoír Mhóir ó Uíbh Failge,
ná bheós do Shíol Daire Bharraigh mic Cathaoír
Móir do Chaomhanchoíbh,
Branaigh, Tuathalaigh,
Uí Dhuinn, Uí
Dhíomasaigh ar an c-cor c-cédna
Acht cena tainicc gusan b-parliment-sin
sinnsear Ghaibhle
Raghnaill Fiachaidh mac Aedha, mic
Seain mic Domhnaill Ghlais ó Ghlionn
Mhaoíl Ughra. Iar t-tionól na n-uasal-sin uile
co h-Ath Cliath, & iar m-beith ré h-athaidh ann
ní ro cuireadh crioch for
an b-parliment an bliadhain-si, & ro
sccaoílsiot iaromh dia t-tighibh. Tanaicc gobernoir
chóiccidh Connacht co n-druing do
dhaoínibh onorcha, & do chomhairle
Baile Atha Cliath i
c-cóiccidh Connacht, tangattar
cétus do congmhail seission i Mainistir
Innsi i c-conntae An Chláir.
Do-rónadh ordaighthe ionggnatha aca annsin .i. deich sgillingi d'orducchadh don bhainrioghain in gach
aén chethramhain chille & tuaithe dá m-baoí isin tír
cénmotha liberti do aontaighsiot fein do
thabhairt do dhaoínibh maithe an tíre, &
cúicc scillingi acc tighearna Tuadhmumhan
i lurcc chiosa na bainrioghna in gach
aén-chethramhain tuaithe d'fearann t-saér & dhaor
dia m-baoí isin tír uile, acht amhain liberti
& fearainn eglaisi. Ro deilighsiot dna triocha chéd Ceneoil
f-Fermhaic ré tighearna
Tuadhmuman, ro bhaoí ina
fherann cíosa agá shinnsearaibh riamh go sin, &
tucsat tighearnas an triochait chéd-sin
do bharún Innsi I Chuinn do Mhurchadh mac
Murchadha mic Diarmada Uí Bhriain. Ro h-ordaiccheadh, & ro h-aontaigeadh mar an c-cédna
cíos & cúirt Corcu M'ruadh do
Thoirrdhealbhach mac Domhnaill mic
Conchobhair Uí Bhriain ar lurcc a
athar dia t-tuccadh an tír-sin ó thús (a tighearnas Tuadhmumhan) lá h-iarla Tuadhmumhan
.i. Concobhar mac Donnchaidh Uí
Bhriain. Ro dheilighsiot a chíos & a
uaisle ré gach cend popail, & re gach tighearna triochait
chétt baoí isin tír ó shin amach cenmotá
Sean Mac Conmara
tighearna an taoibhe thiar do
Cloinn Cuilein na ro
chuir a lámh ar an composision shin do-rónsatt.
Do-rónsatt an composision cedna i c-conntaé na Gaillmhe, i c-conntae Rossa
Comain, i c-contae Maighe Eo,
& i c-conntae Shliccigh.
Annal AOIS
CRIOST, 1586. Aois Criost, mile, cuicc céd, ochtmogat, a
sé. Seission do chongmáil lá
Sir Risderd
Bionggam, &
la comhairle chúiccidh Chonnacht i
n-Gaillimh i
mí Ianuarii. Seachtmoghatt do mhnaibh, & d'fearaibh do
bhásucchadh ar an seision-sin. Ro badh dibh-sidhe
Domhnall mac Muirceartaigh Ghairbh mic
Briain mic Taidhcc Uí Briain,
& mac Uí Eghra Bhuidhe .i. Brian mac
Céin mic Oilealla
ó Ghailengaibh
Connacht co n-druing
d'uaislibh cenmotat. An gobernoir
cédna Sir Risderd do shuidhe re
h-aghaidh Cluana Dubhain an céd lá do Mharta. Bá h-é baoí isin m-baile íshin
Mathgamhain, mac Toirrdhealbhaigh mic
Mathghamhna, mic Toirrdhealbhaigh, mic
Mathgamhna Uí Briain o n-abarthar
Sliocht Mathghamhna. Ro fáccbadh
nuimhir éccinnte do mhuintir an gobernora
fri ré trí sechtmuine báttar acc iomshuidhe
an bhaile. Isan dara lá fichet
don mhí cédna ro gabhsat co díocra doifhrestail ag cur dochum an
bhaile do ghabhail. Baí Mathgamhain for taibhlibh
an chaisléin acc diubhraccadh
cloch & carrac for an lucht báttar imó bhun ag cur sás, & sailghedh fris, & do-rala dhó go ro h-aimsedh go h-innell-direach d'urchor do
pheilér é gur bo marbh gan anmain. Tuccsatt an
barda an baile iaromh iar marbhadh Mathgamna, &
gemadh lainn leó anacal d'faghbail nocha n-fhuairsiot idir.
