Fled Dúin na nGéd
Buí ríg amra for Éirinn feachtus and,
.i. Domnall mac eda mic Ainmirech mic Sédna mic
Fhergusa Cennfhoda mic Conaill Gulban mic Néill Noígíallaig
de cheníul Cuind Chédchathaig & Úgaine Máir anall.
Ar Is é int Úgaine Már sin ro gab rátha gréne & ésca &
mara & drúcht & daithin & rátha na n-uile dúl aicsige &
nemaicsigi & nách dúil fil a nim & a talmain im rígi n-Érenn
do dílsiugad dia chloind co bráth. Ocus ro gab didiu
Túathal Techtmar mac Fíachach Finnola na rátha cédna
for slicht a sdenathar .i. Úgaine Máir & gé dotísta fria
chloind-sium im rígi n-Érenn tar sárugad na ráthsin & na
n-dúl ro naisc-sium forro ruidilsi Temrach cona colamnaib
& sentúatha Temra & Mide do grés oca chloindsium co
bráth & gé no fáemad neach do chloind Úgaine nó Thúathail
rígi do thabairt úaidib do neach aile araí trá nocha dlig
in ríg sin teacht i Temair acht mine thuca ferann bus
chomshuthain fria do chloind Úgaine Máir & Túathail
Techtmair i céin bus ríg hé foraib & In tan atbéla In ríg
sin Temair do beith ac claind Úgaine amail ro naisc
Úgaine fesin for firu Érenn In tan ro gab gíallu Ér
& Alban & co tír Leatha allanair.
Araí sin ro h-escainead Temair íarum la Rúadán Lothra
& la dá apstal décc na h-Érenn & la náemu Érenn archena.
Ocus cipé no gabad In rígi nírba h-adha dó beith i Temair
ó ro h-escainead hí acht int inad ba sruithiu & ba h-aíbniu
lasin ríg no gébad Érinn Is ann na bíd a domnás & a
aitreab amail do-rigne Domnall mac eda oc Dún na n-Géd
for brú na Bóinne, & ro thóraind-sium seacht múru mór-aidbli
imon dún sin fa chosmailius Temrach na ríg & ro
thóraind gid tige In dúine sin fa chosmailius tige na
Temrach .i. In midchúairt móradbal (is innti no bíd in
ríg fesin & na ríg & na rígna & na h-ollumain & a n-is deach
fri cech n-dán olchena) & In long Muman & In long Laigen
& In chóisir Connacht & In eachrais Ulad & carcair na
n-gíall & rétla na filed & gríanán In énúaitne (is éside
do-rigned la Cormac mac Airt ar tús dia ingin .i. do
Gráinne) & na tige olchena cenmothát sin.
Codlais Domnall adaig íarum isin tig sin & atchí fís &
aislingthi & Is ed atchonnairc .i. cuilén con ro h-ailed lais .i.
Fearglond ainm In chon sin forá glún fesin a dul for
debaid úada & cúanarta Érenn & Alban & Saxan & Bretan
do thinól don chuilén sin dochum Érenn, co tardsat
secht catha don ríg & do fheraib Érenn ime fri secht laa na
sechtmaine & co tardta ár ceand eturru cach laithi díb
sin & In sechtmad laa ann ro mebaid for na conu & ro
marbtha cú In ríg andar lais isin cath déidenach díb sin.
Musclais íarum In ríg asa chodlud & dotáed bidg asin imdaig
co m-buí for urlár In tige & sé lomnocht.
Do-bert trá ben In ríg .i. ingen ríg Osraige, a dí láim
ima brágait & as-bert fris. ‘Airis ocum-sa, a ríg,’ ol sí,
‘& ná tuc h'aire re fígisib aidche & nárot úamnaigther
trithu, ar atát Conaill & Eógain & Airgíalla & clann Colmáin
& síl eda Sláine & cetheóra fine Temrach imut anocht isin
tigsi; & airis for céill,’ ol sí. ‘Bennacht fort, a ben,’
ol sé. ‘Is maith rom tecaiscis.’ Ocus dotáed lee isin
leapaid íar sin, & ro íarfacht In rígan scéla de cid atchonnairc
isin fhís. ‘Ní eibér frit, a rígan,’ ol sé, ‘ná fri neach aile
no co roisiur co h-airm a fil Máel Caba cléirech, mo derbráthair,
ar Is é breithem aislingthi Is deach fil a n-Érinn.’
Téit íarum In ríg i cind mís céd cairpthech co h-airm a
m-buí Máel Caba mac eda mic Ainmirech co Druim
Dilair & sé ann iar fágbáil rígi n-Érenn ar grád Dé & in
Choimded na n-dúl & dísert m-bec aigi ann sin. Deichenbur
& céd cléirech a lín annsin fri h-oifrend & fri ceilebrad
cech trátha. Ráinic trá In ríg co Druim Dilair co teach
Maíl Chaba & ferthar fáilti fris ann & dogníther fosaic
dóib & atnagar bíad dóib comba sáitheach íat uile. Anait
annsin fri sechtmain & innisid Domnall íarum a aislingthi
do Máel Chaba co léir & as-bert fris: ‘Beir breith furre sin,
a bráthair inmain,’ ol sé. Ro h-imdergtha íarum im Máel Caba iar cloistecht na h-aislingthi & as-bert: ‘Is cían ótá
a tairrngi In aislingthe sin, a ríg,’ ol sé, ‘& bératsa
breith furri. Mac ríg,’ ol sé, ‘& cuilén con inand aislingi
dóib. Ar atát dá dalta dile agutsa, a ríg,’ ol sé, ‘. .i.
Cobthach Cáem mac Ragallaig mic Úadach (ríg Connacht
in Ragallach) & Congal Cláen mac Scannláin Scíathlethain
(ríg Ulad fesin intí Congal). Ardaigfid cechtar
díb it agaidsiu, a ríg, & do-béra díbergaig & óes dénma uilc
Alban & Frangc & Saxan & Bretan lais dochum n-Érenn &
do-bérat secht catha duit-siu & d'fheraib Érenn archena,
comba h-ár slóg foraib dib línib & In sechtmad cath cuirfithir
and táethfaid do daltasu isin chath sin & Is í sin
breth na h-aislingthi atchonnarcais, a ríg,’ ar Máel Caba.
‘Ocus Is chóir duit-siu, a ríg,’ ol sé, ‘fleadh do thóchustal
agud & fir Érenn do thabairt dia caithim & géill cacha
cóicid a n-Érinn do gabáil & na dí dalta sin filet agudsa
do chongbáil a n-glasaib co ceann m-blíadna. Ar Is neach
díb tic frit — dáig téit a neim as cach aislingthi allastig
do blíadain — & a légud amach iar sin & seódu imda & maíne
díríme do thabairt dóib íarum.’
‘Ní dingéntar sin limsa,’ ol In ríg, ‘ar Is túsca no
fúicfindsi Érind inás dogénaind fell for mo daltadaib
fesin, ar ní thicfad frim-sa caidche; & dia tístais firu in
domain frimsa, ní thicfad Congal’. Conad ann as-bert so:
Atchonnarc aislingi n-olc,
sechtmain for mís gus anocht;
is dó tánagus óm thig,
dá h-aisnéis, dá h-innisin.
Mo chuilén-sa cúanna a clú,
Ferglonn ferr hí ná cech cú;
dar lim ro thinóil dam cúain,
dár mill Érinn fri h-óenúair.
Bersi breith fír uirre sin,
úait a Maíl Chaba clérig;
is tú dliges co h-éimeach,
at fisig, at fírchléirech.
Mac ríg Is cuilén mílchon,
inand dóib gus Is gnímrad,
inand menma dóib malle,
& inand aislinge.
Mac ríg Ulad, ard a smacht,
nó mac ríg cóicid Connacht;
Cobthach tic frit as cech róen,
nó a fear cumtha, Congal Cláen.
Cobthach do thíachtain frimsa,
mairg adeir úair Is innsa,
is ní thicfad Congal cain
frim-sa ar dergór In domain.
Comairli ná millfed neach
úaim duit, a uí Ainmirech:
a n-gabáil re blíadain m-báin;
ní ba mesaidi h'édáil.
Mairg aire do-chúaid don gus,
dianom gabad aithrechus;
dá n-dernaind sin, súairc In glonn,
nocha déchfaind céill ná cond. Atchon.
Tic In ríg dia thig iar sin & ro tinóiled fled baindsi lais
do dénam baindsi a dúine & a rígi, ar ní raibe a n-Érinn
dún amail a dún-sum acht nár ba bind lasna rígai & la
Domnall fesin anmum In dúin sin .i. Dún na n-Géd
dogoirdís de & Is ed ro ráid Domnall fria máeru & fria
rechtairiu & fri h-óes tobaig a chána & a chí-sa cech ní
fogébtha a n-Érinn de uigib geóidh do thabairt leó dochum
na fleide ar nírbo míad la Domnall co m-beith for
domun cenél m-bíd nách fuigbithea forsin fhleid sin. Ro
tinólad trá In fhlead uile itir fhín & mid & chormaim & cenél
cech bíd olchena cenmothát na h-uigi namá ar nírba réid
a fagbáil. Ocus do-deachadar óes In tobaig seachnón
Mide for íarrair na n-uige conus tarladar for duirtheach
m-bec & óenbannscál ann & caille dub fora cind & sí oc
irnaigthi fri Día. Atchíad muinnter In ríg ealta do gédaib i
n-dorus In duirthige. Tíagait isin teach & fogabat íand lán
de uigib géd ann. Ocus as-bertadar: ‘Rop sén maith dún,’
ol íat, ‘dia sirmís Érinn, ní fuigbithea ní bud mó oldáseo
de uigib géd i n-óeninad innti.’ ‘Nipu sén maith itir
ón,’ ol In bannscál, ‘& ní fu líth don fhleid gusa m-bertha
in m-bec m-bíd sin.’ ‘Cid sin,’ ol íat. ‘Ní hannsa,’ ol
in banscál, ‘náem mírbulda do muindtir Dé fil sunn .i.
