Buile Shuibhne
Dála Shuibhne Mhic Colmáin Chuair, rígh Dál
Araidhe, roaisnéidhsem remhainn do dhul ar fáinneal
& ar folúamain a cath, ba hedh ann fochann &
tucaitt tresa ttángattar na hairrdhena & na habarta
fúalaing & folúaimhnighe sin fáoi-siumh tar chách a
ccoitchinne & febh tecómhnaccair dhó iaromh.
Báoi aroile naoimh-erlumh uasal oirdnidhe hi
tír nÉrenn .i. Rónán Fionn, mac Beraigh, mic
Criodáin, mic Earclogha, mic Érnainne, mic Urene,
mic Seachnusaigh, mic Coluim Chúile, mic Muiredhaigh,
mic Laogaire, mic Néill, .i. fer comhailte tiomna
DéDé & congmála cuinge crábuidh & fuilngthe ingreama
ar sgáth an Choimdedh an fer sin. Ba mogh-sén
díles diongmála do Dhia, ar nobhíodh ag crochadh
a chuirp ar grádh Dé & do tuilledh fochraicciu dia
anmain. Ba sgíath dhídin fri drochaimsibh diabhail
& doáilchibh an fer mín muinterrdha mórmhonarach
sin.
Robaoi-sidhe fecht ann ag tórainn chille i nDál
Araidhe .i. Ceall Luinni a comhainm. As é robadh
rígh ar Dhál Araidhe an ionbaidh sin .i. an Suibhne,
mac Colmáin, adrubrumar. Rocuala 'diu Suibhne
airm a raibhi guth chluig Rónáin ag tórainn na
cille, go rofhíarfacht dia muintir cidh adchualadar.
‘Rónán Fionn mac Bearaigh,’ ar síad, ‘atá ag
tórainn chille it chrích-si & it fheronn & as é guth
a chluig itchluini-si anosa.’ Rolonnaigedh & rofergaigedh
go mór antí Suibhne & roéirigh go dian
deinmneadhach do dhíochar an chléirigh ón chill.
Tarraidh a bhainchéile .i. Eorann ingen Chuinn
Chiannachta eiti an bhrait chortharaigh chorcra
robhúi ime dia fhosdudh, go rosging fón teach an
sioball airgid aeinghil co míneagur óir robhaoi san
brat ós a bruinne. Lasodhain fágbaidh a bhrat ag
an ríogain & dothaod roimhi lomnocht ina réim
roiretha do dhíochar an chléirigh ón chill co riacht
áit ina raibhe Rónán.
As amhlaidh robhúi an cléirech ar cionn
Suibhne
an ionbaidh sin, ag moladh rígh nimhe
& talman .i.
ag
solusghabáil a pshalm &
a pshaltair líneach lánáluinn
ina fhiadhnuisi. Dosfuairgaibh Suibhne an
pshaltair
go
rotheilg a bfudhomhuin an locha lionnfoair robhaoi
'na
fharradh go robáidedh ann í. Rogabh Suibhne
lámh
Rónáin iarsin co rotharraing ina dhiaigh é tar
an
ccill amach & níor léicc láimh an chlérigh
úaidh
fós no go ccúala an éighemh. As é dorinne an
éighemh sin
.i. giolla Congail Chlaoin mic Sgannláin,
arna
thecht ar cenn Shuibhne ó Chongal féin do
chur chatha Mhuighe Rath. Ó ráinic an giolla
co
háit
n-iomagallmha fri Suibhne adféd sgéla dhó ó
thús go
deredh. Téit trá Suibhne lasan ngiolla &
fágbaidh an clérech go dubhach dobrónach ar
mbádudh a pshaltrach & iar ndénamh a dhímigni & a
esonóra.
Diuidh laoi co n-oidhche iarsin doriacht dobarchú
robúi isin loch dochum Rónáin & a pshaitair leis gan
milledh líne ná litri inte. Dobert Ronán
altugudh
buidi do Dia trésan mirbuile sin & mallachais Suibhne
iaromh, conadh edh roráidh: ‘Mo ched-sa fri ced an
Choimdedh chumachdaigh,’ ar sæ,
‘amail táinicsiomh
dom dhíochur-sa & é lomnocht, gurab amhlaidh
sin bhías do ghrés lomnocht ar faoinnel & ar
folúamhain sechnóin an domhain, gurab bás do rinn
nosbéra. Mo mallacht-sa for Suibhne bheós & mo
bhennacht for Eorainn rothriall a fhostudh & fós
fágbhaim-si do chloinn Choimáin an lá atchífit an
psaltair si robáidedh la Suibhne gurab díth &
dílghenn dóibh’; &
atbert In láid:
Rónán
Suibniu mac Colmáin romchráidh,
romtharraing leis ar
leathláimh,
d' fhágbháil Chille Luinne lais
dom beith athaigh 'na hégmais.
Táinig chugum 'na rith rod
amail rochóala mo chlog,
tug leis feirg n-adhbhal n-anba
dom athchar, dom ionnarba.
Leasg lem-sa mh'athchar abhus
ón bhaile céda rabhus,
gérbo lium-sa robadh lesg
do Dhía táinic a thoirmesg.
Níor léig mo lámh as a láimh
co ccóalaidh an éighemh n-áin,
go n-ébreadh ris: 'tair don chath,
doriacht Domhnall Magh ránRath.
Dodheachaidh maith dhamh-sa dhe,
ní ris rugus a bhuidhe,
ó doriacht fios an chatha
do shoighidh an ardflatha.
Ro-ionnsaigh an cath go cían
dár chláon a chonn Is a chíall,
sirfidh Éirinn 'na gheilt ghlas
agus bidh do rinn raghas.
Mo pshaltair doghabh 'na láimh
dusfarlaic fón linn láin,
dorad Críst chugum gan chair
conár bhó misdi an pshaltair.
Lá co n-oidhche fán loch lán
is nír mhisdi an breac bán
dobhrán do dheóin Mic Dé dhe
doroidhnacht damh dorisse.
An pshaltair doghabh 'na láimh
fágbuim-se do chloinn Cholmháin,
bídh olcl do chloinn Cholmáin chain
an lá dochífed an pshaltair.
Lomnocht dodheachaidh sé sonn
dom thochrádh Is dom thafonn,
as edh doghéna Día dhe,
bídh lomnocht dogrés Suibhne.
Rogabh gá astadh a brat
Eorann, ingen Chuinn Chiannacht,
mo bhennacht ar Eorainn de
is mo mallacht ar Suibhne. S.
Dodheachaidh Rónán iarsin go Magh Rath
do dénamh síodha eitir Dhomhnall mac Aodha &
Congal Claon mac Sgannláin & níor fhéd a síodhugudh.
Doberthaoi immorro an cléreach i ccomairci eaturra
gach laoi go nach marbhtha neach and ón uair
rotoirmisgthi an cathugudh go cceadaighthi dóibh
doridhisi. Nomhilledh trá Suibhne cumairce an
chléirigh, uair gach sídh & gach osadh fogníodh
Rónán robrisedh Suibhne, ar nomharbadh fer ré tráth
an chomhlainn gach laoi & fer eile ré sgur an chomhlainn
gacha nóna. An lá dono rocinnedh an cath
mór do thabairt táinic Suibhne ria gcách dochum
an chatha.
As amhlaidh robaoi & léine sreabhnaidhe síodae
i cusdul frí gheilchnes dó & fúathróig do shról rígh
uime & an t-ionar tuc Congal dó an lá romarbh
Oilill Cédach rí Úa bFaoláin for Magh Rath, ionar
corcra comhdatha esein co cciumhius dlúith deghfhighthi
d'ór áluinn órloisghthi ris, co sreithegar gem
ccaomh ccarrmhogail ón chionn gór araill don
chiumhais sin, go stúaghlúbaibh síoda dar cnaipidhibh
caoiméttrochta re hiadhadh & re hosgladh and,
go bfoirbreachtadh airgid áoingil gacha cáoi & gacha
conaire imthéighedh, crúaidhrinn chaoilshnáithaide
don ionar sin. Dhá shleigh shithfhoda slinnleathna
ina lámhaibh, sgíath breacbhuidhe bhúabhallda for a
mhuin, claideamh órdhoirn for a chlíu.
Táinic roimhe fón toichim sin co ttarla
Rónán
dó & ochtar psalmchetlaidh dá muintir ina fharradh
& íad ag crothadh uisge
coisreagtha dar na slúaghuibh
& roscroithset ar Suibhne hi ccuma
cháich. Agus
andar leis-siomh bá dá fhochuidmedh rocroithedh an
t-uisge fair, & dorad a mhér a suainemh na sleighe
seimnidhe robhúi ina láimh &
rosdiubhraic do
pshalmcheadlaidh do muintir Rónáin go
romarbh
don oenorchar sin é. Dorad andara hurchar
don
fhogha
faobrach uillenngér dochum an chlérigh
budhdhén go
rosben isin chlog robháoi for a ucht,
go
rosging a crann as a n-airde isin aer, co n-ébairt
an
cléireach: ‘Guidhim-si an Coimde cumachtach’,
ar
sé, ‘an ccomhairde dochúaidh crann an fhogha
isin aer & a néllaibh nimhe co
ndeachair-si amail
gach n-ethaid &
an bás roimris-si for mo dhalta-sa,
gurab
eadh notbéra .i. bás do rinn, & mo
mhallacht-sa
fort & mo bhennacht
for Eorainn, Uradhrán & Telli
uaim
i n-aghaidh do shíl & chloinne Colmáin
Chuair,’
& itbert:
Ronán
Mo mallacht for Shuibhne,
rium Is mór a chionaidh,
a fhogha bláith builidh
dosháith trém chlog creadhail.
An clog sin roghonais
notchurfi-si ar cráobhaibh
gurbat aon ré hénaibh,
an clog náomh ré náomhaibh.
Mar dochuaidh i cédóir
crann an fhogha a n-airde
co ndeachair-si, a Shuibhne,
re gealtacht gan chairde.
Roghonais mo dhalta,
rodergais as t'fhogha,
bíaidh dhuit ann do chomha
gurab do rinn ragha.
Madh dá ttísat riom-sa
síol nEoghain go tteinne,
noscuirfet a ccrannacht
Uradhrán Is Teille.
Uradhrán Is Teille
roscursiod i ccrannacht,
an ced-sa, tré chorracht,
as let-sa mo mhallacht.
Bennacht uaim for Eorainn,
Eorann chaemh gan crannacht,
tré dhuilghe gan domacht
for Shuibhne mo mhallacht.'Mallacht.
Ó rochomhracsiot iarom na catha cechtarrdha
robhúirset an damhradh dermháir adíu & anall amail
dámha damhghoire co ttuargaibhset trí tromghaire
ós aird. Ó'dchúala thrá Suibhne na gáire móra sin
& a fhuamanna & a freagartha i néllaibh nimhe & i
fraightibh na firmaminnte rofhéch Suibhne suas iarum
co rolíon nemhain & dobhar & dásacht & fáoinnel &
fúalang & folúamain & udmhaille, anbsaidhe &
anfhoistine, miosgais gach ionaid ina mbíodh & serc
gach ionaidh noco roichedh; romheirbhlighset a
meóir, rocriothnaighsiot a chosa, roluathadh a
chroidhe, roclódhadh a chédfadha, rosaobadh a
radharc, rotuitset a airm urnocht asa lámhuibh co
ndeachaidh la bréithir Rónáin ar gealtacht & ar
geinidecht amail gach n-ethaid n-æerdha.
An tan immorro doriacht asin ccath amach
ba hainminic nothaidhledh a chossa lár ar lúas
a
réime
& an tan nothaidhledh ní bhenfadh a drúcht
do bharrúachtar an fheóir ar éttroma & ar
aerrdhacht
an chéme nochingedh. Ní roan don réim
roiretha
sin co nár
fág magh ná machairi ná maolshliabh,
móin ná
muine ná mothar, cnoc ná cabhán, ná coill
chlithardhlúith a nÉirinn gan taisdeal an lá sin, go
ráinig co Ros Beraigh i nGlenn Earcáin co ndeachaidh
isin
iobhar robhaoi isin glinn.
Romheabhaidh an cath re nDomhnall mac
Aodha an lá sin amail adrubrumar & rohaisnéidhsem
remhainn. Robhaoi éimh
clíamuin do Suibhne isin
chath .i.
Aonghus Remhar mac Ardghail mic Macníadh
mic Ninnedha do thoathaibh Úa
Ninnedha
do Dhál Aruidhe.
Táinic sidhe a ráon madhma
asin ccath go
mbuidhin dia muintir imalle fris & as
í conair táinic a nGlionn Earcáin. Baoi siumh
trá
cona muintir ag iomrádh ar Suibhne ara
iongantaoi
leó gan
a bheó nó a mharbh d'fhaicsin ó rochomraicset
na
catha, acht chena bá derbh leó gurab tré esgcáoine
Rónáin fodrúair gan fios a oidhedha. Rochualaidh
éimh
Suibhne ar chansat & é isin iobar ósa ccionn,
& itbert:
Suibhne
'A óga, tigidh a lle,
a fhiora Dhál Araidhe,
foghébhthaoi isin bhile a bfuil
an fer forsa táoi iarraidh.
Dodheónaidh Dia dhamh-sa sunn
betha iomnocht iomchumhang,
gan ceól Is gan codladh sáim,
gan banchuire, cen bandáil.
Misi sunn ag Ros mBearaigh,
domrad Rónán fo mheabhail,
romsgar Dia rém dheilbh nád ró,
sgaraidh ré mh'eól, a ógó. A óga.
Ó'dchualadar na fir Suibhne ag gabáil na
rann
tugsat aithne fair & roráidhset
fris taobh do thabairt
friú. Adbert-som nach ttiubradh tré bhith
síor. Ó
robhádar-somh iarumh ag iadhad im an mbile
rotógaibh
Suibhne uime co háithétrom aéerda óthá
sin co
Cill Ríagain i tTír Chonuill
& rothoirinn iarumh
a mbile na cille. As ag an mbile sin dorala
do
Dhomhnall
mac Aodha cona shluagaibh do ueith a
haithle
an
chatha & ó'dchonncadar an gheilt ag dol
isin mbile tángadar drong dona slóghaibh go
roiadhsat
ina
iomthacmhang ima ccuairt; gabhaid iarumh ag
tabairt
túarusgbála na geilti ós aird, adberedh fer
ann
bá ben, adberedh fer eile bá fer robhúi ann, go
ttarad Domhnall féin aithne fair,
conadh ann
adbert: ‘As é Suibhne fil ann,’ ar sé,
‘.i. rígh Dál
Araidhe roesgcáoin Rónán an lá tugadh an cath.
Maith éimh an fer fil ann,’ ar sé, ‘& dá
madh áil leis
seóide & máoini
d'fhagbáil fogébadh úainne da
ttugadh taobh
frinn. Truag lem,’ ar sé, ‘iarsma
muintire Congail amlaidh sin, ar robtar maith
&
robtar móra mo chomhada-sa do
Chongal,’ ar sé,
‘re
ccur an chatha, et robadh maith dono comairle
Choluim Chille don ghille úd féin dá ndeachaidh
lé
Congal do chuingidh sochraidhe co rígh Alban im
aghaidh-si’; conadh ann adbert Dombnall
an láid:
Domhnall
Cionnus sin, a Shuibhne sheing?
robadh tóiseuch mór ndíreim
an lá tugadh an cath clóen,
ar Macc Rath robadh rochóemh.
Cosmhuil do ghnúis érgna iar n-ól
re corcair no re coemhór,
cosmhuil do chúl gan chaire
re clúimh nó re casnaidhe.
Cosmhuil gné do chuirp choidche
re sneachta n-úar n-(r)æcnoidhche,
do rosg rogormadh mar ghloin,
mar oighreadh séimh snúadhamail.
Áluinn cuma do dá chos,
dar liom ní trén th'urradhus,
t'airm rathmara, ruicthis fuil,
robsat athlumha i n-iomghuin. Targaidh Colaim Cille dheit
nemh agus ríghe, a romheic,
díogháir tángais isin Magh
ó príomhfháidh nimhe is
talmhan.
Adubairt Colum Cille,
fáidh fosaidh na fírinne,
líon ticcthi tar tuile theinn
ní riccthi uile a hÉirinn.
Targus-sa do Chongal Chlaon
tan robámar imaráon
bennacht fer nÉrenn uile,
ba mór an t-ioc énuige.
Muna gabha uaim-si sin,
a Chonghail chaoimh mic Sgannail,
ga breith bhéire, mór an modh,
orm-sa, más eadh, it aonor?
Gébhad-sa úait madh maith lat,
tabhair dhamh-sa do dhá mac,
do lámh dhiot Is do bhen mbas,
t'ingen Is do rosg rinnglas.