Ro legadh an leth siar don bhaile ó mhullach go
talmain. Rob oirdhercucchadh anma & onora do
Sir Risderd Bionggam an
toiscc-sin, uair ní bhaoí for tír tirim i
n-Erinn
baile badh daingne & ba dítoghlaighi ina Cluain
Dubháin. Do-chuaidh an gobernoir iaramh re h-acchaidh Caisléin na Caillighi for Loch Mescca, & rob é an
baile-sin digenn daingin chóiccidh Connacht. Báttar iatt baoí
acc á bhardacht an tan-sin Risderd A
Búrc (dia n-goirthi Demhan
an Chorrain) mac Riocaird, mic Risderd, mic
Uilliam, mic Emainn, mic Riocairtt
Uí Chuairscci, &
Uáter, mac Emainn, mic Uillicc,
mic Emainn mic Riocairtt Uí
Cuairscci. Do-chuattar do seachna session, & o
chaomhna a c-corp isin c-caislén-sin.
Ro gabh an gobernoir acc iomsuidhe
an bhaile, & do chuir lucht
a cethair, nó a
cúicc
d'arthraighibh do
roighnibh a raibhe ar in c-campa i medhon laí do ionnsaighidh an bhaile,
& nír bo torba dóibh uair ro marbhadh drong da
n-daoínibh, & ro fhágaibhsiot arthrach
dá n-arthraighibh, & do-chóidhsiot an lucht ele
fó iombáthadh gusan c-campa. Iar n-imthecht doibh-sidhe
as sedh ro chinnsiod na Búrcaigh-sin
gan beith le bardacht baile ar bith i n-aghaidh phrionnsa
Saxan.
Do-chóidhsiot lucht da arthrach cona mnaibh, &
cona leanbhaibh don leith ele don loch ós comhair an
champa. Do bhris an gobernoir an
baile dia n-eis iaramh, & bá isin c-campa-sin do
crochadh leis mac Mhec Uilliam Búrc
.i. Riocard Ócc (ar a t-tabharthai Fál Fá Erinn) mac
Ricaird mic Seain an
Tearmainn
iar marbhadh a dearbhrathar ele remhe-sin .i. Tomas
Ruadh agáraighe Caislén
na n-Enuighe ar Fionnloch Cera i
c-Connachtaibh. Rob éiccen
an baile-sin do thabhairt don ghobernóir
iar m-básucchadh Riocaird &
Tómais, go ro briseadh las é
amhail ro briseadh na bailte-sin ele. Bá isin tan cédna ro
crochadh lásan n-gobearnoir
dias mac Uatéir Fhada mic Dauidh mic
Emainn mic Uillicc A Búrc,
Teboit & Maoilir a
n-anmanna. Drong mhór do chóicceadh Chonnacht do gabhail lásna Búrcachaibh-sin, & a n-dol
ina c-comhmbáidh trétuireachta iar f-féil Eóin na bliadhna-so.
Ro badh dibh-sidhe Clann n-Domhnaill Gallocclach,
& Seóaigh Iarthair Connacht. Do chuirsiot a
n-imirgedha, a mná, & a muinteara i n-daingnibh,
& i n-dithreabhaibh an tíre. Tánaicc an
gobernoir re a n-aghaidh go Baile an Rodba, & ro leicc a seacht nó a h-ocht do
bandadhaibh fó Iarthar Connacht i
n-diaidh na n-díberccach, & ó na fuairsiott greim for na foghladhaibh ro
airccsiot Muintir Murchaidh na t-Tuagh, &
muintir Slechta Eocchain Uí
Flaithbeartaigh ro bhuí (andar leó fein) fo dliccheadh an tan-sin. Ro
marbadh dna leó-sidhe mná, & mion-daoíne, aittrebhaigh & aes anffann. Ro
crochsat Tebóitt Ó Tuathail
fer togbala trógh & congmala tighe n-aoidhedh. Do gabhadh
leó bheós Eoghan, mac Domhnaill an
Choccaidh, mic An Ghiolla Dhuibh, mic
Murchaidh mic Eoghain Uí
Flaithbertaigh, & ro basaighsiot é iarna ghabhail. Fillit tar a
n-ais iaramh i c-cenn an ghobernora
go c-creachaibh & co n-edalaibh iomdaibh. Coblach
Albanach do theacht i t-tír i
n-Inis Eocchain i n-dúthaigh
Uí Dhochartaigh isin eing toir-tuaidh do
Tir Chonaill. Robtar iat bá h-uaisle
& bá cinn
chonsapalar in c-cobhlach-sin
da mac Shemais mic Alastrainn, mic
Eóin Chathanaigh mhec Mec
Domhnaill .i. Domhnall Gorm,
& Alastrann, & Giolla
Espuicc mac Dubhghaill mic Donchaidh Chaim mic
Ghiolla Espuicc Mhéc Ailín co n-druing
ele d' uaislibh cenmothát. Bá moa a n-ainm & a
n-oirdearcus inas amhail tangattar. Do-rónadh
foslongporta feóil iomdha
leó isin tír i t-tudhcattar, & báttar aés feigh
foruallach,& lucht furáilmhe feil-gniomh,&
michuidighthe maithesa na c-crioch c-comhfhoccus acc tocht
dia saighidh an dú-sin co nár fhágaibhsiot
ath-mhaoín dia n-eis i n-Inis
Eócchain d'arbhar nó d'airneis do chur-sin.
