Misc. Irish Annals, Fragment III
mac Conchobhair mic Cathail I Feargail, & Domnall mac Conchobhair mic Cathail do gabhail croloiti cneadhach. Ambros mac Uatter mic Ristuig Dalatun do marbhadh do mac Perais Dalatun tre tuisel. Crach la Mairis mac Conchobhair ar mac Uiliem Dalatun a Cill Coinndi. Creach Mailind Miadhachan lis
beos a fearibh Midhi & a Aibh Failgi. Creach mor do déanam d'earaibh Midhi ar h. Cobhthaidh, chainndeal eigsi & ealadhan iartair Eorpa, ar n-dul do fein a n-ichthar Laigen d'iarraidh edaladh dar h-inseadh a bas, uair dab e adhuar na creithi; & arna bheith slan, aisec as fearr fuair eigsi 'na aimsir da gabhail do .i. da .xx. d'iftibh bo.
Cairaidecht la h. Fhearghaill .i. la Seadhan mac Briein a Sruthair & a Chaill Ballan & fa Eichni. Tomas mac Cathail h. Feargail do tiacht a teach h. Feargail & a ainm do treigen do, & sith do déanam do tar ceann braighet & tigherrnus Maintire Gillgan & Chlaindi Gilli na Naem & Chlaindi Amlaimh da Tomas, & tighernus Clainne Conchobhair & Claindi Uilliem 'na egmais. Sith coitceann a Gallaibh re h. Fearghail. Clann Seadhan .i. Murchu mac Seadhan mic Domnaill h. Fearghail do theacht a n-aireachtus h. Feargail & sith do dhenamh do riu. Creach mor la Clainn Seadhan h. Fearghail ar
Gallaib .i. ar Duiteachaibh & mac Feargail mic Domnaill mic thSeadhan do marbhadh don cur-sin. Cogadh mor a Connachta etir da h. Concobhair. Sluaidh mor la h. Conchobhair n-Dond & la Mac Donchaidh & la Domhnall mac Muircheartaid & la h. Ruairc .i. Tigernan & la Mac Diarmadha & laisna Thuathaib a Maineachaibh dar millset moran & dar gabhsath na Feadha. Da an h. Conchobhair Donn intibh & a Claindmaicni Eogain. Creach la Cathal mac Ruidhri mic Torrdealbhaigh h. Conchobhair ar mac Eochaidh h. Ceallaidh da rug buar & graigh annsna Feadhaibh lis. Sith eitir na rigaibh ceadna .i. roinn tiri beos, roinn na Feadh, etir da Maintir Neachtain. O Conchobhair Ruadh & Brien Ballach h. Conchobhair do dhul go teach Mic Donnchaidh. Maircheartach mac Maini h. Ceallaidh, epscop h. Maini, da dhul thairis d'iaraidh airdepsocoide Tuama. Domnall Og Mac
Carrthaidh, righ Deasmhudhan, d'ég, aensaidh na h-Ereann ar eneach & ar rath & ar uaisli d'ég, & Tadhg a mac 'na inat da eisi. Dith mor a n-Erinn go forleathan dar marbh sochaidh do Gallaib & do Gaidhelaibh. An dith-sin da gabhail Amhlaimh mic
Amhlamh Meg Amhalai, taiseach Calraidhi, gur saeleadh a ég; & a teacht slan fo buaidh. Nicol mac Eochai
h. Ceallaidh, deganach mor Cluana Fearta & ceann a aicmi fein .i. tigerna Maidhi Find, saigh n-eini & cleirceacht, d'ég don dith cetna.
Haenri h. Neill, saigh n-eini & n-eagnama & fear claen coirpi colach, d'eg sa bliadhain-sea. Donnchu mac Conghalaidh
h. Braein mac righ Bregmhaine d'eg don dith ceadna.
Annal Kl. Enair for Cetain. Mcccxciii. Umdxcuii. Aedh Mac Diarmada, righ Maighi Luirc, fear neartmar nosmhur neammaiffeach, d'eg do galar fada anaichni ar Carraig Lacha Cé. Cathal Mac Diarmada mac don Aedh-sa adubhramar, saigh an mic righ, do bhathu ar Loch Innsigh Daigri ag innsaigh aiffrind Cedaini an Luaithri. Creach mor lisan Giustis & la Gallaibh for O nAnluain. Creacha mora lisna Gallaibh ceadna for h. Failgi. Creach la Fearaib Ceall for Maintir Tagan. Mael Ruadhnaigh Mac Diarmada .i. mac Feargail Mic Diarmada do righadh do Mac Donnchai d'ainneoin clainne Mic Diarmada. Emund Mag Ranaill, saigh an mic thaisi, d'eg. Cond mac Maircheartaidh Meg Ranaill, gaisgedhach h. n-Eolais, do teacht d'argain maintiri Emainn Meg Radhnaill. Atrochair fein don chur-sin d'aenurchar saighdi. Brien h. Ceallaigh mac righ h. Maini, teannadhbhur tigernna ara dhuthaith fen, d'eg. Domhnall Dubh Mac Diermada, righdomhna Maidhi Luirg, do marbhadh
le Mael Ruanai Mac Dhiermada le righ Mhaighi Luirg, & Conchobhur Og Mac Diarmada & Ruaghri Mac Diarmada & sochaidhi male friu da gabhail aran lathair cetna. Cormac Bacach
h. Mael Seachlainn, righdhomhna Midhi, ceann suarcasa Leithi Cuind, ar n-gabhail Crichi na Cedach d'eg don díth annsa Crich ceadna. Emunn mac Emuind h. Ceallaigh, righdhomhna h. Maini, d'eg don dith cedna. An Sinnach .i. Marcheartach,
righ Teffa iar munudhus & Maintiri Tadhgan da thsonrugh, saidh sonuis & saibhresa & déirci & deirlabhra, d'ég & a braithreacha gunar agadar adhbur righ acht madh linim nama.
