Cải cách thể chế bắt đầu chậm lại?
Trong 2 năm trở lại đây, công cuộc cải cách thể chế, cải thiện môi trường kinh doanh có dấu hiệu chậm lại. Đáng nói, sau nhiều năm nỗ lực, môi trường kinh doanh của Việt Nam vẫn nằm ở nửa cuối của bảng xếp hạng.
Một số lĩnh vực phát sinh thủ tục không cần thiết
Cải thiện môi trường kinh doanh, cải cách thủ   tục hành chính có mối liên hệ rất chặt chẽ với nhau. Vì lý do này, cách   đây hơn 1 thập kỷ, công tác cải cách thủ tục hành chính luôn được coi là   một trong những ưu tiên hàng đầu của Chính phủ và chính quyền các cấp.
Năm 2020, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết   68/NQ-CP, trong đó khẳng định rõ mục tiêu đến năm 2025 sẽ cắt giảm ít   nhất 20% số lượng thủ tục hành chính, đồng thời cắt giảm ít nhất 20% chi   phí tuân thủ các quy định liên quan đến hoạt động kinh doanh.
Dù giai đoạn từ năm 2020-2023 có rất nhiều biến   cố xảy ra, song đến năm 2023, Việt Nam đã đạt được khá nhiều kết quả   tích cực trong công tác cải cách thủ tục hành chính.
Tiêu biểu là việc   đơn giản hóa cũng như cắt giảm hơn 2.000 quy định liên quan đến thủ tục   hành chính; bên cạnh đó, các cấp từ trung ương đến địa phương đã có bộ   phận một cửa, trung tâm dịch vụ hành chính công, mang lại lợi ích rất   lớn cho người dân; chưa kể là công tác chuyển đổi số trong cải cách thủ   tục hành chính cũng được quan tâm và đẩy mạnh trong thời gian vừa qua.
Tuy nhiên trong 1-2 năm gần đây, việc cải cách   thể chế, cải cách môi trường kinh doanh đã bắt đầu có dấu hiệu chậm lại.   Thêm vào đó, một số lĩnh vực lại phát sinh thêm những thủ tục không cần   thiết gây ra nhiều bất lợi cho doanh nghiệp khi thực hiện hoạt động sản   xuất kinh doanh.
Trên thực tế, những ngành kinh doanh có điều   kiện và điều kiện kinh doanh tuy có giảm về số lượng nhưng hình thức,   bản chất, nội hàm của nhiều điều kiện kinh doanh lại mở rộng, đối tượng   tuân thủ lại tăng thêm, từ đó phát sinh thêm nhiều khó khăn hơn cho   doanh nghiệp. Thêm nữa, những hoạt động về cải cách quản lý chuyên ngành   đối với một số mặt hàng xuất nhập khẩu vẫn chưa có những chuyển biến rõ   rệt, gây ra rất nhiều khó khăn cho doanh nghiệp.
Việt Nam vẫn ở nửa cuối bảng xếp hạng về môi trường kinh doanh
Trong thời gian qua, thông qua việc ban hành rất   nhiều bộ luật, các văn bản quy phạm pháp luật dưới luật đã tạo ra cải   cách rất lớn đối với môi trường kinh doanh của Việt Nam. Đảm bảo quyền   tự do kinh doanh của người dân, giúp công tác gia nhập thị trường thuận   lợi hơn rất nhiều…
So với trước đây, việc đăng ký thành lập doanh   nghiệp đã dễ dàng hơn rất nhiều, từ việc đăng ký mã số thuế, thực hiện   thủ tục về đầu tư hay bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế… Tuy nhiên, phải   thừa nhận rằng, điều chúng ta mong muốn nhất vẫn chưa thực sự đạt được.   Việt Nam vẫn luôn được xếp ở vị trí nửa cuối của các bảng xếp hạng toàn   cầu về môi trường kinh doanh môi trường đầu tư.
Cùng với đó, hiện nay, vẫn còn những quy định   pháp luật “chung chung”, có thể dẫn đến sự tùy nghi trong tiến trình   thực hiện thủ tục hành chính, đồng thời dẫn đến tình trạng các cán bộ   công chức sẽ e ngại khi quyết định một vấn đề, đặc biệt là trong một số   những lĩnh vực nhạy cảm như đất đai, bất động sản…
Điều này đòi hỏi thực   sự phải có những quy định chất lượng tốt, có tính chuyên nghiệp cao, rõ   ràng và dễ hiểu nói với đối với mọi đối tượng liên quan. Ngoài ra, đối   với các điều kiện kinh doanh, cũng cần lưu ý rằng không nên đưa ra những   điều kiện quá cao so với thực tiễn phát triển kinh tế Việt Nam hiện nay   cũng như năng lực, trình độ phát triển của doanh nghiệp.
Điều đó cho thấy, môi trường kinh doanh hiện tại   của Việt Nam còn rất nhiều điều cần cải thiện để đáp ứng được những   mong mỏi của các nhà đầu tư trong nước cũng như nước ngoài.
