Táin Bó Cúailnge (Recension I)
Táin Bó Cúailnge inso sís.
‘Tarcomlad slóiged mór la Connachtu .i. la h-Ailill & la Meidb ,
& h-etha h-úaidib cossna trí chóiced aili. Ocus foíte techta ó
Ailill co secht macu Mágach .i. co h-Ailill, co Ánlúan, co
Moccorb, co Cet, co Én & Bascall & Dóche, trícha cét la cach n-áe,
& co Cormac Cond Longas mac Conchobair cona thríb cétaib
boí for condmiud la Connachta. Tecait uile íarum co m-batar hi
Crúachnaib Aí.’
‘Trí luirg didiu
do Chormac oc tochim do Chrúachnaib.’
‘In cétna lorg broitt brecca i forcipul co filliud impu. Fortíi
berrtha foraib. Léini fo thairinniuth cota nglún, & fotalscéith
foraib & manaís lethanglas for crund midsing i
l-láim cech fir.’
‘In lorg tánaisi broit dubglasa
impu-side & lénti co n-dercintliud co h-orcnib sís, &
monga tara cenna síar, & lubne gela foraib & slega cóicrinne inna lámaib.’
‘Ní h-é Cormac beus,’ ‘or Medb.
Tic an tres lorc dano. Broitt chorcra impu & lénte culpatacha fo
derggintslaid co traigthe, & berrthai slechtai co guaille, & cromscéith co fáebraib condúala impu & turre rígthige i l-láim cach fir.’
‘Is é Cormac inso h-ifechtsa,’ ‘or Medb. Doecmalta dano íarum ceithre cóiced h-Érend co m-bátar hi
Crúachnaib Aíi. Ocus nís teilcset a fáthi & a n-druíd ass sein co cend
cóicthigis oc irnaidi seóin.’
‘Asbert Medb íarum fria h-araid a l-láa documlásat:’ ‘Cach óen scaras sund trá indiu,’ ‘ol sí,’ ‘fria chóem & a charait,
dobérat maldachtain form-sa úair Is mé dorinól In slúagad sa ".’ ‘An-su didiu,’ ‘ol In t-ara,’ ‘co n-imparrá In carpat deisel & co
tí nert In t-seúin ara tísam ar frithisi.’
‘In tan didiu dosoí In t-ara forsin carpat & lotair do thecht ass co
n-accatár In n-ingin macdacht remib. Folt buidi furri. Bratt
brecc impe, delg n-óir and. Léine chulpatach co n-derggintslaid impe. Dá assa co foraib óir impu. Agad fochóel forlethan. Dí
broí duba dorchaidi. Abrait duib
dáin co m-bentaís foscod i m-medón a dá
grúaide. Indar latt ropo di partaing imdéntai a
beóil. Indar lat ba fross do némannaib boí inna
bélaib .i. a fíaclai. Teóra trillsi fuirri
.i. dí thriliss immo cend súas, trilis tara h-aiss
síar co m-benad a dá colptha inna díaid. Claideb
corthaire do findruine inna láim, esnaid óir
and. Trí meic imlisse cechtar a dá súla. Gaisced lasin n-ingin & dá ech duba foa carput.’
‘Cia do chomainm-siu?’ ‘ol Medb frisin n-ingin.’
‘Fedelm banfili do Chonnachtaib mo ainm-sea,’ ‘or ind ingen.’
‘Can dothéig?’ ‘or Medb.’
‘A h-Albain iar foglaim filidechta,’ ‘or ind ingen.’
‘In fil imbass forosna lat?’ ‘or Medb.’
‘Fil écin,’ ‘or ind ingen.’
‘Décai dam-sa didiu co b-bia mo fechtas.’
‘Dosnécce ind ingen íarum. Is and asbert Medb:’ ‘A Feidelm banfáith, co acci In slúag?’ ‘Frisgart Fedelm co n-epert:’
‘Atchíu forderg, atchíu rúad.’ ‘Ní fír són ém,’ ‘ol Medb,’ ‘ar atá Conchobor ina chess i n-Emain &
h-Ulaid imbi co neoch as dech a n-ócc, & ráncatár mo thechta-sa co
tucsat fis scél dam-sa ass.
Fedelm banfáith, co acca ar slúag?’ ‘ol Medb.’
‘Atchíu forderg, atchíu rúad,’ ‘ol ind ingen.’ ‘Ní fír són,’ ‘ol Medb,’ ‘ar atá Celtchar macGuthidir co tríun
h-Ulad imbi i n-Dún Lethglaisse, & atá
Fergus mac Roeich meic Echdach lenni sund for longais co tríchait chét imbi. Fedelm banfaith, co acca ar slúag?’ ‘ol Medb.’
‘Atchíu forderg, atchíu rúad,’ ‘ol ind ingen.’ ‘Ní báa aní sin trá,’ ‘ol
Medb,’ ‘ar bít imserga &
círgala & fuili fordergga i cach slúag & i cach
thaurchomrac dúnaid móir. Déca atheruch
dúnd dano & abbair a fír
frind. Feidelm banfaíth, co acca ar slúag?’ ‘Atchíu forderg, atchíu rúad,’ ‘ol Fedelm. Conid and asbert:’ Atchíu fer find firfes cles
co lín créchta fora chnes
lúan láith i n-airthiur a chind
óenach m-búada a thulchind.
Fail secht n-gemma láith ngaile
for lár a dá imlisse
fil fuidrech fora glinni
fil leind n-deirg n-drolaig immi.
Dofil gnúis as gráto dó
dobeir mod don banchureo
duni óc Is álaind dath
dofeith deilb n-dracuin don chath.
Cosmail innas a gaile
fri Coin Culaind Murtheimne
nocon fetar cúich In Cú
Chulaind asa caini clú
acht rofetur-sa amne
is forderg In slúag sa de.
Atchíu fer mór forsin maig
dobeir tres dona slógaib
cethri claidbíni cles n-án
fil i cechtar a dá lám. Dá gáe bolga immosbeir
cenmothá colg dét Is sleg
ardaric imbert don t-slúag
sain gním fris téit cach n-arm uád.
Fer i cathfochrus bruit deirg
dobeir In cosmail cach leirg
ardaslig tar fonnad clé
cotagoin In ríastarthe
delb domárfas fair co se
atchíu imrochlád a gné. Ro gab toscugud don chath
mani airlestar bid brath
dóich lim iss é dobobsaig
Cú Chulaind mac Súaldaim.
Slaidfid for slúagu slána
fochiuchra for tiugára
fáicfidi leis míli cend
ní cheil In banfáith Fedelm.
Snigfid crú a cnesaib curad
do láim laích bid lánpudar
oirgfid ócu imregat fir
do chlannaib Dedad meic Sin
beit cuirp cerbtha caínfit mná
la Coin na Certa atchíu-sa. a.
‘In lúan iar samain Is and documlaiset. Iss e dollotar
sairdes a Crúachnaib Aíi .i. for Muicc Cruinb, for Terloch Teóra Crích, for Túaim Móna, for Cúil Sibrinne, for Fid,
for Bolga, for Coltain, for Glúne Gabair, for Mag Trego, for Tethbai túascirt for Tethbai descirt, for Tíarthechta, for Ord, for Slaís
fadess, for Indiuind, for Carnd, for Ochtrach, for Midi, for Findglassa
Assail, for Deilt, for Delind, for Sailig, for Slaibre, for Slechtai
selgatar, for Cúil Sibrinni, for Ochuind fadess, for h-Uatu fathúaid,
for Dub, for Comur fadess, for Tromma, for Othromma sair, for
Sláini, for Gort Sláni, for Druim Licce fadess, for Áth n-Gabla, for
Ardachad, for Féraind fothúaid, for Findabair, for Assi fadess, for
Drúim Sálfind, for Druim Caín, for Druim Mac n-Dega, for Eódond Mór, for Eódond m-Bec, for Méthe Tog, for Méthe n-Eóin, for Druim
Cáemtechta, for Scúaip, for Imscúaip, for Cend Ferna, for Baile, for
Aile, for Báil Scena, for Dáil Scena, for Fertse, for Ross Lochad, for Sále, for Lochmach, for Ánmag, for Deind, for Deilt, for Dubglaiss,
for Fid Mór, for Colbtha, for Crond h-i Cúalngi.’
‘A Findabair Chúalngi Is ass fodáilte In t-slóig h-Érend fón cóiced do
chuingid In tairb. Ár ropo thairsiu sin dochótar céin co ráncatar
Findabair.’
Finit a titulrad. Incipit In scél iar n-urd.
In scél iar n-urd inso sís.
‘Ó dodeochatár a cétna n-ude a Crúachnaib co m-bátár hi
Cúil Sibrinne, asbert Medb fria h-araid ara n-indled a noí
carpti dí coro lád cor isin dúnad co n-accad dús cía
lasmboth scíth & lasmboth laind techt In t-slógaid. Focress a phupall colléic for Ailill & sudighthe a thincur eter
choilcthe & brothracha. Fergus mac Róich didiu for láim Ailello isin phupull. Cormac Cond Longas mac Conchobair fora láim-sidi.
Conall Cernach fora láim-side. Fiacha mac Fir febe fora láim-side,
mac ingine Conchobair. Medb ingen Echach Fedlig fora láim aili
do Ailill. Findabair ingen Ailella & Medbi fora láim-sidi. Cenmothá fossu & timthirthidi insin. Tic Medb iar n-déscin In t-slóig & asbert ba n-espa do chách dul in
t-slógaid dían téset In trícha cét Galíon.’
‘Ced ara tánsi na firu?’ ‘or Ailill.’ ‘Ní dá tánsem dam,’ ‘ol Medb.’ ‘It ána ind óic. In tan ro m-boí
cách oc gním a sosta, ro scáig dóib-seom tuga a sosta & fune a m-bíd.
In tan ro m-boí cách oc praind, ro scáig praind dóib-seom h-i suidiu,
& ro bátár a cruti ocaó n-airfitiud. Is espa didiu,’ ‘ol Medb,’ ‘a
techt. Is foraib bíaid búaid In t-slóig.’
‘Is airiund arbáget dano,’ ‘or Ailill.’
‘Ní regat lend,’ ‘ol Medb.’
‘Anat didiu,’ ‘ol Ailill.’ ‘Nach ainfet dano,’ ‘ol Medb.’ ‘Ficfit fornd iar tiachtain dúin,’
‘ol sí,’ ‘& gébtait ar tír frind.’ ‘Ceist, cid dogéntar friu,’ ‘or Ailill,’ ‘innách maith a n-anad nách
a techt? ’
‘A n-guin!’ ‘ol Medb.’
‘Ní chélam as banchomairle,’ ‘or Ailill.’ ‘Ní maith a n-asbir la sanais ón,’ ‘ol Fergus.’ ‘Nímaricfe, úair
is áes comhchotaig dúinni 'nar n-Ultaib, acht má non gontar uli ".’ ‘Cid ed ón dorigénmaís-ni,’ ‘ol Medb,’ ‘ár atú-sa sund mo sainteglach díb tríchtaib cét,’ ‘ol sí,’ ‘& atát na secht Mane. .i. mo secht
meic secht tríchait cét. Cotaroí a toccad,’ ‘ol sí,’ ‘.i. Mane Máthramail & Mane Athramail & Mane Mórgor & Mane Mingor & Mane Móepirt — 
.i. iss éside Mani Milscothach — Mane Andóe & Mane Cotageib Ule — 
is éside tuc cruth a máthar & a athar & a n-ordan díb línaib.’ ‘Nípa fír són,’ ‘ol Fergus,’ ‘atát secht ríg sund din Mumu &
trícha cét la cech n-áe comchotach dúinni 'nar n-Ultaib. Dobér-sa
cath duit,’ ‘ol Fergus,’ ‘for lár In dúnaid h-i tám cosna secht tríchtaib
cét sin & com thríchait chét fadéin & co tríchait chét na n-Galión. Acht
ní thacér-sa aní sin,’ ‘ol Fergus.’ ‘Airlifim-ni na h-ócu chena conná
gébat forsin t-slóg. Secht tríchaith chét déac lenni h-i sund,’ ‘ol
Fergus,’ ‘iss é lín ar n-dunaid cenmothá ar n-dáescorslúag & ar mná — 
ar itá a rígan la cach ríg sund h-i comaitecht Medba — & cenmothá
ar maccáemu. Iss é In t-ochtmad trícha chét déac inso .i. trícha
cét na n-Galión. Fodáilter fón slóg ule.’ ‘Cumma lem,’ ‘ol Medb,’ ‘acht ná robat isin chaír chomraic i táat.’
‘Is ed dogníth and íarum. Fodailte In Galióin fón slóg.’
‘Dollotár ass arna bárach do Móin Choíltrae. Dosnáirthet ocht
fichit oss n-allaid and i n-óenalaim. Cúartait impu. Nos gonat
íarom .Nách airm thrá i m-buí fer donaib Galiónaib Is h-é arddaánaic, acht cóic oss arránic In slóg ule díib. Dotháegat iar
sudiu i m-Mag Trego & scurit and & arfognat dóib.’
‘Asberat-som Is and sin ro gab Dubthach In láid seo:’
Atmaid nád chúalaid co s-se
costecht fri tress n-Dubthaige
slúagad n-imdub arubthá
fri Findbend mná Ailellá. Doficfe In slúagadach
gébas ar cend éte Murthemne
ibait fíaich lugbairt lacht
di gnáis inna muccaide.
Gébaid Crann fóitech friíthu
nís léicfe i Murthemniu 3] con roisc opair fer Féne
isin t-sléib túad Ochaíni.
Crib ol Ailill fri Cormac
taít co comsaigid far mac
ní tháet di magaib In búair
nach robda fúam In t-slúaig.
Bid cath inso iarsind úair
la Meidb co tríun In t-slúaig
bíait colnai de iné de
dianub thí In ríastarthe.
‘Dosfóbair thrá ind Némain la sodain & níp sí sin adaig ba sámam
dóib la buadris ind athig triana chotlud. Foscerdat inna
buidne fo chétóir & focherd dírna mór din t-slóg co luid Medb día
chosc.’
‘Dothíagat íarom co feótár i n-Gránairud Tethba túascirt, iar
tabairt imthúsa fordallaig forsin slúag dar grellacha & dar sruthra.
Dobreth robud ó Fergus i suidiu co h-Ultu ar chondalbi.
Bátir-side h-i cess calléic acht Cú Chulaind & a athair .i. Súaltaim. Dolluid
Cú Chulaind & a athair iar ríachtain ind robaid ó Fergus co m-bátár i
n-Iraird Cuillend oc frecomét In t-slúaig and.’
‘Attá menma In t-slóig ocom innocht,’ ‘ol Cú Chulainn fria
athair.’ ‘Ortha úan co r-robud do Ultaib. Isim écen-sa techt i n-dáil
Fedelm aeNoíchride — .i. i n-dáil a h-inailte boí i comair Con Culaind i n-dormainecht — dim glinniu fadéin dochóid friae.’ ‘Dogní id n-erchomail íarom ría techt & scríbais ogum inna menoc,
& focheird im úachtar In chorthe.
Dobreth didiu túus na conaire do Fergus ríasin slúag. Luid
Fergus didiu fordul mór fadess co fórsed do Ultaib terchomrac
slóig. Ar chondailbi doróni-seom sin.
Airigthi Ailill & Medb. Ba and asbert Medb:’
A Ferguis, Is andam amne
cinnas conaire cingme
fordul fadess nó fothúaid
tíagmai tar cach n-ailetúaith.
Atotágathar dia m-brath
Ailill Aíe lía slúagad.
ní tharat menmain co se
do thús inna conaire.
Máso chondalbi dogní
ná tuíd inna echraidi.
bés adchotar nech aile
do thosach na conaire.
‘Ro recair Fergus:’
A Medb, cid not medraisiu
ní cosmail fri mrath inse.
is la h-Ultu, a ben, trá
a tír tarndotuidisa.
Ní ar amlessaib In t-slúaig
tíagu cech fordul a h-úair.
do imgabáil In mórgeine
immandig Mag Murthemne.
Ní arná corad mo chiall
arna fordulu no tíag.
dús In rimgaib ced iar tain
Con Culaind mac Súaltaim.
‘Tecait trá co m-bátár i n-Iraird Chuillend. Eirr & Inell, Foich &
Fochlam a n-da ara, cethri meic Iraird meic Ánchinne, it éside no
bítis remaín résin slóg do imdidnad a m-bretnas & a fortcha & a
m-brat ar nácha salchadh dendgor In dírma. Fogabat-side In n-id
focheird Cú Chulaind & arigsitár In geilt geltatár ind eich. Ar
geltatar dá ech Súaltaim a fér cona bun a talam. Lelgatár
immorro dá ech Con Culaind In n-úir co r-rici na clocha i n-degaid ind
feúir. Sudit íarom co tánic In slóg & aruspettet a n-áes ciúil.
Dosberat i l-láim Fergusa meic Róich In n-id. Arléga-side In n-ogum
boí isind id.
Asbert Medb iar tiachtain:’
‘Cid frisin n-anaid and?’ ‘Anmai,’ ‘or Fergus,’ ‘frisin n-id n-ucut. Atá ogam inna menuc,
& iss ed fil and:’ ‘ná tíagar secha co n-étar fer ro láa id samlaid cona
óenláim, & óenslat día tá, & friscuriur mo phopa Fergus. ’ ‘Fír,’ ‘ol
Fergus,’ ‘Cú Chulaind rod lá & it é a eich geltatar In mag so.’
‘Ocus dambeir i l-láim In druad, & cachain Fergus In láid so sís:’
Id inso, ced sloindnes dún?
ind id cia fo tá a rún?
cía lín ro lá insé,
inn úathed nó In sochaide? In déne erchóit don t-slúag
má docóiset ude n-úad?
finnaid, a n-druíde, ní ar sin
cid frisi farcbad In t-id.
‘In druí dixit:’
Crephnas churad caur rod lá
lánaingces for erreda,
astúd rurech ferg i n-dá
óenfer co n-óenláim ro lá. In nách diá réir slúag ind ríg
inge má ro choilled fír
conid ro lá úaib nammá
óenfer amal fer ro lá.
nocon fetur acht insin
ní frisi corthe In t-id. Id inso. c. s.
‘Asbert Fergus íarom friu:’ ‘Má sáraighte In n-id se,’ ‘ol sé,’ ‘nó má thíastá secha, cia beith i
l-láim duni nó i taig fó glas, ricfe i n-dead ind fir ro scríb In n-ogum
n-ind, & génaid-side guin dune díb ríam-matain mani láa nech úaib
id samlaid.’ ‘Ní h-áil dúinni ém guin dune dín fó chétóir,’ ‘ol Ailill.’ ‘Regmai
for muncind ind feda móir ucut frind andes, & ní ragam tairiseom
eter. ’ ‘Ra selgatár na budni íarom In fid résna carptib. Iss ed ainm in
puirt sin Slechta. Is and atá Partraige.
Mad iar n-arailib immorro dorala and so imacallaim eter Medb
& Fedelm banfáith, amal ro innisimar remoind, & dano Is iarsind
frecra do rat-si for Medb ro slechtad In fid .i.’ ‘Déca dam,’ ‘or Medb,’ ‘co bia mo fechtas.’ ‘Is anso dam,’ ‘or ind ingen.’ ‘Níro láim súil
toraib isind fid.’ ‘Is ar bías ón,’ ‘or Medb.’ ‘Silsimini In fid.’
‘Dogníther dano aní sin. Conid sed ainm In puirt sin Slechta.
Feótár íarom i Cúil Sibrille. Ferais snechta mór forru co fernnu
fer & co drochu carpat. Bá moch a m-matan arna bárach do érgiu.
Nírbo h-í sin adaig ropa sám dóib lasin snechta, & ní airgénsat
bíada dóib ind adaig sin.
Nípo moch didiu dolluid Cú Chulaind asa bandáil. Anais co
foilc & co fothraic. Dotháet íarom for lorg In t-slóig.’ ‘Ní má lodmar dó,’ ‘ol Cú Chulaind,’ ‘ná mertamar Ultu. Ro
léicsem slóg forru cen airfius. Cure airdmius dún tarsin slóg,’ ‘ol
Cú Chulaind fri Lóeg,’ ‘co fessamar lín In t-slóig. ’
‘Dogní Lóeg aní sin & asbeir fri Coin Culaind:’ ‘Is mesc lim-sa,’ ‘ol sé,’ ‘aní siu. Ni ermaisim.’
‘Nípá mesc atchíu acht co rísa,’ ‘ol Cú Culaind.’
‘Tair isin carpat didiu,’ ‘or Láeg.
Tic Cú Chulaind isin carpat & focheird airdmius forsin lorg iar
céin móir.’ ‘Cid tussu,’ ‘or Láeg,’ ‘ní réid fort.’ ‘Is assu ém dam-sa,’ ‘ol Cú Chulaind,’ ‘oldás dait-siu, air itát trí
búada form-sa .i. búaid roisc & intliuchta & airdmessa. Ro láosa didiu
trá,’ ‘ol sé,’ ‘fomus forsaní sin. Ocht tríchait chét déac inso,’ ‘ol sé,’ ‘ara rím, acht forodlad In t-ochtmad trícha chét fón slóg
n-ule conid mesc fria rím .i. trícha chét na n-Galión.’ ‘Dolluid Cú Chulaind íarom timchell In t-slóig co m-boí oc
Áth Grencha. Benaid gabail i sudiu óenbéim cona chlaidiub, & sáidsius
for medón na glassi cona díchtheth carpat friae di síu nách anall.
Dofuircet oco Eirr & Inell, Fóich & Fóchlam a n-dá ara. Benaid-som
a cethri cinnu díb & focheird for cethóra benna na gabla. Is de
atá Áth n-Gabla.
Tíagait íarom eich In chethrair i n-agid In t-slóig, & a fortchai
forderga foraib. Indar leó bá cath boí ara cind isind áth. Dothéit
buden úadib do déscin ind átha. Ní acatár ní and acht slicht ind
óencharpait & In gabul cosna cethri cinnu, & ainm ogaim íarna
scríbend ina tóeb. Ric In slúag uli la sodain.’
‘In diar muintir-ni na cenna ucut?’ ‘ol Medb.’ ‘Is diar munitir-ni ón & Is diar forclidib,’ ‘or Ailill.
Ardléga fer díb In n-ogum ro boí i tóeb na gabla .i.’ ‘Óenfer rod
lá In gabuil cona óenláim & ní théssid secce conda rala nech úaib co
n-áenláim cenmothá Fergus.’ ‘Is machtad,’ ‘ol Ailill,’ ‘a thraite ro bíth In cethror.’
‘Nápad ed bas machdad lat,’ ‘ol Fergus.’ ‘Bad béim na gabla
dia bun óenbéim, & mássu óenleód a bun, Is crichidiu de, & a
intádud In tucht sa, ol ní claide ro clas rempe & Is a íarthur carpait
ro lád co n-óenláim. ’
‘Dingaib dind In n-écin seo, a Fergus,’ ‘ol Medb.’ ‘Tucaid carpat dam-sa trá,’ ‘ol Fergus,’ ‘conda tuc-sa ass co n-dercaiss inn óenleód a bun.’ ‘Brissis Fergus íarom cethri carptiu déac día cairptib combo assa
charput fessin dosbert a talmain co n-aca ba óenléod a bun.’ ‘Is tabartha do airi,’ ‘ol Ailill,’ ‘indass In cheniúil cosa tíagam.
Érgnad cách uaib a bíad. Nírbo sám dúib irraír lasin snechta.
Ocus innister dún ní do imthechtaib & airscélaib In cheniúil cosa
tíagam.’ ‘Is and sin trá adfessa dóib imthechta Con Culaind.
Imcomairc Ailill íarom:’ ‘Inn é Conchobar dorigni seo?’ ‘Nach h-é,’ ‘ol Fergus.’ ‘Ní tergad-side co h-or críche cen lín catha
immi.’ ‘Ceist, inn é Celtchar mac Uthidir?’ ‘Nach h-é. Ní thargad-side co h-or críche cen lín catha imbi.’
‘Ceist, inn é Éogan mac Durthacht?’ ‘Nach h-é,’ ‘ol Fergus.’ ‘Ní thargad-side tar or críche cen tríchait
carpat n-imrind imme. Is é fer dogénad In gním,’ ‘ol Fergus,’ ‘Cú Chulaind. Is é no benfad a crand óenbémim dia bun & no génad
in cethrur ucut h-i prapi ro m-bíthá & doragad dochom críche
& a ara.’
Inna formolta inso sís.
‘Cinnas fir,’ ‘ol Ailill,’ ‘in Cú rochúalammár la h-Ultu? Cia
h-áes In gillai sin Is irdairc?’ ‘Ní h-andsa ém,’ ‘ol Fergus.’ ‘Inna chóiced bliadain luid
dia cluchiu cosin macraid do Emain Machi. Issin t-sessed
bliadain luid do foglaim gaiscid & chless la Scáthaig. Isin
t-sechtmad bliadain gabais gaisced. Isin t-sechtmad biladain déc
a áes ind inbaid sea.’ ‘Inn é sin as andsam fil la Ultu?’ ‘ol Medb. ’
‘For cach n-aí ém,’ ‘ol Fergus.’ ‘Ní fairgéba-su ar do chind
láech bas andsu, ná rind bas áigthidiu ná bas altnidi na bas
athlaimi, nó láth bas luinniu, ná fíach bas feólchairiu, ná comlond
a áesa ródsá co trían, ná léo bas feochru, ná cláriud comlaind
ná h-ord esorcthe ná comla ergaile ná bráth for buidne ná ergaire
mórslúaig bas inraici. Ní fuircéba-su and fer rosasad a áes & a ás &
a erriud & a erúath, a erlabra, a áinius, a irdarcus, a guth, a chruth,
a chumachta, a chrúas, a chless, a gaisced, a béim, a bruth, a
barand, a búaid, a bráth, a búadrisi, a foraim, a fómsigi, a
fianchoscur, a déni, a tharptigi, a dechrad co cliuss nónbair for
cach rind amal Choin Culaind.’ ‘Ní dénaim-sea báa de sin,’ ‘ol Medb.’ ‘I n-óenchorp atá-side. fodaim guin. Ní móu gabáil, lasanní Is áes ingini macdacht insin &
ní thángatár a fergníma beus.’ ‘Ní ar ni són,’ ‘ol Fergus.’ ‘Nibo machdad dagním do dénam
dó-ssom indiu, ar cid In tan ba sóo-som, batir ferdai a gníma.’
Na Macgnímrada inso sís.
‘Alta-som ém,’ ‘ol Fergus,’ ‘la máthair & la athair ocond
Airgdig i m-Maig Murthemne. Adfessa dó airscéla na
macraide i n-Emain. Ár bíit trí chóecait mac and,’ ‘ol Fergus,’ ‘oc cluchiu. Is amlaid domel Conchobar a flaith: trían ind laí
oc déscin na macraide, a trían n-aill oc imbirth fidchille, a trían n-aill
oc ól chorma conid gaib cotlad de. Cia bem-ni for longais ríam,
ní fil i n-Ére óclaig bas amru,’ ‘ol Fergus.’ ‘Gudid Cú Chulaind día máthair didiu a lécud dochom na
macraide.
Ní rega, ’ ‘ol a máthair,’ ‘condit roib cáemtecht di ánrodaib
Ulad.’ ‘Rochían lim-sa anad fri sodain, ’ ‘ol Cú Chulaind.’ ‘Incoisc-siu
dam-sa ced leth atá Emain.’ ‘Fathúaidh amne, ’ ‘ol a máthair,’ ‘& Is doraid a n-ude,’ ‘ol sí.’ ‘Atá Slíab Fúait etruib.’ ‘Dobér indass fair, ’ ‘ol Cú Chulaind,’ ‘amin.’
‘Téit ass íarom & a scíath slissen laiss & a bunsach & a lorg áne &
a líathráit. Focherded a bunsaig ríam conda gebed ar loss
résiu dorotsad a bun for lár. Téit cosna maccu íarom cen naidm a fóesama forru ár ní théged
nech cucu ina cluchimag co n-arnastá a fóesam forro. Ní
fitir-som aní sin.’ ‘Non sáraigedar In mac, ’ ‘ol Follomon mac Conchobair,’ ‘sech
rafetamár Is di Ultaib dó. Arguntís do. Benaid fóo.’ ‘focherdat a trí cóecta bunsach fair & arsisetar isin scíath slissen
uli les-seom. Focherdat dano a líathróite uli fair-seom & nos
gaib-seom cech óenlíathróit ina ucht. Focherdat dano a trí cóectu lorg
ána fair. Araclich-som conach ráncatár h-é, & gabais airbir díib
fria aiss.
Ríastartha immi-seom i sudiu. Indar lat ba tinnarcan asnort
cach foltne ina chend lasa comérge conérracht. Indar lat bá
h-oíbell tened boí for cach óenfinnu de. Iadais indara súil dó
conárbo lethiu indás cró snáithaiti. Asoilgg alaile combo móir
beólu midchúaich. Doérig dia glainíni co rici a h-óu. Asoilg a
beólu coa inairddriuch combo écna a inchróes. Atreacht In lúan
láith assa mulluch.
Benaid fona maccu íarom. Doscara cóecait mac díib síu rístaís
dorus n-Emna. Forrumai nónbor díib thorom-sa & Conchobar.
Bámar oc imbirt fidchille. Lingid-som dano tarsin fidchill i n-degaid
ind nónbair. Gaibid Conchobar a rig.’ ‘Ní maith airráilter In macrad ,’ ‘ol Conchobar.’ ‘Deithbir dam-sa, a popa Chonchobair, ’ ‘ol sé.’ ‘Dosroacht
do chluchiu óm thaig, óm máthair & óm athair, & ní maith ro
m-bátar frim.’ ‘Cia th' ainm-seo? ’ ‘ol Conchobar.’ ‘Sétanta mac Súaltaim atomchomnaic-se & mac Dechtere do
phethar-su. Níba dóig mo chompére sund.’ ‘Ced náro nass do fóessam-su dano forsna maccu? ’ ‘ol Conchobar.’
‘Ní fetar-sa aní sin, ’ ‘ol Cú Chulaind.’ ‘Gaib it láim mo
fóesom airtho didiu.’ ‘Atmu, ’ ‘ol Conchobar.’ ‘La sodain doella-som forsin macraid sethnón In taige.’ ‘Ced taí dano dóib innossa?’ ‘ol Conchobar.’ ‘Coro nastar a fóesom-som form-sa dano, ’ ‘ol Cú Chulaind. ’
‘Gaib it láim didiu, ’ ‘ol Conchobar.’
‘Atmu, ’ ‘ol Cú Chulaind.
Lotár uli isa cluchemaig íarom & atarachtatár In maic h-í ro slassa
and. Fosráthatar a mummi & a n-aiti.’
‘Fecht n-and dano,’ ‘or Fergus,’ ‘in tan bá gilla, ní chotlad i
n-Emain Macha co matain.’ ‘Inndis dam, ’ ‘ol Conchobar fris,’ ‘cid ná cotlai.’ ‘Ní dénaim, ’ ‘or Cú
Chulaind,’ ‘cen chomard frim chend & frim
chossa.’ ‘Dobreth íarom la Conchobar coirthe fria chend & araile fria
chossa, & dogníth imdai fo leith dó etarro.
Luid In fecht n-aile dano araile fer día dúscud-som co m-ben-som
dia durnd ina étan co r-ruc tulchlár ind étain co m-boí forsind
inchind & cor thrascair In corthe cá rigid.’ ‘Rofes,’ ‘or Ailill,’ ‘robó dornd níad & ropo rig rúanada.’
‘Ó sin trá,’ ‘ol Fergus,’ ‘ní laimthe-som do dúscad co n-dúsced a
óenur.’
Aided na maccraide inso.
‘Baí In fecht n-aile dano oc áni líathráiti i m-maig In chluche
fri Emain anair. Do leith dano dó a óenur
frisna trí cóecto mac. Conboinged airthiu íarom
cach cluchiu ind indas sin caidche. Gabaid In gilla oc sudiu imbirt a
dornd foraib conid apad cóeca mac díib. Téit for teched la sodain co m-boí fo adurt
imdai Conchobair. Conérget Ulaid imbi. Conérgim-se & Conchobar lais-seom. Conérig-som fón imdai dano co corastar de In n-imdai
cosin tríchait láth n-gaile ro boí indi co m-boí for lár In tigi.
Sedait Ulaid imbi la sodain isin tig. Córaigmit-ni íarom,’ ‘or
Fergus,’ ‘& sídaigmít In macraid fris-seom iar sin.’
Cath Eógain meic
Derthacht fri Conchobar
inso.
‘Boí imnisse chatha eter Ultu & Eógan mac n-Durthacht.
Tíagait Ulaid don chath. Fácabar-som inna chotlud. Maiti
for Ultu. Fácabar Conchobar & Cúscraid Mend Macha & sochaide mór olchena. Dofúsci-seom a n-gol. Sínithi íarom co
m-memdatar In dá liic ro bátár immi. Hi fíadnaise Bricriu ucut
dorónad,’ ‘ol Fergus.’ ‘Atraig la sodain. Coitricim-se fris i n-dorus
ind lis & mé athgaíte.’ ‘Fuit! dia do bethu, a popa Fergus, ’ ‘ol sé.’ ‘Cate
Conchobar?.’ ‘Ní etar-sa ’ ‘ol mé.
Téit ass íarom. Ba dorcha ind adaig. Fóbair a n-ármach. Co
n-acca ara chind In fer & leth a chind fair & leth fir aile fora muin.’ ‘Congna lem, a Chú Chulaind, ’ ‘ol sé.’ ‘Rom bíth & tucus leth mo
bráthar ar mo muin. Beir síst lim.’ ‘Ní bér, ’ ‘or sé.
La sodain focheirt In n-aire dó. Focheird-som de. Immasínithar dóib. Doscarthar Cú Chulaind. Co cuala ní, In mboidb
dinib collaib.’ ‘Olc damnae laích fil and fo chossaib aurddrag!’ ‘La sodain fónérig Cú Chulaind & benaid a chend de cosind
luirg áne & gabaid immáin líathráite ríam dar In mag.’ ‘In fail mo phopa Conchobar isind ármaig se?.’ ‘Frisgair-side dó. Téit chuci conid n-acca issin chlud, & ro boí
ind úir imbi do cach leth día díchlith.’ ‘Cid día tánac isin n-ármag, ’ ‘ol Conchobar,’ ‘co n-deochais
úathbás and?.’ ‘Tanócaib asin chlud la sodain. Ní thurcébad sesser linni di
thrénferaib Ulad ní bad chalma.’ ‘Tair reond don tig ucut, ’ ‘ar Conchobar, co n-dernai tenid dam
and.
Ataí-seom thenid móir dó.’ ‘Maith didiu, ’ ‘or Conchobar.’ ‘Díanom thísad mucch fonaithe
robadam beó.’ ‘Rag-sa conda tuc, ’ ‘ar Cú Chulaind.
Téit ass íarom. Co n-accai In fer ocond fulucht i m-medón ind
feda, indara lám dó cona gaisciud inti, ind lám n-aill oc funi in
tuircc ba mór a úathmaire ind fir. Fanópair-som arapa &
dobeir a chend & a muicc laiss. Loingid Conchobar iar sin In torc.’ ‘Tíagam díar tig, ’ ‘or Conchobar. Condrecat fri Cúscraid mac Conchobair. Bátár dano tromgona
fair-side. Dobeir Cú Chulaind fora muin. Dollotár íarom a tríur co
h-Emain Macha.’
Aided na trí nónbor inso & In fáth arná laimthé a n-guin ina cess.
‘Fecht aile dano bátár Ulaid inna nóendin. Ní bí nóenden
linni íarom,’ ‘for Fergus,’ ‘for mnáib & maccaib nách for neoch
bís fri crích n-Ulad anechtair nach for Coin Culaind & fora
athair. Ocus ane ní lamar fuligud forro-som, ar conscescing in
cess for intí nod goin nó a meth nó a garséle.
Tonnecat trí nónbair a h-Insib Faíche. Lottar for In n-íarless tan
bámár inar nóendin. Égit In bantrocht isind liss. Boí In macrad
i m-maig In chluchi. Doíagat-side fóna h-égme. Amal
atchoncatár In macrad na firu duba duabsecha, tíagait ar teched ule acht
Cú Chulaind a óenur. Imbert-side na lámlecca foraib & a
luirg áne foraib. Marbaid nónbor díib & fácbait cóeca cned fair-seom
& documlat ass íarom olchena.
Fer dorigni inna gníma sin inraptar lána a choic blíadna,
nírbo machtad cé na thísed co h-or cocríchi & cé no éisged a
cinnu don chethror ucut.’