Caislen Baili Baither do brissiu la h. Ceallaidh & la Cormac h. Mael Seachlainn. Hoberd h. Feargail, saidh an mic taissi oig adhgmair, d'eg don díth ceadna. Mac Cochlan Mael, righ Dealbhna, quievit. Mac Uilliem Dalatun, saigh an gallmacaeimh, d'eg don díth ceadna. Creach la Cormac h. Mael Seachlainn & la Diermait h. Conchobhuir Fhailgi & la Breghmhaini for Maintir Mail tSinna dar loisgedar Baili an Tochar & da rugadar bú-bruit & dar marbadar triur. Emann mac Uilliemh Dalatun do marbhu a mBrebhaini & Tomas mac Seghan mic Filbug Dalatun farris & as truag an sgel. Creacha mora la Dalatunachaibh ar Dilmainechaibh trit-sin & loscu Droma Raithni & Duin na Mona leo beos. Tomas Mortimer do techt a n-Erinn co cumhachta an Mortimer. Emann h. Ceallaidh & Domhnall, da mac Mael Seachlainn mic Uilliemh mic Donnchaidh Muibhni, d'eg don dith. Domnall mac Sairbreathaigh mic
Mul Isa Duind Mic Aedhagan, ollum feasach fireolach fenachais Muintire hEanghoile & I Chonchubair Ruaigh & na Tri Thuath & droinge moire do Gaidealaib leo, fear cosanta na h-eacailsi & congbala a cearta do cach cinel, d'eg don teidhm iar mbuaidh enig & aithrige, & a adhlucud a n-Inis Clothrann. Dondchudh na Cluaisi h-Ua Choncubair, ceann ceille & crodhachta an domain, & a brathair aile .i. Conchubar Tuillsge, da mac Aeda mic Fedhlime, d'eg don teidm ceada. Ragnailt ingean Aedha mic Feidlime, bean lan d'umla & d'aithrighi & dorinde beg dí fein do moradh a h-anma ag Dia, quievit In Christo.
Annal MCB1394. 1.
Kl. Enair. Anno Domini Mcccxciiii. Umdxcuiii An Dilmhaineach .i. Muiris do mharbhu la Dalatunachaibh etir a dha caislean fein .i. Dun na Mona & Druim Raithni; as truadh an sgel.
Fir Thulac do milledh la h. Conchobhair Failghe. Raith Guairi do loscu lis beos. Land Mic Luachan do losgu le
Maircheartach Og Mag Eochagan &
teamhpall Collman gunnaa minnaib do loscu do & scrin Colman Mic Luachan do losgudh beos, & as mor mor an sgel-sin & as mairg la n-dearnnudh an gníbh-sin. Madh Eilli ag h. Mael Seachlainn do bas an tSinnaidh. Caislen Droma Raithi & Duin na Mona do ghabhail la Dalatunacaibh. Sinnach do denamh do Dhonnchu Sinnach a nn-inat a h-athar .i. Maircheartaidh. Baili Lacha Seimdilli & Senlis do losgu le chlaind Hí Ceallaigh. Indsai la h. Conchobhair Fhailgi ar Dalatunachaibh dar loisg Comrair & Baili an Tochair & Baili na Caru. Creach le Cormac h. Mael Seachlainn dar airg Cluain Cuilean & Baili na Cailleach .i. air Cathul mac Tomais h. Fearghail. Emunn mac Tomais h. Fearghail do gabhail le Laighneachuib don chur dar losgedar na balti reamraiti .i. Comrair & ceteri. Mainistir Lacha Seimdilli do loscu le clainn h. Ceallaidh aen bliadhain deg & fici o loisgiudh roimhi hí Cathal Og O Conchobhuir. Teampall Cilli Glas isna Tuaibh do
losgu do tini dait & an dealbh Muiri maith do loscu and. Teampall Padraig a Lis O n-Duthaidh do deanamh la Diarmait h. n-Duthaidh sa bliadhain-sea. Teampall Cilli Epscuip Mune do denam fos lisan sagart Mac Mael Duibh. Aedh h. Dimassaidh, saidh an mic urrig, do marbudh do Gaillaibh ar eis creithi do bhreith leis an la-sin ó Gaillaibh. Coimhinnsaid do dheanam d'O Ceallaig .i. do Mael Seachlainn do righ h. Maini & sochaidh da Conachtaibh malle fris & do h. Conchobhair Fhailghi & do cormac h. Mael Seachlainn & d'earaibh Mid cu nDalatunach; & comriechtain a n-eninadh doibh uili a mBhaili Lacha Seimdilli & an tir do losgu doib etir foirgneam & arbhar, acht h-ithla an Dalatunaidh a Raith Sgiach da cosnu gu crodha friudh do fein cum ailiis paucis.
Righ Sagsan do theacht a n-Erinn go sluadh dhiairmhi etir th-Sagsaxaib & Bretnachaib & gunach tainig samail na loingsi-sin a n-Erinn o tangadar loingsi chlund; & a Port Lairgi da gabhadar cuan; a sein d'innsaigh Mac Murcho & do milleadh Gaedhel Laighen; & forbaisi
leo fon n-Garbhchaill, & Mac Murcho & O Brain
& O Nuallan & O Morra do dhul a teach an righ, &
Mac Murcho do dhul slan da thaigh ar n-gealladh theacht dorissi, & na Gaedhil reamhraiti
do ghabhail & a mbhreith don righ leis go h-Ath Cliath. Maithi Gall na h-Ereann & a h-airdepscuip & moran da cleirchibh do dhul fo thoghairm an righ go h-Ath Cliath do gniadh comhairlli. Pol Mag Muirith, .i. Pol an Aeilen, saigh n-dheirci & crabhaid & dheaghobri .i. as leis do reighiedh don dhord Doiri na Cailleach & Doiri Meinci, a eg ag aithridi In bona senectute. O Fearghail do dul a teach an Mortimheir go h-Ath Truim & a teacht fo onoir don cur-sin. Bealach Rathain do gearr le Gallaibh for Maintir Mael Morra. Creach la Gallaibh for Airgillaibh. Creach ele leo for Claind an Caith h. Raigilli. Tomalltach h. Dimasai, saigh an mic rig, do marbhadh do Gallaibh & a ceann do breith go h-Ath Cliath d'innsai an righ. An Righ do dhul go Drocht
Atha & go Dun Dealgan, & Niell Ua Neill .i. Niell h. Neill
Cethri bliadna nochat nar
mili tri cet caemh comhlan
o gein Crist as buadhach bal
go riecht righ sluaghach Sacsan. do dhul 'na theach & a ceannas do thobhairt do & gradha rideri da thobhairt air, & dul do asa h-aithli da tir fein.
