Muốn phát triển bền vững nhưng chưa biết bắt đầu từ đâu
Trước những tiêu chuẩn ngày càng cao của các thị trường trên thế giới về phát triển bền vững, khiến các DN Việt Nam phải quan tâm tìm hiểu và tiến tới thực thành ESG. Tuy nhiên, thực tế cho thấy việc này còn nhiều rào cản và dường như DN đang chưa biết phải “xuất phát” ra sao
Đó là thống kê được  chia sẻ tại Hội thảo Tham vấn Dự thảo Sổ tay Quy định pháp lý và Báo cáo đánh  giá mức độ thực hành ESG trong doanh nghiệp của IPSC - Dự  án Tăng cường năng lực cạnh tranh khu vực tư nhân Việt Nam tổ chức.
Theo đó, IPSC thực hiện  khảo sát hơn 1.000 DN thuộc nhiều lĩnh vực ngành khác nhau như công nghiệp chế  biến, chế tạo, nông lâm thuỷ hải sản, xây dựng, năng lượng, giao thông vận tải,  khai thác tài nguyên khoáng sản…Trong đó doanh nghiệp vừa và nhỏ chiếm đến hơn  70%, còn lại là các DN lớn.
Cuộc khảo sát cũng  chia đều ra vùng kinh tế tại Việt Nam bao gồm, vùng đồng bằng Sông Hồng, vùng  trung du và miền núi phía Bắc, Vùng Bắc Trung bộ và duyên hải miền Trung, Vùng  Đông Nam Bộ, Tây Nguyên và Đồng bằng Sông Cửu Long.
Kết quả thu được việc  nhận thức của DN vềthực hành ESG, có đến 39% DN chưa từng nghe đến khái niệm  ESG, 30% đang tìm hiểu về vấn đề này và chỉ có khoảng 7% đã có kế hoạch và đang  thực hành, số còn lại đang ở trạng thái xây dựng chiến lược, và kế hoạch thực  hành.
Theo bà Nguyễn Thị  Minh Huệ, Chuyên gia dự án IPSC, thực trạng hiện nay nhiều DN khi khảo sát thực  tế, họ đã triển khai các hạng mục của ESG về môi trường, xã hội hoặc quản trị  trong quá trình vận hành nhưng không biết rằng đó là ESG.
Bà Huệ cũng cho biết,  theo khảo sát có đến hơn 60% DN chưa nắm rõ các quy định, chính sách của nhà nước  liên quan đến ESG, trong đó có đến trên 65% doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ gặp  khó khăn trong vấn đề này, con số này của DN lớn là hơn 40%. Các DN chủ yếu gặp  vấn đề về việc không có hoặc thiếu hẳn thông tin, thiếu các chương trình giới  thiệu và đào tạo về ESG, và chưa có những chính sách cụ thể của chính phủ về vấn  đề này.
Từ đó, IPSC thống kê  được các DN tại Việt Nam hiện nay quan tâm đến 3 vấn đề lớn về thực hành ESG. Đầu tiên là  pháp lý, các văn bản pháp luật hướng dẫn cụ thể cho các DN thực hành ESG. Kế đến,  các DN băn khoăn làm sao để có thể tiếp cận được các khoản vay xanh từ Chính phủ  hoặc các tổ chức tài chính với lãi suất ưu đãi. Cuối cùng, khi cam kết thực  hành ESG với những mục tiêu cụ thể, DN sẽ được giảm hoặc miễn thuế thế nào.
Đồng thời, khảo sát cũng  chỉ ra rằng, các DN muốn được tìm hiểu về các dự án chuyển đổi xanh, hướng dẫn  và hỗ trợ kiểm kê khí nhà kính theo Quyết định số 13/2024 của Chính phủ, và có  thể học hỏi được gì từ kinh nghiệm triển khai của các nước trên thế giới.
Chia sẻ tại buổi Hội  thảo, TS Nguyễn Phương Nam, Chuyên gia dự án IPSC cho rằng, đa phần các DN Việt  Nam hiện nay đang gặp nhiều thách thức về thực hành ESG, bởi vấn đề này không  chỉ rộng, mà còn rất sâu. Thực tế, càng ngày các quy định trên thế giới về ESG  ngày càng chặt chẽ, đặc biệt là thị trường châu Âu, ví dụ như cơ chế biên giới  carbon CBAM, chiến lược đa dạng sinh học EU, chiến lược “từ trang trại đến bàn  ăn” F2F…
Theo TS Nguyễn Phương  Nam, để thực hành được các tiêu chuẩn ESG, các DN cần phải biết điểm xuất phát  của mình chính là vấn đề khung pháp lý. Và việc cần thiết hiện nay là phải có sổ  tay rà soát pháp lý về ESG với mục đích hỗ trợ DN tiếp cận và tuân thủ các quy  định của pháp luật liên quan đến các lĩnh vực môi trường (E), xã hội (S), quản  trị (G) trong mục tiêu hướng tới kinh doanh bền vững. Và sổ tay này được xây dựng  dựa trên các quy định của pháp luật thực định.