Aided con na cerda inso la Coin Culaind
& aní día fil Cú Chulaind
fair-seom.
‘Rafetammár ém In n-gilla sin,’ ‘ol Conall Cernach,’ ‘& ní
messaite fria fis Is dalta dún. Nípu chían iarsin gním
adchúaid Fergus indossa co n-derna-som bét n-aile.
Dia forgéni Cauland cerdd óegidacht do Chonchobur, asbert
Cauland íarom nábad sochaide no bertha chucai áir nípu du thír ná
ferund dó a fuirec dorigni acht do thorud a dá lám & a tharnaguir.
Luid Conchobar íarom & cóeca cairptech imbi do neoch ba
sruthem & ba h-aeregdu inna caurad.
Adell Conchobar laiss íarom a cluchemag. Ba bés dano dó do grés
a n-adall & a tadall, oc techt & oc tuidecht, do chuingid a
bennachda cosna maccu. Co n-accai íarom Coin Culaind oc áin líathróti frisna trí cóectu mac, & birt a ráena forru. In tan ba h-áin phuill
dognítis, no línad-som In poll día líathrótib & ní chumcaitis in
meic a ersclaige. In tan batir h-éseom ule dobidctis In poll,
arachliched-som a óenur conná téged cid óenlíathróit ind. In tan bá
n-imthrascrad dognítís, dorascrad-som na trí cóectu mac a óenur
& ní chomraiced imbi-seom lín a thrascartha. In tan dano bá
n-imdírech dognítis, dosnérged-som uli co m-bítís tornochta, & nocon
ructaís-seom immorro cid a delg asa brot-som nammá.
Ba h-amra la Conchobar aní sin. Asbert-side In eterbíad a
gnimu acht tised dó co áes ferdatad. Asbert cách etardabíad.
Asbeir Conchobar fri Coin Culaind:’ ‘Tair lem ,’ ‘ol sé,’ ‘dond fleid día tíagom dáig ot áegi.’
‘Nimda sáthech dom chluchi béos, a bobba Conchobair,’
‘ol In gilla.’ ‘Ragat-sa infar n-díaid.’ ‘Ó ráncatár uli íarom dond fleid, asbert Cauland fri
Conchobar:’ ‘In frithálid nech infar n-díaid? ’ ‘ol sé.’ ‘Náthó, ’ ‘ol Conchobar. Nírbo chuman laiss dál a daltai inna
díaid.’ ‘Atá árchú lem-sa, ’ ‘ol Culand,’ ‘Tri slabrada fair & triar
cacha slabraide. A h-Espáin dosfucad. Léicther de dáig ar
n-indili & ar cethra, & dúntar In less.’ ‘Tic In gilla fo sodain. Fónópair In cú. Nos fethed-som a
cluche colléic. Focherded a líathróit & focherded a loirg ina díaid
co m-benad In líathróit. Níbo móo In band oldás a chele. Ocus
focheird a bunsaig inna n-díaid conda gebed re totim. Ocus níro
thairmesc a chluchi immi ce ro boí In cú ocá ascnam. Torbais
Conchobar & a muintir anísin connárbo étir leó a n-glúasacht. Indar
leó ní faircbitís i m-bethaid ara cind cid ersloicthe In less. In tan
didiu dolluid In cú chucai-seom, focheird-seom úad a líathróit & a
loirg, & frisindle In coin cona díb lámaib .i. dobeir indara láim dó fri
ubull brágat In chon; dobeir araile fria chúl. Bentai frisin
corthe inna farrad co sescaind cach ball de a lethe. Mad iar
n-arailiu slicht immorro Is a líathróit ro lá-som inna beólu
co r-ruc a inathar thrít. Comérgit Ulaid ara ammus, araill díb for les araill for dorus
liss. Damberat i n-ucht Conchobair. Fochertar armgrith mór leó
.i. mac sethar ind ríg do folmaisiu a báis. Dothéit Culand issa
tech la sodain. ’
‘Fo chen duit, a maccáin, fo déig cridi do máthar. Messe
immorro, ní mád airgénus fleid. Is bethu immudu mo bethu &
is trebad immaig mo threbad i n-degaid mo chon. Conággaib
ainech & anmain dam-sa, ’ ‘ol sé,’ ‘in fer muintire ruccad úaim .i. mo chú. Robo dín & dítiu díar feib & ar n-indili. Ropo imdegail
cacha slabra dún eter mag & tech.’ ‘Ni mór bríg sin trá, ’ ‘ol In gilla.’ ‘Ebéltair culén din chúani
chétna lem-sa duit, & bíam cú-sa do imdegail do chethra & dot
imdegail féin colléic cor ása In cú h-ísin & corop ingníma. Ocus
imdíus-sa Mag Murthemne uile. Nocho m-bérthar úaim-se éit
ná h-alma ass manip aurderg lim-sa.’ ‘Bid Cú Chulaind t' ainm-siu íarom, ’ ‘or Cathbad.’ ‘Maith lem cid ed mo ainm, ’ ‘ol Cú.
Fer dorigni sin amdar lána a sé blíadna, nípu machdad cé
dorónad-side dagním ind inbuid sea In tan ata lána a secht m-blíadna
déc,’ ‘ol Conall Cernach.’
Aided trí mac Nechta Scéni inso sís.
‘Dogéni fecht n-aile dano,’ ‘ol Fiacha mac Fir febe.
Boí Cathbad druí h-i fail a meic .i. Conchobair meic Nessa.
Cét fer n-déinmech dó oc foglaim druídechta úad, Is é lín
doninchoisced Cathbad. Íarmifoacht araili dia felmaccaib do
sudiu cid díambad maith a l-lá sa. as-bert Cathbud ócláech no
gébad gaisced and forbíad a ainm h-Érind co bráth ar gním gascid
& no mértaís a airscéla co bráth.
Rochlunethar Cú Chulaind aní sin. Dothéit co Conchubar do
chuingid gascid. Asbeir Conchobar: ’
‘Cia dorinchoisc sén duit?’ ‘Mo pobba Cathbad, ’ ‘ol Cú Chulaind.’
‘Rofetammar ém, ’ ‘ol Conchobar.
Dobeir gaí & scíath dó. Bertaigthus for lár In taige conná
ternó ní dona cúic gaiscedaib déc no bítís di imforcraid h-i tegluch
Conchobair fri maidm n-airm nó fri gabáil n-gaiscid do neoch. Co
tardad dó gaisced Conchobair féin. Falloing-side immorro éseom
& bertaigthi h-é & bennachais In ríg bá gaisced & asbert:’ ‘Céin mair túaith & cenél díanid rí In fer assa h-arm so.’ ‘Dafic íarom Cathbad chucu & asbeir:’ ‘In gaisced gebes In gilla? ’ ‘or Cathbad.’ ‘Ed, ’ ‘ol Conchobar.’ ‘Ní sirsan do mac a máthar ém, ’ ‘ol sé.’ ‘Ced ón, nach tussu ém donarchossaig? ’ ‘ol Conchobar.’
‘Nách mé écin, ’ ‘ol Cathbad.’ ‘Cid dochana duit In bréc do imbirt form, a siriti? ’ ‘ol Conchobar fri Coin Culaind.’ ‘A rí féne, ní bréc, ’ ‘ol Cú Chulaind.’ ‘Is h-é dorinchoisc
sén dia felmacaib imbúarach & rachúala-sa fri h-Emain andess,
dodeochad-sa chucut-su íarom.’ ‘Is maith ane In láa, ’ ‘ol Cathbad.’ ‘Is glé bid airdairc & bid
animgnaid intí gébas gaisced and acht bid duthain nammá.’ ‘Amra brígi són! ’ ‘ol Cú Chulaind.’ ‘Acht ropa airderc-sa, maith
lim cenco beind acht óenlá for domun.’ ‘A l-láa n-aile imchomairc araile fer dona druídib cid díambo
maith a l-lá sin.’ ‘Nech no ragad h-i carpat and, ’ ‘for Cathbad,’ ‘forbíad a ainm
h-Érind co bráth.’ ‘Roclunithar íarom Cú Chulaind sin. Dothét-side co Conchobar co n-epert fris:’ ‘A popa Conchobair, ’ ‘ol sé,’ ‘carpat dam-sa.’
‘Dobeir-side carpat dó. Forrurim a láim eter dí fertais in
charpait co m-mebaid In carpat. Brissis In dá charpat déac in
cruth sin. Doberar dó íarom carpat Conchobair. Foloing-side
h-éseom. Téit isin carpat iar sudiu & ara Conchobair leiss. Imsoí In t-ara
.i. Ibor a ainm-side, In carpat foí-seom.’ ‘Tair asin charpat fechtsa, ’ ‘ol In t-ara.’ ‘It cóema na
h-eich.’ ‘Am cóem-sa dano, a maccán, ’ ‘ol Cú Chulaind.’ ‘Tair riunn
timchell n-Emna nammá, & rot bía a lúag airi.’ ‘Téit ón dano In t-ara & cotnéicnigidar Cú Chulaind iar suidiu co
dáirled forsin slige do chelebrad dona maccaib,’ ‘ocus condam
bennachtaís In meic.’ ‘Gáid dó dano co táirled In sligid dorísi.
Ó tháncatár ón dano, asbert Cú Chulaind frisin n-araid:’ ‘Indaig brot forsin n-echraid trá, ’ ‘ol sé.’
‘Ced leth ón? ’ ‘ol In t-ara.’
‘Céin adindain In t-slige, ’ ‘or Cu Chulaind.
Tecait di sudiu co Slíab Fúait. Forreccat Conall Cernach and.
Do Chonall dano dorala imdegail In chóicid a l-lá sin, fo bíth no
bíid cach láth gaile do Ultaib a l-lá h-i Sléib Fúait fri snádud neich
dothíssad co n-airchetul nó do chomroc fri fer, combad and sin
condrístá fris arná téised nech dochum n-Emna cen rathugud.’ ‘Do sonmigi sin trá ’ ‘or Conall.’ ‘Rob do búaid & choscor.’
‘Eirg-siu trá, a Chonaill, don dún & rom léic-sea oc forairi sund
colléic, ’ ‘or Cú Chulaind.’ ‘Bid lór són, ’ ‘or Conall,’ ‘mád fri snádud neich co n-airchetul.
Mád do chomruc fri fer immorro, Is rom són dait-siu co se béus.’ ‘Bés nípu h-écen ón etir, ’ ‘ol Cú Chulaind.’ ‘Tíagam etarphort, ’ ‘ol Cú Chulaind,’ ‘do déscin úan for fertais Locha Echtra. Is gnáth
airiseom óc féne and.’ ‘Is maith lim, ’ ‘or Conall.
Tíagait ass íarom. Focheird-seom cloich asa thábaill co m-mebaid
fertas carpait Conaill Chernaig.’ ‘Cid frisind rolais In cloich, a maccáin? ’ ‘or Conall.’ ‘Do phromad mo lám & dírge mo urchair, ’ ‘or Cú Chulaind.’ ‘Ocus Is bés dúib-si far n-Ultaib ní réidid tar églinde. Airc-siu do
Emain aridisi, a phopa Conaill, & rom léic-se sund oc forairi.’
‘Maith lim dano, ’ ‘or Conall. Ni dechaid Conall Cernach sech In magin sin iar sudiu.
Téit Cú Chulaind ass íarom do Loch Echtra & ní fuaratar nech
and ara chiund. Asbert In t-ara fri Coin Culaind ara n-urthaitís do
Emain co társitís ól and.’ ‘Acc, ’ ‘ol Cú Chulaind.’ ‘Ced slíab inso thall? ’ ‘ol Cú Chulaind.’
‘Slíab Monduirnd, ’ ‘ol In t-ara.’
‘Tiagam co rísam, ’ ‘ol Cú Chulaind.
Tíagait íarum co r-ráncatár. Iar riachtain dóib In t-slébe,
imchomarcair Cú Chulaind íarom:’ ‘Cia carnd n-gel inso thall i n-úachtor In t-slébe.’
‘Findcharnd, ’ ‘ol In t-ara.’
‘Ced mag aní thall? ’ ‘ol Cú Chulaind.’
‘Mag m-Breg, ’ ‘ol In t-ara.
Adfét dó dano ainm cech prímdúne eter Themair & Cenandas.
Adfét dó chétamus a n-íathu & a n-áthu, a n-airdirci & a treba, a
n-dúne & a n-arddindgnu. Inchoscid dó dano dún trí mac
Nechta Scéne .i. Fóill & Fandall & Túachell a n-anmand-aidi.’ ‘Indat éside asberat, ’ ‘or Cú Chulaind, nách móo fil do Ultaib i
m-bethaid oldás ro m-beótar-som díb?.’
‘At é écin, ’ ‘ol In t-ara.’
‘Tíagom conda rísam, ’ ‘or Cú Chulaind.’
‘Is gúais dúnn ém, ’ ‘ol In t-ara.’
‘Ní día imgabáil ám tíagma, ’ ‘ol Cú Chulaind.
Tíagait ass íarom & scorit a n-eochu oc commor mána & aba
allandess úas dún a chéle. Ocus sréthe In n-id boí forsin corthe
róut a láma isin n-abaind & léicthe la sruth dáig ba coll n-geisse do
maccaib Nechta Scéne aní sin. Arigit-side íarom & dothíagat a
n-dochum, contuli Cú Chulaind íarom ocon chorthe iar lécud ind
ide frissin sruth & asbert frisin n-araid:’ ‘Ním dersaige fri úathad, nom díusca immorro fri sochaide.’
‘Ba h-imecal immorro In t-ara colléic & indlid-side a charpat &
dosrenga a fortgae & a forgaimniu ro bátár fo Choin Culaind úair
nách rolámair a dúscad. Dáig asbert Cú Chulaind fris-seom ar
thús nách dúsced fri h-úathed. Tecait íarom meic Nechta Scéne.’ ‘Cia fil sund? ’ ‘ol fer díb.’ ‘Mac bec dochóid indiu ar esclu h-i carpat,’ ‘ol In t-ara.’ ‘Nípo do soinmige, ’ ‘ol In láech,’ ‘& nírop do fechtnaige dó a
chétgabáil gaiscid. Ná bíd inar tír & ná gelat ind eich and ní as
mó, ’ ‘ol In láech.’ ‘Atát a n-éssi im láim-sea, ’ ‘ol In t-ara.’ ‘Nírbo lat-su tollem
écraite fris, ’ ‘ol Ibar frisin láech,’ ‘& attá dano In mac ina chotlud.’
‘Nímda mac écin, ’ ‘or Cú Chulaind,’ ‘acht Is do chuingid
chomraic fri fer dodeochaid In mac fil and.’ ‘Is sain lim-sa ón, ’ ‘ol In láech.’ ‘Bid sain duit-siu innossa issind áth ucut, ’ ‘ol Cú Chulaind.’
‘Is tacair dait trá, ’ ‘or In t-ara.’ ‘Foichle In fer dotháet ar
do chend, Foill a ainm, ’ ‘or sé,’ ‘ar mani thetarrais issin chétforgam,
ní therarrais co fescor.’ ‘Tongu do dia toinges mo thúath, nocon imbéra-som for Ultu a cles sin dorísse diano tárle mánaís mo phopa Conhobair as mo
láim-sea. Bid lám deóraid dó.’ ‘Sréthis fair íarom In sleg co m-mebaid a druim trít. Dobeir leiss
a fodb & a chend íar sudiu.’ ‘Foichle In fer n-aile dano, ’ ‘ol In t-ara.’ ‘Fannall a ainm-side.
Ní trummu donessa In n-usce oldás ela nó fandall.’ ‘Tongu-sa dano nocon imbéra-som for Ultu In cles sin doríssi, ’ ‘ol Cú Chulaind.’ ‘Atconnarc-su ém, ’ ‘ol sé,’ ‘indas imatíag-sa in
lind oc h-Emain.’ ‘Condrecat íarom issind áth. Gonaid-som dano In fer sin &
dobert a chend & a fodb lais.’ ‘Foichle In fer n-aile dotháet chucut, ’ ‘ol In t-ara.’ ‘Túachell a
ainm. Ní lessainm dó dano ar ní thuit di arm etir.’ ‘Ondar dó-ssom In del chlis día mescad, conid n-derna rethederg
de, ’ ‘or Cú Chulaind.
Sréthius fair íarom In sleig conid rallá ina chomsudiu. Dolluid
a dochum íarom & benaid a chend de. Dobert Cú íarom a chend &
a fodb laiss dia araid fadessin.
Co cúala íar sudiu foíd a m-máthar ina n-díaid .i. Nechta Scéne.
Dobeir a fodb di sudiu & dobeir na trí cind laiss inna charput, &
asbert:’ ‘Ní fuicéb trá mo choscur, ’ ‘ol sé, co r-ríus Emain Macha. ’
‘Documlat ass íarom cona coscor. Is and sin asbert Cú Chulaind frisin n-araid:’ ‘Dorarngertais-siu dagérim dúnd, ’ ‘ol Cú Chulaind,’ ‘& rosnecam a less indossa di ág In tressa & inna íarra fil inar n-díaid.’
‘Imríadat íarom co Slíab Fúait. Ba h-é lúas ind érma donucsat
iar m-Bregaib íar n-grísad ind arad co togrennitís ind eich fón
charpat In n-gaíth & inna eónu for lúamain & co táirthed
Cú Chulaind In n-urchur dolléced asa thailm ríasú rísad talmain.
Iar riachtain dóib Slébe Fúait forrecat alma n-oss n-and ara
ciund.’ ‘Cissi slabrai In díscer sa thall? ’ ‘ol Cú Chulaind.’
‘Oiss alta, ’ ‘ol In t-ara.’ ‘Cia de, ’ ‘or Cú Chulaind,’ ‘bad ferr la Ultu, a m-marb nach áe
do breith dóib nó a m-beó?.’ ‘Is inganto a m-beó, ’ ‘ol In t-ara, dóib. Ní cach óen condric
samlaid. A m-marb immorro ni fil úadib-seom ónach ric. Ní
chumci-siu ón a beó nach áe do breith, ’ ‘ol In t-ara.’ ‘Cumcim écin, ’ ‘ar Cú.’ ‘Indaig brot forsna eochu isin mónai.’
‘Dogni In t-ara ón aní sin. Glenait ind eich isin mónai íarom.
Taurlaing Cú Chulaind & gabaid In n-oss ba nessom dó & bá caímem
díb. Slaittius sethnón na móna & dammainti fo chéthóir. Cumrigis
eter dá fert In charpait.
Co n-accatár ní, éill n-gésse ara ciund atheroch.’ ‘Cia de bad ferr la Ultu, ’ ‘or Cú Chulaind,’ ‘a m-beó nó a m-marb
dóib?.’ ‘Is a m-beó beres a n-as beódu & a n-as ségundo, ’ ‘ol In t-ara.’
‘Láthraid Cú íarom cloich mbic forna eónu co m-bí ocht
n-eónu díb. Inláa afrithisi cloich móir, co m-bí dá én déc díib.
Tria tháithbémmend trá insin uli.’ ‘Tecmall na h-eónu dún trá, ’ ‘ol Cú fría araid.’ ‘Mád messe dig
día tabairt, ’ ‘or sé,’ ‘conclichfe In dam allaid fort-so.’ ‘Ní réid dam a thecht ém, ’ ‘ol In t-ara.’ ‘ro dássed imna
eochu conná dichtim seccu. Ní étaim dano techt sech nechtar In dá roth iarndae In charpait ara fáebraige, & ni dichtim dano
sech In dam ar ro lín a chongna eter dí fert In charpait ule.’ ‘Cing-siu amend día chongno, ’ ‘or Cú.’ ‘Tongu-sa do dia
toingte Ulaid, clóenad clóenfat-sa mo chend fair nó In t-súil dogén-sa
fris, nocon focher cor día chind riut & noco lémaither a glúasacht.’
‘Dogníth són íarom. Conrig Cú Chulaind inna ésse & tecmalla
in t-ara inna h-eónu. Conreraig Cú Chulaind íar sin inna h-eónu di
thétaib & refedaib In charpait. Conid samlaid siu luid do Emain Macha: dam allaid i n-díaid a charpait & íall gésse oc folúamain
úassa & trí cind inna charput. Recait iar sin co Emain.’ ‘Carptech dorét far n-dochum, ’ ‘ol In dercaid i n-Emain Macha.’
‘Ardáilfe fuil laiss cach dune fil isind lis mani foichlither & mani
dichset mná ernochta friss.’ ‘Tossoí-som íarom clár clé a charpait fri h-Emain & ba gess di aní
sin. Ocus asbert Cú Chulaind:’ ‘Tongu do dia toingte Ulaid mani étar fer do gleó frim-sa,
ardáilfe fuil lim cach áein fil isin dún.’
‘Mná ernochta ara chend! ’ ‘ar Conchobar.
Tothéit iarom bantrocht n-Emna ara chend im Mugain mnaí
Conchobair meic Nessa, & donnochtat a m-bruinni friss.’ ‘It é óic inso condricfat frit indiu, ’ ‘or Mugain.
Foilgis-seom a gnúis. La sodain atnethat láith gaile Emna &
focherdat i n-dabaig n-úarusci. Maitti immi-seom In dabach h-ísin.
in dabach aile dano In ro lád, fichis dornaib de. In tress dabach i
n-deochaid iar sudiu, fosngert-side combo chuimsi dó a tess & a
fuacht. Dotháet ass íarom & dobeir ind rígan íar sudiu .i. Mugain,
bratt n-gorm n-imbi & delg n-argit n-and & léne chulpatach. Ocus
suidid fo glún Chonchobair íarom, & ba sí sin a lepaid do grés iar
sudiu. Fer dorigni sin inna sechtmad blíadain,’ ‘ol Fíachna mac Fir febe,’
‘nípo machdad cia chonbósad-side for écomlond & cia nodragad for comlond In tan ata lána a sé blíadna déc indiu.’
Slicht sain so co aidid n-Órláím. ‘Tíagam ass trá h-ifechtsa,’ ‘or Ailill.
Roecat íarom Mag Mucceda. Benaid Cú Chulaind omnae
ara ciund i sudiu & scríbais ogum ina taíb. Iss ed ro boí and:
arná dechsad nech sechai co ribuilsed err óencharpait. Focherdat a
pupli i sudiu & dotíagat día léimim ina carptib. Dofuit trícha ech
oc sudiu & brisiter trícha carpat and.
Belach n-Ane íarom iss ed ainm na maigni sin co bráth.’
Aided Fraích.
‘Bíit and co ara bárach. Congairther Fráech dóib.’ ‘Tonfóir, a Fraích,’ ‘ol Medb.’ ‘Díscart dínn In n-écin fil fornd.
Eirg dúnd ar cind Con Culaind dús In comrasta fris.
Tocumlai ass mattain muich nónbor co m-boí oc Áth Fúait. Co
n-acca In n-óclaig ocá fothrucud isind abaind.’ ‘Anaid sund,’ ‘or Fráech fria muintir,’ ‘conid rolur-sa frisin fer
n-uccut. Ní maith i n-usciu,’ ‘or sé.
Tíscaid a étach de. Téit isin n-usci a dochum.’ ‘Ná tair ar mo chend-sa,’ ‘or Cú.’ ‘Atbéla de, & Is tróg lim do
marbad.’ ‘Ragat óm,’ ‘ol Fráech,’ ‘co comairsem isind usciu, & bad chert do
chluchi frim.’ ‘Committi són amal bas maith latt,’ ‘or Cú Chulaind.’
‘Lám cechtar náthar immáraile,’ ‘or Fráech.
Atnagait co céin móir oc imtrascrad forsind usci, & bátir
Fráech. Tanócaib súas afrithisi. ’
‘In dul so,’ ‘or Cú,’ ‘in n-didma th' anacol?’
‘Noco didem,’ ‘or Fráech.
Atnaig Cú foí atherruch conid appad Fráech. Tocurethar for tír.
Berait a muinter a cholaind co m-boí isin dúnud. Áth Fraích iss ed
ainm ind átha sin co bráth.
Coínti a n-dúnad n-ule Fráech. Co n-accatar banchuri i n-inaraib
úanib for colaind Fraích meic Idaid. Focessat úadib issa síd.
Síd Fraích ainm In t-sída íarom.’
Lingid Fergus darsin n-omnai ina charput.
‘Tíagait co m-bátar oc Áth Táiten. Toscara Cú sessiur díb and
.i. sé Dúngail Irruiss.
Tíagait ass íarom co m-bátar h-i Fornocht. Culén la Medb,
Baiscne a ainm. Lécid Cú irchor fair co m-bert a chend de.
Druim Baiscneainm inna maigni sin íarom ó sín immach.’
‘Mór In cuitbiud dúib,’ ‘ol Medb,’ ‘can tophund na erri angceóil
ucut fil 'co for n-guin.’ ‘Doberat-som íarom
topund fair iar sin coro brisiset fertsi a carpat oca.’
Aided Órláim.
‘Dothíagait ass dano tar Iraird Culendara bárach. Dosléci
Cú Chulaind ríam. Dofuric araid n-Órláim meic Ailello & Medba i Tamlachtai Órláimfri Dísiurt Lóchait antúaid
bicán oc béim feda and.
— Mád iar n-araili slicht immorro Is fertas carpait Con Culaind ro maid & Is do béim fertas dochóid In tan cotránic fri araid n-Órláim.
Is é In t-ara ros ben na fertsi mad íarsin t-slicht sa.’ ‘Is nephnár a n-dogníat Ulaid másat é file sund thall,’ ‘ol Cú,’
‘céin file In slóg fora tairr.’ ‘Téit-seom cosin n-araid día chosc. Indar leis ba di Ultaib dó.
Co n-accai In fer oc béim feda .i. fertas carpat. ’
‘Cid dogní sund?’ ‘ol Cú.’ ‘Fertse carpat do béim,’ ‘ol In t-ara.’ ‘Ro brisisem ar carpat oc
tofund na ailite ucut Con Culaind. Congná frim,’ ‘ol In t-ara’
‘Déca nammá In bá teclaim na fertas dogéna fa na n-imscothad.’
‘Bid a n-imscothad ém,’ ‘ol Cú.
Imscothis íarom na fertse culind tria ladra a glac h-i fíadnaissi a
chéli conda cermnastar eter rúsc & udbu.’ ‘Nip sí th' opar chomadas dobiur fort,’ ‘ol In t-ara. Bá-dn-imomon-side.’ ‘Can duit?’ ‘ol Cú Chulaind.’ ‘Ara Órláim meic Ailella & Medba,’ ‘or sé.’ ‘Ocus tussu?’ ‘ol In t-ara.’
‘Cú Chulaind mo ainm-se,’ ‘ol sé.’
‘Romairgge són ém,’ ‘ol In t-ara.’ ‘Ní ágither ní,’ ‘ol Cú Chulaind.’ ‘Cáit atá do thigerna?’ ‘or sé.’
‘Atá isind fertai ucut,’ ‘ol In t-ara.’ ‘Coisle didiu as immalle frim,’ ‘ol Cú Chulaind,’ ‘ar ní gonaim-sea
aradu etir.’ ‘Téit Cú Chulaind dochom n-Órláim. Gontai & benaid a chend de
& ros ecroth a chend frisin slúag. Dobeir In cend for muin ind arad
íar sin & atbert:’ ‘Beir latt sin,’ ‘or Cú,’ ‘& tési don dúnud amlaid. Manip samlaid
téis, roticcba cloch úaim-se asin tailm.’ ‘A n-dochóid i n-occus don dúnud tísca a cend día muin & adfét
a imtechta do Meidb & Ailill.’ ‘Ní fríthid bid eissíne ém,’ ‘ol sí.’ ‘Ocus asrubairt mini thucaind for mo muin dochom In dúnaid,
brisfed mo chend form-sa co cloich.’
Aided trí mac n-Gárach.
‘Ansait íar sin trí meic Gárach fora n-áth. It é a
n-anmand-side .i. Lon & Úala & Díliu. Mes Lir & Mes Láech & Mes
Lethan a trí n-araid. Ba foróil leu a n-dorigni Cú Chulaind .i. dá macdalta ind ríg do goin & a mac & crothad In chind
frisin slóg. Co rubaitís Coin Culaind tara ési & co n-dergabtaís a
n-óenur a n-imneth sin din t-slóg. Bentatar trí fidot día n-aradaib
co róiltis glied fris a s-sessiur. Nos gegoin-seom uli íarom úair
ro brisiset fír fer fair.
Ro boí ara Órláim In tan sin iter Ailill & Meidb. Tanettat Cú cloich fair co mebaid a chend co tánic a inchind fora chlúasa .i.
Fer Tedil a ainm. Ní fír trá amlaid sin ná marbad Cú aradu. Ní
marbad ém cen chinaid cip innus.’
Aided In togmaill & In pheta eóin.
‘Bágais Cú Chulaind h-i Méthiuport iar sin i n-acciged Ailill nó
Medb, fochichred cloich asa thábaill forru. Dogní-som ón dano
.i. doléci cloich assa thailm co n-ort In togmall boí for gúalaind
Medba frisin n-áth andess. Is de atá Méithe Togmaill. Ocus ort in
n-én boí for gúalaind Ailella fri áth antúaid. Is de atá Méthe n-Eóin.
— Nó dano Is for gúalaind Medba bátár immalle eter togán &
én, & Is a cind bentatár na urchora díb.
Báite dano Reúin ina loch. Is de atá LochReóin.’ ‘Ní cían úaib atá far céle,’ ‘or Ailill frisna Mane.
Ataregat-side súas & immusdécat. In tan siasatár-som dano
atheroch, benaid Cú fer díb co m-mebaid a chend fair.’ ‘Ní ma lodsaid dó. Níba adas far m-braisse,’ ‘or Máenén drúth.’ ‘Dobéraind-se a chend de.’ ‘Tolléci Cú cloich dó co m-mebaid a chend fair.
Is amlaid trá ro marbthá In lucht sin: Órlám chétumus ina
dind; trí meic Gárach fora n-áth; Fer Tedil ina dedlib; Máenán ina
dind.’ ‘Tongu do dia toingthe mo thúath,’ ‘ol Ailill,’ ‘fer dogéna a
écnach sund, dagén-sa dá leth de. Taít ass eter láa & aidchi
chena dúnd,’ ‘or Ailill,’ ‘co rísam Cúalngi. Mairfid In fer sa dá trian
for slúaig fón n-innas sa.’ ‘Is and sin dosnáncatár cruitti Caínbili ó Ess Rúaid día
n-airfitiud. Indar leó ba du thoscélad forru ó Ultaib. Doberat
toffund forru co l-lotár rempo i n-delbaib oss íarom isna coirthib
oc Líac Mór antúaid, ar roptar
druíd co móreólas.’
Aided Lethain.
‘Dagéini dano Lethan fora áth for Níth la Conailliu. Anais
cadessin ara chind Con Culaind. Bá sáeth laiss a n-dogéni
Cú Chulaind. Ésgid dano Cú Chulaind a chend di sudiu; conid
fácab laiss. Is de atá Áth Lethan for Níth. Ocus memdaitir a
carpait léu oc comrac forsind áth inna farrad. Is de atá
Áth Carpat. Docer Mulcha, ara Lethain, isin gúala fil etarro. Is de
atá Gúalo Mulchai.
Céin bátár didiu In t-slóig oc tochim Maige Breg, forrumai
Allechtu colléic, noch Is í In Mórrígan són i n-deilb eúin co m-boí
forsin chorthi h-i Temair Cúalngi & asbert frisin tarb:’
‘In fitir In dub dusáim can eirc n-echdaig dál désnad fiacht
fíach nad eól ceurtid namaib ar túaith Brega bíth i n-daínib tathum
rún rofíastar dub día n-ísa maí muin tonna fér forglass for laich
lilestai áed ág asa mag meldait slóig scoith nía boidb bógeimnech
feochair fíach fir máirm rád n-ingir cluiph Cualnge coigde día bás
mórmacni iar féic muintire do écaib. ’ ‘Luid In tarb íarom & cóeca samasca imbi co m-boí h-i Sléib Chulind, &
luid a búachaill ina díaid, Forgemen a ainm. Focheird de na tri cóecta
mac no bítís oc cluchiu fair do grés, & marbais dá trian a macraide
& concechlaid búrach h-i Tír Marccéni h-i Cúalngi ré techt. Ní rubai Cú Chulaind nech eter an Sailiu Imdorthi h-i crích
Conailli co ráncatár Cúailngi. Baí Cú Chulaind íarom h-i
Cuinchiu .i. arbágais íarom airm i n-acciged Meidb, no
tróistfed lais In cloich fria cend. Nírbo réid dó-som ón, ar is
amlaid imthéged Medb & leth In t-slóig impe & amdabach scíath
úasa cind.’
Aided Lócha inso.
‘Luid didiu inailt do Medb, Lóchu a ainm, do thabairt uisce, &
bantrocht mór impe. Indar la Coin Culaind bá sí Medb.
Sraíthius di chloich a Cuinchiu conda ort ina réid. Is de
atá Réid Lócha h-i Cúalngiu.
A Findabair Chúalngi fosdáilset In t-slóig & adachtatár In crích h-i
tenid. Doinólat a m-baí di mnáib & maccaib & ingenaib & búaib
hi Cúalngiu h-i teclom co m-bátár h-i Findabair uli.’ ‘Ní ma lodsaid dó,’ ‘ol Medb.’ ‘Ní acciu In tarb lib.’
‘Ní fil isin chóiciud etir,’ ‘or cách.
Congairther Lóthar dóib, búachaill do Medb.’
‘Cate In tarb,’ ‘or sí,’ ‘in dóig latt?’ ‘Isam ómun ara aisnéis,’ ‘ol In búachaill.’ ‘Ind adaig,’ ‘or sé,’
‘dochótár Ulaid ina nóendin, dolluid & trí fichit samaisce imbi
conid fil i n-Dubchairiu Glinne Gatt.’ ‘Ergid,’ ‘or Medb,’ ‘& berid gatt eter cach n-dís úaib.’
‘Dogníat ón íarom. Is de attá Glend n-Gat forsin glind sein.
Doberat íarom In tarb co m-baí In Findabair. Áit i n-accai in
búachail .i. Lóthor, tofóbair cucai co m-bert a inathar ass fora
bennaib & tofóbair cona thrí cóectaib samaisce a n-dunad co
n-appad cóeca láech laiss.
Conid Aided Lóthair ar Tána sin.
Luid úadib In tarb iar sin asin dúnud & ní fetatar cid dochóid
úadib & ba méla leó. Ro íarfacht Medb In buachaill dóig leiss
cáit i m-baí In tarb.’ ‘Dóig lem bád i n-díamraib Slébe Culind no beth.’ ‘Tintaíset íarom amlaid sin íar n-indred Chúalngi & ní fúaratár in
tarb n-and. Conéracht Glaiss Chruind friu i n-enna crand co
féotár fuirri, & asbert Medb fri drécht día muintir ara tístais taris.’
Aided Úalaind.
‘Luid láech amra ara bárach, Úalu a ainm. Gabais liic móir
fria ais do thecht darsin n-usce. Dochorastár In glaiss for
cúlu oss é cona liic fora thairr. Atá a lecht & a lía forsin t-sligi
ocon glais .i. Lía Úaland a ainm.
Lotar íarom timchell Glaisse Cruind co r-rici In topor, & docóes tis
eter a topor & slíab acht nád étad ó Meidb. Ba ferr la sudi techt tar
slíab ara marad a slicht and co bráth ar sár for Ultu. Ansait trí láa
& trí aidchi and sin co cechlatár a n-úir remib, Bernas Báu Cúalngi.
Is and sin geogain Cú Chulaind Crond & Cóemdele, & ro fer fuire
n-imnaise. Atbath cét n-ánrod friss, rind ríg, im Róan im Roae im
dá senchaid na Tána .Cethri ríg ar secht fichtib ríg atbath laiss
forsin n-glais chétnai.
Dollotar íarom for Bernas Bó Cúalngi co folodaib & indilib Cúalngi co feótár h-i n-Glind Dáil Imda h-i Cúalngi. Botha a ainm In puirt sin
úair dogénsat botha forro and. Dothíagat árna bárach do
Cholptu. Fanóprait tri anfót. Conéracht-side friu dano co
m-bert cét cairptech úadib dochom maro. Iss ed ainm In tíre in
robáte Clúain Carpat.
Lotár timchell Colbta íarom dochum a thopair do Bélut Alióin, co
feótár oc Líasaib Liac. Iss ed ainm In puirt sin úair doringset
líassu fora lóegu and eter Chúalngiu & Conailliu. Dollotár íarom dar
Glend n-Gatlaig. Conérracht dano Glass Gatlaig friu. Sechaire a ainm ríam. Glas Gatlaig ó séin úair ba i n-gataib dobertatar a
l-lóegu, co feótár i n-Druim Féne la Conailliu.
