Dám đi ngược thói quen: Thách thức để Fintech khẳng định mình
Tỷ lệ dùng tiền mặt của Việt Nam ở khu vực nông thôn vẫn còn cao, một phần do thói quen
 tiêu dùng, một phần do những người lớn tuổi khá chậm trong việc tiếp cận các thiết bị công nghệ.

Tài chính   toàn diện là một trong những mục tiêu của Chính phủ nhằm hướng tới việc   mọi người dân và doanh nghiệp đều được tiếp cận và sử dụng an toàn,   thuận tiện các sản phẩm, dịch vụ tài chính phù hợp nhu cầu, với chi phí   hợp lý, do các tổ chức được cấp phép cung ứng một cách có trách nhiệm và   bền vững.
Trong cuộc cách mạng công nghệ 4.0, công nghệ   tài chính (Fintech) đang đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy tài   chính toàn diện bằng cách mở rộng quy mô tiếp cận tài chính; cung cấp   dịch vụ tài chính với chi phí thấp đối với người dùng và nhà cung cấp;   mang đến nhiều tiện ích và trải nghiệm cho khách hàng. Các ứng dụng   Fintech cho phép người dùng thực hiện giao dịch, thanh toán và quản lý   tài chính từ thiết bị di động bất kể thời gian và địa điểm.
Fintech tạo sức bật cho tài chính toàn diện
Trao đổi với Tạp chí Đầu tư Tài chính, TS Trịnh   Thị Phan Lan, giảng viên Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà   Nội, cho rằng đã có một sự chuyển biến rõ rệt trong lĩnh vực tài chính   ngân hàng kể từ khi Fintech bùng nổ. Tác động của Fintech được thể hiện   rõ ràng ở 3 khía cạnh.
Thứ nhất là tăng cường tiếp cận tài chính. Theo   TS Trịnh Thị Phan Lan, Fintech cung cấp các dịch vụ tài chính với chi   phí thấp, giúp nhiều người dùng tiếp cận hơn. Đơn cử như các ứng dụng ví   điện tử là Momo, ZaloPay cho phép người dùng thực hiện thanh toán,   chuyển tiền một cách thuận tiện và nhanh chóng.
Thứ hai là sự thay đổi trong hành vi tiêu dùng.   Theo đó, Fintech đã thúc đẩy sự phát triển của thương mại điện tử và ứng   dụng công nghệ chuỗi khối (Blockchain). Điều này mang lại tiềm năng cho   các công ty Fintech trong hoạt động thanh toán số, cho vay, bảo hiểm và   tài chính nhúng. Thứ ba là tích hợp công nghệ vào ngành ngân hàng. TS   Trịnh Thị Phan Lan cho hay Fintech đã giúp các ngân hàng số hóa nhiều   dịch vụ, giảm rủi ro và tối ưu hóa quy trình, giúp tiết kiệm chi phí và   tăng trải nghiệm cho người dùng.
Vị nữ tiến sĩ này cho rằng, Fintech đang có rất   nhiều cơ hội để thúc đẩy tài chính toàn diện ở Việt Nam. Dân số của nước   ta khá đông, trong đó chiếm 65-70% là người trên 35 tuổi với khả năng   thích nghi nhanh với công nghệ. 67% dân số sinh sống ở khu vực nông   thôn, vùng sâu, vùng xa và đa phần không có tài khoản ngân hàng và khó   khăn trong việc tiếp cận với các dịch vụ tài chính ngân hàng, cho thấy   nhu cầu rất lớn trong thị trường cung ứng các sản phẩm, dịch vụ tài   chính ở khu vực nông thôn Việt Nam.
Một cơ hội nữa để Fintech thúc đẩy tài chính   toàn diện là cơ sở hạ tầng viễn thông trong nước được đầu tư và phát   triển hoàn thiện. Mạng điện thoại di động 4G/5G phủ khắp cả nước và tỷ   lệ sử dụng điện thoại thông minh và Internet tại Việt Nam rất phổ biến.
Ngoài ra, tỷ lệ sử dụng dịch vụ ngân hàng tại Việt Nam còn thấp. Tỷ lệ   người trưởng thành sở hữu tài khoản ngân hàng tại Việt Nam chỉ đạt   khoảng 60%, thấp hơn nhiều so với Thái Lan và Malaysia ( khoảng 70 -   80%). TS Trịnh Thị Phan Lan cho rằng đây là khoảng trống rất lớn cho để   Fintech phát triển và thúc đẩy tài chính toàn diện tại Việt Nam.
