Hơn 120 tỷ USD tài sản số chưa được công nhận: Kỳ lân công nghệ rời bỏ Việt Nam
Ông Đậu Anh Tuấn, Phó tổng thư ký, Trưởng ban Pháp chế VCCI cho rằng, vì chưa có khung khổ pháp lý chính thức về tài sản số nên thời gian vừa qua, có nhiều nhà đầu tư rời bỏ Việt Nam. Ví dụ, Tập đoàn Sky Mavis - một kỳ lân công nghệ của Việt Nam đẫ chọn Singapore làm nơi đóng trụ sở vì Việt Nam thiếu khung pháp lý cho tài sản trong game.
Hành lang pháp lý với tài sản ảo chưa rõ ràng
Theo báo cáo của Chainalysis,  năm 2022, dòngtài sản số(tài sản mã hóa) chảy vào thị trường Việt Nam khoảng  100 tỷ USD và năm 2023  là 120 tỷ  USD.  Năm 2021-2022, Việt Nam luôn nằm trong top 3 trên toàn cầu về người dân sở hữu  tài sản số. Tuy vậy, hành lang pháp lý đối với lĩnh vực này chưa rõ ràng.
Ông Phan Đức Trung, Phó chủ tịch Thường trực Hiệp hội  Blockchain Việt Nam cho rằng tài sản số không chỉ là những con số mang tính chất  quy mô về dòng tiền dịch chuyển về Việt Nam, mà còn có quy mô cạnh tranh khu vực.
“Rất nhiều quốc gia trong  khu vực ban hành luật lệ, chính sách để tạo hành lang pháp lý cho dòng tài sản  này đóng góp tích cực vào nền kinh tế”, ông Trung nói.
Ông Đậu Anh Tuấn, Phó tổng thư ký, Trưởng ban Pháp chế VCCI  cũng chia sẻ rằng một trong những điểm mới trong dự thảo Luật Công nghiệpcông nghệ sốcó lẽ là lần đầu tiên đưa ra khái niệm về tài sản số.
“Mặc dù tài sản số hay tiền  ảo trên thực tiễn đã rất phát triển nhưng về mặt pháp lý dường như chúng ta  chưa theo kịp, chưa có một khung khổ pháp lý cho loại tài sản này. Do đó, một  khung khổ chính thức có lẽ là điều cần phải tính đến”, ông Tuấn nêu và cho rằng  khi có khung khổ chính thức thì hoạt động đầu tư kinh doanh theo lĩnh vực này mới  có thể hình thành và phát triển.
“Chính vì chúng ta chưa  có khung khổ pháp lý chính thức nên thời gian vừa qua, có những hoạt động đầu  tư kinh doanh buộc phải rời bỏ Việt Nam. Ví dụ như Tập đoàn Sky Mavis, một kỳ  lân công nghệ của Việt Nam có hệ sinh thái game, nhưng do thiếu khung pháp lý cho  tài sản trong game nên cuối cùng họ chọnSingaporelàm nơi đóng trụ sở”, ông Tuấn  nói.
Do vậy, ông Tuấn mong muốn  rằng Việt Nam cần phải là điểm đến của các nhà đầu tư công nghệ số và việc từng  bước xây dựng khung khổ pháp lý cũng là điều rất quan trọng. Khi có pháp lý,  công nghiệp công nghệ số dần được hình thành, phát triển mạnh mẽ, quyền và lợi  ích của những người tham gia trong lĩnh vực này được bảo vệ.
“Đã có rất nhiều giao dịch  liên quan tới tài sản số, nếu chúng ta chưa có khung khổ pháp lý thì giao dịch  này trở nên rủi ro, mỏng manh, những người liên quan không được bảo vệ”, ông Tuấn  khẳng định.
Ông Trương Bá Tuấn, Phó cục  trưởng Cục Quản lý, giám sát chính sách thuế, phí và lệ phí (Bộ Tài chính) cũng  thừa nhận tài sản số phát triển khá mạnh mẽ trên thế giới và Việt Nam, theo đó  cần thiết phải có khung pháp lý liên quan đến tài sản số.