O'Brien
.i. Brien& righ Tuadhmumhan, & Mac Carrthaidh .i. Tadg, righ Deasmumhan, do dhul a teach an righ. O Conchobuir Fhailgi do dul ann beos, & a teacht as uili malle re haisgeoibh. O Conchobhuir Ruadh do dhul ann, & h. Conchobhuir Donn do dhul ann asa h-athli, & a teacht as fo h-onoir. Maithi Gaedheal Ereann do dhul 'na teach & a teacht as uili slan. Mac Murcho d'eteach dhul 'na theach ar cor na ar choma. O Dubhagan, .i. Cam Cluana, ollam seanchasa & deearrlabra & dána, do milledh le Gallaibh goda a mbruit.
Annal Kl. Enair. Mcccxcu. Umdxcix. Cing Risdert .i. righ Saxan do dul tairis dorissi malle re neart & re h-onoir o Ereannachaibh uili mar da dligh, uair as tearc tainig ana comhaimserracht a chomaith. Domnall mac Mairchertaigh
h. Conchobair, tighernna siarthuaisgirt Conacht, d'eg. Coghadh mor a gConnacht da eisi sin. Creach mor le mac Perais Dalatun a Caill Perais aran Dalatunach da rug bu imga & da rugadar Dalatunaidh ar ag an Chairtann & ar Cormac h. Mael Seachlainn; da tugadar tochar tren gaiffeach graienemhail da chele gur loited mac Perais & mor da maintir & gur chrolighi bhais don Dalatunach & da Thobert Dalatun o a n-gael fein aran lathair-sin. Creacha imga la mac Perais Dalatun ar Gallaibh dar losg an Sonnach taigibh teamplaibh & dar mill moran do Airmhidh. Andriugh
h. h-Ainligh, prioir na m-bhrathar a Ros Coman, ceann crabhaigh & iarsma suagh na h-Ereann, d'eg go h-abaidh. Breatnaidh imga do marbu le h. Tuathail. Ruaighri O Ceallaidh, righdamna h. Mani, d'eg.
Annal MCB1396. 1.
Kl. Enair. Mcccxcui. Umdc. Insaidh la Iarla Mas go n-Gallaibh & go n-Gaeghdelaibh ar Cloinn thSeadhan h. Fearghail dar loisg Tulach guna caislean. Loscu & geardh Chailledh
Fintainn & an Mhaini Duibh leisan Iarla, & mac Gilla Issu mic Mathgamna h. Raighilli do marbhadh and. An tEaspug
Ruaghri Mac Bradaidh .i. epscop naBreiffini do teacht on Roimh cum bullis.
MCB1396. 4a
Seadhan h-O Fraich, epscop Ardachaidhi, d'eg.
Gormlaith Caemhanach bean
Murchai h. Concobhair, righ h. Failgi, togha mna, d'eg. Insaidh la thIarla
Mas & la Iarla
Urumhan & la Iarla
Cilli Dara & la Gallaibh Ereann & la sochaidhi do
Ghaedhelaibh sa cuigedh ar eis chreachfeill do dheanamh d'Iarla Más ar h. Neill romhi-sin;
& dul doibh go h-Ard Macha & a chathraidh d'innriu
doib & a mbheith caegais inti & a loscudh doibh fo
dheoig & an teampul mor Padraig do losgu doibh go ndhugi crutsi na righ, & Dia da h-ic. Impo doibh & neart Uladh da gabhail doibh asa h-aithli. Coghadh
mór a Conachta etir na righaibh sa bliadhain-sea, &
O Conchobhair Rua do dhul a Caill na Creaga, &
faslongfort ag h. Conchobhair Donn
a Corrca Athclann, & indsaidh lis sa
Caill ar h. Conchobhair Ruadh & breiseim ar blaidh don
tsluadh dar marbhu Cond Mac Branan, taeiseach Corrca h-Athclann, la Diarmait mac Aedha mic Feighlim A Conchobhair sa Chaill ceadna. Da taiseach a Corrca Athclann da éis .i. Cormac & Tadhg. Ingen righ Franc, bean do righ Saghsan hí, d'eg sa bliadhain-sea. Easpagoid Ardachaidh da gabhail do Gillibert Mag Bradaidh sa bliadhain-sea. Gallprioir do bheith a Lubha, & do b'annugh le, & a d'eg fo cetoir. Abb taighi Sanc Tomais a nn-Ath Cliath d'eg.