Nội dung của cuốn sổ  tay bám sát các trọng số ESG, với các từ khoá cơ bản, nội dung của vấn đề và đi  kèm với nó là các văn bản quy phạm pháp luật. Đồng thời có cập nhật các tiêu chuẩn  ISO, tiêu chuẩn quốc tế trong các lĩnh vực theo các trụ cột môi trường, xã hội và  quản trị.
Ông Nam nêu ví dụ, với từ  khoákhí nhà kính(chỉ số E), trong đó có 2 vấn đề liên quan là giảm nhẹ phát  thải khí nhà kính, và tăng cường hấp thụ khí nhà kính. Nội dung cụ thể của 2 vấn  đề nêu trên là việc các cơ sở thuộc danh mục lĩnh vực, cơ sở phát thải khí nhà  kính phải kiểm kê do Chính phủ ban hành và các DN được tham gia cơ chế trao đổi,  bù trừ tín chỉ carbon trong nước, quốc tế phù hợp với quy định của pháp luật VN  và điều ước quốc tế. Đi kèm theo đó là văn bản quy định theo Nghị định  số 06/2022 của Chính phủ. Cách thức xây dựng tương tự với các bộ chỉ số xã hội (S) và quản  trị (G).
Tiếp cận theo hướng này  giúp các DN tiết kiệm thời gian tra cứu, tiếp cận và tuân thủ các quy định pháp  lý liên quan đến ESG, bởi bộ tiêu chuẩn này không giới hạn loại hình kinh doanh  và quy mô DN, đặc biệt là các doanh nghiệp SME.
“Sổ tay pháp lý này là  bộ khung cơ bản và định hướng, được cập nhật theo lộ trình sẽ giúp các DN biết mình  phải bắt đầu từ đâu, cần phải làm những gì tiếp theo khi thực hành ESG”, TS Nguyễn  Phương Nam khẳng định.
Đồng quan điểm, Luật  Sư Hà Huy Phong, Giám đốc điều hành, Công ty Luật TNHH Inteco cho biết, trong quá  trình trao đổi, nhiều DN hiện nay rất bỡ ngỡ với ESG. Tuy nhiên bản chất pháp lý  của ESG về cơ bản đã có trong pháp luật của Việt Nam. Ông Phong nêu quan điểm, có  thể vì nghe khái niệm ESG khá mới, “Tây hoá” và các quy định pháp lý nằm rải rác  ở nhiều lĩnh vực pháp luật khác nhau, khi tiếp cận không có cái nhìn khái quát,  tính hệ thống thì các DN sẽ gặp khó.
“Cuốn sổ tay pháp lý về  ESG này không phải là nội dung quá mới, bản chất là hệ thống hoá lại, sắp xếp nó  theo một cấu trúc, trật tự để có được một khung pháp lý, giúp các DN có thể dễ dàng  tra cứu, kể cả những DN lần đầu tiên tiếp xúc với ESG, đặc biệt là các công ty đại  chúng”, ông Phong nói thêm.
Theo bà Trịnh Thị  Hương, Cục Phó Cục Phát triển DN (AED), Bộ Kế Hoạch và Đầu tư, đơn vị là chủ dự  án, phối hợp cùng với USAID xây dựng cuốn sổ tay quy định pháp lý về ESG nhằm hỗ  trợ cho các DN phát triển bền vững, phù hợp với mục tiêu cam kết của Chính  phủ hướng tới Net Zero vào năm 2050.
Mục tiêu khi xây dựng cuốn  sổ tay, đầu tiên là giúp DN biết được họ đang ở đâu, thứ hai là cơ quan quản lý  nhà nước nắm rõ thực tế thực hành ESG tại DN như thế nào, từ đó có thể đưa ra các  chương trình hỗ trợ kịp thời. Và quan trọng, thúc đẩy cộng đồng các DN, các đơn vịtư vấn triển khai ESG, cùng với cơ quan nhà nước triển khai đồng bộ.
“Chúng ta  không thể ngồi chờ được, lý do  Cục Phát  triển Doanh nghiệp (AED) phải  chủ động, vì mong muốn  có sự chuẩn bị trước, giúp  các DN hiểu rõ ESG, và có sự thực hành. Đến khi các cơ quan quản lý nhà nước ban  hành các tiêu chí, văn bản pháp luật  về ESG, DN đã có đủ thông tin, nắm chắc pháp lý, được thực hành trước, từ đó có  thể chủ động tiếp cận và triển khai, tránh bị chậm, thực hành muộn ảnh hưởng đến chiến lược kinh doanh dài hạn của doanh nghiệp”, bà Hương nhấn mạnh.