Lottar iaromh láimh lé Finn
& lé Modhairn do
Termann Még Craith,
do Tuaith Luircc, & do
Mhiodhbhulcc go rangattar go h-uir-imlibh
Éirne. O 't-chualattar
na Búrcaigh bátar forsan foghail, &
forsan díbheircc rémhráite .i. Risderd
A Búrc mac Demhain an Chorráin, & clann Emainn A
Búrc, & Clantt n-Domhnaill Gallocclach
sccela na n-Albanach ro
chuirsiott teachta co tinneasnach dia
t-toghairm chuca, & ro raidhsiot co fuighbittís
édala iomdha, & a n-diongmhala do dhuthaigh i
c-cóigeadh Connacht dia tíosadh
dhiobh fein a cosnamh fri muintir an phrionnsa. Lotar na
h-Albanaigh tar Éirne lásna h-aithesccaibh-sin, & rangattar an
cédna h-uidhe etir Dhaibh,
& Dhrobhaoís co ro gabhsat ag milleadh Dartraighe, &
Cairpre, tánaicc Risderd
& clann Emainn ina c-cend annsin. Do-thaed an
gobernoir ré a n-acchaidh go
Slicceach. Fáccbhaid na
h-Albanaigh an t-oirer-sin,& ro
ghabhsat bá-des do Dhartraighe,
& lá taobh Benna Bó isin m-Breifne.
Báttar teóra h-oidhche i
n-Druim Da Ethiar. Ro asccnáttar as-sin do
Bhraidsliabh, & ní ro airisetar co
Cill Rónain,
ro gabsatt an dú-sin i c-coiccrich na Breifne,
Maighe Luircc, &
Ua n-Oilella. Tánaicc an gobernoir don taobh tiar co Bél
an Átha Fada i t-Tir
Oilella. Báttar diblínibh co cend coictidhisi
isna h-ionadaibh-sin gan neachtar diobh d'ionnsaighidh aroile.
Ro gabsat na h-Albanaigh lámh
for imthecht tosach oidhche flichthe fior-dhoirche, & ro gabhsat
siar-tuaidh do Thír Oilella do dhol tar
droichet Chula Maoíle. Báttar
trí bhanna do mhuintir an
gobernora ag coimhéd an droichit in oidhche-sin. Do-rala na
h-Albanaigh ina c-cend go ro
feradh gliaidh n-gairbh etorra, & rob eiccen do na
h-Albanchaibh iomghabhail an droichit, & gabháil tar an ath
alla tiar dhe. Do-chóidhsiot an oidhche-sin go Sliabh
Gamh, & arnámharach go h-Ard na Riagh. Do-dheachaidh an
gobernor uadhaibh a
Bél an Atha Fada arnamharach amhail na
biadh a aire fri a n-iarmhóireacht itir, & baí
for fud Connacht co cend chóig lá n-décc acc tionol
sochraide amhail for-caemhnacair, & baí bheós brath & taiscéladh uadha ar na
h-Albanchoibh in airett-sin. O rob
erlamh lais an líon ráinicc a les, luidh o Mhainistir Bhendfhoda i
Luighnibh Connacht
tosach oidhche fíor-dhoirche foghmair, & ní ro airis do ló no
d'oidhche co ráinicc i medhón laoi arnamharach go
h-Ard na Riagh gan rabhadh, gan rathucchadh dona
h-Albanchoibh. As amne battar-sidhe for a
chionn ina c-codailtighibh gan fhaitces gan fhuirechrus, acht
amhail bidh leó fein gan frithbheart an tír
eachtair-cheneoil ina t-tangattar. Bá sé
céid-ní lér bedgattar as a m-buan-toirrchim gair a
n-giollanraidhe ag á n-guin ag muintir
an ghobernora sechnón an bhaile. Ro
éirgheadar na h-Albanaigh as
a h-aithle co h-athlamh,& do-chóidhsiot i n-innell
& i n-orduccadh
amhail as deach
ro fhédsat do thochar fri muintir an ghobernora. Nír bhó torbha
dóibh innsin uair ní mó ná an cédna-saithe
dia saighdibh ro diubhraicsiot an tan ro sraoíneadh
forra go dian dásachtach do shaighidh na h-abhann tarla for a
c-cionn .i. an Muaigh maighreach
mher-ghlórach. Ro fháccbaid fir i f-faenlighe
uadhaibh cein báttar ag ionnsaighidh na h-abhann,
& iar rochtain dóibh dia saighidh ní h-airisiomh fri a h-ucht do-ronsat, acht
dol ina h-iomdhomhain gan anadh uair ro badh ferr leó a m-báthadh
inás a marbhadh do mhuintir an gobernóra. Acht
chena as seadh a cumair ro marbhadh a n-gar do
dá mhile dibh an tan-sin. Ní rabhattar clann
Emainn A Búrc isin m-breisim-sin óir
do-chóidhset co t-tríbh cédaibh fer an lá riasan maidhm-sin d'iarraidh creach gusna
h-Albanchaibh,& iar c-cloisteacht na scél-sin
dóibh ro scaoílsiot ó 'roile, & ro ansat clann Emainn
A Búrc i n-daingnighthibh a n-duithche
féin. Ro thriallsat ina m-baoí d'Ultachaibh
& d'Albanchaibh ina f-fochair aghaidh do
thabhairt ar dhol a n-Ulltoibh,
& gidh iad-sidhe fuarattar a c-crochadh & a marbhadh
d'urmhór in gach tír trésa t-tudhchattar riasiú tangadar tar
Eirne. Athair na cloinne rémhráiti .i.