Không ngại đi ngược thói quen
Một trong những điểm hạn chế của Fintech là chưa   thể phủ rộng tới tệp người dùng lớn tuổi do những rào cản kiến thức   công nghệ và tài chính. Trong khi bộ phận người dân ở khu vực này lại   chiếm một phần không nhỏ, cũng như là những đối tượng cần được tiếp cận   với tài chính toàn diện nhất. Nhiều ý kiến cho rằng, việc đưa Fintech   trở thành công cụ giúp thúc đẩy tài chính toàn diện có thể khiến những   khu vực chưa được “phủ sóng” bởi Fintech gặp khó khăn trong việc tiếp   cận, tạo ra một hướng đi ngược với mục tiêu của tài chính toàn diện.
Tuy nhiên, ông Ngô Thành Huấn, Giám đốc điều   hành Công ty Cổ phần Tư vấn đầu tư và Quản lý tài sản (FIDT) lại không   nghĩ như vậy. “Tôi cho rằng không ai bị bỏ rơi lại trong chiến lược tài   chính toàn diện, cũng không phải đang đi ngược với mục tiêu này. Chúng   ta đang đi đúng lộ trình mà Chính phủ định hướng, chỉ có điều tốc độ hơi   chậm so với kỳ vọng”, ông Huấn cho biết.
Theo ông, tỷ lệ dùng tiền mặt của Việt Nam ở khu   vực nông thôn vẫn còn cao, một phần do thói quen tiêu dùng, một phần do   những người lớn tuổi vẫn khá chậm trong việc tiếp cận các thiết bị công   nghệ và thanh toán không dùng tiền mặt. Chiến lược tài chính toàn diện   với sự hỗ trợ của Fintech là để thay đổi thực trạng này, không phải đi   ngược.
“Nỗ lực của Chính phủ khi thực hiện chiến lược tài chính toàn   diện kết hợp với sự hỗ trợ của Fintech sẽ xử lý được vấn đề về thói quen   tiêu dùng của người dân, đặc biệt ở vùng nông thôn. Thói quen bản chất   chỉ là lối mòn về tư duy, để thay đổi thói quen, cần phải thay đổi bằng   những hành động bắt buộc, mang tính thiết yếu để người dân làm quen với   Fintech, làm quen với sự tiện lợi, sự an toàn”, Giám đốc điều hành FIDT   cho biết.
Vị chuyên gia này cho rằng, để việc thúc đẩy tài   chính toàn diện thông qua Fintech trở thành một cuộc cách mạng, cần   phải có cuộc đấu tranh nội tại trong xã hội, thay đổi thói quen cũ để   đạt được sự tiện lợi hơn. Người dân khi bị bắt buộc thay đổi sẽ dần nhận   ra sự thay đổi này mang lại những tiện ích tốt hơn, từ đó hình thành   thói quen và nâng cao dân trí tài chính.
“Tôi cho rằng việc đi ngược   thói quen là rất tốt. Phải có sự đối nghịch như vậy để tạo ra sự vận   động phát triển tích cực cho xã hội”, ông Ngô Thành Huấn cho biết.
Theo ông, lộ trình để thúc đẩy bức tranh tài   chính toàn diện với sự hỗ trợ của Fintech phải đi từ khu vực trung tâm   và thành thị trước, nơi mà người dân có thu nhập, trình độ dân trí và   khả năng hấp thụ cao nhất, sau đó tạo sự lan toả, đồng bộ lên các khu   vực còn lại. Mặt khác, bức tranh còn cần được “tô vẽ” bởi nhận thức và   kiến thức trước, sau đó tới sự áp dụng người dân.
“Phải đi từ giáo dục   kiến thức trong các trường đại học, sau đó lan toả ra toàn bộ người dân   và xã hội thông qua các định chế tài chính, các cơ quan quản lý, từ đó   sẽ phát triển được các chương trình, công cụ thúc đẩy, cũng như các sản   phẩm tài chính phù hợp với nhu cầu của người tiêu dùng cuối cùng tại   nông thôn”, Giám đốc FIDT cho biết.
Vị chuyên gia này nhấn mạnh, việc tập trung vào   giáo dục và đào tạo giới trẻ về kiến thức tài chính giống như tạo ra và   bơm một tế bào tốt vào một gia đình, từ đó tế bào này sẽ lan toả, tác   động lên những thành viên còn lại – những người vẫn còn hạn chế trong   việc tiếp cận công nghệ và tài chính.