It é sin trá a n-imthechta ó Chúalngi co Machairi iarsin t-slicht sa.
Dogníat immorro augtair & libair aile córugud aile fora n-imthechtaib a Findabair co Conaille .i.’
Orgain Chúalngi inso sís.
‘Atbert Medb iar torachtain cáich cona n-gabáil co m-bátár uli
hi Findabair Chúalngi:’ ‘Randtar In dúnad sund,’ ‘or Medb.’ ‘Ní rucfaider ind imirgi
se for óenchoí. Tíat Ailill la leith na immirgi for Slige Midlúachrae.
Ragmai-ne & Fergus for Bernas n-Ulad. ’
‘Ní ségda,’ ‘or Fergus,’ ‘in leth donroacht dind imirgi. Ní rucfaiter
na baí tarsin slíab cen raind.’ ‘Dogníth ón, conid de atá Bernas Bó n-Ulad.
Is and sin asbert Ailill fria araid Cuillius:’ ‘Finna dam indiu Meidb & Fergus. Ní fetur cid rodanuc don
choibdin se, & bid fó lim donísed comartha n-úait.’ ‘Dotháet Cuillius In tan bátar h-i Cluichrib. Ansait ind lánamain
fo deóid & lotar ind óic remib. Dotháet chucu Cuillius & ní
forchúalatár In fer forcsi. Ecmaic boí a chlaideb h-i farrad Fergusa.
Tánísca Cuillius asa thrúaill & fófácaib In trúaill fás. Dotháet
Cuillius co Ailill.’ ‘Ameind,’ ‘or Ailill.’ ‘Amne dano,’ ‘or Cuillius.’ ‘Undar dait sund comartha.’
‘Is maith sin trá,’ ‘or Ailill.
Tibid cechtar de fria chéle.’ ‘Amal dondruimin-so,’ ‘or Cuillius,’ ‘is amlaid fosfairnec-sa h-i
comlepaid.’ ‘Is dethbir disi,’ ‘or Ailill.’ ‘Is ar chobair ocon táin dorigni. Bá maith bláth In chlaidib lat,’ ‘or Ailill.’ ‘Atnaig fóth suide isin
carput & anart léined imbi.’ ‘Atraig Fergus día chlaidiub íarom.’ ‘Aill amai!’ ‘or sé.’ ‘Cid no taí?’ ‘ol Medb.’ ‘Olc gním dorignius fri Ailill,’ ‘or sé.’ ‘Indnaidid sund co tísa asind
fid,’ ‘or Fergus,’ ‘& níp machdad lib cid cían co tísor.’
‘Ecmaic ní fitir Medb tesbaid In chlaidib. Téit ass & berid
claidiub a arad laiss ina láim. Dogní claidiub craind isind fid. Is
de atá Fid Mórdrúalle la Ultu.’ ‘Tiagam ass i n-díaid ar céle,’ ‘or Fergus.
Cotrecat isin maig a slógaib ulib. Arrócbat a pupli. Congairther
Fergus do Ailill do imbirth fidchille. In tan dolluid Fergus don
phupull, gabaid Ailill gári fris. Asbert Fergus:
Fergus dixit ’ ‘Fó fer fris tibther | manip sceó mera mórgnímo merthar | airbiur
mo chlaidib mache mind | mosdísem calga de Galión gáir | manip
ed búaid mná misrálastar | di dáil dondlecht | sceó gaib genin almi | ét ar mórslúag murechaib | fester do sléib auí Nessa níth | do slóg
co m-bríg | cosrife medrathu fer. ’ ‘Ailill dixit ’ ‘Ná fer báig,’ ‘or Ailill,’ ‘dit dith claidib sceó airdib áth brond rig
menmonfait ces sóe fére frit gallnai gáir dait deim Medb ar iltúatha
dothoing fíad ni fairis lim de debuid ar mnáib étsechaib ar cía
denat torruídet scéo thadet di cach airm ar céo mórglonnaib fechat. Suid sís trá,’ ‘or Ailill,’ ‘co n-imberam fidchell. Is fo chen do
thíchtu.’ ‘Ailill dixit ’ ‘Imbeir fidchill sceó búanbach ar bélaib ríg sceó rígnai cluche
arafuiretár fo mórslúagu dulecha níbecaumu frit cia thochill berae
ar Is di íarnantaib cungnas ar rignaib ingenaib am mareóla bés ni
gáubu cétchinta for mnaib meldrígi sceó chara Findabair Fergus rodanae ar búaib búrechaib co slógaib móraib timchella di thuataib
techtmóirib co n-ilcruth ríg co m-bruth dracon co anáil nathrach
co m-béim léoman dethairith tossaig Fergus mac Rossa Róich. ’ ‘Gabsait imbirt na fer fithchille íarom. Adrethsat na firu óir &
argait tarsin clár crédumae.
co clos Ailill’ ‘Ní cóir ríg cóel caíni tria rind umae báis berair Is aldu sceó clár
airbule islú ataurrid a Medb mórglonnach sceó fer sanais fri Fergus ar imdígirt cliche cíambre.’ ‘co cloth ní Medb’ ‘Léic de bríathra athig ní déroig ruben sceó atúar atmib
macrath mín In éri chuairm nita cailtech esbrethach fritoing di
thúatha nitat neúit éiti ar buaib sceó foicherthar di gnússi glanfidir
Fergus. ’ ‘Co cloth Fergus. Fergus dixit.’ ‘All amai,’ ‘or Fergus,’ ‘na bríathraib ilib imgonm ar bélaib
iltúath sceó anassaib ailfitir sceó sétaib sebortir scéo gáib glanfitir
sceó rígaib imgenaiter deraga rofír .i. dogéntar do ríar. ’
‘Anait and ind aidchi sin. Co cúalatár Ailill isin matin ara bárach.
Ailill dixit.’ ‘Tofil mórglond ar bélaib mórslúaig fri Cruind uisci uí Nessa níthu donteilgfet Fir Ol n-Écmacht ar fir fuilglassa de fulib méderath
fri dáil dondlechtaig sceó mórfer taurcbat iltonna fri níach
n-amaulach di Ultaib ticfa. ’ ‘Medb dixit .Medb dixit.’ ‘Ná fer immoráin a meic Máta mórúallaig scéo gres erreth a ardaib
auralig drongtar fir fertar mná búaib remib cennaib slúag demensatár
claidib cech uí muinter céochlessaib imbret sceó damaib ágat scéo
mnaib berat arbertat mórslúaig di roí Chúalngi contolat In t-slúaig. ’ ‘co cloth Fergus.’ ‘Gremmaigther mórchend for bruinniu drochol tíagait ria ríagaib
in braiss mórmenmnaig di thúathaib toinget dí rígnaib báiget fri
namte agat. ’ ‘Co cloth ní Medb:’ ‘Déntar, dentar a n-asbeir.’ ‘Medb dixit.’ ‘Fót mám midedar de ilsluagaib cengat cen bá Ailill fót chommus
tabairther. ’ ‘Tocumlat ass do Glaiss Cruind. Co cúalatár Mane mac Ailella: Mane dixit.’ ‘Díam dían léicthir ar fir find cless scéo máthair athair ar búaib
bennachaib arciuchlais co r-rís mod de carp-, arscin di búaib
ardchles no silis roí. ’ ‘Co cloth ní Fergus.’ ‘Na téig a meic mórglonnaig ni bad chomarli berat co ticfa dith
chend dit muníul berthair la gilla n-amulach totáet imarrda fri
roí búrethar fortoing glaiss boccit cuillte ar silestár i r-richtu airchecht
mórglond usci for bádfae di dameib mórslúag ar Ailill guinfa
dimecfiter Medb ilgnússi archel a r-roib rindechaib. Rom lécid-sa com loingis h-i tossuch,’ ‘or Fergus,’ ‘ar náro brister
fír fer forin gillae, & na baí riund & In slúag inar n-deóid & na mná ina
n-díaid-side.’ ‘Co cloth ní Medb. Medb dixit.’ ‘Cluinte a Fergus dit inchaib anmain ar búaib aurscaig cot
slúagaib maithib ní thelce Ultu di thnutaib tairbertha tarcoba a gári
i m-Mag n-Ái forberi dáil slicht. ’ ‘Fergus dixit.’ ‘Aill amai,’ ‘or Fergus,’ ‘a Medb co m-baísse nat guth cluniur fo
thúathaib nim thorais ar nimthá mac moethlig fri gailte ar Emuin.
Mórbulli for túathaib ni biu rom léic dit leccaib nam iarrair
cosin nalaide cúlaid di maith lessa ar fechtaib. ’ ‘Tothét Cú Chulaind co m-boí oc Áth Chruind ara cind.’ ‘A popa Lóig,’ ‘ol sé fria araid,’ ‘dofil na sluagu dún.’
‘Lóeg dixit.’ ‘Artung-sa déu,’ ‘ol In t-ara,’ ‘firfassa ardchless ar bélaib eirred h-i
cocill chumucc for echaib sengaib co cungaib argit co n-drochaib
órdaib for búada bertair cichis ar chennaib ríg a conicim toberat
búaid aráu scindairecht. ’ ‘Cú Chulaind dixit.’ ‘Émde, a Laíg,’ ‘or Cú Chulaind,’ ‘co n-gaba eissi fri mórbúaid Mache ni srengat tar drong fri umed mná muidme tíarmaig derúich
mac sceó aitti ailmi fri etnai eocrith sceó Ailill Medba melleth fri
imthecht di éiss roslúagaib.
Adeochosa,’ ‘or Cú Chulaind,’ ‘inna h-usci do chongnam frim.
Ateoch nem & talmuin & Cruinn In t-sainrethaig.’
Gaibid Crón cóidech friu
nís léicfe i Muirthemniu
co r-roisc monar Féne
isin t-Sléib túath Ochaíne.
‘La sodain cotnóccaib In t-usci súas co m-boí i n-indaib crand. Téit Mane mac Ailella & Medba ria cách. Araslig Cú Chulaind
forsind áth & bátir trícha marcach día muintir isind usci. Toscara
Cú Chulaind dá sé n-déc n-dagláech díb aitherroch immon n-usciu.
Focherdat a puiple icond áth sin. Totháet Lugaid mac Nóis uí Lomairc Allchomaig do acallaim Con Culaind trícha marcach.’ ‘Fo chen dait, a Luigid,’ ‘ol Cú Chulaind.’ ‘Dia foigela énlaith
Mag Murthemni rot bía caud co l-leith alailiu día tomna dano
iasc indbiru rot bía éu .i. bratán co l-leith arailiu rot bíat na tri
gaiss .i. gass biroir, gass fochluchta, gass trechlaim. Rot bía fer
i n-áth tart chend.’ ‘Is torisse,’ ‘or Lugaid.’ ‘Feba túathe don mac dodúthracar.’
‘It caíni for slúaig,’ ‘or Cú Chulaind.’ ‘Níbu dirsan dait do úati ara cind,’ ‘or Lugaid.’ ‘Imgéna fír lim-sa & dagláechdacht,’ ‘or Cú Chulaind.’ ‘A popa Lugaid, inim áigetar-sa In t-slúaig?’ ‘Tongu do dia,’ ‘or Lugaid,’ ‘ní laimethar óenfer ná días úadib
tabairt a fuail i n-imechtur In dúnaid mani bet fíchtib nó tríchtaib.’ ‘Bid sain ní dóib-som ón,’ ‘or Cú,’ ‘diand ragba-sa díburgud asin
tailm.
Bid adas dait, a Lugaid, In chocéli-si fil dait la h-Ultu dianom
tí-sse bríg cach fir. Apair-seo trá cid as áil dait,’ ‘ol Cú.’
‘Conom raib cairte lat frim budin.’ ‘Rot bía acht ro pé comarthae furri. Ocus apair frim popa
Fergus bíd comardae fora m-budin. Apair frisna legi bíth comardae
fora m-budin & toinget anmchomét frim & domiced bíad cach
n-óenaidche úadib.’ ‘Téit Lugaid úad. Ecmaic buí Fergus h-i pupaill la Ailill.
Cotgair Lugaid imach h-é & ráti fris insain. Co cloth ní Ailill.
Ailill dixit.’ ‘Cáir iss i sanassaib ferthair h-i meltmuigib nimrath mórslúagaib
diar tuathaib ticset fo bíth fir Róich aisnethar díndethar fíadon
falnathair ar Meidb meldulig tonfáir mórchobair. Tíagam úathad slúaig co pupaill móirscoith & scor anacol di leccaib artuirb
imfóit ar dálaib díamraib tascnae tánicc. ’ ‘Tongu do dia nimthá,’ ‘ar Fergus,’ ‘cen athchomarc don gillu.
Tomair, a Lugaid, eirg cuici dús In raga Ailill trícha cét cucum-sa
im budin. Beir dam co tinni dó & taulchuma fína.’ ‘Téit chuci íarom & ráti fris.’ ‘Fó lim-sa ón,’ ‘or Cú Chulaind,’ ‘cia théis.’
‘Cotrecat a n-dí budin íarom. Bít and cot adaig. Brisid
Cú Chulaind trícha láech díb cosin tailm.
Nó co m-betís fiche aidchi and sin amal itberat araili libair.’ ‘Bit olca far n-imthechta,’ ‘ol Fergus.’ ‘Toficfat Ulaid assa
noíndin & cotomélat ar Múr & grian. Is olc In chúl catha inonfil.
Taít ass do Chúil Aithir.’
‘Ecmaic dochúaid Cú Chulaind In n-aidche sin do acallaim Ulad.’ ‘Scéla lat?’ ‘or Conchobar.’ ‘Cú Chulaind dixit.’ ‘Mná brataitir,’ ‘or Cú Chulaind,’ ‘éti agatair, fir gonaitir.’ ‘Ciche brata, ciche áig, ciche goin?’ ‘Bertius buchae fuile fuirtbe gainne .i. cend fuirtbi áir berthius
Ailill mac Mátae & Fergus mac Róich rodána roda clecht claideb
conda coscar eochridi Conchobair cáich & codescarfa. ’ ‘Ní mor torbai dait,’ ‘or Conchobar.’ ‘Indiu tonánic ar tinorcain
in chétnae.’ ‘Téit ass iar sudiu úadib co n-accai na slúagu oc scuchud ass.
Ailill dixit.’ ‘Aill amai,’ ‘or Ailill.’ ‘atchíu carpat condathrind táuthat
slúagu Is bodbae ardibi firu i n-áthu argéba bú curetha bith a
tríchait imbera iar tudecht slúag dí búanaib .i. di Laignib sreithfid
fuil a m-méderad dofóetsat oc imorráin ar búaib Ulaid issin n-áth. ’
‘Gonaid Cú Chulaind trícha laéch díb for Áth Duirn. Ní ro
ansatar íarom conid adaig ráncatár Cúil n-Airthir. Gonaid
trícha díb i sudiu & focherdat a pupli and.
Buí ara Ailella .i. Cuillius oc nigi na fondad issind áth mattain.
Benti-seom co cloich conid ro marb. Is de attá Áth Cuillne h-i
Cúil Airthir.
Rosagat trá co feótár i n-Druim féine la Conailliu amal atrubrumar
remoind.
Dosnethat Cú Chulaind iar suidiu. Orggaid cét fer cacha
aidche díib na trí aidchi m-bátár and. Gabais tabaill dóib a
h-Ochaíniu inna farrad.’ ‘Bid dimbúan ar slóg la Coin Culaind In cruth sa,’ ‘ol Ailill.’ ‘Berar
imarchor comai úan dó .i. ra m-bía comméite Maige Murthemne di
Maig Aíi & carpat bas dech bess i n-Aíi & timthacht dá fer déac.
Airg mad ferr laiss In mag sa In ro h-alt & trí secht cumal, & adgignethar dó cach ní atbath airi dia thribi & indili & imgéntar laiss immi
ocus táet im gélsine-sea. Is ferr dó oldás célsine óctigernd.’
‘Cia ragas fris sin?’
‘Mac Roth sund ucut.’ ‘Luid for sin do Delga Mac Roth, techtaire Ailella & Medba — Is é
timchellas h-Érind i n-óenló. Is and bad dóig la Fergus bith
Con Culaind i n-Delga.’ ‘Atchíu fer chucund,’ ‘or Láeg fri Coin Culaind.’ ‘Berrad bude
fair. Fethal línda imbi. Lorg anfaid inna láim. Calg dét fóa
choim. Léne chulpatach co n-dergintliud imbi.’ ‘Cia do láechaib ind ríg sin,’ ‘or Cú Chulaind.’ ‘Imcomairc Mac Roth do Láeg cia díambo chéli.’ ‘Céle dond fir uccut tís,’ ‘or Láeg.
Boí Cú Chulaind i sudiu isin t-snechtu co r-rici a dí leiss cen
mether imbi oc escaid a léine. Atbeir dano Mac Roth fri
Coin Culaind cia díarbo chocéle.’ ‘Céle Conchobair meic Nessa,’ ‘or Cú Chulaind.’ ‘Indad fil slondud bas derbu?’ ‘Is lór sin,’ ‘or Cú Chulaind.’ ‘Anáu cia airm sund h-i tá Cú Chulaind?’ ‘ol Mac Roth. ’
‘Cid asbérthá fris?’ ‘or Cú.
Adfét dó In n-imarchor n-ule amal asrubartmár.’ ‘Cía no beth Cú In n-occus, ní dingned insein. Ní r-riri bráthair
a máthar ar ríg n-aile.’ ‘Doéth chucai afridisi & asbreth friss doléicfithe dó a m-bad
soírem na m-ban & a m-bad seisc dind folud arná imbreth In tabaill
forroib i n-aidchi cía nos gonad fri dé.’ ‘Ní dingén,’ ‘or Cú.’ ‘Dia ructhar ar mná dóera úan, bíait ar mná
sáera for brontib, & beim-ni cen blicht má ructhar ar m-baí blichta
úain.’ ‘Doéth cucai afridissi & asberar friss ra m-bíat na mná dóera &
na baí blichta.’ ‘Ní dingén,’ ‘or Cú Chulaind.’ ‘Dobérat Ulaid a mná dóera chucu
i l-lige & bértair dóermaicni dóib íarom & imbérat a m-blichtach do
feólaib h-i n-gaimred.’ ‘In fil na aill didiu?’ ‘ol In techtaire.’ ‘Fil,’ ‘ol Cú Chulaind,’ ‘& ní epér frit-su. Dothíasar fair má
atchosse nech dúib.’ ‘Rafetar-sa,’ ‘or Fergus.’ ‘Dam-sa ararocles In fer a foilsigud, &
immorro ní less dúib-si. Ocus iss ed inso In choma,’ ‘or Fergus.’ ‘.i. áth forsi n-génathar a gléo & a chomrac fri óenfer arná ructhar
ind éit de sin láa co n-aidchi dús In táir cobair Ulad fóo. Ocus
machdad lim-sa,’ ‘ol Fergus,’ ‘a fot co tecat-side assa cessaib.
Is assu ém dúinni,’ ‘or Ailill,’ ‘in fer cech laí andás a cét cach
n-aidchi.’
Aided Etarcomail & imarchor n-athisc fer n-Érend i m-beólo Fergusa do Choin Chulaind.
‘Luid Fergus íarom forsin n-imarchor n-ísin. Lil di sudiu
dano Etarcomol mac Eda & Lethrinne, macdalta Ailella &
Medba.’ ‘Ní h-accobor lem do thecht,’ ‘or Fergus,’ ‘& ní ar do miscais. Scíth
lim namá comrac dúib & Cú Chulaind. Do sothlach & do saisle, luinne & ansirce, drús & tarpthige & dechrad do chéli .i.
Con Culaind. Ní bía maith do for comruc.’ ‘Cani sétir lat-su mo snádud airi?’ ‘or Etarcomol.’ ‘Sétir dano,’ ‘ol Fergus,’ ‘acht nammá ní tharda a rád fri díardain
dó.’ ‘Tecait de i n-díb carptib do Delga. Baí Cú Chulaind ind úair sin oc
imbirt búanfaig fri Láeg a dí chulaid-seom friu & enech Laíg. ’ ‘Atchíu dá charpat chucund,’ ‘or Láeg.’ ‘Fer mór dond isin
carput toísech. Folt dond cráebach fair. Brat corcra imbi, eú
óir and. Léni chulpatach co n-dergintliud imbi. Cromsciath co
fáebur chondúala fair di findruini. Manaís bréfech ó mimusc co
h-adairc ina láim. Claideb sithidir loí churaig fora díb slíastaib.’ ‘Is fás ind laí mór sin doberar lam popa Fergus,’ ‘ol Cú Chulaind,’
‘ar ní fil claideb ina intiuch inge claideb craind. Atchoas dam
dano,’ ‘ol Cú Chulaind,’ ‘ro gab Ailill a m-báegul inna cotlud, h-éseom
& Medb, & dorétlaistir a chlaidiub ar Fergus & dorat día araid dia
thoscaid, & doratad claideb craind ina intech.’ ‘Tic Fergus fó sodain.’ ‘Fo chen sin, a phopa Fergus,’ ‘ol Cú.’ ‘Dia tí íasc i n-inbera,
rot bía h-é co l-leith, araile dia tí íall a m-mag, rot bía caúth co
l-leith, alaili dornd birair nó femair, dornd fochlochta, deog de
ganim. Techt i n-áth ar cend fir má thecra t' imaire co comthala
rat bía.’ ‘Is tarise lim,’ ‘ol Fergus.’ ‘ní do biad dorochtamar. Rofetamar
do threbad sund.’ ‘Arfóim Cú Chulaind íarom In n-imarchor ó Fergus. Téit Fergus ass íarom.
Anaid Etarcomol oc déscin Con Culaind.’ ‘Cid dofécai?’ ‘ol Cú.’ ‘Tussu,’ ‘ol Etarcomol.’ ‘Mós tairchella ém súil tar sodain,’ ‘ol Cú Chulaind.’ ‘Is ed ón atchíu,’ ‘ol Etarcomol.’ ‘Ní fetar ní arndott áighte
do neoch. Ní acim di gráin ná h-erúath ná forlond líno latt.
Maccáem tuchtach amne co n-gaisciud do fid & co clesaib ségdaib
atotchomnaic. ’
‘Cia nom cháne,’ ‘ol Cú Chulaind,’ ‘nít gén-sa fo bíth Fergusa.
Manipad do snádud immorro roptís do renga rigthi & do
chethramain scaílte ricfaitís úaim dochom In dúnaid i n-degaid do charpait.’ ‘Náchim thomaid im sodain,’ ‘ol Etarcomol.’ ‘In cor amra
ro nenaisc .i. comrac fri óenfer, Is messe cíatacomraicfe frit di
feraib n-Érend i m-bárach.’ ‘Téit ass íarom. Tintaí afrithisi ó Méthiu& Cethiu, a n-asbert fria
araid :’ ‘Ro bágus,’ ‘ol sé,’ ‘fíad Fergus comrac fri Coin Culaind i m-bárach.
Ní h-assu dún didiu a indnaide. Toí forsna h-eochu asin telaig
dofrithisi.’ ‘Atchí Láeg aní sin & asbeir fri Coin Culaind:’ ‘Dofil In carpat afrithisi & dorala clár clé frinn.’ ‘Ní fíach opaid,’ ‘ol Cú.’ ‘Ara chind dún sís dond áth co fiasmar,’
‘or Cú Chulaind.’ ‘Ní accobor lem,’ ‘ol Cú,’ ‘a condaigi form. ’
‘Is écen dait-siu ón,’ ‘or Etarcomol.
Benaid Cú Chulaind In fót baí fó chossaib co torchair ina lige & a
fót fora thairr.’ ‘Airg úaim’ ‘or Cú Chulaind.’ ‘Is scíth lem glanad mo lám
inniut. Fotdáilfind i n-ilpartib ó chíanaib acht manibad Fergus.’
‘Ní scarfom In cruth sa,’ ‘ol Etarcomol,’ ‘co r-ruc-sa do chend-su
nó co fárcab-sa mo chend lat-su.’ ‘Is ed ón ém bías andsom,’ ‘ol Cú Chulaind.
Bentai Cú Chulaind cona chlaidiub asa díb n-axalaib co
torchair a étach de, & ní forbai ima chnes.’ ‘Colla trá,’ ‘ol Cú Chulaind.’ ‘Aic,’ ‘ol Etarcomol.
Danaidle Cú íarom co fogaid In chlaidib co sebaind a folt de
amal bid co n-altain no berrthá. Ní forroim cid drisiuc for
toind dó. Ó ropu tromda íarom & ropo lenamnach In t-aithech,
bentai h-i fossud a mullaig conid rorand co r-rici a imlind.
Co n-acci Fergus In carpat secha & In n-óenfer and. Tintaí
Fergus do debuid fri Coin Culaind.’ ‘Olc dait, a siriti,’ ‘ol sé,’ ‘mo díguin. Is garit mo lorg latt,’ ‘ol sé.’
‘Nába lond frim, a popa Fergus,’ ‘ol Cú Chulaind:’
‘Fri baga benai fri náimtiu ascada cen claideb fa allud Is h-é
tororáid ar Ulad aigid sceó slechtfa ailtu tairbirt fo mám Etarcomol úallaig dimrén esbláthaib In neoch nam accae ar bail uallchas fo
chemdib fíalum forsaid ligu fortchi for carpat cotlud ná longud ní
sám lam balcbrain. Ná fer aithber form, a popa Fergus. ’ ‘Talléci inna sléchtain co n-dechaid carpat Fergusa taris co fo thrí.’
‘Iarfaig día araid In mé fódrúar. ’ ‘Náthú écin,’ ‘ar a ara-som.’ ‘Asrubairt,’ ‘ol Cú Chulaind,’ ‘ní regad co r-rucad mo chend-sa nó
co fárcbad-som dano a chend lem-sa. Cia de bad assu lat-su,
a popa Fergus?’ ‘or Cú Chulaind.’ ‘Is assu ém lem-sa a n-dorónad,’ ‘ar Fergus,’ ‘úair iss éseom ropo
úallach.’ ‘Atnaig Fergus íarom id n-erchomail tria a dí pherid & berthi i
n-dead a charpait fadessin don dúnud. In tan no théiged tar
carrce, no scarad a leth ó alailiu. In tan ba réid, conrictís affrissi.
Danécai Medb.’ ‘Ní boid ind imbert moíthchulióin sin, a Fergus,’ ‘ol Medb.’ ‘Ní tocrád dam dano In t-athechmatud,’ ‘ol Fergus,’ ‘do glieid
frisin coin móir nád n-argarad.’ ‘Cladar a fert íarom. Sátir a lia. Scríbthair a ainm n-ogaim.
Agair a gubae.
Nís dibeirg Cú Chulaind dano d'agaid assa thábaill.’
Aided Nath Crantail inso sís. ‘Cia fer fil lib ar cend Coin Culaind i m-bárach?’ ‘or Lugaid.’
‘Dabérat dait-so i m-bárach,’ ‘or Mane mac Ailella.’ ‘Ní étom nech ara chend,’ ‘or Medb.’ ‘Ro bíth essemon
laiss co comthastar fer dó.’ ‘Atchotad ón dano.’ ‘Ced leth ragthar úaib,’ ‘or Ailill,’ ‘do chuingid ind fir sin ar cend
Con Culaind?’ ‘Ní fil i n-h-Ére,’ ‘or Medb,’ ‘adchotar dó mani thuicther Cú Roí mac Dáre nó Nad Crantail fénnid. ’
‘Boí fer di muintir Con Ruí isin phupaill.’ ‘Ní therga Cú Roí,’ ‘or sé.’ ‘Is leór leiss dodeochaid día muintir
and.’ ‘Tíagar co Nad Crantail didiu. ’ ‘Téit Mane Andoí cuci. Adfiadat a scéla dó.’
‘Tair lind di giull di inchaib Connacht.’ ‘Ní rag-sa,’ ‘ol sé,’ ‘inge má doberthar Findabair dam.’
‘Totáet leó íarom. Doberat a gaisced h-i carr a h-airthiur Chonnacht co m-boí isin dúnud.’ ‘Rotbía Findabair ,’ ‘or Medb,’ ‘ar dul ar cend ind fir uccut.’
‘Dagén,’ ‘or sé.’
Totháet Luigid co Coin Culaind In n-aidchi sin.
‘Dotháet Nad Crantail ar do chend-so i m-bárach. Is dirsan
duit. Ní fáelais.’ ‘Ní bá sin,’ ‘or Cú Chulaind.
— Combad and sin no chanad Cú Chulaind:’ ‘Má dofóetsad Nath Crandtail — ’ ‘Téit Nad Crandtail arna bárach asin dúnud & berid noí m-bera
culind fúachtai follscaidi laiss. Is and boí Cú i sudiu oc foroim én
& a charpat inna farrad. Sríd Nad Crantail biur for
Coin Culaind. Clissis Cú Chulaind for rind In bera h-ísin & ní n-derbai di
forimim inna n-én. A chumut na h-ocht m-bera aili. In tan
focheird a nómad m-bir, techid ind íall ó Choin Chulaind i sudiu.
Luid Cú Chulaind íarom for slicht na h-élle .Cingid íarom for rindris
na m-bera amal én di cach biur for araili i n-iarmóracht na n-én
arnách élaitís. Glé la cách immorro ba for teched luid Cú Chulaind remi-seom.’ ‘For Cú Chulaind uccut,’ ol sé, ‘dochóid reom-sa for teched!.’
‘Deithbir són,’ ‘ol Medb,’ ‘má ranistaís dagóic, ní gébad In siriti
fri féta.’ ‘Ba sáeth la Fergus co n-Ultaib aní sin. Dotáet
Fiacha mac Fir feibe úadib do chosc Con Culaind.’ ‘Apair fris,’ ‘ol Fergus,’ ‘bá fíal dó buith arnaib ócaib céin dogéni
calma. Is féli dó immorro,’ ‘ol Fergus,’ ‘a imfolach In tan teches ría
n-áeniur, ol nípo móo a gress dó andás do Ultaib archena.’ ‘Cia ro maídi sin?’ ‘ol Cú Chulaind.’
‘Nad Crantail,’ ‘ol Fíacha. ’
‘Ced ed no máided-som a cless dorignius-sa fíada, nípu anféliu
dó,’ ‘or Cú Chulaind.’ ‘Nícon maídfed-som acht no beth arm ina
láim. Rafetar-su ém ní gonaim-se nech cen arm. Táet trá i
m-bárach,’ ‘ol Cú Chulaind,’ ‘co m-bé eter Ochíne & muir, & cid moch
donté, fomricfa-sa and & ní téis ríam.’ ‘Tairnic Cú Chulaind íarom a dáil, & focheird fáthi n-imbi iar
cathais na h-aidchi, & ní airigestár In corthe már baí ina farrad
comméte friss fessin. Daratailc etir & a brat, & saidid inna farrad.
Tic Nad Crandtail fo sodain. H-i fénai bretha arm la suide.’
‘Cate Cú Chulaind?’ ‘ol sé.’
‘Undse sund tall,’ ‘ol Fergus.’ ‘Nípu samlaid domarfás indé,’ ‘ol Nad Crantail.’ ‘In tú
Cú Chulaind?’ ‘Ocus mássu mé dano?’ ‘or Cú Chulaind.’ ‘Másu thú ém,’ ‘ar Nad Crandtail,’ ‘noco rucaim-se cend úain bic
don dúnud, ní bér do chend n-gillai n-amulaig.’ ‘Nícon messi etir,’ ‘ol Cú Chulaind.’ ‘Eirg a dochum timchell
ind aird.’ ‘Totháet Cú Chulaind co l-Láeg.’ ‘Commail uilchi smerthain dam-sa latt. Ní h-étar forsin
trénfer comrac frim cen ulchi.’ ‘Dogníthe dó. Téit ara chend forsin taulaig.’ ‘Córu lim ón,’ ‘or sé.’ ‘Déne cóir n-gascid frim trá,’ ‘ol Nad Crantail.’
‘Rot bía són co fesamar,’ ‘or Cú Chulaind.’ ‘Fochichur-sa aurchor dait,’ ‘or Nad Crantail,’ ‘& ní n-imgaba.’
‘Ní n-imgéb acht i n-arddai,’ ‘or Cú Chulaind.
Focheird Nad Chrantail aurchor dó. Lingid Cú Chulaind i
n-arddi ríam.’ ‘Is olc dait a imgabáil ind aurchora,’ ‘or Nath Crantail.’ ‘Imgaba-so mo aurchor-sa i n-ardda dano,’ ‘or Cú Chulaind.
Légid Cú Chulaind In n-gáe fair acht bá i n-ardda conid anúas
tocorastár inna mullach co l-luid trít co talmain.’ ‘Amai ole! Is tú láech as dech fil i n-h-Érind,’ ‘ol Nath Crantail.’
‘Atáat ceithre meic fichet dam-sa isin dúnud. Tiaga-sa co n-écius
dóib a fil lim di foilgib, & dorag-sa co n-derna-so mo díchennad
air atbél-sa dia talltar In gáe as mo chind.’ ‘Maith,’ ‘or Cú Chulaind.’ ‘Acht dotéis doríssi. ’
‘Téit Nath Crantail íarom don dúnud. Dotháet cách ara chind.’
‘Cate cend ind riastarthi lat?’ ‘or cách.’ ‘Anaid, a láechu, co n-écius mo scéla dommo maccaib & co n-deochus
doríssi co n-dernar comrac fri Coin Culaind.’ ‘Tiat ass di saigid Con Culaind & dolléci a chlaideb for
Coin Culaind. Lingid-side i n-arddae co m-bí In corthe co m-mebaid in
claideb i n-dé. Siabartha im Choin Culaind amal dorigni frisna
maccu i n-Emain, & lingid Cú Chulaind fora scíath-som la sodain co
m-bí a chend de. Bentai aitheroch inna méde anúas co imlind.
Dofuitet a cethri gábaiti for talmain.
Is and sin íarom asbert Cú Chulaind inso:’
Má dorochair Nath Crantail
bid formach dond imargail.
Apraind cen chath isind úair
do Medb co tríun In t-slúaig.
Fagbáil In tairb iarsin slicht sa so
sís.
‘Is and sin luid Medb co tríun In t-slóig lé h-i Cuib do chuingid in
tairb & luid Cú Chulaind ina n-díaid. For Sligi Midluachra didiu
dochóid-si do indriud Ulad & Cruthne co dice Dún Sobarche.
Co n-accai ní intí Cú Chulaind: Bude mac Báin ó Sléib Chulind
cosin tarb & cóic samaisci déac imbi. Sesca láech a lín de muintir
Ailella. Brat h-i forcebul im cach fer. Dotháet Cú Chulaind chucu.’ ‘Can tucsaid a folad?’ ‘ol Cú Chulaind.’
‘Ón t-sléib ucut,’ ‘ol In láech.’ ‘Ceist cate a m-búachaill?’ ‘ol Cú Chulaind.’
‘Atá amal fóndráncamár,’ ‘ol In láech.’ ‘Focheird Cú Chulaind trí bidcu ina n-díaid oc saigid acallma forro
co tice In n-áth. Is and sin asbert frisin toísech :’
‘Cia t'ainm-siu?’ ‘ol sé.’ ‘Nachit aiss, nachit chara — Bude mac Báin,’ ‘ol sé.’ ‘Are In gaí se for Bude,’ ‘ol Cú Chulaind.’ ‘Sraithe din chertgaí co l-luid i n-derc a oxaille co m-mebaid i n-dé
ind óe altarrach resin gaí.
Gontai sin fora áth. Is de atá Áth m-Bude. Berair In tarb isin dúnad la sodain.
Imráidset íarom nípád ansu Cú Chulaind acht tuctha a chletíne
airi.’
Aided Redg Cáinte inso.
‘Is íarom luid Redg Cáinte a comarli Ailella chucai do chuingid
in chlethíne .i. gaí Con Culaind.’
‘Tuc dam-sa do gaí,’ ‘or In cánte.’
‘Acc óm,’ ‘or Cú,’ ‘acht dabér seótu dait.’
‘Nád géb-sa ón,’ ‘ar In cáinte.
Gegna-som dano In cáinte úair nad fáet a targid dó, asbert in
cánte na bérad a enech mani berad In cletíni. Focheird
Cú Chulaind íarom In cletíne dó co l-luid triana chend forstarsnu.’
‘Is tolam In sét se ém!’ ‘ol In cánte.
Is de ata Áth Tolam Sét.
Atá dano áth friss anair airm i n-arrasar a n-uma don chletíniu.
H-Umarrith ainm ind átha sin dano.