Emann mac Uillicc mic Emainn,
mic Riocaird Ui Chuairscce do chrochadh
lásan n-gobernoir iarsan maidhm-sin.
Ba h-amhlaidh boí sidhe, & sé arsaidh arach-liath gan
lúth gan lán-tapadh gur bó h-éiccen a iomchar i n-árach agá breith gusan
c-croicch. Aodh mac
Eocchainn, mic Domhnaill, mic Eocchain,
mic Domhnaill na Madhmantt
ardchonsapal
Cloinne Riocaird do écc,
mílidh ar mhéd, & curadh ar calmatas an tí
tesda annsin sin. Alasdrann mac Somhairle
Buidhe, mic Alastrainn, mic Eóin
Chathánaigh mac Mec Domhnaill
na h-Alban do marbadh le
Caiptin Meryman, & le
h-Aodh mac An Deccánaigh
Uí Ghallchubhair a
mi May do shonnradh. Session do chongmháil
i n-Ghaillimh i mí
December na bliadhna-so in ro básaiccheadh iomatt
ban & fer, & ro básaigheadh ann Emann Ócc
mac Emainn mic Maghnusa
Mec Sithigh, & ochtar
diolmhaineach do Gearaltachaibh ina fhochair
iar f-faghail a fheasa forra go m-battar araon lasna
h-Albanchoibh-sin
ro marbhadh i n-Ard na Riagh. Conn mac Airt
Óicc, mic Neill, mic Airt, mic
Cuinn, mic Enri, mic Eoghain
do dhol ar siubhal creiche i n-duthaigh
Meg Uidhir o loch
(.i. Loch Eirne)
soir. Mac Meg Uidhir .i. Aodh mac Con
Chonnacht mic Con Connacht do breith go
m-buidhin m-bicc marc-sluagh for
Chonn co ro fighedh sccainnear chródha
etorra i m-beól átha sainredhaigh, & Conn do mharbhadh lá
mac Mhég Uidhir go n-urmhór a
muintire amaille ris, & an chrech do shodhadh tar ais gusna
muinteraibh ó ruccaitt. Feilim Dubh
mac Airt mic Cuinn Uí Neill duine
dearsccaighthe do dhúthaigh Shleachta Airt,
& a mhac do mharbhadh lá h-Aodh mac Mhég
Uidhir. Mac Suibhne Bághaineach
Brian Ócc mac Maol Muire do marbhadh
18 Maii la Niall
Meirgeach mac Maol Muire mic
Aodha. Aimser fhliuch, arbhar ettoirtheach,
& iomat cnói-mhesa an
bliadhain-si. Parliment
Atha Cliath do criochnucchadh an bliadhain-si,
& tar gach ní dá n-dearnadh and do cengladh oidhreacht
iarla Deasmhumhan lé
coroin
t-Saxan. Eoghan Ulltach (mac
Donnchaidh .i. an
doctúir) & ro ba doctúir ar aoí f-foghlama
an t-Eoghan íshin, uair ro
dearsccnaigh-sidhe do
doctuiribh leighis na h-Ereann isin aimsir-sin
i m-baoí do écc. An t-oficel
Mag Conghail .i. Eoghan Ballach
d'écc lá fhéle
Brighde do sonnradh. Corbmac mac Domhnaill Meg Congail d'écc
17 do Mharta. Cúicc
céd Eirendach do dol a
h-Erinn do chongnamh lá
bainrioghain
Shaxan i
c-coccadh Flondrais,
& gé ro diothaighit a n-urmhór isin tír-sin do-dheachaidh a n-ainm
& a n-oirdearcus fón Eóraip ar aoí n-geiraitteachta &
n-gaisccidh.
Annal AOIS CRIOST, 1587. Aois Criost, mile, chuicc
céd, ochtmoghatt, a seacht. Mac Uí Dhomhnaill Aodh
Ruadh mac Aodha mic Maghnusa do
ghabhail lá Gallaibh.
Bá h-amhlaidh-so cetus ro tionnsccnadh an erghabháil h-isin.