Espuc Earc Sláine, & Is ed a mod beith isin Bóinn conice
a dí ocsail ó madain co fescor & a shaltair forsin trácht ina
fhíadnaisi & sé oc irnaigthi do grés & Is í a phroind cecha
nóna iar tocht sunn: ug co leith & teóra gasa do biror
na Bóinne & Is ed Is chóir dúibsi cen a shárugad imon m-bec
m-bíd fil aici.’ Ní tardsat íarum muinnter úaibrech in
ríg nách freagra furri, úair ba h-aithech a h-ucht treóin
insin & berait leó cuid i fhíreóin & In náeim dia aindeóin. Mairg trá gusa rucadh In m-bec m-bíd sin ar ro fhás mórolc
de iar tain, úair ní raibe Ériu óenadaig ó sin ille a síd
ná a socra nó cen rún uilc do dénum indti. Tic int érlam
dia thig íarum .i. Espuc Earc Sláine tráthnóna & innisid
in bannscál. Fergaigther íarum In fírén & as-bert: ‘Nípu
sén maith dontí gusa rucad In cenél bíd sin & nárub é síd
ná leas Érenn tic don fhleid gusa rucad acht gurub é a
h-imresna & a congala & a h-esíd tic di’ & ro escain íarum
in fhlead amail Is neimneachu forcáemnacair a h-eascaine.
A m-bátar muinnter In ríg ann iar sin, co n-acadar in
lánumain chucu .i. ben & fer médithir fri mulba di charraic
for sléib cech m-ball dia m-ballaib; gérithir altan berrtha
fáebur a lurgan; a sála & a n-eascada rempu; ge focerdta
míach di ublaib fora cennaib ní roised uball díb lár acht
conclised for barr cech óenrúainne don fhult buí fora
cennaib; guirmithir gúal nó duibithir deathaig cech m-ball
díb; gilithir snechta a súile. Concerdat fabach dia fés
íchtair co clised dar cúl a cind sechtair, & concerdat
fabhach dia fés úachtair co foilged a n-glúine; ulcha
forsin m-bannscáil & In ferscál cen ulchain. Dronglach
eturru 'gá h-imarchor lán de uigib géd. Bennachsat don
ríg samlaid. ‘Cid sin?’ ol In ríg. ‘Ní hannsa,’ ol íat.
‘Firu Érenn oc teaglumad fledi duit-siu, & do-beir cech fer
a chumang don fleid sin, & agus Is é ar cumangne ina fil for
ar muin de uigib.’ ‘Am buidech de,’ ol In ríg. Berar
isin dún íat, & do-berar proind céd do bíud & cormaim
dóib. Loingid In ferscál sin, & ní thard ní de don banscáil.
Berar proind céd eli dóib. Loingid sí sin a h-óenar &
sirid tuilled. Do-berar proind céd eli dóib. Loingid dib
línib sin. ‘Tabar bíad dún,’ ol íat, ‘má tá lib hé.’ ‘Is
cubus dún,’ ol Cas Cíabach .i. rechtaire In ríg, ‘ní
tibirther co toirset firu Érenn olchena don fhleid.’ As-bertadar-sum:
‘Bid olc dúib sinne do thomailt na fledi ar tús,
ar bid imresnaig firu Érenn impe, ar Is do muinntir ifrinn
dún.’ Ocus fogníat míchélmaine co mór dona slógaib.
Lingit amach íarum & tíagait for nefní.
Ro tocurthea íarum cóicedaig Érenn don fhleid sin &
a rígu & a toísig & a n-ócthigernn & a n-amsaid & óes cacha
dána gnáthaig & ingnáthaig olchena. Is íat so ba cóicedaig
for Érinn In tan sin .i. Congal Cláen mac Scannláin i
rígi nUlad, Crimthan mac eda Cirr i rígi Laigen & Máel
Dúin mac eda Bennáin i rígi Muman & a bráthair .i.
Illan mac eda Bennáin for Desmumain & Ragallach mac
Úadach i rígi Connacht & Domnall mac eda fesin i
n-airdrígi for Érinn úaistib sin uile.
Tuctha íarum na slóig sin uile firu, macu, mná, sceó
ingena, láechaib, clérchib co m-bádar for faichthi Dúin na
n-Géd oc techt do thochaithim na fledi do-rónta and la
Domnall mac eda. Ro érig In ríg do fherthain fáilti frisna
rígu & as-bert: ‘Fo chen dúib uile,’ ol sé, ‘itir ríg & rígain
& filid & ollum.’ Ocus as-bert fri Congal Cláen fria dalta
fesin: ‘Eirg,’ ol sé, ‘do déchsain na fledi móire fil isin
dún & dia thaidbriud ar at maith do thaidbriud & t'fhaircsiu
for nách ní atchífithea.’
Téit didiu Congal isin teach a roibe In fhled & ro déchustar
uile hí itir bíad & fín & chormaim & ro thairind a rosc
forsna h-uigib géd atchonnairc ann, ar ba h-ingnad lais &
ro thomail mír a h-ug díb & ibid dig ina díaid & tic amach
íar sin & as-bert fri Domnall: ‘Ba dóig lim,’ ol sé, ‘dia
m-bedís firu Érenn fri teóra mísa isin dún co m-bíad a
n-dáithin bíd & digi ind.’ Ba buidech In ríg de sin & téit
fesin do déic-siu na fledi & innister dó amail ro escain
Espuc Earc Sláine In fhled & cech óen no chaithfed na h-uige
do-ratá úada fesin & atchí In ríg na h-uige & ro íarfacht:
‘Cía ro thomail ní don uig ucut?’ ol sé, ar ro fitir-sium
in cédna ro thoimélad ní don fhleid & sí arna h-escaine
comad de ticfad Érind do mhilled & a aimréir-sium do
dénum conid de sin ro íarfacht scéla In uige ucut. As-bertadar cách: ‘Congal,’ ol íat, ‘do dalta fesin Is é ro thomail
in ug.’ Ba brónach In ríg de sin ar ní raibe a n-Érinn
neach bud measa lais do thomailt na fledi ar tús iná Congal,
ar forfitir-sium a míchíall & a olc co menic roime sin for
Congal. Ocus as-bert In ríg iar sin: ‘Ní thoiméla neach
in fhled sa,’ ol sé, ‘co tucthar dá apsdal décc na h-Érenn
dia bennachad & dia coiseagrad & gura chuiret a h-escaine
for cúlu dia cáemsadís.’
Tuctha íarum na náeim sin uile co h-óen-inad co m-bátar
isin dún la Domnall. IT é sunn anmum na náem do-deachadar
annsin .i. Findén Muigi Bile & Findén Clúana
h-Adaird & Colum Cille & Colum mac Crimthainn & Cíarán
Clúana mic Nóis & Caindech mac h-uí Daland & Comgall
Bennchair & Brénaind mac Findlacha & Brénaind Biror
& Rúadán Lothra & Nindid Cráibdech & Mobí Clárainech &
Molaisi mac Natfraích. IT é sin dá apsdal décc na h-Érenn,
& céd náem malle fri cech náem díb. Doratá uile In lín
náem sin do bennachad & do choisegrad na fledi & araí nír
fhédsat a h-escaine do chur for cúlu dáig ro thomail Congal
ní don fhleid resíu ro bennaiged hí & nír fhédsat a
neimséin do chur for cúlu.
Ro suidiged na slóig iar sin. Ro suid trá In ríg ar tús
isin imscing órdai. Ocus Is ed ba bés & ba dliged acu-sum in
tan bud ríg ó Uíb Néill In deiscirt no bíad for Érind
cumad hé ríg Connacht no bíad fora láim deis. Mád ó
Uíb Néill In túaiscirt trá In rígi ríg Ulad no bíd fora láim
deis & ríg Connacht fora láim chlí. Ní h-amlaid sin do-rala in
adaig sin acht Máelodar Macha ríg noí ttríchat cét Oirgíall
ro curead for gúalaind In ríg & na cóicedaig archena do
shuidiugad amail ro buí a n-dán do chách. Mórolc do
thecht de iar tain.
Ro dáiled íarum bíad & deoch foraib comdar mesc &
tuctha ug géid for méis airgdigi i fíadnaisi cech ríg isin
tig. Ocus ó ráinic In méis & In ug i fíadnaisi Congail
Chláein do-rigne mías chranda don méis argaid & do-rigne ug
circe clúmrúaide don uig géid amail ro thirchansat fáidi ó
chéin. Atchonncadar Ulaid sin & nírba líth leó suide ná
longad & In dímíad sin ro imdig fora ríg .i. for Congal
Cláen. Ro érig didiu gilla gráda do muinntir Chongail .i.
Gáir Gand mac Sdúagáin & as-bert: ‘Nípu sén maith duit
anocht, a Chongail,’ ol sé, ‘at móra na h-aithisi do-radad
fort a tig In ríg anocht .i. Máelodar Macha ríg Oirgíall
do chur isin inad ropa dú duit-siu & ug geóid for méis
argaid i fíadnaisi cech ríg isin tig & ug circe for méis
cranda i t'fhíadnaisisiu.’ Ní thard Congal dia aire comad
dímíad dó cech ní fogébad a tig a aide thairisi fesin.
Ocus ro érig In gilla cédna doridisi .i. Gáir Gann & as-bert
in cédna fri Congal ut dixit:
IN chuid sin chaithi-se anocht,
cen úabar, cen imarnocht:
ug circe ón ríg národ car,
is ug géoid do Máelodar.
Nochan fhitir misi ríam,
comad úasal ríg Oirgíall,
no co faca In Máelodar,
a tig óil 'gá fhíadugad.
Dá m-beith ag óenríg cen ail,
cenél Conaill Is Eógain,
is Oirgíalla fri gním n-ga,
nír dulta dó a t'inadsa.