Nocha Béra acht rinn fri rind,
béd-sa choidche In bhar n-oirchill,
as é ar ccomhrádh iman ccacht,
beir-si lomnán mo mallacht.
Bidh cuid do chuifir do chorp,
beittid fiaich ar do thromthocht,
nodgonfa ga dremhan dubh
agus beir-si faon folumh.
Atáoi it áonar seach gach rígh
gum aimhles ó thír do thír,
rodlesaighes thairis sin
ón ló rondug do mháthair.
As ann fós tugadh an cath
ar an maighin a Muigh Rath,
robhúi bráon dar claideamh nglas,
torchair Congal Cláon cionnus. Cionnus.
Ó'dchuala trá Suibhne sésdan na sochaidhe
&
muirn an mórshlúaigh nostógbaidh
uime asin mbile
re
fraisnéllaibh na firmaiminti ós mullaighibh gacha
maighni & ós fhéigi gacha ferainn. Baoi fri ré
chéin
iarsin seachnóin Érenn ag tadhall
& ag turrag a
sgalpaibh cruadhcharrag & a ndosaibh crann
urard
eidhneach & i ccuasaibh caolchumhguibh cloch ó
inber
do inber & ó binn do binnd &
ó glinn do glionn go ráinic
Glenn mbitháluinn
mBolcáin. Ann no
thathaigtis 
gealta
Éirenn ó robadh slán a mbliadhain ar
gealtacht, ar
as ionadh aoibhnesa móir an glenn
sin do
gheltaibh do grés. Uair as amlaidh atá Glenn
mBolcáin & ceithre doirsi ag an ngaoith ann
&
roschoill roáluinn rocháoin ann bheós
& tiobrada
táobhghlana & uarána ionnfhuara & glaisi
gainmidhe
glanuisgidhe & biorar
barrghlas & fothlocht fann
foda
for a lár. Iomda fhós a shamha
& a shiomsáin & a
lus-bían & a biorragáin, a chaora
& a chreamh, a
mhelle & a miodhbhun &
áirnidhe dubha & a dercain
donna.
Nobídh dono gach æ dona
gealtaibh ag
tuargain a
chéile im thogha biorair an ghlenna sin
& im roignibh a leptach.
Robúi dono Suibne athaigh fhoda isin
ghlenn
sin conustarla aen na n-oidhche ann a
mullach
sgíach
urairde eidhnidhe robhaoi isin glinn. Robá
deacair
dó-sumh iumfhhulang na leaptha sin, uair
gach
cor
& gach iompódh nochuiredh dhe nothegmadh
frais do dhealgaibh sgiach ann, co mbíttís ag
tolladh
& ag treaghdadh a thaoibh & ag comhghuin
a chnis.
Roaitherraigh Suibne iarum asin leabaidh sin
dochum
ionaidh ele. As amhlaidh éimh robhúi an t-ionadh
sin
& motharmhuine móirdreasa míndeilgneach ann
&
áonchraobh dhíoghainn droighin ar na hionfhás
na hénur trésan muine suas.
Tairisedh Suibhne for
barr na
craoibhe sin, sdúaghais & lúbais an croabh
chomhcháol robháoi faoi go ttarla
béim n-asglainn
de
trésan muine go ttorchair go lár talman, co nach
raibhe méd n-orlaigh ann ó a bhonn go a bhathais
gan
fhuiliúgudh, gan forrdergudh fair. Adráigh
iaromh go
héneirt anfann & dothoed trésan muine
amach, co n-ébairt: ‘Mo chubhais éimh,’ ar sé,
‘as
deacair an bheatha so d'fhulang tar éis deghbhethad
& bliadhain gus aréir damh-sa
forsan
mbethaidh-si’; conadh ann adbert
an laoidh:
Suibhne
'Bliadhain gus aréir
dhamh fó chiamhair chraobh
eitir tuile Is tráigh
gan tuighe fom tháobh.
Gan cerchaill fóm chionn
eitir ferchloinn fhinn,
baeghal, a Dhé, dhúinn,
gan fhaobar, gan rinn.
Gan comhthocht fri mnáibh,
acht madh fothlacht fían,
as cuid iodhan óg,
biolar, as é ar mían.
Gan rúathar co rígh
am úathadh im eól,
gan airgni go hán.
gan chairde, gan cheól.
Gan chodladh, monúar,
go n-abrar a fhíor,
gan chobhair co cían,
as doraidh mo dhíol.
Gan tegh lomnán lán,
gan comhrádh bfher bfhíal,
gan rígh riom da rádh,
gan lionn Is gan bíadh.
Trúagh romthearbadh
sunn
rem shlúagh trealmach trom
im geilt géir tar gleann
gan chéill Is gan chonn.
Gan bheth ar cuairt rígh
acht rúaig ar gach ráon
as í an mhire mhór,
a rí nimhe naomh.
Gan áos comhlán ciúil,
gan comhrádh fri mnáibh,
gan tiodhnacal séd,
tuc mh'ég, a Chríst cháidh.
Robádhus-sa feacht,
ge béo mar 'tú anocht,
ba neamhfhann mo nert
ar ferann nárbh olc.
Ar eachaibh co hán
i mbeathaid can bhrón,
ar mo ríghe raith
robsam rígh maith mór.
Beith mar 'tú 'na dhíaid
dot chreic, a Chríst cáidh,
im bhochtán gan brígh
a nGlionn Bolcáin báin.
An scé nach máoth barr
romthraoth Is romtholl,
súaill nach ttuc mh' oididh,
an craobh droighin dhonn.
Cath Congail co cclú,
ba liach dhún fo dhí,
ba día mairt an maidhm,
lía ar mairbh 'náid ar mbí.
Ar faéinnel go fíor
gerbham saéirfher séimh,
isam triamhain trógh
bliadhain gus aréir.'Bliadhain
Robháoi-siumh amlaidh sin a nGlinn Bolcáin
go rostógaibh uime feacht ann co ráinic Clúain Cilli
a ccoiccrích Thíre Chonaill & Thíre Bóghaine.
Dochuaidh iarumh for sraith na tiopraidi gur chaith
biorar & uisge ann an oidhche sin. Téit iarumh a
mbile na cilli. As é ba hoirchinneach isin chill sin
Fáibhlen do muintir Brughaigh mic Deaghaidh &
táinic doinenn mór dermháir ann an oidhche sin gur
rochuir ar Suibhne go mór méd anshóidh na hoidhchi
sin & adbert-somh: ‘Trúagh ámh,’ ar sé, ‘nach air
Muigh Rath rommharbadh-sa resíu nobheinn isin
deacair-si’; go n-ébairt an laoidh annso síosana go
léig:
Suibhne
Anocht Is fúar an snechta,
fodeachta Is búan mo bhochta,
nídom neirt isin
deabuidh
im geilt romgeóghuin gorta.
Atchíd cách nídom chuchtach,
as lom i snáth mo cheirteach,
Suibhne mh'ainm ó Ros Ercáin,
as misi an gealtán gealtach.
Nídom fois ó thíg aghaidh,
ní thaidlenn mo chois conair,
nocha bíu sonna a ccíana,
domeccad ialla omhain.
Mo bháire tar muir mbarcláin
ar ndol tar sáile soclán,
rogab time mo nertán,
as mé gealtán Ghlinne Bolcáin.
Gaoth an reóidh ag mo rébadh,
sneachta romleón go léige,
an tsíon dom breith a n-éccuibh
do géccuibh gacha géicce. Romgonsat géga glasa
co rorébsat mo bossa,
ní fargaibhset na dreasa
damna creasa dom chossa.
Atá crioth ar mo lámha
tar gach mbioth fátha mbúaidre,
do Shlíabh Mis ar Sliabh Cuillenn,
do Shléibh Cuillenn co Cuailgne.
As trúagh mo nuallán' choidhche
i mullach Cruachán Oighle,
do Ghlinn Bolcáin for Íle,
do Chinn Tíre for Boirche.
Beg mo chuid ó thig laa,
ní thaét ar scáth lá noa,
barr biorair Chluana Cille
la gleorán Chille Cua.
An gen fil ag Ros Earcach
ní thair imnedh ná olcach,
as edh dombeir gan nerta
beith re sneachta go nochtach.'Anocht
Táinic Suibhne roimhe iarumh co riacht an
chill ag Snámh dhá Én for Sionainn, dian
comainm
Cluain
Boirenn an tan sa; día na haoine dídine an
tsainridh ráinic-siumh annsin. As ann iarumh bádar
cléirigh na cille ag dénamh an uird nóna ocus mná ag
túargain
lín & ben ag breth leinb. ‘Nior bhó cóir
éimh,’ ar Suibhne, ‘don mhnáoi aoine an
Choimdedh
do mhilledh. Feibh thúairges an
ben an líon,’ ar
sé,
‘as amhlaidh sin rotúairgeadh mo muinter-sa
isin chath a Maigh Rath.’ Rochúalaidh-sion iarum
clog
an esparta aga bhúain, conadh ann adbert:
‘Ba
binne lem-sa éimh,’ ar sé, ‘guth na ccúach do
chloinsin ar bruach na Banna do gach leith
inás
grig-gráig an chluig si atchluinim
anocht,’ co n-ébert
an laoidh:
Suibhne
Binne lem im na tonna
mh' ingne anocht cidh it cranna
ná gricc-gráicc chlogáin chille
an chú doní cúi Banna.
A bhen, ná tairbhir do mac
día na háoine dídine,
lá nach luingenn Suibhne Geilt
ar seirc rígh na fírinne.
Amail tuairgitt na mná an líon,
is fíor gé nomchluinter-sa,
amlaidh rothuairgit 'san chath
for Maigh Rath mo mhuinter-sa.
Ó Loch Diolair an aille
go Doire Coluim Chille
nocha deabaidh rochúala
ó ealaib búadha binne.
Dord daimh dhíthreibhe ós aille
bíos a Síodhmhuine Glinne,
nochan fuil ceól ar talmain
im anmuin acht a bhinne. 23 — 1 For this stanza and the following K has
Binni leam im na tonna
m' adhbha anocht ciodhat crannda,
la nach loingenn Suibhne Geilt
ar seirc righ na firinde.
A bhen na tairbhir do mhac
dia na haeini didine
na gricc gracc chlogáin cille
an cú doghnÍ cui banna.
A Chríost, a Chríost romchluine,
a Chríost, a Chríost gan bine,
a Chríost, a Chríost romchara,
ná romscara réd binne. Binne
Roshiecht immorro Suibhne arnabhárach go
Cill Derfile gur chaith biorar na tiobraidi & an
t-uisge robhúi isin chill & táinic doinenn dermháir
isin oidchi go rosgab athtuirsi adhbhalmór & snímhche
Suibhne tria olcus a beathad & bheós rob íomhach
athtuirseach leis bheith a n-égmuis Dhál Araidhe;
conadh ann adbert na randa sae:
Suibhne
Mh'aghaidh a cCill Der ffile
as í robris mo chroidhe,
dursan damh, a mic mo Dhé,
sgaradh ré Dál nAraidhé.
Deichneamhar Is deich cét laoch
rob é mo shlúagh ag Druim Fraoch,
ge beó gan treisi, a mic Dé,
ba misi a ccenn comairlé.
Múichnidhe mh'aghaidh anocht
gan giolla Is gan longphort,
níorbh í mh'aghaidh ag Druim Damh,
meisi Is Faolchú Is Conghal. Mairg romfuirgedh risin
dáil,
a mo ruire an ríchid ráin,
gen go bfhaghainn-si d'ulc dhe
go bráth acht an oidhchi-se.'M'aghaidh
Seacht mbliadhna comhlána do Suibhne ar
fud Érenn as gach aird go aroile go ttoiracht aon na
oidhche ann co Glenn Bolcáin, fobith Is ann robhaoi
a dhaingen & a dhúnárus comhnaidhe-siumh &
ba
haoibhne leis oirisiumh & aittreabadh
ann inás i
ngach ionadh a nÉrinn ina égmuis, úair doshoichedh
chuige
as gach aird d'Éirinn & ní théighadh úadh
acht re huaman & re huiregla mhóir. Roairbhir
bhith Suibhne ann an aghaidh sin co ttoirracht
Loingseachán fora iarraidh isin maidin arnamhárach.
Adberat furenn ann gurbho mac máthar dhó-sumh
Loingseachán, adberat furenn eile ba comhalta, acht
cena
cibé dhíbh sin é roba mór a dheithidin uimesiumh,
uair dochuaidh-siumh fo thrí for gealtacht &
dusfug-sumh fo thrí for ccúlaibh. Robhaoi Loingseachán
aga iarraidh-siomh don dul sin isin ghlionn,
co bfuair
sliocht bharr a throighedh a mbruach na
glaisi
isa biorar noithedh & fós fuair na craobha
nomheabhtaís fó a chosaibh ag aitherrach do
bharr
an
chroind for aroile. Ní bfuair-siumh dono an gheilt
an
lá sin co ndeachaidh a faisteach folamh isin glinn
gur
tuit a shúan toirrchim codalta fair ann iar
mórshaothar luirg Suibhni forsa raibbe iarair. Doluidh
iaromh Suibhne fora shliocht-somh go mbúi forsan
teach co
ccúalaidh iarum srainn Loingseacháin ann;
conadh
iarsin adbert an láoidh-si:
Suibhne
'An fer ag froig focherd srainn,
súan mar soin nocha lámhaim,
seacht mbliadhna ón mhairt a Muigh Rath
nochar chotlus tinneabradh.
Do chath rod,
a Dhé nimhe, ní ma
lott,
bá Suibhne Geilt m'ainm iar sin,
mh'aonar dhamh a mbarr eidhin.
Biorar thiobrad Drorma Cirb,
as é mo shásadh im theirt,
as aithnidh orm gnúis a ghné,
as fíor Is mé Suibhne Geilt.
Dearbh as misi Suibhne Geilt
fer contuil fo choemhna ceirt,
im Shlíabh Líag má do cló
domseannad na fiora so.
An tan ba-sum Suibhne sruith
arbhirinn bith a n-úarbhuith
i seisg, a sesgonn, i sléibh:
rorer m'eól ar eidirchéin.
Atlochar don rígh-si thúas
las nach gnáth an t-iomarchrúas,
as edh romucc as mo riocht
a mhéd robhá for écciort.
As fuit, fuit damh ó nach mair
mo chollan i n-eidhnechaibh,
feraidh mór do shíonaibh air
agus mór do thoirneachaibh.
Gidh im beó ó gach dinn do dhinn
isin slíobh ós iubairghlinn,
áit i fargbadh Congal Cláon
monúar ná romfargbadh
faon.
Meinic m'ong
cían óm relic mo theach toll,
nídom nía acht im geilt ghann,
Dia romchlann i cceirt gan chonn.
As mór báos
a Glinn Bolcáin acht cé taés,
fil mór do abhlaibh a nGlinn
Bolcáin do éimhedh mo chinn.
Biorar glas
agus deogh d'uisge glain,
nosibhim, ní thibim gen,
ní hionann san fer ag
froigh.
Eidir corraibh Cúailghne saimh,
eitir chúanaibh ó thig gaimh,
fó chéibh chaille gach re seal,
ní hionann san fer ag
fraigh. Glenn mBolcáin mbil bél re gáoith
ima ngairid geilte glinne,
ní chodlaim ann, monuar dhamh,
am trúaighe ná an fer ag
fraigh.'An fer
A haithle na láidhe sin doluidh-siumh isin
oidhche ar ccionn co muilenn Loingseacháin;
aonchailleach ag a choimhéd-sidhi .i. Lonnóg inghen
Duibh Dhithribh máthair mhná Loingseacháin.
Táinic Suibhne isin teach cuice & tuc sí mírenna beca
dhó & robhúi fri ré chían ag aithighidh an mhuilinn
amhlaidh sin. Luid Loingseachán for a shliocht-somh
lá n-ann conusfaca for taidhin an mhuilinn é & téit
d'agallamh na caillighi .i. co Lonnóig máthair a
mhná. ‘An ttáinic Suibhne 'san muilenn, a chaillech?’
ar Loingseachán. ‘Robúi aréir co déidhenach sunn,’
ar an chaillech. Rogabh iarum Loingseachán ceirt
na caillighe uime & roan isin muilenn tar éis na
caillighe & táinic Suibhne an oidhche sin don mhuilinn
co ttug aithne ar Loingseachán. Ó'dchonnarc a
shúile co ling úadha focédóir dar forlés an tighe
amach & adbert: ‘A Loingseacháin,’ ar sé, ‘as
trúagh th'amus orm-sa arim thafann as mh'ionadh &
as gach ionadh Is diliu lium i nÉrinn & ó nach
léig Rónán damh-sa taobh do thabhairt friot as
liosda lenamhnach dhuit ueith dom lenmhuin’; &
dorinne an laoidh so ann:
Suibhne
A Loingseacháin, liosda sin,
nochan úain damh t'agalloimh,
ní léig dhamh Rónán taobh friot,
as é domrad a n-ainriocht.