Is and sin trá geguin Cú Chulaind inna h-ule sea asrubartmar h-i
Cuib .i. Nath Coirpthe occá chrannaib, Cruthen fora áth, Maccu Búachalla ocá carnd, Marc ina thelaig, Meille ina dind, Bodb ina
thur, Bogaine ina grellaig.
Tintaí Cú Chulaind aitheruch i m-Mag Murthemne. Ba diliu
laiss imdegail a mennato fessin. Iar tíachtain íarom geogain firu
Crochine .i. Focherda. Fiche fer focherd de. Dosnetarraid oc
gabáil dúnaid dóib, deich n-deogbaire & deich fénnide.
Tintaí Medb aitheruch atúaid ó ro an coícthiges oc inríud in
chóicid, & ó ro fich cath fri Findmóir mnaí Celtchair meic Uthidir,
& dosbert cóecait ban iar togail Dúin Sobarchi furri h-i crích
Dáil Ríatai. Nach airm trá i Cuib In ro sáidi Medb echfleisc, is
Bile Medba a ainm. Cach áth & cach dingnai ocár fíu, Is Áth Medba& Dindgna Medba a ainm.
Condrecat uli íarom oc Focheird eter Ailill & Medb & In fiallach
timacht In tarb. Acht gabais a búachaill a tarb díb conid
timachtatár taris i m-bernai cumaing la crand for scíathu. Conid bertatar cossa na slabrai triasin talmain. Forgemen ainm in
búachalla. Atá and iarom conid h-é ainm In chnuic
Forgemen.
Ni baí imneth foraib trá isind aidchi sin acht adchota fer do
dingbáil Con Culaind for áth namá úadib.
’ ‘Guitter cardi chlaidib úand for Coin Culaind,’ ‘or Ailill.’
‘Tíat Lugaid fris,’ ‘ol cách.
Téit íarom Lugaid día acallaim.’ ‘Cinnus atú-sa innosi ocon t-slóg?for Cú Chulaind.’ ‘Mór ém In cuitbiud condiachtais forro,’ ‘for Lugaid,’ ‘.i. do mná
& t' ingena & leth do bó duit. Ocus Is trummu leó a n-guin & do
bíathad indá cach ní.’ ‘Dothuit fer cach laí leis co cend sechtmaini and sin. Bristir
fír fer for Coin Culaind. Láitir fichi i n-óenfecht dia saigid & nos
geogain-sium uli.’ ‘Eirg cuci, a Fergus,’ ‘for Ailill,’ ‘conda raib cláemchlód magni
lais.’ ‘Tíagait íarom co m-bátár h-i Crónig. Iss ed dorochair leiss ar
galaib óenfir isin magin sin .i. dá Roth, dá Lúan, dá banteolaid,
deich n-drúith, deich n-deogbaire, deich Fergusa, seser Fedelmthe, sé
Fiacraig. Ro bítha trá sin uli les-sium ar galaib óenfir. Ó ro
láiset íarom a pupli h-i Crónig, ro imráidset cid dogén tais fri
Coin Culaind.’ ‘Rofetur-sa,’ ‘ol Medb,’ ‘a n-as maith and. Tíagair úaind día
saigid conda raib carti claidib úad frisin slóg, & ra m-bía leth na m-bó
fil sunda.’ ‘Berair íarom In fis sin chuci.’ ‘Dogén-sa aní,’ ‘or Cú Chulaind,’ ‘acht nár millter úaib-si a
n-árach.’
Comrac Con Culaind fri Findabair inso.
‘Immarchuirther fris,’ ‘or Ailill,’ ‘Findabair do thabairt dó & a
dingbáil dona slógaib.’ ‘Téit Mani Aithramail a dochum. Téit-side co l-Láeg h-i tossiuch. ’
‘Cia díandat céli-siu?’ ‘ol sé.
Ní n-arlasair Láeg dano. Asbert Mani fris fo thrí In cruth sin.’ ‘Céli do Choin Culaind,’ ‘for sé,’ ‘& nacham forraig nád n-ecma nád
benur do chend dít.’ ‘Is lond In fer so,’ ‘ol Mani la sóud úad.
Téit iarom do acallaim Con Culaind. Is and ro boí Cú Chulaind iar m-béim dei a léned & In snechta immi ina sudiu co rici a cris, &
ro lega In snechta immi fercumat fri méit brotha In míled. Asbert
Mani dano ón mud chétna fris-side fo thrí cia díambo chéli.’
‘Céli Conchobair, & nacham forraig. Díanam forgea immorro ní
bas síriu, bíthus di chend dít amal tíscar di lun.’ ‘Ní réid,’ ‘ol Mani,’ ‘acallaim na desi seo.’
‘Téit Mani úadib íarom & adfét do Ailill & do Medba a scéla.’ ‘Táet Lugaid chuci,’ ‘or Ailill,’ ‘& ara n-airlathar dó In n-ingin.’
‘Téit Lugaid iar sudiu & adfét do Choin Chulaind aní sin.’ ‘A poba Lugaid,’ ‘ol Cú Chulaind,’ ‘is bréc sin.’ ‘Is bríathar ríg assidrubairt,’ ‘for Lugaid.’ ‘Ní bía bréc de.’
‘Déntar amlaid,’ ‘ol Cú Chulaind.
Luid Lugaid úad la sodain & adfét do Ailill & do Medb a n-athesc
sin.’ ‘Táet In drúth im richt-sa,’ ‘or Ailill,’ ‘& mind ríg fora chind, &
fasisidar di chéin Coin Culaind arnacha n-aithgné. Ocus téiti ind
ingen leis & ara naiscea dó h-í, & tecat ass ellom fón cruth sin. Ocus
is dóig immérthai ceilg fón cruth sin fair conná fostba sib céin
co tí la h-Ultu don chath.’ ‘Téit íarom In drúth cuci & ind ingen lais & ba di chéin arlastar
Coin Culaind. Téit Cú dia saigtin. Ecmaic atgeóin-sium for
erlabrai ind fir combo drúth. Srethis liic telma boí ina láim fair con
sescaind ina chend co tuc a inchind ass. Tic dochum na ingini.
Benaid a dí trilis di & sádid liic tríana brat & tríana lénid, & sádid
corthe tría medón In drúith. Atát a n-dí chorthi and .i. corthi
Findabrach & corthi In drúith. Fácbais Cú Chulaind fón cruth
sin íat.
Tiagair ó Ailill & ó Medb do iarmóracht a m-muntiri ar ba fota leó
ro m-bátár. Co n-accassa íarom isin tunidi sin. Atchlos íarom fón
dúnchaire uli aní sin. Ní baí trá carti dóib la Coin Culaind iar tain.’
Comlond Munremair & Con Roí inso. ‘A m-bátár In t-slóig and tráth nóna co n-accatar docurethar in
lía forru anair & a chéli aníar ara cend. Condrecat isind aer.
No thuititis eter dúnad Fergusa & dúnad n-Ailella & dunad
n-Érand. Ro both ocond reib sin & ocond ábairt ón tráth co 'raile, & ro
bátár In t-slúaig inna seseom & a scéith fora cennaib día sáerad for
barnib na cloch combo lán a m-mag dina lecaib. Is dé atá
Mag Clochair.
Ecmaic immorro iss é Cú Ruí mac Dáiri dorigni insin.
Dodeochaid do chobair a muntiri & boí h-i Cotail for cind
Munremair mac Gerrcind. Doluid-side ó Emain Macha do chobair Con Culaind co
m-boí i n-Ard Róich. Rofitir Cú Roí ní boí fer fulaing Munremair insin t-slóg. It é didiu dorigénsat ind ábairt sin etorro a n-dís.
Guitter ón t-slóg forro bith 'na tost. Dogníat córai íarom
Munremur & Cú Ruí, & téit Cú Ruí dia thig & Munremur do Emain Macha.
Ocus ní thánic Munremur co lá In chatha, ní thánic dano
Cú Ruí co comrac Fir Diad.’ ‘Apraid fri Coin Culaind,’ ‘ol Medb & Ailill,’ ‘condan rab-ni
cláemchlód magni leis.’ ‘Doberar dóib íarom & cláemchlóit inad.
Ro scáich noínnin Ulad fo sodain, ar In tan dofiuchtraitís asa cess,
tictis drécht díb béus forsin slóg conos
gabad a tindorcain doridisi.’
Aided na macraidi inso.
‘Ro imráidset íarom macrad Ulad i n-Emain Macho oco.’ ‘Tróg dún,’ ‘ar siat,’ ‘ar popa Cú Chulaind cen chobair dó.’
‘Ceist ém,’ ‘ol Fiachna Fulech mac Fir febi — derbráthair
side do Fiachaig Fíaldána mac Fir febi — ’ ‘rom bía-sa cethern lib co
n-deochsaind-sea do thabhairt cobra dó de sin. ’ ‘Tíagait trí cóecait mac leis cona lorcaib áni, & ba sé sin trían
macraidi Ulad. Atcít In slóg cucu tarsa mag.’ ‘Tofil slóg mór tarsa mag cucund,’ ‘or Ailill.
Téit Fergus día n-déscin.’ ‘Araill do macraid Ulad inso,’ ‘for sé,’ ‘& do chobair Con Culaind tecait.’ ‘Eirged buden ara cend,’ ‘or Ailill,’ ‘cen fis do Choin Chulaind, ar
dia comairset fris, ní fáelsaid íat. ’
‘Tíagait trí cóecait láech ara cend. Immacomthuit dóib conná
tadchith nech díb i m-bethaid ass do gléri na m-mac oc Liic Tuill.
Is de sin atá Lía Fiachrach meic Fir feibe, ar Is and sin ro thuit.’
‘Dénaid comarli,’ ‘for Ailill.’ ‘Gudid Coin Culaind imófor lécud
asind inud sa, ar ní ragaid ar écin tairis úair rod leblaing a lón
láith.
Ar bá bés dó-som In tan no linged a lón láith ind, imréditis a
thraigthi iarma & a escata remi & muil a orcan fora lurgnib, &
indala súil ina chend & araili fria chend anechtair. Docoised ferchend
fora beólu. Nach findae bíd fair ba h-áthithir delc sciach & banna
fola for cach finnu. Ní aithgnéad cóemu ná cardiu. Cumma no
slaided ríam & íarma. Is de sin doratsat Fir Ól n-Écmacht in
ríastartha do anmaim do Choin
Chulaind.’
Bánchath Rochada inso.
‘Foídis Cú Chulaind a araid co Rochad mac Fathemain di
Ultaib co tísad dia chobair. Ecmaic dano ro carastar
Findabair Rochad ar iss éside ócláech as áildem ro boí la Ultu ind
inbaid sin. Téit In gilla 'na dochum Rochada & asbert fris techt
do fórithin Con Culaind, má dodeochaid asa nóennin, co tartaitis
ceilc immon slóg fri tarrachtain dréchta dib día n-airlech. Dotháet
Rochad atúaid cét láech dó.’ ‘Décaid dún a m-mag indiu,’ ‘for Ailill.’ ‘Atchíu dírim tarsa mag,’ ‘ol In dercaid,’ ‘& máethocláech etarro.
Ní thacmainget dó ind óic acht co rici a gúalni.’ ‘Cia sút, a Fergus?’ ‘for Ailill.’ ‘Rochad mac Fathemaiin,’ ‘for sé,& Is do chobair Con Culaind dotháet. Rofetur-sa a n-as maith dúib fris,’ ‘ol Fergus.’ ‘Táet
cét láech úaib lasin n-ingin út co ria medón In maigi & téit ind
ingen remán remib, & téiti marcach día acallaim co tí a óenur do
acallaim na ingini, & tabraiter láma tairis, & immacurfi sin fogail a
muntiri dínd.’ ‘Dogníther íarom amlaid sin. Téit Rochad ar cend In marcaig.’ ‘Dodeochad-sa ó Findabair ar do chend-so co n-dechais día
h-acallaim.’ ‘Téit íarom día h-acallaim a óenur. Mutti don t-slóg immi di cach
leith. Nos gabar & fochertar láma tairis. Maidid dano día muntir-seom for teched. Lécair-sium íarom ass & fonascar fair can tudecht
forsin slóg co tísad ar óen fri Ultu uli. Dorairngired dó dano
Findabair do thabairt dó, & immásoí úadib íar sudiu.
Conid Bánchath Rochada insin.’
Aided na Rígamus inso.
‘Guitter dano cairdi chlaidib dún for Coin Culaind,’ ‘for
Ailill & Medb.
Téit Lugaid fris sin & dobeir Cú Chulaind In cartini dó.’
‘Tabar fer for áth dam-sa i m-bárach,’ ‘for Cú Chulaind.
Bátár sesiur rígamus la Meidb .i. sé rígdomnai do chlannaib
Dedad .i. trí Duib Imlig & trí Deirg Sruthra.’ ‘Cid dún,’ ‘ar siat,’ ‘can techt i n-agid Con Culaind?’
‘Tíagait íarom arna bárach &
geogain Cú Chulaind a sesiur
iat.’
Aided Cáuir.
‘Guitter dano Cúr mac Dá Láth dóib im dula for cend Con Culaind.
Intí assa teilced-side fuil Is marb re cind nomaide.’ ‘Mad dia n-gona,’ ‘ol Medb,’ ‘is búaid. Gid h-é gontair and dano,
is dingbáil tromma don t-slóg. Ní réid bith fris im longud nó im
ligi.’ ‘Téit ass dano. Nírbo maith les-side íarom techt for cend siriti
amulaig.’ ‘Ní gó ém,’ ‘ol sé,’ ‘is cert In bríg doberid dún. Má rofesind
combad ar cend ind fir se nom faíte, ním foglúasfind féin día
saigid. Ropad leór lem gilla a chomadais dom muntir 'na agid.’ ‘Ecca sin!’ ‘for Cormac Cond Longas.’ ‘Ba h-amra dúnni día
n-dingbaitea fessin h-é.’ ‘Cipé cruth trá,’ ‘ol sé,’ ‘ol Is form-sa féin doberar imthésid-si isin
matain i m-bárach día saigid. Ním erchoisse guin na erri ucut.’
‘Téit íarom matain muich ara bárach ara chend & asbeir frisin
slóg tarrgraige n-imtechta a séta rempo ar ba suba sliged
dogénad-sum di thecht ar cend Con Culaind. Luid dó íarom. Boí Cú Chulaind ac imbert chless isin uair sin .i. Turim na cless inso sís :
in t-ubullchless & fáeborchless & fáenchless & cless cletenach
& tétchless & corpchless & cless caitt & ích n-erred & cor n-deled &
léim dar néib & filliud erred náir & gaí bolga & baí brasse & rothchless
& ochtarchless & cless for análaib & bruud gine & sian caurad &
béim co commus & táithbéim & dréim fri fogaist co n-dírgiud crette
fora rind co fornadmaim níad náir.
Ro boí dano Cáur oc airimbert gascid h-i túamaim a scéith co
r-rice trían ind laí fris-seom, & nícon tetarraid béim ná forgab fair la
dechrad inna cless & nícon fitir-seom In fer i n-imforgub friss co
n-epert Fiacha mac Fir febe fri Coin Culaind:’ ‘Fomna In láech fodotben!.’ ‘Danécai Cú secha. Sraíthi In n-ubullchless tarraid ina láim co
l-luid iter chobrad & bróin In scéith co l-luid tríana chend ind athig síar.
Combad i n-Imslige Glendamnach dano dofáethsad Cáur iar
n-araile slicht.
Tintaí Fergus frisin slóg.’ ‘Mánop gaib far n-glinne,’ ‘ol sé,’ ‘anaid sund co bárach.’
‘Níp and,’ ‘ol Ailill.’ ‘Regmai diar sostaib afrithisi.
Guitter dano Láth Mac Da Bró ara chend amal ro n-gess Cáur.
Datuit-side dano cadessin. Dointáth dano Fergus béus do chor
a n-glinni forru. Ansait and sin trá corrubad and Cáur mac Da Láth & Láth Mac Da Bró & Foirc mac Trí n-Aignech &
Srubgaile mac Eóbith. Ar galaib óenfir ro gáeta uli.’
Aided Fir Baíth inso.
‘Collaa dún, a popo Lóig, issa n-dunad co n-airlither
Lugaid mac Nóiss uí Lomairc dús cía dotháet ar mo chend i
m-bárach. Iarfaigther co l-leir & a imchomarc lat.’ ‘Rosoich iarom Láeg. ’
‘Fo chen dait,’ ‘or Lugaid.’ ‘Ní sirsan do Choin Chulaind a
n-imned i tá a óenur fri firu h-Érend.’ ‘Cia dothaet ar cend Coin Culaind amárach?’ ‘Ar cocéle díb línaib amin, mallacht a gascid fair, Is é théte ara
chend i m-bárach, Fer Báeth. Doberar Findabair dó airi & rígi a
cheniúil.’ ‘Sóid Láeg afrithisi co airm i m-boí Cú Chulaind.’ ‘Ní forbáelid mo popa Láeg dia athiusc,’ ‘or Cú Chulaind.
Adfet Láeg dó uile aní sin. Ro congrad Fer Báeth h-i pupull
do Ailill & Medb, & asber fris suide for láim Findabrach & a tabairt dó
ar ba h-é a togu ar chomrac fri Coin Culaind. Ba h-é fer a dingbála
leó ar ba cuma dán díb línaib la Scáthaig. Doberar fín dó íarom
corbo mesc, & asber fris bá cáem leó-som a l-lind sin, ní tobrad acht
ere cóecat fén leó. Ocus ba h-í ind ingen no gebed láim fora chuit--seom de.’ ‘Ní h-accobor lem,’ ‘or Fer Báeth.’ ‘Comalta & fer bithchotaig
dam Cú Chulaind. Ragat-sa ar apa ara chend i m-bárach co topachtur a chend de.’ ‘Bid tú dogéna,’ ‘or Medb.
Asbeir Cú Chulaind fri Láeg techt ar cend Lugdach dó co tísad día
acallaim. Dotháet Luigid chucai.’ ‘Fer Báeth ane dotháet ar mo chend-sa i m-bárach,’ ‘or Cú Chulaind.’
‘Éseom ón óm,’ ‘ar Lugaid.’ ‘Olc dia sin,’ ‘or Cú Chulaind.’ ‘Nícon beó-sa i m-bethaid di
sudiu. Dá chomaís sind, dá chomsolam, dá chutrummae, co
comairsem. A Lugaid, celebor dam. Apair friss dano ní fír
láechdachta dó tuidecht ar mo chend-sa. Apair fris táet ar mo
chend-sa innocht dom acallaim.’ ‘Ráti Luigid friss. In tan nád rimgaib Fer Báeth, luid In n-aidchi
sin do athchor a chairdessa for Coin Culaind & Fiacha mac Fir febe lais. Attaich Cú Chulaind friss a chomaltus & a mummi díb línaib
Scáthaig.’ ‘Isim égen trá,’ ‘ol Fer Báeth.’ ‘Darindgult do Meidb.’
‘Doselba do chotach didiu,’ ‘ol Cú Chulaind.
Luid Cú Chulaind fo luinni úad. Fornessa sleig culind isin glind
h-i coiss Con Culaind co túargab ocá glún súas a cend. Dasrenga ass. ’
‘Ná téig, a Fir Baíth, co n-aicther In fríthi fónúar-sa.’
‘Tochrae úait,’ ‘ar Fer Báeth.
Focheird Cú Chulaind In sleig n-íarom i n-degaid Fir Baíth co
n-érrmadair áth a dá chúlad co n-deochaid fora beólo sair co
torchair tara aiss issa n-glend.’
‘Focherd sin ém!’ ‘or Fer Báeth.
Is de atá Focherd Murthemne.
Nó iss é Fíacha asrubairt :’ ‘Is beóda do feocherd indiu, a Chú Chulaind,’ ‘or sé.
Conid de attá Focherd Murthemne.
Atbail fo chétóir Fer Báeth isinn glind. Is de atá
Glend Fir Báith.
Co cloth ní, Fergus co n-epert:’
A Fir Baíth Is báeth do fecht
'sin magin i tá do fert
rosiacht coll do chombár and
is crichid h-i Cróen Chorand.
Fríthi ainmnigther a n-ard
co bráth bid Cróenech i m-Muirthemniu
ó 'ndiu bid Focherd a ainm
ind airm i torchair, a Fir, a Fir Baíth &c.
‘Tarrochair far céle,’ ‘or Fergus.’ ‘Eprid In n-ícfa In fer sin
i m-bárach?’ ‘Ícfa écin,’ ‘or Cú Chulaind.
Foídid Cú Chulaind atheroch Láeg do fis scél dús cia cruth
imtháthar isin dúnud & In bo beó Fer Báeth.
Asbert Luigid:’ ‘Atbath Fer Báeth & tiat Cú
Chulaind iar n-úair dom acallaim.’
Comrac Láríne meic
Nóis inso.
‘Nech úaib i m-bárach co ellom ar cend far céle,’ ‘or Lugaid.’
‘Ní faigébthar-side etir,’ ‘or Ailill,’ ‘acht má dorónaid céill
occai. Nách fer dotháeti chucaib, tabraid fín dó corop maith a menma, & asberthar friss’ ‘iss ed nammá fil dond fín
tucad a Crúachnaib, rosáeth linni do bith-siu for uisciu isin dúnad,’
‘& doberthar Findabair fora desreth
& asberthar’ ‘ragaid chucut día
tuicce cend ind ríastairthe dúinni.’ ‘No foíté co cach láth n-gaile a aidche, & ro ráté fris aní sin.
No gonad-som cach fer díb a úair. Ní féta nech leó ara chend
assennad.
Congairther dóib Láríne mac Nóiss olla n-aile bráthair side do
Lugaid ríg Muman. Ba mór a úallchas. Doberar fín dó & doberar
Findabair fora desraid. Tossécai Medb a n-dís.’ ‘Is mellach lim ind lánamain ucut,’ ‘ol sí.’ ‘Ba coindme a comrac.’
‘Ní géb-sa dít ém,’ ‘or Ailill.’ ‘Ra m-bia día tuca cend ind
ríastairthe dam-sa.’
‘Dobér immorro,’ ‘ar Láríne.
Tic Lugaid fo sodain.’ ‘Cate lib i m-bárach fer i n-áth?’
‘Téite Láríne,’ ‘or Ailill.
Dotháet Lugaid íarom do acallaim Con Culaind. Conrecat i
n-Glend Fir Baíth. Ferais cechtar de comráichne fri araile.’ ‘Is dó dodeochad dot acallaim,’ ‘or Lugaid.’ ‘Atá athechmatud
drúth sotal sund ucut,’ ‘ol sé,’ ‘bráthair dam-sa, Láríni a ainm. Dober
bréc immón ingin cétnai. Fort chotach didiu ní ruba é, nacham
fácba-sa cen bráthair. Ár Is airi doberar-som chucut-su ar
dáig co forgénmaís ar n-dís debuid. Maith lem chena cé no slaiss co
léir ar Is dar mo therthogu théite.’ ‘Téit Láríne ara bárach ar cend Con Culaind & ind ingen inna
farrad día nertad. Danethat Cú Chulaind íarom cen arm laiss.
Tallaid-side a arm n-airi ar écin. Gabaid íarom eter a dí láim &
cotmeil & fochrotha con sephaind a channebor ass combo búadartha
in t-áth día chacc & combo thrúallnethe aér na cethararda dia
dendgur. Ocus focheird co m-baí iter dá láim Lugdach.
Céin robo beó ní thaudchaid a brú for cóir. Ní robai cen clíab-galar. Níro loing cen airchissecht. Iss é óenfer ar apaide adroinni
drochtérnam úad-som di neoch cotránic friss ar Tána.’
Imacallaim na Mórígna fri
Coin Culaind inso ‘Co n-aca Cú In n-ócben chuci co n-étuch cach datha impe &
delb roderscaigthe furri.’ ‘Cé taí-siu?’ ‘or Cú Chulaind.’ ‘Ingen Búain ind ríg,’ ‘or sí.’ ‘Dodeochad chucut-su. Rot
charus ar th' airscélaib, & tucus mo seótu lim & mo indili.’
‘Ní maith ém ind inbuid tonnánac, nachis olc ar m-bláth, amin
gorti. Ní h-aurussa dam-sa dano comrac fri banscáil céin no m-beó
isind níth so.’ ‘Bidim chobair-se dait-siu oc sudiu.’
‘Ní ar thóin mná dano gabus-sa inso.’ ‘Bid ansu dait-siu,’ ‘or sí,’ ‘in tan dorag-sa ar do chend oc comruc
frisna firiu. Dorag-sa i r-richt escongan fót chossaib issind áth
co taíthis.’ ‘Dóchu lim ón oldás ingen ríg. Not géb-sa,’ ‘or sé,’ ‘im ladair co
m-mebsat t' asnai & bia fónd anim sin coro secha bráth bennachtan
fort.’ ‘Timorc-sa In cethri forsind áth do dochum-sa, i r-richt soide
glaisse.’ ‘Léicfe-sa cloich dait-siu asin tailm co commart do súil it
chind, & bía fónd anim sin coro secha bráth bennachtan fort.’
‘Dorag-sa dait i r-richt samaisci maíle derce riasind éit co memsat
ort forsna iláthu & forsna h-áthu & forsna linniu & ním aircecha-sa
ar do chend.’ ‘Tolécub-sa cloich deit-siu,’ ‘or sé,’ ‘co m-mema do fergara fót, &
bia fóind anim sin coro secha bráth bennachtan fort.’ ‘La sodain téit úad.
Combad sechtmain dó-som for Áth Grencha & dofuitted fer cach
laí i n-Áth Grencha laiss .i. i n-Áth Darteisc.’
Aided Lóich meic Mo
Femis inso sís.
‘Gessa Lóch dano mac Emonis amal a chéliu & dorairngired
dó comméte Maige Murthemne di mín Maigi Aí & timtacht
dá fer déac & carpat secht cumal, & nírbo fíu laiss comrac fri
gilla. Baí bráthair laiss, Long mac Ebonis cadessin. Dobreth
do sudiu a tinscra cétna iter ingen & dechelt & carpat & tír.
Téit-side ar cend Coin Culaind. Gontai Cú Chulaind co tobrad a
marb ar beólu a bráthar .i. Lóich.
Asbert-side dano dá fessed acht combad fer ulchach nod
n-gonad, no mairfed-som h-é ind.’ ‘Berid grem catha chuci,’ ‘ar Medb fria muintir,’ ‘tarsin n-áth
aníar co n-digsid taris, & brister fír fer fair.’ ‘Tíagait na secht Mane mílid i tosoch conid n-accatar for brú ind
átha aníar. Gabaid-som a díllait n-óenaig imbi In láa sin. Iss and
fordringtís na mná na firu día déscin.’ ‘Is sáeth dam,’ ‘or Medb,’ ‘nách accim In gilla imma n-ágar sund.’
‘Níba slániu de latt do menma,’ ‘or Léthrend echaire Ailella,’ ‘día
n-aicigther.’ ‘Dotháet íarom dochum ind átha amal buí :’ ‘Cía fer sucut, a Ferguis?’ ‘or Medb.’
‘Gilla araclich claideb co scíath ar búaib mór serig ar mnáib
feraid fodil di fer lessaib ar óenathib Ulad imgóet cáin fera fodil di
fobaid ríg than m_c dían día n-garar Muirthemne Mag másu
Cháuland Cú. ’ ‘Fordring Medb dano na firu la sodain día déscin.
Is and sin asbertatár na mná fri Coin Culaind dogníthe a chutbiud isin dúnud úair nád baí ulcha laiss & nícon téigtís dagóic acht
siriti ara chend. Ba h-assu dó ulcha smérthain do dénam leiss.
Conid gní-som aní sin ar dáig cuingthi comraic fri fer .i. fri
Lóch.
Gabais íarom Cú Chulaind lán duirnd dind feór & dichachain
fair, combo h-ed domuined cách combo ulcha baí lais. ’
‘Fír,’ ‘or In bantrocht,’ ‘is ulchach Cú Chulaind. Is cubaid do
niaid comrac fris.
Oc gressacht Lóich ón dorigénsat-som aní sin.’ ‘Ní digéon-sa comrac co cend secht lathi óndiu fris,’ ‘for Lóch.’ ‘Ní cubaid dúinni cen fóbairt ind fir frisin ré sin,’ ‘ol Medb.’ ‘Tabram fían láech cach n-aidchi do seilc fair dús In tairsimmis a báegal.’ ‘Dogníther íarom samlaid. Dothéged fían láech cach n-aidchi do
seilg fair-sium & nos gonad-som uli. It é seo immorro anmand na
fer dorochratar and : secht Conaill, secht n-Óengusa, secht Úargusa secht Celtri, ocht Féic, deich n-Ailella, deich n-Delbaíth, deich
Tasaig. It é insin gníma na sechtmaine sin dó-som i n-Áth Grencha.
Conniacht Medb comarli dús cid dogénad fri Coin Culaind ar ba
aincis mór lei an ro bíth leis día slógaib. Is í comarli arránic áes
féig forúallach do chor i n-óenfecht día saichthin In tan ticfad i
n-airis dála día accallaim-si, ar baí aires dála dissi ara bárach fri
Coin Culaind do dénam sída celci fris día tharrachtain. Foíti-si
techta úadi dia saigthin arco tíasad 'na coinni, & bad amlaid
tíasad & sé anarma fo déig ní ragad-si acht sí cona bantrocht dia
áil-seom.
Luid In techtairi .i. Traigthrén co airm i m-boí Cú Chulaind &
adfét do aithesc Medba. Bágais Cú Chulaind co n-dingned
samlaid.’ ‘Céd ón, cinnas as áil duit-siu techt i n-dáil Medba i m-bárach, a
Chú Chulaind?’ ‘or Láeg.’ ‘Amal conniacht Medb dano,’ ‘ol Cú Chulaind.’ ‘At móra glonna Medbi,’ ‘ol In t-ara.’ ‘Atágur lám ar cúl aci. ’
‘Cinnas as dénta dún samlaid?’ ‘for sé.’ ‘Do chlaideb fót choim,’ ‘ol In t-ara,’ ‘arnachat fagthar i m-báegul,
ár ní dlig láech a enecland dia m-bé i n-écmais a arm. Conid cáin
midlaig no n-dlig fón samail sin.’ ‘Déntar amlaid íarom,’ ‘ol Cú Chulaind.
Is and íarom baí In chomdál i n-Ard Aignech frisi ráter
Fóchaird indiu.
Tic íarom Medb isin dáil & inlis cethri firu déc dia sainmuintir
fessin do neoch as dech engnomma baí díb fora chind. At iat so iat-side: dá Glas Sinna dá mac Buccridi, dá Ardáin dá mac Licce
dá Glas Ogma dá mac Cruind, Drúcht & Delt & Dathen, Téa &
Tascur & Túalang, Taur & Glese.
Tic íarom Cú Chulaind ina dáil. Ataregat ind fir dó. Srethait
cethri goí déac i n-óenfecht fair. Nos dítin Cú íarom conná riacht
toind nó fóescham fair. Imsoí foíthib íarom & marbthus íat a
cethri firu déac. Conid íat sin cethri fir déac Fócherda, & Is iat fir
Chrónige ar isin Chrónig oc Focheird ro bíta.
Conid de asbert Cú Chulaind:’
Fó mo cherd láechdachta benaim béimend ágmara
for slóg síabra sorchaidi.
Certaim ág fri ilslúagaib
im díth erred anglondach
sceó Medbi & Ailella.
altai drochrún derchoblid
gossa dubrúin banmassa
cengait celga úargossa
fri ág erred anglonnach
congeib dagrún degmessa
oc fir dia n-dich dagarliud
im anglonna fófó. m.
‘Combad de sin dano rod lil a n-ainm as Focherd dond inud .i.
fó cerd .i. maith In cherd gascid donecmaic do Choin Culaind and
sin.
Tánic dano Cú Chulaind & dosnetarraid oc gabáil dúnaid & bíthus
dá Daigri & dá Ánli & cethri Dúngais Imlich díb. Gabais dano Medb for gressacht Lóich andaide.’ ‘Mór In cutbiud dait,’ ‘for sí,’ ‘in fer ro marb do bráthair do bith
oc díthugud ar slóig cen techt do chomrac fris, ar Is derb lind ní
déma siriti bras birda na letheti út fri bruth & feirg niad do
letheti-siu, & dano Is óenmummi forcetail conrotacht dán dúib. ’
‘Tánic dano Lóch i n-agid Con Culaind do dígail a bráthar
fair, ar donadbacht dó ba ulcha boí lais. ’
‘Tair dond áth úachtarach,’ ‘or Lóch.’ ‘Nípa isind áth escomon sa
condricfem, áit h-i torchair Long.
Ó thánic íarom do saigid ind átha, bibsat ind fir na bú tairis.’
‘Bíaid tart eisc sund indiu,’ ‘or Gabrán fili.
Is de atá Áth Dairtesc & Tír Mór Darteisc ó sin forsin phurt sin.
Ó ro chomraicset iárom ind fir forsind áth & ó ro gabsat oc glíaid
& oc imesorcain and & ó ro gab cách díb for trúastad a chéli, focheird
ind escongon trí ol im chossa Con Culaind co m-boi fáen fortarsna
isind áth ina ligu. Danautat Lóch cosin chlaidiub combu
chróderg In t-áth día fulriud.’ ‘Olc ón óm,’ ‘for Fergus,’ ‘a n-gním sin h-i fíadnaisi námat!
Gressed nech úaib, a firu,’ ‘for sé fria muintir,’ ‘in fer nár tháeth i
n-ascid.’ ‘Atraig Bricriu Nemthenga mac Carbatha & gabais for gressacht
Con Culaind.’ ‘Ro scáich do nert,’ ‘ol sé,’ ‘in tan Is bratán bec dattrascair
in tan dofil Ultu asa ces chucut. Dolig duit gním n-erred do
gabáil fort h-i fíadnaisi fer n-Érend & láech ansa do dingbáil a
gaisciud fón samail sin. ’ ‘La sodain atraig & benaid In n-escongain co mebdatár a h-asnai indi
& comboing In cethri darsna slúagu sair ar écin co m-bertatár a puple
inna n-adarcaib lasa torandcless darigénsat In dá láth gaile isind áth.
Tanautat-som In t-sod meic tíre. Doimairg na bú fair síar.
Léicid-som cloich asa tailm co mebaid a súil ina cind.
Téite i r-richt samaisce maíle derge, muitti riasna búaib forsna
linni & na h-áthu. Is and asbert-som :’
‘Ní airciu a n-átha la linni.’ ‘Léicid-seom cloich don t-samaisc maíl deirg co memaid a gergara
foí.
Cachain laíd la sodain :’
M'óenurán dam ar étib
sech nís n-étaim nís léicim
atú ar tráthaib úaraib
m'óenurán ar iltúathaib. Aprad nech fri Conchobar
cía domíssed níbo rom
rucsat meic Mágach a m-bú
conda randsat etarru.
Ro bíi cosnom im óenchend
acht nád lassa nach óenchrand
día m-betis a dó nó a trí
lasfaitis a n-athinni.
Bec nárom nítsat ind fir
ar imad comlaind óenfir
ní rubaim níth n-erred n-án
immar atú m'óenurán. m'óenurán .d.
‘Is and sin trá dogéni Cú Chulaind frisin Mórrígain a tréde dorairngert di h-i Táin Bó Regamna, & fichid Lóch isind áth cosin gaí bolga
doléic In t-ara dó lasin sruth. Gaibthi dó co l-luid h-i timthirecht a
chuirp, ar ba conganchnes oc comruc fri fer boí la Lóch.’
‘Teilg traigid dam!’ ‘or Lóch.
Doléici-seom Cú Chulaind combo tharis docer. Is de atá
Áth Traiged i Tír Mór.
Is and sin conbocht fír fer fair-seom a l-lá sin día lotar In cóicfer
cucai-seom fón oínme .i. dá Chrúaid, dá Chalad, Derothor. Nos
n-geogain Cú Chulaind a óenur. Is h-é sin Cóicsius Focherda &
Cóicer Óengoirt. Nó Is cóic lá déc iss ed ro boí Cú Chulaind h-i
Focheird, conid de atá Cóicnas Focherda isin Tána .Dosmbidc
Cú Chulaind a Delga conná cáemnacair anmanna de duniu ná
cethir ronucad a ainech secha fadess iter Delga & muir.’
Slánugud na
Mórrígna inso.
‘Ocond aithscís mór sin trá do Choin Chulaind, danarraid in
Mórrígan i n-delb na sentainne caillige & sí cáech losc, oc
blegon bó triphne. Coniacht-som dig furri. Dobert-si
blegon sini dó.’ ‘I n-iam bid slán doduc!’ ‘ol Cú Chulaind.’ ‘Bennacht dé & andé
fort!’ ‘ol sé.