IN chuid sin co teilgead gaill,
tucad duit a tig Domnaill,
ar Gáir Gann, nárub slán duit
má dá toimli tú In drochchuid. In .c.
Ro ling dásacht & mire menman a Congal frí h-aithesc
in óclaig sin & ro ling In fúir demnach .i. Tesifone a cumgaise
a chride do chumniugad cecha drochchomairli dó.
Ro érig didiu ina sheasam & ro gab a gaiscead fair &
ro érig a bruth míled & a én gaile for folúamain úasa &
ní tharat aichne for charait ná for nemcharait In tan sin
amail ropa dúal dó óna sheanathair .i. ó Chonall Cernach
mac Amairgin. Ro ling íarum i fíadnaisi In ríg & do-rala
chuici Cas Cíabach .i. rechtaire In ríg & ní fitir Cas Cíabach
comad hé Congal no beith ann & ro ráid fris suide a n-inad
óil & fogébad dig & bíad amail fúaratar cách. Ó'tchúala trá
Congal anísin do-rad béim do Chas Chíabach co n-derna dí
leith de i fíadnaisi cháich & ba h-úamun la cech n-óen
isin tig & lasin ríg fesin Congal annsin ó ro airigset ferg
fair. Ocus as-bert Congal: ‘Nárbat úamnach, a ríg, ar
cidat móra na h-uilc do-rónais frim, ní h-úamun duit misi
coléic. Ocus at-bér-sa anosa fíad chách na h-ulcu do-rónais
frim. Is é ba ríg for Érinn remutsa, Suibhne mac Fíachna
mic Fheradaig mic Muredaig mic Eógain mic Néill Noígíallaig.
Nírbo ríarach tusa don ríg sin íarum & do-dechadais
do dénum chóru fri h-Ulltu, & do-radad misi for
altrom duit óm athair & óm chenél archena, & do-radad mnaí dom chenél fesin lim dom aileamain agut-sa, & ó do-ríachtai-siu
do theach ro chuiris In mnaí nUlltaig dia tír féin & ro
chuiris ben dot chenél fesin dom altram-sa i lubgort in
lis i rabadais. Dorala láa n-and misi am óenar isin
lubgort cen neach agum choiméd & ro érgidar beochu
beca In lubguirt lá teas n-gréne co tard beach díb a neim
for mo lethroscsa, gura chláen mo shúil, Congal Cláen mo
ainm iar sin. Rom ailead latsu iar sin gura h-indarbad
tusa ó ríg Érenn .i. ó Shuibhne Mend mac Fíachna mic
Feradaig & do-deachadais co ríg nAlban & misi lat forsin
indarba sin & fúarais grádugad mór aici & do-rónsabair
codach .i. tusa & ríg Alban & ro tharrngair duit nách
ticfad at adaig cén bes muir im Érinn. Do-dechadais
íarum dochum n-Érenn & do-deachusa lat úair bádus for
indarba malle frit. Ro gab-sum port a Tráig Rudraige &
fogní-sium comairli m-bic ann. Ocus Is ed ro ráidi-siu cipead
neach fogébtha do thaiscélad for ríg Érenn, cipé tan
bud ríg tusa for Érinn comad éicean a dúthaig do légud
dontí no ragad ann. Do-deachusa didiu ann, a ríg, ar
mo dúthaig do thabairt dam In tan bud ríg for Érinn
tusa & níro airisius co h-Ailech Néit, ar Is ann buí domnás
in ríg In tan sin.’
‘Tic In ríg forsin faichthi & dál mór ime de fheraib
Érenn & sé oc imbirt fidchille itir na slógu. Ocus tíagsa
isin dáil cen cheadugad do neach co tardus forgum don
gaí Gearr Congail buí im láim a n-ucht In ríg gura fhreagair
in coirthi cloiche buí fria druim allathíar & a chride for
rind In gaí comba marb de. In tan íarum ro buí an ríg
oc blaisecht báis do-rad erchur don fhir fidchille buí'na láim
dam-sa gura bris In súil cláein buí am chindsa. Am cláen
reme. Am cáech íarum. Ro teichset didiu slóig & muinnter
in ríg ar ba dóig leó tusa & fir Alpan do beith imum-sa ó
ro marbus In ríg .i. Suibne Mend.’
‘Do-deachusa for do chenn-sa íarum & ro gabais rígi
n-Érenn iar sin. Marb didiu m'athairsi iar sin .i. Scannal
Scíathlethan & tíag-sa chugut-sa dom rígad amail ro gellais
frim. Níro chomaillis anísin acht bec, dáig ro benais dím
cenél Conaill & Eógain, noí ttríchait cét Oirgíall .i. ferand
Máeluidir Macha fil for do gúalaind-siu & do-radais hé a
n-inad ríg romum-sa anocht at tíg fesin, a ríg,’ ol sé, ‘&
do-radad ug géoid for méis airgdigi ina fhíadnaisi & ug
circe for méis cranda damsa. Ocus do-biur-sa cath duit-siu
ind & do fheraib Érenn mar atát imut anocht,’ ar Congal,
& ro imthig úaidib amach íarum & ro lensat Ulaid hé.
As-bert Domnall fri náemu Érenn bádar isin tig: ‘Leanaid
Congal,’ ol sé, ‘& ticead lib co tardar-sa a réir féin dó.’
Tíagait na náeim ina díaid & ro gellsat a eascaine mine
ticead leó & a cluic & a m-bachla do bein fair. ‘Do-biur-sa
fám gaisced,’ ar Congal, ‘nách ría cléirech úaib ina
bethaid teach In ríg dia n-escaintea misi ná Ulltach eli
for bith lib.’ Ro gab didiu omun na náeim co n-deachaid
Congal i céin úaidib & ro escainset hé as aithle. Ocus ro
escainset didiu intí Suibne mac Colmáin Chúair mic
Cobthaig ríg Dál nAraide, ar Is é ruc úaidib int inar
illathach do-rad Domnall i láim Rónáin Fhind (.i. sanctus)
mic Beraig dia thabairt do Chongal, & ó ro fhéimig Congal
in inar sin, do-bert Suibne a láim In chlérig dia aindeóin
inar In ríg, conid don escaine sin do-rónsat for Congal ro
ráided sunn:
Congal Cláen,
in gáir tucsumar nír fháem;
cethrar ar fichit, ní brég,
impide céd leis cech náem.
In mac rod
fora tucsam In gáir clog,
nochar dulta dó sin cath,
cid reme do beith rath bog.
Mór In ró,
gémad úaiti, gémad lía,
in fer 'gá m-bí timthacht ríg
is leis co fír chungnas Día.
Mór In col
comann fri ríg Dáire drol;
ferann do thabairt 'na láim,
is é In cnáim a m-bél na con. Congal.
As-bert Domnall iar sin fri filedu Érenn toidecht i
n-diaid Congail dia fhastud. Tíagait na filid ina díaid;
atchí Congal na filidu chuici & as-bert: ‘Ro cailled eineach
Ulad co bráth,’ ol sé, ‘úair ní thardsam innmus dona
filedaib isin tig n-óil & atát ag tocht anosa diar n-grísad
inar n-díaid.’ Ticit na filid co h-airm a m-buí Congal &
feraid-sium fáilti friu & do-bert maíne móra dóib & indisit
a scéla dó. At-bert-sum ná gébad coma for bith ón ríg acht cath. Ocus [téid reme co tech Cellaig mic Fhíachna
Finn .i. bráthair] athar Congail & innisid a scéla dó [ó
thús co dered. Ní chluined In Cellach sin] acht bec, &
ní chéimniged fora chosaib acht tolg créduma ima leapaid
& sei-sum ann do grés & ba láech amra hé i tosach a aísi.
Céin buí Congal oc innisi scél dó, do-bert-sum a chloidem
fa choim cen fhis do neoch, & as-bert: ‘Do-biur-sa bréthir
dia n-gabtha coma for bith ón ríg acht cath nách fédfadís
Ulaid h'eadráin form-sa co clandaind In cloidem-sa trit
chride sechtair, úair ní bés d'Ulltaib coma do gabáil fri
broind catha no co n-díglat a n-anfolta. Ocus atát secht
macu maithi ocum-sa & ragait lat isin cath & dia cáemsaindsi
féin dula ann no ragaind & ní moidfed for Ulltaib cén no
beindsi im beathaid’ & as-bert ann:
A mic, ná geb sí cen chath,
cid síd íarrus ríg Temrach;
mad romut raib, ferr do gním;
mad fort, do-fáeth do chomlín.
Ná geib seódu ná maíne,
acht mad cindu degdaíne,
coná tuca ríg ele,
tár ar chlandaib Rudraige.
Luga fáth Scannail na scíath,
da tuc cath Is Cúán Clíach,
dar chuir ceand Cúáin ar chlud,
trena rád gur chrín Scannul.
Fis a n-deadaig mo shecht mac,
ó nach fédaimsi dul lat;
da m-bédis tinól bud mó,
doragdais at shochraideo.
Cech cath mór tuc h'athair ríam,
seachnón Érenn tair Is tíar,
misi do bíd fora deis,
mic mo derbráthar dílis.
IN cath mór tuc h'athair thair — 
da tuc ár for Frangcachaib — 
re ríg raglan na Frangc trá:
tuig ní rabrad a macán. A mic.
As-bert trá In senóir fris: ‘Eirg i nAlbain,’ ol sé, ‘do
shaigid do shenathar .i. Eochaid Buide mac edáin mic
Gabráin. Is é Is ríg for Albain, ar Is ingen dó do máthair,
& ingen ríg Bretan .i. Eochaid Aingces ben ríg Alban do
shenmáthair .i. máthair do máthar, & tabair lat firu Alban
& Bretan ar In n-gáel sin dochum n-Érenn do thabairt
catha don ríg.’
