Luật Đất đai 2024 có hiệu lực: DN vừa và nhỏ hưởng lợi gì?
Doanh nghiệp vừa và nhỏ cũng được hưởng lợi trước những thay đổi của Luật Đất đai 2024 khi tiếp cận quỹ đất cho phát triển sản xuất, kinh doanh tại khu công nghiệp, cụm công nghiệp. Tuy nhiên, chuyên gia pháp lý đánh giá, để áp dụng các quy định trên vào thực tế còn lâu dài.
Tiếp cận đất đai dễ dàng hơn
Theo số liệu của Tổng cục Thống kê, tính đến cuối năm  2023, Việt Nam có khoảng 900.000 doanh nghiệp, trong đó doanh nghiệp nhỏ và vừa,  chiếm trên 97%, sử dụng 51% lao động và đóng góp hơn 40% vào giá trị tổng sản  phẩm quốc nội (GDP).
Tuy nhiên, một nghiên cứu cho biết các DN vừa  và nhỏ đang gặp khó khăn khi tiếp cận đất đai ở các địa phương so với các doanh  nghiệp có quy mô lớn. Đối với một số địa phương có chủ trương di dời các cơ sở  sản xuất, chế biến ra khỏi các đô thị nhằm tránh ô nhiễm, đảm bảo an toàn cháy  nổ... đang gây khó khăn cho các DN vừa và nhỏ trong việc tìm kiếm nơi  di dời khi họ không thể vào được các khu, cụm công nghiệp bởi giá thuê đất cao.
Hiện nay, các doanh nghiệp vừa và nhỏ có đất nằm trong  các khu/cụm công nghiệp rất thấp, chưa tới 3% doanh nghiệp siêu nhỏ, 8% doanh  nghiệp nhỏ và các doanh nghiệp quy mô vừa gần 19%. Trong khi nhu cầu thuê đất  đai tại các khu, cụm công nghiệp của các DN vừa và nhỏ đang rất lớn.
Chính  vì thế, những thay đổi của Luật Đất đai mới cũng được nhóm doanh nghiệp vừa và  nhỏ kỳ vọng sẽ được hưởng lợi.
Theo  quy định mới tại Luật Đất đai 2024, DN vừa và nhỏ được có cơ hội tiếp  cận quỹ đất cho phát triển sản xuất, kinh doanh tại khu công nghiệp, cụm công  nghiệp. Trong đó, nổi bật là Luật Đất đai 2024 cho phép DN linh hoạt  trả tiền thuê đất một lần cho cả thời gian thuê hoặc trả tiền thuê đất hàng  năm.
Theo vị luật sư, việc trả tiền thuê đất hàng năm có thể  là một bước lợi ích mới, thúc đẩy sự phát triển của các doanh nghiệp vừa và nhỏ  nói riêng và tất cả các doanh nghiệp nói chung khi chi phí đầu tư ban đầu của  doanh nghiệp sẽ được kỳ vọng giảm một cách đáng kể. Từ đó, cũng một phần tác động  tích cực đến lực người mua ở thị trường bất động sản vì đã góp một phần cho việc  giảm giá nhà.
Đối với các doanh nghiệp vừa và nhỏ khi được tiếp cận  quỹ đất cho phát triển sản xuất, kinh doanh tại khu công nghiệp, cụm công nghiệp  được xem là một cơ hội lớn.
Bởi xuất phát các doanh nghiệp vừa và nhỏ tiềm lực  kinh tế không mạnh như các doanh nghiệp lớn trong thị trường. Vì nếu như việc  giao đất, cho thuê đất thông qua cơ chế thị trường thì có thể dẫn đến thiệt  thòi cho những doanh nghiệp mới gia nhập thị trường với xuất phát điểm yếu hơn  và nguồn vốn nhỏ hơn cũng như chưa có tiềm lực kinh tế vững mạnh.