Trong đó, ông Tuấn lưu ý  phải xác định và làm rõ được định nghĩa tài sản số là gì cũng như vị trí pháp  lý của tài sản số và những đặc trưng, đặc tính của tài sản số. Như vậy, các cơ  quan quản lý nhà nước liên quan mới có các biện pháp, chính sách để hình thành  khung pháp lý đồng bộ.
Khái niệmblockchainchưa đủ nội hàm
Theo ông Phan Đức Trung,  Hội đồng Đại Tây Dương chia khung pháp lý ra thành 4 tiêu chuẩn đánh giá của từng  quốc gia, gồm: chính sách thuế; phòng chống rửa tiền và chống tài trợ khủng bố;  bảo vệ người tiêu dùng; chính sách cấp phép.
Khảo sát trên 60 quốc gia  thì 12 quốc gia chiếm 52% GDP toàn cầu đã có khung khổ pháp lý; có 33 quốc gia  đã công nhận hợp pháp, 17 quốc gia có chính sách rõ ràng một phần và 10 quốc  gia cấm toàn bộ với tài sản số.
Hiện nay tại Việt Nam, dự  thảo Luật Công nghiệp công nghệ số (Điều 8) khẳng định cốt lõi nền tảng của tài  sản số sẽ là công nghệ blockchain. Tuy nhiên, ông Trung cho rằng khái niệm này  chưa bao quát đầy đủ nội hàm.
Theo ông, để ứng dụng tài  sản số thì có một số nội hàm:
Thứ nhất là ứng dụng vào  tiền số của Ngân hàng Trung ương. Đây là một trong những nội hàm Chính phủ chỉ  đạo từ năm 2017, giao cho Ngân hàng Nhà nước. Tiền số trong Ngân hàng Trung  ương cũng là tài sản số.
Thứ hai là chống rửa tiền  và chống tài trợ khủng bố, liên quan đến nội hàm của các giao dịch sàn. Sàn về  tổng thể là trách nhiệm của Bộ Tài chính, nhưng trong đó đơn vị nào quản lý  sàn? Ủy ban chứng khoán hay lập ra một tổ chức như cục phòng chống rửa tiền của  nước ngoài?
Thứ ba là vấn đề trong hệ  thống yêu cầu cấp phép, quản lý. Chúng ta phải cấp phép được và khi cấm thì phải  bắt được các đối tượng hoạt động không phép ở Việt Nam.
“Chúng ta đang nhìn đến vấn  đề thuế, sẽ có một dòng thuế mới xuất hiện trong tương lai của Việt Nam. Đó là  một điều đáng mừng và hy vọng Luật Công nghiệp công nghệ số là nền tảng để chia  sẻ từ giá trị tài sản này với luật khác đã tồn tại như Bộ luật Dân sự”, ông  Trung nêu.
Ông Trương Bá Tuấn cũng  cho rằng nếu Luật Công nghiệp công nghệ số đưa vào nội dung này thì sẽ có căn cứ  để thực hiện pháp luật về thuế đối với chủ thể khi tham gia kinh doanh, chuyển  nhượng tài sản số (nếu chúng ta xem đó là một loại tài sản).
Thực chất, theo ông Tuấn,  hệ thống pháp luật thuế Việt Nam cũng đã có các sắc thuế để điều chỉnh đầy đủ  các hoạt động liên quan đến việc giao dịch, chuyển nhượng tài sản này.
Ví dụ Luật Thuế thu nhập  cá nhân quy định nguyên tắc chung là đối tượng, cá nhân cư trú có nghĩa vụ nộp  thuế đối với thu nhập phát sinh ở Việt Nam và ngoài Việt Nam. Luật cũng đưa ra  khá rõ các khoản thu nhập chịu thuế, trong đó có một khoản là thu nhập từ sản  xuất kinh doanh của cá nhân, ngưỡng trên 100 triệu; thu nhập từ chuyển nhượng  tài sản…
Ông Đậu Anh Tuấn cũng tán  đồng góc nhìn này, tuy vậy ông cho rằng cái khó phải đối mặt là phải định nghĩa  nó là gì.
“Có nước xem đây như một  loại chứng khoán, có nước xem đây là một loại tài sản đặc biệt, có nước xem là  một tài sản hỗn hợp. Nghĩa là cách tiếp cận của mỗi quốc gia khác nhau. Vậy phản  ứng của Việt Nam như thế nào?”, ông Tuấn nêu.