Ba buidech íarum intí Congal & téit i nAlpain céd láech
& níro airis for muir ná tír co ríacht co Dún Monaid áit
a m-buí ríg Alban .i. Eochaid Buide & maithi Alpan i
n-óendáil ime and. Dorala didiu do Chongal allamuig
don dáil éices & filid In ríg .i. Dub Díad draí a ainmside.
Ba fisig & ba draí amra intí Dub Díad & ro fer fáilti fri
Congal & ro íarfacht scéla dó & ro innis Congal a scéla
conid ann as-bert Dub Díad:
IS mo chen In loingius léir,
dochonnarc a h-etercéin;
can bar cenél clú cen ail,
cá tír asa táncabair.
Táncamar a h-Érinn áin,
a óclaig úallaig imnáir;
is dó tháncamar i lle,
d'acallaim Eachach Buide.
Más ead táncabair i lle
d'acallaim Eachach Buide,
ar toidecht díb tar cech ler,
aderim rib, Is mo chen. Is mo chen.
Dotáed Congal isin dáil a raibe ríg Alpan iar sin &
feraid In ríg & firu Alpan fáilti fris & ro innis a scéla dóib ó
thús co déig. As-bert ríg Alpan fri Congal: ‘Nídam cuimgeach-sa
for dul let i n-adaig ríg Érenn i ceand catha ar
in tan ro h-indarbtha ei-sium a h-Érinn fúair anóir agumsa,
& do-rón-sum córu annsin & ro tharrngairiu-sa dó & do-radus
bréithir fris ná ragaind i ceand catha ina agaid co bráth.
Araí sin trá níba lugaidi do shochraidi-siu cen misi do dul
let,’ ol sé, ‘úair atád cethrar mac ocum-sa .i. ed In errid
úaine & Suibne & Congal Mend & Domnall Breac a sinnser,
.i. bráithre máthar duit-siu, Is acusin atát amsaig &
ánraid Alpan, & ragdáit latsu dochum n-Érenn do thabairt
catha do Domnall, & eirg-siu féin dia n-acallaim airm a
filid & maithi Alpan impu.’ Téit íarum & ferait fáilti fri
Congal & ro innis dóib aithesc In ríg & ba maith leó.
As-bert ed In errid úaine sósar na mac: ‘Mad áil
duit-siu, a Chongail, beith im thigsi anocht for fleid, tíagsa
lat dochum n-Érenn & In cethramad rann d'Albain imum
& minub am thig bíasu anocht ní théis lat dochum in
chatha.’ As-bert Congal Mend mac Eachach Buide:
‘Nípu fír són, a ed,’ ol sé, ‘acht im h-igsea bías ríg
Ulad anocht, dáig dia n-deachar-sa lais ticfasu lim ar is
ocum-sa ataí.’ Ba é sin didiu rád Suibne & Domnaill Bricc.
As-bert didiu Domnall Breac: ‘Mád im thigsi beas ríg Ulad
anocht dia n-dechar lais ticfaithisi a tríur [lim-sa ar Is mé bar
sinnser & Is mé do-rat foirb dúibsi’]. Ba brónach [trá intí
Congal d'imresai]n cloindi In ríg ime féin & téit seachnón na
dála & do-rala Dub Díad draí dó & innisid aithesc cloindi in
ríg dó. As-bert Dub Díad: ‘Nárbat brónachsu araí sin,
a Chongail,’ ol sé, ‘ar Is misi ícfas do dobrón. Eirg anosa
dia saigid,’ ol sé, ‘& abair friu cipé úaidib fogébad In caire
flatha fil a tig In ríg dot bíathad anocht comad lásintí
fogébad In caire no ragtha & intí ná fuigbead In caire cen
a dimda do beith fortsu, acht Is forsin ríg ba córu a beith
imón caire.’ Ba maith leó-som sin & as-bertadar dogéndaís
amail adubairt-sium.
At-bert immorro ed mac Eachach Buide fria mnaí
fesin dul for íarrair In chaire forsin ríg. Téit íarum &
innisid comad ina tig no bíad Congal co maithib Ulad &
Alban & comad chóir In caire ainsicean do thabairt fri
h-aigid a bíata.
Cid dia fil caire ainsicean do ráda fris? Ní hannsa,
.i. caire no aisicead a chuid chóir do chách & ní théigead
dám dimdach úada & cid mór no cuirthea ann níba
bruithi de acht dáithin na dáime fana míad & fana n-grád.
IS é immorro samail In chaire sin buí a mBruigin Huí
Derga In ro marbtha Conaire mac Mesi Búachalla & i
mBruigin Blaí Bruga áit a m-buí ben Cheltchair mic Uithir
& i mBruigin Forgaill Monach i táeb Lusca & i mBruigin
mic Cécht for Sléib Fuiri & i mBruigin mic Dáthó áit in
ro laad ár Connacht & Ulad imon muic n-irdraic & i mBruigin
Dá Choga In ro marbtha Cormac Conlongus & ár Ulad
ime & ag ríg Alban isin aimsir sin.
At-bert In ríg fri mnaí a mic: ‘Cía maith fil for do
chéile-siu seach firu Alpan uile In tan do-béraind-si mo
chaire dó?’ As-bert sí:
‘Níro eitig neach im ní / móo a eineach oldás bith.’
Ut dixit mulier:
Ní fúair ed, ní fhuigéba
ní do cheiled for duine;
is leithiu fós a eineach
iná In bith bleidech buidhe.
Seóid In talman táebúaine.
a fúair duine & dáenna,
re h-athlam na h-óenúaire,
ní bedis i láim eda.
A caiter re h-aígedaib
'gá thríur bráthar méd n-úailli,
cuirthir sin ar fáenberaib
ag ed In errid úaini. n.
At-bert In ríg: ‘Ní thibér-sa In caire duit coléic.’ Tic sí
do shaigid a fir & innisid aithesc In ríg dó. At-bert Congal
Mend mac Eachach Buidi fria shéitig fesin dul for íarrair
in choire. Téit íarum & sirid In caire do bíathad ríg Ulad.
At-bert In ríg: ‘Cía maith fil fort chéile-siu ó do-bértha in
coire dó tar In mac dia ro sired hé gus trásta?’ At-bert
sí: ‘Nís fil mac ríg Is ferr oldá Congal. Cinnid for cach
comlann & fogníad a armu díles don andíles In tan berar
a tír aniúil íat.’ Ut dixit mulier:
Congal Mend,
nís faca mac ríg bud ferr,
mar cromaid cách isin chléith,
ar scáth a scéith, coeca ceand.
In úair berar airm Congail,
a tír aniúil, fáth n-éidig,
doníther tír díles di
don tír aniúil ar éicin.
IN úair silles ben Chongail
er óglach n-álaind ollblad,
ní anann aga togairm
in fer dán comainm Congal. Congal M.
Tigside amach & inndisid a n-debairt In rí fria. At-bert
Domnall Breac fria mnaí dol d'íarraid In choire gusin
ríg. Táinicside co h-airm a m-buí In ríg & sirid In coire.
As-bert-som fria: ‘Cia maith fil fort chéili-siu seach na
macu ele dia ro cuindged In coire?’ At-bert sí. ‘Ní
tuille buide fri nách ríg intí Domnall Breacc. Gémad ór
Slíab Monaid nos fogailfed fri h-óenúair. Ní rogab Albain
ríg Is deach oldás Domnall Brec’; & dixit mulier:
Domnall Brec,
Domnall mac Echach Buide,
re ríg d' fheabus a delba,
ní derna tuillim buide.
IS fír cach a n-abraimsi,
foclaidit filid fuinid;
dámad ór Slíab mór Monaid,
ros foghail, Is nís fuirig.
Is fír cach a n-abraimsi,
a ríg cert In dá chomland,
nachar gab Albain cen fheall
ríg bud ferr iná Domnall. D. B.
Tic In mnaí sin co h-airm i m-buí a céile, & innisid aithesc
in ríg. At-bert Suibne fria mnaí fesin: ‘Eirg,’ ol sé, ‘&
cuindig In coire.’ Tic sí íarum & cuindgis In coire. At-bert In ríg: ‘Cia búaid fil fort chéilisiu, a ingen,’ ol sé, ‘tar na
macu ele ó tángus d'íarraid In choire.’ At-bert sí: ‘Bíd
cethrar im lepaid In óenfhir, & int oenfher im chuidig in
chethrair a tig Suibne, & In lín bíte i seasam ann ní thallat i
suidiu, & In lín tallat i suidiu ní tallat a ligiu. Céd cornn &
céd eascra n-airgit fil dáil leanna ann do grés.’ Ut dixit
mulier:
Teach Suibne,
Suibne mic Eachach Buide,
a toill ind ina seasam,
ní thoillit ina suide.
A thoill ind ina suide,
ní toillit ina laige;
óenfher im chuid In cheathrair,
cethrar im lepaid duine.
Céd cornn ocus céd copán,
céd torc & céd tinde,
is céd eascra airgdide,
bís tall ar lár a thige. T.
IS ann as-bert In ríg: ‘Nárbat dimdachsu, a ingen,’
ol sé, ‘ar at-bert Dub Díad draí frim-sa cen mo chaire do
thabairt do neach ele anocht acht a beith ocum féin &
ríg Ulad, .i. mac m'ingine, & firu Alban do bíathad agumsa
ass anocht. Ocus at-bert In Dub Díad cédna dia m-bad
choire óir no beith ann comad chóir a thabairt do Domnall,
do shinnser mo mac & dia m-bad choire argaid a thabairt
don tsósar .i. d'ed & dia m-bad choire do líc lógmair a
thabairt do Chongal Mend. Ocus In caire fil and didiu
ar Is é Is deach díbsin uile dia tardtái do neach ele hé
is do Shuibne no ragad. Ar Is é In senfhocal ó chéin máir,
.i. In coire don tsochaide ar Is éside teach Suibne, ar ní
dechaid dám dimdach ass.’ Conadh ann as-bert In ríg:
Beread mo draí dealgnaigi
breath do mnáib mac mo gaire,
cá bean chneisgeal cheannbuide
díb dá tibér mo chaire.