Annal Kl. Enair for
Luan. Mcccxcuii. Umdxcuiii. Cogadh mor a Conachta etir h. Ceallaidh & a mac .i. Conchobhur h. Ceallaidh & Uiliug Mac Uilliem & Clannmaicni Eogain & bladh eili d'Uibh Maini, & comhainta accaibh-sin le h. Conchobhair n-Dond & Mac n-Donncaidh & h. Ruairc & clann Domnaill mic Marceartaidh & Mac Diarmada Maigi Luirg & h. Duda & h. Hadhra & h. Gadhra, & don leith ele h. Conchobuir Ruagh & h. Ceallaidh & Mac Uilliem Burc & Clann Connmaidh. H. Conchobhuir Donn do dhul a Clainn Rigairt. Innsaidh la h. Conchobhair Ruadh ar caislen Bhaili an Tobair dar bris bladh don badhun & dar loisc an baili & da rug seoit & maini imga. Faslongfart mor & caraidhecht la h. Conchobhair n-Donn & la Mac n-Donncaidh & la moran do Connachtaibh ar cheana ar Machairi Conacht, dar dichradar h. Conchobhair Ruagh a Clainn Chonnmaidh & a Maineachaibh, dar loisg h. Concobhair Donn & Mac Donncaidh Clainn Chonnbhai & dar gearr a n-arbhanna, & da roinnedar a sluadh asa h-aithli da n-deaaidh h. Conchobhair Donn sluadh & basluaighi lis a Maineachaibh da chughnamh la mac h. Ceallaigh a nn-adhaidh a athair, et innsaidh la h. Concobhair Ruadh & le Mac Uilliem Burc & la Clainn Connmhaidh ar Mac n-Donnchaidh & ar Aedh mac Aedha mic Tordelbhaigh h. Concobhair guna faslongfart ac Currach Ceinn Eiti. Da tugadar troit talchar tinneasnach da cele gan aen traigh teithi rena ceili gur marbhu ann Aedh h. Conchobhair, righdomhna Conacht & adhbhur righ Ereann, uair da thaeilset cach gurbh é an tAedh ordhairc Eangach h-e; & da marbhadh ann Tomaltach Mac Donnchaidh, righ Tiri h-Oilealla, Guaire eni Lethi Cuinn & Conall Cuigi Conacht & Cú Culainn ar tothaimh & ar tighlacu, uair as e as mo tighlacu & da tighlaic 'na comhaimsir fein, uair dob é enbhili iarthair Eorpa ar diden bocht & bhantreffach eaglas & etreorach e; & da marbhu ann fos Diarmait Mac Donnchaidh & Mac Suibhni consapla na n-galloglach & a mac & a bratair, & ár diarmi do galloglachaibh & do Gaedhelaibh umpu; & ní fetar a aremh craed rugadh da crod & d'innmas, d'etach & d'eghdiugh; & aighni na cetfeli Mairi d'oghmar da shthonrudh sin. Innsaigh In darnu la a Maineachaibh la h. Concobhair n-Donn ar h. Concobhair Ruadh da rug buar diairmithi lis gu aghmur. Mac Donncaidh do denam do Mael Ruanaidh Mac Donnchaidh da dherbhrathair Tomaltaidh. Dochma bhi sa tsamru, & foghmar fliuch gaethach dibhalach uarbha. Maighm la mac Domhnaill mic Maircartaidh for h. n-Dhomhnaill du atrochair Marcas Mac Domhnaill .i. consabla na n-ghalloglach & socaidh malle fris. Et easpaug Cluana .i. an Gallcorr d'eg. Cogu mor etir h. Ceallaidh & a mac dar milleadh moran etarrudh.
Ingen Ruaighri h. Conchobhuir, bean Mic Donnchaidh, da thobhairt d'Uilleac Burc. Creacha móra la Uillec Burc for h. Ceaallaidh da rug bú imga. Innsaigh la clainn Ruaighri h. Conchobhuir ar Clainn Conmaidh dar rugadar ba imgha & dar marbhu O Taig go tubaisteach ann sin .i. datrochair guna each a poll tslebhi gur bris a munel. Duic
Lancaster do milledh do rig
Saxan .i. dearbrathair a thathar fein a
nn-dhighailt an marbhtha darinn-sium ar comhairleachaibh an righ dar
mill an t-ardepscop & ceteros. Tomas Mortemer d'innarba do righ Saxan a n-Albain tresan cuis cetna. Bladh da cleirchibh Maintiri hEngaili do dhul don Roim mo Florens .i. Feargal mac Muircheartaidh offichel Ardacaidh, & mo ab Leathrath & mo abb Sruthra. Insaidh lisan Ierla a Laighnib da gabh neart a ceantar Laighen. Caislen do dheanam donn Iarla a Figh an Atha sa bliadhain-sea. An MailennCeaarr & Fir Thulach & bladh d'earaibh do loscu & do milledh do mac Murcaidh h. Briein & d'uachtar Laighen.
Annal Kl. Enair. Mcccxcviii. Umdcii. Innsai la Gallaibh Atha Cliath a Laignib dar marbhadh sochaidh dibh. Sluaidheadh mor la h. Conchobhair Ruadh & Mac Uilliem Burc tar Sliab sis dar milleadar uili etir tuaith & eaglais. Mac Diarmada Mag Luirc
.i. Mael Ruanaidh do dul do chur bidh a Carric Lacha
Cé & egen mainestreach na Builli do denam dochum na
Cairrgi, & dul do asa h-aithli do milleadh arbann clainni
Mic Diarmada .i. Aeda, & dul do da Calladh a teamhpall
Eachrama mac n-Aedha & clann Aedha Mic Diarmada .i. Conchobhur & Ruaighri & Tadg do dul fa scor Mic Diarmada & a bhuain de; & Concobhur mac Feargail Mic Diarmada do marbhadh ann & a dha mac & an teampall da loscu a ceann Mic Dhiarmada, & a gabhail fein & sochaidh maille fris. Sith etir h. Ceaallaidh & a mac. Innsaidh fheilli le blaidh d'Uibh Mani for Conchobhur h. Ceallaidh & a theacht uaithi slan. O Conchobhair Donn do dhul isna Feadhaibh & mac Eochaidh & clann Gillibert & mac mic Emainn h. Ceallaigh & Maintear Neachtain do dul lis & insaidh la clainn h. Ceallaigh ortho dar marbhadh buar diarmi. Manistir Dhoiren do loscu taighibh teamplaibh do tini dait & moran do maitheas Conacht do loscu ann.
Annal Seadhan mac Pilib mic Gilla Íssu Ruaidh h. Raigilli, righ Maintiri Mhael Mora, saigh rathmar rothoiceach, d'eg do galar anabaidh. Teboit Baighi h. Mael Muaigh do marbhadh la claind Airt h. Mael Seachlainn a Cill Crom Riathrach & an ceall do losgu leo go rochtain ar son a n-earnaigh ar h. Mael Seachlainn .i. ar Conchobhur & fortho fein. Creach la Cenel Fiacha & la Calrigi & la h. Mael Sechlainn for claind Airt. Creach la claind Thoberd Dalatun & la Niclas Dalatun for Chalraigib. Mac Oiribert .i. Seaffraid Alamara, saigh rothmar robeoga roglic, fear nar lig a hegoir le a comursaind gan digailt, d'eg do tubaist ar Rath Guairi ac dul go h-Ath Truim. Mac righ Saxan do teacht a n-Erinn go sochradi do Sacsaibh lis. Indsaidhi la Dalatunachaib & la blaidh d'Eanghaileachaibh a Maintir Tagan ar claind Airt h. Mael Seachlainn dar loitedh sochaidhe dib & tangadar neamtharbhach. Caisslen Barrcha ga denam do Cathal mac Tomais h. Feargail & caisslen Baili h. Mathan la Mairis mac Concobhuir do tinnsgnu.