Doradus urchar gan ágh
a lár an chatha ar Rónán,
co robhen isin chlog chain
robhaoi for ucht an chléirigh.
Mar dotheilgius urchar n-án
do lár an chatha ar Rónán,
‘ced duit’, ar an cléireach cain,
'dul araén risna hénaibh.'
Iarsin rolinges-sa súas
isin aéér eadarbhúas,
ní rolinges ó 'tú beó
æinléim badh héttromó.
Dá madh isin maidin múaidh,
isin Mairt a haithle an Lúain,
nochar úallcha neach anú
a leith re hóglách m'aosú.
As iongnadh lem inní atchiú,
a fhir rodhealbh an lá aniú,
ceirt na caillighi ar an clár,
dá shúil lúatha Loingsecháin.'A
‘As trúagh an mheabail rob áil duit do
dhénamh orm-sa, a Loingsecháin,’ ar sé
‘& ná bí ag
mo thochrádh ní as
sía, acht eirg dot thoigh & raghat-sa
róm gonige an baile itá Eorann’.
As amhlaidh éimh robhúi Eorann an tan sin
ar ffeis le Guaire mac Congail mic Sgannláin,
ar rob
í
Eorann fa ben do Suibhne, uair robháttar dá
bhráthair
isin tír & ba comhdhúthaigh dhóibh an
ríghe rofagaibh Suibhne .i. Guaire mac Congail, mic
Sgannláin, & Eochaidh mac Condlo, mic
Sgannláin.
Rosiacht trá Suibne gonige an baile ina raibhe
Eorann.
Dodheachaidh Gúaire do sheilg an lá sin &
ba sí conair dochúaidh co muinchinn Sléibe
Fuaid
& im Sgirig Chinn Ghlinne & im Éttan
Tairb. As
ann
robaoi a longport im Glenn Bolcáin risa
ráiter Glenn
Chíach aniú i machaire Chineoil Ainmirech. Deisidh
iarumh
an gheilt for fordhorus na boithe i raibhe
Eorann,
conadh ann itbert: ‘An cumhain let a
ingen,’ ar sé, ‘an grádh romór dorad cach uainn
dá
chéle an ionbaidh robhámar imaráon? Agus
is
suanach sádail duit-si,’ ar sé,
‘& ní headh dhamh-sa’;
conadh
an adbert Suibhne
& rofhregair Eorann é:
'Súanach sin, a Eorann án,
i leith leaptha red lennán,
ní hionann Is misi ibhus,
cian ó atú-sa ar anbfhorus.
Roráidhis, a Eorann oll,
aithesg álainn iméttrom
co ná beitheá it bheathaidh dhe
sgaradh énlá ré Suibhne.
Aniú Is suaithnidh co prab,
beg let brígh do shencharad,
te duit ar chlúimh cholcaidh cain,
úar damh-sa amuigh co madain.
As mochen duit, a gheilt ghlan,
tú Is tocha d' feruibh talman,
gidh súanach Is suaill mo chlí
ón lá itcuala tú ar neimhní.
As tocha let mac In rígh,
beriustú d'ól gan
imshníomh,
as é do thochmarc togha,
ní íarr sibh bhar senchara.
Ce nombéredh mac an rígh
do thoigibh óil gan imshníomh,
ferr liom feds i ccuas cháol chroinn
let, a fhir, día notcaomhsoinn.
Dá ttuctha mo rogha dhamh
d' feruibh Éirenn Is Alban,
ferr lem it chomair gan chol
ar uisge agus ar bhiorar
Ní conair do deghmhnáoi dhil,
Suibhne sunn ar sliocht imnidh
fuar mo leaptha ag Ard Abhla,
nídot terca m' fhúaradhbha.
Córa duit serc agus grádh
don fhior 'gá táoi th'aénarán
iná do gheilt ghairbh ghortaigh
uathaigh, omhnaigh, urnochtaigh.
Monúar ámh, a gheilt ghníomhach,
do ueth éittigh imshníomhach,
saoth lem do chnes rochlói dath,
dreasa Is droighin gut rébadh.
Ní dá chairiughadh dhamh ort,
a mháothainder mháothéttrocht,
Críst mac Muire, mór da cacht,
é domrad a n-éccomhnart.
Robadh maith lem ar mbeth araén
co ttigeadh clúmh ar ar ttaobh,
co sirfinn soirchi Is doirchi
let gach lá Is gach énoidhche.
Adaigh dhamh-sa a mBoirchi bhinn,
ránac Túath Inbhir áloinn,
rosirius Magh Fáil co fraigh,
tairlius do Cill Uí Súanaigh. S.
Ní thairnic dhó acht sin do rádh an uair
rolíon an slúagh an longphort as gach aird.
Téidsiumh
iarumh ina réim romhadhma for teichedh
amail ba minic
leis. Ní roan-somh don réim sin co
ráinic
ría n-oidhchi co Ros mBeraigh .i. an cét-cill
ag
ar oiris a haithle catha Muighe Rath &
dochóidh
isin iobar robhúidh isin chill. Muireadach
mac
Earca
dano, as é ba hairchinneach isin cill an tan
sin.
Dorala iarum ben an oirchinnigh ag gabáil
secha an
inbhar co bfaca an gheilt ann & tuc aithne
fair guruó é Suibhne robhúi ann, co n-ébert sí
fris:
‘Táir asin iubhar, a rí Dhál Araidhe,’ ar sí,
‘atá,
baeghal áonmhná sunna agad.’ Do
ghabáil na
geilti
& dá brégadh & cealgadh atrubhairt sí
ind
sin.
‘Nocha ragha éimh,’ ar Suibhne,
‘ar nachamtáir
Loingseachán & a
bhen, ar robhúi tan ba husa dhuit
aithni
form-sa inás aniú’; conadh ann atbert na
runna
sa síos ann:
Suibhne
'A bhen dobheir aithne form
do rennuibh do rosg roghorm,
robhúi tan ba ferr mo gné
i n-airecht Dál Araidhé.
Rochláochaighes dealbh Is dath
ón air tánag asin chath,
robo misi an Suibhne seng
atchúaladar fir Éreand.
Bí-si gut fhior Is gut thoigh,
nocha biu-sa a Ros mBeraigh,
ní chomhracfem go bráth mbán,
misi agus tusa, a bhenaccán.'A bhen.
Doluidh-siomh iarumh asin iubhar co
héttrom
æerdha & tóet
roimhe co ráinic isin mbile ag Ros
Earcáin, úair dobhádar trí dúnáruis aigi-siumh ina
cclechtadh comnaidhe do dhénamh ina thír feisin .i.
Teach
mic Ninnedha & Cluain Creamha & Ros
Earcáin.
Robháoi-siumh iarum co cenn
cáocáoisi ar mhís isin
iubhar
sin gan airiughudh, co frith ann a ionadh & a
adhbha fo dheóidh,
co ndernadh comairle
ag
maithibh Dhál Araidhe cia dorachadh da
gabáil co
nderbertatar uili ba hé Loingseachán robadh cóir
do chur
ann. Rogab Loingseachán immorro do
láimh
teacht
frisin toisg sin & luidh roimhe co ttáinic
dochum an iubhair ina mbáoi Suibhne,
conusfacaidh
an
gheilt ar an ccráoibh úasa. ‘Truagh sin, a
Suibhne,’ ar sé, ‘conadh é th'íerdraighe bheith
amhlaidh sin gan bhíadh, gan digh, gan édach
amail
gach n-ethaid n-aéerdha, ier mbeith a
n-éttaighibh
sróldae síregdha ar eachaibh
ána allmurdha co
sríanaibh soinemhla dhuit,
& mná málla maisecha
let
& iomad macaomh & míolchon &
degháos gacha
dána, iomad slúagh, iomdha
iolarrdha d'urradhuibh
& do
tháoisechuibh & d'óigthighernaidhibh, do
brughadhuibh & do bhiatachaibh dot
réir. Iomad
cúach & copán
& benn mbreacegair mbúabhaill im
lennuibh somblasda so-óla let bhéos. Dursan duit
bheith fon ionnus sin amail gach n-én ttruag
ttarimtheachtach
ó dhíthribh do
dhíthribh.’ ‘Leig as a
le, a
Loingseacháin,’ ar Suibhne, ‘as edh sin robhúi
i ttoici dhúinn, & In bfhuilid
sgéla mo thíri leat-sa
dhamh? ’ ‘Atád
éimh,’ ar Loingseachan, ‘uair
roég
th'athair.’ ‘Domgaibh dom fhormadh ón,’ ar
sé. ‘Do mháthair dono dh' ég,’ ar an giolla.
‘Rohanadh dom oirchisecht a ufecht sa,’ ar sé.
‘Marbh do bráthair,’ ar Loingseachán.
‘Toll mo
thaobh don leith sin,’ ar
Suibhne. ‘Marbh th'ingen,’
ar Loingseachán. ‘Snáthad chroidhe dano
éiningen,’
ar Suibhne. ‘Marbh do mac atbeiredh a phopa friot,’ ar Loingseachán. ‘Fíor ón,’
ar sé, ‘as é sin
an banna dobheir an fer co
lár’; conadh ann atbertsat
an laoidh etarra .i. Loingseachán & Suibhne:
A Suibhne a Sléibh na nEach
n-ard?
robsat fuileach faobharghargc,
ar Chríost rodchuir a ccarcra
dámh comhrádh red chomhalta
Eist rium-sa má romchluini,
a rí rán, a ríghruire,
co n-innisinn tré mhíne
sgéla dhuit do dheighthíre.
Ní marthain at thír tar th'éis,
as dó tánag dá aisnéis,
marbh do bhráthair ann co mblaidh,
marbh th'athair Is do mháthair.
Mása mharbh mo mháthair mhín
deacraidi damh dol dom thír,
cían ó rochair sí mo chorp
roscair sí friom oirchisecht.
Baoth comairle gach mic mhir
ag nach mairid a shinnsir,
amail as crom craobh fo chnoibh,
toll taobh ó bheith gan bhráthair.
Atá urbaidh oile ann
cáointer ag feruibh Éireann
cidh garbh do thaobh Is do
throigh,
marbh do bhen chaomh dot
chumaidh.
Tigedhus do bheith gan mnáoi,
as iomramh luinge gan láoi,
as cad(r)údh clúimhe re
cnes,
as adúdh re hénoires.'
Atchúala sgél n-uathmar n-ard
ima raibhe gul glégharg,
as dorn im dhíaidh cia bé dhe
atáoi gan tshíair, a Suibhne.
Seinbhríathar so, serb an snomh,
nocha lium-sa as airfidiudh,
anaidh grían chiúin In gach cladh,
caraidh siúr cen co ccarthar.
Nocha legar laoigh co búaibh
agoinn i nAruidhe uair,
ós marbh th'ingen chaomh
rodchar
maráon Is mac do sheathar.
Mac mo shethar Is mo chú,
nocham ttréigfittís ar bhú,
as táthad uilc re himnedh,
snáthad chroidhe éninghen.
Atá sgél eile co mbloidh,
as leasg lem a innisin,
fir Aradh go ngaoineimh nglic
atád ag cáoineadh th'énmhic.
As é sin an banna co mbloidh
dobheir an fer co talmain,
mac beg adberedh popa
do ueith oga gan anmain.
Romfritháil chugad don chraoibh,
súaill nacha nderna anmáoin,
nocha nfuilnghim thúas
don
beirt
ó rochuala tásg mh'éinmhic.
Ó doriachtais, a laoich láin,
eidir dí láimh Loingseacháin
mairidh do mhuintir uile
a ua Eachach Sálbhuidhe.
Bí it tocht, tigeadh do chiall,
thoir atá do theach Is ní thiar,
fada ód thír tángais a lle,
as é so a fhíor, a Suibhne.
Aoibhne leat eitir dhamaibh
i feadhuibh i fidbhadhaibh,
iná codladh it dhún thoir,
ar chlúimh agus ar cholcaidh.
Ferr let bheth ar chraoibh
chuilinn
i ttaoibh linni an lúathmhuilinn
iná bheith a ngrinne ghlan,
is gille óga it fharradh.
Da ccodailteá i ccígibh cnoc
re tédaibh míne mennchrot,
binni leat fo bharr doiri
cronán dhaimh dhuinn dhamh-ghoiri.
At lúaithe ná gaoth tar glenn,
as tú éingheilt na hÉirenn,
glédonn th'aobh, tasci a lle,
bat ségonn saor, a Suibhne.
A. S.
Atróchair éimh Suibhni asin iubhar ó
rochuala
tásg a éinmhic, gur ro-iadh
Loingseachán a dhá
láimh
thairis & rochuir cuibhreach fora lámhaibh.
Ro-innis dó iaromh a muinter do mharthain uile
&
rug leis é gusin ionadh i rabhadar maithe Dhál
Araidhe.
Tucaid dono glais & gébhenna eaturra
aca-somh faoi Suibhne & roherbadh do
Loingseachán,
a breith leis co cenn caocaoisi ar mhís.
Ruc-sumh
iarum
Suibhne leis & robhádar maithe an chúigedh
chuigi & úadha frisin ré sin. Táinic trá a chiall
&
a
chuimhne dhó a ffoircenn na rée sin. Táinic
bheós
a
chruth & a dhealbh budhdhéin dó. Robhenaid a
chuibhrighe de & rosamhlaidhedh a
ríghe
fris.
Táinic ionbaidh fhoghamhair ann fáoi
sin & luidh
Loingseachán cona muinter do bhuain lá n-ann.
Rocuiredh eision a ttuilg Loingseacháin iar
mbéin
a glais
de & ar ttecht a chéille dhó. Rohíadhadh an
tuilg fair & níor fágbadh neach ina
fharradh acht an
chailleach namá .i. cailleach an mhuilinn
& rohaithnidhedh
dhí gan comhrádh do shoighin ar Suibhne.
Ara áoi sien
roshoigh sí cóir chomhráidh air-siomh co
rofhiafraigh ní día imthechtuibh dhe oiread robhaoi
ar
gealtacht. ‘Mallacht for do bhél, a chailleach,’
ar Suibhne, ‘as olc a n-abra, ní léigfi Día mo
bheith-si
for gealtacht doridhisi.’
‘Maith a fios agum-sa,’ ar
an chailleach, ‘gurab é sárugudh Rónáin
fodera duit
dul for gealtacht.’ ‘A
bhen,’ ar sé, ‘is gránna duit
beth gom
brath & gom bíathadh.’ ‘Nocha brath
edir,’ ar sí, ‘acht fírinne’;
& adúbairt Suibhne:
A chailleach an mhuilinn thall,
cid duit mo chor ar imrall?
nach meabhail deit tré bháigh mban
mo brath agus mo biathadh?
Nocha misi dobhraith thú
a Shuinne, cidh caomh do chlú,
acht ferta Rónáin do nimh
rolá it gheilt eidir ghealtuibh.
Dá madh misi Is go madh mé
badh rígh ar Dhál Araidhé,
robudh mana duirn tar smech,
nochatfia cuirm, a chaillech.'
A chaillech.
‘A chailleach,’ ar sé, ‘is mór do
dheacraibh
fuarus-sa dá ufestá-sa é, mór
léim ndoiligh rolinges-sa
ó gach diongna
& ó gach dionn, ó gach fuithir & ó
gach fáinghlenn di aroile’. ‘Ar Día
friot,’ ar an
chaillech, ‘ling dúinn léim dona léimennuibh sin
anois rolingtheá it ghealtacht.’
Rolincc-siomh iarumh
léim tar colbha na tuilgi co ráinic cenn na hairidhni
síos. ‘Mo chubhuis éimh,’ ar an chaillech,
‘rolingfinn-si
féin an léim sin.’ Roling
sí ón fón ccuma cédna.
Roling-siomh léim eile afar
forlés na bruighniu
amach.
‘Rolingfinn-si dono sin,’ ar an
chaillech,
& roling fo cédóir. Acht
chena ba sedh a chumair.
