Điển nghẽn kinh tế: 'Cầu yếu, đầu tư tư nhân tăng thấp'
Dù con số tăng trưởng 6 tháng đầu năm là tích cực nhưng nhìn sâu về các con số, các chuyên gia nhận định nền kinh tế đang tồn tại nhiều điểm nghẽn, trong đó, vấn đề cầu xã hội yếu và đầu tư tư nhân trong nước tăng thấp là vấn đề đáng lo ngại.
Theo Tổng cục Thống kê nhận định,  kết quảtăng trưởng kinh tế6 tháng đầu năm đạt 6,42%, cao hơn mức tăng  trưởng mục tiêu cận trên tại Nghị quyết 01 đề ra 5,5%-6% là một dấu hiệu tích cực  cho mục tiêu tăng trưởng cả năm 2024.
Đánh giá về kết quả tăng trưởng  6 tháng đầu năm, TS Nguyễn Đình Cung - Nguyên viện  trưởng Viện nghiên cứu kinh tế Trung ương cho rằng, kinh tế quý II có vẻ đang phục  hồi, tốc độ tăng trưởng đã đạt tương đương các quý II trước đại dịch. Trong đó,  động lực tăng trưởng chính nhờ công nghiệp và xây dựng và một số ngành dịch vụ  phục hồi…
Nhu cầunhập khẩutừ bên  ngoài phục hồi, nhất là ở các đối tác thương mại chủ yếu, do đó sản xuất công  nghiệp phục hồi mạnh mẽ. Về dịch vụ, chủ yếu nhờ du lịch, nhất là du lịch quốc  tế phục hồi tốt. Mặt khác, nền tăng trưởng năm 2023, nhất là 6 tháng đầu năm rất  thấp, xuất khẩu tăng trưởng âm, do đó cũng dễ hiểu khi nhiều chỉ số 6 tháng đầu  năm nay tăng cao hơn.
Bên cạnh những điểm tích  cực như vậy thì cũng có những điểm phải lưu ý. Đó là cầu nội địa đang có xu hướng  yếu. Đầu tư xã hội cũng yếu, đặc biệt là đầu tư tư nhân trong nước tăng trưởng  rất thấp, thậm chí âm nếu loại trừ yếu tố giá. Điều này đã diễn ra vài năm gần  đây, như vậy là đáng lo cho triển vọng tăng trưởng dài hạn, vì không có đầu tư  thì khó có tăng trưởng.
Tỷ lệ giải ngân đầu tư  công 6 tháng thấp hơn cùng kỳ năm trước dù lượng vốn đầu tư công năm nay không  cao bằng năm ngoái. Việcthu hút FDIvẫn là điểm sáng, nhưng cũng ở mức tương  đương những năm trước. Chỉ số niềm tin FDI của Việt Nam năm 2024 giảm 5 bậc so  với 2023, thấp hơn một số nước cạnh tranh trong khu vực.
Số doanh nghiệp tạm dừng  kinh doanh tăng mạnh ở hầu hết các ngành. Tương tự, số doanh nghiệp giải thể  cũng tăng mạnh trong 6 tháng đầu năm 2024. Số doanh nghiệp gia nhập thị trường  so với số rút khỏi thị trường thấp chưa từng thấy trong 6 tháng đầu năm 2024.  Đây là hiện tượng rất cần được phân tích, đánh giá sâu.
Bên cạnh đó, lạm phát  đang quay lại, và hiện gần sát giới hạn mục tiêu Quốc hội yêu cầu.
Động lực tăng trưởng nhất,  hy vọng nhất hiện nay. Nhưng lĩnh vực này đang có xu hướng giảm khá rõ nét, tốc  độ tăng của dịch vụ giảm xuống thấp hơn trước đại dịch.
Sản xuất công nghiệp đang  dần phục hồi, nhưng chưa bằng mức trước đại dịch, phụ thuộc nhiều vào cầu thị  trường nước ngoài. Xuất khẩu hồi phục mạnh ngay từ đầu năm 2024, nhưng tốc độ  tăng kim ngạch xuất khẩu có xu hướng giảm. Trung bình 6 tháng đầu năm 2024 khoảng  32 - 33 tỷ USD/tháng, cao hơn không nhiều so với 5 tháng cuối năm 2023. Kim ngạch  xuất khẩu có thể đã tới hạn, nếu năng lực sản xuất hiện nay không được mở rộng  và nhu cầu nhập khẩu bên ngoài không tăng mạnh. Vì vậy, tốc độ tăng kim ngạch  xuất khẩu 6 tháng cuối năm có thể giảm nhiều so với 6 tháng đầu năm.