Caislen Baili na Cloithi do denam la mac mic Lucais Dalatun .i. Geroit. Epscop do teacht sa Midi .i. Robert Muntan. Mac Pilib mic Gilla Issu Ruaidh h. Raigilli do righu & a heg. Mac Seagan do rigu le Gallaibh da heissi.
Annal Kl. Enair for
Domhnach. Umdcui. Cormac h. Maoil Seachlainn, righ Midhi, da ghabhail a chaislen Atha Luain don Dilmhaineach & da braithribh tre thuisel. Eremon h. Maoil Seachlainn d'uaslagu o Ghallaibh. Clann Conchobhuir mic Cathail & clann Uilliem mic Cathail h. Fearghail d'agbhail Mhaintiri hEngaili & caeraideacht leo a Caill an Rideiri & faslongfart leo a Madh Leacan sa Calad. Creach leo for clainn Aedha mic Mael Seachlainn h. Feargail a h-ichtar an Calaidh, & clann Aedha do theacht cuchu & lucht an Calaidh uili, & Murchu mac Carbri h. Feargail d'innarbhadh asan Caladh amach. Innsaidhi la mac h. Ceallaigh sa Calu da chunamh la clainn Muircerthaidh Mhidi & la claind Concobhuir, & innsaidh ortho beos la Murchu & la blaidh do Maintir Engaili, acht nir comgadar a beg da cele. Innsaidi for Ossu la Feargal Ruagh Mag Eochagan & la blaidh d'Ibh Failge dar fhaircset Baili an Ratha. Cealg la Feargal Ruaadh ceadna & la claind Mael Mora h. Conchobhuir Failgi ar bord Baili an Ratha dar bregadar da mac an Dalatunaidh .i. Haenraigh chuchu sa cheilg dar marbadar Filbín Dalatun, aenmacam a haesa dob fherr sa Mhidi ar ineach & ar feigm, & Niclas da ghabhail doib go crolighi báis arna anacul do Reigin do mac Maeil M(ordha). Innsaidhi la h. Conchobhair Fhailgi & la Cenel Fiaichaidh for Daltunacaib; da marbhsat Mac an Rebairi consabla galloglach an Dalatunaidh & x. mallae fris. Cagu gen cath... a Maentir hAengaili & cella ga n-arr(gai)n. Dia sa cabhair.
H. Mael Seachlainn do legon asa gaeimill & a triur mac as & a bean, ingen Laisi h. Dimasaidh. Mael Seachlainn h. Ceallaidh, airdrigh h. Maini uili .i. o Caraidh go Grein, aenbhili iarthair Eorpa, tuir congbala Gaeighel, aendhuini rabh fearr 'na haimsir fein ar eineach, ar beogacht, ar ceill, ar cosnudh cheall, ar congbail achtrand & etreorach & h-indarbach, & fa eacnaidh h-umal onorach fri h-eaclais & fri h-anmcharit e, & fo deircheach fri deibhleanaibh an Duileman, an deighfhear-sin do éc do lar a laitheausa & a maithiusa iar trebhlaid n-aithridhi & iarna breith ina beathai fein go mainistir Cnuich mBhuaigi, & a adhluchu innti ina leabhaidh cloithi fein iar facfail a claeinne ina comarbus. Cathal Ruadh Mag Radhnaill, taeiseach Maintiri h-Eolaiis, saeigh bregha bheogha buanmathasach, do marbhu do clainn Mael Seachlainn Meg Radhnaill a fill gen easchairdius. Ragnall mac Mael Seachlainn da gabhail na taeisiechta da heisi uair ní raibhi cuit do a marbhadh Cathail, amail adeirit. Rigi da gabhail do Conchobhur h. Ceallaidh for h. Maini. Creach feilli la mac mic Emainn h. Ceallaidh for clainn Abairrd da rug bú imga. Creach la claind Conchobhuir h. Fearghail for Maintir n-Gillgan. Creach la hEngaileachaibh & la Gillganachaib for Miles Dalatun a Forgnaidh. Creach mor leisan Dalatunach & la h. Feargail for Chenel Fiacha da rugsat fiti d'itibh bo no paulo plus & ocht xx. it capall. Insaidh la Feargal Ruadh Mag Eochagan for Eogan mBaidhi Mag Eochagan dar trochair Mairis Carrach Mag Eochagan don chur-sin da croligi de Fargal. Sith etir Cenel Fhiacha & Dalatunachaibh. Brien mac Aenri h. Neill do mharbhadh d'Ó Domhnaill. Carrac Lacha Cé da gabhail do chlainn Fergail Mic Diarmada ar feall da fir chomeda fein furthi. Domhnall mac Aenri h. Neill do legun asa geimhlibh do Gallaibh. Creach la h. Mael Seachlainn for Chill Coinni dar rug bú imga i Machari Cuircni. Creach la clainn Conchobhuir h. Fearghail for Fearghus mac Tomais h. Fearghail.
Creach la h. Ceallaigh & la Clainn Connmhaidh for mainistir Choman. Comhthogbhail chagaidh lisna rigaibh a Connachtaibh & an Machairi d'asú doibh. Insaidhi la blaidh do Dilbhaineachaibh & do chlainn Concobhair h. Fearghail & do Maentir Mael tSinna for Calraidhi dar marbhadar Brien Mag Amalaidh, aenmac Amlaim Meg Amhalaidh taisi Calraigh, taiseach aentuaithi as fearr re linn, & a thruagh truagh. Tomas Carrach Mac Murcho do bhathu ag dul tar Ceann Eith do dil aesa ealadhan. Creac mor la h. Ceallaidh la mac mic Emaind h. Ceallaidh for Cenel Doffa da rugadar bú imga & dar mharbhadar daigni. Mac Aenrigh h. Neachtain do marbhadh a n-Ath Luain la Breghmaini. Ingen Laisi h. Dimasaid, bean h. Mael Seachlainn, do legun as ar fuaslugu & ar braighdibh. Creach le Gallaibh for Ruaghri h. Ruadhagan & for Cenel Fiachaidh. Tigernan h. Ruarc d'uabairt d'eg gur leath a tasg fo chach & creacha & losci la Clainn Donnchaidh fora maindtir. O Raighilli do dheanamh do Mael Mora h. Raigilli & h. Raigilli óg d'innarba. Donnchu mac Uilliem mic Cathail h. Feargail do ghabhail do Cathal h. Feargail .i. mac Tomas & a tairbheart d'O Fearghail .i. do Dhomhnall.