Roshir Suibhne cúig tríocha chéd Dhál Araidhe
roimpe
an
lá sin co ráinic Glenn na nEachtach i Fidh Gaibhle
& rolen sí é frisin ré sin. Ó rothairis Suibhne
ar
barr craoibhe urairde eidhnighe annsin,
rothairis an
chaillech ar crann eile ina fharradh; a nderedh an
fhóghamhair do sunnradh ind sin, conadh ann
atchuala
Suibhne gáir shealga na sochaidhe ind-imeal
an
fheadha. ‘Gáir mórshhlaig so,’ ar sé, ‘&
as iad
Úi Faeláin failet ann ag techt dom
mharbadh-sa a
ndíoghail Oiliolla Cédaigh
.i. rígh Ua bFaéláin romharbhus-sa i
ccath Muighe Rath.’ Atchúalaidhsiomh
búiriudh an doimh alla, & dorinni an laoidh
& tuc testmolta crann Éirenn ós aird innte
& ag
foraithmheadh araill dia dheacruibh &
dia imshníomh
budhdhéin; go ndébairt annso:
A bhennáin, a bhúiredháin,
a bhéiceadháin bintt,
is binn linn an cúicherán
dogní tú 'san ghlintt.
Eólchaire mo mhendatáin
dorala ar mo chéill,
na lois isin machaire,
na hois isin tshléibh.
A dhair dhosach dhuilledhach,
at ard ós cionn croinn;
a cholláin, a chraobhacháin,
a chomhra cnó cuill.
A fhern, nídot náimhdidhe,
as áloinn do lí,
nídat cuma sceó sceanbaidhi
ar an mbeirn a mbí.
A dhroighnéin, a dhealgnacháin,
a áirneacháin duibh,
a bhiorair, a bharrghlasáin,
do bhrú thobair luin.
A mhínén na conaire
at millsi gach luibh,
a ghlasáin, a adhghlasáin,
a lus forsa mbí In t-shuibh.
A abhall, a abhlachóg,
trén rotchraithenn cách,
a chaerthainn, a chaeirecháin,
as áloinn do bhláth.
A dhriseóg, a dhruimnechóg,
ní damha cert cuir,
ní ana gum leadradh-sa
gursat lomlán d'fuil.
A iubhair, a iubhracháin,
i reilgibh bat réil,
a eidhinn, a eidhneacháin,
at gnáth a ccoill chéir.
A chuilinn, a chlithmharáin,
a chomhla re gáoith,
a uinnes, a urbhadach,
a arm lámha láoich.
A bheithi bláith bennachtach,
a bhorrfadaigh bhinn,
áluinn gach craobh cengailteach
i mullach do chinn.
Crithach ara criothugudh,
atchluinim ma seach
a duille for riothugudh,
dar leam as í an chreach.
Mo mhioscais i fidhbadhuibh,
ní cheilim ar chách,
gamhnach dharach duilleadhach
ar siubhal go gnáth.
As olc sén ar mhilles-sa
oineach Rónáin Fhinn,
a fherta rombúaidhretar,
a chlogáin ón chill.
As olc sén a fúarus-sa
earradh Conghail chóir,
a ionar caomh cumhdachtghlan
co ccortharaibh óir.
Rob é guth gach aenduine
don t-shlóg dhédla daith,
na tegh uaibh fán ccaelmhuine
fer an ionair mhaith.
Gonaidh, marbaidh, airligidh,
gabhaid uile a eill,
cuiridh é, cidh lór do chion,
ar bior Is ar beinn.
Na marcaigh dom tharrachtain
dar Magh Cobha cruinn,
ní roich úaidhibh aenurchar
dhamh-sa dar mo dhruim.
Ag dula dar eidhneachuibh,
ní cheilim, a láoich,
degurchar na gothnaide
dhamh-sa résan ngáoith.
A ellteóg, a luirgnechóg,
fuarush-sa do ghreim,
misi ort ag marcaighecht
as gach beinn a mbeinn.
Ó Charn Cornáin comhramhach
co beinn Slébhe Níadh,
o bheinn Slébhi Uillinne
rigim Crota Clíach.
Ó Chrotaibh Clíach comhdhála
co Carn Lifthi Luirc
rigim ré tráth iarnóna
co Beinn Ghulbain guirt.
M'adhaigh ría ccath Conghaile,
roba síorsan lem,
síu nobheinn for udmhaille
ag siredh na mbenn.
Glenn mBolcáin mo bhithá
fíor fuarus a greim,
mór n-oidhchi rofripthálus
rioth roithrén re beinn.
Dá sirinn am aonaidhe
sléibhti domhain duinn,
ferr liom ionadh aonboithe
i nGlionn Bolcáin buirr.
Maith a uisci iodhanghlas,
maith a ghaoth ghlan gharg,
maith a bhiorar biorurglass,
ferr a fhothlacht ard.
Maith a eidhnech iodhnaidhe,
maith a shoil ghlan grinn,
maith a iubhar iubraidhe,
ferr a bheithe binnd.
Dá ttíosta-sa, a Loingseacháin,
chugum In gach riocht,
gach n-oidhche dom agallaimh
bés ní anfainn friot.
Ní anfainn re t' agallaimh
munbadh sgél romgétt,
athair, máthair, ingen, mhac,
bráthair, ben balc d'écc. Dá ttisteá dorn agallaimh
ní budh ferrde leam,
rosirfinn ria madanraidh
sléibhti Boirchi benn.
Do mhuilenn an mheanmaráin
domheilte do thúaith,
a thrúagháin, a thuirseacháin,
a Luingseacháin lúaith.
A chailleach an mhuilinn-si,
cidh 'mongeibhe mh'eill?
mh' égnach duit itchluinim-si,
is tú amuigh ar an mbeinn.
A chailleach, a chuirrchennach,
an ragha for each?
Noraghainn, a thuirrchennach,
munam faicinn neach.
Dá ndeachar, a Shuibhneacháin,
rob soraidh mo léim.
Dá ttóra-sa, a chaillcheacháin,
ní ris sís slán céill.
Ní cóir éimh a n-abraidh-si,
a mhic Colmáin Chais,
nach ferrdi mo mharcachus
gan tuitim tar mh'ais?
As cóir éimh a n-abraim-si,
a chailleach gan chéill,
demhan agat th'aidhmilliudh,
romillis fadhéin.
Nach ferrde let mh'ealadhain,
a ghelt shaerrdha sheng,
mo beth agat lenamain
a mullaighibh na mbenn?
Dosán eidhinn iomúallach
fásas tré chrann chas,
dá mbeinn-si 'na certmhullach
noághsainn techt ass.
Teichim riasna huiseóga,
as é an trénrioth tenn,
lingim tar na guiseóga
a mullaighibh benn.
Feran eidhinn
iomuallach
an tan éirghius duinn,
goirid bhím da ttarrachtain
ó rofás mo chlúimh.
Creabhar osccar antuiccseach
an tan éirghius damh,
indar liom as dergnámha
an lon dogní an sgal.
Gach áonúair rolinginn-si
co mbinn ar an lár,
co fhaicinn an creamhthannán
thíos ag creim na gcnámh.
Seach gach coin a n-aidhnechuibh
luath no gheibhedh m'eill,
as é luas nolinginn-si
co mbinn ar an mbeinn.
Sionnaigh beca ag brégairecht
chugum agus úaim,
mic thíri ara lédairecht ,
teichim-si ré a ffúaim.
Rothriallsat mo tharrachtain
ag tocht 'na rioth thenn,
gur teiches-sa reampa-somh
a mullaighibh beann.
Táinic friom mo thairmthechta
gibé conair théis,
as léir dhamh ar mh'airchisecht
am caora gan léis.
Bile Chille Lughaidhe
i tuilim súan sáimh,
ba haoibne i ré Chongaile
aenach Line láin.
Doraghae an reódh realtánach
ferfas ar gach linn,
asam suairreach, seachránach,
misi fáoi ar an mbinn.
Na corra go ccorrghaire
i nGlionn Aighle úair,
ealta d'énuibh iomlúatha
chugum agus úaim.
Ní charaim an sibheanradh
dogniad fir Is mná,
binne liom a ceileabradh
luin 'san aird ittá.
Ní charaim In stocairecht
atcluinim go moch,
binne lium a crocairecht
bruic a mBennuibh Broc.
Ní charuim an chornairecht
atchluinim go tenn,
binni lium ag damhghairecht
damh dá fhiched benn.
Atá adhbur seisrighe
as gach glionn i nglenn,
gach damh ina freislighe
a mullach na mbenn.
Cidh iomdha dom dhamraidh-si
as gach glinn i nglenn,
ní minic lámh oiremhan
ag dúnadh a mbenn.
Damh Sléibhi aird Eibhlinne,
damh Sléibhe Fúaid féigh,
damh Ella, damh Orbhraidhe,
damh lonn Locha Léin.
Damh Seimhne, damh Latharna,
damh Line na lenn,
damh Cúailghni, damh Conachla,
damh Bairni dá bhenn.
A máthair na groidhi-si
rolíathadh do lenn,
ní fhuil damh at dheagaidh-si
gan dá fhichead benn.
Mó ná adhbhur leinníne
roliathadh dot chenn,
dá mbeinn ar gach beinníne
beinníni ar gach mbenn.
A dhoimh doní an fogharán
chugum tar an nglenn,
maith an t-ionadh foradhán
i mullach do bhenn.
As mé Suibhni sirtheachán,
luath reithim tar glenn,
nocha n-é mh'ainm dlightheachán,
mó Is ainm damh Fer Benn.
Tioprata Is ferr fúarus-sa,
tiopra Leithid Láin,
tiopra Is áille ionnuaire,
úarán Dhúine Máil.
Gidhat iomdha mh'imeirce
mh'édach aniú Is gerr,
mé féin doní m'forfaire
i mullach na mbend.
A raithnech, a rúadhfhada,
rorúadhadh do lenn,
ní hosair fir fuagarta
a ngabhlaibh do bhenn.
Bidh ann bhias mo bhithlighi
tes ag Tuidhin tenn,
ag Tegh Moling biothainglighi
thaethusa do bheind.
Dorad misi it chumann-sa
mallacht Rónáin Finn,
a bhennáin, a bhúireadháin
a bhéiceadáin binn. A beannáin.
A haithle na
láidhe sin táinic Suibhne
a Fidh Gaibhle co
Beinn mBóghaine, asséin co
Beind
Fhaibhne, aisséin co Ráith Murbuilg & ní
ffuair
a dhíon ar an ccailligh co ráinig co Dún
Sobairce i
nUltaibh. Roling Suibhne iarumh do bheinn an
dúine síos
cach ndíriuch riasan ccailligh. Roling sí
co
hiomhathlomh ina dheaghaidh co ttorchair do
aill
Dhúine Sobharci co ndernadh mionbhrúar &
minchomairt dí ann co ttorchair isin bhfairrge, conadh
amhlaidh sin fúair bás i ndedhaidh Suibhne.
Atbert Suibhne iarsin: ‘Ní bhíu-sa i nDál
Araidhe fesda úair nommhuirfedh Loingseachán i
ndiogail a chaillighi mé día mbeinn ara chumus.’
Luid Suibhne iarumh co Ros Chomáin i Connachtuibh
& rothoirinn for sraith an topuir co rochaith biorar
& uisgi ann. Táinic ben a tigh an oircinnigh dochum
an tobair. Forbhasach mac Fordhalaigh an
t-oirchinneach sin. Rob í an bhean táinic ann,
Finnsheng ingen Fhíndealaigh. Rotheich iarumh an
gheilt reimpe & tuc sisi lámh tar an mbiorar báoi
for an sruth. As ann robhúi Suibhne forsan mbili
ina fiadhnuisi & robhúi ag éccáoine móir fa na
chuid
biorair do bhreth uadha conadh edh atbert:
‘A
bhen,’ ar sé, ‘as trúagh duit mo
bhiorar do ureith
úaim & dá festá
mar atú úair ní dhénann fer túaithe
ná
fine mh'oirchisecht; ní théighim for aeidhideacht
do thigh duine ar druim dhomain. As é mo
búar
mo bhiorar, as é mo mhíodh mh'uisci,
as iad mo
chairde mo chroinn
crúadhloma cliothardhlúithe & cén
co mberthá-sa mo biorar,’ ar sé, ‘as derb nocha
beitheá gan ní anocht mar atú-sa tar éis mo
bhiorair
do breith úaim’; &
dorinne an laoidh so:
A bhen bhenus an biorar
agus bherius In uisci,
nocha betheá gan ní anocht
gén co mbertheá mo chuid-si.
Monúaran, a bhenagán,
nocha ragha an leth raghad,
misi amuigh a mbarraibh crann,
tusa tall a tigh charad.
Monúarán, a bhenagán,
as fúar an ghaeth dománuig,
nímoirchis máthair ná mac,
ní fuil brat ar mo brághuid.
Dá festá-sa, a bhenagán,
mar atá sunna Suibhne,
seach ní fhagaidh cuibhdhe neich,
n fhagaidh nech ai chuibhdhe.
Ní théighim a n-oirechtus
edir óguibh mo thíre,
ní déntar dam oinechtreas,
ní théit mh'aire re ríghe.
Ní théighim ar aeidhidheacht
do thigh mic duine a nÉire,
fa meince liom baéithgeltacht
ar bennuibh corra slébhe.
Ní tégar dom airfidedh
athaigh ré ndul im lighi,
nochan fhaghuim oirchisecht
ó fer túaithe ná fini.
Antan robsom Suibhni-si
agus théighinn ar eachaibh,
antan tig im chuimhni-si
mairg romfuirgedh a mbethaidh.
As mé Suibhne saéirchendaidh,
as úar anaoibinn mh'ionadh,
gé béo anocht ar bháithbendaibh
a bhen bhenus mo bhiorar.
As é mo mhíodh mh'uisci fúar,
as é mo bhúar mo bhiorar,
as íad mo charaid mo chroinn,
ge 'tú gan leann, gan ionar.
As úar anocht an adhaigh,
gidh im bhocht ar áoi mbiorair,
atchúala guth an ghioghruinn
ós Imligh iomluim Iobhair.
Atú gan brat, gan ionar,
fada a ulc úair romleanadh,
teichim re guth na cuirre
mar budh buille rombenadh.
Rigim co Dairbre ndaingen
isna láibh aidhbhlibh earraigh,
agus teichim ré n-oidhche
síar co Boirche mbennaigh.
Diamsat eólach, a fionnghág,
mo ghort ní treórach tenngharg,
atá nech dianad sgeile
an t-eiri beri, a
bhengág.
At úara dotachuisin
ar brú tobair ghlais greanaigh,
deogh ghleórdha d'uisci iodhan
agus an biorar bhenaidh.
Mo chuid-si an biorar bheanaidh,
cuid gheilte sáoire singi,
sgingidh gaéth úar mam reandaibh
do bendaibh gacha binni.
As úar gaéth an mhadanraidh,
doicc etrom Is mh'ionar,
nacha nfhétoim t'agalloimh,
a bhen bhenus an mbiorar.
Fágaibh mo chuid don Choimdhi
rium-sa ná déna duilghe,
móide foghébha cennacht,
is beir bennacht, a Suibhne.
Dénam cennach cert cubhaidh
gé 'tú a mullach an iubhair,
beir mh'ionar Is mo chertín,
fágaibh an mbertín mbiorair.
As terc nech las am ionmhuin,
ní fhuil mo theach ar talmain,
uaim ó bhere mo bhiorar
mo chuid chionadh ar th'anmain.
Ní ris a nech rocharuis,
meisdi don tí rolenuis,
rofhágbhuis neach co daidbhir
imon airbir robhenais.
Creach na nGall ngorm dot gabháil,
orm nocha dernais deghdháil,
co bfaghbha on Choimdhe a chionaidh
mo chuid biorair do bhenáil. A bhen, chugud da ttóra
Loingseachan atá rún reabha
tabhair-si dhó trém chionaidh
a leth an bhiorair bhena. A bhen.
Robáoi-siomh i Ros Chomáin an oidhche
sin,
luid aissein arnamhárach co Slíabh
n-uráoibhinn
nEachtghe, aissein co Slíabh mínaluinn Mis, aissein
co
Slíabh bennard Bladhma, aissein co hInis Mureadhaigh;
coecáois ar mhís do intí-sein i n-uaimh
Dhonnáin Eghæ,
aissidhein co Carraic Alustair.
Gabhaidh
áite & ionadh ainsidhe & báoi caécaois
ar
mhís eile innti. Fagbhais í iarsin agus
ceileabhraidh
dhí; gonadh ann adbert ag tabhairt a dhocra féin
ós aird
annso:
Duairc an bhetha-sa
bheith gan maeithleaptha,
adhbha úairsheaca,
garbha gáoithshnechta.
Gaoth uar oighreata,
sgáth fann fainnghréine,
fosgadh éinbhile,
a mullach maighshléibhe.
Fulang fraissíne,
céim dar aisseóla,
imthecht glaismhíne,
madain ghlaisreódha.
Gáir na damhraidhe
ar fhud fidhbhuidhe,
dréim re hoisbherna,
fogar fionnmhuire.
Maith, a mórChoimdhe,
mór an meirbhnéll-sa,
duilghe an duibhlén-sa,
Suibhne an seingbhlén-sa.