Ro gabhsat Goill
imon iustis
Sir Iohn
Parrot, &
imon c-comhairle
archena mio-thoimhdin mhóir don iarla
Ua Neill Aodh mac
An Fhir Dhorcha (ger bhó
riarach friu é) tria ionnlach &
ettar-chosaoíd Uí Néill Toirrdhealbhach Luineach mac Neill Chonallaigh
baí h-i frithbeart do gres
fris, & ar dáigh Siobhaine inghine
Uí Domhnaill .i. Aodh mac
Maghnusa ro badh
commaim do iarla Tire
h-Eoghain. Araill ele bheós ro leth
ainm & erdearcus an mhacaoímh rémhraite
Aodh Ruadh mac Aodha fó chóicc
cóiccedhaibh Ereann cidh riasiú rainicc co
h-aoís fherdhata ar aoí n-gaoisi,&
n-gliocais, infhais, & oirbeartais. At-berdís dna
cách i c-coitchinne gur bhó tairrngertach
idir é, & madh dia léccthí
co h-aoís infedhma c-co t-tiocfadh buaidhreadh innsi Ereann uile tremhit, & tria
iarla Thíre
h-Eóghain diamadh d'aoín-leith nó
imerdaoís, & nó bhérdaoís a
m-báire o robtar caradradh fri aroile amhail
remhebertmar. Conidh ar na fothaibh-sin ro crúidheadh a
c-comhairle lasan iustis &
lá Gallaibh
Duibhlinne cisi
h-airmimbirt do-ghéndais imon ní-sin ro
omhnaighsiot, conidh fair deisidh leó long
cona foirinn co b-fión
& co c-cormaim do erlumhadh oca in Ath
Cliath Duibhlinne, & a fhaoídheadh laimh
chle fri h-Erinn soir-tuaidh, amhail
bidh fri cendaighecht do-dheachadh go ro ghabhadh caladh i c-cuan
éiccin do oirearaibh Tire
Conaill. Rainicc iaromh an luing lá tinfedh na
gaoíthe aniar gan anadh gan oirisemh go ro ghabh
foss h-i sen-chuan Súilighi fo
erchomhair Ratha Maoláin, baile-sin con-rodacht
for ur an mhara lá Mac Suibhne Fanat fecht
riamh, aon eisidhe do thuaircnibh catha tighearna
Ó c-Conaill ó chein
mhair. Iar m-beith don bhairc-sin
fora h-angcuiribh
iomfosdaigh in dú-sin tangattar drong don fhoirinn in
ethar-bhátt bhiucc i t-tír i n-éccoscc
cendaigheadh fó
gné síodha & chaon-comhraic,
& gabhaitt for brath &
taisccéladh for creic, & connradh frisan
c-cách do-chuirettar for a c-ciond, & ro
aisneidhsiot co m-buí fíon & cormaim
leó ina luing. O 'd-chuala Mac Suibhne
cona mhuintir an ní-sin ro ghabhsat ag cendach &
comhól an fhiona combtar mescca. Iar f-fios scel na
luinge h-ísin do lucht na criche ina comhfhoccus
báttar acc tionol as gach aird dia saighidh.
Bá h-and do-rala don
Aodh Ruadh rémhraite a beith (for
a baoth-réim baoísi, & for a chuairt
macdachta & reabhraidh) ina n-ath-foccus in ionbhaidh-sin,
& ro fhurailsiot an
t-aos féigh for-uallach baoí
ina fharradh fair tocht id dú-sin. Bá
sodhaing ón a thógaothadh-somh in ionbhaidh-sin uair
nír bhó comhlán a chóicc
bliadhna décc dó in tan-sin, & ní
bhaoí aon dia degh-chomhairlighibh dia oidedhaibh, na dia ollamhnaibh ina chaoimhtheacht dia
reimhiomtus ná do shéducchadh comhairle dhó.
An tan ro clos la lucht an taiscélaidh eisiomh do thocht don
bhaile im-soat for cula as fo chédóir dochum a luinge. Ro
fiadhaighedh-somh la Mac Suibhne,
& lasna maithibh arcena, &
faidhit dailemhain & deoghmhairedha uatha
gusan luing do cuingidh fíona
don aoidhidh dus-fainicc. At-bertsat na
cendaighthe na baoí
leó dia f-fíon níba mó amh oldás
diol na fairne, & na leiccfittis uadhaibh for tír
do soighidh nach aoín, acht
namá dia t-tiosadh uathadh dagh-dhaoíne ina
n-dóchum dia luing fo-gébhtaoís
ina m-baoí do fhíon & cormaim ina c-cumhang. O ro
h-aisneidheadh an t-aithescc do Mac
Suibhne bá h-adhnáir lais indsin, conidh
í comhairle ar-richt lais Aodh do
thóchuireadh lais isin luing, & iar c-cindeadh
for an c-comhairle-sin dóibh do-chóidhsiot i n-ethar
bhecc baoi for ur na tragha, & im-raiset
é co n-deachatar inunn isin luing. Ro fáiltigheadh
friú, & do-bretha h-i cubhachail iniochtaraigh i
n-inmedhón na luinge iad gan fhuireach gan
essnadhadh, & ro both occa f-frestal
& occa f-friothaileamh combtar subhaigh simhenmnaagh. An tan
bá h-aínemh dóibh isuidhe ro h-iadhadh
comhla an haiste tar a n-éis, & ro gata a n-airm forra,
& ro gabhadh an t-ócc-mac Aodh
Ruadh don chur-sin. Do-dheachaidh sccéla an gabhala-sin
fon c-crich i c-coitchinne, & ro tionoilset
