Cath Maige Tuired
Bátar Túathai Dé Danonn i n-indsib túascertachaib an domuin,
aig foglaim fesa & fithnasachta & druídechtai & amaidechtai &
amainsechta, combtar fortilde for súthib cerd ngenntlichtae.
Ceitri catrachai i rrabatar og fochlaim fhesai & éolais &
díabuldánachtai .i. Falias & Goirias, Murias & Findias.
A Falias tucad an Lía Fáil buí a Temraig. Nogésed fo cech ríg
nogébad Érinn.
A Gorias tucad ant sleg boí ac Lug. Ní gebtea cath fria nó frisintí
an bídh i lláimh.
A Findias tucad claidiub Núadot. Ní térnádh nech dei ó dobirthe
asa idntiuch boduha, & ní gebtai fris.
A Murias tucad coiri an Dagdai. Ní tégedh dám dimdach úadh.
Cetri druíd isna cetri cathrachaib-sin. Mórfesae baí a Falias; Esras boí hi nGorias; Uiscias boí a Findias; Semias baí a Murias. It íad-sin na cetri filid ocar' foglaindsit Túata Dé fios & éolas.
Gnísit íarum Túadh Dé caratrad fri Fomorib & debert Balar úa
Néit a ingin .i. Ethne, de Cén mac Díen Cécht. Gonad í-side ruc a
ngen mbúadha .i. Lucc.
Tángatar Túad Dé i morloinges mór d'indsaigid Érionn dia gabáil
ar écin for Feraib Bolc. Roloiscset a mbaraca fo cétóir íar
torrachtain críce Corcu Belgatan (.i. Conmaicne mara andíu éat-sen), cona pedh a n-aire for teiched cucu. Gu rrolíon an déi & an céu tánic
denaib loggaib an ferodn & an áer robo comfocus dóib. Conid as sin
rogabad a tíchtain a nélaip cíach.
Fectha cath Muighe Tuired etorra & Fir Bolc. Ocus maite for
Feraib Bolc, & marbtair cét míle díib am Eochdaig mac n-Eirc
immon rígh.
Isen cath-sin dano robenad a lámh de Núadad .i. Sregg mac
Sengaidn rophen dei hí. Go tarad Díen Cécht an liaigh láim airgid
foair co lúth cecai láma & Crédhne In cerd ag cungnam fris.
Cid Túath Déi Dononn dano derocratar go már isin cath, im
Edleo mac n-Allai & am Ernmas, am Fhíoachaig & im Turild Bicreo.
Do neoch immorro térná de Feraib Bolc asin cath, lotar ar
teched de saigid na Fomore gor gabsad a n-Árainn & a nd-Íle & a
Manaidn & a Rachraind.
Baí imcosnam flathae fher n-Érenn iter Túad Dé & a mná, ar
nirb' inríghae Núadoo íar mbéim a láime de. Adpertutar ba cumdigh
dóip ríge do Pres mac Elathan, díe ngormac fesin, & co snaidhmfed caratrad Fomure fria an ríge de tabairt dó-sin, ar ba rí Fomore a athair, ed ón Elotha mac Delbáeth.
Is amlaid-so íarum arrícht compert Bresi.
Baí didiu ben díib láu n-adn oc déicsin an marai & an tíri do tichc
Máoth Scéni .i. Éri ingen Delbaíth; go n-acui an muir fo lánféth amal
ba clár comrédh. A mbuí and íar sin, co n-facai ní: dus-n-árfas ess n-argait
isin fairce. Ba már lee a méd, acht nát arthraigestar a delp díi;
& dobert sruth na tuinde riam decum tírei.
Co n-acqu íarum pa duine ba ferr delph. Mogg órbuide foir goa díb
gúaillib. Brat go srethaib dí órsnáth imbe. A léne go nd-indledhaib de
órsnáth. Delc n-óir ara bruinde go forsannud de líic lóghmair adn.
Día gelgáe airgide & dí semcradn snastai indib de crédumae.
Cóicroith óir uara muin. Clodib órduirn go féthaidib airget & go
cíchib óir.
Ispert an fer frie, ‘Innum-bioa-ssae úar coblide laut?’
‘Ní rud-dálus ém,’ ol In phen.
‘Tic frisna dáulta,’ ol é-sium.
Consernad dóib íarum. Cíich an pen íarum an tan as-n-éracht an
uher.
‘Cid cíi?’ ol é-sium.
‘Tátham déde rocoíner,’ ol In bean. ‘Scaradh friut-sa quibindes a
comairnecmar. Maccáema Túath(a) nDéa dom nemét íar mo
cáenghuide & mo ét did-siu amal atom-cota-siu.’
‘Didigestar do broc din déde-si,’ ol séi. Tíscais a ór(s)nasc n-óir
dia méor medhóin & debert ina láim, & aspert ria ná tésied úaide i
creic iná i n-aiscid, acht de neoch diambad coimsie die méor sin.
‘Is deitheden eli dom-sae,’ ol In pen. ‘Nát fetar cía dom-fáinec.’
‘Níbo hainfes det andísin,’ ol séie. ‘Dit-ánic Elothae mac
Delpaíth rí Fomore. Béra mac diar comruc, & ní tartar ainm dó acht
Eocha Bres (ed ón Eocha Cruthach), ar cech cruthach atcícher a n-Érinn
— eter mag & dún & cuirm & coindeil & ben & fer & ech — is risin
mac-sin dobiter, co n-epérthar ‘as
Bres dó’ ann sin.’
Is íar sin luidh an fer doridisi ina fritheng, & doluid an phen dia
hadphai, & depreth de an compert airderc.
Bert In mac íarum, & debreth dó a n-ainm atbert Elatha .i. Eocha
Pres. In tan ba láun a sechtmad athséoltai ina mnáa, buí forpart
cáeictigesi forin mac; & rofuc a n-arthrach-sin go cend a secht
mblíadan, go roucht forpart .xíííí. mblíadan.
Is den cosnam-sin boí eter Túaith Déu, dobreth flaith Érenn don
mac-sin; & dobert .víí. n-aidirie di trénferuib Érenn (.i. a mátri) fri
hasic na flathae úad má fofertis a mífholtae fesin. Dibert a máthair
tír dó íar sin, & don-gnít dún les uaran tír .i. Dún mBrese. Ocus ba hé
an Dagdhae dogéne a ndún-sen.
Ó rogeb íarum Bres ríghe, ronaisceatar Fomoraig (.i. Indech
mac Déi Domnann & Elathu mac Delbaíth & Tethra, trí ríg
Fomorach), a cíos for Érinn — cona boí déi do cléthe a n-Érinn forsna
béth cíos dóib. Dobretha dano na trénfirae a foghnam dóu .i.
Oghmae fou cúalae connaidh & an Daghdo 'na ráthbhuide, gonadh sé
rocladh ráth mBrese.
Ba toirsich dano an Dagdo ocund obair, & atcliched daul esba
isin tech, Cridenbél a ainm, a béolae di suide asa brundie. Ba pec la
Crichinphél a cuid fesin & ba már cuid an Dagdae. As inn atbert, ‘A
Dagdae, dot inchaib na trí mírionn bes dech dot chuid tapraither
dom-sae!’ Doberedh íarum an Dagdae dó cech n-oidhche. Máru
immorro a mírionn an cáinte .i. mét degmuce ba hed an mír. Ba trian
immorro de cuid an Dagdhua na trí mírenn-sen. Mesai de bláth an
Dagdhae dinnísin.
Láu n-ann didiu bai an Dagdai isin clad co n-acai an Mac n-Óc
cuige.
‘Maith sin, a Dagdai,’ or In Mac Óc.
‘Amin,’ ol In Dagdae.
‘Cid deghníe drochféthol?’ ol sé.
‘Táthum a damhnai,’ ol é-sium. ‘Cridenbél cáinte gaphas álgas
dim gacae nónae imna trí mírionn as dech dim cuibrind.’
‘Tátham airlei deit,’ ol In Mac Óc. Dobeir láim ina bossán &
gadaig trí scildei óir ass & dobeir dóo.
‘Tapair-si,’ ol sé, ‘na trí scitle-si isna trí mírinn deog láei do
Cridenbél. Is ed íarum Is sruitium bioas fort més, & asdofe ant ór ina
broinn co n-epili de; & níba maith a cert do Bres íarum.’