Dia m-bad choire órdaigi
co n-drolaib óir da fhognann,
a Eochaid, a shlógduine,
cóir a thabairt do Domnall.
Dia m-bad choire airgdigi
do ná tic dé ná deathach,
a thabairt d'ed airgnigi,
do shósar cloindi Eachach.
Dia m-bad choire comadbal
do Chongal co méd leannmais,
don fhir shochla shonadbal,
doní mór n-díles d'ainles.
IN coire co clothaigi,
a Eochaid, a ríg ruide,
a thabairt don tsochaide
do Shuibne ar lár a thige.
Ósa lim Albain cen fheill
dámadam ríg for Érinn,
do-béraind do mnáib mo mac
mo bennacht & béreat. beread.
Tíagait slóig Alban uile & ríg Ulad do thig ríg Alban in
adaig sin & ba maith dóib ann itir bíad & lind, & fogníad
dál óenaig arna bárach dia fhis In ticfadis la Congal Cláen
dochum n-Érenn do thabairt catha do Domnall mac eda
do ríg Érenn & ro ráidset fri Dub n-Díad & fria n-draíthib
olchena fáitsine do dénam dóib In bud shoraid a séd & a
turus & ro gabsat ag míchélmaine dóib & oca toirmesc
conadh ann as-bert Dub Díad:
Maith sin, a fhiru Alban,
cá caingen uil bar fargam?
Cid do-rala ar bar n-aire,
ón ló atáthai a n-óenbaile?
Ó nach hí bar leasc láma
Ériu co n-imad n-dála,
marg téit tria cláechclód uige
do throid re ríg Temraigi.
Go ría fer findlíath féta,
níba h-urra énéchta;
ní gébthar fris tíar ná tair,
cuirfid ár ar Albanchaib.
A shlúag co lín óg Is each!
mac eda mic Ainmirech
tria fírinne a breath, ní brég,
atá Críst ica choiméd.
IS mairg ná seachain In mag,
a teagar dá bar scarad;
Gáedil na cuire fan clad;
sibsi ag dul rob ferr anad.
IS mairg ná seachain In gleand,
gébthar oirb Is tír táebsheng;
ní thibre neach úaib a cheand,
gan a chreic re ríg Érenn.
Deich céd cenn tosach bar n-áir,
timchell ríg Ulad ollbáin;
d'fheraib Alban sin san ár,
& fiche céd comlán.
Co n-áirmiter buidne ban,
ropsat cuibde Is cind churad.
co rímthar gaineam grind glan,
ní háirémthar cind Ulad.
Ní bía fáitsine co bráth
ón ló gabthai dím anfáth;
scérthar bar fir re flaithes,
beid a mná cen bithmaithes. M.
IS andsin at-bert ríg Alban fri Congal: ‘Is ed Is chóir
duit,’ ol sé, ‘dul a mBreatnaib co h-Eochaid Aingces, co ríg Bretan ar Is ingen dó fil do mnaí ocum-sa & Is íside
máthair do mátharsu & fogéba cobair slóig úada & do-biur-sa
eólus duit conice teach ríg Bretan dia téis ann.’
Ba buidech intí Congal de sin & téit lucht tríchat ciúil
co Bretnu, co ríacht co dún In ríg. INnisit In óic scéla don
ríg & do maithib Bretan conid hé ríg Ulad do-ríacht ann.
Ba fáilidh firu Bretan & In ríg fris & ferait fáilti fris &
íarfaigit scéla de & innisid a scéla co léir & a imthúsa itir
Albain & Érinn.
Dogníthir íarum dáil óenig leó im Chongal & im Ulltaib
olcheana fri dénam comairli imon caingin sin. Amail ro
bádar ann isin dáil co nfacadar óenláech mór chucu: cáeime
do láechaib In domain, moo & airdiu oldás cech fer; guirmithir
oigread a rosc, dergithir núapartaingi a bél, gilithir
frasa némand a déd, áillithir snechta n-óenaidche a chorp.
Scíath cobradach cona thimthach óir fair, dá chraísig
catha 'na láim, cloidem co n-altaib déd & co n-imdénum óir
fora tháeb & trealam laích lais oldásin, folt órbuidi
fora chind & gnúis cháem chorcurda lais. Doceachaing
chucu isin dáil & as-bert In ríg cen a fíadugad co fesad
in anfad sechtair na dála nó In ricfad airm a m-bedis na ríg
& na cathmílid olchena. Ó'tchonnairc-sium sin níro airis
co h-airm i facaid écosc In ríg & ro suid fora láim deis
eturru & ríg Ulad. ‘Cid imar suidis samlaid?’ ol cách.
‘Nír h-erbad frim anad a n-inad eli,’ ol sei-sium. ‘Dáig
is mé féin do-rigne inad dam, dia m-beith ann inad bud
ferr oldá seo Is ann no airisfind.’ Tibis In ríg ime & as-bert:
‘Ba cóir dó a n-dernai.’ Íarfaigit ind fir scéla dó & innisid
dóib scéla In betha frecnairc; indar leó ní buí fa nim
scéla nád buí aici, & ro grádaigset co mór hé itir fhiru &
mná for febus a écoisc & a irlabra. Airm móra lais, ní
buí isin óenach óenlæch no fédfad a n-imlúad a láthair
catha ara méd & ara n-aidble. Ocus íarfaigit dó can a
chenél & cía a shlonnud. As-bert-sum nácha sloinnead do
neach ele & ní innisfed dóib-sium can a chenél nách a
shlonnud.
Tíagait na slóig isin dún iar sin & fágabar ei-sium a
óenar amuig seachnón na tealcha for-sa m-buí int óenach. A
m-buí n-ann conus faca óenduine chuice isin tulaig. Aichnid
fora eirread comba filid intí tháinic ann & feraid fáilti
amail bud aichnid dó hé & suidis In filid aici for táeb na
telcha & íarfaigis scéla dó. INnisid-sium dó na h-uile scél
ba laind lais acht namá níro shloind a chenél dó. ‘Cía
thusa anosa?’ ol int óglach anaichnid, ‘& can do chenél,
ar at-géon-sa isat filid?’ ‘Éices & filid In ríg adumchomnaic-si,
’ ol sé, ‘& do shaigid dúine In ríg do-deachadus
anosa.’ Fearaid íarum fleochud mór & falcc anbáil dóib
& ba sneachta cech re fecht ro ferad ann. Cuirid-sium
didiu a scíath itir In éices & In fleochud & lécid a armu
& a éidiud catha fesin frisin sneachta. ‘Cid sin?’ ol in
filid. ‘Atbér frit,’ ol sé, ‘dia bedh airmitiu bud mó
oldás so agum fogébtha-sa í ar th'égsi & ó ná fil isam cuibdisi
fri fleochud inás intí oca m-bíad écsi.’ Ba buidech in
filid de sin & as-pert fris: ‘Diamad míad lat-sa tíachtain
lim-sa anocht dom thig fogébainn bíad & fes aidche duit.’
‘Maith lim,’ ol sé. Tíagait do thig In écis & fogebit a
n-dáithin bíd & leanna and.
Is andsin táinic techtaire In ríg ar chenn In écis. As-pert-sum
ná ragad acht minbud toil don óglach anaichnid buí
malli fris dul ann. As-pertsein ba cóir dul ann, ‘ar Is ed
siúd In treas inad Is móo i fagbait filid achuingid .i.
i n-óenach & for banais & for fleid, & ní thicfa dím-sa slóig
Bretan i n-óenmaigin & a n-dul úait-siu cen ní d'fhagbáil
úaidib.’ Tíagait don dún & fíadaigter íat ann, .i. In filid
i fíadnaisi In ríg & ei-sium a maigin eli. Do-berar bíad dóib & tóchaithid a m-bíad comba sáitheach íat. As-pert
in filid frisium dia tugtha cnáim for méis ina fhíadnaisi
cen a bladad co bráth, ‘ar atá a teglach In ríg óglach
diana dliged cech cnáim ima téit smir & dia m-brister dara
aindeóin-sium hé, Is éicen a chomthrom de dergór do
thabairt do-sum ind nó comrac for galaib óenfhir, & fer
comlaind chéd ei-sium’. ‘Maith sin,’ ol sé, ‘mad áil
dogéntar seacha.’ Níro an-sum didiu co tardad cnáim
for méis dó & do-ber láim for cech cind de & brisid itir a
dí mér hé & toimlid a smir & a fheóil asa aithli. Atchíad
cách sin & ba h-ingnad leó. Innister don láech ucud anísin.
Atraigsein súas co feirg móir & a bruth míled ass dá
dígail forsintí ro mill a gesi & ro thomail a dliged. Ó't chonnairc-sium
sin do-rala erchur don chnáim dó co m-buí asa
édan síar iar tregdad a inchinde a medón a chind.
Atraigset muinnter In ríg & a theglach dia airlech-sum 'na
dígail sin. Téit-sium fúithib amail téit ség fa mindtu &
dogní airlech foraib co m-ba lía a mairb oldáit a m-bí &
ro theichset In drong ropa beó díb. Tic-sium doridisi &
suidig for gúalaind In fhiled cédna & ro gab omun mór in
ríg & In rígan reme, ó'tchonncadar a gal curad & a luinde
laích & a bruth míled ar n-érgi. As-pert-sum friu nárbo
h-ecail dóib hé acht mine thiced In teglach isin teach
doridisi. Ro ráidh In ríg ná ticfadís. Ro bean-sum a
chathbarr n-óir dia chind annsin & ba cáem a gnúis & a
delb iar n-érgi a ruidig fri feirg In chathaigthe.
