'Tăng trưởng xanh chưa được bao nhiêu, kinh tế tuần hoàn mới manh nha'
Chuyên gia cho rằng, nền kinh tế Việt Nam vẫn chưa thoát khỏi tăng trưởng theo chiều rộng. Tăng trưởng xanh hầu như chưa thực hiện được bao nhiêu; kinh tế tuần hoàn mới manh nha, chưa phát triển. Kinh tế biển xanh còn đang ở dạng tiềm năng.
Vẫn  chưa thoát khỏi tăng trưởng theo chiều rộng
Theo  thống kê, trong nửa đầu năm 2024, nềnkinh tế Việt Namđã có bước phục hồi mạnh  mẽ với mứctăng trưởng6,42%. Với đà này, các chuyên gia cho rằng tăng trưởng  GDP cả năm 2024 có thể chạm mốc gần 7% sau khi Việt Nam có quý tăng trưởng vượt  tiềm năng thứ 4 liên tiếp.
Tuy  nhiên, cũng theo các chuyên gia, mô hình tăng trưởng của Việt Nam lại chưa tạo  được chuyển biến căn bản.Năng suất, chất lượng, hiệu quả và sức cạnh tranh của  nền kinh tế chưa cao, nền kinh tế vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro do sự phụ thuộc vào  nguyên vật liệu nhập khẩu.
Cụ  thể, theo PGS. TS. Bùi Quang Tuấn, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, nền  kinh tế Việt Nam vẫn chưa thoát khỏi tăng trưởng theo chiều rộng chứ không phải  chiều sâu. Đầu tư vẫn là nhân tố chủ yếu dẫn dắt tăng trưởng kinh tế và tăng  trưởng kinh tế được thúc đẩy bởi vốn con người hơn là tích lũy yếu tố đầu vào  lao động.
Mô  hình tăng trưởng hiện vẫn dựa vào lao động giá rẻ, tồn tại nền kinh tế nhị  nguyên (nước ngoài và trong nước), lan tỏa của khu vực có vốn đầu tư nước ngoài  còn hạn chế. Đóng góp của khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo vào tăng trưởng  còn ít. Chưa cải thiện nhiều về năng suất lao động 2016-2020 tăng bình quân  5,8%/năm, 2011 - 2015 tăng 4,3%, vẫn chậm…
Không  những vậy, mô hình tăng trưởng cũng chưa xanh, chưa đóng góp nhiều cho phát triển  bền vững. Tăng trưởng xanh hầu như chưa thực hiện được bao nhiêu. Kinh tế tuần  hoàn còn mới manh nha, chưa phát triển. Kinh tế biển xanh còn đang ở dạng tiềm  năng…
Cũng  theo phân tích từ vị chuyên gia này, các xu hướng phát triển kinh tế mới đang nổi  lên, đem lại nhiều cơ hội đổi mới mô hình tăng trưởng kinh tế của nước ta. Có  thể kể đến như xu hướng công nghệ mới (Cách mạng 4.0), xanh và số đang nở rộ;  toàn cầu hóa và hội nhập vẫn tiếp tục được thúc đẩy; các cam kết quốc tế tạo điều  kiện (Cam kết Net Zero); nguồn lực cho từ hợp tác quốc tế nhiều (JETP...); dân  số đông (tài nguyên số), cơ cấu dân số trẻ, tiếp cận công nghệ tốt (71% người  dân dùng internet)...
Song,  bên cạnh những cơ hội, quá trình đổi mới mô hình tăng trưởng cũng gặp không ít  thách thức, TS. Chử Đức Hoàng, Quỹ Đổi mới công nghệ quốc gia (NATIF), Bộ Khoa  học và Công nghệ cho hay, trong quá trình chuyển đổi Việt Nam đang phải đối mặt  với hàng loạt thách thức.
Cụ  thể, năng suất lao động của Việt Nam vẫn còn thấp so với nhiều nước trong khu vực.  Việc áp dụng công nghệ mới trong sản xuất còn hạn chế. Nền kinh tế phụ thuộc  nhiều vào đầu tư nước ngoài và xuất khẩu. Các thủ tục hành chính còn phức tạp,  thiếu minh bạch. Hệ thống giao thông, logistics còn hạn chế ở nhiều nơi. Sự  phát triển không đồng đều giữa các vùng, miền. Phát triển công nghiệp nhanh dẫn  đến ô nhiễm gia tăng. Lực lượng lao động chưa đáp ứng được yêu cầu của nền kinh  tế hiện đại; cần cải cách giáo dục và đào tạo để nâng cao chất lượng.
Cần  đột phá khoa học công nghệ
Trước  những thách thức gây trở ngại trong quá trình đổi mới mô hình tăng trưởng, ông  Tuấn đề xuất một loạt giải pháp như sau:
Cần  đột phá ở khâu khoa học công nghệ, nguồn nhân lực chất lượng và gắn kết với đổi  mới sáng tạo nhằm tạo ra năng suất lao động cao hơn, đi nhanh, đi thông minh.
Bên  cạnh đó, tìm cách tiếp cận hệ sinh thái xanh, hệ sinh thái số, đổi mới sáng tạo.  Tạo ra mối liên kết chủ thể trong hệ sinh thái đảm bảo các điều kiện của hệ  sinh thái. Hoàn thiện thể chế, chính sách, có thí điểm, đặc thù, đột phá...  Sáng tạo trong huy động nguồn lực, đặc biệt ngoài nhà nước...
Cùng  với đó, đầu tư cho kết cấu hạ tầng trong đó có hạ tầng số, nền tảng số, ứng dụng  số như AI, blockchain… để tạo ra những sản phẩm số thương hiệu của Việt Nam. Có  cơ chế khuyến khích đầu tư cho khoa học công nghệ và R&D ở các doanh nghiệp,  trang trại... Chia sẻ và kết nối cơ sở dữ liệu và tài nguyên số, ứng dụng trong  quản trị, điều hành. Liên kết vùng, liên kết chuỗi, cụm ngành...
Ngoài  ra, theo ông Tuấn cần chú ý tới chiều cạnh xã hội như yếu tố gap trong chuyển đổi  số, chuyển đổi xanh và môi trường như quản lý tài nguyên và ô nhiễm, phát thải...  Thể chế thí điểm, đặc thù cho chuyển đổi kép (xây dựng và thí điểm các mô hình  trên thực tiễn như ngân hàng số, fintech, kinh tế chia sẻ, kinh tế tuần  hoàn,...) Tạo lập nền tảng văn hoá sáng tạo cho khởi nghiệp đổi mới sáng tạo,  chuyển đổi kép, tiêu dùng bền vững, văn hóa sống xanh…
Đồng  quan điểm, GS. TS Hoàng Văn Cường, Ủy viên Ủy ban Tài chính - Ngân sách của Quốc  hội cũng chia sẻ thêm, dù đổi mới tăng trưởng theo truyền thống chuyển sang đổi  mới khoa học công nghệ, hay đổi mới tăng trưởng dựa vào xu thể mới… đều phải thực  hiện việc thay đổi toàn bộ cái cũ. Trước đây Việt Nam dựa vào tài nguyên, lao động…  hiện nay phải dựa vào khoa học công nghệ, chuyển sang sạch, xanh…
“Chúng  ta thường nói tới đổi mới mô hình tăng trưởng phải gắn liền với tái cấu trúc lại  nền kinh tế, từ góc độ tổng thể kinh tế vĩ mô tới từng doanh nghiệp, cần lựa chọn  cái gì cần giữ, cái gì cần bỏ đi”, ông Cường nói.