‘Atbértar frisin rígh, ‘Romarb an Daghdae Cridenbél tre luib
éccinéol derat dóu.’ Ispérae íarum an rí de marbad. Isbérae-sa fris,
‘Ní fíor flathu deit, a
rí óc Fénei, a n-udbere. Ar dom-ringarta ó
gabass mo uopair, & aspered frim,
‘Tidnaic dom, a Dagdai, na trí
mírinn
ata dech dot cuibrionn. Is olc mo trebad
annocht.’ Docoat-sai
dano de sin,
minam-cobradis na téorai scillice fúar andíu. Dus-radas
form cuid. Dorautus íarum do Cridinbél, ar Is edh is
dech bhuí
ar mo bélaib, and ór. As dae
íarum ind ór a Cridenbél, co n-erbailt
de.’
‘Is menann,’ ar an rí. ‘Tíscaither a tarr fon cáinte dús In fuirestar
ind ór ann. Mani fuirestar con bebau-sa. Dia fuirestar, immorro,
bieid pethai did.’
Íar sin tallaid a tarr fon cáinte go fuiresta na téorai scilte óir
adna brú, & anachtae an Dagdae.
Tolluid an Dagdae ina obair íarum arauhárach, & tánic an Mac
Óg cucai & atbert-side, ‘As gar go rois ch'obair; & ní cunghis fochrec
go tucaither det cethri Érenn. Ocus togai díib dairt mongduib nduib
ndénta aicentaig leo.’
Is iar sin dogéniu an Dagdae a oupair go forcend, & asbert fris
Bres cid nogebad i llóg a sáethair. Frisgart an Dagdae, ‘At(g)na-sa
fort cethre Érenn,’ al sé, ‘de teglomath a n-óenmaighin.’ Don-gníth
an rí anndísin amal aspert, & togai díb an dairt aspert an Mac Óc fris.
Ba héccomhnart la Bres annísin. Deménair-side ba ní pudh móo
dogegadh.
Boí dano Núadae oga uothras, & dobreth láim n-argait foair lioa
Díen Cécht go lúth cecha lámha indte. Nír'uo maith dano liaa macsium
sen .i. le Míach. Atréracht-sim don láim & atbert, ault fri halt di
& féith fri féth; & ícuis fri téorai nómaidhe. In cétna nómaid immus-curid
comair a táeib, & rotonigestar. An dómaid tánisde immas-cuirid
aro brundib. An tres nómaid dobidced gelsgothai di bocsibnibh
dubhoib ó rodubtis a ten.
Ba holc lia Díen Cécht an freapaid-sin. Duleicc claidimh a
mullach a meic go rotend a tuidn fri féoil a cinn. Ícais an gillai tre
inndeld a eladon. Atcomaic aithurrach go roteind a féoil co rrodic
cnáim. Ícais an gilde den indel cétnae. Bissis an tres bém co ránic
srebonn a inchinde. Ícais dano an gille don indell cétnae. Bisius dano
an cethramad mbém co nderba a n-inchind conid apud Míoach &
atbert Díen Cécht nach-n-ícfad lieig badesin ont slaithie-sin.
Íar sin roadhnocht lia Díen Cécht Míoach & ásaid cóic lube
sescut ar trí cétuib tresin athnocul fo líon a altai & féthe. Is íar sen
scarais Airmedh a prat & decechlaid na lube-sin íarna téchtai. Tosárluid
Díen Cécht & conmesc-side na lube cona fesai a frepthai
córi manis-tecaisceth an Spirut íar tain. Ocus atbert Dén Cécht,
‘Mane pé Míoach, méraidh Airmeth.’
Gapuis trá Bres an flaith feib do-n-indnacht dó. Buí fodhord
móar imbe lie máthrui la Túaith Déi, ar níbtar béoluide a scénai
úatha. Cid menic notístais, níptar cormaide a n-anáulai. Ní fhacutar
dano a filidh iná a mbardai nó a cáinte nó i cruitire nó i cuslendaib nó
a cornairie nó i clesomhnaig nó a n-ónmide oga n-airfide aru cinn isin
techlug. Níco lotar dano a comramai a ségonn. Ní facutar a
trénfiorai do fromadh fri eggnamh liesin rígh acht óenfer nammá .i.
Oghmai mac Étnae.
Ba hé ord fris mboí, tobairt connaid don dún. Doberidh cúoail
cech lái a hIndsib Mod. Noberiud an muir dá trien a cóile airi fó uhíth
ba hénirt cen bieadh. Ní taprad acht éntrian, & nofiuradh an slúaigh
ón tráth co 'role.
Ní roan trá fochnom nó éraic dona túathaib; & ní tapradis séoit na túaithe a foicidh na túaithe oli.
Tánic an file fecht ann for óighidect do tichc Brese, (edh óen
Corpre mac Étoíne, file Túaithe Déi). Ránic a tech mbic cumang
ndub ndorchai; sech ní raibe tene nó indel nó dérghaud ann.
Tucthae téorai bargenui becai dó atéi turui for més muhic. Atráracht
íarum arnauháruch, & nírbo pudech. Oc techt taran les dó as ind
itbert: ‘Cen colt for crib & reliqua.’
Cen cholt for crib cernene;
Cín gert ferbu foro-nassad
aithrinde;
Cen adhbai fhir ara drúbai
dísoirchi;
Cin díl daime reisse, (m)ropsen
Breisse!
‘Ní fil a maín trá Bresi,’ ol sé. Ba fír ón dano. Ní boí acht meth
foair-sim ónd úair-sin. Conad sí sin cétnae hóer dorónadh a n-Érinn.
Íar sin trá dollotar Túath Déa a hóentai do agallaim a ngairmic
.i. Bres mac Eladna, & condioachtutar cucae die n-áraighib. Tobert
dóib tasiuc na flathae, & níbo sofoltach friu di sin. Gádhuis im anuth
fris co cend .víí. mblíadnae. ‘Rut-bioa,’ ol iont oirecht cétnai a
hóentai, ‘acht docuí forsan ráthai cétnu comge cech toraid tairfénat
frit láimh eter treb & tír & ór & argat, búar & biad & díolmaine do cíos & éruic conice sin.’
‘Robor-biaa,’ ol Pres, ‘amail atberthei.’
Is airi gesu dóib an dául: co tarcomlat-sim trénfiru ant sídho .i.
na Fomore fri gapáil na Túath ar écin acht go tairsed les doqhloíte.
Fa scíth lais a ionnarbad asa ríge.
Decomlai íarum dechum a máthar & imcomairctair dí cía bo can
a cinél. ‘Is derb lium,’ ol síe, & luidh riam docum na tilchu dia n-acu
a n-es n-aircit asin muoir. Luid remhi docum na tráchta. Ocus dobert
a máthair ind órnasc dofácbhud lei dó, & dobert-sium imma méor
medónuch, & ba fomhais dóu. Ar nach duine dotarfert-sí eter crec &
aiscid. Ní raibe díib diambad imairgide cusan laithe-sin.
Lotar rempuo íoairum con ráncutar tír na Fómore. Ráncutar
mag mór co n-airechtaib iomdaib. Ant oirecht ba socruidie díobh
dollotar cucau. Immafoucht scélu díb isin oirecht. Atpertutar ba de
fheraib Érenn. Itbert friu íarum an rabhutar coin ocu, ar iss edh ba
bés isin aimsir-sin slóg téged a n-oirecht alale, comcluiche do
tócbháuil. ‘Atát coin lenn,’ al Pres. Fochartatar íarum an coin
cocluiche, & bátar lúaithe coin Túath nDéa oldáte coin na Fomore.
Focres forrai dano dús a mbí leo eich ri comrith. Atbertatar-sam,
‘Atád,’ & bátar lúaithe aldát eich na Fomore.
Focres forra dano dús a mbí leu nech padh calmai fri láim
imbertai cloidib, níd-fríth leu acht Bres a óenar. An tan denu argaib-sium
a láim cosin cloidiub, aithgin a athair and órnasc imma méor &
friscomhairc cíoa bo cúich en láech. Friscart a máthair daru cenn &
atbert risin ríg ba mac dóu hé. Atcuad dóu an scél n-uili amal
derurmesam.