Rith dar breicbhernaibh
Boirche boithleaptha,
osnadh geamhoidhche,
coss i ccloichshneachta.
Luighe fliuchleapthach
learga LoichÉirne,
menma ar mhuichimthecht
madan mhuichéirghe.
Rith tar tuinnbeinnaibh
Dúine Sobhairce,
clúas re tromthonnaibh
Dhúine Rodairce.
Rith ón rathuinn-si
co tuinn mbaéithBerbha,
feis ar crúadhcholbha
Dhúine caéimhChermna.
O Dhún caoimhChearmna
co Beinn mbláthmBoirne,
clúas re clochadhart
Crúacháin ghargOighle.
Utmhall mh'imirce
a muigh na Bóruime,
ó Bheinn Iughoine
go Beinn mBóghoine.
Táinic chugum-sa
neach romlámhaigh-si,
ní romsíodhaigh-si
bean romsáraigh-si.
Rug mo chuidigh-si
d'éis na cionadh-sa,
truagh an monar-sa,
adúas mo bhiorar-sa.
Biorar bhuingim-si,
biadha fionndlochtán,
ceithre cronnghlacáin
Glinne fionnBholcáin.
Sásadh saicch m-si,
suairc an monarán,
deoch don uisgi-si,
thiobrad fhionnRonán
Corra mh'ingni-si,
maeth mo chreasa-sa,
toll mo chosa-sa,
lom mo leasa-sa.
Béraitt oram-sa
fían co talchuraibh,
cían ó Ultachaibh,
triall a nAlbanchaibh.
D'éis an astair-si
truagh mo shanuslaidh,
bith a ccrúadhchomaidh
Chairrge Alastoir.
Carraig Alastair,
adhbha d' fáoilennaibh,
truagh a Dhúilemhain,
uar dhá háoidheadhaibh.
Carraig Alastair,
cloc na cruthailde,
lór a leathairde,
srón re sruthfhairrge.
Truagh ar ccomhraic-ne,
días chorr crúadhluirgnech,
misi crúaidhleadhbach,
sisi crúaidhghuilbnech.
Fliuch na leaptha-sa
itá mh'áras-sa,
beg doshaoiles-sa
gur chreg chádhasa.
Olc do chláonChongal
cath do tharrachtain,
mar chuing n-imeachtair
rothuill mallachtain.
A cath RathMuighe
tráth do rúachtas-sa
re nguin mh'échta-sa
ním dluigh dúarcusa. D.
Truagh an turus-sa,
ní ma tánag-sa,
cían óm eólus-sa,
críoch gusa ránag-sa.
Tiucfaidh Loingseachán,
truagh a thurusa,
gé romlena-sa
ní ba hurusa.
Caille comhfhada,
cladh na cúarta-sa,
tír gus ránag-sa,
ní gníomh dúarcusa. D.
Duibhlinn dúnBhoirche,
trén romfúasnaidh-si,
aidhbhle a hiochtair-si,
daingne a húachtair-si.
As ferr fúarus-sa
coillte cosmhuile,
roighni ruisMhidhe,
aidhbhle Osraighe.
Ulaidh fhoghamhair
im Loch Cúan critheólaigh,
tadhall samhrata
Cheineóil mbithEóghain
Imthecht Lughnasaidh
Taillten tiobraidhe,
iasgach earrchaidhe
Sionna siobhlaighe.
Minig riccim-si
tír conúachtus-sa,
buidhni barrchasa,
druimni dúarcusa. Dúairc.
Rofhágaibh
Suibhne an charraicc iarsin
&
dochúaidh tar an muir ccráosfhairsing,
ccithainbhthenaigh
co ráinic Críoch
Bhreatan. Dorad a láimh
ndeis re dúnadh
rígh Bretan co ttarla dochum feadha
móir
é & an chonair táinic fón fidh atchualaidh an
uchbhadach & an éccaoini &
an mhairgneach mór &
an osnadhach
éccalma. As edh
robhúi annsin, geilt
eile
robhoi ar fhud an fhedha. Táinic-siomh iaromh
dhá
ionnsaighe. ‘Cía thú, a dhuine?’ ar Suibhne.
‘Geilt misi,’ ar sé. ‘Másat geilt,’ ar Suibhne,
‘tair
ale co ndernom
comann, ar isam geilt-si bheós.’
‘Doragainn,’ ar an gheilt
oili, ‘muna bheith egla
thighe nó
theglaigh an rígh dom tharrachtain & ní
fhétar nach díobh duit-si.’ ‘Ní díobh
éiccin,’ ar
Suibhne, ‘& sloinn-si t'ainm
bunaidh dhamh ó nach
díobh.’ ‘Fer
Cailli mh'ainm,’ ar an gheilt; conadh
ann itbert Suibhne an rann sa &
rofreagair Fear
Caille é, mar so síos:
A Fhir Chaille, cidh dotharraidh?
truagh do ghuth,
abair damh-sa cidh rodmannair
céill nó cruth?
Ro-innisfinn duit mo sgéla,
sceó mo ghníomh,
muna bheith eaglach inn slúagh
séghdha muna eagla leam sluaigh
seghdha] thoighe an rígh.
As mé Ealadhán noroichedh
iolar ndreann,
as díom-sa la cách dogoirtidhi
lúam-gheilt ghlenn.
As misi Suibhne mac Colmáin
ó Bhúais bhil,
as usaidi dhúinn ar ccomhrádh
sunn, a fhir. A fhir.
Tug cách dhíobh taobh re 'roile iersin
gur
fhiafraigheddar féin sgéla dá chéle.
Atbert Suibhne
risin ngeilt: ‘Dén-sa do slondadh dhamh-sa,’ ar
sé.
‘Mac brughaidh mé,’ ar an gheilt Breathnach,
‘& is
don tír-si ittám mo
bhunadhus & Alladhán mh'ainm.’
‘Innis dam,’ ar Suibhne, ‘cidh rottuc
ar gealtacht
thú.’ ‘Ní hansa. Dhá
rígh robhádar ag imchosnamh
im ríghe na
críche-si fecht n-aill .i. Eochaidh Aincheas
mac Guaire Mathra & Cúgúa mac
Gúaire; ba do
muintir Eachaidh
damh-sa,’ ar sé, ‘uair as é dobudh
ferr don días sin. Dorónadh iarumh móirthionól do
chur chatha fria aroile imón tír-si.
Rocuires-sa gesa
ar gach aon do muintir mo
thigherna coná tigsedh
neach dhíobh gan
édach sróil uime dochum an chatha
ar go
mbudh suaithenta seach cách íat la huaill &
díumus. Tucsat immorro na slúaigh trí
gáirthi
mallacht form-sa, co ttucsat-sidhe
misi ar fáoineal &
ar folúamhuin
amail atchíthi-si.’
Rofhiarfaidh-siomh mar an cétna do
Suibhne
cidh dusfug for gealtacht.
‘Briathra Rónáin,’ ar
Suibhne, ‘uair roesccáoin-siomh misi re hucht catha
Muighe Rath, co roéirghes a n-airde asin
ccath sin
cou fuilim ar faoinneal
& ar folúamain ó sin ale.’
‘A Shuinne,’ ar Alladhán, ‘coimhédadh
cach uainn a
chéile co maith ó doratsom
taobh fria aroile .i.
antí úain as luaithe
chluinfes glaédh cuirre do loch
linnghlas
linnúaine nó guth gléghlan gaircce, nó léim
creabhair do chraoibh, fedghaire nó guth
feadóige ar
na fiórdhúsgadh nó fuaim
críonaigh aga choimhbrisedh,
nó fosgadh
eóin ós fiodhbaidh, erfhúagradh
&
innisedh antí atchluinfe é ar tús don fior oile,
bíodh
ead dhá crann eatrainn & dá
ráthaighedh neach
uainn ní dona neithibh
réimráitiu sin nó a n-ionnsamail
oile
déntar teichedh maith linn iaromh.’
Dogniat samhlaidh & bádar
bliadhain lán i
ufarradh aroili. Hi cinn na
bliadhna sin adbert
Alladhán
fri Suibhne: ‘As mithidh dúinn sgaradh
aniú,’ ar sé, ‘uair táinic forcheann mo
shoeghail-si &
nocha nfhéduim gan
dul gusin ionadh In rocinnedh
dhamh ég
d'fhagháil.’ ‘Cidh ón, gá bás fogébha?’
ar Suibhne. ‘Ní hansa,’ ar Alladhán, ‘.i. rachad
anois go hEs nDubhthaigh &
cuirfidhther athach
gaeithe fúm ann
& romchuirther 'san es mé
go
rombáiter ann & nomadhnaicther
iarsin i relic fhíreóin
& foghébh
nemh, conadh í sin críoch mo bheathadhsa,
& 'a Shuiune,’ ar Alladhán, ‘innis damh-sa
cia
haidhedh notbéra fadhéin?’ Ro-innis
Suibhne dhó
iarum
febh atféd an sgél síosana. Rosgarsat lasodhain
& rotriall an Breathnach go hEs nDubhthaigh
& ó
ráinic an t-es robáidedh ann é.
Táinic iarumh
Suibhne reimhe dochum
nÉrenn co
ttarla i ndíuidh laoi é go Magh Line i
nUltaibh & ó tuc aithne ar an magh
atbert:‘Maith
éimh cách aga rabhadus-sa ar
an magh sa,’ ar sé,
‘.i. Congal Cláon mac Sgannláin & fós,’ ar
sé, ‘ropudh
maith an magh sa ina rabhamar
ann. Robhádhus-sa
& Congal lá forsan magh sa: co n-ébart-sa fris:
‘Rob áil damh dol dochum tigerna eile,’ ar laghad
mo thuarastail aigi-siomh, conadh annsin
dorad-som
dhamh-sa ar oirisiumh aicci trí choega each n-áluinn
n-allmhardha imon
each donn robhói aigi budhdhéin
& trí chaoga calg ndéd ndreachsholus, caoca fermhogh
& caoca banmhogh & ionar go n-ór & fúathróg bhuilidh
bhreacshróil.’ Conadh ann atbert Suibhne an dán so
ann go léig:
I Muigh Line itú-sa anocht,
atgeóghuinn mo chroidhe taobhnocht,
is atgeóin misi an magh
i mbídh mo sheisi Conghal.
Feacht rombá-sa Is Congal Claon
sunn ar an muigh-si maráon,
ag dul a nDruim Lorgan láin
dorónsamar síst chomhráidh.
Adubhart-sa ris an rígh,
ba talach ar
thairisi,
as áil damh dul ar astar,
as beg lem mo thúarastal.
Rugus-sa úadh mar asgaidh
trí cháoga each n-adhastair,
trí chaoga claideamh trén tailc,
caoga gall, caoga ionnailt
Rugus-sa úadh an t-each donn
as ferr dosir fér Is fonn,
rucus a ionar go n-ór
is a fuathróg do breacsról.
Ga magh Is fiú Magh Lini
acht In magh atá i Midhe,
nó Magh Femhin co líon cros,
nó an mag itá i nAirgeadros?
Nó Magh Feadha, nó Magh Luirg,
nó Magh nAoi co n-áille uird,
nó Magh Life, nó Magh Lí,
nó an magh itá i Muirtheimhní?
Do neoch atchonnarc-sa ríamh
edir thúaidh, thes Is thíar,
nocha nfaca-sa go se
a macsamhla an muigi-se. A magh.
A haithle na laoidhi sin táinic Suibhne
roime
co Glenn mBolcáin & robhúi
aga chúartugudh co
ttarla bengheilt dó ann. Teichidh-siumh roimpi &
ara
áoi sin tuigedh gurab ar gealtacht robháoi an
bhen
& iompaighis ría. Teichidh sisi reimhi-sium
ainnsein.
‘Uchán a Dhé,’ ar Suibhne, ‘as trúagh
an bhetha
sa .i. misi ag teichedh ríasan
ngealtóig & sisi ag
teichedh
róm-sa ar lár Ghlinne Bolcáin; Is ionmuin
éim an t-ionad eisidhen’; co n-ébairt:
Misgais, mairg duine dobheir,
ní má cin 's ní má roghein,
cidh ben dobéra, cidh fer,
ní roiset a ndís naoimhneamh.
Ní minic bhíos cumann trír
gan duine fol fhodhord díbh,
droigni Is drisi romchoirb
conadh misi an fer fodhoird.
Gealtóg ar' teichedh a fir,
gidhedh as sgél n-anaithnidh,
fer gan meither Is gan bhróig
ag teichedh ríasan ngealtóig.
Ar mían ó thigid cadhain
gusan mBealltine ar Samhuin,
in gach coill chéir gan tacha
bheith i ccrannuibh eidhneacha.
Uisge Ghlinne Bolcáin báin,
éisteacht re a énlaith n-iomláin,
a shrotha millsi nach mall,
a innsi agus a abhann.
A chuilenn cliuthar 's a choill,
a duille, a dreasa, a dercoinn,
a sméra áille uagha,
a chna, a áirne ionnúara.
Iomad a chúan fo chrannuibh,
búiredhach a dhamh n-allaidh,
a uisci iodhan gan gheis,
ní liom-sa robá miosgais. M.
Luidh iarum Suibhne gusin bhail ina
raibhi
Eorann co rothoiris ar fordhorus in
tighe i mbói an
ríogan cona banntracht, conadh ann adbert: ‘Sádhal
sin, a Eorann,’ ar sé,
‘cidh anshádhal damh-sa.’ ‘As
fíor,’ ar Eorann, ‘& táir-si asteach,’
ar sí. ‘Ní
raghatt éimh,’ ar Suibhne,
‘ar nach gabat In sluagh
imchumhang an
toighi form.’ ‘Dar liom,’ ar an
inghen, ‘nocha nferr do chiall ar gach ló dá
ttig dhuit
& ó nach áil duit anadh aguinn,’ ar sí,
‘déna imtecht & ná háitigh
chugainn idir, dóigh is
nár linn
t'fhaicsin fón deilbh sin dona dáoinibh
atchonncatar thú fód dheilbh féin.’ ‘Truagh éimh
sin,’ air Suiblme, ‘as mairg dobheir taobh re
mnáoi
tar éis na mbriathar sin. Uair ba
maith mo
chummaoin-si ar an mnáoi
romfúagrann samhlaidh,
dóigh tucus
inn-aonló dhí trí chaoga bó & caoga
each, & dá madh é an lá romharbhus
Oilill Cédach,
rí Ua fFhaoláin, robadh
maith lé mh'fhaicsin-si’;
gonadh ann adbert annso síos:
Mairg fa ttabhraid mná menma
cia bheith d'feabhus a ndealbha,
an tan as é Suibne Geilt
na fuair cuibhdhe dá chéidsheirc.
As mairg dobheir taobh re mnáibh
cidh a n-oidhchibh, cidh i lláibh,
cidh bed bhes ina n-inne
d'aithle meabhla Eorainne.
Maith mo chummáoin ar an mnáoi,
gan fordal, gan iomargháoi,
tarraidh díom trí cháoga bó
la cáoga each a n-áonló.
An tan dobhínn isin bfeidhm
nocha n-iomghabhainn ceitheirn,
áit ina mbíodh treas nó troid
robsam comhlann do thríochaid.
Rofhíarfaidh Congal, céim nglan,
din inar n-óccaibh Uladh,
cúich úaibh dhiongbhus isin chath
Oilill Cédach comhromhach?
Allata, fergach an fer,
adhbhal a sgíath Is a shleagh,
dorat i socht seal an slógh,
an fer dífreagra, dímhór.
Adubhart-sa ar láimh Chongail,
nocharbh áithesg fir
omhnaigh,
dingébhad-sa Oilill oll
gidh trén tar chách a chomhlonn.
Rofhágbhus Oilill gan chenn
agus robudh lánmhaith leam,
torchradar leam imalle
cúig mic rígh Muige Mairge. Mairg.
Rothógaibh Suibhne uimi lasodhain co
hétrom
imísiol aéerdha do dhó ind gach aird & do tulmhoing
gacha
tulchi for araill co riacht Benna Boirche
fodhes.
Roghabh fós isin maighin sin, co n-ébairt:
‘Maith In t-ionadh geilte so,’ ar sé, ‘acht namá
ní
hionadh eatha, blechta nó bídh é, acht
is ionadh
anforusta anshocair &
ní díon ar dhoininn ná ar
dherthan bheith
ann, gidh ionadh urartt aoibhinn
é’;
gonadh and adbert na briathra so síos cco léig:
Fuar anocht Benna Boirche,
as ionadh fhir anfhoirfe,
ni hionadh bídh ná blechta,
re sín Is re sírshnechta.
As fuar mo leabaidh oidche
a mullach Bheinne Boirche,
am fann, nímfulaing édach
ar chrann chuilinn crúaidhghégach.
