Quỹ ngoại mắc kẹt, Fintech Việt hẹp cửa gọi vốn mới
Thông thường, các quỹ đầu tư nước ngoài sẽ đầu tư trong khoảng 3-5 năm và sau đó thoái vốn để thu lợi nhuận. Tuy nhiên, sự thiếu hụt khung pháp lý cho Fintech tại Việt Nam đã tạo ra tâm lý e ngại cho các nhà đầu tư quốc tế, điều này làm chậm dòng chảy vốn ngoại vào các công ty Fintech Việt Nam.
Theo báo cáo toàn cảnh đầu tư năm 2023 của  quỹ Nextrans Việt Nam, lĩnh vựcFintechdẫn đầu  về dòng vốn đầu tư với 138 triệu USD, giảm nhẹ so  với năm 2022. Xu hướng giảm này đã diễn ra trong  hai năm liên tiếp, nhưng mức giảm đã thu hẹp sau  khi giảm tới gần 74% vào năm 2022.
Nguyên nhân của sự sụt giảm này, theo các chuyên  gia và nhà quản lý quỹ, không chỉ do tình hình kinh   tế khó khăn, mà còn do việc khó khăn trong việc rút  vốn khỏi các Fintech tại Việt Nam. Ông Nguyễn Hoà  Chung, Giám đốc Điều hành Quỹ đầu tư tư nhân của  Công ty Chứng khoán Thiên Việt (TVS), cho biết  rằng cơ hội thoái vốn khỏi Fintech ở Việt Nam là rất  hạn chế. Tình trạng này không chỉ xảy ra trong nước  mà còn là vấn đề chung của khu vực Đông Nam Á.
“Điều này đã ảnh hưởng tiêu cực đến tâm lý của  các nhà đầu tư. Các quỹ đầu tư phải đối mặt với  áp lực lớn từ các nhà đầu tư của họ. Khi không thể    thoái vốn, dòng vốn mới vào quỹ để tiếp tục đầu tư  sẽ bị hạn chế. Các nhà quản lý quỹ đang gặp khó  khăn và không biết quá trình gọi vốn sẽ kéo dài bao  lâu,” ông Chung chia sẻ.
Đồng quan điểm, TS Lê Xuân Nghĩa cho rằng  khó khăn trong việc thoái vốn là một rào cản lớn đối  với dòng vốn đầu tư nước ngoài vào Fintech Việt  Nam. Thông thường, các quỹ đầu tư nước ngoài sẽ  đầu tư trong khoảng 3-5 năm và sau đó thoái vốn để  thu lợi nhuận. Tuy nhiên, sự thiếu hụt khung pháp  lý cho Fintech tại Việt Nam đã tạo ra tâm lý e ngại  cho các nhà đầu tư quốc tế.
Luật sư Nguyễn Thanh Hà, Chủ tịch Công ty  Luật SBLAW, cho biết việc rút vốn của các quỹ  ngoại phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm điều  khoản hợp đồng giữa quỹ và Fintech, cũng như tình  hình thị trường. Bên cạnh đó, khả năng thanh khoản  của công ty Fintech cũng là một yếu tố quan trọng  ảnh hưởng tới khả năng thoái vốn của khối ngoại.
Thị trường Fintech tại Việt Nam hiện chủ yếu  tập trung vào thanh toán kỹ thuật số, trong khi các  lĩnh vực khác như blockchain và tiền điện tử chưa  phát triển đồng đều, điều này có thể hạn chế cơ hội  thoái vốn.
Ông nhấn mạnh rằng khả năng rút vốn ảnh  hưởng trực tiếp đến uy tín và hình ảnh của doanh  nghiệp, làm giảm sự tin tưởng từ khách hàng nước  ngoài, từ đó cản trở sự phát triển của ngành Fintech.  Nếu không có nguồn lực từ khối ngoại, các Fintech  Việt Nam sẽ gặp khó khăn và có thể tụt lại so với  các nước khác trong và ngoài khu vực.