Fa brónach a athair fris. Atbert ant athair, ‘Cisí écin det-bert
asin tír hi forgabais?’
Frisgart Bres, ‘Ním-tucc acht m'anfhír & m'anúabhar fesin. Dius-riubart
die sétaib & maíneib & a mbiadh fesin. Níd-tallas cíos no éric
díb cosindíu.’
‘Dúaig sin,’ al o athair. ‘Pa ferr a rrath oldás a rríghe. Ba ferr
a nguide oldás a n-éguidhi. Cid dia tutchad diu?’ ol a athair.
‘Dadechad do cuindchid trénfer cugaib-si,’ ar sé. ‘Nogébainn
in tír-sin ar éigin.’
‘Ní rogaba la hainbfír immorro mani gaba la fír,’ ol sé.
‘Ceist diu: caidhe mo airrle-si luat?’ ol Bres.
Faíthius iar sin cusan trénfer, co Balor húa Néitt, co rígh na n-Innsi,
& co hIndech mac Dé Domnand, co ríg Fomoire; & nos-taireclamat-side
do neoch buí ó Lochlainn síar do slúag doqum n-Érenn,
do astad a císa & a rígi ar éigin foruib, gur'ba háondroichet
long ó Indsib Gallad co hÉrinn leo.
Ní tánic doqum n-Érenn drem bud mó gráin nó adhúath indá in
slóg-sin na Fomoiridhi. Ba combág ogond fir o Sgiathia Lochlaindi &
a hInnsib Gall immon slógad-sin.
Imtúsa immorro Túaithi Dé Is ed imma cesnaidther sund.
Buí Núadhae doridesi tar éis Brese a ríge for Túaith Déu. Buí
mórfleg ocu-side di Túaith Déi a Temraig a n-inbaid-sin. Boí dano
oruli ógláech og saighid de Temraid, Samhildánach a ainm-side.
Bótar dorrsaidi for Temraig a n-inbuid-sin, Gamal mac Figail &
Camald mac Ríaghaild a n-anmonn-sidei. A m-boí-side and, adcí a
ndírim n-anetarcnaidh na docum. Ógláech cóem cruthach co n-imscigg
ríog a n-airenuch na buidne-sin.
Atbertatar risin dorrsaid ara n-indiset a Temruich a tíachtai.
Atbert In dorsaid, ‘Cía fil and?’
‘Fil sunn Luch Lonnandsclech mac Cíein meic Díen Cécht &
Ethne ingine Baloir. Dalta siden Tailltine ingine Magmóir rí
Espáine & Echtach Gairuh meic Duach.’
Rofíoarfaig ion dorsaid do tSamhilldánuch, ‘Cía dán frisa
ngnéie?’ al séi, ‘ar ní téid nech cin dán i Temruid.’
‘Déne mo athcomarc,’ ol sé. ‘Am sáer.’
Friscort an dorsaid, ‘Nít-regaim i leas. Atá sáer lenn cenu .i.
Luchtai mac Lúachadhae.’
Atpert-sum, ‘Atum-athcomairc a dorrsoid: am gobhae.’
Frisgart ion dorsaid dóu, ‘Atá gobae liond cenai .i. Colum
Cúaolléinech téorae núagrés.’
Atpert-som, ‘Atom-athcomairc: am trénfer.’
Friscart In dorsaid, ‘Níd-regoim a les. Atá tréinfer lend cenu .i.
Oghmae mac Ethlend.’
Atbert-sum diridesi. ‘Atom-athcomairc,’ ar sé. ‘Am crutiri.’
‘Nít-regaim a les. Atá crutiri lenn cenai .i. Auhcán mac Bicelmois,
ara-n-utgatar fir trí ndéa i sídoib.’
Atpert-sum, ‘Atom-athcomairc: am níadh.’
Friscart an dorrsoidh, ‘Nít-regam e les. Atá níad lionn chenu .i.
Bresal Echarlam mac Echdach Báethláim.’
Atbert-sum íarum, ‘Adum-athcomairc, a dorsaid. Am file & am
senchaid.’
‘Níd-regam i les. Atá file & senchaid cenai lenn .i. Én mac
Ethomain.’
Atbert-sum, ‘Atom-athcomairc,’ ol sé, ‘Im corrguinech.’
‘Nít-recom e les. Atáut corrguinidh lionn cheno. At imdou ar
ndruíth & ar lucht cumhachtai.’
Atbert-som, ‘Atom-athcomairc. Am liaich.’
‘Nít-regam a les. Atá Díen Cécht do liaigh lenn.’
‘Atom-athcomairc,’ al sé. ‘Am deogbore.’
‘Nít-regom a les. Atá deogbaire linn cenau .i. Delt & Drúcht &
Daithe, Taei & Talom & Trog, Gléi & Glan & Glési.’
Atbert, ‘Atom-athcomairc: am cert maith.’
‘Nít-regom e les. Atá cert lind cenu .i. Crédne Cerd.’
Atbert-som aitherrach, ‘Abair frisind ríg,’ al sé, ‘an fil les
óeinfer codo-gabai ina dánu-sae ule & má atá les ní tocus-sa i
Temraig.’
Luid In dorsaid isin rígtech íar sudiu co n-éicid dond ríogh uleí.
‘Tánic ócláech io ndoras lis,’ al sé, ‘Samilldánach a ainm; & na huili
dano arufognot det muntir-si, atát les ule a óenor, conedh fer cecha
dánai ule éi.’
As ed atbert-som go rocurit fidhcelda na Temrach dia saigidh-sium
ann sin, & gou rug-som a toichell, conad and sin dorigne an cró
Logo. (Acht masa i n-uamas an catha Troíanna rohairged In fidceall
ní torracht hÉrinn and sin í. Úair Is a n-áonaimsir rogníadh cath Muigi
Tuired & togail Traoí.)
Rohinnised íar sin thrá do Nuadaitt annísin. ‘Tuléic isin les,’
ar Núadha, ‘ar ní tánic riam fer a samail-sin isin dún-sa.’
Dolléig íarum an dorrsaidh seca, & luid isin dún, & síasur a suide
súad, ar bo suí cacha dáno é.
Focairtt íarum Ogma an márlícc, a rabatar feidm cetri .xx.
cuinge, trésan tech co mbuí fri Temair anechtair. Do cor álgusa for
Lucc ón. Ducorustar Lucc for cúla co mmbuí for lár an ríghthighi; &
docorustar an mbloig bert riam amach a táob an rígtigi combo slán.
‘Seindter cruitt dúin,’ al ind slúaig. Sephaind íarum ant
ógláech súantraige dona slúagaib & don rígh an cét oidqui. Focairtt a
súan ón tráth co 'raili. Sephainn golltraigis co mbátar oc caeí & ac
dogra. Sephainn gendtraigi co mbátar hi subai & a forbfáilti.
Imrordaid íaram Nuadai, ó't connuirc ilqumachta ina óclagi, dús
an cáomnacair dingbáil na daíri díb fo mbátar lasna Fomoiri. Gnísit
íarum comuirle im dálai and óglaích. Is sí comuirle arriacht Núadha:
cáemclodh suidi frisin n-óccláech. Luid Samilldándach a suide ríg, &
atréracht an rí riam co cend .xííí. lá.
Imma-n-árladair dó íarum fria dá bráthair .i. Dagdo & Ogma for
Greallaig Dollaid íarnamárach; co n-accartha cucu a bráthair .íí. .i.
Goibniu & Dían Cécht.
Blíadhain lán dóib immon rún-sin In lín-sin, conadh de sin
dogarar Amhrún Fer nDéa fri Grellaid nDollaid.
Co n-ocarthai cucau íar sin druíd Érenn & a lege & a n-aruid & a ngoboinn & a nbriugaid & a mbrethemain. Imus-n-agallatar dóib a
ndícleth.
Rofíarfaig iarum don corrguru .i. Mathgen a ainm dús cía
cumang gonánacair. Atbert-side focichred slébe Érenn trí gritai
fona Fomori go tocrad i mmulloch fri talmain. Ocus doadbastae dóib dá príomslíab décc tíri Érenn do bith fo Túatha Dé Danann og imbúalad díb .i. Slíab Líag, & Denda Ulad, & Bennai Boirche, &
Ruri & Slíab Bládmai & Slíab Snechtae, Slíab Mis & Blaíshlíab & Nemthenn & Slíab Maccu Belgodon & Segois & Crúachán Aigle.