Déi leó-som In t-áes cumachta, andéi immorro In t-áes trebtha.
Íctha a cend-si íarom combo slán.
Dobeir blegon indala sini combo slán a súil.
Dobeir blegon In tress sini combo slán a fergaire.
Combad ed atberad-som In cech ní díb sin :’ ‘Bráth bennachtan fort!’ ‘or sé.’ ‘Atbirt frim trá,’ ‘or In Mórrígan,’ ‘ním bíad íc lat co bráth.’
‘Acht rofessind combad tú,’ ‘ol Cú Chulaind,’ ‘nít ícfaind tria
bith sír.’ ‘ — Combad Ríamdrong Con Culaind for Tarthesc ainm in
sceóil sea isin Tána.
Is and sin dosiacht Fergus fora glinne arná bristé fír fer for
Coin Culainn. Is and sin íarom etha ar galaib oenfir cuici co
n-geogain cóicer Cind Coriss nó Dúin Chind Coross .i. Delgu Murthemne ind inbuid se. Geogain Cú Chulaind and sin Fota ina roí, Bó Mailce fora áth,
Salach ina imliuch, Muinne ina dind, Lúar i l-Lethberaib,
Fer Toíthle h-i Toíthlib. H-it é a n-anmand na tíri sin co bráth, cach
bale i torchair cach fer díb sin.
Geogain Cú Chulaind dano Traig & Dornu & Dernu, Col & Mebul &
Eraise, for Áth Tíre Móir de síu oc Méthiu & Cheithiu. Trí druíd
insin & a teóra mná.
Iar sin tra foídis Medb cét fer día sainmuintir do guin Con Culaind.
Nos geogain-seom uli íarom for Ath Chéit Chúile.
Is and asbert Medb:’ ‘Is cuillend dúnd ém guin ar muintire.’ ‘Is de atá Glaiss Chráu & Cuillend Cind Dúin & Áth Céit Chúle.’
In carpat serda & In Breslech Mór Maige Murthemne inso.
‘Ro gabsat trá cethri chóiced h-Érend dúnad & lonngport isin
Breslig Móir i m-Maig Murthemne, & ro láiset a n-ernail búair
& braite seocho fodess h-i Clithar Bó Ulad.
Gabais Cú Chulaind icond fert i l-Lercaib i comfocus dóib, & ataís a
ara tenid dó tráth nóna na h-aidchi sin .i. Lóeg mac Ríangabra.
Itchonnairc-seom úad grístatinem na n-arm n-glanórda úas chind
cethri cóiced n-Érend re funiud néll na nóna. Dofánic ferg & luinni
mór ic aicsin In t-slóig re h-ilar a bidbad 7 re h-imad a námat. Ro gab
a dá sleig & a scíath & a chlaideb. Crothis a scíath & cresaigis a
slega & bertnaigis a chlaidem, & dobert a srem caurad asa brágit
coro recratár bánánaig & boccánaig & geniti glinni & demna aeóir re
úathgráin na gáre dosbertatár ar aird. Cordas mesc ind
Némain forsin t-slóg. Dollotár i n-armgrith cethri chóiced Érend
im rennaib a sleg & a n-arm fodessin co n-erbaltatár cét láech díb do
úathbas & cridenes ar lár In dúnaid & In longpairt In n-aidchi sin.
Dia m-baí Láeg and co n-acca ní, In n-óenfer dar fíartharsna in
dúnaid fer n-Érend anairtúaid cach n-díriuch ina dochum.’ ‘Óenfer sund chucund innissa, a Chúcán,’ ‘or Láeg.’
‘Cinnas fir and sin?’ ‘or Cú Chulaind.’
‘Ní h-andsa. Fer caín mór and dano. Berrad lethan laiss.
folt casbude fair. Brat úanide i forcipol immi. Cassán gelairgit
isin brot úassa bruinne. Léne de sról ríg fo dergindliud do dergór i
custul fri gelcnes co glúnib dó. Dubscíath co calathbúali findruni
fair. Sleg cóicrind ina láim. Foga fogablaigi inna farrad. Ingnad
ém reb & ábairt & adabair dogní, acht ní saig nech fair & ní saig-seom for nech feib nachas faiced nech h-é.’ ‘Is fír sin, a daltán,’ ‘for sé.’ ‘Cia dom chartib síthchaire-sa sein
dom airchiseacht-sa dáig ar bíth foretatár-som In t-imned már inam
fuil-sea m-óenur i n-agid cethri n-ollchóiced n-Érend ar
Táin Bó Cúalngi don chur sa.’ ‘Ba fír ém do Choin Chulaind anní h-ísin. A nad-ránic In t-ócláech
airm i m-boí Cú Chulaind, argládais & airchissis de.’
‘Ferda sin, a Chú Chulaind,’ ‘ar sé.’
‘Ní mór side etir,’ ‘for Cú Chulaind.’
‘Dabér-sa dano cobair dait,’ ‘ar In t-ócláech. ’ ‘Cía tai-siu eter?’ ‘or Cú Chulaind.’
‘Iss messe do athair a s-sídib .i. Lug mac Ethlend.’
‘It tromda dano na fuli form-sa. Ba h-éim dam mo íc.’ ‘Cotail-siu sin bic, a Chú Chulaind,’ ‘or In t-ócláech,’ ‘do
thromthorthim cotulta h-icond ferta Lerga co cend teóra láa & teóra
n-aidchi, & firfat-sa forsna slógaib In n-airet sin.’ ‘Canaid a chéle ferdord dó, contuli friss co n-accae nách crecht
and ropo glan.
Is and asbert Lug:
Éli Loga inso sís’
‘Atraí, a meic mór Ulad
fót sláncréchtaib curetha
fri náimtiu fer melldarath
móradaig todonathar
dia ferragaib sligethar
slúaig immenard nerethar
fortacht a síd sóerfudut
issin mruig ar conathaib
cot anmuin arfucherthar
fóchiallathar óengillae
arclith ar búaib baífedae
slig delb silsa ríut.
Ni fil leó do nertsáegul
fer do baraind bruthaigte
co niurt for do lochtnamtib
cing it charput comglinni
is iar sin atrai. atrai. a. m. ’ ‘Teóra lá & teóra n-aidchi baí Cú Chulaind ina chotlod. Bá dethbir
són ém ce ro baí do mét In chotulta boí do mét na athscísi. Ón
lúan íar samain sainrud cosin cétaín íar n-imolg níro chotail
Cú Chulaind frisin ré sin acht mad mani chotlad fithisin m-bic fria gaí
íar medón midlaí & a chend fora dornd & a dornd ima gaí & a gaí
fora glún, acht ic slaidi & ic slechtad & ic airlech & ic esorcain cethri
n-ollchóiced n-Érend frisin ré sin. Is and sin focherd In láech síde
lossa & lubi íci & slánsén i cnedaib & i créchtaib, i n-áladaib & i n-ilgonaib Con Culaind, co ternó Cú Chulaind ina chotlud cen ráthugud dó etir. Is í sein trá amser i l-lotar In macrad atúaid ó Emain Macha trí
choícait mac ríg do Ultaib im Follamain mac Conchobair & dosberat
teóra catha dona slúgaib co torchratar a trí comlín leó & torcratár
in macrad dano acht Fallamain mac Conchobair. Bágais Fallamain ná ragad ar cúlu co h-Emain co bruinni m-brátha & betha co m-berad
cend Ailella leiss cosin mind óir boí úaso. Nírbo réid remi-seom
aní sin, úair dofairthetár dá mac Bethe meic Báin, dá mac mumme
& aite do Ailill, & rod gonsat co torchair leó.
Conid Aided Na Macraide Ulad insin & Fallamna meicConchobair.
Cú Chulainn immorro baí ina súantairthim cotulta co cend teóra
láa & teóra n-aidchi h-icond ferta i l-Lergaib. Atracht Cú Chulaind iar
sin asa chotlud & dobert láim dara agid & dorigni rothmúal corcra de
ó mulluch co talmain, ba nert leiss a menma & tíasad i n-óenach nó
i tochim nó bandáil nó i cormthech nó i prímóenach do prímóenaigib
Érend.’ ‘Cia fot atú-sa isin chotlud sa innosi, a óclaích?’ ‘ar Cú Chulaind.’
‘Trí lá & trí aidchi,’ ‘for In t-ócláech.’
‘Ron mairg-sea de side!’ ‘or Cú Chulaind.’
‘Cid de ón?’ ‘or In t-ócláech.’ ‘Na slóig cen fópairt frisin ré sin,’ ‘ar Cú Chulaind.’
‘Ní filet-som ón óm etir,’ ‘or In t-ócláech.’
‘Ceist, cia arránic?ar Cú Chulaind.’
‘Lotar In macrad antúaid ó Emain Macha trí choícait mac im
Follomain mac Conchobair do maccaib ríg Ulad & dobertsat teóra
catha dona slúagaib ri h-ed na trí lá & na trí n-aidchi h-i taí-siu it
chotlud innossa, & torcratár a trí comlín leó & torchratár In macrad
acht Follomain mac Conchobair. Bágais Follomain co m-bérad
cend Ailella & nírbo réid dó-som ón ar ro marbad.’
‘Apraind ná bá-sa for mo nirt de side, úair día m-beind-se for mo
nirt ni tóethsitís In macrad feb dorochratár & ní tóethsad
Follomain mac Conchobair.’ ‘Cossain archena, a Chúcán, ní h-aisc dot inchaib & ní táir dot
gasciud.’ ‘Airis-siu sein innocht dún, a óclaíg,’ ‘or Cú Chulainn,’ ‘arco
n-díglom malle In macraid forsna slúgaib.’ ‘Nád anéb om ale,’ ‘for In t-ócláech,’ ‘uair cid mór do chomramaib
gaili & gascid dogné nech h-it arrad-so ní fair bías a nós nách a allud
nách a irdarcus acht Is fort-so. Is aire sin nád aniub-sa. Acht imbir-seo féin do gním gascid t' óenur forsna slúagu úair ní leó atá
commus t' anma don chur sa.’ ‘Ocus In carpat serda, a m-mo phopa Láig?’ ‘ar Cú Chulaind.’ ‘In
coemnacar a innell & innatá a threlom? Má cotnici a innell & má
dotá a threlom, na n-innill, & mani fil a threlom, nacha n-innill
etir.’ ‘Is and so atracht In t-ara & ro gab a fíanerred aradnachta immi.
Bá dond fíanerred aradnachta sin ro gabastár-som immi a inar
bláith bíannaide Is é étrom aerda Is é súata srebnaide, Is é úagthe
osslethair conná gebethar ar lúamairecht lám dó anechtair. Ro
gabastar-som forbrat faind taris anechtair dorigni Simón Druí do
Dáir do ríg Rómán conda darat Dáir do Chonchobar conda darat
Conchobar do Choin Culaind conda rairbert Cú Chulaind día araid.
Ro gabastar In t-ara cétna sin dano a chathbarr círach clárach
cethrochair co n-ilur cach datha & cach delba dara midgúallib
sechtair. Bá somassi dó-som sin & nírbo thortromad. Taraill a
lám leiss In gipni n-dergbudi mar bad land dergóir do brondór
bruthi dar or n-inneóni fria étan dó do indchomartha a aradnachta sech a thigerna. Ro gabastár idata aurslaicthi a ech & a
del intlassi ina desra. Ro gabastár éssi astuda a ech ina thúasri .i. aradna a ech ina láim chlí re imchommus a aradnachta.
Is and so focheird a lúrecha iarnaidi intlassi immó echaib congebethar dóib ó thul co aurdornd do gaínib & birínib & slegínib &
birchrúadib corbo birfocus cach fonnod isin charpat sin, corbo
chonair letartha cach n-ulind & cach n-ind & cach n-aird & cach
n-airchind don charput sin. Is and sin focheird bricht comga dara
echraid & dara chomalta connárbo léir do neoch isin dúnud & corbo
léir dóib-seom cách issin dúnud. Bá deithbir ém cé focherded-som
inni sin dáig ar bíth bátár teóra búada aradnachta forin n-araid In lá
sin .i. léim dar boilg & foscul n-dírich & imorchor n-delind.
Is and so ro gab In caur & In cathmílid & In t-indellchró bodba fer
talman, Cú Chulaind mac Súaltaim, ro gab a chatherred catha &
comraic & comlaind imbi. Bá don chatherred catha sin & chomraic &
chomlaind ro gab-som immi secht cneslénti fichet cíartha clártha
comdlúta bítís bá thétaib & rothaib & refedaib h-i custul fria
gelchnes dó arnacha n-dechrad a chond nach a chíall ó doficed a lúth látair. Ro gabastár a chathcriss curad taris anechtair do chotutlethar crúaid choirtchide do formna secht n-damseched n-dartada co
n-gabad dó ó thana a thaíb co tiug a ochsaille ro bíth immi ic díchur
gaí & rend & err & sleg & saiget. Dáig Is cumma focherditís de & mar
bad do chloich nó charraic nó congna ro chíulaitís. Is and sin ro
gabastár a fúathroic srebnaide sróill cona cimais do bánór bricc
fria fri móethíchtur a medóin. Ro gabastár a dondfúathróic
n-dondlethair n-degsúata do formna cethri n-damseched n-dartada cona
chathchris do cholomnaib ferb fua dara fúathróic srebnaide sróill
sechtair. Is and so ro gabastár In rígnia a chatharm catha &
comraic & comlaind. Ba don chatharm chatha sin íarom ro
gabastar a ocht claidbíni ima arm dét n-drechsolus. Ro gabastar
a ocht slegíni ima sleig cóicrind. Ro gabastar a ocht n-gothnatha
"má goth néit. Ro gabastar a ocht cletíni 'ma deil cliss. Ro
gabastar a ocht scíathu cliss imma chromscíath n-dubderg ina
téged torc taiselbtha ina tul tárla cona bil áithgéir ailtnidi imgéir
ina h-urtimcheull contescfad finna i n-aigid srotha ar áthi &
ailtnidecht & imgéri. Inbaid fogníth ind óclaig fáeborchless di, is
cumma imthescad dá scíath & dá sleg & dá chlaideb. Is and so ro
gab a chírchathbarr catha & comraic & comlaind ima chend asa
n-gáired gáir chét n-óclách do sírégem cecha cúli & cecha cerna de,
dáig Is cumma congáirtis de bánánaig & boccánaig & geniti glinne &
demna aeóir ríam & úaso & ina imthimchiull cach ed no téged re
testin fola na m-míled & na n-anglond sechtair. Ro chress a
cheltar comga taris don tlachtdíllat Tíre Tairngire dobretha
dó ó aiti druídechta.
Is and so cétríastartha im Choin Chulaind co n-derna úathbásach
n-ílrechtach n-ingantach n-anaichnid de. Crithnaigset a charíni
imbi imar crand re sruth nó imar bocsimin fri sruth cach m-ball &
cach n-alt & cach n-ind & cach n-áge de ó mulluch co talmain. Ro
láe sáebglés díberge dá churp i m-medón a chrocind. Táncatár a
thraigthe & a luirgne & a glúne co m-bátár dá éis. Táncatár a sála
& a orcni & a escata co m-bátár ríam remi. Táncatár tulféthi a orcan
co m-bátár for tul a lurgan combá métithir muldornd míled cech
mecon dermár díbide. Srengtha tollféthe a mullaich co m-bátár for
cóich a muineóil combá métithir cend meic mís cach mulchnoc dímór dírím dírecra dímesraigthe díbide. And sin dorigni cúach cera
dá gnúis & dá agid fair. Imsloic indara súil dó ina chend; iss ed
mod dánas tairsed fíadchorr a tagraim do lár a grúade a h-iarthor
a chlocaind. Sesceing a sétig co m-boí fora grúad sechtair.
Ríastartha a bél co úrtrachta. Srengais In n-ól don fidba chnána
comtar écnaig a ginchróes. Táncatár a scoim & a thromma co
m-bátár ar etelaig ina bél & ina brágit. Benais béim n-ulgaib
leóman don charput úachtarach fora forcli comba métithir
moltchracand cech slamsrúam thened doniged ina bél asa brágit.
Roclos bloscbéimnech a chride ré chlíab imar glimnaig n-árchon h-i
fotha nó mar leómain ic techta fó mathgamnaib. Atchessa na
coinnli bodba & na cithnélla neme & na h-aíble tened trichemrúaid
i n-néllaib & i n-áeraib úasa chind re fiuchud na ferge fírgarge
h-itrácht úaso. Ra chasnig a folt imma chend imar craíbred
n-dergscíach i m-bernaid athálta. Ce ro crateá rígaball fó rígthorad
immi iss ed mod dá rísad ubull díb dochum talman taris acht ro sesed
ubull for cach óenfinna and re frithchassad na ferge atracht dá
fult úaso. Atracht In lúan láith asa étun comba sithethir remithir
airnem n-óclaích corbo chomfota frisin sróin coro dechrastár oc
imbirt na scíath, oc brogad ind arad, oc taibleth na slóg. Ardithir
immorro remithir talcithir tresithir sithidir seólchrand prímluingi
móri In buinne díriuch dondfala atracht a fírchléthe a chendmullaig
h-i certairdi, co n-derna dubchíaich n-druídechta de amal chíaig do
rígbrudin In tan tic rí día tincur h-i fescur lathe gemreta.
Iarsin ríastrad sin ríastarda im Choin Culaind Is and sin doreblaing
ind err gascid ina chathcharpat serda co n-erraib iarnaidib, cona
fáebraib tanaidib, cona baccánaib & cona birchrúadib, cona thairbirib níath, cona n-glés aursolcdi, cona thairngib gaíthe bítís ar
fertsib & íallaib & fithisib & folomnaib don charpat sin. Is amlaid boí
in carpat sin cona chreit chróestana chróestirim chlesaird
clangdírig caurata ara taillfitís ocht n-airm n-indflatha co lúas faindle nó
gaíthe nó chliabaig dar róe maige. Ro suidiged In carpat sin for
dá n-echaib díana dremna dásachtacha cendbeca cruindbeca
corrbeca biruích bascind bruinnederg sesta suachinte sogabálta
sodain fo grinnib áillib a fén. Indara h-ech díb-side ocus sé lugaid
lúathlémnech tresmar túagmar traigmar fótmar fochorsid. In
t-ech aile ocus sé casmongach cascháel coseng seredchóel airgdech. Is and so focheird torandchless cét & torondchless dá chét &
torandchless trí cét & torandchless cethri cét, & tarrasair aice for
torandchless cúic cét, úair nírbo furáil less In comlín son do thotim
leiss ina chétchumscli & ina chétchomling catha for cethri chóiced
h-Érend. Ocus dotháet ass fón cumma sin d' insaigid a námat &
dobretha a charpat mórthimchull cethri n-ollchóiced n-Érend
ammaig anechtair, & dosbert fóbairt bidbad fó bidbadaib foraib
& dobreth seól trom fora charpat & dollotar rotha íarnaidi in
charpait h-i talmain corbo leór do dún & do daingen feib dollotár rotha
íarnaide In charpait h-i talmain, uair Is cumma atrachtatár cluid &
cairthe & carrce & táthleca & murgrían In talman aird i n-aird frisna
rothaib íarndaidib súas sell sechtair. Is aire focheird In circul
m-bodba sin mórthimchull cethri n-ollchóiced n-Érend ammaig
anechtair arná teichtis úad & ná scaíltís immi coros tairsed fri
tendta fri tarrachtain na macraide forro. Ocus dotháet isin cath
innond ar medón & fáilgis fálbaigi móra do chollaib a bidbad mórthimcholl In t-slóig ammaig anechtair fo thrí & dobert fóbairt
bidbad fo bidbadaib forro co torchratár bond fri bond & méde fri
méde, ba sí tiget ind árbaig. Dosrimchell aridisi fa thrí In cruth
sin co farcaib cossair sessir impu fá mór-thimchull .i. bond trír fri
méde trír fó chúaird timchill immón
dúnad. Conid Sesrech Breslige a ainm issin Táin, & iss
ed tres n-dírime na Tána .i. Sesrech Breslige & n-Imslige Glennamnach & In cath for Gárig & Irgárig. Acht ba
cumma cú & ech & dune and.
— Iss ed atberat araili ro fich Lug mac Eithlend la Coin Culaind
Sesrig m-Breslige.
Nícon fes immorro a árim & ni cumangar a rím cía lín dorochair
and do dáescorslúag, acht ro rímthé a tigernai nammá. It é seo
a n-anmand-side inna rurech & inna taísech .i. r. dá Chrúaid, dá
Chalad, dá Chír, dá Chíar, dá Ecell, trí Cruim, trí Caurith, trí
Combirgi, cethri Feochair, cethri Furachair, cethri Caiss, cethri
Fotai, cúic Caurith, cúic Cermain, cúic Cobthaig, sé Saxain, sé Dáich,
sé Dári, secht Rocháid, secht Rónáin, secht Rurthig, ocht Rochlaid, ocht Rochtaid, ocht Rindaich, ocht Corpri, ocht Mulaich, náe
n-Daigith, náe n-Dári, náe n-Dámaig, deich Féic, deich Fiacaich, deich
Fedelmid. Deich ríg ar secht fichtib ríg ro bí Cú Chulaind i m-Bresslig
Móir Maigi Murthemni. Dírime immorro olchena di chonaib &
echaib & mnáib & maccaib & mindaínib & drabarslóg, ar nír érno In tres
fer do feraib h-Érend cen chnáim lessi nó lethchind nó lethsúil do
brisiud nó cen bithanim tria bithu betha. Ocus dotháet úadib iar
sin iar tabairt In tressa sin forro, cen fuligud cen fordercad fair
féin ná fora gillu ná for ech dia echaib.’
Túarascbáil delba Con Culaind so.
‘Dotháet Cú Chulaind arna bárach do thaidbriud In t-slóig &
do thaisbénad a chrotha álgin álind do mnáib & bantrochtaib
& andrib & ingenaib & filedaib & áes dána, úair nír míad ná
mass leiss In dúaburdelb druídechta tárfás dóib fair ind adaig sin
reme. Is aire sin tánic do thaselbad a chrotha álgin álaind In lá sin.
Álaind ém In mac thánic and sin do thaselbad a chrotha dona
slúagaib .i. CúChulaind mac Soaldaim. Faircsi trí folt fair : dond
fri toind cind, cróderg ar médon, mind órbude ardatugethar. Caín
cocarsi ind fuilt sin co curend teóra imsrotha im chlais a chúlaid.
Comba samalta & órsnáth cach finna fathmainnech forscaílte forórda
dígrais dúalfota derscaigthech dathálaind dara formna síar sell
sechtair. Cét cairches corcorglan do dergór órlasrach imma brágit.
cét snáthéicne don charmocol cummascda h-i timthacht fria chend.
Cethri tibri cechtar a dá grúad .i. tibre buide & tibre úane & tibre
gorm & tibre corcra. Secht n-gemma do ruthin ruisc cechtar a dá
rígrosc. Secht meóir cechtar a dá choss, secht meóir cechtar a dá lám co n-gabáil ingni sebaic, co forgabáil ingne griúin ar cach n-aí
fo leith díib-sin.
Gabaid-seom dano a díllat n-óenaig n-imbi In láa sin. Baí dá
étgud immi .i. fúan caín cóir corcorglan corthorach cóicdíabuil.
Delg find findargit arna ecor d' ór intlassi úasa bánbruinni gel
imar bad lóchrand lánsolusta nád chumgaitis súili doíni déicsin ar
gleóraidecht & glainidecht. Clíabinar sróil sirecda ré chnes
congebethar dó co barrúachtar a dondfúathróci donddergi míleta
do sról ríg. Dondscíath dondderg dondchorcra co cóicroth óir, co m-bil finddruini fair. Claideb órduirnd intlasi co torceltaib óir
derg i n-ardgabáil gaili fora chris. Gaí fota fáeborglas re faga féig
fóbartach co semmannaib óir órlasrach inna farrad issin charpat.
Naí cind isindala láim dó. Deich cind isind láim aile. Ros ecroth
úad frisna slúagaib. Conid comram aidchi do Choin Chulaind
sin.
Is and sin frisócbat mná Connacht forsna buidne & fordringtís
mná firu do déscin crotha Con Culaind. Follaig immorro Medb a
h-ainech & ní lámair taidbsin a gnúsi, acht boí fo damdabaig scíath ar
omon Con Culaind.
Conid de sin asbert Dubthach Dóel Ulad:’
Masu h-é In ríastartha
bíait collai duíne de. Beite éigme im lissu
bíait fuind fri airisiu.
Biait corthi i l-lechtaib
bid formach do rígmartaib.
Ní maith no fichid In cath
i l-leirg frisin n-oennenach.
Adchíu In cruth immondnaig
ocht cind inna chuillsennaib.
Adchíu fodb leiss i m-brétaib
deich cind ina rosétaib.
Adchíu dofócrat far mná
a n-gnúis tarsna ergala.
Adchíu far rígna In móir
ní toccair dond imforráin.
Díambad mé bad chomarlid
bíad slóg imme di cach leith.
coro gartigtis a ré
mása é In ríastarde.
‘Conid and ro chan Fergus inso co n-ebairt:’ Ber ass Dubthach n-Dóeltengaid
iar cúl In t-slóig na srengaid.
Nícon dergéni nach maith
ó geogain In n-ingenraith
Ferais écht n-dochla n-dobail
guin Fiachaig meic Conchobair.
Nípau chaíniu rocloth dó
guin Corpri meic Fedelmtheó.
Rígi n-Uladni chosnai
mac Lugdach meic Casrubai.
Iss e dogní fri doíni
a nad rubad cosaídi.
Bid olc la longais n-Ulad
guin a meic nád lánulach.
Costud Uladmá dobí
adsuífet In n-imirgi.
Sirfid In noíndin h-i fot
do Ultaib co n-derasot.
Bíait techta scélmara
bíait rígnai dermara
bíait créchtai fuidb bechtai
bíait buidne airlechtai.
Biait collai fó chossaib
biait brain for branfossaib
beti fáenscéith h-i lergaib
bid cumtach do díbergaib. Roínfid fuil féne fo don
la slúag inna n-dunechon.
Regaid ind longas h-i fat
do Ultaib díanda rísat.
Ní geib coistecht arubthá
ber ass Dubthach n-Dóeltenga. Ber. a.
‘Sréid Fergus Dubthachúad iar sin co n-arrasair dia sruib fri
budin anall.
Co cloth ní Ailill co n-ebairt :’ ‘Ná fer báig, a Fergus, ar buaib sceó mnáib Ulad aithgen ara
m-bernaib beit mairt ili sund slig ceni silsiter acht i n-óenferaib
ardeslig isind áth cach óenlathiu. ’ ‘Co cloth ní Medb:’ ‘comérig, a Ailill, co fíannaib fótrind ar duth buaib sceó genat
m_c melchib athaib i n-grenchaib móraib i l-linnib dubaib forbrisfet
comlund scéo Fergus dánae co loingis Ulad biaith and iartach i
n-díaid In chatha memais cauma co filedaib Féne. ’ ‘Co cloth ní Fergus:’ ‘Banairle baetha nacha auchide nacha cluinte co teintib bláthaib
sceó cholet muinter sceó chenel olca anapthai rosrí a chialla consuidet na tádet. ’ ‘Co cloth Gabrán file :’ ‘Ná briguid briathra sceó laidib rígnaib for bronnaib di thuathaib
déni día messaib blassaib dia fáebra fichi cessóe cía bera na suí
forellig na tulle miscais.’ ‘Ná fémdit far céle. Taít ara chend isin n-áth,’ ‘or Fergus.’
‘Aúchaide Ailill,’ ‘or Medb.
Co cloth ní Ailill:’ ‘Fergus rofitir morthúathaib for far muintir méilaith ní imthecht
ar far m-búaib acht cía far slig slattaib i m-búaib dithoing ceóbera di
far mór belgib brassaib.’ ‘Co cloth ní Fergus:’ ‘Ná fer, a Medb, mórscoith dit loingis bairr brátha iar m-bliadain
sceó cháthig mná massa iartaige nád imdat dit morchothaib día
thúathaib tisccet. ’
Imroll Belaig Eóin inso.
‘Fíacha Fíaldána Dimraith dolluid do acallaim meic sethar a
máthar .i. Mane Andóe a ainm. Dolluid Dócha mac Mágachla
Mane n-Andóe. Dolluid Dubthach Dóel Ulad la Fíachaich
Fialdána Dimraith. Docorastár Dócha gaí for Fíachaig co l-luid i
n-Dubthach. Focheird dano Dubthach gaí for Mane co l-luid i
n-Dócha.
Dí fieir immorro máthair Dubthaig & Dóche.
Is de atá Imrull Belaig Eúin.
Nó Is de atá Imroll Belaig Eúin .i. tíagait na slóig do Beluch
Eúin. Anait a n-dí dírim i suidiu. Tic Díarmait mac Conchobuir di Ultaib antúaid.’ ‘Eirged marcach úaib,’ ‘or Díarmait,’ ‘co tí Mane dom accallaim
dís & ragat-sa dís ara chend.’ ‘Condrecat íarom.’ ‘Todeochad-sa,’ ‘or Díarmait,’ ‘ó Chonchobar co n-erbora fri Medb & Ailill co relcet na báe ass & slán uile a n-dorónad and & tabár in
tarb aniar cosin tarb ille co comairset, úair ro báge Medb.’
‘Ragat-sa,’ ‘or Mane,’ ‘co n-apror friu.’
‘Ráti-side dano fri Meidb & Ailill.’
‘Ní h-étar for Medb aní siu,’ ‘or Mane.’ ‘Dénam cóemchlód dá gaisced didiu,’ ‘or Díarmait,’ ‘massu ferr
latt.’ ‘Maith lim,’ ‘or Mane.
Focherd cechtar de gaí for araile conid apthatar a n-dís, & conid
Imroll Belaig Eóin ainm na maigni sin.
Maitti a n-dírim fo araill. Dofuittet trí fichit díb di cechtar dá
lína. Is de atá Ard In Dírma.’
Aided Tamuin Drúith inso.
‘Foruirmiset muinter Ailella a mind ríg for Tamun drúth. Ní
lámair Ailill a beith fair fessin. Srédis Cú Chulaind cloich fair
oc Áth Tamuin co m-mebaid a chend de.
Is de atá Áth Tamuin & Tuga im Thamun.’
Aided Óengussá meic Óenláma.
‘Dointaí íarom Óengus mac Óenláma Caíme, óclach dána di
Ultaib, In slóg n-ule oc Modaib Loga — Is inund ón dano &
Lugmod — co tici Áth Daferta. Nís léic secha & dosmbidc
co l-lecaib. Ocus asberat ind eólaig immusneblaid ríam remáin
co tíastais fo chlaideb oc Emain Macha acht bid ar galaib óenfir
conrístá friss. Brisit fír fer fair íarom & ra m-beótar i n-écomlond.’
Comrac Fergusa
fri Coin Culaind.
‘Táet nech úaib ar mo chend-sa,’ ‘ar Cú Chulaind,’ ‘oc Áth Da
ferta.’ ‘Nípa messe, nípá mé!’ ‘ol cách assa magin.’ ‘Ní dlegar
cimbid dom cheniúl. Cía no dligthe, nípad mé dobertais tara
chend i cimbidecht.’ ‘Is and gessa do Fergus mac Róich techt ara chend-som. Opaid-side dano dul ar cend a daltai .i. Con Culaind. Dobreth fín do & ro
mescad co trén & ro guded im dula isin comrac. Téit iass íarom ó
ro bás ocá etargude co tromda.
Asbert Cú Chulaind íarom :’ ‘Is co n-glinni dothéig ar mo chend-sa, a popa Fergus,’ ‘ol
sé,’ ‘cen claideb inna intiuch.’ ‘ — Ar gatsai Ailill ass ut praediximus.’ ‘Is cumma lim-sa etir,’ ‘or Fergus.’ ‘Cia nobeth claideb and, ní
imbértha fort-su. Teilg traigid dam, a Chú Chulaind,’ ‘or Fergus.’
‘Teilgfe-so dano dam-sa arísi,’ ‘ar Cú Chulaind. ’ ‘Samlaid écin,’ ‘or Fergus.
Is and sin dolléci Cú Chulaind traigid for cúlu re Fergus co r-rici
Grellig n-Dolluid ara telced Fergus dó-som traigid i l-ló In chatha.
Tairbling Cú Chulaind íarom h-i n-Grellaig Dolluid.’ ‘Ara chend dait, a Fergus!’ ‘or cách.’ ‘Aicc,’ ‘ol Fergus.’ ‘Ní ord erossa. Is robeóda intí fil and.
Conom thí de chind chúarda ní reg.’ ‘Tíagait secha íarom co n-gabsat dúnad h-i Crích Ross. Raclunethar són dano Ferchú Loingsech buí for longais re n-Ailill. Dotháet-side ar cend Con Culaind. Trí fir déac dano ba h-é a lín. Gontai
Cú Chulaind oc Cingit Ferchon. Atát a trí líic déac and.’
Comrac Maind
‘Foídis Medb Mand Muresci mac Dáiri do Domnandchaib do
chomrac fri Coin Culaind. Derbráthair side & Damán athair
Fir Diad. Ba fer borb brogda íarom im longud & im ligi in
Mand. Fer dothengthach dobeóil amal Dubthach Dóel Ulad. Ba
fer tailc trebur co sonairte ballraid amal Munremur mac Errcind.
Trénfer tnúthach amal Triscod trénfer tigi Conchobair.’
‘Ragat-sa & mé anarma, & conmél eter mo lámaib h-é, ar ní míad nó
mas lem arm d' imbirt for siriti n-amulach amne.’ ‘Luid íarom do saigid Con Culaind. Is and boí-side & a ara forsin
maig oc frecomét In t-slúaig.’ ‘Óenfer cucund sund,’ ‘or Láeg fri Coin Culaind.’
‘Cinnas fir?’ ‘ol Cú Chulaind.’
‘Fer dubdond tailc tarbda & sé anarma.’
‘Léic sechot,’ ‘ol Cú Chulaind.
Tic cucu la sodain.’ ‘Do chur chomlaind frit dodeochad-sa,’ ‘ol Mand.
Gabait íarom for imtrascrad fri ré cían & trascraid Coin Culaind
fo thrí Mand. Conid greis In t-ara.’ ‘Díambad curadmír do chosnam i n-Emain duit,’ ‘for sé, ropadatrén’
‘for ócaib Emna.’ ‘Tic a ferg niad & atraig a bruth míled cor trascair Mand fón corthi
coro scor i m-minágib.
Conid de atá Mag Mandachta .i. Mand Échta .i. écht Maind and. Foídis Medb arna bárach naí firu fichet ara cheand i n-grellaich
Con Culaind. Fuiliarnn a ainm ina grellcha fri Áth Fir Dead de
siu. Sraitis a naí n-gaí fichet fair fo chétóir .i. Gaili Dána cona
secht maccaib fichet & mac a deirbsethar .i. Glas mac Delgna. In
tan íarom rigset a láma uili día claidmib, tic Fiacha mac Fir febe ina n-dedhaid asin dúnad. Focheirdd bedg asa charput
in tan atcondairc a l-láma uile i cind Con Culaind & benaid a naí rigthi
fichit díb.
Is and asbert Cú Chulaind:’ ‘Is cobair i n-éimib ém a n-dorighnis.’ ‘A m-bec sa,’ ‘ol Fiacha,’ ‘is tar cotach dúindi ar n-Ultaib. Día rí
neach díb a n-dúnad, regma-ni ar tríchait cét fo gin claidib.’ ‘Tongu et reliqua, In tan dorelced mo anál dam-sa,’ ‘or Cú Chulaind,’
‘nícon ricfa fer díb-seom a m-beathaid.’ ‘Gontais Cú Chulaind íar sin an noí firu fichit & dá
mac Ficce lais occo, dá ócláech dána di Ultaib dollotar do imbirt a
cumaing forsin slóg. Is é a n-gním insain forsin Táin co l-lotar
don chath la Coin Culaind.
Atá isin cloich i medón ind átha láthrach tele a scéth & a
n-dornn & a n-glúine. Ocus rolátha a naí coirthi
fichit and sin.’
Comrac Fir Diad & Con Culaind so.
‘Is andsin ro h-imráided leó-som íarom cia fer bad túalaing dingbáil Con Culaind díb. Adbertsadar & ro nertsadar & ro ráidsetar
ceithri cóiced h-Érend cia bad chóir do thabairt for áth i nn-agid
Con Culaind. Atrubartadar uili corb é In Conganchnesach a h-Irrus
Domnand, In feidm nach fuilingther & In bairindlecc brátha, a derbchomalta dil díchra fodeisin. Ní baí ic Coin Chulaind cles ná
beth aice acht mad cles In gaí bulgai nammá, & cid indar leó-som
baí aici-seom a sechna & a imdegail fair, dáig cnes congnaidhi imbi,
nochonisgébdis airm ná ilfáebair.