Trên thực tế có rất nhiều điều kiện kinh doanh   đã bắt đầu quay trở lại hoặc là nội hàm đã được mở rộng khiến cho việc   doanh nghiệp gia nhập thị trường trở nên khó khăn hơn.
Việc gia nhập thị trường không chỉ đơn thuần là   đăng ký kinh doanh mà còn liên quan đến những thủ tục về đất đai, xây   dựng phòng cháy chữa cháy cùng với những thủ tục khác như điều kiện kinh   doanh, những điều kiện này sau khi đăng ký và thành lập doanh nghiệp mà   các doanh nghiệp và nhà đầu tư bắt buộc phải đối diện.
Do vậy, việc điều kiện quá phức tạp sẽ làm nản   chí các nhà đầu tư, hệ quả là nhiều doanh nghiệp sau khi đăng ký thành   lập doanh nghiệp dễ dàng lại xin rút lui khỏi thị trường. Chúng tôi cho   rằng, có rất nhiều điều kiện cần phải cải cách mạnh mẽ hơn nữa để môi   trường kinh doanh thêm thuận lợi, không chỉ cho việc gia nhập thị trường   mà còn để các doanh nghiệp có thể tham gia đầy đủ, yên tâm sản xuất   kinh doanh.
Cải thiện điều kiện kinh doanh bắt đầu từ gốc
Năm nay, Chính phủ đã ban hành riêng Nghị quyết   02/NQ-CP về cải thiện môi trường kinh doanh và nâng cao năng lực cạnh   tranh. Điều này đồng nghĩa với việc Chính phủ sẽ quay trở lại ưu tiên   đẩy mạnh công tác cải cách thể chế và cải thiện môi trường kinh doanh   thông qua công tác cải cách thủ tục hành chính.
Theo đó, việc cải cách thủ tục hành chính, cải   cách môi trường kinh doanh trước tiên phải bắt nguồn từ gốc, cụ thể là   cải cách những quy định về kinh doanh. Nếu cải cách được những quy định   này, chất lượng các quy định pháp luật tốt, thủ tục hành chính chỉ gồm   những quy định thực sự cần thiết. Từ đó, các thủ tục hành chính được đơn   giản hoá, dễ hiểu, dễ thực hiện cùng với chi phí tuân thủ thấp nhất cho   doanh nghiệp và người dân.
Cùng với đó, phải coi công tác cải thiện môi   trường đầu tư kinh doanh, cải cách thủ tục hành chính là công việc phải   làm hàng ngày, hàng năm và liên tục, không có điểm dừng, bởi đây là nhu   cầu của cuộc sống, của nền kinh tế. Với mục tiêu trước mắt, cụ thể là   trong năm nay, tôi cho rằng những hoạt động cải cách môi trường đầu tư   kinh doanh nên tập trung vào việc tháo gỡ điểm nghẽn mà nền kinh tế hiện   nay đang gặp phải.
Ví dụ như đầu tư tư nhân là một trong những lĩnh   vực mà nền kinh tế đang gặp khó khăn, bên cạnh công tác cải cách thủ   tục hành chính phải làm sao gắn với việc thúc đẩy đầu tư tư nhân, gắn   với một số lĩnh vực cụ thể như đất đai, bất động sản hay khai khoáng   nhằm hỗ trợ cho các công trình đầu tư công.
Bên cạnh đó, để một môi trường kinh doanh thuận   lợi, thủ tục hành chính được thực hiện một cách đơn giản còn phải bàn   đến yếu tố con người thực hiện. Việc thực hiện phụ thuộc rất nhiều vào   yếu tố con người và con người lại phụ thuộc vào nhận thức về tầm quan   trọng của việc cải cách môi trường kinh doanh, cải cách thủ tục hành   chính.
Chúng ta cần đội ngũ cán bộ, công chức, viên   chức có nhận thức tốt về điều này, cùng với đó là trình độ, kỹ năng   hướng dẫn cho người dân thực hiện thủ tục hành chính, mặc dù hiện nay kỹ   năng này không phải đồng đều ở tất cả các cấp, các địa phương. Ngoài   ra, chúng ta cũng cần có những cán bộ có tâm, có thái độ tốt trong việc   nỗ lực cải thiện môi trường kinh doanh và cải thiện thủ tục hành chính.
Một yếu tố liên quan khác là với một nền kinh tế   chuyển đổi số mạnh mẽ như hiện nay, công tác cải cách thủ tục hành   chính cần phải được gắn với chuyển đổi số, sử dụng công nghệ thông tin,   cung cấp và sử dụng dịch vụ công trên môi trường trực tuyến. Đồng thời,   giữa các cơ quan, giữa các cấp địa phương với nhau cần có sự phối hợp   chặt chẽ, đặc biệt trong các thủ tục về đất đai, xây dựng, gia nhập thị   trường.