Imcomaircidh dano den deogbori cía cumagg conánocair.
Atbert-side dobéradh dá prímloch déc na hÉrenn ina fíadnoisi & ní
fugbidis uisce indtib, cid íotae not-gabad. At íad-sou éat-side .i.
Dercloch, Loch Lumnig, Loch n-Orbsen, Loch Rí, Loch Mescdhae,
Loch Cúan, Loch Láeig, Loch nEchach, Loch Febail, Loch Dechet,
Loch Ríoach, Márloch. Aross-cích(er)sit do díb prímaibnib déc ina
hÉrenn .i. Búas, Bóann, Banna, Nem, Laí, Sinond, Múaid, Sligech,
Samaír, Fionn, Ruirthech, Siúir, & decélaigter ar Fomorib ulie cona
foighbid bando indtib. Targébu deogh firu Érenn ce bet go cenn secht
mblíadnae isin cath.
Atbert dano Figol mac Mámois a ndruí, ‘Firfit téorai frasae
tened liom-sou a n-enech slúaig na Fomhore, & pérut dá trian a ngaili
& a ngascid & a neirt estib, & arnenas a fúal ina corpoib fodesin & a
corpaib a n-ech. Nach anúl dot-légfet fir(u) Érenn bod formach golie
& gaisgid & nirt dóib. Quía bed isin cath go cenn secht mblíadnae,
níbot scíthae a cách.’
Atbert an Daogdae, ‘An cumang arbágaid-si, dogén-sou ule am
áonur.’
‘Is tusai an Dagdae!’ or cách; gonad de rot-lil "Dagdae" ó sin
é.
Scaraid íarum asin comairlie go comairsidis die téoru mblíadan.
Ó roindlid íarum airicill an catha amlaid sin, luid Lucc & Dagdae
& Ogma go trí déo Danonn, & doberot-side grésa an cathae do Lugh;
& roboth sect mblíadnai oca foichill & ag dénom a n-arm.
Is dei aspert fris, ‘Arfolmais cath mbrisi.’ Conid dei atpert an
Morrígan fri Lug, ‘Diuchtrai cein cuild ansaim slaidither truasfidir
troich tarret brothlach mbodhmhou indraither túatha do-agath-diuchtra
cein .d. c.’
Boí Figol mac Mámais an draí og taircetal an catha & oc nertodh
Túath nDéa, gonad and atbert, ‘Firfidhir nith na boto tria agh tithris
muir ninglas nemnadbeo brogoll brofidh airideu doifid Lug
Lamfhadae. Brisfid bemionna uathmara Ogmae orruderc dó iar-beo
rig. Soifider cisai, nófither bethai, ticfithir airim ethae, maigfithir
blicht túatha. Bithsaer cach ina flaithmaigh. Cenmair tairgebai bith
bioas bithsaer cách niba daer nech; a núadha focichart-de rind nith,
& firfider nith. f. n.’
Boí tegdas den Dagdae a nGlionn Edin antúaith. Baí dano
bandál forsin Dagdae dia blíadhnae imon Samain an catha oc Glind
Edind. Gongair an Unius la Connachta frioa andes.
Co n-acu an mnaí a n-Unnes a Corand og nide, indarna cos dí fri
Allod Echae (.i. Echuinech) fri husci andes alole fri Loscondoib fri
husce antúaith. Noí trillsi taitbechtai fora ciond. Agoillis an Dagdae
hí & dogníad óentaich. 'Lige ina Lánomhnou' a ainm an baile ó sin. Is
hí an Morrígan an uhen-sin isberur sunn.
Itbert-si íarum frisin Dagdae deraghdis an Fomore a tír .i. a
Maug (S)cétne, & ara garudh an Dagdae óes ndánu Érionn aro
cend-si for Ádh Unsen; & noragad-si hi Scétne do admillid ríg na
Fomore .i. Indech mac Déi Domnann a ainm, & dohérudh-si crú a
cride & áirned a gailie úadh. Dobert-si didiu a dí bois den crú-sin deno
slúagaib bátar ocon indnaidhe for Ádh Unsen. Bai "Áth Admillte"
íarum a ainm ónd admillid-sin an ríog.
Degníth íerum lesin óes ndánou ind sen, & docachnotar brechtau
for slúagaib na Fomore.
Sechtmad rie Samain sen, & scaruis cách oroile dóib go
comairnectar fir Érenn uili a llá rie Samain. Sé tríchaid cét a llíon .i.
dá tríchad cét gech trin.
Foídes íerum Lug an Dagdae de tascélad forsna Fomhoraib &
dia fuirech go tíostaeis fir Érenn den cath.
Luid íerum an Dagdae go loggfort na Fomore & cunges cairde
cathai forrai. Dobreth dó amal conanoic. Degníther lite dó lasna
Fomori, & ba dia cudbiud ón, oir ba mór serc liten lais-sium. Nos-lintar
core cóecduirn an ríog dóu a ndechotar cetri ficet sesrai do
lemlacht & a cubat cétnai de men & béoil. Doberthar gabair & cóerig & mucau indtie, & nos-combruithiter lei. Nosdórtiter a nderc talman
dóu, & atbert fris noimbérthau fair bás mono tomledh ule; ar dáig ná
berud écnach Fomore co rocaithed a sáidh.
Gabois íer sin a léig, & ba himaircithe go tallfad lánomain ina
lige foro láur na léghie. It é didiu mírionn fordu-rauhotar inde:
lethau tindei & cethromthu bloinge.
Is ann adbert In Dagdae, ‘Fó bioath ind so má rosaigh a broth
an rosaig a blas.’ An tan immorro noberid an lég láun ina béolu, is
adn adberedh, ‘‘Nís-collet a
mícuirne,’ ol In sruith.’
Dobert-sium immorro a mér cromm tar domain an dercu fo
derid iter úr & grioan. Dolluid cotlud foair íerum ar caitem a liten. Ba
méidithir scabol tige a bolc fair, gon tibsid im sodain na Fomore.
Luid úaidib íerum co Trácht Aebae. Níruho herosai trá den
láech imdecht lie méit a bronn. Ba drochruid a congraim: cochlíne
go bac a dí ullend. Inor aodhar imbe go foph a tónai. Gabol gicca
rothach feidm ochtair ina diaid, go mba lór do clod coicríce a slicht
'na degaidh. Gonad dei dogaror Slicht Loirge an Dagdai. Is ed
denucht lebar penntol. Dá bróicc imbe di croicinn capoild & a find
sechtoir.
A mboí íerum og imdect co n-acu an n-ingen foro cind go ndeilb
nderscoighte. Sí cáemtrilsich. Luid menmo an Dagdai díi, acht
náruho túaloigg lia a proinn. Gabois an ingen fora cáinedh, gabais
an ingen for imtrascrad fris. Fucerd cor de go ráinec go bac a tónai hi
tolamh. Dos-n-éco go handíaraid & atbert, ‘Quid ro-mba dam, a
ingin,’ ol sé, ‘dom cor dom conair cáir?’
‘Is airi ro-mba det: gonum-rugae ford' muin luet conam-rabor a
ticc mo athar.’
‘Cúich athair?’ ol sé.
‘Ingen-su ém,’ ol sí, ‘d'Indech mac Dé Domnann.’
Duscaru aitherrach & slaithe go léir, gorolín na futhorbe imbe do
caindiubur a pronn; & nos-égnither gondo-ruccoud fora muin fo thrí.
Atbert-sum ba ges dóu breth neich lais nád ebérad a ainm fris. ‘Cía
hainm-si didiu?’ ar sise.
‘Fer Benn,’ ar é-sium.
‘Imforcraid n-anmo son!’ ar sise. ‘Atraí, nom-ber for mhuin, a Fir Benn.’
‘Ní hedh mh'ainm ámh,’ bar é-sium.
‘Ceist?’ ar sí. ‘Fer Penn Brúach,’ ar é-sim.
‘Atraoí nom-bir ford' muin, a Fir Benn Brúach,’ ar sise.
‘Ní hedh mh'ainm,’ ar é-sim.