Cũng theo luật sư này, việc được tiếp cận quỹ đất cho  phát triển sản xuất, kinh doanh tại khu công nghiệp, cụm công nghiệp theo quy định  tại Luật Đất đai mới sẽ thúc đẩy tiềm lực kinh tế cũng như sự phát triển đồng đều  hơn đối với các doanh nghiệp. Khi cơ hội về trả tiền thuê đất kinh doanh, sản  xuất đã được thay đổi một cách linh hoạt.
Trong khi đó, Ths.Nguyễn Văn Đỉnh - Chuyên gia pháp lý đầu  tư, bất động sản, cho hay so với Luật Đất đai cũ thì luật mới không có lợi gì  nhiều đối với nhóm doanh nghiệp vừa và nhỏ.
Ông cho biết, chỉ tại khoản 6 điều  202 của Luật Đất đai 2024 có quy định chủ đầu tư có trách nhiệm dành quỹ đất đã  đầu tư kết cấu hạ tầng để cho thuê lại đối với các doanh nghiệp vừa và nhỏ, các  cơ sở di dời do ô nhiễm môi trường.
Nhà nước có chính sách giảm tiền thuê lại đất trong  khu công nghiệp, cụm công nghiệp cho các trường hợp quy định tại khoản này. Khoản tiền thuê lại đất được giảm được hoàn trả cho chủ  đầu tư thông qua việc khấu trừ vào tiền thuê đất mà chủ đầu tư phải nộp theo  quy định của pháp luật về thu tiền thuê đất.
Đồng thời, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh căn cứ vào tình  hình thực tế tại địa phương để xác định quỹ đất dành cho các doanh nghiệp vừa  và nhỏ, các cơ sở di dời do ô nhiễm môi trường. Tuy nhiên, theo chuyên gia pháp  lý Nguyễn Văn Đỉnh để quy định này đi vào cuộc sống là vấn đề còn lâu dài.
Đồng quan điểm, đại diện Viện Chiến lược, Chính sách  tài nguyên và môi trường cũng cho rằng, Luật Đất đai sửa đổi đã nghiên cứu bổ  sung quy định về đất khu công nghiệp, khu chế xuất, cụm công nghiệp quy định  “chủ đầu tư kết cấu hạ tầng khu công nghiệp có trách nhiệm dành quỹ đất công  nghiệp đã đầu tư kết cấu hạ tầng để UBND cấp tỉnh cho thuê đối với các doanh  nghiệp vừa và nhỏ…”, tuy nhiên cần phải có quy định hướng dẫn thì may ra Luật mới  đi vào được thực tế.
Vị đại diện cho biết thêm, phần lớn doanh nghiệp vừa  và nhỏ hiện vẫn đang tận dụng đất trong khu dân cư, thuê nhà ở làm mặt bằng sản  xuất kinh doanh. Thực tế, việc thuê lại trong các khu/cụm công nghiệp của nhóm  doanh nghiệp này còn hạn chế vì quy mô các khu đất cho thuê theo quy hoạch xây  dựng chi tiết khu/cụm công nghiệp thường không phù hợp với khả năng chi trả của  nhóm này.
Điều trên trên dẫn đến tình trạng một số dự án đầu tư  thuộc diện thu hồi đất phải chờ nhà nước bỏ ra chi phí lớn để thực hiện việc  thu hồi đất, giải phóng mặt bằng, tạo quỹ đất sạch để giao, cho thuê đối với  nhà đầu tư, trong khi nhà đầu tư nhỏ không đủ điều kiện về kinh tế để thực hiện  việc nhận quyền sử dụng đất tự do trên thị trường. “Do đó, nhà nước cần có  chính sách đồng bộ về giá cho thuê, cũng như quy hoạch, lao động và hạ tầng nhằm  tạo thuận lợi hơn cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ trong việc tiếp cận đất đai tại  các khu/cụm công nghiệp”, vị này nói.