Dobretha Medb techta for cend Fir Diad. Nocho tánic Fer Diad
risna techtaib hísin. Dobretha Medb filid & áes dána & áes glámtha
grúaidi ara chend co n-derntais a áerad & a aithised & a ainfíalad coná fagad inad a chind for bith co tísad i pupall Medba & Aililla for
Tána. Tánic Fer Diad leisna techtaib h-ísin ar úaman a imderctha
dóib.
Tucad Findabair, ingen Medba & Ailella, fora leathláim. Is í ind
Findabair sin no gobad láim ar cach cúach & ar cach copán d"
Fir Diad; Is í dobeired teóra póc fria cach copán díb-sin dó; Is í no
dáiled ubla fírchubra dar sedlach a léned fair. Is ed adberead-si ba h-é a leandán & a toga tochmairc do feraib In t-sáegail Fer Diad.
Inaim robo sáithech subach sofarbaílig Fer Diad, Is and adbert
Medb:’ ‘Maith aile, a Fir Diad, In fetair-seo cia fáth 'ma radgoired isin
pupull sa?’ ‘Nád edar-sa ón óm,’ ‘ar Fer Diad,’ ‘acht degmaithi fer n-Érind
and. Cid écóru mo beith-se and anás cach degláech?’ ‘Nád ed óm ám,’ ‘or Medb,’ ‘acht da thobairt charpait trí secht
cumal dait & timthacht dá fer déac & cutruma Maigi Murthemne do
mín Moigi Aíi, & bith a Crúachain do grés, & fín do dáil fort and ;
saíri do chlaindi & do cheniúil do grés can cháin, cen chobach; mo
duileand-dealc óir-sea duit i failet deich fichit unga & deich fichit
leathunga & deich fichit crosach & deich fichit cethramthan; Findabair m-ingen-sa & ingen Aililla do óenmnaí dait & comaid dom
sliasaid-sea. Dia rís a lesa air sin anúas fogéba na dei ris.’
‘Is móra na comada sin & na h-aisceda sin,’ ‘or cach.’
‘Is fír ón,’ ‘or Fer Diad.’ ‘Isat móra, & cidat móra chena, a Medb,
is acot-so fodeisin fáicfidther mad dula dam-sa i n-aigid mo
chomalta do chomrac.’ ‘A firu trá,’ ‘or sí or Medb, tri chóir n-indlaig & imchosaídi,’ ‘is
fír In bríathar asbert Cú Chulaind,’ ‘mar ná cloised Fer Diad itir.’
‘Cé guth éiside, a Medb?’ ‘or Fer Diad.’
‘Adrubairt, a m-anom,’ ‘or sisi,’ ‘nípad furáil leis do thuitim-siu
ina airigid gaiscid leis isin chóiced i r-ragad.’ ‘Nírbo chóir dó-som a rád ón dáig ní h-é mo thríamnass ná mo
midlochos ríam i l-ló nách i n-aidchi rofidir orm. Toingim-sa et
reliqua corob misi cétfer roficfa isin maitin imbárach co h-áth in
chomlaind. ’ ‘Dotria búaid & bendachtain!’ ‘or Medb.’ ‘Is ferr leam sin ná
tríamnas & midlochos do fagbáil occot, dáig condolb cách 'mo
daínib fodesin. Cid córo dó-som sochur Uladdo dénam ar apa a
máthar díb indás dait-siu sochar chóicid Connacht, dáig at mac ríg
Connacht adcáemnacair?’ ‘Is amlaid ro bádar-som oc naidm a cor & a n-dála & dorigniset laíd
and:’
Rotfia lóg mór m-buindi
co cuit maigi Is cailli
co saíre do chloindi
ó 'ndiu co tí bráth.
A Fir Diad mic Damáin
Atted úas cach anáil
Is cóir dait a gabáil
aní gabus cách.
Nocho géb cen árach
dáig ním láech cen lámach
bid trom form-sa amárach
bid húas dam a feidm.
Cú dían comainm Culand
ní h-urisa a fulang
is amnas an urrand
is tairptheach In teidm.
Ca chan dait a fuireach?
Naisc-siu corbat buideach
ar des ríg Is ruirech
doradsad frit láim.
Fil sund nachad fuirfe
rotfia cach ní chuingfe
dáig rofes co muirfi
in fer ticfa id dáil. Ní géb cen sé curu
níba ní bus lugu
siu donear mo mudu
i fiadhnaisi In t-slúaig.
Dánamtora m-ardarc
cencop céin co comnart
rachad isin chomrac
co Coin Culaind cruaid.
A Medb co méd búafaid
nít cerb caíme núachair
dearb leam Is tú Is búachail
ar Crúachain na clad.
Art glór Is art gairgnert
domroiched sról santbrecc
tuc dam th' ór Is t' airced
méd rofairced dam.
Geb brugaid, geib oirgni
ocus óes na bairdne
rodfia-so cen acht.
Fonaisc lat ar Morand
mad áil dait a chomall
geib Cairbri Nia Manand
is naisc ar dá mac.
Gébad-sa na rátha
do thobairt frim láma
ocus gébad écnairc
ó Choin Culaind chrúaid.
Is tusu In cor codnach
dá tibér delc drolmach
rotfia úaim fa domnach
níba dál bus sía.
A laích blatnig bladmair
cech sét cáem ar talmain
dobérthar daid amlaid
is uili rodfía. Findabair na ferga
rígan íarthair Elga
ar n-díth Con na Cerda, a Fir Diad, rotfía. R.
‘Ro baí láech amra do Ultaib h-i fiadhnaisi na coraidechta sin, &
rob éiside Fergus mac Róig. Táinic Fergus coa pupall.’ ‘Trúag lim-sa In gním dogníther isin maidin sea imbárach,’ ‘or
Fergus.’ ‘Cia gním and sin?’ ‘for lucht na pupla.’
‘Mo degdaltán Cú Chulaind do marbad.’
‘Maith aile, cia nadmaídenn ón?’
‘Ní anse. A chomalta dil díchra fodeisin .i. Fer Diadh mac Damáin. Cid ná berid mo bendachtain,’ ‘ar Fergus,’ ‘& táet nech
úaib co robud & co n-airchisecht do Choin Chulaind dus In fácbad
in n-áth isin maitin imbárach?’ ‘Dar ar cubus,’ ‘for siat,’ ‘cid tusu fén no beith for áth In chomlaind,
nocho ricfamis dot insaigid conici.’ ‘Maith a gilla,’ ‘for Fergus,’ ‘geib dún ar n-eocha & indill In carpat.’
‘Atracht In gilla & ro gab na h-eocho & ro indill In carpat.
Tángadar rempo co h-áth In chomlaind, áit i m-baí Cú Chulaind.’
‘Óencharpat chucaind sunn, a Chúcacán,’ ‘or Lóegh. Dáig is
amlaid baí In gilla & a druim fria thigerna. — Dobered leth
brandaigechta & fidchillachta fora thigerna; fer foraire & forcométa for cheithri airdib h-Érind ó sin amach.
Cindus carpaid ann sin ale?’ ‘or Cú Chulaind.
Carpat imbar rígráith romóir cona chuingib dronórdaib, cona
tharbchlár umaide, cona feirtsib crédumaib, cona chreit
cróestana cróestirim cleasaird colcda clocatcain curata, for díb echaib
duba dénmecha suntig séitrig sogabáltaich sodaim ma grindib
állib a fén. Óenóclach rígda rosclethan ba chumsclaig In charpait.
Ulcha dúalach dégablánach fair co soiched dar máethíchtar a
máethimlenn sís sel sechtair co nn-aingébad cóeca lóech i l-ló
doinindi & dertain bith fo thromfoithin a ulchu inn óclaich. Cromscíath gelscabal brec fair co trí radhaib rodénma co taillfed osairchosair cetheóra n-drong n-deichenbair fa thairrlethar In scéith fil foro thairrsceo thaullethan inn óclaich. Claideb fota fáeburchrúaid derglethan h-i trúaill fichthi fíthe findarcait úas chróebaib
a chnis chathchalma. Sleg thrén thredruimnech co féthanaib &
co fonascaib arcaid báin óengil ace tarsin carpat.’ ‘Ní duilig a aithni,’ ‘for Cú Chulaind.’ ‘Mo poba Fergus dotháet
and co r-robad & co n-airchisecht dam-sa re ceithri cóicedaib Érend
uile.’ ‘Doríacht Fergus & tarblaing asa charpat, & ferais Cú Chulaind fáilti fris.’ ‘Fo chen do thíachtain, a mo popa, a Fergais!’ ‘bar Cú Chulaind.’
‘is tairisi lind inn fáilti,’ ‘for Fergus.’ ‘Is tairisi daid-se ón,’ ‘or Cú Chulaind.’ ‘Dia toichle liath
léna In mag, rodbía-so cadan co leith; araile dia toichle íasg i
n-inberaib, rodbía éo co leith; araile glac biroir & glac fochlachta &
glac femair & deog usci fuair gainmidi ina deghaid.’ ‘Is infoglaga In chuid sin,’ ‘ar Fergus.’ ‘Is fír ón. Is cuid foglada acum-sa,’ ‘for Cú Chulaind,’ ‘dáig
atú-sa ón lúan iar samain cosin tan sa 7 ní dechad-sa aidchi
n-aididechta acht ic trénfastud fer n-Érend ar Táin Bó Cúailgne don chur
sa.’ ‘Damad dó sin tísmais,’ ‘ar Fergus,’ ‘robad ferrdi linn a fagbáil,
& ní dó tángamar.’ ‘Cid ní chena 'mo tángabar?’ ‘or Cú Chulaind.’ ‘Dia indisin dait-siu láech dotháed do chomrocc & do chomlond
ar do chend-so isin maitin sa imbárach,’ ‘for Fergus.’ ‘Findam & cluineam úait dono,’ ‘for Cú Chulaind.’ ‘Do chomalta fadéin .i. Fear Diad mac Damáin".’ ‘Dar ar m-bréithir ám nochon ina dáil Is dech lend no ragmais,’ ‘ar Cú Chulaind,’ ‘& nochon ara omun chena acht ar mét a gráda
lind.’ ‘Is cóir ecla de,’ ‘or Fergus,’ ‘dáig cnes congnai imbi oc comroc
fri fer. Nochon nosgabaid airm ná fáebair.’ ‘Ná ráid-siu itir ón,’ ‘or Cú Chulaind,’ ‘dáig luigim luigi luigis
mo thúath corob boigithir fri boigsibind for lár aba cach n-alt
& cach n-áigi de fo déis mo chloidib-sa diana taiselbai óenfecht
dam-sa for áth.’ ‘Is amlaid ro bátar igá rád sin & dorigénsed In laíd and:’
A Chú Chulaind, comal nglé,
adchíu Is mithig duid érge.
Dofuil sund chucad re feirc
Fer Diad mac Damáin drechdeirg.
Atú-sa sunn, ní seól seng,
ag trénfasdod fer n-Érend.
Ní berim ar teiched troig
ar aba comlainn éinfir.
Ní do thobairt triamnaid leat
a Chú Chulaind cloth míadach :
cneas congnai im Fer Diad na n-drong
risná geb cath ná comlond. Dá comraicem forsinn áth
misi Is Fer Diad gaiscedgnáth,
nochon é In scarad cen sceó
bid fergach ar fáebargleó.
Is calma a lám dia lái feirg
a l-los a chlaidib chrúaiddeirg
nert cétna churp, calma In modh,
ní gon rind, ní thesc fáebar.
Bítast, ná tacair do scél,
a Fergais na n-arm n-imthrén.
Tar cach feronn, tar cach fond
dam-sa ní ba h-anborrlond.
Ro bad ferr leam iná lúag,
a Chú Chulaind claidebrúad,
co m-bad tu doberad sair
coscar Fir Diadh dímosaigh. Dober mo chobais cen cháin
acht nim maith-se d'imarbáig
co m-ba mé búaideóchas de
ar mac Damáin meic Dáire.
Mé tharclaim na slúaig sea soir,
lúach mo sáraichthi d' Ultaib ;
leam tángatar ó tírib
na curaid, na cathmílig.
Manbad Conchobar 'na ches
robad chrúaid ar comaithches
ní thánic Medb Maigi In Scáil
turus ríam bad móa congáir.
Itá fedm Is mó ad láim:
gleó re Fer n-Diad mac n-Damáin.
Airm chruaid chadaid cardid roind
bid acot, a Chú Chulaind. A Culaind
‘Asa h-aithli sin :’
‘Cid immo tánacais, a mo popa, a Fergais?’ ‘or Cú Chulaind.’
‘Isí sin mo thoisc,’ ‘or Fergus.’ ‘Maith sén & solad,’ ‘for Cú Chulaind,’ ‘nach nech aile do feraib
h-Érenn tánic frisin toisc, acht mani dáildis ceithri cóiced h-Érenn uile i nn-óenfecht, nephní lem robad re n-énláech dam.’ ‘Tánic Fergus remi iar tain dá pupull.
Ocus imthúsa Con Culind:’ ‘Cid ní dogéna-so inocht?’ ‘or Lóeg.’ ‘Cid ón itir?’ ‘or Cú Chulaind.’ ‘Is amlaid doraga Fer Diad dot indsaigid-so fo núamaisi figi &
berrtha & foilcthi & fothraicthi, & ceithre cóicid h-Érenn lais do
fégad In chomlaind. Rob áil dam-sa do dula-su co h-áit a fuigbigthea In córugud cétna fort co tici fail h-i fil Emer Foltchaín, co
Cairthenn Clúana Da Dam h-i Slíab Fúait.’ ‘Tánic Cú Chulaind inn aidchi sin didiu conici sin, & ro faí ré
banchéle fodeisin. A imthúsa ó sin amach nochon iad chestnaighther sund colléicc,
acht imthúsa Fir Diad.
Tánic-side coa pupull. Ro bo cendgrugánach mertnech lucht
pupaill Fir Diad In aidchi sin. Demin leó baili i comrecdais dá
úaithne chomlaind In t-sáegail co m-bad comthoitim dóib, nó didiu
inní ro bíad de co m-bad h-é a tigerna fén dofáethsad ann. Dáig
nocho soréid comrac fri Coin Culaind for Tánaid.
Bátar imsníma móra for menmain Fir Diad In aidchi sin coná
reilcset cotlud dó. Ba dia imshnímaib móra ina tairces do sétaib
dó & ind ingen do légud úad ar apa comruicc fri h-oénfer; mani dernad
comrac frisin n-óenfer sin didiu, comrac frisna sé curadaib arna
bárach. Imsním robo móo aici-som andás sin, dá nataiselbad
óenfecht for áth do Choin Chulaind, demin lais ná bíad commus a
chind nach a anma aici bodéin asa h-aithli.
Ocus atracht Fer Diad mochthráth arnabárach.’ ‘Maith a gilla,’ ‘for éisim,’ ‘geib dún ar n-eocho & indill In carpat.’
‘Dar ar m-bréithir ém,’ ‘for In gilla,’ ‘ní lía molas dúnd techt in
turussa so andás a nemdula.’ ‘Ro baí-som ic acallaim ind arad & dorigni In laíd m-bicc and ac
gresacht an arad:’
Tíagam isan dáil-sea
do chosnom ind fir-sea
co rísim In n-áth-sa
áth forscara In badb,
hi comdáil Con Culaind
dá guin tre cherd cumaing
co r-ruca trít urraind
corob de bus marb.
Robad ferr dúnd anad
ní ba réid bar m-bagar
biaid neach dámba galar
far scarad bid snéid.
Techt In n-dáil n-alt n-Ulad
is dál dá m-bía pudar
is fada bus cumain mairg ragas In réim! Écóir anní ráidhi
ní h-obair níad náire
nocho dluig áli
ní anfam fat dáig.
Bí 'tast dínd, a gilli,
bid calma ar síst sinne
ferr tendi ná timi
tíagam isin dáil. Tíagam isin dáil.
‘Ro gob In gilla na h-eocho & ro indill In carpat, & táncadar rempo
asin longport imach.’ ‘A gilla,’ ‘for Fer Diad,’ ‘ní cóir i n-dénmait, dula cen celebrad do
feraib h-Érenn. Impó dúnd agaid na n-ech & In charpait for feraib
h-Érind.’ ‘Ro impó In gilla aiged na n-ech & In charpait fo thri fri feraib
h-Érenn. Is and dorala Medb ic scriblad a fúail for urlár In pupaill.’
‘In cotlad do Ailill innosa?’ ‘or Medb.’
‘Nad ed ámh,’ ‘ar Ailill.’
‘In cluine do chliamain núa ac celebrad duit?’
‘An ed dogní-som ón?’ ‘ar Ailill.’ ‘Is ed écin,’ ‘for Medb.’ ‘Acht luigim-sa a luigend mo thúath ná
tic arna cosaib cétna chucaib-si In fer dogní In celebrad út.’ ‘Ar aba ina tairtemar dá deigchleamnas didiu’ ‘or Ailill,’ ‘acht
co táethsad Cú Chulaind lais, fó linn cémad chomthuitim dóib. Ane
robad ferrdi lind Fer Diad do thérnom.’ ‘Tánic Fer Diad remi co h-áth In chomlaind.’ ‘Féga lat, a gilla,’ ‘or Fer Diad,’ ‘in fil Cú Chulaind forsinn áth.’
‘Nád fil ám,’ ‘or In gilla.’
‘Féga lat co maith dún,’ ‘or Fer Diad.’ ‘Ní broth bec a falach Cú Chulaind áit i m-bíad,’ ‘for In gillai.’
‘Is fír, a gilla. Nocho cúalaid Cú Chulaind deglóech nó deigfer
do thiachtain ina agaid cos inndiu for Táin Bó Cúailnge, & In tráth
adchúalaid, forácaib In áth.’ ‘Mór In líach Cú Chulaind do écnach ina fégmais, dáig In cumain
lat-su In tan tucsabair In cath do Germán Garbglas úas eochairimlib
Mara Toirrían? Ro fácbais-seo do chlaideb oc na slúagaib
corob é Cú Chulaind ro marb cét lóech icá rochtain & tucastair dait
h-é. Ocus In cumain lat cá rabamar an aidchi sin?’ ‘or In gilla. ’ ‘Nád fetar’ ‘or Fer Diad.’ ‘Do thig rechtairi Scáthaigi,’ ‘or In gilla,’ ‘& dochódais-siu co
soindim sogenda remond isin teach ar tús. Dobert In t-aithech
béim dond n-áel trebennach dait h-i midbach do droma co tarlaic
irchor dít darin dorus imach. Tánic Cú Chulaind isteach & dobert
béim dá chlaidiub dond n-aithech co n-derna dá n-ordain de.
Misi robo rechtaire dáib eret robabair isin baili. Da m-bad in
lá sin, ní epertha co m-badad ferr do lóech anná Cú Chulaind.’ ‘Écóir i n-dernais, a gilla,’ ‘for Fer Diad,’ ‘dáig ní ticfaind ar amus in
chomlaind dá m-bad ar tús adbertha frim. Cid nách srengai feirtsi
in charpait fom thaíb & mo fogaimen fom chind coro codlaind
colléic?’ ‘Monúar!’ ‘for In gilla.’ ‘Is cotlad troch sin ar cind aigi & cúanart
sund.’ ‘Ced ón, a gilla, nach túalaing tusu forairi & forcomét dam?’ ‘Isam túalaing,’ ‘or In gilla,’ ‘acht mina thíastar a néllaib nó
asan áer dot indsaigid, ná ticfaider anair ná 'niar dot indsaigid cen
rabad cen rathugud.’ ‘Ro srengtha fertsi a charpait fó thóeb & a fogaimen fó chenn, &
cid ed níro chotail a becc.
Dála Con Culaind doberar ar aird.’ ‘Maith a mo popa, a Laíg, geib na h-eocho & indill In carpat. Má
tá Fer Diad acar n-irrnaidi, Is fada lais.’ ‘Atracht In gilla & ro gab na h-echo & ro indill In carpat. Cindis
Cú Chulaind ina charpat & tángadar rempo do indsaighid an átha.
Imthúsa gilla Fir Diad, nírbo chian dó oc forairi co cúala chucu
culgairi In charpait. Ro baí ic dúscud a thigernai & dorigni in
laíd:’
Rocluiniur cul carpait
dar druing n-álaind n-argaid
is fúath fir co farpairt
úas dreich charpait chrúaid
dar Broinfeirtsib Broine
dochengait In t-sligi
re táeb Baili In Bili
is búadach In búaid. Is cú airctech eigis
is cairptech glan gabus
is seabac saer soighes
a eocho bo deas
demin lim da rua
eich charpait In chua
dobéra dúnd tres.
Dorairngert ón uraid
mairc bías isin tulaig
ar cind In chon chubaid
ticfa cebed chuin
Cú na h-Emna Macha
Cú co n-delb cach datha
Cú chreichi, Cú chatha
adcluinim, rocluin. Rocl.
‘Túarascbáil charpait Con Culaind annso, In tres prímcharpat na
scélaigeachta for Tánaich Bú Cúalnge.’ ‘Cindus adchí Coin Culaind?’ ‘ar sé ar Fer Diad fria araid.’ ‘Atchíu,’ ‘ar sé,’ ‘in carpat forfairsing féta findglaine, co cuing
dronórda co tarbchláraib umaidib, co fertsib crédumaib, co
lungetaib findruine, cona chreit cróestana cróestirim cleasaird
clocatchain curita ara taillfitis secht n-airm n-inflatha. Cain
sosad a flatha contacmaing In carpat sin .i. carpat Con Culaind co
lúas faindle nó cliabaigi allaid tar cend machairi maigslébe, Is é
tricius & áithius imoroget dáig Is chucaind imthigit. Dafil didiu in
carpat sin for díb echaib cendbeca cruindbeca coirrbega birig
bascind bruindideirg sesta súaithinte sogabálta sodain fo grindib
áillib a fén. Andara h-ech díb-sidi ocus sé lugaid lúathlémnech
tresmar traigmar fótmar fochairsid. In t-ech aile & sé casmongach
caschóel coisseng cáelseiredach airgdech. Dá droch duba
dorchaidi. Sitbe créda crúanatai dathálaind. Dá n-all n-órda
n-indtlaisi. Fil fer findchas foltlebar i n-airinach In charpait sin. Fil didiu imbi-sidi brat gorm crúanchorcra. Laigen .i. gaí
co n-eitib, & sé derg daigerdai ina durnn ar derglasad. Faircsi trí
folt fair .i. folt dond fri toind a chind, folt cróderg iar n-airmedón,
mind n-óir dotuigethar In tres folt. Caín cocorus ind fuilt sin
co cuirend teóra imsrotha 'ma formna síar sell sechtair. Samalta
leam fri h-órsnáth iar n-dénam a datha dar or n-indeóna nó re buidi
m-bech frisa taitnend grían i l-laithi samrata taitnem cach óenfinda
don fult sin. Secht meóir for cach cois dó & secht meóir ar cach
láim. Ruithnigud tened rómóiri ima rusc. Cém comfossaid i
crúithib a ech. Cróib. Glac laích ina lámaib.
Ara carpait a dingbála ina fiadnaisi. Folt cass círdub fair.
Berrad lethan ar fud a chind. Cochall eitech imbe co fúaslucud da
duilend. Echlasc urchaín órda ina láim & brat findglas imbi, &
brot findaircit ina láim ic indsaidi brot forsin n-echraid cech
conair imatéit In mílig mórglonnach dafil isin charput. A
chaicle atacomnaic. Is bec leis In neiriu.’ ‘ocus asbert fria
gilla :’ ‘Eirig, a gilla,’ ‘ar sé for Fer Diad,’ ‘& romór molai-siu sin itir, &
indill na h-armu isinn áth ara chind.’ ‘Dá n-impóind m-aigid i l-leth atá mo chúl, dar lim no ragdais
fersde In charpait traim chúlmuinél.’ ‘A gilla,’ ‘for sé,’ ‘romór molaid-siu Coin Culaind úair ní lúag
molta darad duit.’ ‘Ocus Is amlaid ro baí ic tobairt a thúariscbála & atbert : ’
Is mithig In chobair
dáig ní gním ar codail
bí 'tast Is ná blodaich
dáig ní bráth tar brúach.
Má 'tchí curaid Chúailgni
co n-adabraib úailli
fritháilfither úaindi
dáig Is dar cenn lúaigi
leitérthar co lúath. Má 'dchíu curaid Chúailgne
co n-adamraib úailli
ní ar teiched téit úaindi
acht Is cucaind tic.
Gid rogáeth ní rogand
is ar maith romolam
reithid Is ní romall
imar thorand tricc.
Bec nár chonair chonais
ara mét romolais
cia fáth ara thogais
ó tháinic ó thaig?
Is anoissi fúacraid
is atáitgá fóbairt
nach tánic dia fúapairt
acht mad aigith meith. Is mithig.
‘Ní cían iar tain coro comraicedar ar lár ann átha & adubairt Fer Diad ri Coin Culaind:’ ‘Can tici-siu, a Chúa?’ ‘ar sé.
Dáig cúa ainm na claíne isin t-sengaidilc, & secht meic imleasan
bátar i rígrosc Coin Culaind, dá mac imleasan díb-sidi & siat cláena,
& nocho mó a domaisi dó iná a maisi dó-som, & dá m-beith ainib bad
mó for Choin Culaind, Is ed rothuibébad fris.
Ocus ro baí 'cá thabairt úas aird, & dorindi laíd, & imfrecair
Cú Chulaind co tarrnaic :’
Can tici-seo, a Chúa,
do throit re nert núa?
Bid croderg do chúa
úas análaib t' ech.
Bid atód fri h-airis
mairg tánic do thurus
ricfa a leas do leigis
mad dá rís do thech. Dodechad re n-ócaib
im thorc toraig trétaig
ré cathaib ré cétaib
dot chur-su 'mon lind
d'feirg rit Is dot fromad
i comruc cét conur
corob dait bas fogal
do chosnum do chind.
Cair cindus condricfaim?
In far collaib cnetfem?
Cia linn ara ficfam
do chomruc for áth?
In for rendaib rúada
nó for claidmib crúada
dat shlaidi ret t-slúaga
má thánic do thráth?
Rê fuiniud ré n-aidche
madat éicen airthe
comruc duid re Boirche
níba bán In gleó
Ulaid acot gairm-seo
rot gabsad ar t' faill-seo
bid olc dáib In taidbsiu
ragthar tairrsi Is treó.
Dotrala i m-beirn báegail
tánic cend do sáegail
imbérthar fort fáebair
níba fóill In fáth
Bid mórglonnach bías
condricfa cach días
níba toísech triair
ó 'niu co tí In bráth. Dá m-bámar ic Scáthaich
a l-los gaiscidh gnáthaig
is amaráen imríaghmais
imtíagmais cach fích.
Tú mo choicli cridi
tú m-acme tú m-fine
ní fúar ríam ba dile
ba dirsan do díth.
Bí 'tast dím do robud
is tú Is braisi ar domun
nítfía lúag ná logad
dáig ní dos úas dus. As misi rofitir
it gilla co n-gicil
a chridi inn eóin eitig
cen gaisced cen gus.
Romór faidi th' enech
coná dernum deibech
siu gaireas In cailech
biaid do chend ar bir.
A Chú Chulaind Cúalinge
rotgab baile Is búaidre
rotfía cach n-olc úaindi
dáig Is dait a chin. Can.
‘Asbert Cú Chulaind íarom fria araid ara n-gresad an tan ba ráen
fair et ara molad In tan ba ráen riam og comracc fri Fer Diad.
Is íarom aspert a ara fris ;’ ‘Tét an fer tarat amail téti bott tar catt. Nodnigh an fer amail
neghar coipp i l-lundai. Notcúra an fer amail cúruss ben boídh a
mac.’ ‘Is íarom lotar do chluichiu an átha connigset ind ro múin
Scáthach dóib díb línaibh. Cloisid Fer Diad & Cú Chulaind clesa
ingantai. Luid Cú Chulaind íarom co r-ro leblaing ina scíath Fir Diad.
Focerd Fer Diad h-úath isind áth co fo thrí. Co nangresed in
t-ara arithisi. Ra lín at & infisi amail anáil i l-lés. Forbrid a
méd co m-ba móam oltás Fer Diad.’ ‘" Fomna an gaí m-bulga!’ ‘ol In t-ara.
Dolléci n-dó lasan sruth. Gaibthi Cú cona ladair & imambeir do
Fir Diad a timthiracht a chuirp. Tochomlai amail óenga co m-ba
cethéora randa fichet. Tairindi Fer Diad sís In scíath ar sodin.
Atnúara Cu Chulaind cusann gaí ósin scíath curro bris a cléith
n-asnai conlá triana chride Fir Diad.’
Trén uindes as do des
maidid asnae foidb
mo chride Is crú.
Mad ro ferus báig
dorochar, a Chúa.
Dursan a eó óir
a Fir Diad, a áin
a bailcbémnig chaín
ba búadach do lám.
Ar comaltus cóem
a airer na súl
do scíath co m-bil óir
do chloidem ba cóem.
T'ornasc arcait báin
immo do láim soír
t'fithchell ba fiu móir
do grúadh chorcra choín.
Do barr buidechas
ba bras ba caín sét
do chris duillech máeth
no bíth imod thóeb. Do thoitim fria Cú
ba dirsan, a lóeg
nír anacht do scíath
no bíd lat fria feidm.
Ar comracc In tor-ar maircc as ar n-deilm
ba caín In scál mór
no bristi ar cach slúag
no curthea fo thraig
dursan a eó óir.
A Fir Diad.
et idem Cluithe cách, caíne cách
co Fer Diad isind áth
dursan úaitne óir
forfuirmedh for áth.
Cluichi cách, caíne cách
co Fer Diad isind áth
indar limsa Fer dil Diad
is am diaid no biad co bráth.
‘In tan trá bátar In t-slóig oc techt ó Áth Fir Diad sades, boí
Cú Chulainn ina otharligiu andside conatatánicc ria cách Senoll
h-Úathach co m-baí-side & dá mac Fice and. Dolotatar la Coin
Chulaind for cúlaib ailli do ícc & búalad a chrécht do uscib Conailli.
It h-é a n-anmanna-side : Sás, Búan, Bithslán, Finnglas, Gleóir,
Bedc, Tadcc, Talaméd, Rindd, Bir, Brenide, Cumang, Cellend,
Gaenemain, Dichu, Muach, Miliucc, Den, Delt, Dubglaise.
Céine doluid Cú Chulaind íarom dia búalad asna h-uscib sin, lotar
an slúaig secha fodes co n-gabsatt dúnad a n-Imorach Smiromrach.
Dolluid Mac Roth ón t-slóg fodes do frecomét ar h-Ultaib co m-baí i
Sléibh Fóit dúss ind faicfed nech ina n-diaid. Isbert-side friu ná
faca acht óen-charpat.’
Dinda na Tána so sís.
‘.i. Caladgleó Cethirn meic Findtain, Fiacalgleó Fintain,
Rúadruca Mind, Bángleó Rochada, Mellgleó Iliach,
Airicar n-Arad, Aisling n-Aimirgin, Sírrabad Súaltaim,
Tochestal Ulaid, Aislingi Dubthaich, Aislingthi Cormaic Con Longes, Toichim na m-Buiden, Gleóud In Chatha, Damgal na Tarb,
A Us In Duib Chúalngni for Táin.’
Caladgleó Cethirn inso afechtsa.
‘Atchíu-sa carpat tarsin mag atúaid indiu,’ ‘or Mac Roth,’ ‘&
fer findlíath cen gaisced acht óendelc n-argaid ina láim.
Indar lat Is denn céttamun fil forsin carpat. Is cumma
congoin In n-araid & inna h-eocho. Is ed h-ed lais nícon tair in
slóg i m-bethaid. Mílchú alath ríam.’ ‘Cia sin, a Fergais?’ ‘bar Ailill.’ ‘In dóig bad é Conchobar nó
Celtchair?’ ‘Nách dóich,’ ‘ol Fergus.’ ‘Dóig lim immorro rombad h-é Cethern mac fial fóebuirderg Fintain.’ ‘Ocus ba fír són didiu.
Fosnóbair-side íarom tresin dúnad & gontai-seom sochaidi, &
gontar-som co mór co l-luid cona inathar ima chosa dochum
Con Chulaind triasin cath. Arceisi de a guin.’ ‘Cuinnig liaig dam-sa,’ ‘ol Cethern fri Coin Chulaind.
Dogníthi cosair úrlóchra dó & frithardat fris. Is and foídis
Cú Chulaind Lóeg úad isin duibdúnad co Fiacha mac Fir Febe do
chuindchid legi & asbert nosmairfed-som uile cid fo thalmain no
betis isin dúnad mani ríastais chucai-som do chomchisin Cethirn.
Nírbo réid lasna leigi anní sin ar ní baí isin dúnad náchidrubad-som.
Tégit as trá na leigi dia indsaigid. Danéici íarom In cétna liaig
donánic.’ ‘Nícon bía a m-bethaid,’ ‘or seiside.’ ‘Nícon bía-so didiu it bethaid,’ ‘ol Cethern. Beantai dia durn co
tuilid a inchind fora chlúasaib. Marbaid cóecait leigi díib fón indus
sin, nó marbaid cóic firu déac díb amin. In fer déidenach níndránic
acht ind m-beimme conid corastair i m-múaidhi. Anachtai-side la
Coin Culaind íarom. Tíagar úaidib co Fíngin fáithliaig .i. liaig Conchobuir, co tísad do
choimchisin Con Culaind & Cethirn.’ ‘Ní maith dait,’ ‘or Cú Chulaind fri Cethern,’ ‘na leigi da marbad.
Ní fuigébthar forro tuidecht cucut itir.’ ‘Ní maith dóib-som didiu epert ind uilc frim-sa.’ ‘Air Is ed adbered cach liaig díb adoféchad ná bad beó & ná bad
indlego itir, conid iar sin nambenad-som cona durn.
Conacadar-som In carpat Fíngin a n-dochum, air adcúas dó trummi
do Choin Chulaind & do Chethern.
Téiti Cú Chulaind ara chend.’ ‘Foimte dún Cethern,’ ‘or Cú Chulaind,’ ‘& ba di chén ar ro marb
cóic leigi déac ocu.’ ‘Téit Fíngin cuici. Danéici di chéin.’ ‘Cotumaici-si,’ ol Cethern. ‘Is tend lim In forgom sa cetadomránic. ’ ‘Bangal báethúallach insin,’ ‘or Fíngin.’ ‘Is dóig bid fír,’ ‘ol Cethern.’ ‘Dománic ben máethainech bánainech lecanfata chaínmar. Mong find fuirri, & dá én óir fora
gúalaind, & brat tlachtgorm corcarrda h-i cennfait impe. Cóicdornn
fuillechta di ór ara druim. Craísech foráith faébrach étrom ina
léim. Claideb benndornach iarna imdae osé amulach. Is
mór a delb. Is é rombí & cetadomthánic.’ ‘Aill amae!’ ‘or Cú Chulaind.’ ‘Meadb Crúachan sin.’
‘Fingal étrom induthrachtach inso. Nítbérat,’ ‘ol In liaig.’
‘Is fír,’ ‘ol Cethernn.’ ‘Dománic ócláech. Cromscíath co fáebar
condúala fair. Sleg chuarrind ina láim. Calc dét iarna imda.
Trí tuith fair. Brat donn i filliud imbi, delg n-argait n-and.
Ruc fuil m-bic h-úaim-sea.’ ‘Rofetar-sa,’ ‘or Cú Chulaind.’ ‘Illand mac Fergusa meic Roíg sin.’
‘Galach dá féindid andso,’ ‘ol In liaig.’ ‘Is fír,’ ‘or Cethern.’ ‘Damánic dias. Dá fotalscíath leó, dá
fiamchalad arcaid for cechtar de, búaile argait im chechtar n-aí.
Dí sleig cúicrindi leu, féthan arggait imppu. Tuidmaíle foraib.
Muinchorach n-argaid im chechtar n-aí.’ ‘Rosfetar-sa,’ ‘ol Cú Chulaind.’ ‘Oll & Oichne, dá dalta Ailella
& Medba, insin. Nícon tíagait a noíndin itir nach erdalta gona
duine bís leó-som. It é nodgonad. ’ ‘Dománcadar dá lóech aili didiu,’ ‘ol Cethern.’ ‘Congraim n-án
n-éicside foraib oté ferrnaidi.’ ‘Rusfetar-sa,’ ‘ol Cú Chulaind.’ ‘Bun & Mecon insin di
sainmuintir ind ríg.’ ‘Duba ind fuil se,’ ‘ol In liaig.’ ‘Dochótar triat chridi forrtharrsnu co n-dernsat crois de indut. Ní argenus a nn-ícc,’ ‘ol sé,’
‘fil lim immorro di feib eolais co náchatbertais.