‘Ceist?’ ol sise. Nos-tic díi ule taris. Tic-sí didiu for sliocht-seom
and co n-epert, ‘Atraí nom-ber ford' muin, a Fir Benn Bruaich
Brogaill Broumide Cerbad Caic Rolaig Builc Labair Cerrce Di Brig
Oldathair Boith Athgen mBethai Brightere Trí Carboid Roth
Rimairie Riog Scotbe Obthe Olaithbe. Drennar rig d-dar fringar fegar
frendirie. Atraoí, nom-ber di sunnae!’
‘Ná himber cuitbiud form ní bos móu, a ingen,’ al sé.
‘Bid atégen tacuo,’ al síe.
Is íarum gonglóisie asin derc íar telcodh a prond. Sech ba hairi sin
boí furech na hingene dó-som go cíoan móir. Atraoí-sium íerum, &
gabaid an ingen foro muin; & dobert téorae clochau ina cris. Ocus
dofuit cech cloch ar úair aire — ocus atberud batar íat a ferdai
derocratar úad. Lingthe an ingen foair & doslais tara tóin é, &
lomortar a caither frithrosc. Gondric íerum ion Dagdae frie a
bancharoid, & dogníead cairdene íerum. Atá a llátrach for Trácht
Eoboile áit a comarnachtar.
Is and sen atbert an ingen fris-siem, ‘Ní ragae ám den cath cipé
toucht,’ al In phen.
‘Ragat écin,’ ol In Dagdae.
‘Ní rogae,’ ol en ben, ‘ar boam cloch-sou a mbéulai gech áthau
nod-ragau.’
‘Bid fír,’ or ion Dagdae, ‘acht ním-gébou dei. Ragat-so go trén
tar cech n-alich, & biaid látraoch mo sáulu-sau i ngech ailic go
brath.’
‘Bid fír, acht bud síos consúfiter cona aicither. Ní rago torm-sai
gom m-árail maccu Tethra hi sídaib. Ar bon rail-sie daruch i ncech
áth & i ngech belaig not-ragai.’
‘Ragat écin,’ al In Dagdae, ‘ocus bieid látrach mo bélo-sai io
ncech dair go bráth.’ (Co n-epert as eth látrach béluo an Dagdai.)
Atbert-si íerum, ‘Légaitir na Fomore a tír,’ ol síe, ‘ar táncotar fir(u)
Érenn ulie go háeninodh.’ Atbert-si dano noríastrabadh-sí no
Fomore, & docachnopad forrai, & arin-imreth-somh ceird marbthaig
na gíce forro — ocus nogébad-si a hóenor nómad rann forin slóug.
Tecoid íerum na Fomore co mbátar a ndichmaid a Scétne. Bátar
fir(u) Érenn immorro i mMoigh Aurfholaigh. Bátar íerum ag imnesie
cathai In dá slúag-so.
‘An cauth arfolmotar fir Érenn de tabairt dúdn?’ al Pres mac
Elathan fri hIndech mac Dé Domnann.
‘Dobiur-so inoen,’ ol Indech, ‘cumbat minai a cnámhae mina
érnet a cáno.’
Buí comairli lia firu Érenn im nemlégodh Logai isin cath, ara
coime. Go nderochtor a noí n-oide die comét .i. Tollusdam &
Echdam & Eru, Rechtaid Fionn & Fosadh & Fedlimidh, Iubor &
Scibar & Minn. Ecol leo íerum mochscélie den óclaích ar imot a dán.
As airie nár'télgsit din cath.
Rotinálid trá maithe Túath nDé Danann go Luch.
Roimcomhoirc a gaboinn .i. Gaibne, cía cumong conánocuir dóib.
‘Ní anse,’ al sé. ‘Gé bet fir Érenn isin cath go cenn secht
mblíatan, gaí detáet dia crunn ann nó claidem memais ann, tarcéba
arm núa úam-sai ina inoth. Nach rind degéno mo lám-so,’ ol sé, ‘ní
focertar imrold de. Nach cnes i ragae noco blasfe bethaid de íer sin.
Níbo gníthe do Dulb gobhae na Fomore annísin. Atú dom cor do
cath Muige Turedh anosa.’
‘Os tusai, a Díen Cécht,’ or Lug, ‘cía cumogg conicid-si ém?’
‘Ní anse,’ ol síe. ‘Nach fer géntor ann, acht mona bentor a
cedn de, nó mani tesctar srebonn a inchinde nó a smir smentuinde,
bodh ógsláun lim-su 'sin cath arabhároch.’
‘Os tusai, a Crédne,’ or Lugh frie cerd, ‘caide do cumong isin
cath?’
‘Ní anse,’ ar Crédne. ‘Semonn a ngaí & dornclai a cloidim &
cobraid a scíath & a mbile rusia lim-sai dóip ule.’
‘Os tusa, a Luchta,’ or Luog frie a sóer, ‘cía cumong rosta
'sin cath?’
‘Ní anse,’ or Luchtai. ‘A ndóethain scíath & crand sleg rosiae
lem-sai dóib ule.’
‘Os tussa, a Oghmau,’ ol Lug frie a trénfher, ‘caide do
cumong isin cath?’
‘Ní anse,’ ol síe. ‘Digguháil and ríog lia dingbáil trí nónuhar
dia cairdib, la gabáil In catha go trian la firu Érenn.’
‘Os tussa, a Morríghan,’ ol Lug, ‘cía cumang?’
‘Ní anse,’ ol sí, ‘ar-rosisor; dosifius do-sseladh; ar-roselus,
aros-dibu nos-ríastais.’
‘Os sib-sie, a corrgunechai,’ al Lugh, ‘cía cumang?’
‘Ní anse,’ ar na corrguinidhgh. ‘A mbuind bánai forra íarn'
trascrad trienar cerd-ne, go romarbtar a n-aiscid; ocus dá trian a neirt do gaid foraib, lie forgabáil aru fúal.’
‘Os sib-sie, a deoguhairi,’ or Lug, ‘cía cumong?’
‘Ní anse,’ ar na deogbore. ‘Dobéraim-ne robhar ítadh foraib,
& nemfhogbáil dige dia cusc dóib.’
‘Os sib-sie, a druíde,’ ol Luog, ‘cía cumong?’
‘Ní anse,’ ar na druíde. ‘Dobérom-ne cetha tened fo gnúisib
no Fomore gonar'fétad fégodh a n-ardou, corus-gonot fou cumas
iond óicc bet ag imgoin friu.’
‘Os tusai, a Corpri meic Étnai,’ or Luog frie a filid, ‘cía
cumang condoid isin cath?’
‘Ní anse,’ ol Corpri. ‘Degén-sai gláim ndícind dóuib, & nus-óerub & nus-anfíalub cona gébat frie hócu trie bricht mo dána-sa.’
‘Os siuh-sie, a Uhé Culde & a Dinand,’ or Lug fria dá
bantúathaid, ‘cía cumang connai isin cath?’
‘Ní anse,’ ol síed. ‘Dolbfamid-ne na cradnai & na clochai &
fódai an talmon gommod slúag fon airmgaisciud dóib; co rainfed hi
techedh frie húatbás & craidenus.’
‘Os tussa, a Dagdai,’ ol Lug, ‘cía cumang connic for slúag na
Fomhore isin cath?’
‘Ní anse,’ ol In Dagdae. ‘Dugén-sa leath fria feru Érenn eter
cáemslecht & admilliud & amaidichtai. Bud lir bomonn egai fua cosaib
gregai a cnáimreth fum luirg an fecht-sie, áit a comraicid
díabulnámod for raí Muige Tuired.’
Ruaicill trá Luch cách ar uair díb fria a ndánoib ón mud-sin, &
rus-nert & rus-aicill a slúag combo menmanrad rígh nó roflathua la
cech fer díb fon cruth-sin.
Rosernatai trá an cath cech láei eter fine Fomra & Thúatha
Déa, acht namaá ní bótar rígh nó ruirig oga tabairt, acht óes féigh
forúallach namá.
Ba ingnad trá liasna Fomore alaill tárfas dóib isin cath. Botar
cloíte a n-airm-sie .i. a ngaoí & a cloidme; ocus an romarbad dia
feruib-sium ní ticdis íernabháruch. Níba edh immorro de Túathaib
Déa: ar cía noclodis a n-airm-sium andíu, atgainidis amuhárach fo
bíth roboí Goibnenn goba isin cerdchai ag dénam calc & gaí & sleg.