Annal Kl. Enair for Luan; cicli lunaris xui; dominicalis litera G. McccciiiUmdcuii. Feargal h. Ruairc, saigh an mic rígh, do marbhadh do Mael Seachlainn Colach Mac Caba tre fhill ar fuirel Eoghain h. Ruairc. Magnus h. Neachtain do mharbhadh do Clainnmaicni Eogain h. Ceallaigh.
Insaidh la Ghallaibh for clainn Toimais da rugadar bu imga. Caislean Barrca do brissiu do clainn Conchobhuir h. Fearghail. Muris mac Conchobhuir h. Fearghail do gabail do maintir Uilliem h. Fearghail ar Osu & a tabairt a laimh h. Feargail. Creach mor la clainn Tomais h. Feargail for h. Mani & Sepfrai mac Concobhuir h. Fearghail da rugsat bu imga. As taesga so na innsai na n-Gall da scribamar romhaind. Insaig la Gallaibh ar h. Failgidh da n-earrnsat sith & da rugsat braidi. Cogad mor a Sagsanaibh & maighm catha lisan righ foran dreim da bhí 'na adhaidh dibh. Cogha mor ac Iarla Deasmudun & Iarla Urumun re celi. Niall h. Neill, righ Uladh, aensaeidh na h-Ereann ar einech, d'ég. Mag Mathgamhna, righ Airgiall, d'eg & Argal Mag Mathgamna 'na inadh. Insaidh la Feargal Ruagh Mag Ochagan for buaili an Dalatunaidh dar marbh ingen Torgealbhaidh mic Concobhuir h. Feargail da n-deachaidh falam. Tri h-innsaidhi a n-ieigh a ceili lisan n-Dalatunach for Ceinel Fiacha dar loisg & dar h-airg an tir go mor. Insaidhigh la Dalatunachaibh & la h. Mael Seachlainn for Cenel Fiacha da rugsat bú imga & dar marbhsat da fear deg no ní as mo fo ceathrar do thSinnchaibh .i. aenmac Maerceartaidh thSinnai dibh-sein & mac Mael Mora mic mic Diarmada. Neart & braidi da ghabhail d'O Ceallaidh for Clainnmaicni Eogain h. Ceallaidh. Maircertach mac Briein h. Fearghail & Amlaim mac Briein & mac Ruaghri mic Briein do legun a geimlib tar broinntitha & mind & laighedh & slana I Conchobhuir Ruaidh & I Ceallaidh atarru & mic Cairbri mic Briein h. Fearghail. Creacha imgha & indsaidhi la Dalatunachaibh for Cheanel Fiacha. H. Neill .i. mac do Niell mac Neill mic Aedha Moir d'eg arna righadh d'eiss a athar, & Domhnall mac Aenrigh mic Neill mic Aedha do righadh da heissi.
Kl. Enair. Mcccc. quarto. Umdcuiii. Conchobhur h. Ceallaigh, righ h. Maini, d'eg, & Taedhg h. Ceallai do rigadh da heissi. Tomas Bairet, epscop Oile Find, d'eg. Mael Seachlainn Ua Duda, saidh airmheach, d'eg. Cogadh mor la Brien h. Conchobhuir & lisan Chalbhach h. Conchobhuir & la Cenel Fiacha for Dalatunachaib dar millset moran & dar loisgset Rath Sgiach .i. baili as mo a nn-Erinn do mhaith 'na comhaimsir .i. baili Haenrigh Dalatun. Dichar Gall asan cuigeadh uili & an tuaisgert do losgu etir eaglais & tuaith & na maineistreacha do scris & do brisedh .i. Dun Da Lethglas & Inis Draighin & Cul Rathain la Mag Aenghusa & la Mac Gilli Muiri & la h-Albunachaibh. Mainistir Cluana Tuaisgirt h. Maini da losgu do tini dait tre tubhaist. Cathal .h. Conchobair mac
Ruaighri mic Thoirrdhealbaidh da gabhail d'O Chonchobhair Ruadh arna thoghairm do fein cuigi 'na airechtus, & geimli do cur eir a caislen Duin Imgain, & cogudh mor a Chonnachta de sin & arbanna imga do milledh de sin. Cathair h. Dimasaid, saeigh ar eineach & ar eghnamh, do marbhadh do Gallaibh laigean. Tadhg mac Cathail Oig h. Concobhuir do marbhadh la Mac an Abadh h. Conchobhuir. Conchobhur Mac Diarmada, righ Maighi Luirg, saigh n-eini & n-eghnam, d'ég ar Carraig Lacha Ce & Tadg 'na h-inadh. Maircheartach Bacach mac Domnaill mic
Muirceartaidh h. Conchobhuir, tighernna siartuaisgeirt Conacht, d'eg a Sligeach & Brien a brathair 'na inadh. Feiglimi h. Dimasaidh do marbhadh do Gallaibh. Seon Coltun, ardepscop Arda Macha, saigh eagnaidh onorach, d'ég sa bliadhain-sea. Bonfasas octmadh papa d'eg, suigh dhiadha.