as gach airm do shaighidh an chaladh-puirt, dus an c-caomhsattaoís
ettarbhaoghal éiccin for aos na ceilcce. Ní bhaoí
bá do sodhain, ar ro báttar i n-iomdhomhain an chuain iar
sreng-tharraing an angcaire cuca, & ní
rabhattar longa náit
laoidhenga aca dia t-tograim nach dia
t-tarrachtain. Tánaicc Mac Suibhne
na t-Tuath a c-cuma cháigh gusan c-caladh,
& ba h-oide-sidhe
don Aodh h-íshin, &
baoí-sidhe occ erail giall
& aittire oile dara a
éise. Nír bhó torbha do-somh ón ar
ní baoí i c-cóicceadh Uladh giall
nó ghebhtais ass. Dala na
luinge & na foirne baí innte ó
do-bhertsat in ro badh toisgide leó do aitiribh an
tíre, lotar lá trethan an t-srotha go
rangatar an mhuir, & friothrosc na conaire reme-deochatar go ro
gabhsat cuan an Ath
Cliath. At-clos fo chedóir isin c-cathraigh uile
a thoidhecht-somh samhlaidh,
& bá faoílidh lasan iustis, & lasan c-comhairle a rochtain chuca gen gur
bhó for a sheirc ittir & ro fhor-congairsiot a thabhairt dia saighidh. Do-rattadh eiccin co m-báttar acc a accallamh
& acc áthcomharc scél n-dó occ
ámídhemhain, & occa increachadh do
thaisccéladh for a airdhibh fri ré foda. Fó dheóidh tra ro
fhorchongairsiot a chor i c-caistiall
comhdhaingen clochdha baoí isin c-cathraigh airm i
m-báttar dronga dearmara do shaorchlandaibh
Mac Míleadh
i c-cuimreach & h-i c-cimidhecht, & araill
d'Fionn-Ghallaibh. Ba sedh rob
aines & rob airecc tuile dóibh do lo &
d'adhaigh ag eccaoíne a n-ettualaing & a n-imnigh fri aroile,
& ag coitsecht frisna h-ainbrethaibh nó
h-imbertha for shaor-clandaibh so-cenélcha Ereann archena. Mac Mheic Conmara an
taoíbhe thiar do Cloinn
Chuiléin .i. Cu Mhedha mac
Seain, mic Taidhg, mic Con
Medha, mic Con Mara, mic
Seain
d'écc. Ben an Con Medha-sin
inghean Emainn mic Semais Mec
Piarais d'écc.
Annal AOIS CRIOST, 1588. Aois Criost, mile, cuicc céd, ochtmhoghatt,
a h-ocht. Mac Suibhne Baghaineach
Niall Meircceach mac Maol Muire, mic
Aodha mic
Neill do mharbhadh lá Donnchadh
mac Maol Muire Meirccigh, mic Maol Muire, mic
Neill i n-Doirinis im fhel Brighde do shonradh. Bá
h-amhlaidh do-rónadh ind sin iar marbadh Bhriain
Óicc amhail rémhebertmar lá
Niall Meirgeach, ro h-ionnarbadh
Donnchadh cona lucht lenamhna i c-Connachtaibh lá
Niall bheós, & ro bhaoí
seal i f-farradh Gall, & athaidh
oile araon lá
h-Ua Neill, & do-róine
iondsaighidh fhoda imchian for Niall
Meircceach amhail
ná ro shaoíl Niall, uair
bá dóigh lais ná tiocfadh Donnchadh
don tír an c-cein nó mharadh-somh innte. Iar
m-beith do Dhonnchadh
teora h-oidhche i n-diamhraibh & i n-droibhélaibh an
tíre, fuair a fhios co m-baoí Mac
Suibhne i t-Trian Iochtair
Baoighellach, & ro chuir lucht bratha do
thaiscéladh fair, & ruccsat sccéla do
shaicchidh Donnchaidh go t-tiocfadh-somh tar
traigh aníos arabharach. Baoí-siomh co líon a
chumaing erlamh do tegmhail fris conidh ann con-rangattar acc an
t-Doirinis
Rémhráite go ro fighedh sccainner
crodha etorra go ro marbhadh Mac Suibhne annsin
co n-druing mhóir dia lucht lenamhna, & do Cloinn t-Suibhne na Mumhan. Ro
dichendadh Mac Suibhne dna, & ro
cuireadh a chend go h-Áth Cliath.
Mac Suibhne do ghairm do Dhonnchadh
iaromh. Eoin Modardha mac
Aodha, mic Neill Óicc Mhec
Suibhne do mharbhadh
la druing do lucht lenamhna Mec Suibhne
Dondchadh. Aodh mac Néill mic
Toirrdhealbhaigh Bernaigh Uí
Bhaoighill tanaiste
Baoigheallach) d'écc. Domhnall mac Néill
Ruaidh mic Neill Uí Bhaoighill
cona mhac do mharbhadh lá Tadhcc Ócc
mac Taidhcc, mic Toirrdhealbhaigh Uí
Baoighill ar traigh sainredhaigh san Trian Iochtair isin f-foghmhar do
shonradh. An Calbhach Ócc mac
Cuinn mic An Chalbhaigh Uí
Domhnaill do mharbhadh lá druing do mhuintir
Domhnaill (.i. lá Maghnus
Óg ó Sraithén), mic
Aedha mic Maghnusa I Domhnaill
i c-cois Finne. Maol Muire mac
Emainn, mic Maol Muire, mic Donnchaidh
Mec Suibhne do mharbhadh lá Niall
Garbh mac Cuinn mic An Calbhaigh
Uí Domhnaill. Iarla Tire h-Eoghain, Aodh mac
Fir Dorcha, mic Cuinn Bacaigh mic Cuinn do
thionol slóigh lán-mhóir do thocht for
Ua Néill Toirrdhealbhach Luineach.