Ar dogníth-side na harma-sin fria téorai grésai. Dogníth dano
Luchtaine sóer na crondo fri téora snasau, & ba féith an tres snas &
ata-indsmad hi cró an gaí. Ó robídis arm de isin leth ina cerdchai
dobidcet-som na cróu cusna crandoib, & níbo hécin aitherrach
indsma dóib. Dugníth dano Crédne cerd na semonn fri téorai gréssai,
& dobidged cró na ngáu díb, & níbo écen tairbir remib; & noglentais
samlaid.
Is edh dano doberiud bruth isna hógaib nogontais ann, comtar ániu íarnauhárach: fo bíth roboí Díen Cécht & a dí mac & a ingen .i.
Ochttríuil & Airmedh & Míach oc dícetul foran tibrait .i. Sláine a
hainm. Focertdidis a n-athgoíte indte immairlestis; botar bí notégdis
esde. Batir slán a n-athgoíte tre nert an dícetail na cethri lege
robátar imon tibrait.
Tánic didiu frisna Fomore annísin, go tudciset-som fer n-úadaibh
de déscin cathai & cosdotha Túath nDéa .i. Rúadán mac
Bresi & Bríghi ingene In Dagdai. Ar ba mac-side & ba úa do Thúaith
Déa. Atcuaid íerum gním an gaphonn & ant sáeir & an cerdou & na cetri lége rouhátar imon tibrait do Fomoraib. Rofaíded-som afridisie fri marbod neich den óes dána .i. Gaibniu. Tothloigestar gai ó ssoide, a semonn ón cerdai, & a crand ónt sóer. Debreth íerum amal asbert.
Baí dano ben and fri bleth arm .i. Crón máthair Fíanluig; Is í rus-meil
gaí Rúadáin. Dobreth dí Rúadán didiu an gaí ó máthri, conud de sin doberar "gaí máthri" de garmnaib beus a n-Érinn.
Immesoí didiu Rúadán íer tabairt In gaí dó, & geogoin
Goibninn. Tíscais-side an gaí as & fochaird for Rúadán co lluid trít; &
co n-érbailt ar bélaib a athar a n-oirecht na Fomore. Tic Bríc & cáines
a mac. Éghis ar tós, goilis fo deog. Conud and sin roclos gol & égem
ar tós a n-Érinn. (Is sí didiu an Prích-sin roairich feit do caismeirt a n-oidci.)
Luid trá Gaibniu fon tibrait & ba slán-side. Bai ócláech lasno
Fomore .i. Octríallach mac Indich meic Déi Domnann, mac ríg
Fomore. Atbert-side frisna Fomore aro tabroidis cloich cech áinfir
leo de clochaib Drobésa do cor ar tibrait Sláine a n-Achad Abla fri
Magh Tuired andíar, fri Loch n-Arboch antúaid. Lotar didiu, &
doberod cloich cech fir forin tiprait. Gonud de atá Carn
Ochtríaldaig foran carn. Ainm n-aild dano din tibroid-sin Loch
Luibe, ar dobered Díen Cécht ind cech losa rouhótar a n-Éri.
Ó tánic trá airis an cathai móir, atrárochtor na Fomore asa
scoraibh sechtair & derónsud catha daiggne dítogladai díb. Ní rabhu
trá airich nó fer egnnamae díob cen lúirig friae chnes, cen catbarr
fora cend, cin manaís muirnig 'na deis, gen cloidim tromgér fora
cris, gen scíeth daiggen fora formnai. Ba "bém cinn fri hald," ba
"lárum a net natrach," ba "haigedh go tenid" cor fri slúag na Fomore
isin ló-sin.
Robtar íet-so ríg & toísich rouhátar og nertadh slúaig na
Fomore .i. Balor mac Doit meic Néid, Bres mac Elathon, Tuirie
Tortbuillech mac Lobois, Goll & Irgold, Loscennlom mac
Lomglúinigh, Indeach mac Dé Domnann rí na Fomore, Octríallach
mac Indich, Omna & Bagnai, Elotha mac Delbáeth
Atrachtotar Túatha Dé Danann don leth eli, & dofágaibsid a
naíe céli ag comét Logai, & lotar do oiris an catha. In tan íerum segar
an cath, conselu Lug asa coimét a mboí ina cairptech, gombo hé baí
ar inchaib catha Túath nDéa. Roferud trá imairec áith amnas and so
eter fine Fomra & firu Érenn. Boí Lug og nertad fer n-Érenn co
roferdais go dícra an cath fo dégh ná beidis a ndoíri ní bod sírie. Ar
ba ferr dúoib bás d'fhogáil oc díden a n-athardho indás beith fo doíri
& fou cís amal rouhátar. Conid and rocan Lug an cétal-so síos, for
lethcois & letsúil timchell fer n-Erenn.
‘Arotroi cat comartan! Isin cathirgal robris comlondo forslecht-slúaig
silsiter ria sluagaib sioabrai iath fer fomnai. Cuifecithai fir gen rogain lentor gala. Fordomaisit, fordomcloisid, forandechraiged, fir
duib: becc find nomtam-. Fó! Fó! Fé! Fé! Clé! Amainsi! Noefit-man-n
ier nelscoth-trie trencerdaib druag. Nimcredbod catha fri cricha; nesit-mede midege fornemairces forlúachoir loisces martal-tshuides
martorainn trogais. Incomairsid fri cech naie, go comair Ogma sachu go comair nem & talom, go comair grioan & esqu. Drem niadh mo drem-sie duib. Mo sluag so sluag mor murnech
mochtsailech bruithe nertoirech rogenoir et-dacri ataforroi cath
comortai. Arotrai.’
Ros-láisiud na slúaig gáir mór oc dol isin cath. Conráncotar
íer sin, & rogab cách for trúasdrad a céile díbbh.
Mór do cóemaib derochrotar ann a mbúailie báis. Mór ant ár &
an lechtloide roboí ann. Roboí úall & imnáire and leth for leth. Buí
ferg & borrfad. Ba himgae réun folu tar gelcnius móethócláech ann
íerna léudh do lámaiuh létmiuch oc teicht a ngáuhad ar imbnárie. Ba
hamnas muirn & saitoi na curud & na láth ngali ic immdítin a ngáe & a
scíath & a courp ind taun nus-bítis a céli ica trúastrud denaib gaíb &
denaib cloidbiuh. Amnas dano an tarneuch ruboí and sechnón an cathae .i. gáir na láechraidí & presimb na scíath, loindreuch & fedgairi
na cloidhim & na calc ndéd, cairchiu & grindegur na saicidbolc, sían &
etigud na foghaid & na ngabluch, & priscbémniuch na n-armb.
Es bec trá ná comráncatar inn a mméur ocus a coss ocin
imtúarcain; co tuislitis assa sessam lie slimreth na foluo fou cossaib
na míliodh, co mmbentaeis a cinno díob ana suidip. Conúargabud
cath crótdae, créchtocch, bróineuch, fuilech, ocus rurássa unnsenn hi crobaiph bídbad ann-side.
Derocair dano Núodai Aircetláum ocus Maucha ingen
Ernmoiss lie Balur uí Nét. Duceur Cassmóel lie hOgtríallug mac n-Indich.
Imma-comairnic de Luc & di Bolur Birugderc esin cath. Súil
milldagach le suide. Ní ho(r)scailtie inn sóul acht i rroí catae nammá.
Cetrar turcbaud a malaig die shól conu drolum omlithi triena malaig.
Slúoach do-n-éceud darsan sól, nín-géptis fri hócco, cíe pidis lir
ilmíli. Es de boí inn nem-sin fuirri(r) .i. druíth a adhar bótar oc
fulucht draígechtae. Tánic-seum & ruderc tarsan fundéoic, co
ndechaid dé en foulachtae fuithi gonid forsan súil dodecaid nem an
foulachta íer sin. Condrecat íerum Luc. Is (n)ann isbert Lucc: ‘Odeo
cietoi fir bic ciabith imbá inlá biu fo ló marbu duit.’