Atchí ben ríg Bretan glac & lám In óglaig & buí 'gá fheithem
co fada ar ba machtnugad mór lé In fáinne órda atchonnairc
fa láim In míled, ar ní tháinic for talmain fáinne
a macsamla ná cloch ba ferr oldás In chloch do-rala
ann. Ocus ro íarfacht In rígan scéla In fháinne don láech
anaichnid. At-bert-sum frisin rígain: ‘Is agum athair
fesin do-rala In fáinne .i. ag mac Obéid ag ríg ....’ conad
ann as-pert sí:
Can as tángais, a laích lóir?
cé thuc duit In fáinne óir?
nó cá tír asa targa?
mo chin cách 'sa chomarda.
'Gom athair féin do bí sin,
ag mac Obéid ingantaig;
is amlaid fríth fáinde In fhir,
ag láech a comlann óenfhir.
Aderimsi riut-sa de,
is derb Is as áirithe,
scíth mo chraide co bráth m-bán,
agud déchsain a macán. can as. t.
‘Ocus ro fágaib In fáinne agum-sa In tan atbath fesin.’
Ó'tchúala trá In rígan sin ro búail a basa & ro thúairc a h-ucht
& ro sgríb a h-agaid & do-rad a callad rígnaide forsin teinid i
fíadnaisi cháich & do-rad a faíd guil esti iar sin. ‘Cid sin,
a rígan?’ ol cách. ‘Ní hannsa,’ ol sí, ‘mac ronucus don
ríg & do-dechaid úaim féin atá fhichit m-blíadain ann anosa
do fhoglaim gaiscid seachnón In domain, & Is aici ro buí
in fáinne fil im láim In óclaig ucud, dáig do-biur-sa aichne
fair, ar Is ocum féin ro buí i tosach co ruc In mac lais hé
in tan ro imthig úaim.’
Ocus ro gab for lámchomairt móir asa aithle sin cuma
derb leó co n-eibélad mine fagbad furtacht fo chédóir.
Téit-sium íarum i comfhocus don rígain & as-bert fria: ‘Dia
n-dernnta rún formsa, a rígan,’ ol sé, ‘ro indésaind scéla
do mic duit.’ Ro gell sí cona luga co n-dingnead. ‘Misi
do mac,’ ol sé, ‘a rígan, & Is mé do-deachaid úait do
fhoglaim gaiscid timchell In beatha.’ Níro chreid sí sin
gura déch a shlinnén deas. ‘Cid sin, a rígan,’ ol sé. ‘Ní
hannsa,’ ol sí. ‘In tan ro imthig mo mac úaim do-radus
gráinne n-óir fo barr a shlindéin deis do shén úaire & do
chomartha fair. Masa thusa mo mac, fogéb-sa sin indat.’
Féchaid íarum & fuair amail rob áil dí, & ro búail a basa
doridisi tria a mac eólchaire do thecht & as-pert: ‘Is trúag
in gním rob áil dúib do dénam, a ríg .i. ar n-óenmac a
n-dís do marbad cen chinaid dot muinntir.’ Níro chreid
in ríg curbad é a mac no beith and. ‘Cid ná creide a
n-abair In rígan, a ríg Bretan?’ ol Congal. ‘Atbérsa
frit,’ ol In ríg. ‘Bádu-sa fechtus & dáil mór imum isin
dún-sa iar n-imthecht mo mic úaim, conus faca buidin
móir chugam, céd láech a lín, óenóglach rempu, & folt rúad fair, Is é ba tóiseach dóib. Íarfaigter scéla díb.
As-pert int óglach rúad ucud ba mac dam-sa hé & ba
chugam tháinic. Íarfacht cách In bá fír sin & ní tardus
nach fregra forro, acht ro fáemus a beith 'na mac dam
arná tísta frim fhlaithius ó ánradaib Bretan & íarfaigim a
ainm de. At-bert-sum ba Conán a ainm, úair ba Conán
anmum In chédmic buí ocum-sa & ro ráidiu-sa fris cúairt
Bretan do thabairt & a thecht a cind blíadna dom shaigid
féin. Iarna bárach dún didiu isin dáil chédna, atchíam
buidin móir ele cugaind, céd láech a línséin, óglach rempu
& folt find fair. ÍArfaigit In fir scéla de. At-bert-sum in
cédna ba mac dam-sa hé & ba Conán a anmum & as-pert-sa
fris cúairt Bretan do chur mar In cédna. ISin tres laa
trá atchíam buidin n-dímóir aile chugaind, móo oldás cach
buiden, trí chéd láech a lín. Óglach cruthach rempu,
áilli do láechaib In domain, folt dond fair. Tic chugaind
iar sin & as-pert comad mac dam-sa & comad Conán a
anmum. As-pert-sa In cédna fris & Is aire sin, a Chongail,’
ol In ríg, ‘nach creidimsi comad hé In láech ucud mo mac,
ar In tríur sin do rád gó im agaid.’ ‘IS ead Is chóir ann,’
ol Congal, ‘dia tísat In tríar sin don dún comrac dóib &
don láech ucut ar galaib óenfhir & cipé díb tí ass a beith
'na mac agut-sa.’ ‘Is cead lim,’ ol In ríg.
Anait and In adaig sin & érgis Conán Rod co moch
iarna bárach, ar Is é ba mac díles don ríg. Ocus téit
do décsin In tsrotha buí i comfhocus don dún, & buí ag
foircsi for néllaib áeoir & as-pert: ‘Atchím nél fola ós cind
Conáin Ruaid, & nél fola ós cind Conáin Fhind, & nís fil
ós cind Conáin Duind, & a dee nime,’ ol sé, ‘créd beirius
Conán Donn ass cen tuitim limsa, ar Is lim thuitit In dí
Chonán aile.’ Conadh ann as-pert:
Atchíu tríar míled 'sa mag,
co n-eirred n-álaind n-ingnad;
fil úaistib, fri h-úair fergi,
nél na fola fordergi.
Nél fola ós cind Conáin Rúaid,
is do bodéin a dímbúaid;
in cédna ós cind Conáin Fhind
in errid álaind imrind.
Nír gab claidem, nír gab scíath,
nír gab eirred tráeta tríath,
nír gab gaisced Is gním glonn,
láech ná freigéraind comlonn.
Ní uil ós cind Conáin Duind
nél na fola ros fégaim;
dergfat-sa mo lainn indíu
forna Conánaib atchíu. atchíu.
Atchí iar sin buidin móir chuici isin drochat buí tarsin
sruth & atchí óenláech rúad múr rempu & aichnis hé. Ocus
as-pert fris: ‘Cía lán bud ferr lat agud do ní no thallad
forsin drochat-sa?’ As-pert-sum ba hé a lán óir & argait.
‘Fír,’ ol sé, ‘nidat mac-sa don ríg, acht mac cerdai nó
fir fogní nách aicdi éicin di ór nó argad, & fogéba-sa bás
ind.’ Ferait comlann íarum & marbthar Conán Rúad ann.
As-pert mac In ríg .i. Conán Rod, fri muinntir In fhir ros
marb: ‘Dia n-innised neach úaib dam In fír In aichne
do-radus forsin láech ro ainicfind sib.’ ‘Fír,’ ol síat, ‘ní
thard neach for bith aichne bá-sa ferr iná In aichne do-radais
for ar tigerna, ar ba mac cerdai a túaiscert Bretan hé
& táinic tria borrfad n-aicenta co n-ebairt combad mac
don ríg hé ó ro chúalai a beith cen mac oca.’
Tic indara fer díb gusin drochat & ro íarfaig-sium de in
cédna. As-pert-sum ba hé a lán de búaib & graigib &
táintib. ‘Fír,’ ol sé, ‘nídat mac-sa don ríg acht mac
brugad & fhir thacaid & conáich.’ Scuchaid chuici íarum
& gadaig a cheann de & íarfaigis dia muinntir In ba fír in
aichne. ‘Fír,’ ol íat.
Atchíat trá In tres m-buidin chucai, óenláech mór i tosach
na buidne sin, tri chéd láech ina fharrad. Téit Conán ina
choinne forsin drochat cédna & íarfaigis de, cía lán bá
deach lais aici do ní no thallad forsin drochat cédna.
As-pert-sum ba hé a lán do láechaib & curadaib fa óengním
& óengaisced fris féin. ‘Fír sin,’ ol Conán, ‘at mac rígsa
& nídat mac do ríg Bretan.’ ‘Fír,’ ol sei-sium, ‘nídam
mac-sa do ríg Bretan acht am mac do ríg Lochland &
m'athair ro marbtha i fill la bráthair dó budéin tria thangnacht,
& ro indarpustar misi iar marbad m'athar, &
ó'tchúalai ríg Bretan cen mac oca tánag fora amus d'fhagbáil
chunganta slóig & sochraide lim do dígail m'athar; & is
ed sin Is fír ann, & ní choimréc frit-sa imon flaithius nach
dúthaig dam.’ Dogníat a n-dís síd & córu andsin & tecait
isin dún go h-airm a m-buí ríg Bretan & Congal, & innisit a scéla ann leth for leith. Ba maith la cách uile In scél
sin & as-pert didiu In ríg, ‘Do-bér-sa tuilled derbtha forsin
macsa.’ ‘Cía derbad,’ ar Congal Cláen. ‘Ní hannsa,’
ol sé. ‘Dún fil agum-sa a n-imel Bretan .i. Dún Dá Lacha
a ainm, atá didiu cloch amra isin dún sin & ní glúaiseann
fri bréig & ní fhédann fer fingaile a toglúasacht nách a
tógbáil & atát dá each óendatha ocum-sa isin dún cédna
& ní rithait fa neach fogní gói co bráth & tíag-sa gusin dún
sin dia derbad fort-sa In fír atberi frim.’ Dogníther samlaid
uile: tógbaid In chloch & rithaid na h-eochu foí, ut
dixit In ríg:
Cloch atá a n-Dún Dá Lacha
is fíu a comthrom d'ór datha;
ní glúaisenn le bréig cen brath,
is ní glúaisend fingalach.