Ní ro h-anadh lasan iarla go riacht cona
shlógh tar Modhairn tar Deircc
go ro ghabh airisemh ag an c-Carraicc Léth.
Ro dháil Ua Domhnaill Aodh mac
Maghnusa i c-comhdháil an iarla a chlemhna go líon a
sochraide acht chena ní thainicc ineallmha. O
NeillToirrdhealbhach baoí-sidhe co sochraide
mhóir d'aon-rantt & d'aon-aonta i n-aghaidh an
iarla & Uí
Domnaill. Robtar iad baoí i f-farradh
Uí Neill .i. Art
Ócc a mhac co m-buandadhaib
iomdha (.i. captin) Uilliam Mussten
mac Roibeird go m-banna saighdiuiridhe,
& drong do Chloinn t-Suibhne na Mumhan im
Murchadh na
Mart mac Maol Muire
mic Donnchaidh co sochaidhe ele
cenmothát. NiaIl Garbh, &
Aodh mhac An Denaigh
Uí Gallchubhair (dia n-goirthi an tan-sin
Aodh mac An Calbhaigh Uí
Domhnaill) do beith go Sliocht
An Chalbhaigh uile, & cona lucht lenamhna
d'aon-rann, & d'aon-aonta lá h-Ua
Néill, & bá h-ann battar-sidhe i
c-Caislén na Finne. Báttar
drong dia mhuintir ag aslach Aodha im ionnsaighidh
oidhche do thabhairt ar an iarla uair
baoí an t-iarla ag creachadh & acc
orccain na tire etir na h-aibhnibh-sin .i. Fionn,
& Modharn. Nír bó
miadh lais-siomh ind sin lá h-uaill &
ionnoccbháil, & at-bert ná h-ionnsaighfeadh iarla i n-dorcha oidhche itir, acht ro badh i
soillsi laoí lán-sholais nó fearfadh
iomaireg n-ughra fris. Ro comhaill-siomh ind sin uair ro
ionnsaigh an t-iarla arabharach,
& ro meabhaidh riamh, & ro fhágaibh an
t-iarla daoíne iomdha immaille ré
h-eachaibh, & ré h-édalaibh iolardha
archena, an ced lá May
innsin Mág Eochagáin tighearna Chenél
Fiachach .i. Connla mhac Conchobhair mhic
Laighne mic Connla mic Aodha
d'écc, & ní bhaoí ó
chein mháir inall do Chenél Fiachach
mic Néill fer ro badh mó d'adhbhar
eccaoíne inas, & a mac Brian,
& Niall mac Rosa do
beith i nd-esaonta fri aroile im tighearnas an tíre. Eoghan Manntach mac
Emainn, mic Floinn, mic Conchobhair
Uí Edhin tighearna
Ua f-Fiachrach Aidhne d'écc,
& a mhac Aodh Buidhe do oirdneadh ina ionadh.
Tanaisde an tire cédna do écc
.i. Toirrdhealbhach mac Ruaidhri an Doire
Uí Eidhin. Cobhlach mór
.i. ocht f-fichit long do thocht ó rígh na
Spáinne for
fairrge isin m-bliadhain-so,
& ad-berad aroile gur bhó h-edh ro ba
menmarc leo cuan & caladh
do ghabhail h-i c-criochaibh Saxan
dia c-caomhsataoís etarbhaoghal
d'foghbhail fuirre. Nír bhó
h-amhlaidh do-rala dóibh, uair do eccaimh
cobhlach na bainrioghna friú for an f-fairrge,
& ro gabhsat ceithri longa
dibh, & ro sgaoíl & ro eisreidh an
chuid ele don chobhlach fo aireraibh
na c-crioch c-comhfoccus
.i. don taobh thoir do Shaxaibh,
& don taobh thoir tuaidh do Albain, &
don taoibh thiar tuaidh d'Éirinn. Ro
báidhedh dronga móra dona Spainneachaibh
isna h-oireraibh-sin iar
láin-bhrisedh a long, & terna an chuid ro
ba lugha dibh tara n-ais don Spáinn,
& at-berat aroile go ro fáccbadh naoí míle dibh don
chur-sin. Ard-iustis na
h-Ereann .i. Sir
Iohn Parrot do dhol i Sacsoibh,
& Sir Uilliam
FitzUUilliam do thecht i n-Erinn ina
iustis ina ionad. O Deadhadh
Mathghamhain mac Lochlainn, mic Ruaidhri, mic
Muireadhaigh mic Mathghamhna Buidhe tighearna Cheneóil
f-Fermaic d'écc. Uilliam mac Domhnaill (.i. an doctuir) mic
Amlaoibh mic Donnchaidh
Uí Niallain do marbhadh i