Ó romgeibh fúacht isind aigh
tigim go háith 'na aghaidh,
beirim daiger don gháoith ghlé
dar leirg Laigen Laoghaire.
Glenn Bolcáin an tobair gloin,
as é mh'árus re hanmoin,
ó thicc lá Samhna, ó téid sam,
as é mh'árus re hanadh.
Gacha sirinn thíar Is toir
seachnóin ghlenntadh Glanamhraigh,
bídh síon cruaidhshnechta im cheann,
i ndíon úairghealta Éirenn.
As é sin mo ghlenn grádha,
as é m'ferann comhdhála,
as é mo dún ríogh re roinn,
as é mo díon ar dhoininn.
As é sin m'fulang oidhche:
cnúasach mo dá chrobh choidhche,
benoim a ndoiribh doirchibh
do luibibh, do lántoirthibh.
Mian lium na mónainn co
mbloidh,
at millsi ná maothnatoin
fothlacht, femar, as mían damh,
an lus bían Is an biorar.
Ubhla, caora, cna cuill chain,
sméra, dercain do dharaigh,
subha craobh, Is fíach féile,
sgeachóra scíach scenbhgére.
Siomsán, samhadh, creamhlus cain
agus biororáin
bharrghlain,
benuidh dhíom géire malle,
dercain sléibhe, bun melle.
Meisi i ferann ghlas nach glenn,
a Chríst, ní rochomhraceam,
ní fhuil mo dual-sa re a dul
acht gidhim fúar-sa, Is fúar-sum.
Fuar anocht.
Táinic-siumh roimhe isin maidin arnamhárach
co Magh Feimhin, luid aisséin co Sionainn
sruthghlain sriobhúaine, asséin co hEchtge n-aird
n-uraoibhinn, aisséin co feronn míonghlas móirédrocht
Maenmhuighe, aisséin co sruth sáoraluinn Suca,
aisséin go himlibh Locha soileathain Ríbh. Gabhaidh
iaromh fós & comhnaidhe i nglaic Bhile Tiobradáin
i cCrích Gháille i n-oirther Connacht In oidhche sin.
Dá mhennataibh dísli-siom i nÉrinn an t-ionadh sin.
Rogabh tuirsi mór & múichneachus é, conadh ann
adbert: ‘As mór éimh,’ ar sé, ‘do imnedh & do
dhocomhul rochésus conuige so, ba fúar mh'ionadh
aréir .i. i mullach Bheinne Boirche & ní nemhfhúaire
mh'ionadh anocht a nglaic Bhile Tiobradáin.’
Úair Is amhlaidh robhói an oidhchi sin, ag
cur
shnechta & an mhéd nocuredh
noreódadh fachétóir a
haithli a chuir, conadh ann adbert-somh:
‘Mo
chubhais éimh,’ ar sé, ‘as mór do
dhocruibh
rofhuilnges-sa, ó rofhás mo
chlúimh gus anocht.
Rofheadar,’ ar sé,
‘cidh bás foghébhainn de, robadh
ferr
dhamh taobh do thabhairt re dáoinibh iná na
docra-sa do fhulang do ghrés;’ gonadh
ann adbert
an
laoidh ag tabairt a dhocra ós áird:
Suibhne
Mór múich a ttú-sa anocht,
rotreaghd mo chorp an gháoth ghlan,
toll mo throighthiu, glas mo ghrúadh,
a Dhé mhóir, atá a dhúal damh.
I mBeinn Bhoirche dhamh aréir,
romthuairg bráoin in
Echtga úair,
anocht robhretait mo bhoill
i nglaic chroinn i nGáille ghlúair.
Rofhuilnges mór ttreas gan tlás
ó rofhás clúmh ar mo chorp,
ar gach n-oidhche Is ar gach ló
as mó sa mhó fhuilghim d'olc.
Romchráidh sioc, síon nach
súairc,
romthuairg snechta ar
Sléibh mhic Sin,
anocht romgeóghain an ghaéth
gan fraech Ghlenna Bolcáin bil.
Utmhall mh'imirce In gach íath,
domríacht bheith gan chéill gan chonn,
do Muigh Line for Muigh Lí,
do Muigh Lí for Life lonn.
Saighim dar seghais Sléibhi Fúaid,
rigim im rúaig co Ráith Móir,
dar Magh nAoi, dar Magh Luirg luinn
rigim co cuirr Chruacháin chóir.
Ó Sliabh Cúa, ní turus tais,
riccim go Glais Gháille ghrinn,
ó Ghlais Gháille, gidh céin cían,
riccim soir go Slíabh mBreagh mbinn.
Dúairc an bhetha bheith gan teach,
as truagh an bhetha, a Chríosd chain,
sásadh biorair bairrghlais búain,
deogh uisge fhúair a glais ghlain.
Tuisledh do bharraibh chraobh ccríon,
imthecht aitin, gníom. gan gháoi,
seachna daoine, cumann cúan,
coimhrith re damh rúadh dar raéi.
Feis oidhche gan chlúimh a ccoill
i mullach croinn dosaigh dhlúith,
gan coisteacht re guth ná glór,
a mhic Dé, Is mór an mhúich.
Reithim rúaig re beinn co báoth,
uathadh rotráoth a los lúith lu,
dosgarus rem chruth gan clódh,
a mhic Dé, Is mór an mhúich. Mór
‘Cidh fil ann atrá,’ ar sé, ‘acht
cidh é
Domhnall mac Aodha nommhuirfedh
raghad dochum
Dál Araidhe &
dobhér taobh rem dháoinibh fodhéin
& mun beith cailleach an mhuilinn d'atach
Chríst
frim im shíst léimenndaigh do
dhénumh dhí ní
rachainn ar an aithghealtacht.’
Táinic taom dá chéill dó annsin &
doluidh
roime ar amus a thíre do thabairt
taobha re a muintir
& do anmhuin aca. Rofoillsigedh do Ronán an
tan
sin a chiall do tuidhecht do Suibhne & a bheith
ag
dul chum a thíre d'anadh eiter a mhuintir, co
n-ébairt
Rónán: ‘Aitchim-si an Rígh uasal uilechumhachtach
nár fféde se an t-ingrinntidh sin do
ionnsaighe na
heagailsi dia hingreim
doridhisi amail dorighni fecht
n-aill
& an t-inneachadh tuc Día fair a ndíogail a
dhímhiadha-somh for a mhuintir ná raibe
furtacht
ná fóiridhin dhó dhe co roscara a
anam fri a chorp,
ar dháigh ná tiobhra a
aithghin oile do ingrinntidh
dia éis sár
nó dímigin for an cCoimdigh nach for a
mhuintir itir.’
Roéisd Dia itchi Rónáin, uair antan
tánic
Suibhne co medhón Sléibhe Fúaid
rochobhsaidh a
chéim
annsin co ttárfás taidhbhsi n-iongnadh dhó
annsin
a medhónoidhchi .i. méidhedha maoilderga
cinn gan
cholla & cúig cinn gaoisidecha, gairbhlíatha,
gan chorp, gan cholainn etarra, ag sianghail
& ag
léimnigh imon sligidh anond & anall.
Antan rosiacht~somh
eatarra rochúalaidh ag comhrádh iad
& Is edh
adberdís: ‘Geilt é,’ ar an cétchenn. ‘Gelt
Ultach,’
ar an dara cenn. ‘A lenmhain co maith,’
ar an
treas
cenn. ‘Gurab fada an lenmhain,’ ar an
cethramadh cenn. ‘Nógo ría fairrge,’ ar an cúigedh
cenn. Noseirgheatt a n-áoinfeacht chuige.
Rost~ógaibh-siumh
uime rempa tar gach muine día
aroile
& geruó
mór an glenn nobhíodh roimhe ní thaidhledh~somh
é, acht nolingedh don bhord co aroile de
& do
bheinn na tulchi for araill.
Ba lór immorro d'úathbhás, do gréchach
&
golfortach, sianghal & síoréighemh, séstán
& séiseilbhe
na ccenn ina
dhiaidh-siumh ga tharrachtain & ga
thréntograim. Ba hé treisi & tinnesnaighe na
tógrama
sin co lingdís na cinn dá oircnibh &
dá iosgadaibh &
dá lesrach
& dá
slinnénibh & do chlais a chúil,
co
mba samhalta leisiumh &
bloisgbhéim buinne baindi dílionn
do ucht airdshléibhe seisbhéimneach gach
cinn for
aroile
dhíobh &ú comhthuairgnech uile fri sleasaibh
crann & fria cennuibh carrag le lar
& re lántalmain,
co nár ansat de co
ndeachaidh re
néllaibh urétroma
aéieoir uatha uathadh.
Roscarsat ris iarsin edir chenn ghabhair
& cenn
chon, uair andar lais bádar
sidhe a ttréchumusc na
ccenn
n-oile ina lenmhuin. Ba neimhthni neimhthni tra faoinneal
nó folúamhuin dá raibhi fair-siumh ina
haithfhéghadh
riamh roimhe sin, uair ní thairisedh eadh lasa
n-iobhadh
digh co cenn trí choicthidhisi ina dhíaidh
sin, go ttarla aen na n-oidhche aen do n-oidchibh é i mullach Sléibhe
Eidhneach, Aidneach gur ro-oiris i mbárr chroinn ann eadh
na hoidhche
sin co madain. Roghabh ag éccaoine
móir
annsin; conadh edh roráidh:‘Olc éimh atáthar
agom anocht a haithle na caillighe
& na ccenn ar
Slíabh Fúaid,’
ar sé, ‘acht chena as cóir mo ueth
amail
atú, uair sochaidhe risa ndernus féin olc;’
conadh ann
adbert:
Éccáointeach atú-sa anocht,
am tuirseach truagh, am taobhnocht
dá bfesdáois form na dáoine
fil damh damhna éccáoine.
Reód, sioc, sneachta agus síon
agum thúargain tré bhith síor,
mo beith gan teini, gan tech
a mullach Shléibbe Eidhneach.
Teach mór agum Is ben mhaith,
adeiredh cách robsum flaith,
as é as ruire 'sas rí
antí domrad romradhi neimhthní. Cidh 'ma ttuc Dia mé asan ccath
nach bfrith ann neach dom mharbadh,
suil dobheinn eing a n-eing
agus cailleach an mhuilinn?
Cailleach an mhuilinn 'ga toigh,
mallacht Críst ar a hanmoin,
mairg dorad taobh risin ccrín,
mairg dá ttaratt a choinmhír.
Robhaoi Loingseachán ar mn'eing
tré gach díthreabh díthreadha nÉirinn,
go romchealg chuigi don chraoibh
tan adfétt ég mo macáoimh.
Domrad-sa leis 'san teach mór,
áit a mbáoi an slúagh ac comhól,
as romchengal thiar 'san
tsheit
aghaidh d'aghaidh rém chétsheirc.
Sluagh an toighe gan táire
ag cluithe Is ag gáire,
meisi com muintir Is toigh
ag surdlaigh, ag lémendoigh.
Munbadh caillech In tighi
ní rachainn ar aithmhire,
ro-ataigh rium friomCríst do nimh
ar shíst mbig do léimeandaigh.
Rolingius léim nó dhá léim
ar an athair nemhdha féin,
adbert an chaillech 'ga toigh
co lingfedh féin léim
amhlaidh.
Rolinges léim oile amach
dar fíormhullach na cathrach,
lúaithi iná deathach tré theach
an teathadh rug an chailleach.
Roshirsium Éire uile
ó Thigh Duinn co Tráigh Ruire,
ótá an Tráig co Benna mBrain,
nír chuires díom an chailleach.
Eiter mhagh Is mhóin Is leirg
dhíom nír chuires an crúaidhleidhb,
gur lingedh lem an léim nglé
do bheinn Dúine Sobhairce.
Ar sin rolinges fón dún
agus nocliar céim ar ccúl,
rugus isin bfairrge amach,
rosfágbhus thall an chailleach.
larsin tángadar 'san tráigh
muinter dhiabhail 'na comhdháil
agus roluaidhset a corp,
mairg tír nÉrenn 'nar hadnocht.
Feacht roluighes roluidhes tarar Slíabh Fúaid
i n-oidhchi duib dhorchi dhuairc,
co bfaca cóig cinn 'san ccnoc
arna n-oirleach inn-áonport cennphort.
Adubhairt cenn díbh 'na ruth,
rium-sa roba garb an guth,
'geilt Ultach, lentar libh dhe,
co ría romhaibh i bfairrge.'
Rorethus rompa an ród
is nír fuirmhess troig ar fód, et fuirmess troigh tar fhod] eiter chenn gabhair Is con,
ann roghabhsat malloghadh.
Cóir cía roghéibhinn-si olc,
mór n-oidhchi rolinges loch,
mór do rosgaibh ban mbáidhe
doradus fo éccaoine. Ecc.
Aroile aimsir do Suibhne i Luachair
Dheadhadh
for a bháeithréimennaibh baoisi;
luid assidhén ina
réimimh roighealtachta go ránic Fiodh glansrothach
gégáloinn Gaible.
Báoi bliadhain an dú sin & as edh
fa bíadh dhó frisin mbliadhoin sin .i.
caora croiderga
crúandatha cuilinn &
dercoin darach dubhdhuinne &
deogh d'uisci na Gabhla, .i. an abhann ón
ainmnighthir
an fiodh, conadh ann roghabh tuirsi trom &
dobrón
derbháir antí Suibhni i bforcenn na ré sin
tré olcus
a
bhethadh, conadh ann adbert an laoidh mbig si:
Ochán, as meisi Suibhne,
mo chorpán as lór mairbhe,
gan ceól, gan codladh choidhche
acht osnadh ghaoithe
gairbe.
Tánacc ó Luachair Dheaghadh
co bruachaibh Feadha Gaibhle,
as í mo chuid, ní cheilim,
caora eidhinn, mes dairbhre.
Bliadhain dhamh isin mbeinn-si
isin deilbh-si ina bfuilim
gan biadh do dhul 'san corp-sa
acht caora corcra cuilinn.
As mé geilt Glinni Bolcáin,
ní bhíu-sa ag ceilt mo dhochnáidh, dhochnaidh, altered later to
dochráidh] tairnicc anocht mo láthar,
ní damh nach ádhbhar ocháin. Ochán
Dorala dhó-somh
laithe n-áon techt co
Druim Iaroinn i
Connachtaibh co rochaith biorar
barrghlas na cilli ar brú na tiobratta tonnghlaisi
&
ro-ibh ní dia huisge ina dheghaidh.
Ro-éirigh
cléirech
amach asin ecclais & roghabh tnúth &
trénformud
frisin ngeilt é im thomhailt an
tuara
rothoimhleadh
feisin & adbert gurbho socair sádal
robhaoi Suibhne isin iubardhos íar mbuing
muinga phroinne
de budhdhéin. ‘Truagh éimh sin, a
chléirigh’, ar
Suibhne, ‘uair as meisi dúil as anshádhaile &
anshocra
dogheibh a betha isin domun dáigh
ní thig tinenabhradh
ná toirrchim ar mo
shúilibh ar úaman mo
mharbhtha; deithbhir
són, dáigh Is cuma noraghainn
ar gealtacht
ría slógaib na cruinne d'fhaicsin dom
fhóbairt a n-aoinfecht & re folúamain an
dreólláin a
áonar; et a Dhé neimhe, a
chléirigh,’ ar Suibhne,
‘nach bfuili-si im riocht-sa & meisi isin
chongaibh
crábaidh i ttáoi-si, noco
n-aithnicchedh th'aigneadh &
th'inntinn nach gnáth dom aithghin-si nó
dom
ionnshamail bheith co soinmech febh
adbeiri-si’;
conadh annsin roghabh an cléirech tosach na laoidhe
& rofhreagair Suibhne a deiredh, mar so:
Sádhail sin, a
gealtagáin,
a mbarr na géige iubair
do leathtáobh mo mennatáin, bennatáin] docaithis mo chuid biolair.
Ní sádhail mo
bhetha-sa,
a chléirigh Droma hIaroind,
atá do mhéd m'eagla-sa
súil dom shúilibh nach íadhaim.
Fir domhain dá bfaicinn-si
chugum, a fhir an cheóláin,
is comhmór dotheithfinn-si dotheichfinn-si] ríu Is re heitil an dreólláin.
Truagh gan tusa im inmhe-si,
is meisi im chléirech chrábaidh,
nó co ttuigedh th'inntinn-si
nach cerd geilte beith sádail.
Sádail.