Đây là những thách thức lớn  cho triển vọng tăng trưởng của những tháng cuối năm.
Theo Thứ trưởng Bộ Kế hoạch  và Đầu tư Trần Quốc Phương, với kết quả tích cực đạt được trong 6 tháng đầu năm  2024, có thể kỳ vọng kết quả tăng trưởng cuối năm 2024 sẽ tốt hơn.
Chính vì vậy,  Bộ Kế hoạch và Đầu tư đã nghiên cứu xây dựng hai phương án kịch bản trình Chính  phủ (và đã được Chính phủ thông qua tại Nghị quyết số 108/NQ-CP).
Cụ thể, kịch bản 1 là  tăng trưởng cả năm đạt 6,5% (cận trên mục tiêu Quốc hội quyết nghị), trong đó  tăng trưởng quý III là 6,5%, quý IV là 6,6%. Kịch bản 2 là tăng trưởng kinh tế  cả năm đạt 7%, với tăng trưởng quý III là 7,4%, quý IV là 7,6%, tức là cao hơn  kịch bản tại Nghị quyết số 01/NQ-CP của Chính phủ về nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu  thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và dự toán ngân sách nhà nước  năm 2024 lần lượt là 0,7% và 0,6%.
Thứ trưởng Bộ Kế hoạch và  Đầu tư Trần Quốc Phương cho rằng, mặc dù tăng trưởng đạt 7% là mức rất cao  nhưng hoàn toàn có khả năng phấn đấu được trong bối cảnh chúng ta đã cố gắng khắc  phục các yếu tố hạn chế.
Chuyên  gia kinh tế Đinh Trọng Thịnh cho rằng để có thể đạt tốc độ tăng trưởng GDP  và giữ chỉ số CPI ở mức dưới 4,5% như chỉ tiêu của Quốc hội đề ra và tìm cách  ổn định thị trường tài chính tiền tệ, tiếp tục hạ thấp tỷ lệ lạm phát cần thực  hiện tốt một số biện pháp.
“Theo  đó, cần tiếp tục giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát, bảo đảm  các cân đối lớn, tạo nền tảng cho phục hồi và phát triển bền vững của nền kinh  tế”, ông Thịnh nói.
Cũng theo ông  Thịnh Ngân hàng Nhà nước cần tiếp tục theo dõi sát tình hình biến động của nền  kinh tế thế giới và thị trường tài chính - tiền tệ, chủ động, thực hiện điều  hành linh hoạt lãi suất, công cụ thị trường mở, tích cực quản lý và điều chỉnh  tỷ giá hối đoái linh hoạt, phù hợp với sự phát triển của nền kinh tế, từng bước  ổn định và nâng cao giá trị đồng Việt Nam, góp phần kìm giữ lạm phát cơ bản để  làm cơ sở cho việc kìm giữ chỉ số CPI.
Về phía Bộ Tài chính, ông  Thịnh cho rằng cần xem xét kỹ lưỡng nhu cầu và khả năng hấp thụ vốn của nền  kinh tế, tính toán cẩn trọng mức độ, thời hạn, hình thức, phương thức huy động  vay nợ công để vừa đảm bảo kích thích nền kinh tế hồi phục và phát triển nhanh  chóng, vừa đảm bảo hiệu quả sử dụng vốn vay, đảm bảo khả năng trả nợ vay và sự ổn  định, phát triển trong dài hạn của nền kinh tế. Đẩy mạnh giải ngân vốn đầu  tư công để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.
“Ngoài ra, Tổng cục Quản  lý thị trường (Bộ Công thương) và Cục Quản lý giá (Bộ Tài chính) cần tăng cường  kiểm tra, giám sát hoạt động giá cả, thị trường, tránh tình trạng tăng giá theo  tăng lương của một số chủ thể, nhất là với các hàng hóa, dịch vụ thiết yếu,  hàng hóa do Nhà nước quyết định, đặc biệt trong thời điểm sau 1/7/2024 khi việc  tăng lương cơ sở được thực hiện”, ông Thịnh nói.
Ông Thịnh khẳng  định việc tăng giá điện, nước, giá dịch vụ y tế, giáo dục đào tạo thực hiện  tăng theo lộ trình của Chính phủ cần tính toán thời gian, mức độ phù hợp, tránh  dẫn tới áp lực làm tăng sức ép lạm phát…