n-dorus Mainistre Innsi lá
cloinn Uí Ghríobhtha .i. clann
t-Seain mic Seain, mic
Taidhcc, mic Lochlainn. Sloiccheadh mór lá iustis na h-Éreann Sir
Uilliam FitzUUilliam,& la gobernó chóiccidh Connacht Sir
Risdeard
Bionggam, &
le President
dá chóiccedh Mumhan
.i. Sir Tomas
Noris, &
lá forgla fher n-Ereann
cenmotá cóicceadh Uladh do
dhol for Ua Ruairc, & for Mac
Suibhne na t-Tuath do-róine codach & comh-aonta
lá cuid don chobhlach
Spáinneach sin ro
rémhráidhsiom. Ro mhillsiot na slóigh-sin
gach ní gusa rangattar dá m-baoí
rempa ó mhuintir na bainrioghna
o tá Suca go Drobhaoís, & ó Drobhaoís co Finn,
ar a aoí ní ro ghabhsat greim nó
gabháil d'Ua Ruairc ná do Mac Suibhne don chur-sin. Bá don chuairt-sin
trá do gabhadh Ó Dochartaigh Sean
Ócc mac Seain, mic Feilim,
mic Conchobhair Carraigh, & Ó
Gallchubhair Sir Eóin mac
Tuathail Bhailbh, & do-chuaidh an iustis go h-Ath
Cliath, & ro sccaoilsiot fir Ereann dia
t-tighibh. Aodh mac An
Deccánaigh Uí Ghallchubhair
(dia n-goirthi Aodh mac An Chalbhaigh Uí
Domhnaill) do mharbhadh lasan
Inghin Duibh
ingen t-Semais Mhec Domhnaill
ben Uí Domhnaill Aodh mac
Maghnusa. Ba h-amhlaidh-so ar-richt lé an
marbhadh-sin do ghniomh. Aodh do beith do
ghrés i rann Sleachta dílis An Chalbhaigh
Uí Domhnaill, & a m-beith uile
d'aoín-leith i r-rann Uí Neill
Thoirrdhealbhaigh Luinigh baoí ag coccadh do
ghrés ré h-Ua n-Domhnaill
& ré a cliamhain an t-iarla
Ó Neill .i. Aodh mac An Fhir
Dhorcha. Araill ele bheós ro marbhadh a
bráthair dil dearbhthairis Alastrann
lá h-Aodh mac an Deccanaigh amhail remhebertmar. Ro
bhatar bheós fotha ile eccraittis aice fris cenmotat-sidhe.
Bá galar cridhe & bá tocradh menman lé
gan dioghail a uabhair & a diumasa fair. Ro eccaoín a
h-imneadh, & a h-éttualang frisan amhsaidh
Albanaigh baoí for a t-tuillmhe & for a t-tuarustal do
ghrés, & ina comaitecht in gach maighin go ro
tingheallsat-sidhe fria gomdis ellma for a for-congrai-ssi d'aithe a
n-eccraittis for a m-bíodhbaibh cecib tan do tochradh
chuca. Do-rala din don Aodh h-ísin tocht
(lá borrfadh bríghe & lá h-ionnoccbháil
menman cen foraithmet a fhaladh nó a
eccraittis) go h-airm i m-baoí sí i Magh
Gaibhlín. Iar t-tocht dó-somh don bhaile ro
aiccill si a sain-muintir .i. na h-Albanaigh, &
ro ráidh friú & ro aslaigh iad im
chomhalladh in ro geallsat. Do-rónadh fuirre-si sin, uair ro
ionnsaighsiot an t-aireccal i m-baoí Aodh, & ro gabhsat
ag á dhiúbhracadh do shaighdibh
& do pheiléraibh go f-farccaibhsiot marbh gan anmain,
& ro marbhadh bheós amaille fris an ro badh tairisi lais dia
shain-muintir. Mac Mec Conmara an taoibhe
toir do Cloinn Cuilein .i. Tadhcc mac
Domhnaill Riabhaigh mic Con Medha,
mic Donnchaidh, mic Ruaidhri do crochadh i
n-Gaillimh. Mac Uí Conchobhair
Ruaidh .i. mac Taidhcc Óicc mic
Taidhcc Buidhe, mic
Cathail Ruaidh do crochadh
i n-Gaillimh bheós. O Ceinnéittigh Fionn
.i. Brian mac Domhnaill mic
Donnchaidh d'écc, Uaithne mac Donnchaidh Óicc mic Aodha, mic
Amhlaoíbh, &
An Giolla Dubh mac Diarmada mic
Aodha mic Ruaidhri
Uí Ceinneidigh i n-easaontadh & i
n-imresain ré 'roile imon tighearnas gurab amhlaidh do
shíodhaighsiot an tighearnas
do roinn etorra ar dhó, an t-ainm ar
Uaithne.