Aroile laithe do Suibhne ag cúartugudh
críche
Connacht go hudmhall anbhsaidh go
ttarla é fo
dheóidh go
hAll Fharannáin a tTír Fhíachrach
Mhúaidhe; glenn áloinn eisidhén, sruth
áloinn
sriobhúaine ag teibersain tepersinco tinnesnach frisin all aill] anúas & bennachadh ann ina rabadar
senadh náomh &
fíreóin co hiomdha
iolarrdha, et ba hiomdha ann
ámh crann caomháloinn co
ttoirthibh troma tóthachtacha
isin all hisin. Ba hiomda ann éimh eidheann
fíorchluthmar & aball cenntrom ag cromadh co
talmain le troma a toraidh, ba cuma nobhíttís isin
allt
sin ois allta & míola muighe & muca
mórthroma,
ba hiomdha immorro rón roiremhar
rochodladh ann
tar éis
techt ó muir móir anall isin all sin. Roshann~taigh
Suibhne co mór an t-ionadh sin, go roghabh
for adhmoladh
& ag tabhairt a thúarusgbhála ós
aird; go ndébairt an laoidh-si:
All Fharannáin, adhbha
náomh,
co n-iomad call cranncaomh Is cnúas,
uisge tinnesnach can tess
ag snige snaoidhere a chness anúas.
As iomdha ann eidhnech ghlass
agus meass re mberar le a mberargeall
agus abhall chenntrom chaomh
ag filliudh a craobh fa cheann.
Imdha broc ag dol fa a dhíon,
ann Is míol muighe nach mall,
is édan rionntanach roinnteachróin
ag techt ón muir móir anall.
Mé Suibhne mac Colmáin chóir,
mór n-oidhchi reóidh bhím co fann,
romthruaill Rónán do Druim Gess, domhuin] codlaim fa chraoibh 'san ess tall. All.
Táinic Suibhne roime fo dheóidh conuige
an
baile i raibhe Moling .i. Teach Moling.
Ba hisin tan
sin robói psaltair Chaoimhghin i ffiadnuise
Moling
aga
dénamh do lucht an aiceapta. Táinic
iarumh Suibhne for sraith na tioprat i
fiadhnuisi an
chléirigh & rogab ag ithe biorair. ‘As
moch-longadh
sin, a ghealtagáin,’ ar an
cléirech; conadh ann
adbert Moling & rofreagair Suibhne é:
Mochthráth sin, a ghealtagáin,
re ceileabhradh cóir.
Gidh moch leat-sa, a chlérecháin,
tánic tert ag Rómh.
Gá fios duit-si, a ghealtagáin,
cuin tig tert ag Róimh?
Fios tig dhamh óm Thigerna
gach madain 's gach nóin.
Innis tré rún ráitsighe
sgéla Fíadhat finn.
Agut-sa atá an fháitsine
mása thú Moling.
Cidh tuc duit-si mh'aithni-si,
a gheilt ghníomach ghér?
Minic mé ar an fhaithchi-si
ó rosaoi mo chéill.
Cidh ná tairni a n-aonbhaili,
a mhic Colmáin Chúair?
Ferr leam bheith a n-áonshuidhe
isin mbeathaidh bhúain.
A thruaigh, an ría t'anam-sa
ifrinn aidhbhle dos?
Ní thabhair Día orum-sa
pían acht bheith gan fhos.
Glúais alle go ttormalla
cuid bhus milis lat.
Dá fhestá-sa, a chléirecháin,
doilghe bheith gan bhrat.
Béra-sa mo chochlán-sa
nó béra mo leann.
Aniú gidh im crochbán-sa
robá uair budh ferr
An tú an Suibhne sgáthaighthe
táinic a cath Roth?
Mása mé, ní ráthaighthe
cidh nomheilinn moch.
Canas tárla mh'aithni-si
duit, a ghealtáin ghéir?
Meinic mé ar an fhaithchi-si
got fheithemh do chéin.
Áluinn duille an liubhair-si,
psaltair Cháoimhghin cháidh.
Áille duille mh'iubhair-si
i nGlinn Bolcáin báin.
Nach suairc leat-sa an relec-sa
ba scoil scíomhda dath?
Nríbh anshúarca mh'oirecht-sa
madain ar Muigh Rath.
Ragat-sa do cheileabhradh
go Glais Chille Cró.
Lingfet-sa crann eidhinnghlan,
lém arc, Is badh mó.
Saothrach dhamh 'san eglais-si
ar cinn trén Is trúagh.
Saothraighe mo leabaidh-si
i mBeinn Fhaibhni fhúar.
Cáit i ttig do shaogal-sa,
in a ccill no i loch?
Aeghaire dot æghairibh
nommharbhann go moch.
Muchthráth.
‘As mochen éimh do thecht sonn, a Shuibhne,’
ar Moling, ‘ar atá a ndán duit bheith annso & do
sháogal do thecht ann, do sgéla & th'imthechta
d' fhágbáil sunn & th' adhnacal i reilicc fíreóin, &
naisgim-si fort,’ ar Moling, ‘gidh mór shire gach láoi
d' Érinn techt gacha hespurtan chugum-sa go
rosgríobhthar do sgéla lium.’
Iomthúsa na geilte iarsin; robhaoi risin
mbliadhain sin ag tathaighidh Moling. Roshoighedh
lá n-ann co hInnis Bó Finni i n-iarthar Chonnacht,
lá oile co hEss rocháoin Rúaidh, lá oile co Slíabh
mínáluinn Mis, lá oile go Benda biothfhúara Boirche;
gidbé díobh sin doshoighedh gach láoi nofritháiledh
a
n-espurtain gach n-oidhche co Teach Moling.
Ro-ordaigh Moling proinn mbig dhó frisin ré sin,
dóigh adubairt re bhanchoig ní do bhleaghan na
mbó do thabairt dó. Muirghil a hainm-sidhe, as
í ba ben do Mhungán do mhuicidhi Moling. Ba hí
méd na proinni sin dobheiredh an bhen dó .i.
nodhingedh a sáil conuige a hadhbronn isin mbualtrach
fa coimhnesa dhí & nofágbadh a lán lemnachta ann
do Suibhne. Dothigedh-somh co faiteach furechair i
n-eatarfhásach na búailedh do ibhe an bhainne sin.
Tarla iomcháineadh adhaigh ann eitir
Mhuirghil
& mhnáoi oile isin mbúailidh, co n-ébert an
bhen eile: ‘As mesa duit-si,’ ar sí,
‘nach tocha leat
fer eile & fós
nach ferr let th' fer féin dot ríachtain
iná an gheilt atá got thathighid risin mbliaduin-si
anall.’ Atchúala siúr an bhúachalla anní
sin &
gidhedh ní ro-innis ní dhe co bfacaidh
Muirghil isin
madain arnabhárach ag dul d'iodnacal an bhainne
go
Suibhne conuige an mbúaltrach ba comhfhogus
don fhál
i raibhe. Ó'dchonnairc siúr an bhuachalla
sin
táinic asteach & atbert re a bráthair: ‘Atá
do
bhen isin ffál sin thoir ag fer oile, a
mheathaigh
mhiodhlaochda,’ ar sí.
Roghabh éd an búachaill ag
a
chloistecht sin, & roéirigh go hobonn inníreach
&
tarraidh a láimh leathga robói
for alchuing astigh
& téit for amus na geilte. As amhlaidh robhúi
an
geilt & a tháobh ris & é
'na luidhe ag caithemh a
phroinne asin mbúaltrach. Tuc dono an
buachaill
sadhudh don leathgha asa láimh fair, gur rosgon a
n-odhar a chíghe clé antí Suibhne, gur gabh urrainn
tríd
ar mbrisedh a droma ar dhó ann. Adberat
foirenn conadh benn chongna fíadha ro-innell an
búachaill fáoi, áit a n-ibhedh a dhigh asan
mbúall~trach,
co tæth-somh furri, conadh amhlaidh fúair
bás.
As annsin robhaoi Énna mac Bracáin ag
búain chluig na prímhi i ndorus na reilge co
bfaca
an t-éacht dorinnedh ann; go n-ébairt an laoidh:
Énna
Truagh sin, a mhucaidh Moling,
dorighnis gníomh talchair tinn,
mairg domharb a los a neirt
an rígh, an náomh, an
náomhgheilt.
Bidh olc dígeann bhías duit de,
tocht fo dheóidh gan aithrighe,
biaidh th'anam ar seilbh deamhain,
biadh do chorp inn-ethannaidh 
Bidh ionann ionadh ar nimh
dhamh-sa Is dó-somh, a fhir,
gebhthar psailm ag lucht áoine
for anmain an fhíoraoidhe,
Robadh rígh, robadh geilt glan,
rop fher oirnighe úasal,
ag sin a lighe, líth ngle,
dobhris mo chroidhe a thrúaighe.
Trúagh
Ro-iompó Énna anonn go ro-innis do
Mholing
Suibhne do mharbadh do Mhongán
mucaidhe Moling.
Ro-éirigh Moling fo chétóir cona chléirchibh imalle
fris co
hairm ina raibhe Suibhne
& ro-adaimh Suibhne
a choire & a choibhsena do Mholing
& rothóchaith
corp Crist & rofáiltigh fri Día a
airittin & rohongadh
iarum lasna
cléirchibh.
Táinic an búachaill dia shaigid. ‘As
dúairc
an gníomh dorighnis, a
bhúachaill,’ ar Suibhne, ‘. .i.
mo
mharbadh-sa gan chionaidh úair ní fhédaim-si
festa teichedh fon ffál dobhithin na gona
doradais
form.’ ‘Dá ffeasainn-si co
mbadh tú nobheth ann,’
ar an búachaill, ‘nítgonfuinn itir gidh mór
dom
aimhles doghénta.’ ‘Dar Críosd, a
dhuine,’ ar sé,
‘ní dhernus-sa th' aimhlessa ar áonchor ar
bioth
amail shaoile iná aimhles duine eile
ar druim dhomhain
ó dochuir
Día ar gealtacht mé & robadh beg a
dhíoghbháil duit-si mo bheth a ffál annso
& bainne
beg d' fagháil ar Dia
dhamh ón mnaoi ucchat, et
ní thiubhrainn
taobh frit mnáoi-si iná fri mnáoi
n-oile
ar talmhain gona thoirthaibh.’ ‘Mallacht Críst ort, a
bhúachaill,’ ar Moling, ‘as olc
an
gníomh dorighnis, goirde shaogail duit abhus
&
ifrenn thall ar dhénamh an
gníomha dorónais dorighnis.’ ‘Ní
bfhuil bá do shodhain
damh-sa,’ ar Suibhne, ‘uair
tángadar
bur ccealga im thimchell & bidh im marb-sa
don guin doradadh form.’ ‘Ragaidh éric
duit ann,’
ar Moling, ‘.i. comhaitte comhfhaidefrium-sa for nimh dhuit,’
& roráidhset
doraidhset an laoidh-si eatura ina ttriúr .i. Suibhne,
Mongán & Moling:
Dorignis gníom, nach súairc sin,
a bhúachaill Moling Lúochair,
nocha nfédoim dul fón fhál
don ghuin romgon do dhubhlámh.
Ahair frium mád cluine, a fhir,
cúich thú, a duine, go deimhin?
As mé Suibhne Geilt gan oil,
a buachaill Moling Lúachair.
Dá bfessain, a Suibhne sheing,
a dhuine, dia nadaithninn notaithninn] nocha ttiubrainn gái red tred chnes
gé atchífinn thú dom aimhleas tu ag deanam m'aimhleas.
Nocha dernus thiar na thoir
aimhleas duine ar druim dhomhain
ó domrad Críst óm thír theinn
ar gealtacht ar fhud Éirinn.
Ro-innis, nocha breug
dhamh,
inghean mh'athar 'smo mháthar
th' fághbháil isin fhál sin thoir
ag mo mhnáoi féin ar madain.
Nír chóir dhuit a chreidemh sin
co bfionnta féin a dheimhin,
mairg táinig dom ghuin-si a-le
nógo bhfaictís do súile.
Gé nobheinn a fál i ffál,
robadh beag dhuit a dhíoghbhál
gé dobhéradh ben damh digh
do bainne bhiucc a n-almsoin.
Dá ffesainn-si 'na bhfuil de,
do ghuin tréd chích, trét chroidhe,
go bráth nítgonfadh mo láimh,
a Suibhne Ghleanna Bolcáin.
Gé romgonais isin fhál
nocha ndernus do thochrádh,
ní thiubhrainn taobh ret mhnáoi ndil
ar talmain gona thorthaibh.
Mairg táinic athaidh ó thoigh
chuccatt, a Mholing Lúachair,
nocha leicc dhamh dol fón choill
an guin romgon do bhúachoill.
Mallacht Críst dochum gach cloinn
ort, ar Moling re a bhúachoil,
tré éd i ccridhe do chnis,
as trúagh an gníomh dorighnis.
Ó dorighnis gníomh n-úathmar,
atbert Moling re a bhúachuil,
raghaidh dhuit-si dar a chenn
goirde shaoghail Is ifreann.
Gé dognéi-si díoghal dioghbhaildhe
a Mholing, ní beó meisi,
nochan fhuil mo chabair ann,
táinig bar ccealg im thimcheall.
Raghaidh éruic dhuit-si ind,
ar Moling Lúachra, lúaidhim,
comhaitte comaitte friom-sa for nimh
dhuit-si, a Shuibhne, ón Ardchoim~
didh. Bidh maith dhuit-si, a Shuibhne
sheing,
thusa ar nemh, ar an búacheill,
ní hionann as meisi sunn,
gan nemh, gan soeghal agum.
Ba binne lium robháoi tan
ná comhrádh ciúin na muintear,
bheith icc lúthmhairecht im linn
cúchairecht fhéráinn feraineidhinn.
Ba binne lium robháoi tan
ná guth cluigín im fharradh,
ceileabhradh an luin don bheinn
is dordán doimh ar doininn.
Ba binne lium robháoi tan
na guth mná áille im fharradh,
guth circe fráoich an tsléibhe
do cluinsin im iarmhéirghe.
Ba binne lium robháoi tan
donálach na gcon alla,
iná guth cléirigh astoigh
ag méiligh Is ag meigeallaigh.
Gidh maith libh-si i ttighibh óil
bhar ccuirm leanna go n-onóir,
ferr lium-sa deogh d'uisge i ngoid
d'ól dom bais asin tiopraid.
Gidh binn libh thall In bhar ccill
comhrádh mín bar mac leighinn,
binne lium ceileabhradh an ceileabhradhán
doghníad coin Ghlinne Bolcáin.
Gidh maith libh-si an tsaill 's an fheóil
caithter a ttighibh comhóil,
ferr lium-sa gas biorair ghloin
d' ithe i n-ionadh gan chumaidh.
Romgon an cruadhmhucaidhe corr romghuin an ceer cruadh muic. corr] go ndeachaidh trém tre mochorp comh~
trom,
truag, a Chríst rolámh gach breth,
nach ar Mhagh Rath rommarbhadh.
Gidh maith gach leaba gan fheall
dorighnes seachnóin Éirenn,
ferr lem leabaidh ós an loch
i mBeinn Bhoirche gan fholoch.
Gidh maith gach leaba gan fheall
dorighnes sechnóin Éireand,
ferr lem leabaidh ós an
ross
i nGlenn Bolcáin dorónoss.
Beirim a bhuidhe friot sin
do chorp, a Chríst, do chaithimh,
aithrighe iodhan abhus
in gach olc riamh dorónus. Do.
Táinic iaromh táimhnéll do Suibhne
& ro-éirigh
Moling gona chléirchibh mar áon fris &
tugsat cloch
gach fir i leachtt Shuibhne.
‘Ionmhain éimh an fer
isa leacht so,’
ar Moling, ‘meinic bámar inar ndís
slán
síst ag comhrádh fri aroile seachnóin na conaire
so. Rob aoibhinn lem faicsin Suibhne .i.
antí isa
leachtt so ar an tioprait úd
thall .i. Tiupra tiopratna Gealta
a hainm, úair Is meinic
notoimhledh n dia biorar &
día
huisci & úadha is
uaidhiainminighter an tioprat.
Ionmhuin bheós gach ionadh eile
no-iomaithighedh
antí Suibhne’; conadh
ann adbert Moling:
Leachtán Suibhne sunn imne,
rocráidh mo chroidhe a chuimhne,
ionmuin lium bhós bheosar a sheirc
gach airm i mbíodh an náoimhgheilt.
Ionmuin lium Glenn mBolcáin mbán
ar a sherc ag Suibhne slán,
ionmuin gach sruth do-icc ass,
ionmhuin a bhiorar barrghlass. Tiubra na Gealta Tiubra na nGealtsúd thall,
ionmuin cách dar bíadh a barr,
ionmuin lium a gainemh glan,
ionmuin a huisge iodhan
Orm-sa doghnídh a haicill,
fada lium gó nosfaicinn,
rothiomghair rotromgaira breith dom thigh,
ba hionmhuin an eadarnaigh. etharnaigh] Ionmhuin gach sruth go bhfúaire
fors' mbíodh forsmbi anbiorar barrúaine,
is gach tobar uisge ghil,
ar Suibhne ag a aithighidh.