Dergrúathar dá mac ríg Chailli inso,’ ‘ol In liaig.’ ‘Is fír,’ ‘ol Cethern.’ ‘Dommánic dias óicfended oté findliatha
& fidchúach cechtar de Is mó. Fír,’ ‘ol Cethern,’ ‘dochóid a m-biur-sa tresind ala n-aí.’ ‘Rusfetar-sa,’ ‘ol Cú Chulaind.’ ‘Dagóic do mórthelig Meadba
insin. Bróen & Láiréne, dá mac teóra soillse, da mac ríg Chailli.’
‘Congal trí níath anísiu,’ ‘ol Fíngin .i. In liaig.’ ‘Fír,’ ‘or sé.’ ‘Dománic triar cutrumai. Rond créduma eturra
rocrechta fo eill & luin.’ ‘"Trí trúaill Banba insin di muintir Chon Raí meic Dáiri.’
‘Búrach trí féindetha annísiu,’ ‘or Fíngin.’ ‘Fír,’ ‘or sé.’ ‘Dománic triar ócfénded. Congraim féindidi
foraib. Muntorc argaid ima m-bráigit cach áe & dorn lán do
chruíseachaib la cach n-áe. Adcomaing cach fer díb biur
n-indam-sa. Adchomchus-sa a m-biur sa tria cechtar de didiu.’ ‘Triar di féindedaib na h-Irúaithi insin,’ ‘ol Cú Chulainn.’
‘Doreclasa ara n-amainsi dot guin. Imruidbiset ém,’ ‘ol in
liaig,’ ‘féithi do chridi indit co n-imreith do chridi indit amail
ceirtli a fásbolg. Ní ricaim,’ ‘ol Fíngin.’ ‘Imathchosán trí feólchar inso,’ ‘or Fíngin.’ ‘Is fír,’ ‘or Cethern.’ ‘Dománic triar remar mór ro bádar oc mo
muídim ria siu domístais. Trí broine liatha foraib.’ ‘Trí rechtaire Medba & Aililla sin,’ ‘or Cú Chulaind.’ ‘Scenb &
Rand & Fodail.’ ‘Trí bémend maitine inso,’ ‘or Fíngin. ’ ‘Fír,’ ‘ol Cethern.’ ‘Dománic triar ócfénded. Putrall máile
duibe for cach n-áe. Cochléne brec lígda im gach n-áe & trí lorga
iairn ina lámaib.’ ‘Trí Fruích Baíscne sin, trí fuis méisi Medba,’ ‘or Cú Chulaind.’
‘Attach dá derbráthar inso,’ ‘ol Fíngin.’ ‘Is fír,’ ‘or Cethern.’ ‘Damánic dias cétríglach. Dá brat dubglasa
impu. Dá chromscíath co fáebar chondúala foraib. Manaís
lethanglas for crunn midsing i l-láim cechtar de.’ ‘Rofetar,’ ‘or Cú Chulaind.’ ‘Cormac Colomon ind ríg &
Cormac Maíle Ogath.’ ‘It imfoicsi ém inn fuil ro fersat fort,’ ‘ol In liaig.’ ‘It chróes
dochótar a n-dís. Immosrocréchtatar a n-gái indut.
Cungus dá derbráithre inso,’ ‘ol In liaig.’ ‘Dóig,’ ‘ol Cethern.’ ‘Domáinic dias ócláech. Folt cass buide
forsin dara n-aí, folt cas dond fora chéli. Dá gelscíath leu co
túagmílaib óir. Claideb dorngel iarna n-imdaib. Léini chulpatach
co n-dergindliud impu.’ ‘Rusfetar,’ ‘or Cú Chulaind.’ ‘Mane Aithremail & Maine Máithremail
andsin.’ ‘Imrubad meic & athar inso,’ ‘or In liaig.’ ‘Is fír,’ ‘ol Cethern.’ ‘Damráncadar dá fer dermóra caindeldercai
co m-bendaib óir fora cennaib. Claideb órduirn foa choim cech fir.
Ferbolc impu co tici a n-dí aithircc. Ardarcc óir bric im chechtar de.’
‘Rosfetar,’ ‘or Cú Chulaind.’ ‘Ailill sin & a mac .i. Mane Condusgeb
Uile.’ ‘Ceist cindas atomchíi-sea, a poba a Fíngin?’ ‘ol Cethern.’ ‘Ní gó ém,’ ‘ol Fíngin,’ ‘nítad tabartha buí duit ar dartaib indosa.
Céin ba deisib & tririb, ba h-erusa do chomchisi,’ ‘or Fíngin.’ ‘In tan
as slicht slúaig, ar atbéla do anim cip cruth.’ ‘Imsoí Fíngin In carpat úad la sodain.’ ‘Romsechis-se amail do chéiliu.’ ‘Is and tucaib dornd dó co m-baí dar dí fert In charpait condreised
in carpat h-uile.
Is andsin asbert Cú Chulaind: ’ ‘Is dúaig In lúae sengrantae se lat.’ ‘Is de atá Óchtur Lúi h-i Crích Rois beós.’ ‘Ba córu bid for náimdib immabertha,’ ‘or Cú Chulaind,’ ‘oldás
for legi.’ ‘Is andsin íarom erpais In léig togu dó, im bad buith fora h-uthar
co cend m-bliadna & beathu dó íarom fa nert trí lá & trí n-aidchi fo
chéthóir do imbirt fora náimdib. Is ed ón íarom do thog-sam.
Is íarom condiacht Cú Chulaind smiur don léig dia frepaid.
Dorigne smirchomairt di chnámaib ina cethra frisi comairnig. Is de
atá Smirombair a Crích Rois.
Co ro chotail lá co n-aidche iar n-ól In smero.’ ‘Nímthat asnai,’ ‘or Cethern.’ ‘Tabair asnai creiti In charpait
indium,’ ‘or sé.’ ‘Rotbía,’ ‘or Cú Chulaind.’ ‘Mad mo gaisced fén do beith no beth agum-sa,’ ‘or sé,’ ‘robad
airisiu co bráth a n-dogénainn.’ ‘Inmain samail frisnid cosmail a n-adchíu-sa,’ ‘or Cú Chulaind.’
‘Cid atchí-si?’ ‘ol Cethern.’ ‘Cosmail lim bid h-é carpat Finde Becce ingine Echdach do
mná-so dotáesad cucund.’ ‘Conacatar ní : In mnaí cosin ngaisced isin charput.
Gaibid Cethern a gaisced & fosnópair In slóg íarom & a chreit a
charpait i nn-imnaidm fria thairr ar m-ba treisi di.
Berid robud remi isin dúnud In liaig marb hí thall adrolla
úadh-som remi ro baí itir collaib na legi n-aile.
Is íarom ara omun-som foruirmed mind n-Ailella forsin coirthi.
Fóbair-som didiu In coirthi & benaidh In claideb trít co luid a dornn
trít i n-deadaid In chlaidib. Is de atá Lia Toll i Crích Rois.’ ‘Is brég anísa trá,’ ‘or sé.’ ‘Nícon aniub-sa díb ém,’ ‘for sé,’ ‘conidnacor for duine In mind se Ailella.’ ‘Is íarom conmelt foroib laithe co n-aidchi coro gab Mane
fora chend In mind & fosfóbair ina charpat remi. Focherd didiu
a scíath ina diaid conid ro rand cona araid & co l-luid triasna
h-eocho h-i talmain. Ro iadh In slóg imbi-som íarom. Conmelt-som didiu foraib co
torchair eturru amlaid.’
Fiacalgleó Findtain so sís.
‘Is íarum dolluid Findtan do dígail a meic foraib. Trí cóecait
fer n-imrind dó. Dá gáe for cach crunn leu, & fochroisse impu.
Dober-sidi secht cathu dóib conná térno nech dia muintir acht
h-éseom fesin & a mac. Is íarom etarscarthar-side fris-som fon
amdabaid scíath, & anachta la h-Ailill ara omun-som & ar nách
n-imbred foraib co tísad la Conchobar don chath.
Dobert-som cairdi friu-som íarom ar telcod a meic dó.’
Rúadrucca Mind annso sís.
‘Dolluid Mend mac Salchada chucu íarom, trícha fer n-imrind
dó. Docer la Meidb íarom dá fer déac díb-som & dá fer
déc dia muintir-som didiu, & goíta-som fesin calad & ba
forrderg a muinter. Is de atá Rúadrucca Mind.
Doléicsed dúnad iar sin do Miunn & ní gegain-side didiu nech
díb-som acht insin namá. Asbreth fris ní b-boí cin no m-beith
dóib. Ní adalsad a mendot for Bóaind h-i Correndaib. Is and
baí-side & ní po sár dó telcudh dúnaid dó co taísed don chath la
Conchobar.’
Bángleó Rochada annso.
‘Is íarom dosnáinic Rochad Rigderg mac Faithemain di Ultaib,
trícha fer n-imrinn dó, & gabais telaich ina farrad & arfócarthar
isin dúnad. Asbert Findabair íarom ba h-é a cétserc.’ ‘Má rodcarais didiu,’ ‘or Ailill & Medb,’ ‘guid ossad dó co tí la
Conchobar don chath, & foí lais ambárach d' adaig.’ ‘Dogníth uile cen corbo réith a breith fair. Focres a phupall
do suidiu a Findabair & faíd laisin n-ingin.
Adfiadar són dona secht rígaib di Muma. Asbert rí díb-side :’ ‘Dobrethai dam-sa an ingen sin,’ ‘ol sé,’ ‘for cóic aitirib déac ar
tuideacht In t-slúaigid sea. ’ ‘Atamatar a móirseiser dambreth da cách úadib In cor sin.
Tíagait dia dígail íarom for maccu Ailella i n-Glenn Domain. Bátar
oc foraire ón t-slóg.
Faráith Medb ón íarom. Faráith In trícha cét na n-Gailian.
Faráith Ailill. Faráith Fergus. Docertar and secht cét i n-Imsligi Glindi Domain. Is h-é Bángleó Rochada insin & Imsligi Gleanndomnach .Rochúalai Findabair annísin .i. apthain na secht cét triana
fochann. Atbail ar féili and sin. Is de atá Findabair Slébe.’
Meillgleó n-Iliach so.
‘Dolluid chucu íarom h-Ilech senathair Lóegairi Búadaig for
Áth Feidli. Lóegaire Búadach mac Connaich Buidi meic h-Iliach. Buí icá gairi la h-úa h-i Ráith Impail. Dofóccair
dochom In t-slúaig co tóetsad a n-dígail lais.
Is amlaid dolluid ina charput chretach n-imbi cen fogaimen
cen fortgai. Dí sengabair buidi fón charput crín. Ocus línais a
charpat n-imbi di chlochaib co m-bu lán co tici a focharpat.
Asorggad cách dothéiged dia déchsain ossé tarrnocht lebarpentol
& In clapar triasin creit sís. Rathaigis íarom In slóg indas in
toichime dombert, contibset In fear tarnocht. Is and ro choisc
Dóchae mac Mágach In dáescorslóg ocon chuidmead, & asbert-som
fri sudiu tara h-éisi Is é no bered a chlaideb & no bíad a chend de
deuth laí acht imrobreth-som a chumang forsin slóg.
La sodain raithigestair In smirchomairt. Adfes dó ba do
chnámaib bó n-Uladdogníth. Is íarom dogní-som in
smirchomairt n-aile ina farrad co fil In dí smirumair immaille di chnámaib fer Ól n-Écmacht.
Gatais Dóchá a chend de-som íarom d' adaich & bertai dia
h-úa. Dogéni cairdes fri suidiu & baí a chlaideb lais.
Mellgleó Iliach sin uair condidnatib In slóg.’
Airecor n-Arad ann so.
‘Dollotar dochum Thaillten íarum In slóig. Ataroirthetar
araid Ulad, trí chóeca a l-lín. Dofuitet a trí comlín leó
& dofuitet-som feisine.
Roí Arad Is h-ed a ainm ind luic i torchratar cona feadain ar
Tánaig Bó Cúailngi.’
Aislinge n-Aimirgin annso.
‘Aislingi n-Aimirgin trá iar sin h-i tír Thailten. Dosmbidc asa
aislingi coná h-étad dune a ainech do i Tailtin.
Is and táinic Cú Raí mac Dáire cusin slóg do chomruc fri
Coin Culaind. Adchúas dó ro gab a óenur trí mísa gaimrid fri feraib
h-Érend. Ní ba fearrda la Coin Ruí mac Dáiri teacht íarom ara
cheand ind fir tregdaithi créchtaigthi, ar ro bíth Cú Chulaind co
n-dechaid a áltaib dó. Is íarom dobidc Cú Raí díbrucud ar ceann
araile fri h-Amargine co 'mmafrecraidis na clocha isinn áer. Is íarom
gáid Cú Raí inní Amargine im légud ina tána dar Tailtin. Léicsis
íarom Amargin. Nír bo machtad immorro bith ar égin nombertha.
Ocus doringelt Cú Ruí dó-som nád bíad i coímthecht In t-slóig ó
h-úair sin. Dogníth didiu. Luith Cú Raí ón t-slóg fo chétóir.
In tan íarum adidchondairc Amairgin dosoíset clár clé fri
Tailtin & fri Ráith n-Airthir, feccais forro aithirrach.
Is ed tres n-díríme na Tána arro marb díb-sin. Ocus a mac
Conall Cernach anais lais oco thimthirecht di chlochaib & gaib.’
Sírrabad Súaldaim annso.
‘Céini dongníthea trá ina hí-siu adchuadamar rocluinethar
Súaltaim ó Ráith Súaltaim i m-Maig Muirrthemné búadrugud
a meic Con Culaind fri dá mac déc Gaile Dána & mac a sethar.
Is and asbert Súaltaim:’ ‘In nem maides fa muir thar chrícha fa thalam conscara fa gáir
mo maic se,’ ‘ol sé,’ ‘re n-éccomlonn? ’ ‘Dothét íarom dochum a meic. Ba h-olc la suide tuidhecht dó
chuccai. Cia nongonta ní m-biad-som nert dia dígail.’ ‘Erg co h-Ultu,’ ‘ol Cú Chulaind,’ ‘& taibret cath fo chétóir donaib
óccaib. Mani thibreat, nícon díastar foraib co bráth.’ ‘Ammanaca a athair íarom nícon robai ina chorp áit forsa
roised rind simni nád bad tregdaithi. A lám chlé namá doet in
scíath, coíca fuile Is ed ro baí inti. Farruma do Emain, congair do
Ultaib:’ ‘Fir gontair, mná brattar, baí agthar!.’ ‘A chétna gairm a táeb ind lis, anní n-aill di thaibled in
dúne, an tres gairm íarom for Duma na n-Giall i n-Emain.
Ní frecart nech. Ba airmert di Ultaib ní labrad nech díb acht
fri Conchobar, ní labrad Conchobar acht ressna tríb druídib.’
‘Cista brata, cisda gata, cisda ben?’ ‘ol In draí.’ ‘Nos m-ben,’ ‘ol Súaltaim,’ ‘nos gata, no m-brata Ailill mac Máta la
h-eolus Fergusa meic Roíg. Ro indertha far muinter co tici Dún Sobairche. Ructha a m-baí & a mná & a n-éti. Nís leíci
Cú Chulaind a Maig Murthemne & a Crích Rois trí mísa gaimrid. Túaga
trá congabait a brat fair. Suip sesca fail ina áltaib. Ro gáet co
n-dechaid a áltaib dó.’ ‘Ba h-uise,’ ‘ol In draí,’ ‘a bás ind fir ro gresi ind ríg.’
‘Is deithbir dó,’ ‘ol Conchobar.’
‘Is dedbir dó,’ ‘ol Ulaid.’ ‘Is fír a canas Sualdaim,’ ‘ol Conchobar,’ ‘ón lúan aidche
samnai co ricci lúan aidchi imbuilc ocor n-indred.’ ‘Focherd Súaltaim bedc imach la sodain. Nír lór lais a n-aithesc
rodbaí. Ocus dofuit fora scíath co m-bí fáebar conndúala In scéith
a chenn de. Dobeir i n-Emain aitherroch a chend forsin scíath
isa teach & asbeir an cend an focol cétna. — Cia asberat
alaili Is inna chotlud ro boí-som forsind liaic, & Is de dorochair
fora scíath oc diuchtrad.’ ‘Ba romór a núall sa trá,’ ‘ol Conchobar.’ ‘Muir ara cendaib, in
nem h-úasa m-bennaib, talum foa cosaib, dobér-sa cech m-boin ina
h-indis díb & cach m-ben & cech mac dia tig iar m-búaid chatha. ’ ‘Forrumai Conchobar íarom láim fora mac, for Findchad Fer m-Bend.
— Is aire asberar do suidiu fo bíth no m-bítis benna
argaid fair.’
Tochestol Uladinso.
‘Atroí, a Findchaid! Not foídiu co Dedad có inber, co
Leamain, co Fallach, co h-Illann mac Fergossa, co Gabar, co
Dorlunsa, co h-Imchláriu, co Derg Inderuc, co Feidlimid
co Cilar Cétach, co Fáeladán, co Rochaid mac Faithemain co
Rigdond, co Lugaid, co Lugda, co Cathbuith có inber, co trí Coirbriu,
co h-Aelai, co Laeg coa thachur, coa Glend, co
Senoll h-Uathach co Débul Ardda, co Cethirn mac Findtain co Carlaig,
co Cethern co Eillne, co Aurothor, co Mulaig coa dún, cosin rígfilid
co h-Amirgin, cosin h-Úathadaich Fodoblaid, cosin Mórrignai co
Dún Sobairche co h-Ieth, co Roth, co Fiachna có fert, co
Dam Dremed, co Andiarad co mane mac m-Braitharge, co Dam Derg, co
Mod, co Maithes, co h-Irmaithis, co Corp Gliath, co Gabar Leigi
Line, co h-Echtaich Sainmech co Saimne, co h-Echdaich Lathach co Latharnu, co h-Uma mac Remarbisi co Fethain,
co Muinremur mac Gerrgind, co Senlobair co Canaind n-Gall, co
Follamain, co Lugaid rí Fer m-Bolc, co Laigi Line, co Búaidgalach,
co Ambúach, co Fergna, co Barrene, co h-Áine, co h-Airigi n-Echbél coa bri, co Celtchar mac Cuithechair co Lethglais, co
Lóegairi Milbél có breó, co trí macaib Dromscailt meic Dregamm,
co Drenda, co Drendas, co Cimb, co Cimling, co Cimmene, co Fána
Caba co Fachtna mac Senchath coa ráith, co Senchaid co
Senchairthe, co Briccir, co Bricirne, co Breic, co Búan, co Bairech,
co h-Óengus mac Leti, co Fergus mac Leiti, co h-Óengus Fer m-Bolg
co Bruachar co h-Alaniach In fénnich co Slánge, co trí macu
Fiachna co Cúailnge, co Conall Cernach co Midlúachair, co Connad mac Morna co Felunt, co Coin Culaind mac Súaltaim co Muirthemne, co h-Aimirgin co h-Eas Rúaid, co Lóeg, co Leiri, co mac
Sálcholca co Coirenda, co Coin Rí mac Amargin coa raíth, co
h-Óengus Fer m-Benn Umai, co h-Ogma n-Grianainech, co Brecc, co
h-Eo mac n-Oircne, co Toillchend, co Saithi, co Mogoll Echbél co
Magnai, co Conla Sáeb co h-Úarba, co Láegairi m-Buagach co
h-Impail, co h-Ailile n-Amargine co Tailtin, co Furbaidi Fer Benn
co Seil co Manes co Cúscraid Mend, co Maich, co Fíngin co
Findgabra, co Cremath co Blae Fichit, co Bale Brugaich, co
Fesair. Co h-Eógan mac Durthacht co Fernmag, co h-Ord,
co Seirid co Serthe, co h-Oblán, co Cuilén, co Cuirther co Liana,
co h-Eithbenne, co Fernél, co Findchath Slébe Betha, co Talgobain
co Bearnas, co Mend mac Fer Calca co Maigi Dulo, co h-Íroll co
Blárígi co Tibraidi mac n-Ailcotha co h-Iala Ingraimme co
Maigi Doblo co Ros mac n-Ailchatha co Mane mac Cruinn, co
Nindich mac Cruind co Dipsemilid, co Mál mac Rochraidi,
co Muindi mac Munremair, co Fiatach Fer n-Doirre mac Dubthaich,
co Muirne Mend.’ ‘Nírbo andsa thrá do Findchath a techtaireacht ar ro bátar
cóiceth Conchobair h-uile, cach tigerna díb, oc irnaidi Conchobair.
Nach óen trá baí fri h-Emain anair & antúaid & aníar dolotar uile co
m-bádar oc Emain Macha. In tan bátar and adcúaladar
comérge do Chonchobar i nn-Emain. Lotar-som sech Eamain
fodeas i n-diaid In t-slóig.
A cétna tochumluth iárom ó Emain co h-Irard Cuilleand.’
‘Cid fris n-anaid sund?’ ‘ol Conchobar. ’ ‘Oc irnaidi do mac-su,’ ‘or In slóg.’ ‘Dochótar co tríchaid cét leó
do Theamraig do chuindchid Eirc meic Carpri Níad Fer & Fedelme Nóichridi. Condontísat a n-dá tríchaid cét sin ní ragam dom maigin
sea.’ ‘Ní aniub chétus,’ ‘ol Conchobar,’ ‘co fesadar fir h-Érend mo
diuchtrad-sa asin ches a raba.’ ‘Luid Conchobar & Cealtchair tríb coíctib carpat co tubartadar
ocht fichti cend díb ó Áth Airthir Midi. Is de atá Áth Féne. Bádar
and oc frecomét In t-slóig & ocht fichid ban, ba sí a n-ernail din
brait. Dobretha a cenda and & dofaídi Conchobar & Celtchair
dochum an dúnaid.
Is and sin asbert Celtchair fri Conchobar:’ ‘Táibli lethderga la ríg n-ága samlaithiu co fodbaib fethe dees
miomain im chét cróeb di thailc traigead trícha cetharriad cét
crúaid neach damela cét im cét druad diar tuus na esbiad fer feraind
im druimne Conchobair fochleamar cath clichit a féine rogenetar
cath for Gáirich & Irgáirich,’ ‘ol sé.
— Nó comad h-é Cúscraid mend macha mac Conchobair ro
chanad In láig sea In adaig riasin cath for slicht na laídi ro chan Lóegaire Búadach .i. Afraigid, ríg macha. Aurclichid et reliqua, & comad isin dúnad tair ro canta.
Ba isin n-aidchi sin adchondairc Dubthach Dóel Ulad In aislingi
a m-bádar ind t-slóig for Gáirich & Irgáirich. Is and asbert triana
chotlud :
Aislingi Dubthaich so’
‘Amra maitne amra mithisi mescfaither slóig, sóithfidir ríg,
memsite muineóil, ruidfes grian, dommema for trí slúagu slicht
slúaig Uladim Chonchobar, imconsénat a mná, doséset a n-éti isin
maitin manairther, arsilsither laích, diroirpiter coin, ardidsiter eich
i l-lenith loth ibther sinis cluipetach di dálaib mórthúath.’
‘Dofochtradar tria chotlud la sin.
Cotmesca ind Némain forsin slóg. Adbail cét fer díb. In tan
tóeter didiu íarom co cúaladar dorís Cormac Con Longes, nó
comad h-é Ailill mac Mátae isin dúnad tíar no chanad so.
Búadris Aililla. ’ ‘Mór a ossad, osad Cuilleand. Móra cocuir, cocuir Delend.
móra echgracha, echracha Alais nó Asail, móra tedmand,
tedmand Tuath Breissi.’
Toichim na m-Buiden annso.
‘Céin trá ro gníthea ina físi seo ro airlesatar Connachta a
comairle Ailella & Medba & Fergusa techtaireda úaidib do
décsin Ulad dús In torpartatar an mag.
Is and sin íarom asbert Ailill:’ ‘Eirc, a Meic Roth, trá,’ ‘or Ailill,’ ‘& décca dúnd indat ole inna
fir isin mag sa Midi i tám. Tucas-sa a m-brait & a m-bú. Dobérad cath dam-sa mad tacar dóib. Mani torpartadar didiu
nísnidnus sund ní bus síriu.’ ‘Luid Mac Roth íarom do décsain & do frecomét In maigi. Da
athrala aithirrech co h-Ailill & Medb & Fergus. In cétna fecht
íarom doréccacha Mac Roth h-úad do accmac Slébe Fúaid, co n-acca
iar sin dorrala ina h-uili fiadmíla asin fidbaid co radabar isin maig
h-uile.’ ‘In fecht n-aili didiu,’ ‘or Mac Roth,’ ‘doréccacha úaim In mag co
n-acca In tromchiaich ro lín na glendu & na fántu co n-derna na
tilcha eturru amail indsi i l-lochaib. Dommárfas iar sin ina
oíble tened asin mórchiaich sin. Iar suidiu domárfas ilbrechtrad
cach illdatha isin bith. Atchondarc íar sin In saignénraith & in
m-breisimnich & In tornich & In gaíth móir — bec nád rucc mo folt dom
chind & nácharam trascair dar m-aiss & ní bu mór gáeth In loí chena.’
‘Ced sucat, a Ferguis?’ ‘or Ailill.’ ‘Samalta lat.’
‘Ní andsa dam-sa a samail ón,’ ‘or Fergus.’ ‘Ulaidh indsin ar
tíachtain asa ces. It é torpartatar a fid. Imdrong íarom & mét
& imforráin na láth n-gaile, Is ed forrochraid In fid, Is rempu ro
thechadar na fiadmíla isin mag. An tromcheó atchonnarcais ro
lín na fántu, anála na trénfer sein ro lín na glenntu co n-derna na
tulcha amail indsi i l-lochaib eturru. In t-saignénrath & ind
aíblech tened & In t-ilbrechtrad adchondarcais-siu, a
Meic Roth,’ ‘or Fergus,’ ‘it é súile na caurad assa cennaib sin doraitniset frit amail
oíble tened. In toirnech immorro & In breisimnech & In tormgal rochúalu-su, fetgaire na claideb & na calg n-dét insin, breisimneach na
n-arm, caulgairi na carpat, basgaire na n-each, nert ina n-errad,
búrach ina féndeda, fúaim na m-míled, mórbruth & ferg & borrfod ina
láth ngaile oc dechrad dochum In chatha. La m-méit inna feirgi &
ind lúthbasa inddar leó ní tairset itir,’ ‘or Fergus.’ ‘Artanesamar,’ ‘or Ailill.’ ‘Itát óic lind dóib.’ ‘Ricfa-su a l-leas ón,’ ‘or Fergus,’ ‘fo bíth ní foigébthar i nn-Érind
uili nach a n-iarthar domain, óthá Greciae & Sceithiae síar co
h-Indsi Orcc & co Colomna Hercoil & co Tor m-Breogain & co h-Indsi Gaid,
nech foló Ultu foa m-bruth & foa ferg,’ ‘or Fergus.
Is iarsin íarom luid Mac Roth aridise do décsain toichme fer
n-Ulad co m-boí inna n-dúnadh oc Sleamain Midi. Luid íarom
aridisi co h-Ailill & Medb & Fergos, & adfét scéla derba dóib co n-ebert
Mac Roth acá n-aisnéis :’ ‘Táinic buiden mór bruthmar brígadach borrfadach isin telaich oc
Sleamain Midi,’ ‘for Mac Roth.’ ‘Dóig lim immorro Is árim tríchat
cét inti. Rostellsad a n-étaigi díib fo chétóir & ro cechladar fert
fótmaig fo suidiu a taísich. Lóech cáem seta fora ard óemind,
caínem do rígaib a delb, i n-airinach na buidne. Folt findbuidi fair
ossé cas deas tóbach druimneach co r-rici áth a dá gúaland. Fúan
cas corcra imbi h-i forcipul. Bretnais derscaigthech dergóir ina
brut fora brundib. Rosc roglas rocháin ina chind. Coinsiu
chorcarda lais ossí fochóel forleathan. Ulcha dégablánach
erchas órbuidi occa. Léne gel chulpatach co n-deirgindliud i
custol imbi. claideb órduirn iarna imdae. Gelscíath co túagmílaib
óir fair. Manaís lethanglas fora chrund midenn ina láim.
Áilleam di flaithib domain a thochim itir slúag & bruth & chruth &
errad, eter écosc & erúad & báig & choscor, itir greit & gráin & ordan.
Tánic buiden aile and didiu,’ ‘or Mac Roth,’ ‘is tánasti dia séitche
itir lín & costud & errad & erúad & gráin. Ócláech caín caurata inna
h-airinach na buidne sin. Brat h-úainide imbi h-i forcibul. Eó óir
h-úasa dóit. Folt casbuidi fair. Calc dét co n-imdurn diad foa
chlíu. Léne co n-echlaim i custul cota glún. Scíath béimnech co
fáebar condúala fair. Caindel rígthaigi ina láim, féthan aircit imbe
& imrith iar craund co sleig sair, In céin n-aile dorreith co ticci a
dorn. Ocus dofessid In buidin sin for láim chlí thoísich na cétbuidne, & Is amlaid doesetar & a nglúne fri talmain & imbel a
scíath fria smecha. Ocus domfárfas atá forminde for erlabra ind
óclaích móir borrfadaich as toísech don buidin sin.
Tánic buiden aile and didiu,’ ‘or Mac Roth.’ ‘Is aidbliu trícha
cét a forcsi. Fer cróda annsam caín cendlethan inna h-airinach.
Folt dondchas fair. Ulcha fota indchóel dégablach lais. Brat
dubglas fo los h-i forcipul imbi. Delg n-duillech d'findruine h-úasa
bruindib. Léne gel chulpatach co glún. Scíath erradach co
túagmílib fair. Máeldorn findargait foa choim. Sleg chóicrind
ina láim. Dofesid ar bélaib toísich na cétbuidne.’ ‘Cia sin, a Fergais?’ ‘or Ailill.’ ‘Rofetar-sa ém,’ ‘or Fergus,’ ‘ina buidni sin .i. Conchobar rí cóicid
h-Érind, Is h-é deisid forsin fert fótmaig; Sencha mac Aililla, erlabraid
Ulad, Is é deisid ara bélaib; Cúscraid Mend Macha mac Conchobair,
is h-é deisidh for láim a athar. Is bés don gaí fil 'na láim ind abairt
ucut ria coscor. Ní imrind ríam ná h-íarom. Is dagáes n-imgona
fri fúabairt cach nítha tánic sin,’ ‘or Fergus.’
‘Fogébad a n-acallaim sund,’ ‘or Medb.’ ‘Tongu do día toinges mo thúath ém,’ ‘or Fergus,’ ‘ní rogénair i
n-Érind co se slúag argara Uladdo grés.’ ‘Tánic buiden aile and didiu,’ ‘or macRoth.’ ‘Is uilliu tríchait
cét a l-lín. Lóech mór calma co n-gráin & erúath ossé gormda
grísainech ina h-airinach. Folt dond temnidi fair ossé slimthana
fora étan. Cromscíath co fáebar condúala fair. Sleg chóicrind
ina láim, foga forgabalach ina farrad. Claideb cróda iarna
chinddruim. Brat corcra h-i forcibul imbi, eó óir fora dóit. Léne
gel chulpatach cota glún.’ ‘Cia sin, a Fergais?’ ‘or Ailill.’ ‘Is cor láma ar debaid ém,’ ‘or Fergus,’ ‘is cathmílid for níth, is
bráth for bidbadu dodánic ann .i. Éogan mac Durrthacht rí
Fernmaigi sin,’ ‘ar Fergus.’ ‘Tánic buiden már borrfadach aile isin telaich oc Sleamain Midi,’ ‘or Mac Roth.’ ‘Ro lásat a n-étaigi tara n-ais. Angó didiu Is tailc
dondechadar isin telaich. Tromda In t-erfúath & Is mór In gráin
donucsad forru. H-úathmar In t-airmgrith ro lásad ocon toichim.
Fer cennremar calma caurata inna h-airinach ossé cichorda gráinne. Folt étrom grelíath fair. Súili buidi móra ina chind. Brat buidi co
n-echlaim gil i faithi imbi. Scíath bémnech co fóebar condúalach
fair dianechtair. Gaí slindleathan slegfota co m-bróen fola iarna
chrunn & gaí a thánaisi co crú bidbud iarna gin ina láim.
Claideb bémnech már iarna formnu.’ ‘Cia sin a Fergais?’ ‘or Ailill.’ ‘Ní imgeb comroc ná comlond ná comrom In láech dodánic .i.
Lóegaire Búadach mac Connaig meic Ilech ó Impuil antúaid, or
Fergus.’ ‘Tánic buiden mór aili and didiu i Slemain Midi isin telaich,’ ‘or
Mac Roth.’ ‘Lóech munremar collach caín i nn-airinach na buidne
sin. Folt dubchas fair ossé corcra gormainech. Rosc nglas
lainderda inna chind. Brat odarda fochlaidi imbi, bretnas
bánairgit and. Dubscíath co m-búailid h-umae fair. Gaí súilech co
foscadaib ina láim. Léne trebraid co n-dercindliud imbi. Claideb
co n-imdornn diad tara étach anechtair.’ ‘Cia sin, a Fergais?’ ‘ol Ailill.’ ‘Is cor láma ar ugra dodánic. Is tond romara báides
minglaisi. Is fer trí ngretha. Is bráth m-búabthana bidbad dodánic,’
‘or Fergus,’ ‘.i. Muinremur mac Gerrcind ó Moduirn atúaid.’
‘Tánic buiden mór aili ann didiu isin telaig i Sleamain Midi,’ ‘or
Mac Roth.’ ‘Buiden rochaín roálaind itir lín & costud & timthaigi.
Is borrfadach dofarfobrit In tulaig. Forrochroth In slóg an
armgrith rolásad oc teacht ind réimme. Lóech cáem gráta i
nn-airinach na buidne. Áilldem do daínib a delb itir folt & rosc
& h-úamain, itir errud & chruth & guth & gili, itir míad & méit & maisi, &
itir arm & ergnas & cumtach, itir dechelt & gaisced & córi, itir feib &
gaís & cenél.’ ‘Is é a epert,’ ‘ar Fergos.’ ‘Is luchair dego In fer álaind Feidlimid
dadánic ann. Is borrfadach caurad. Is tond anbthine bádis.
Is gus nád fulangthar co coscraib a aile chríchaib iar foirtbiu a
námad .i. Feidlimid Cilair Cétaig ann.’ ‘Tánic buiden aili and didiu isin telaich i Sleamain Midi,’ ‘ar
Mac Roth,’ ‘nát h-úaiti trícha cét. Lóech mór calma odarda cóir
comendaisc inna h-airinach. Folt dubchas fair. Cromrosc
n-odarda n-adard ina chind. Fer tarbga tailc garb. Brat glas
imbi co n-delc argaid ara dóit. Léne gel chulpatach i custul imbi. Claideb iarna sliasaid. Dercscíath co m-búaili chaladargait fair.
Gaí tresemnech slindlethan ina láim.’ ‘Cia sin, a Fergais?’ ‘or Ailill.’ ‘Is lonnbruth barand, Is laimnid cach catha, Is búaid cech ergaile
dadánic ann : Connad mac Mornai ó Challaind and sain,’ ‘or Fergus.’
‘Tánic buiden aili ann didiu isin telaig oc Slemin Midi,’ ‘or
Mac Roth.’ ‘Is toichim slúaig ar méit. Toíseach fil i n-airinach na
buidne sin ní coimdig láech bad chaíme itir delb & timthach &
dechelt. Folt tóbach dergbuidi fair. Gnúis chóir chorcra
chutromae. Aged focháel forlethan. Beóil derga thanaidi. Dét
níamda némonnda. Guth glan gleórda. Cuinsiu chaín chorcarda chumdachtach. Áilldem do delbaib doíne. Brat corcra h-i
forcibul imbi. Bretnais foa l-lánecor de ór h-úasa bánbruindib.
Cúarscíath co túagmílib ildathacha co cobroth aircid h-úasa clíu.
gaí fota fáebarglas la foga féig fobartach ina láim. Claideb órduirn
óir fora muin. Léne chulpatach co n-dergindled imbi i custul.’