Annal Kl. Enair. Mcccc. quinto. Umdcix. Taedhg mac Aeda Mic
Dhiarmada, righ Maighe Luirg, da marbu le h. Conchobuir n-Donn & Ruadhri 'na inat. Cogadh mór ac O Chonchobuuir Fhailghidh ré Gallaibh & sluadhed lis h-i f-Fearaibh Tulach dár loisc In tír acht begán. Corco Raighe do loscudh la O Fearghail & le mac Airebert Almára & mac Uilliem Oig mic Aerebert da gabhail leo, & sith eitir O fFheargail & etir chlainn Uilliem Óig iar sin In bliadhain ceadna. Caislen Gránaird do dhenamh d'Uilliem O Fearghail. Caislen Barrcha do denamh le Cathal mac Tomais h. Feargail. Caislen Impir do dhenamh le Anndriudh mac Henri mic Nicoil Dalatún. Aedh Ua h-Ainlide, taiseach Ceneoil Doptha, d'ég In xluiii. anno a laithessa & a adhlacudh a Cluain Coirpi Bearaidh & Lochlainn .i. amac 'na hinadh. Cogadh mór etir O Mael Seachlainn
d'enleith & Dilmainidh & Calraidhi don leith ele
& Murcudh Sremach mac Briein Meg
Amalgaidh, adhbhar taeissi Calraighi, do marbhadh la h. Mael Seachlainn sa bliadhain ceadna. Domnall mac Muircheartaidh Meg Amhalaid do gabail la h. Mael Seachlainn tré tusel. Iarla Urmhumhan .i. Semus Butileir d'ég & amhneart mór ac Gallaibh iar sin. Cormac mac Aedha Mic Diarmada do marbhadh le &Oacute; Concubhuir n-Donn & le Mac Uilliam Clainni Ricard & cogadh mór a Connacht. Congalach mac Muircheartaidh Mic Cairrghamhna, saeidh móraesmar, d'ég In xxi. anno a laithesa, .i. taeisseach Maintiri Mail Shinda, & Concobhur .i. a mac 'na inat. Creach la Dilmaineachaibh & la Calraidhi for O Mael Sheachlainn da rugsat bú imdha. Cú Chonnacht h. Cuind, taeiseach Muintire Gillgan, d'ég & Feidhlime 'na inat. Baile Locha Riach do loscudh le h. Ceallaidh. Cogadh mór la Albanachaibh & la Bretnachaibh for Saxanachaibh.
Tairrdealbhach mac Seaffraidh h. Fheargail, ceann cuibhrind Clainne Gilla na Neamh h. Feargail, d'ég. Cearbhall mac Lochlaind h. Dalaid,
ollamh Ereann i felidhecht, d'ég a Corcu Mru(adh). Creacha mora la Mac Uilliem .i. Uilliug Clainne Richcard for Ó Ceallaidh .i. Tadhg. Mael Ruanaidh Mac Diarmata &
clann Fhearghail Mic Diarmata do shaidheachu a Maigh Luirg
arís & leath tíri doibh etir ainm &
tigearnus, .i. ó Ruaighri
Dhubh Mac Diarmata righ Maighe Luirg. Uighistin Magraidhin, canonach do chanonachaibh Oiléan na
Naemh, suígh gen rasabhra i nd-eagna dhiadha
& domhanta etir léghend & shenchas &
eladhnaibh imdha ele archeana, & ollamh
daeirlabhra iarthair Eorpa, fear tecair In liubhair-sea
& liubhar imdha ele etir beathaidh naemh & shenchas,
do eg In cedain fria Samhain isan
sesedh bliadhain coacat .i. In liu. anno a aeise for sesedh
ésga .Trócari In tslainícedha Isu Crist do thaidhecht fora anmain. Baile Locha Luatha do loscud la h. Mael Shechlainn .i. Cormac Óg mac Cormaic Ballaigh & an tempull do losgadh béos & maithciusa dairmhithi do mhilleadh ann im deilbh na Trinoidi. Cogadh mór etir Romhanachaibh &
an papa .i. Bonfas do dhichar on Roimh amach, amail aderit. Creach lá Muiris mac Concubuir h. Feargail for Calraighi dar rug bú & dar marbh daighni. Cathal h. Conchobair do fhuaslugu & braidhti uadha d'Ó Concobair Ruagh. Donenn mór & falc dermair isin geimhredh-sa gura mill moran. Epscop do theacht a n-Oil Finn .i. Seadhán O Grada.
Annal Kl. Enair. Mccccui. Umdxiic. Maelir Mac Fheorais do dul a Crich na Cétach do cosnumh na Crichi a nn-adhaidh Gaedhel .i. a nn-adhaidh h. Concobhair Fhailghi go sochraidi móir malle fris do cughnum le Gallaibh na Midhi, & indsaidhi le mac Mic Fheorais .i. Maelir for Diarmait h. Concobhuir isin da Croit dú In ro marbhadh daighni imdha mo ingein Diarmada h. Concubhair & dar rugsat brait imdha & dar millset buar diarmithi. Inoscint papa d'ég. Gregorius 'na inat. Cogudh etir Dalatunachaibh fein .i. etir an Dalatunach & Miles Dalatun. Indsaidhi leisan Dalatunach for Miles a caislean Mhuilinn Mhidheachan dar marbhadh Milis Dalatun d'enurchur saidhdi isin caislean, & In caislean do gabhail leisan n-Dalatunach & a thabhairt do Pheras mac Thobert Dalatun. Atuarastal & amhneart mór ac slicht Niclais Dalatun den gnímhsin. Creacha mora la Gallaibh for O Raighilli dar rucsat bú imdha. Mac Murchaidh In thSleibhi h. Feargail .i. Murcudh, ceann cuibhrinn Clainne Aedha In tShleibhi, d'ég. Tempull Forgnaidhi do loscudh la clainn
Robét Dalatun & tempull Padraic a nn-Imper do loscudh la clainn Milis Dalatun, & as ar eis seo do marbhadh Milis Dalatun. H. Lochlaind .i. Donncudh, righ Corcu Mruadh, do marbudh la claind a dearbhrathar fein .i. la clainn Mael Sheachlaind Caimm a ndighailt a nn-athar do marbh-sum a fingail, & as firt mór do Dia sin, & Murcudh mac Briein h. Lochlainn do rigiudh 'na inat. Cathal Mág Shamhradhán, saigh an mic thaeisi & adhbhar taeisi ara dhuthaidh fein, d'ég. Mael Ruanaidh Mac Donnchaidh, righ Thíri Olealla, saigh n-einich
& n-egnuma, d'ég In ix. anno regni sui & Concobhur .i. a dearbrathair 'na inat.