Balor dixit, ‘Foriathmaigi alfois filiu fon' fola immusriad riadha
fo comrac sil silme amsil amnus fen.’
Lug-dixit, ‘Is tu torat-Lughdech lisbertac totsili dotoirrse pu mo
cloidim dotgart mo tuili mo cerdae cles tuatha. Bid olc de cuanaib fal
Fomoiri fo tuili fo trethan duib fo tonnae lia ciptuccai conaib dinn.
Niberaid mes na blicht. Niberaid arith ith niberaid eraig aigthe. Aic!
Aic! Fe! Fe! Ni focen tis-sta naithech nes bretach bithmaru
inarbraind beg antetru tromma fortaibsin troga forlica lim. Os me
Lug namfadbid oldam dilaim denaith duilem fordiacimdes gene os-gene
nomnasaid mo carp-nitaidlibthi tres ceptucas atbrothru fo tonnaib lirdib. Linaid tethru trestuath commilae mara melli cr-i
cruaid. Caramain bith aithis for farmnaib dea. Tetrais tuli maru
luadaib. Cloidem cosst-druad menmaind logha luaithe gaithe donal
druag frasaib tenid ten'al leom-laindr-greine gili escie.’
‘Tócaib mo malaig, a gille,’ al Balor, ‘co ndoécius an fer
rescach fil ocom acallaim.’
Tócauhar a malae dia deirc Baloir. Fucaird Luc íer sin líic
talma dó, co ndechaid an súil triena cend. Conid a slúag bodessin
derécacha. Co torcair four slúag na Fomore conda-apatar trí
nónuhair díb foua tóeb; co mboí a mullach frie bruinni n-Indig meic
Dé Domnann co sescaind a loim foulae tara béola-side.
‘Congarar dam-sae,’ ar Indiuch, ‘Lúoch Lethglass .i. mo
fhili.’ (.i. lethglass é ó talmain go mulluch a cinn.) Totáed 'na docum.
‘Finnta dam-sa,’ ol Indeach, ‘cía rotollae form-sa In n-orchur-sai.’
‘Cía erna isan cath conn conacherna cid riun-ramid aratoruad
ann rie cach gid form memais aratorad (.i. ara tuate) afrecol.’
Is ann isbert Lúog Lethglas, ‘Aisnes cie fer, snedcuruch, serig,
slechtach, lathcorauch latras ailig nesomain a tailm tatbem bag
brissius derc, toraich drech dorig buadgalaigh Baluir tnuthgal-tinnfhir.’
Is ann isbert Lug na bríatra-sa sís, aga fregrae: ‘Rola fer
nachadais nachadcaru nandidceil nachidceala cerdaib errad. Is me,
Lug lonnbemnech, mac Qind mac Ethlend Is mo brighfas firgal-dercaib
damus cath co fergaib mor-memais foirb Fom-ib maraib
coraid míadach ciptuctai tuath es mratach ealluch. Is lidh troig
dodob-comci corud cathminn-n ar roi, roínfimni nert traetf-er f-fercc
fesaib dea nidur fulriudai f-ar fodb fesmai dorngalaib a cath.’
Is ann ispert Lóch, ‘Cengmai cichsimiu cetaib Fomoiri ferdae
nihinnist-imon fosem feocraib drongaluib drongaib catbuiden
bairnnech cethern cengmai duibh dobortig dounith nimtorbae rind
nimairic nimthimomna teitbe lorae loghae línn uaib Fomoiri fri
hEalg.’
Friscart Luch, ‘Bid go dait,’ ar Lug, ‘ar bid doi uaig do
forndiuire ragad e-ad doncath irach atogena-galeng abar rae rig
Fomoiri trentuich f-Neíd.’
Is ann ispert Lúoch, ‘Bid go det, a Lugh lethsuanaigh fonel nithed
moenrain-ib fria far tiachta fri taig intretresa tet martaib frilerg
intatlia lethcruidh slogaib srothaib saothnu allaib maraib níthuib. Ni
tadhna len luaith tumme ferc f-neocroide iar nár sirslanaib echaib
nitadled armuriu laigniu fri uaraib oldama nidad tu-s buadaich fri
foepra fichid cath ceol-cufil sudighud fria. Nach doich duo iariaich
dianath doncath irriaich sudf-luachair dercmaighi fulriutha d-magh
médiu.’
Tánic In Morrígan ingen Ernmusa anduidhe & boí oc nertad
Túath nDéa co fertois an cath co dúr & co dícrai. Conid ann
rocachain In laíd-se sís: ‘Afraigid rig don cath! rucat-gruaide
aisnethir rossa ronnat-feola, fennát-enech, ethát-catha-rruba
segatar ratha radatar fleda fechatar catha, canát-natha, noat-druith
denait-cuaird cuimnit-. Arca alat-ide sennat-deda tennat-braigit
blathnuight-tufer cluinethar eghme ailit-cuaird cathit-lochtai lúet-ethair snaat-arma scothait-sronai. Atci cach rogenair ruadcath
dergbandach dremnad fiachlergai foeburlai. Fri uab-rusmeb-renarmársrotaib sinne fri fur foab-líni Fomoire i margnaich
incanaigh copraich aigid fiach dorar friarsolga garuh dálaig formdes-rodbadh samlaidh dergbandaib dam aimcritaighid connaechta sameth donncuridh dibur fercurib fristongarar.’
Romebhaid íerum In cauth íer sin, & roslechtait na Fomore co
muir. Dorochratar comtuitim Ogmae mac Ealauthan an trénfer &
Indeouch mac Dé Domnaund rí na Fomore.
Áilis Lóch Leuthglas for Lucch a anacul.
‘Mo trí drinnroisc daum!’ for Luch.
‘Rod-bie,’ our Lóch. ‘Dingébat-sa fochail Fomore d'Érinn co
práuth; & a ngébas di teungae, íocfaid fri diaid mbeuthaud ar cach
n-aingceus.’
Aunauchta Lóch íerum. Is ann cachain "In Dáil n-Asdadha"
do Gaídelaib.
‘Gébaid foss findgrinde, descca doine doman tuircebat ceth-torel
aurblathaib ticfait ioth sceo mblicht, morad indber, armesaib
marcainib dossuib drongaib darach ocridhiu icribcedhaib celar bron
berar failti fira fomcichet grian glessaib saorcaomaib. Sinaib serntar
fir fletigib ailtiu astath-f-comfercca cridhiu. Celid Fomoire fairrcce,
findcasrao, sitt bitha banba echtguidi echtrann, & suthaine feraib
finncluiche forbarsed ondiu, cobrath, bid sid ar Fomoire ind Ere.’
Asbert Lóch dano dobéradh airm di naí cairptip Lochca ara
anacul. Asbert dano Lucc ara n-ainmniged. Friscart Loch cond-epert,
‘Luachta, Anagat, Achad, Feochair, Fer, Golla, Fosad, Cráeb, Carpat.’
‘Ceist: cíe hanmanna na n-aradh robátar inn immorro?’
‘Medol, Medón, Moth, Mothach, Foimtinne, Tenda, Tres,
Morb.’
‘Cíe hanmanna na ndeled bátar 'na lámaib?’
‘Ní anse. Fes, Res, Roches, Anagar, Ilach, Canna, Ríadha,
Buaid.’
‘Cíe hanmanna na n-ech?’
‘Can, Doríadha, Romuir, Laisad, Fer Forsaid, Sroban,
Airchedal, Ruagar, Illann, Allríadha, Rocedal.’
‘Ceist: cíe líon ind áir?’ for Lucc fri Lóch.
‘Ní fedar cía líon do aithechaib & do drabarslúag. Mad an líon
d'oíctichernaib & d'airechaib & do ánradaib & do maccuib rígh & do
airdrígaib Fomore rofetar .i. triar trí fichit .l. cét fer, .xx. cét trí cóicait
.íx. cúicir cetri .xx. míle, ochtar ocht fichit móirseser cetri .xx. seiser
cetri .xx. cóicer ocht fichit, dias cethrachat im húa Net nóicait. Is hé
sin líon ind áir dorochair di airdrígaib & do airdticernaib na Fomore
isin cath.’