‘Cia sin, a Fergais?’ ‘or Ailill.’ ‘Rofetamar immorro,’ ‘or Fergus.’ ‘Is leth gliad ém,’ ‘or sé,’
‘dadánic and. Is cláriud comlaind. Is lonnbruth árchon.
Rochaid mac Faithemain ó Brig Dumae, far cliamain, insin, rofoí la
far n-ingin-si .i. la Findabair.’ ‘Tánic buiden aile and didiu isin telaich i Sleamain Midi,’ ‘or
Mac Roth.’ ‘Lóech oircnech remarsliastach mór i nn-airinach na buidne
sin. Bec nach remithir fer cach m-ball de. Ango Is fer co talmain,’ ‘ol sé. ’ ‘Folt dub fair. Gnúis chnedach chorcarda lais. Rosc
m-brecht n-erard ina chind. Fer án athlom samlaid co n-gráin &
erúath co nn-ocaib dafil congraim adamra itir étach & arm &
écosc & áni & erred, conócaib co comrom níad, co n-anglonnaib
samnae, co m-miad imtholton, co saidig tar comlond do brisiud
for forlond, co m-baraind for bidbadu, co n-imthecht for ilchrícha
ecraidi cen choméirge. Ní gó Is tailc doroacht a r-réim h-i
Sleamoin Midi.’ ‘Baíthi do gail & gaisced óm,’ ‘ol Fergus,’ ‘baíthi di drúis & tairpthigi, baíthi di nert & miadamlai. Tatha didiu di slúagaib & airbrib.
Mo chomalta fén Fergus mac Leiti rí Líne, rind n-ága túaiscirt
h-Érind.’ ‘Tánic buiden mór borrfadach aili and didiu isin telaig a
Sleamain Midi,’ ‘or Mac Roth.’ ‘Errada ingantai foraib. Lóech cóem
álainn ina h-airinach. Búaid crotha h-uile itir folt & rosc & gili, itir méit & costud & córi. Cúicroth óir fair. Brat h-úaine h-i forcibal
imbi. Bretnas óir isin brot h-úasa dóit. Léne gel chulpatach i
custol imbi. Tuiri rígthaigi ina láim. Claideb órduirn iarna
formna.’ ‘Is bruthmar a bara In chaurad chomramaich dadánig and ém,’ ‘or Fergus.’ ‘Amorgene mac Eccetsalaig Goband ó Búais atúaid
ann sin.’ ‘Tánic buiden aile and didiu isin telaig a Sleamuin Midi,’ ‘ar Mac Roth.’
‘Is bádud ar méit. Is tine ar áine. Is leó áithigi. Is cath
ar lín. Is all ar mét. Is oll ar nert. Is bráth ara bláiriud. Is
torand ara tharpthigi. Lóech garbainech h-úathmar i n-airinach
na buidne sin ossé brúach bélmar. Folt garb grendliath fair, ossé
srónmar ballderg. Brat riabain imbi, cúailli iaraind fora brut.
Cromsciath co fáebur conndúala fair. Garbléne trebraid i custol
imbi. Liathgaéi már ina láim, tricha semand aire. Claideb secht
m-brotha iarna formnai. Atracht In slóg uile ara chind & ro lá
dírmae din chath imbi oc teacht isin telaig.’ ‘Is cend erbága dadánic,’ ‘or Fergus.’ ‘Is leth catha, Is greit
ar gail. Is tond ainbthine bádas. Is muir dar crícha .i. Celtchair mac Cuitheochair ó Dún Lethglaisi atúaid.’ ‘Tánic buiden aile ann didiu isin telaig a Sleamain Midi,’ ‘or
Mac Roth.’ ‘Lóech óngel ina h-airinach. Find h-uile itir folt & abrotchor
& ulchai & dechelt. Scíath co m-buailid óir fair & claideb co
n-imdorn diad & manaís bréifnech ina láim. Adláechda donárlaid
a tochim.’ ‘Inmain ém In bethir bailcbéimnech dodánic,’ ‘ol Fergus,’ ‘in
mathgamain mórglonnach fri h-écraidi conboing firu : Feradach Find Fechtnach ó Nemiud Slébe Fuait atúaid ann sin.’ ‘Tánic buiden aili and didiu isin telaich a Slemain Midi,’ ‘or Mac Roth.’
‘Láech úathmar inna h-airinach ossé brúach bélmar. Méit
a béil beólu eich. Folt dondchas fair, ossé lethglóir cadissin
lethanchend lámfota. Brat dublúascach imbi, roth créda and
h-úasa dóit. Bocóit líath h-uasa chlíu. Manaís muincech ina
deis. Claideb fota iarna formnu.’ ‘Is leó lámderg londandsclech dadánic,’ ‘or Fergus.’ ‘Is art
glonnach ágmar amnas. Is bruth ar thír nád fulangthar : Eirrgi Echbél ó Bri Eirgi atúaid,’ ‘ol Fergus. ’ ‘Tánic buiden aile ann didiu isin telaig i Slemain Midi,’ ‘or
Mac Roth.’ ‘Dá óclóech cáema cosmaili díb línaib ina h-airinach. Fuilt
buidi foraib. Dá gelscíath co túagmílaib argait foraib. Atá
immáes eturru. Immalle doaurcbat dóib a cossa & fosruimet ;
nocon alt dóib taurcbáil a coss do neachtar de seach araile.’ ‘Cia sin, a Fergais?’ ‘or Ailill.’ ‘Dá ánrad, dá anloise, dá rind ága, dá chaur, dá chleth bága,
dá drec, dá thene, dá chathmilid, dá chathchuimnid ergaile, dá
deil dá dána, dá threitill Uladimma ríg : Fiachna & Fiacha, dá
mac Conchobair meic Neasa, dá chridiscél thúaiscirt Érenn,’ ‘or
Fergus.’ ‘Tánic buiden ele and didiu isin telaig a Slemain Midi,’ ‘or
Mac Roth.’ ‘Trí h-óclaích grísta gráta gormanig ina h-airinach. Trí
bearrtha blaibuidi foraib. Trí broit óendatha impu h-i forcibul,
trí delgi óir h-úasa n-dóitib. Teóra léne monasacha co n-dergindtliud
i custul impu. Trí scéith cosmaili foraib. Trí claidib órduirn
iarna fórmnu. Teora slega lethanglasa inna n-deaslámaib. Atá
imáes eturru.’ ‘Trí anchinnid Choba. Trí mórglonnaich Midlúachra. Trí ruirig
Roth. Trí h-arsidi Airthir Fúata,’ ‘or Fergus.’ ‘Trí meic Fiachna
ind sain i n-degaid In tairb .i. Rus & Dáiri & Imchath,’ ‘or Fergus.’
‘Tánic buiden aile and didiu isin telaig i Slemain Midi,’ ‘or
Mac Roth.’ ‘Fer bresta bruthmar ina h-airinach. Súile rúaderga
curata ina chind. Brat brec imbi, roth aircid and. Scíath glas fora
chlíu. Claideb co n-imdorn argaid fó sliasait. Gaí derscaigthi
co nagam amainse ina deis díglaig. Léne geal chulpatach
i custul cota glún. Buiden forderg co fuilib imbi ossé fuileach
créchtach cadesin.’ ‘Is é sin,’ ‘or Fergus,’ ‘in dána díchondarcil. Is é In lamnid
leatarthach. Is é In rob rigthi ergaili. Is é In tarb dásachtach.
Is é In búadach Baili. Is é In t-anglondach Bernais. Is é in
cathchuindich Colpthai. Comla cóicthi thuaiscirt h-Érenn .i.
Menn mac Sálchada ó Chorannaib. Do dígail a crécht foraib
tánic In fer sin,’ ‘or Fergus.’ ‘Tánic buiden aile ann didiu isin telaig a Slemain Midi,’ ‘or Mac Roth,’
‘& siat adlóechda imtholtonach. Ócláech odarda mór lecanfota ina h-airinach. Folt donn cráebach fair. Brat derg fo
loí chaín imbi. Léne dergscoigthi. Dealc n-óir h-úasa dóit
ina brot. Claideb dercscoigthi co n-imdurnn findarcaid fora
chlíu. Scíath derg fair. Manaís leathanglas for dúal altchaín
uindsenn ina láim.’ ‘Fer trí m-bailcbémend dadánic,’ ‘or Fergus.’ ‘Fer trí raiti. Fer
trí ruti. Fer trí ramada. Fer trí m-búada. Fer trí n-gretha
conboing nitha for náimdiu i n-alailiu crích. Fergnae mac Findchoíme
a Coronn sin.’ ‘Tánic buiden aile and didiu isin telaich i Slemain Midi,’ ‘or
Mac Roth.’ ‘Is aidbliu trícha cét a faircsi. Láech uchtgel rochóem ina
h-airinach, cosmail fri h-Ailill ucut itir mét & maisi & dechelt &
errad. Mind óir h-úasa mullach. Brat dergscoigthi imbi h-i
forcibal. Bretnas óir isin brot fora bruindib. Léne co
n-dergindliud i custul imbi. Scíath bémnech co n-imlib óir fair. Tuiri
rigthaigi ina láim. Claideb óirduirn iarna formna.’ ‘Is muir tar glasa dodánic ann ém,’ ‘or Fergus.’ ‘Is londbruth loga.
Is dífulaing a bara fri h-écraidi. Furbaidi Fer Benn inn sin,’ ‘or
Fergus.’ ‘"Tánic buiden aile and didiu isin telaig i Sleamain Midi,’ ‘or Mac Roth.’ ‘Adláechda díáirme,’ ‘ol Mac Roth.’ ‘Errada inganta
écsamla impu seach na buidne olcheana. Is bladach dodechadar
didiu itir arm & étach & errodh. Slóg mór borrfadach isin buidin.
Mac brecderg ina h-airinach. Áildem do delbaib doíne a delb.
Ergal án riam. Scíath taulgel ina láim co cobrud óir fair & bil
óir imbi. Gaí áith étrom co foscod ina láim. Brat corcra
cortharach i forcibul imbi, delc n-arcuid isin brot ara bruindib. Léne
gel chulpatach co n-dergindliud imbi. Claideb órduirn tara
étach aneachtair.’ ‘Contúaissi Fergus la sodain.’ ‘Ní fetar-sa ém,’ ‘or Fergus,’ ‘indas In meic sin la h-Ultu, acht óen
bad dóig lim beidis h-é fir Themra immon mac cóir n-amra n-oirdnidi im Erc mac Coirpre Niad Fer & ingine Conchobair. Ní
"mmuscarat tairrid. Dichmairc a athar dodeachaid In fer sin do
chobair a senathar. Is triana ág In meic sin,’ ‘or Fergus,’ ‘brisfithir In cath foraib. Nícon aithigi In mac sin h-úath ná h-omun oc
far saigid etorro a medón far catha. Bad ferrda bhúrigfite láithi
gailli fer n-Ulad oc teasarcain luíg a cridi oc sligi In chatha remib. Dos-icfe uile ell condolba oc aicsin In meic isind níth már sin.
Rocechlastar rucht claidib Conchobair amail gloim n-árchon ic
tesorcain In meic. Focicher Cú Chulaind trí múru doíne immon
cath oc saigid In meic bic. Bith condalb donuapérat laíth gaili fer
n-Ulad In díáirmi,’ ‘or Fergus.’ ‘Is fota leam trá’ ‘or Mac Roth,’ ‘bith fri h-aisnéis ineich adcondarc
uili, acht dodechad etarport co fis scél dúib-se.’ ‘Dofucais,’ ‘ar Fergus.’ ‘Ní thánic didiu Conall Cernach cona mórbuidin,’ ‘or Mac Roth.’
‘Ní thángadar trí meic Conchobair cona trí cóectaib cét. Ní
thánic trá Cú Chulaind and arna chréchtunugud i nn-écomlund.
Acht mása err óencharpait,’ ‘or Mac Roth,’ ‘nammá Is dóig bad n-é
inso thánic ann.
Dá each dronchara fona charpat ité scúablebra baslethna
forlethna fossenga ardchenda túagmair gobchóela bolcsróna. Dá
n-droch n-duba tairchisi. Fonnaid réidi ruirtecha. Cret urard
dresachtach. Pupull uainidi h-uaitne intnaise. Ócláech isin
charpat sin, cetherlethan corcaineach. Súasmáel cas círdub fair
co ticci áth a dá ghualand. Cethochruss nó ceatharfochrus bruit
deirg imbi. Ceithri claidbíni clis h-i cechtar a dó dhóit. Claideb
órduirn fora chlíu. Sciath & sleg lais. Ceithri cneslénti fichit
imbi fo thétaib & refedaib. Ara ara bélaib. Dá chúlaid ind arad
frisna h-eocho. Na éisi ina ladair riam sair. Fithchell for scarad
eturra. Leth a fairne di ór buidi, anaill ba de findruine. Búanbach
foa díb slíastaib. Naí cles do chor dó a n-ardai.’ ‘Cia sin, a Fergais?’ ‘or Ailill.’ ‘Ní anse,’ ‘or Fergus.’ ‘Cú Chulaind mac Soaltaim a sídaib &
Lóeg mac Riangabra a ara Con Culaind insain,’ ‘or Fergus.’ ‘Mór do chétaib trá & mílib,’ ‘or Mac Roth,’ ‘doroacht In dúnad sa
Ulad. Mór do churadaib & do thrénferaib & láthaib gaile roachtadar
grafaind isinn áonach. Mór do buidnib didiu,’ ‘or Mac Roth,’ ‘ro
bátar oc torachtain In dúnaid chétna do neoch ná toracht &
ná tánic an dúnad an tan dodechad-sa. Acht namá,’ ‘or Mac Roth,’
‘nocho tarneastair mo rosc for tulaich ná dindgna do neoch
rosiacht mo súil óthá Áth Fir Diad co rici Sleamain Midi acht for
ech & dune.’ ‘Fer muinter adchondaircais ém,’ ‘or Fergus. Luid Conchobar trá cona slógaib co n-gab dúnad h-i comochraib
dia chélib. Guitir dál ó Chonchobar do Ailill co turcbáil
n-gréné arabárach, & basisestar Ailill ar feraib h-Érend & ar In longess,
& basisestar Conchobar ar Ultaib, & focertar pupaill Conchobair
íarom. Is h-eth moth ba fornocht talam eturru & daneccab
h-Ulaid re fuined n-gréne.
Is ann sin asbert In Mórrígan isin dorbles itir In dá dúnad :’
‘Crenaid brain bráigde fer. Bruinded fuil. Feochair cath.
Coinmid luind. Mesctuich tuind taib im thuill im níthgalaib iar
luimnich luud fianna fetal ferda fir Crúachan cotascrith imm ardbith cuirither cath ar cosa alailiu cénmair h-Ultaib, mairc Iarnaib,
mairc d' Ultaib immorro, cén mair Iarnaib. Is ed dobreth h-i
cluasaib Iairn, mairc h-Ultaib ol niscainedar a n-gle.’ ‘Ro baí Cú Chulaind trá oc Fedain Chollna ina n-arrad. Dobreth
biad dó óna briugadaib In n-aidchi sin & dothéigdis dia acallaim
fri dé. Ní rubai neach díib clíu do Áth Fir Diad.’ ‘H-uinse albani asin dúnad aniarsin dúnad sair,’ ‘ol In t-ara fri
Coin Culaind.’ ‘H-uindse ceithern gilla ara cend.’ ‘Conricfet In gilla sin,’ ‘or Cú Chulaind.’ ‘Regaid In t-albani
tarsin mag. Intí nád géba acorthi regaid do chobair na n-gilla.’
‘Dogníth són íarom amail asindubairt Cú Chulaind.’
‘Cindus nondfechad gilla Ulad In cath?’
‘Is fearrda,’ ‘ol In t-ara.’ ‘Ba bág dóib-som a toitim oc tesorcain a n-éiti,’ ‘ol Cú Chulaind.’
‘Ocus anosa?’ ‘Na óclacha amulchacha nodfechad indosa,’ ‘ol In t-ara.’
‘In tánic néll solus forsin n-gréin beós? For Cú Chulaind.’
‘Nathó ém,’ ‘ol In t-ara.’ ‘Apraind nachimbaí-si nert do theacht cucu,’ ‘ol Cú Chulaind.’ ‘Consinter chena indiu,’ ‘ol In t-ara, im thráth turcbála gréne.’ ‘Aes úallach fiches In cath indossa,’ ‘ol In t-ara,’ ‘acht nád fil rígu
and air Is cotlud beós dóib.’ ‘Is and asbert Fachtnai In tan donórcaib grían : — Nó Is h-é
Conchobar ro chan trena chodlad :’ ‘Comérgid, ríg Macha morglonnaich. Muinter fial. Meilid
fáebra. Fichit cath. Claidig búrach. Bendaich scíathu. Scítha
láma. Labra a n-éiti. Écórai cosnadae. Concherd cách cath
ar cosa araile. Laith tigernach dodaircéba. Liblait a r-rém. bid ferrda fid forsa saig & forsa leasad. Ibaib dagda doirp a fuile.
Línfaid cauma chridi a rígna tuidicfaid. Eblaid a samgubae
commed fuileach férach fót forsa lestais forsa sestais. Comérgid,
ríg macha.’ ‘Cia ro chachain so?’ ‘or cách.’ ‘Conchobar mac Nessa,’ ‘or sét. — Nó’ ‘Fachtna ro chachain,’
‘ol sét.’ ‘Cotlaid, cotlaid acht far cathais!.’ ‘Co cloth Lóegairi Búadach:’ ‘Afraigid, ríg Macha. Aurchlaidig far m-bú. Tesorcid far
m-broit. Inneossartar Connachta di aird h-Uisnich diupart taib
imdid loissither feithi selais domun clár Gáirigi.’ ‘Cia ro chachain so?’ ‘or cách.’ ‘Láegairi Búadach mac Connaid Buidi meic Ilech. Cotlaid,
cotlaid,’ ‘for siat,’ ‘acht far cathais.’ ‘Anaid fris beós,’ ‘ol Conchobar,’ ‘co taurcba grían co m-maith h-i
n-glennaib & h-i tuaigebrachaib na h-Érend.’ ‘An tan adchondairc Cú Chulaind na ríga anair oc gabáil a mind
fora cennai & oc tesorcain na m-buiden, asbert Cú Chulaind fria
araid ara n-diuscad Ultu. Ocus asbert In t-ara : — Nó Is é
Amargind mac Eicit In fili asbert :’ ‘Comérgid, ríg Macha mórglondaich. Muintir fial. Miandaighter
Bobd bú Imbial. Insernd crú cridi. Inreith níth niaba nertaid gal
cridi crú for telaib nó for tinn teched .i. for toind teiced tercbaid
nó teilcfid isnis nithu. Ní fríth fri Coin Culaind cosmail
Con Culaind conben mian Macha mochtrád más ar buáib Cúailngi.
Comérgid. Com.’ ‘Dosruisces,’ ‘ol In t-ara.’ ‘Samlaid dodeochadar 'sin chath
tornocht acht a n-armo namá. In tí dia tá dorus a pupaill sair is
trít síar dodeochaid.’ ‘Is degchobair éigne,’ ‘ol Cú Chulaind.
Imthúsa Ulad trá ní de leantar sund calléic.
Imthús immorro fer n-Érind, cotagart Badb & Bé Néit & Némain
forru ind aidchi sin for Gáirig & Irgáirich conidapad cét lóech díb ar
úathbás. Nírbo h-ísin adaig ba sámam dóib.’
Tochostul fear n-Érend andso.
‘Ro chachain Ailill mac Mátae In n-aidchi sin riasin cath co
n-epert :’ ‘Atraí, a Thriagthréin. Nodfoídiu co trí Conaire Slébe Mis,
trí Lesfind Lúachra, trí Meid Corpthe Loste, trí Buidir Búaisi, trí
Boidb Búaidnigi, trí Búaideltaich Berba, trí Muiredaich Marga, trí
Lóegairi Leici Dergi, trí Suibne Siúire, trí Échtaig Áne, trí Dóil Eirrig, trí Damaich Derg Derce, trí Bratrúaid Lacha Rí, trí Mielleth
Lacha Érni, trí Bresail Bodgna, trí h-Amalgaid Aíi, trí Fiachraid
Feda Némain, trí Nechtain Maigi Murisci, trí Meic Amra
Esa Rúaid, trí Ruirig Aigle, trí Bruchair Glas Febrad, trí Conaill
Collamrach, trí Féic Findabrach, trí Coirpre Cliach, trí Mane Milscoth, trí Descostaig Droma, trí Fintain Femin, trí Rathaich
Raigne, trí eterscéle Etarbáine, trí Gúaire Gaible, trí Áeda Aidne,
trí Mongaich Mitaine, trí Dúadaid Áine, trí Gairb Glunnraidi,
trí Discirt h-Úaga, trí Leathluind Linti, trí Coinchind Shile, trí
Dauich Leamna, trí Cellchair h-Umuill, trí Coscraich Clothra, trí
Bairrchais Eilli, trí Dáiri Tibrat Find, trí h-Airt Arda Ladlarn,
trí Muiredaich Maigi Femin, trí Congbaidi Cliach, trí Mordai Mosoth,
trí Roir Rois Buiti, trí Ánraid Turbi, trí h-Eitirscél Temrach, trí
Galgaidi Goain, trí Feradaid foltchais, trí Feidmnig Rotail,
trí Scáil Soobail, trí h-Ailill h-Uaiti, trí Gortaich Granaisc, trí Measaich Maethla, trí h-Uilleith Arda Airthir, trí Coirp Cláiri, trí
h-Airt Arda, trí Foimdig h-Irruis, trí h-Illaind h-Érend, trí Sochaidi Sinna,
trí Brónaig Bethra, trí Mongaid Muccruma, trí Mochmaidne Maigi Aíi, trí Tigernmais Túath Ambrais, trí h-Échtaich Findabrach, trí
Cormaic h-Uiscrend, trí h-Uidir Buaile, trí Ruis Ruscae, trí Fearad Find, trí h-Athchuirp Tulcha, trí Túathail Tanni, trí Maccáech Femrag, trí Lóegairi Berramnach, trí Fidaig Saigthi, trí Cormaic Cauanach, trí Coirbri Luingi, trí h-Uidir Conchobair, trí Glais meic Cathbath, trí Druib Drúad, trí h-Airich Cluichiur, trí Laiten Luiged,
trí Conchobair Collse, trí Elair Deiuais, trí Fiadail Duinergin,
trí h-Airich Insi h-Uan, trí Níth Átha Croíbe, trí Óengusa Uisce, trí
Fiach Fernna n-Imbais, trí Duirn, trí Bailcbruindi, trí Moín Maigi,
trí Cais Cuile, trí Triúin Maigi Éle, trí Sruthmair Maigi Ochtair, trí Glonnmair Maigi Leathain, trí Dornmair Maigi h-Uisce, trí
Glaisderg Tethba, trí Tigirn Taince, trí Tibraidi Talindi.’ ‘Ferchuidred Fer n-Éreand inso, cach triar cenmothá an robí
Cú Chulaind díib riam.
Imthúsa Con Culaind immorro Is ed indister sund coléic :’ ‘Fég dúind, a mo popa a Loíg, cindus fechtha Ulaid In cath indosa.’ ‘Is ferda,’ ‘ol In t-ara.’ ‘Cia conualaind-se mo charpat & Óen ara
Conaill Chernaich didiu ina charput & co tíasmais ón eite di araile
iarsind indiu, ní regad crua ná fonnad trít.’ ‘Is damna mórgliad sin,’ ‘ol Cú Chulaind.’ ‘Ní derntar isin cath,’
‘or Cú Chulaind fria araid,’ ‘ní nád fesur úaid.’ ‘Bid fír ón do neoch connisor-sa de,’ ‘ol In t-ara. ’ ‘Airm i tát
ind láith gaile indosa aníar,’ ‘ol In t-ara,’ ‘berait toilc isin chath sair.
A comméit cétna anair beraid tolc isin chath siar.’ ‘Abrand ná badim slán-sa,’ ‘ol Cú Chulaind.’ ‘Ropad réill mo
tholc-sa and a cuma cháich.’ ‘Is and sin táncadar ina ferchuitreda ind athslógaid. I n-inam
trá h-i tuladar fianna íarom don chath for Gáirich & Irgáirich is
ann sin didiu thánic ind noí carpait di féindidib inna Irúaithi.
Triar remib di thraig. Nírbo mailli dolotat olmbátar In charpait.
Nistailcc Medb isin chath acht ar srengail n-Aililla asin chath mád
fair no maidset nó ar guin Conchobair mád fair bad lén.
Is íarom ro indis a ara do Choin Culaind bith do Ailill & do Meidb
og guidhi Fergusa im thecht isin cath & asbertadar fris nárbo chol dó
ar doradsad mór do maith dó fora lonnges.’ ‘Má no bith ém mo chlaideb acom-sa,’ ‘ol Fergus,’ ‘beitis lir
leam-sa cendae fer for óeib scíath andáte bommann ega h-i n-grellig
donnicc echrad ríg ó ro roietar i tír.’ ‘Is and sin dorad Fergus In lugu sa :’ ‘Tongu et reliqua mebsaitis lim-sa glaini fer dia m-bráigde, bráigde
fear la n-dóite, dóite fer la n-uille, uille fer la rigthe, rigthe
fer la n-dorndaib, dornna fer la méra, méra fer la n-ingne, ingne
fer la forcléthi, forcléthi fer la medón, medón fer la slíasta, slíasta
fer la n-glúne, glúne fer la colptha, colpthai fer la traigthe, traigthi fer la méra, méra fer la n-ingne. Doruchtfaid a méderad na
h-áeru feib dodrimsired beach i l-ló áinle.’ ‘Is and sin asbert Ailill re araid :’ ‘Domiced In claideb cuilleis toind. Tongu do dia toingeas mo
thúath mád meso a bláth lat indiu olldás a l-laithi dondmbiurt-sa
duit isin letir i crích n-Ulad, cia no beidis fir h-Érind ocot anocol
airim-sa, nítansitis.’ ‘Is íarom dobreth a chlaideb do Fergus, & asbert Ailill:’ ‘Geib do chlaideb. Ci assor-seo h-Ériú h-úand, ferfaid for Gáirig
dia macaib mórlóech. Mád la fír n-einech nád bad fornn n-imbrae
do barann borrfad barainn fiad n-Ulad errathaib. La díuscud
Gáirigi for fótaib fesar la maten forderg.’ ‘Fo chen colad miel macrad, caladcholc claideb Leidi lasinta
h-uath óenhúair bodba beisemil macrad nai ar doirsib ata re tánic a
n-dígail diu. Pa feithi fairtbe a cend consuidfea na cotaigfe coimdiu
in claidiub sa cordib combaig aithscélaib. Ní firba foraib galnas
mo chlaidiub. Atan rí úallach ria feraib h-Érend. Is liach do thoitim i roí remur,’ ‘or Fergos fri h-Ailill.
Cotogart Badb & Bé Néit & Néamain forro In aidchi sin for Gáirich
& Irgáirich, conid apad cét lóech díb ara úathbás. Nírbo sí sin
adaich ba sáimiu dóib.
Gaibid Fergus a suidiu a gaisced & imasaí isin chath & glanais
berna cét isin chath cona chlaideb ina díb lámuib. Gabais Medb
íarom a gaisced & forfóbair isin chath & maidter rempi fo thrí
conad ed rosoí In cúal gaí fora cúlu.’ ‘Ní fetar,’ ‘ol Conchobar fria muintir bátar imme,’ ‘cia resa maid
in cath frind atúaid. Geibid-si sunn In cath didiu co n-dechar-sa
fora chind.’ ‘Gébma-ne íarom i m-bale i tám,’ ‘ar na h-óca,’ ‘acht mani maidi in
talam found nó an nem anúas foraind, nícon memsam-ne de sund.’ ‘Farrumae íarom Conchobar ar cind Fergusa. Tócbaid in
scíath fris .i. ind Óchaín scíath Conchobair. Cetheóra benna óir
fair, ceithre sethnecha óir thairrse. Benaid Fergus trí bémind fair
nád comairnic cid bil a scéith dó-som fora cend.’ ‘Cia dib Ultaib argab In scíath?’ ‘ol Fergus. ’ ‘Fer as ferr &...’ ‘ol Conchobar,’ ‘& rodatuc for longes i nn-adba
con alltai & sindach & dotningéba anndiu ar gail gaiscid fiad feraib
h-Érend.’ ‘Inmidir Fergus la sodain bém n-dígla dá díb lámaib for Conchobar
co comránic gráinni In chloidib fri talmain iarna chúl. Focherd
Cormac Con Longes láma for suidiu & íadaid a dí lámama rigid.’ ‘Ainbchellach ainbchellach, a mo popa a Fergais!’ ‘ol Cormac.’
‘Foichleach n-airfoichlech insin, a popa Fergais. Náimtidi in
chairdine, h-uise for náimde. Ro called for cairde. Olcai bémend
benai, a popa a Fergais,’ ‘ol Cormac.’ ‘Ceist, cóich bíu?’ ‘ol Fergus.’ ‘Ben a trí telcha tarsiu. Toí do láim. Slig immud do cach leith
& nísnairle. Imráid ainech n-Ulad nádcon fárcbad. Nícon fáicébthar muna fácabtha triut-sa indiu.
Airg-siuna leath n-aill, a Conchobair,’ ‘ol Cormac fria athair.’
‘Nícon méla In fer sa a baraind for Ultu ní bus móo sund.’
‘Imsoí as Fergus. Arsligi cét lóech di Ultaib lasin cétna comroc
cosin claideb co comairnic fri Conall Cernach.’ ‘Ba ramór In bríg sin,’ ‘ar Conall Cernach,’ ‘for túaith & cenél
ar thóin mná drúithi.’ ‘Ceist, cid dogén, a fírlaích?’ ‘or sé.’ ‘Slig na tulchu tairrsiu & na dusu impu,’ ‘or Conall Cernach.
Sligis Fergus na tulchai íarom coro ben a teóra máela Midi dá
thrí béimennaib. Rocluinethar Cú Chulaind la sodain ina builli
dobert Fergus forsna tulcha nó for scíath Conchobair fodeisin.’ ‘Cóich benas na bailcbémenda móra imchiana sa?’ ‘or Cu
Chulaind.’ ‘Iadais crú chridi. Conscar bara bith. Dos cara
trait túaga.’ ‘Frisgart Lóeg co n-epert :’ ‘Bentus forgu fear Fergus mac Róich rodána. Fuile formach
n-áir, an fer Fergus mac Róeich. Ro cleth claideb carpait h-i
sithbiu coná roacht eochraidi mo popa Conchobair
mórchath.’ ‘Is and asbert Cú Chulaind:’ ‘Fúasailc thrait túaga. Tuigthir fuil firu. Firfidir cleas claideb.
Caithfidir dé daíne. ’ ‘Scendit la sodain a suip sesca as a n-ardai eiret téiti uiseóc i
n-áer & scendit a thúaga da co m-bádar i Maig Thúag la Condachta.
Rethaid immorro anaill ille as. Gabaid a fuile ergraim de.
Ocus benaid cend ceachtair de In dá inailte fri araile combo líath
ceachtar de de inchind a séitche. — Dolotar do fásguba fair-seom
ó Meidb conroimsitis a fuile fair & do ebert madma for h-Ultu &
toitim Fergusa h-i frecor In chatha, ar adroas a thedacht-som isin
chath. — Riasdardha imbi & dobretha dó secht cneslénti fichit no
bídis imbi fo thétaib & refedaib oc teacht h-i cath, & gabaid a charpat
fria ais cona chreit & a díb fonnodaib & dofóbair dochom Fergusa
timchell In chatha.’ ‘Toí ille, a popa Fergais,’ ‘ol Cú Chulaind.
Ocus ní frecart co fa thrí.’ ‘Tongu do dia toingthe h-Ulaid,’ ‘ol sé,’ ‘notninus amail negar forcor
hi lunggu. Rega thorut amail téti bot tar catt. Atotiurr amail
asoirc ben baíd a mac.’ ‘Cia do feraib h-Érend asber frim-sa so?’ ‘or Fergus.’
‘Cúchulaind mac Soaltaim & mac sethar Conchobair,’ ‘ol Cú Chulaind,’ ‘& immomimgaib-sea,’ ‘or sé. ’
‘Ro gellas-sa cid ed ón,’ ‘ol Fergus.’
‘Dó duit didiu,’ ‘ol Cú Chulaind.’ ‘Maith,’ ‘ol Fergus.’ ‘Romimgabais-siu In tan basat tretholl-sa.’
‘Luid Fergus as íarom In tan sin cona thríchtaib cét. Lotar didiu
in Gaileóin & na Muimnich, & fácbaid noí tríchaid cét Medba & Ailella
& a secht mac isin chath. Meadón laí Is and dolluidh Cú Chulain
isin chath. Amail doluid grian h-i folt feda Is and ro memaid lais
forsin m-buidin n-déidenaich, conná tuairthet don charput acht dorn
dona h-asnaib imon creit & dorn dona fertsib imon droch.
Tarraid Cú Chulaind íarom Meidb oc teacht isin cath.’
‘Nomanaig!’ ‘ol Meadb.’ ‘Cid guin nodgonam ba deithbir dam,’ ‘or Cú Chulaind.
Rosnanacht íarom h-úair nád gonad mná. Adnaig idnacol forru
síar co lotar for Áth Lúain 7 tairis didiu. Beanaid trí bémend
cona chlaidiub forsin licc i nn-Áth Lúain. Máelana Átha Lúain a
n-ainm.
An tan trá ro memaid In cath, Is and asbert Meadb fri Fergus:’ ‘Correcad lochta & fulachta sund indiu, a Fergais,’ ‘ar sí. ’ ‘Is bésad,’ ‘ol Fergus,’ ‘do cach graig remitét láir, rotgata, rotbrata,
rotfeither a moín h-i tóin mná misrairleastair.’ ‘Fochesath trá In tarb isin maitin sin In chatha co comarnic fri
Findbeannach h-i Tarbga h-i Muig Aíi .i. tarbguba nó tarbgleó.
Roí Dedond a chétainm In chnuic sin. Nach áen trá adroindi
isin chath ní feith ní acht déicsin In dá tarb oc comruc.
Baí Bricriu Nemhenga thíar ina thor iar m-brisiud a chind do
Fergus cusna feraib fithchilli. Doluid la cách dá n-déicsin .i. do
déicsin In chomraic na tarb. Lotar In dá tharb tar Bricrind ocon
imforráin combo marb de. Is é aigid Bricrinn sin.
Focairt a chos In Duind Chúailngi ar adairc a chéle. Láa co
n-aidchi ná tuc a chois fris conidgres Fergus & co n-imbert slait
iarna sethnaig.’ ‘Nip sén,’ ‘or Fergus,’ ‘in sengamain troitech sa tucad sunn do
fágbáil a enach claindi & ceiniúil & imo fárgaibthea mairb ili.’
‘La sodain dosrenga a chois fris co mebaid a fergaire & co sescain
a adarc dia chéle co m-baí asain t-sléib ina farrad. Sléb n-Adarca
són íarom dono.
Bertius riam íarom uide lá co n-aidche condocorostor asin
loch fil a táeb Crúachan co tulaid dó ass co lúan & leithiu & tromchridiu a chéli fora díb n-adarcaib. Dolodar iar sin ina slóig
dia guin. Ní léig Fergus acht a thecht leth bud mellach lais. Is
iar sin doascaim dochum a thíri. Ibid dig i Findleithiu ic tuidecht.
Is and fácaib leithi a chéli. Findleithiu didiu íarom ainm in
tíri. Ibis dig n-aile i nn-Áth Lúain. Fácaib lúan a chéli and. Is
de itá Ath Lúain. Atnaig a gém n-ass for Iraird Chuillind. Roclos
fón cóiced n-uile. Ibis dig i Tromuib. Is and docher tromchride a
chéli dia díb n-adarcaib. Is de itá Troma. Dolluid do
Étan Tairb. Dobert a étan frisin tealaig oc Áth Da ferta. Is de itá
Étan Tairb i Muig Muirrthemni. Luid íarom for slighidh Midhlúachra i Cuib — Is and no bíth la sescach Dáiri — & dogní búrach ann.
Is de atá Gort m-Búraig. Luid íarom combo marb itir Ulto &
h-Ua Echach ic Druim Thairb. Druim Tairb dano ainm In puirt sin.
Dogéni Ailill & Medb córae fri Ultu & fri Coin Culaind. Secht
m-blíadna iar sin ní roibi guin duine eturru i nn-Érind. Anaid
Findabair la Coin Culaind & tíagaid Connachta dia tír & tíagaid
Ulaid do Emain Macha cona mórchoscar.
Finit. Amen.’