Mac ann Abadh h. Conchobhuir do dhul sa Midhi go sochraidhi móir malle fris do cughnumh le Gallaibh na Midhi & innsaidhi leis for h. Concobhuir Fhailghi ina bhaile fein & h. Concobhuir do dul as slán & an baile do losgudh leis & búar diarmhidh do breith leis bheós. Caislean Tuillsce do dhenamh la h. Concobhuir Ruadh. Caislean Atha na Stuaidhi do dhenamh la Chlannmaicni Eoghain h. Cheallaidh. Caislean Tiri Leicin do dheannamh la Ross mac Conchobhuir mic Cathail h. Fearghail In bliadhain ceadna. Insaidhi le
h-Eoghan Mac an Abadh mic
Toirrdelbhaidh h. Concobhuir & la
Gallaibh na Midhi i n-Uíf Failghi for baile
h. Culcorra .i. mic Gilla Buidi, & an baili do congbhail friu go rug h. Concobhuir co n-Uibh Failgi forro gu tugsat maidhghm foro dú inar marbhadh Mac an Abadh h. Conchobhuir. .i. Eoghan, saigh an mic righ lán da dheirc & d'eineach & do crabhu & da bheódhacht & da thighlacu; & Aedh Buidhi mac Émaind mic Emainn h. Cheallaidh do marbhadh ann beós & mac Mic Muiris na m-Brigh & Uilliam mac Seadhán Mic Branan mic taeisi Corco Acland & mac Mic Shuibhni guna cethri fichit galloglach malle fris acht began; & ni feas In lín ro marbhadh ann d'úaislibh & d'anúaislibh; & sagart an Buacaidh Padraic do gabail ann & an Búacach Padraic do bhúain de. Creacha mora la Uilliem Ruadh mac Mael Seachlainn mic Uilliem mic Donnchaidh Muimhni h. Cellaidh for Concobur mac Émainn mic Emaind mic Donncaidh Muimhni dar rug bú imdha; & Conchobhur mac mic Émainn h. Chellaidh do ghabhail la Uilliem mac Mael Sheachlainn h. Chellaidh iarna toghairm dó ina oirechtus fein, & sesiur dia muintir do marbhadh a Port Airenaidh, & Domhnall mac mic Emainn h. Chellaigh do gabail ann béos. In cogadh ceadna fós etir Dalatunachaib & slicht Niclais Dalatun d'ágbhail an tíri & dul doibh a Cenél Fhiacha mic Neill. Innsaidhi la Dalatunachaibh & la Cathal mac Tómais h. Feargail a Cenel Fiacha dar comaiscset Dalatunaigh & Cenel Fiacha fora chele inar mamaigedh Cenel Fiacha, & Nicol Cerr mac Seadhan Dalatuan do marbhadh la Dalatunachaibh, & Uilliem mac Seadhan
da gabail leo. Dul doibh sa tír iar sin & teach Fheargail Ruaidh Meg Eochagán & Baili I Braenan do loscudh doibh & Baile Huigin h. Bhraenan d'innsaidhi doibh; & Cenel Fiacha do breith fortho & a madhmachu doibh & tri mic Briein mic Domhnaill h. Ferghail do marbhadh ann .i. Mael Sheachlainn & Diarmait & Tomás Ruadh, & Cairbri mac Airt h. Mael Seachlainn do gabhail ann. In Caislean Núadh do gabhail do claind Concobhuir mic Cathail & la clainn Tomais mic Cathail h. Feargail & Forgnaidhi da roind etturo dóibh do chet In Dalatunaidh. Tadhg Ó Birnn, taeiseach Tíri Briuin, d'ég & Cormac O Birnn 'na inat. Clann Feargail Mic Diarmata d'innarbadh
arís la Ruaighri Dubh Mac Diarmata .i. ri Maige Luirg. Tairrdelbhach Donn mac Aedha mic Thorrdelbaigh
.h. Conchobuir, leithrigh Connacht, tuir chongbhala Gaedhel, fear neartmhar nósmhar nemhmaithfeach, do marbhadh a fill la Cathal Dubh & mac Í ConcobhuirRuaigh .i. Torrdelbac & la Seadhan mac Thobert Búrc a Fhiic a Clainn Connmhaidh, & In Seadhan-sin do thuitim la O Concobhuir i frithghuin den bhuilli do chlaidhemh uar as hé ro chétbhuail Ó Conchobhair.
O géin Crist míli ní brég
sé bliadhna cethri chaemchét
gu marbhadh Tordelbhaidh sin
a Clainn Connmaigh tre mhebhail.
Dith mór i l-Laighnibh & isin Mumain & Aedh h. Tuathail d'ég don díth. Innsaidhi la Barun Thosae .i. siriem na Midhi & la Dalatunachaibh i mBreghmhaine & h. Mael Seachlainn & Breghmaine & an Dilmainech do breith ortho istír & breisseim leó for Gallaibh inar marbhadh daigni & da each dhég no tri deg do buain dibh, & Émann mac Thobert Dalatun do gabhail la Domhnall h. mBraein don cur-sin.
Annal Kl. Enair. Mccccuii. Umdcxi. Donenn mór & díth for ceithribh isin bliadhain-sea. Mac Uilliem Oig h. Cheallaid .i. Concobur, saidh an mic righ, & mac Matamhna h. Neachtain do marbhadh la Fearadhach mac mic Dhomhnaill h. Ceallaidh a Claindmaicni Eóghain a fill. Cathal h. Concobhuir mac righ h. Fhailghi, saidh an mic righ & gaisgedhach Leithi Mogha, do marbhadh lá Clainn Fheorais. Cathal mac Ruaighri h. Concobuir do rigu a Connachta la Mac Uilliam Clainne Ricard .i. Uilliuc & la mac Domhnaill mic Muircheartaidh .h. Concobhuir a nn-adhaig h. Concobuir Ruaigh. Cogudh mór a Connachta etir na righaibh-sin.