Một trong những cách để các nhà đầu tư nước ngoài  dễ dàng rút vốn khỏi các công ty Fintech là thông qua  việc phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) và  niêm yết trên sàn chứng khoán. Khi một công ty được  niêm yết, nó sẽ tạo ra một thị trường thứ cấp, cho phép  các nhà đầu tư mua bán cổ phiếu dễ dàng hơn.
Sau khi công ty niêm yết, nhà đầu tư có thể thoái  vốn từng phần hoặc toàn bộ, tùy thuộc vào chiến  lược đầu tư của họ và tình hình thị trường. Việc  niêm yết cũng giúp xác định giá trị thị trường của  công ty một cách công khai, cung cấp thông tin rõ  ràng về giá cổ phiếu. Điều này tạo niềm tin cho  nhà đầu tư về sự minh bạch và ổn định của công ty,  đồng thời giúp công ty tiếp cận được nhiều nhà đầu  tư khác nhau. Kết quả là, sự cạnh tranh gia tăng và  định giá của công ty cũng được cải thiện.
Theo LS Nguyễn Thanh Hà, việc niêm yết trên  sàn chứng khoán trong hoặc ngoài nước cần được  xem là một lựa chọn mang tính cam kết giữa các  công ty Fintech và nhà đầu tư khi tiến hành gọi vốn.  Đây là một cách phổ biến để tạo “đường lui” cho  nhà đầu tư và đảm bảo rằng họ có thể thoái vốn một  cách hiệu quả.
Đơn cử như tại Bách hoá Xanh, đơn vị vừa thực  hiện chào bán 5% vốn cho CDH Investment - công    ty quản lý tài sản có trụ sở tại Bắc Kinh (Trung  Quốc). Ngay sau khi bán vốn thành công, ban lãnh  đạo Công ty Đầu tư Thế giới Di động (MWG) đã hé  lộ về kế hoạch niêm yết Bách hoá Xanh – một trong  những cam kết của doanh nghiệp này với nhà đầu  tư chiến lược khi thực hiện bán vốn.
Tuy nhiên, khác với Bách hóa Xanh, theo đánh  giá của LS Nguyễn Thanh Hà, việc niêm yết các  công ty Fintech không phải là điều dễ dàng. Nguyên  nhân đến từ các chi phí và quy định, tiêu chuẩn  nghiêm ngặt khi lên sàn như minh bạch báo cáo tài  chính, quản trị công ty và công bố thông tin,... mà  nhiều Fintech tại Việt Nam khó có thể đáp ứng.
Theo TS Lê Xuân Nghĩa, trở ngại lớn nhất để  Fintech lên sàn là quy định về việc kinh doanh có  lãi và không có lỗ luỹ kế. Theo đó, tình hình kinh  doanh của các Fintech tại Việt Nam trong những  năm vừa qua gần như không có lãi khi phải đầu tư  lớn vào tài sản cố định, tài sản lưu động cùng các kế   hoạch đốt tiền để giữ chân khách hàng. TS Lê Xuân  Nghĩa đề xuất bỏ quy định về lãi - lỗ, đặc biệt đối  với công ty khởi nghiệp trong lĩnh vực công nghệ  để khuyến khích các Fintech lên sàn.
Trên thực tế, các Fintech tại Việt Nam đang  có xu hướng đăng ký kinh doanh hoặc mở chi  nhánh, công ty con tại Singapore để có thể huy  động vốn và IPO dễ dàng hơn. Theo TS Lê  Xuân Nghĩa, đây là thiệt thòi lớn của Việt Nam  khi các Fintech với lượng dữ liệu (database)  khổng lồ nhưng lại buộc phải mở công ty ở  Singapore, trong khi quốc gia này không phải  “thiên thường thuế”.
Dù vậy, các chuyên gia đánh giá việc niêm yết  trên sàn chứng khoán vẫn phụ thuộc vào điều kiện  thị trường, mong muốn, nhu cầu và chiến lược của  Fintech do một số doanh nghiệp chưa sẵn sàng  trong việc công bố công khai các thông tin về kết  quả, kế hoạch kinh doanh, tình hình quản trị,...