M'eichsi féin Is ferrdi a n-gnaí
co bráth ní glúaisit le gaí;
gluaisit le fírinde find,
is lúath ághasta a n-érim.
Dia fhis In bud tú mo mac,
a chuingid calma comnart,
rachad indíu co moch moch
gusin dún a fuil mo chloch. cloch.
Tinólaid Congal iar sin slóig Saxan & a ríg .i. Garb mac
Rogairb & slóig na Fraingce & a ríg .i. Dairbe mac Dornnmáir
& slóig Bretan fa Chonán Rod mac Eachach Aingcis
& firu Alban fa chethrib macaib Eachach Buide .i. ed
in errid úaine & Congal Mend & Suibne & Domnall Breac
a sinnser. Do-bert lais uile In lín slóg sin co tardsat cath
do Domnall co feraib Érenn ime for Muig Rath co tardad
ár cenn eturru & co torchair Congal Cláen ann. Ar it é sin
teóra búada In chatha .i. maidm ria n-Domnall ina fhírinne
for Congal ina gói & Suibne do dul fri gealtacht ara méd
do laídib ro lesaig & In fer do fheraib Alban do dul dia thír
fesin cen luing, cen báirc, & láech aile i leanmain de. Ro
marb didiu Cellach mac Maíl Chaba Conán Rod .i.
mac ríg Bretan for galaib óenfhir, & ro marbtha didiu na
rígu & na toísig olcheana tri nert comlaind & tria fhírindi
flatha In ríg .i. Domnaill mic eda mic Ainmirech & tria
nert In cathmíled amra .i. Cellach mac Maíl Chaba .i.
mac bráthar Domnaill, ar níro marbad láech ná cathmíled
do chlannaib Néill isin cath nach dígélad Cellach tria nert
comlaind & imbúailti. Cona térná d'Ulltaib ass acht sé
céd láech namá ro éladar asin ármuig fa Fherdomun mac
Iomamain .i. láech amra d'Ulltaib intí Feardomun. Ní
térna didiu d'allmarachaib ass acht Dub Díad druí
do-deachaid fri folúamain asin chath & níro airis co h-Albain
cen luing, cen báirc & láech marb i lenmain dia leathchois,
dáig ro chuir Congal glas i cengal itir cech n-dís dia
muinntir ag cur In chatha coná teichead neach díb ó
chéli amail do-rónsat clanda Conaill & Eógain tria forcongar
Conaill mic Báedáin mic Nindeda In rígmíled amra conid
amlaid sin ro chuirset In cath. Conad Flead Dúin na
n-Géd & tucait catha Muige Rath conice sin iar fír. FINIT.
amen FINIT.
BRUSSELS MS. 3410 (Fol. 55r-57v)
As Fleidh Dhúin na n-Gédh do benadh an begán so ar Esp
Earc Sláine
IAR n-gabháil airdrícche na h-Éirenn do Dhomhnall
mhac Aodha mhic Ainmirech mhic Shédna mhic Fherghas
Cennfhada mhic Conaill Ghulban mic Néill Náoighíallaigh,
ro cumhdaighedh dúnadh nó baile ríoghda romhaiseach lais ar
brúach na Bóinne & do cruinnigedh fledh lánmhór lais
do dhénamh bainn-se a bhaile & a ríghe óir ní raibhe i
n-Éirinn dúnadh nó deghbhaile amhail an dún sin, acht
narbó maiseach lasin rígh & lásna maithibh ainm an dúin
.i. Dún na n-Gédh do gairdís de. Gonadh annsin adhubhairt
Domhnall fria mhaoraibh & fri lucht a thabhaigh gach a
bfuighdís i n-Éirinn d'uighibh gédh do thabhairt leó, óir
nírbo h-onórach lásin rígh go m-bíadh cinél bíd nach
ffuighthi aige forsan bfleidh. Ro tionóiledh iar sin an
fhledh uile da gach ní rángas a les, acht na h-uighe gédh,
óir nírbo h-urasa a bfagháil. Do-chúadar lucht an tobaigh
ar fud na Midhe d'íarraidh na n-uighedh nó na n-ogh go t-tarladar
for dhuirteach .i. tech pennaide m-becc & aonben amáin ann & bréid dubh
fora cend & sí ag urnaighe dochum n-Dé. Ad-chonncadar
muinnter an rígh ealta gédh a n-dorus an tige, & tíaghaitt
astech, & fúaradar soidhthech lán d'uighib gédh ann,
gonadh and adubhradar: ‘Rob sén maith dhúinn,’ ar
síad, ‘úair dá c-cúartaigmis Éire ní fhuighmís ní búd mó
iná so d'uighibh gédh a n-aoinionadh innte.’ ‘Níba sén
maith,’ ar an bhen, ‘& níba sonas don fhleidh dochum a
m-bérthar an m-becc m-bídh sin.’ ‘Créd an t-adbar,’ ar
síad. ‘As é so a adhbar,’ ar an bhannsccál. ‘Naomh
míorbaileach do mhuinntir an Choimdhe bhíos annso, .i.
ESPucc nó comarba Espuicc Eirc Erc Sláine, & as edh a obair bheith isin mBóinn
gonuicce a dhá occsaill ó mhaidin go tráth nóna, & a
shaltair forsan trácht nó tír ina fhíadnaisi, & é ag ernaigthe do
gnáth, & as í a phroinn gacha nóna iar t-teacht annso
.i. ugh go leith & ceithre gais do bhiorar na Bóinne, & as
amhlaid as cóir dhaoíbhsi gan a shárugadh fan m-begán
bídh sin atá aicce.’ Ní thuccsat muinnter úaibhrech an
rígh freccra fuirre, & beirid leó cuid an fhíreóin & an fhírnaoimh díadha.
Ticc an naomh dia thigh íarumh um thráth nóna, .i.
ESPucc nó comarba Esp Eirc Erc Sláine & ro innis an bhen sccéla dó amhail
do rugadar máoir an rígh na h-uige leó dochum na fleidhe
d'ionnsaighe an rígh. As annsin ro ferccaigedh an
cléirech, go n-dubhairt: ‘Nárab maith an sén dontí gusa
ruccadh an cinél bídh sin & nárab é sídh nó les Éirenn
thiucfus don fhleidh gusa rugadh, achd gurab é a h-imresna
& a cogadh & a h-eissíth thiocfas dhi.’ Ocus ro easccáoin
an fhledh amhail as neimhnighe ro fhéd a h-esccáoine.
Sccéla an ríogh, do cuiredh fesa & teachta úadha fó
h-Éirinn go ríoghaibh & go h-úaislibh na h-Érenn go t-tíosdaois
chuige do chaithemh na fleidhe. As síad roba ríoga
cóigedhach, .i. Congal Cláon mhac Scannláin Sccíathlethain
a rríghe Uladh, Criomhthann mac Aodha Cirr a
ríghe Laighen, Máol Dúin mac Aodha Bennáin a ríghe
Muman & a bráthair .i. Iollan mac Aodha Bennáin for
Dhesmumhain, Raghallach mhac Úadach a ríghe Connacht
& Domhnall mhac Aodha mhic Ainmirech i n-airdríghe
úasta. Ro éirigh an rí do chur fháilte risna ríoghaibh &
risna h-úaislibh; & adubhairt iar sin rena dhalta .i.
Conghal Cláon rí Uladh dul d'fhéchain na fleidhe. Téid
Conghal d'fhéchain na fleidhe & ro fégh fa seach idir bhíadh
& fhíon & chuirm & ro fhégh forna h-uighibh gédh ad-chonnairc,
óir ba h-iongnadh mór lais an nuimhir sin d'fhaicsin a
n-aonionad dhíbh & ro ith greim as uigh díbh & ibhid
dhigh ina deghaid & tig amach mar a raibhe an rígh &
adubairt gomadh dóig lais dá m-beidis fir Éireann fri ré
cheithre míos isin dún go bfuigdis a bfresdal bídh & dighe.
Ba buidheach an rí desin & téid féin d'fhéchain na fleidhe,
& ro h-innisedh dó amhail ro easccaoin EASP Eirc an
fhledh & go sonnradhach gach aon no chaithfedh na h-uighe
tugadh úadha féin. Ad-chonnairc an rí na h-uighe goro
fhíarfaigh: ‘Cia ro chaith ní don uigh easbhadhaigh úd?’
ar sé, úair ro fhidir-siumh gibé do thoimheóladh .i. do chaithfed ní don
fhleidh ar tús & iarna h-esccaine gomadh de do thiucfadh
milledh Éireann & a aimhréir-siumh do dhénamh gonadh
uime sin ro fhíarfaigh sgéla na h-uige go léir.
Adubradar cách gurbó h-é Congal Cláon a dhalta-somh do
chaith an ugh sin. Bá brónach an rí don sgél sin, óir ní
raibhe i n-Éirinn énnduine búd mesa lais do chaithemh na
fleidhe ar tús iná Congal, úair ro fhidir a droichchíall & a olca
mionca fair roimhe sin; & adubairt nach c-caithfedh nech
ar bith don fhleidh go t-tuccotáoi dá apstol décc na h-Éirenn
dia coisreccad & dia bennughad & go c-cuirid a h-esccaoine
for c-cúl dá ffédaid. Tuccadh íaramh na naoimh sin uile
fo h-áoinionad go m-bádar isin dún lá Domhnall. As íad
so na naoimh do-chúadar annsin: .i. 1. Finnén Muighe
Bile, 2. Finnén Chlúana h-Iraird, 3. Coluim Cille, 4. Coluim
mhac Criomhthain, 5. Cíarán Clúana mac Nóis, 6. Cainnech
mhac úa Dhalann, 7. Comhgall Bennchair, 8. Brénainn
mhac Fionnlogha, 9. Brénainn Biorra, 10. Rúadhán
Lothra, 11. Nindidh Cráibhtheach, 12. Mobí Cláirenech,
Molaisi mhac Nadfráoich gonadh íad sin dá apstol décc
na h-Éirenn & céd naomh maille gach ardnaomh díobh.