‘Mad a llíon immorro di aithechaib & di drochdoiniu & di
dáoscarslúag & d'áos cecha dánae olchenae diloutar a comoidecht an
mársluaig — aur dideochaid cech ánrad & cech ardtoísech & cech
airdrí de Fomorchaib cona sochraide din chauth, co torcradaur adn
uili, a soír & a ndaoír — nís-n-áirmium acht úothad di modhagaib na
n-airdrígh namáu. Iss ed adn so aun líon roáirmios di suidhiu amal
attconnaurc: secht fir secht fichit secht cét secht cáocae .l. di cétaib
cét .xx. fichi cét cét .xl. immon Saub n-Úanchendach mac Carpri
Cuilc, mac-sidhe moga di Indeuch mac Dé Domnadn (.i. mac moga
rích Fomore).’
‘Mad a ndochair adn chena de lethdoínib & di crandasctib
fíanlaich, di neoch nád roacht cridiu cathae — co roháirmither
renda nime, & gainem maurae, & lóae snechtae, & drúcht for faichthi,
& bommadn eghae, & féur fo cossaib greghae, & groigh meic Lir la
máurainfini — ní háirmidter-side iter.’
Íar sin dono fríth báoccul Bresi meic Elathan dóip. Atbert-sidhe,
‘Is feurr m'anacul,’ ol sé, ‘oldáss mo guin.’
‘Cid ann-side biass de?’ aur Lucc.
‘Bid sírblechtach báe Erenn,’ ol Pres, ‘díaenom-aunastar-sa.’
‘Comarfas-sa díar ngáothuib,’ or Lug.
Is de sin luid Lug co Maoíltne Mórbrethach co n-epert pris,
‘An n-anustar Bres ar bithblicht do búaibh Érenn?’
‘Nach anustair,’ ar Móeltne. ‘Nád cumhaicc a n-óes nach
a n-indoth, ce choni a mblicht airet beat bí.’
Atpert Lug fria Bres, ‘Ní ed annísin not-anuig; nád cuimgi a n-óes
nach a n-inddoth, ce chonis a mblicht.’
Atpert Bres, ‘Forbotha rúada roicht Maíltne.’
‘An fil n-aill nut-ain, a Bres?’ ar Lug.
‘Fil écin. Abair fri bar mbrethiomain bibsiutt búain cech ráithi ar
m'anocol-sa.’
Atbert Lug fria Móeltne, ‘An n-anustar Bres ar búain n-eta
cech ráithi di feruib Érenn?’
‘Is ed imma-n-airnicc lind,’ or Maoíltne. ‘Errach fria har &
sílad, & tosach samraid fri foircend & sonairti n-etha, & tossach n-aipchi
foghamair fri forcend aipchi n-etha, & fria búain. Gaimred fria
tomalta.’
‘Nís-tessaircc annísin,’ or Lug fria Bres.
‘Forbotha rúada roicht Maíltni,’ or sé.
‘Is luga dot-essaircc,’ or Lug.
‘Cid?’ ol Bres.
‘Cocon ebrad, co sílfad, co chobibsad fir Érenn? Is íar fis an
tréde-siu, manad-anustar.’
‘Abair friu, ‘Mairt a
n-ar; Mairt hi corad síl a ngurt; Mairt a
n-imbochdt.’
Roléccad ass didiu Bres triasan celg-sin.
Isan cath-sin didiu fúair Oghma trénfer Ornai, claidiomh
Tethra rí Fomore. Tofoslaicc Ogma In claideb & glanais hé. Is and
sin roindis an claideb nach ndernad de, ar ba béss do claidbib an
tan-sin dotorsilcitis doadhbadis na gnímha dogníthea díb In tan-sin.
Conid de sin dlegaid claidme cíos a nglantai íarna tosluccad. Is de
dano forcométar brechda hi cloidbib ó sin amach. Is aire immorro
nolabraidis demna d'armaib isan aimsir-sin ar noadraddis airm ó
daínib isin ré-sin & ba do comaircib na haimsire-sin na hairm. Is don
cloidibh-sin rochacain Lóch Lethglas In láid-si: ‘Admell ma Orna,
uath cath, cule leccla, fristethaind tuind formna f-roir Is ress ningalne
amtri locha lochaurbe imlias luch loeg trimchim am trichtaigh tighi
fuaibne mifualang tighe tethrae toetrau dobert mor fodriru Fal
Fomhoire foenda for Balur benn bas-alan Fomhor-lelgi mac Ethne
uili aoinfecht ferse colom cathram-ransi fodb fersamhle fersi
cetharslichd fhid serbh armarmíadh. Ainm aili fes-fuil tethr-hitus
faidter fuirtbe mong diafurbidh f-ruiris ilur fuil-Oghme.’
Loutar a ndiaid na Fomore dano Lug & an Daghdou & Ogma,
ar cruitire an Dagda ro-n-ucsad leo, Úaitniu a ainm. Rosaghad
íerum a flettech a mboí Bres mac Elathan & Elathan mac Delbaíth. Is
ann boí In crot forin fraighid. Is sí In cruit sin ara nenaisc na céola
conarofhograidhsetor tria gairm co ndegart In Dagda In tan atbert
ann so sís,
Tair Daur Dá Bláo,
Tair Cóir Cethairchuir,
Tair sam, tair gam,
Béola crot & bolg &
buinne!
(Dá n-ainm dano bátar foran cruit-sin .i. Dur Dá Blá & Cóir
Cethairchuir.)
Doluid an crot assan froig íerum, & marbais nonbór & tánuicc
docum an Daghda; & sepainn-sie a trédhi fora nemthigthir cruitiri
dóib .i. súantraigi & genntraigi & golltraigi. Sephainn golltraigi dóib
co ngolsad a mná déracha. Sephainn genntraigi dóib co tibsiot a mná
& a macraith. Sephainn súantraigi dóib contuilset ant slúaigh. Is de
sen diérlátar a triur slán úaidib — cíamadh áil a ngoin.
Dobert an Dagda diu laiss tria gém na dairti dobreth dó ara
sóethar; ar In tan rogéssi a gaimmain rogeltatar cetri Érinn uili do
neoch bertatar Fomore díp ina cíos.
Íar mbrisiud íerum an catha & íar nglanad ind áir, fochard an
Morrígan ingen Ernmais do táscc an catha-sin & an coscair móair
forcóemnochair ann do rídingnaib Érenn & dia sídhcairib, & dia
arduscib & dia inberaiph. Conid do sin inneses Badb airdgníomha
beus. ‘Nach scél laut?’ ar cách friai-se ann suide.
‘Sith co nem. Nem co doman. Doman fo ním, nert hi cach, án
forlann, lan do mil, mid co saith. Sam hi ngam, gai for sciath, sciath
for durnd. Dunad lonngarg; longait-tromfoíd fod di uí ross forbiur
benna abu airbe imetha. Mess for crannaib, craob do scis scis do áss
saith do mac mac for muin, muinel tairb tarb di arccoin odhb do
crann, crann do ten. Tene a nn-ail. Ail a n-uír uích a mbuaib boinn a
mbru. Brú lafefaid ossglas iaer errach, foghamar forasit etha. Iall do
tir, tir co trachd lafeabrae. Bidruad rossaib síraib rithmár, ‘Nach scel
laut?’ Sith co nemh, bidsirnae .s.’
Boí-si íarum oc taircetul deridh an betha ann beus, & oc
tairngire cech uilc nobíad ann, & cech teadma & gach díglau; coníd
ann rocachain an laíd-se sís:
‘Ni accus bith nombeo baid: sam cin blatha, beti bai cin blichda,
mna can feli, fir gan gail. Gabala can righ rinna ulcha ilmoigi beola
bron, feda cin mes. Muir can toradh. Tuir bainbthine immat moel
rátha, fás a forgnam locha diersit-dinn atrifit-linn lines sechilar
flaithie faoilti fria holc, ilach imgnath gnuse ul-. Incrada docredb-gluind ili, imairecc catha, toebh fri ech delceta imda dala braith m-c
flaithi forbuid bron sen saobretha. Brecfásach mbrithiom-braithiomh
cech fer. Foglaid cech mac. Ragaid mac i lligie a athar. Ragaid
athair a lligi a meic. Cliamain cach a brathar. Ni sia nech mnai assa
tigh. Gignit-cenmair olc aimser immera mac a athair, imera ingen ...’