Masa chead le reRígh na reann
éirigh agus imthigh leam,
tucc dhamh, a chridhe,
indo lámh
ón lighe agus ón leachtán.
Ba binn lium comhrádh Suibhne,
cían bhérus im chlí a chuimhne:
aitchim mo Rígh nimhe nár
ós a lighe Is ar a leachtán. Leachtán.
Ro éirigh Suibhne asa niull iarsin
& roghabh
Moling ar láim é, go
rángadar rempa ina ndís co
dorus na
heglaisi, & ó dorad Suibhne a ghúala risin
ursoinn tug a osnadh mór ós aird co rofháoidh
a
spiorad
dochum nimhe, & rohadhnacht go n-onóir ag
Moling é.
Gonadh ní do sgélaibh & do
imthechtuibh
Suibhne mic Colmáin Chuair rígh
Dhál Aruidhe
gonuige
sin.
Finis.
Brussels MS. 3410. fo. 59a to 61b. De S. Ronano Mac Beruigh as Echtra Suibhne
(Cap. .i.)
Naomh uasal oirdnidhe robaoi sunn a ttír
nEirenn .i. Ronán
Fionn mhac Beraigh mhic
Criomhtainn mhic Coluim Cúile mic
Eirc Logha mic Laoghaire mhic Neill Naoighiallaigh. Fer
chomhaillte tiomna & congmhala cuinge an
Choimdedh & fuilngthi
inghrema
& treabhlaide ar
gradh Dé. Ba mogh naoimhdhiles da
anmain & ba crochaidh a chuirp
& ba scciath dídin ria drochaimsibh
diabail an fer min
moronórach sin. Ro tórainnedh ceall lais feacht n-áon .i. ceall Lainni a nDail Araidhe a
ccoiccedh Uladh. As
aicce robaoi ferannus & forlamhus
Dháil Araidhe .i. ag
Suibhne
mhac Colmáin Chuair mhic Cobthaigh.
Rochuala sein guth cluig
Ronáin aít a raibhe ag tórainn a chille
& ro fíarfaigh dia muinntir
ciodh
adchúaladar. Ronán Fionn mhac
Beraigh atá ag tóruinn
a chille ad chrích-si & at ferann. As e guth a
chluig adchluni-si,
anosa. (As follus de sin
nar
chedaigh an naomh do Shuibhne an ecclas do thionnsgana.) in
brackets In MS. Et rolonnaigedh & ro
fergaighedh go mór
imón rígh & ro éirigh go dian
deinmnedach do díchur an chleirigh
on chill.
Roglac a bhen .i. Eórann
ingen Chuinn Chíannachta
err an bhruit robhaoi uime &
rotriall affosdadh gur sgeinn fon teach
an
tsibhall (.i. dealg) argaitt
robaoi isin brut & fágbhais a
bhrat
agan rioghain & dochuaidh
lomnocht do dhíochur an chleirigh
on
chill go riacht airm (.i. áit) a raibhe
ina réim roretha go ffarnaic
(.i. go bfuair)
antí Ronán ar a
chionn. Is amhlaidh robaoi an
cléirech ag moladh Rí nimhe et talman
& ag solasghabháil a
shalm
& a shaltair líneach
lánálainn ina fhiadhnaisi. Tuargaibh
(.i. do
thógaibh) Suibhne an tsaltair
& teilgis uadha í a bfúdomhain
an
locha lindfhuair robáoi ina bfiadhnaisi
gur baidhedh an tsaltair
ann.
Gabhais láimh Ronáin íaromh &
tairrngis na dhiaigh tar an
ccill
amach é et nir léicc lamh an chléirigh
fós uaidh go ccúala an
t-éighemh. As é dorinne an t-eighemh sin
giolla Chongail Claoin
mhic Sccannláin rí Uladh arna thoidheacht ar
cenn Suibhne o Chongal Claon do cath Muighe Rath.
(Cap. II.)
Doruacht an giolla go Suibhne &
adfed (.i. roinnis) sccela dhó
o thús go
deiredh. Téid Suibhne lais & fagbais Ronán go
dubhach
dobrónach ar mbáthadh a shaltrach
& ar ndénamh a dhímigne & a easonóra. Día mbói ló go
n-oidche iarsin doriacht dobharchú
asin loch go Ronán & a shaltair lais
gan milledh líne nó litre innte.
Doroine
Ronán altugadh buidhe
do Dhia do chenn na míorbuile sin & mallaighis Suibhne iarsin. Mo
ched-sa for ced an Choimdhe
chumhachtaigh ar
sé amhail tainic
Suibhne dom dhíochur-sa &
sé
lomnocht gurab amhlaidh bhias doghrés
(.i. do ghnáth) lomnocht
ar fáoindel & ar foluamhain
seachnóin an domhain & gurab bás do
rinn bhéras fo dhéoigh
& mo mallacht fair & mo bennacht for
Eórainn
rothríall a fhasdadh
& an la adcífet clanna Colmain an tsaltair
robáidhedh gurab díth &
dílgenn dóibh & dorinne an laoidh:
Suibhne mac Colmain rom-cráidh,
romtarraing leis ar lethláimh,
d'fhágbháil Cille Lainne lais,
dom beith athaigh na heccmais. &rl. 
Dochúaidh Ronán iaramh go Magh Rath do dhénamh síthe
idir
Dhomhnall mhac Aodha mhic Ainmireach
.i. rí Erenn et Congal
Claon mhac Sccannláin rí Uladh & nir
fhét a siodhugud. Doberirti
immorro an
cleirech a ccomairce ettorra gach laoi go nách
marbhthaoi
neach ettorra on uair
rotoirmesgtha an cathughud no go ngabhtha
doridhisi. Ticcedh thrá Suibhne tar lamha an
chleirigh gacha
trátha oir gach sídh & gach osadh
doníod Ronan idir fhiora
Erenn
gach n-oidhce nomhilledh Suibhne ria
ttráth éirghe gach laoi oir
no marbhadh fer ria ttráth an chomhlainn gach
laoi & fer eile
ar
sccur an chomhlainn gach n-oidhce. An lá
immorro rocinnedh an
cath mór
do thabairt tainicc Suibhne re ccách dochum an catha
& tarla Rónan dó & ocht
sailmchedlaigh dia muinntir ina fharradh
& iad ag ur uisge
coisrectha tar na sluaghaibh & rochuirset
tar
Shuibhne a ccuma cháich. Dar
laisiumh bá dá fochuidbhed rocuiredh
an t-uisge fair & dorad a mher a
shuainemh na sleighe robháoi
ina
laimh & rodiubhraic do
shailmceadlaidh diobh go romarbh.
Dorad
an t-urchar tanaisi
do chum an cleirigh féin gur bhen isin clocc
báoi for a ucht go roscceind a chrann as a
n-airde isin aiér. Gonadh ann adbert an cleirech: ‘Guidim-si
an Choimdhe,’ ar sé
‘i n-airde dochoidh an crann isin aiér
& a nellaibh nimhe go ndeachair-si
ar gealtacht amhail gach n-eathaid
& na bás roimris for mo dalta-sa,’
ar se ‘gurab edh
nosbérai-se fa deoigh .i. bas do rinn & mo
mallacht
fort & mo bhennacht for
Eórainn & Furadhrán & Teille uaim
in aghaidh do shiola uile &
chloinne Colmán cúair,’ & dorinne an
laoidh:
Mo mhallacht for Suibhne &rl. 
(Cap. III.)
Ciodh trá acht ó rochomraicsiot na catha
fochedóir robhúirsett
& rogairset
na sluaigh da gach leith: ódchuala Suibhne na
gáire
mora sin & a bfreccartha
& a bfuaim & a macalla a néllaibh
nimhe
& a
bfroighthibh na firminnte rofech súas & rolíon
némhain & dásacht
&
fáindeal & fualang & foluamhain é
& miosgais gach ionaidh a
mbiodh
& serc gach ionaidh nogo roichedh.
Romheirbhlighsett
a
mheóir & rochrithnaigset a chosa,
roluathadh a chridhe, roclaochlá
a chédfadha, rosáobadh a radharc, rothuitset a airm as a
lamhaibh
go ndeachaidh la breithir Rónain ar gealtacht
amhail gach n-eathaid
& gach n-én bfoluaimhneach
& antan ráinic as In cath amach ba
hainminic notaidhledh a chosa an
talamh as conntabairt go mbenfadh
a dhrucht don fhér ar a ettroma & ar
a aierdacht an cheime
rocingedh & nir fhan don reim
roretha sin gu nar fhagaibh
magh
no machaire nó coill nó moin no mothar
i nEirinn gan taisteal an lá sin & rochaith a aois
& a aimsir ar gealtacht i nEirinn &
a
mBretain an ccein
romair, gan furtacht gan fóiridhin gan taobh
do tabairt le dáoinibh amhail dherbhas an
leabhar sgriobhthar air
fein darab ainm Buile Shuibhne. Oir a n-aon
uair tainicc taom
ceille chuicce & dosanntaigh taobh
do tabairt le dáoinibh tre
mhed
gach bochtachta da bfúair an fedh
dobaoi ar gealtacht & docuaidh
roimhe d'ionnsuidhe a tíre;
dochuaidh ar an aithgealtacht
doridhisi oir dofoillsigedh do Ronán táomh ceille do
techt cuige
& a bheith ag dol d'ionnsuidhi a
thíre dúthaige & d'fanamhain
aca
& adubhairt Ronán:
‘Aitchim-si (.i. guidhim-si) an ri uasal
uilecumhachtach nár léiccther an t-ingreinntigh
& an sgriostoir
sin na hecclai
si da hingreim no da sgríos doridhisi amhail
dorinne
(.i. dotriall) roimhe.’ Et an
tinneachadh tuccadh fair na raibhe
furtacht na fóridhin dó dhe nogo scara a
ainm re a chorp. Roeist
Dia an itche sin Ronain óir antan tainicc
Suibhne go medhon
Sleibhe Fúaid tarfás taidbsi iongantach dó a medhonoidhce .i.
méidheadha maoildearga
& cinn gan colla & síad ag síangal
& ag
gréchaigh imón
slighidh anonn & anall et antan rainic-siumh
ettorra
a medhón atcualaidh ag comhradh iad
dar lais & asedh roraidhsett:
‘Geilt é’, ar an
céidchenn; ‘geilt Ultach’, ar an dara cenn; ‘a
lenmhain’, ar an tres cenn; ‘gurab
fada an lenmain’, ar an cetramhadh
cenn; ‘nógo ría an
fhairrge’, ar a cúiccedh cenn. Rofhersat an
guth a n-aoinfeacht chuige uile. Rothóguibh
rompa da gach
muine for a chéile & gerbó mor an glenn
nothegmadh fris ni
shiubhladh-somh é acht nolingedh do bheinn
na tolcha for a céile.
Acht ata ní cena rocaith-siumh a aimser an
ccein romhair ar buile
& ar gealtacht tré easgaoine
Ronain, & fuair bas do rinn (amhail
innises a stair
féin) amail doshir Ronán ar Dhía gonadh é sin
adhbar
bhuile Suibhne tre easonoir an
chléirigh.
(Cap. IV.)
As amhlaidh so fuair Suibhne bás do rinn.
Feacht n-aon dia
ndeachaidh Suibhne
& sé for a gealtacht gonicce an áit a
bfuil
Tech Moling mar a raibhe Moling. Is
annsin robhaoi Moling ag
teccuscc luchta an léighinn &
tainicc an gheilt for srath na
tioprad
& robaoi ag ithe bioruir.
‘As mochlongadh sin, a ghealtacáin,’ ar
Moling, &
doronsatt an láoidh:
Mochtráth sin a ghealtacáin
ré cceileabhradh cóir.
cidh moch lat-sa a chleirecáin
táinicc teirt ag Roimh. &rl. 
Et doraidh Moling ris: ‘Ca fios duitsi cá cuin
(.i. uair no aimser)
tig teirt ag
Roimh.’ ‘Fios dogeibhim om tigerna,’ ar se,
‘gacha
maidne & gacha nóin.’
‘Innis duinn sgela do Día,’ ar Moling. ‘Ata
fios aguibh fein, a Moling,’ ar sé.
‘Cred fodera duitsi mh'aithne?’
ar
Moling. ‘As meinic me
ar an bfaithche-si,’ ar Suibhne, ‘& ni
deinim
comnaidhe i n-áonáit.’
‘Cionnus eile,’ ar Moling, ‘a bfuighe tú
trocaire?’ ‘Dogébh,’ ar
Suibhne, ‘óir ni thabhair pein form acht
beith gan fos nó comhnaidhe. Dia ttegthá asteach
dogebtha
proinn aguinn. As doilghe lem a
bheith gan brat,’ ar eisiumh.
‘Dogebhair-si mo chochall-sa nó mo
bhrat,’ ar Moling, ‘madh áil let.’
Doronsat tres iomagallmha
& chainnte re ceile mar sin &
dofhiarfaidh
Moling de:‘cáit a
ttig do shaoghal?’ ar se. ‘Aodhaire dod
muinntir-si
marbhus mé,’ ar Suibhne.
‘As fochen do thoidheacht,’ ar
Moling,
‘óir atá a ndán duit bheith annso
& do sgela & th'imtheachta
d'fagbáil ann, & th'adhnacal a
reilicc fíreoin & cid mór shirfi-si (.i.
do shiubhal) gach láoi,’ ar se, ‘tair
gach easparta chuccam-sa go
sgriobhthar
do sgéla lem.’ Robaoi Suibhne ré bliadhna fon
samhla
sin & gibé haird d'áirdibh na
hErenn a ttéigedh gach laoi
nobíodh
um easpurta gacha nóna ag
Moling.
Roordaigh Moling don bhanrechtaire proinn
bhecc do thabhairt
dó risin ré sin
& as amhlaidh doniodh an bhanairgheach,
dosháitedh
a cos a mbualtrach do leith
imeal na búailedh & dodhoirtedh
bainne
a n-ionaidh a coise &
dothigedh Suibhne dia caithemh sin go
faitech
fuireachair, go ttárla lá airithi
íarsin iomcháinedh idir mhnaoi an
bhuachalla & ben eile go roraidh an
bhen eile fria-si gurab
olc an
gniomh doghniadh narbh annsa le a fer féin iná an gheilt
dobaoi
aga tahaidhe risan mbliadhain sin. Co
rochuala siur an bhuachalla
sin roinnis dó
amhail
adchuala & san laithe arnamarach
táinic
Suibhne amhail dognathaigedh
& baoi ag ól bainne & innisidh a
shiur don bhuachaill anní cedna
amhail roinnis roimhe et tig an
buachaill amach & lethgha lais
& fuair Suibhne ina luighe & sé ag
caithemh a phroinne
& tucc sathadh don lethgha fair as a
láimh
gur cuir tríd. Adchonnairc cleirech
do muinntir Moling dobi ag
búain cluig primhe anni sin &
dorinne an laoidh:
Truagh sin a mhucaidh Moling
dorignis gniomh talcair tinn
mairg do marbh a los a neirt
an rí, an naomh, an naomhgeilt. &rl. 
Dochuaidh an cléirech mar a raibhe Moling
& roinnis dó amhail
rogonadh
Suibhne. Tainicc Moling guna chleirchibh gus an áit a
raibhe Suibhne & rohongadh leo é
& tuccadh corp Christ dó &
roaltaigh-siumh a
caithemh. Tainicc an bhuachaill cuca &
adubairt
Suibhne fris gurab olc an gniomh
dorinne a marbadh gan adbar.
Da ffesainn-si go madh tu nobheith ann ní
ghonfainn tú, ar an
buachaill. ‘Mallacht Chriost ort,’ ar
Moling ris an mbuachaill, ‘as
olc an
gniomh doronais & gairde saoghail duit
& ifrenn fa deoigh.’
‘Ni
fhuil tarbha
damsa dhe sin,’ ar Suibhne. ‘Dogebhair-si
éraic
mhait,’ ar Moling ‘.i. beith i
nimh maille frim-sa duit.’
Tainicc
nell do Shuibhne iarsin &
rotoccbadh a leacht le Moling
& leis na
cléircibh. Eirgis Suibhe as a nell & rogabh
Moling a lámh
ina
láimh & rangattar rompa go
dorus na cille & tucc Suibne a guala
re dorus na cille &
roleicc osna mór as & dochuaidh a ainim
dochum
nimhe &
rohadhlaicedh a chorp go n-onóir & go
n-airmidhin ag
Moling, gurab amlaidh sin
fuair bás do rinn tre mallacht Ronáin.