Tugadh uile an líon naomh sin do bhennugadh & do
choisreccadh na fhleidhe. Tar a chenn sin uile nír fhédsad
a h-esccaoíne do chur for c-cúl ó do thomhail Congal ní
don fhleidh ríana bennacchad. Ro shuidh an rí & na ríogha
& na slúaigh ó shin amach, & do réir dlighidh & onóra as
do Chongal Chláon búd cóir lethlámh dhes rígh Érenn, &
ní h-amhlaidh sin tarla an oidche sin; & tuccadh ugh
ghéoidh for méis airgitt a bfíadhnaisi gach rígh isin tigh,
& ó ráinic an mhías & an ugh a bfíadhnaisi Chonghail
do-rónadh mías chroinn nó maide don mhéis airgitt & ugh chirce don
uigh ghéoidh amhail ro bháoi a n-dán móruilc do chách.
Ó'dchonncadar muinnter Chongail sin, nír míadh .i. onóir leó
suidhe nó longadh caithemh & méd na h-esonóra fúair a rígh féin
.i. Congal Cláon. Ro éirigh fer do mhuinntir Chongail
& adubhairt: ‘Ní maith do shén, a Chongail,’ ar sé, ‘as
mór na h-athaisi tuccadh ort anocht a t-tigh an rígh .i.
tigerna Oirghíall do chur isin áit dhoba cóir dhuit-se, &
ugh ghéoidh for méis airgitt a bfíadhnaisi gach rígh astigh,
acht tusa att áonar & ugh chirce for méis croinn at
fhíadhnaise.’ Ní thug Conghal dá aire gomadh tarcuisne
nó mí-onóir gach ní dogébadh a t-tigh a oide féin. Tar a
chenn sin baoi do mhéd an ghreasachta tugadh ar Chongal
goro éirigh ina shesamh & gur líon dásacht & mire menman
é & ro ghabh a ghaisgedh fair & ro ling a bfíadhnaisi an rígh.
Tarla fer do mhuinntir an rígh ris, & adubairt ris suidhe
& go bfuighedh fritháilemh amhail fúaradar cách. Ó chúalaidh
Congal sin, do-rad béim don óglách go n-derna dá
chuid de. Ba h-úamhan lasin rígh & la gach n-aon astigh
Congal annsin óro airighset ferg fair. Ocus adubairt
Conghal: ‘Ná bíodh eccla ort, a rí,’ ar sé, ‘óir gé mór
d'ulc & d'éccóir do-rónais oram-sa ní h-úamhan duit mé,’ &
ro innis Congal a bfíadhnaisi cáich go coitchenn gach
a n-derna an rígh do mhasla & d'éccóir air & adubairt:
‘Do-bheirimsi fam bréithir,’ ar sé, ‘go t-tiubhar-sa cath
duit-si go bferuibh Éirenn umad,’ & ro imthigh úatha
amach iar sin & do chuir an rí drem do naomhaibh Érenn
le chomaidh a n-díaig Conghail & ní táinic leó ar chomhaidh
ar bith, & ní táinicc le teachtuibh ar bith eile ar chomhaidh
nó ar chennach dár t-tairgedh dó, & ro glúais roimhe go
tech Ceallaig mhic Fhiachna Finn .i. bráthair athar do
Chonghal, & do bí sé 'na shenóir aosda & ro fhíarfaigh sgéla
de & ro innis Congal sgéla dó ó thús go deiredh. Ocus
adubhairt an senóir le Conghal, ‘Éirighsi go h-Albuin,’
ar sé, ‘óir as inghen do ríg Alban do máthair, & inghen
rígh Bretan do shenmáthair .i. máthair do máthar, &
tabair cath do rígh Érenn & díoghail do masla air.’ Ba
buidheach Congal don chomhairle sin & do-róine amhail do
mhúin Ceallach dó, & thug leis Albanaigh & Bretnaigh
dochum n-Éirenn, & ro chruinnigh Ulltaigh .i. a mhuinnter
féin maille ríu, & fa díobh sin Suibhne mac Colmáin
Cúair, tigerna Dál Araidhe, antí ro h-esccaoinedh le
Rónán fána easonóir do dénamh. Ocus tángattar na
slúaighte sin a c-coinne & a c-comhairrcis rí Érenn do
thabairt chatha dó 'san magh le n-abarthar Magh Rath.
Táinic rí Érenn don leith eile & ro cuiredh cath oirderc
ettorra .i. Cath Muighe Rath & sgríobhthar san cath sin
nach deachaidh aoinneach beó dá t-táinig go h-Érinn le
Congal acht días, & ro marbad Conghal féin 'san cath &
líon do-áirmhe dá mhuinntir & do-chúaidh Suibhne mhac
Colmáin ar gealtacht & do marbadh do rinn iar sin do
brígh itche Rónáin, & ro marbad iliomad do shlúagh rí
Érenn gé go t-táinicc féin asan c-cath beó. Ocus as inmhesta
gurab é sárughad an naoimh & a mhallughadh fhéin foran
ffleidh fodera na h-uilc móra sin do theacht idir rí Érenn
& a dhalta &c.
IAR c-codladh don rígh .i. Domhnall mhac Aodha mhic
Ainmirech i n-Dún na n-Gédh oidhche áirithe ad-chonnairc
aisling iongnadh .i. cuilén con ro h-oiledh aige féin do dhol
ar mire & cúanairt Éirenn & Alban & Bretan & Saxan do
chruinniughadh don chuilén dochum n-Érenn go t-tuccsat
seacht c-catha don rígh go bferaibh Érenn uime goro
cuiredh ár cenn ettorra gach laithe díbh sin conadh isin
seachtmadh laithe ro brisedh forna conaibh & ro marbadh
cú an rígh ann afar lais. Ro mhusgail an rí asa chodladh
& téid do chlisedh go raibhe for lár an tighe. Tucc ben
an rígh a dhá láimh ima brághait & adubairt ris: ‘Dein
comhnaidhe agamsa, a rí,’ ar sí, ‘& ná tabair h-'aire
d'aislingibh nó do shíabraibh oidhche,’ ar sí, ‘& ná bíodh
egla ort, úair atáid slúaigh & sochaide ad thimcheall.’
‘Bennacht ort, a ben,’ ar sé. ‘As maith an teccuscc
tugais damh.’ Ro fíarfaigh a bhen sccéla dhe ciodh
ad-chonnairc. ‘Ní inneó-sa duit-si nó do neoch eile go
bfaicer Máol Cabha cléirech, mo derbráthair, óir as é
breithemh aislingthe as ferr atá i n-Éirinn eision.’ Do-chúaidh
an rí céd cairpteach mar a raibhe Máol Cabha. IS
ann ro baoi Máol Cabha an tan sin a n-Druim an Iolair ós
cenn Bhéil tha Senaigh mar a t-tig an abhann dárab
ainm an Éirne as Loch Éirne, & é 'na chomhnaidhe ann
& dísert beg aicce iar bfágbáil ríghe n-Érenn ar grádh an
Choimde & deichneabhar ban maille ris re h-ullmugadh
bídh & céd cléirech fri h-aifrennaib & fri tráthaibh.
Ráinicc an rí mar a raibhe Máol Cabha & ro fhíarfaigh
Máol Cabha sgéla de, & ro fher fáilte fris & ro anastair an
rí aige annsin secht laithe, & ro innis an rí a aisling dó
iar sin & adubairt ris breth do breith fuirre. Ro h-imdergadh
Máol Caba ó'dchúalaidh an aisling & adubairt: ‘Mac
ríogh & cuilén con,’ ar sé, ‘ionann aisling dóibh, a rí,’
ar sé, ‘& atád dá dhalta agad-sa .i. Conghal Cláon .i. Rí Uladh &
Cobhthach Cáom rí Connacht. Éireóchaid nech éiccin
aca at aghaidsi & do-bhéra eachtrandach & lucht dénma
uilc Alban & Bretan & Saxan it aghaidsi dochum n-Érenn
& do-bhérad seacht c-catha duit-si, a rí, & an sechtmadh
cath cuirfidher ann thuitfidh do dhalta-sa & as í sin breath
na h-aislinge, a rígh,’ ar sé; ‘& as amhlaidh mholaimsi
duit fledh do chruinniugadh & fir Érenn do thabairt dá
chaithemh & braigde gach cúigidh i n-Éirinn do gabháil &
an días daltadh atá agut do ghabáil go cenn m-blíadna
& a léigen amach a c-cenn blíadna & seóid & maoine do
thabairt dóibh.’ Nír chreid an rí gé go t-tiucfadaois fir
Érenn ina aghaid go t-tiucfadh a dhalta Congal ina aghaid
& nír gabh comairle Maoil Chabha.
Gacha ní chena do fíoradh fáistine Máol Cabha, óir
ro tionóiledh Bretnaigh, Albanaigh, & Saxanaigh le
Congal do thabairt catha don rígh amhail innister 'san
leabar darab ainm Cath Muighe Rath. Ro baoí mac don
Máol Cabha so adubhramar ag cuidiugadh le derbráthair
a athar .i. rí Érenn an cath do chur .i. Ceallach mhac
Máol Cabha 'sa shliocht ara bfuilit muinntir Gallchubhair,
& as é an tres gaisccedhach as ferr aderar do bheith 'san
chath é .i. ei-siumh & Congal Cláon rí Uladh & Conán
Rod mac Rí Bretan. Ocus do bí an Ceallach so féin & a
dherbráthair Conall Cáol trí blíadhna dég i ríghe n-Érenn,
& do bí an Máol Cabha cléirech dob' athair dóibh ceithre
blíadna i ríge n-Érenn do réir na réimenn ríograidhe & na
n-dúantadh senchais ina bfuil coiméd ríograidhe Éirenn &c.