Làm báo thời TikTok
Từng bị “gắn nhãn” là kênh mạng xã hội dành cho giới trẻ với những đoạn video ngắn “vô thưởng vô phạt”, TikTok giờ đây lại trở thành kênh tin tức, nơi các nhà báo tìm đến để thu hút thế hệ trẻ.
“TikTok là Google của tôi”
Tháng 3/2024, khi Đảng Dân chủ của Mỹ muốn bỏ   phiếu cấm TikTok, nhiều người trẻ tại Mỹ đã lên tiếng phản đối: “Những   chính trị gia của Đảng này sẽ mất hết cử tri dưới 35 tuổi theo đúng   nghĩa đen”. “TikTok là Google của tôi và nếu Đảng Dân chủ bỏ phiếu chống   lại TikTok, tôi sẽ bỏ phiếu chống lại Đảng Dân chủ”, một tuyên bố nhận   được hàng nghìn lượt chia sẻ.
Theo Trung tâm báo chí Quốc tế (IJNet), giới trẻ   đang có dấu hiệu mệt mỏi với các cách tiếp cận tin tức truyền thống.   Phải thừa nhận rằng ngày nay chẳng còn mấy người trẻ ngồi đọc báo in   truyền thống hay xem thời sự lúc 7 giờ tối. Họ ngán ngẩm với việc tiếp   cận tin tức giống như cách các thế hệ trước vẫn làm. Thay vào đó, họ   dành thời gian để cập nhật tin tức bằng cách lướt Twitter, Facebook,   Instagram hoặc TikTok.
Một phó chủ tịch cấp cao của Google từng tiết lộ   “gần 40% thanh niên đang sử dụng TikTok và Instagram như một công cụ   tìm kiếm tin tức thay vì những công cụ truyền thống”.
Khảo sát của Pew Research Center vào năm 2023   chỉ ra tỷ lệ người trưởng thành tại Mỹ thường xuyên nhận tin tức từ   TikTok đã tăng gấp 4 lần chỉ trong vòng ba năm, từ 3% năm 2020 lên 14%   vào năm 2023. Những người dùng TikTok đã sớm không còn là những đứa trẻ   vô tư lướt hết video nhảy nhót này đến video nhảy nhót khác. Khoảng 1/3   người Mỹ trong độ tuổi từ 18 - 29 thường xuyên xem tin tức trên TikTok.
Vì lẽ đó, ngày càng có nhiều nhà báo, hãng tin   tức tìm đến TikTok, mạng xã hội của những video ngắn, để tiếp cận với   khán giả trẻ. Nhà báo Dave Jorgenson, chủ kênh TikTok của báo Washington   Post, khẳng định: “TikTok chính là báo chí theo mọi nghĩa. Gần như cứ   lướt vài video trên TikTok thì lại có một video liên quan đến tin tức và   cung cấp tin tức cho người dùng. Đây cũng chính là vai trò của báo chí,   cung cấp tin tức theo mọi cách có thể và có trách nhiệm”.
Người cầm trịch kênh TikTok của Washington Post   cho biết có nhiều người không hề biết đến Washington Post là gì. “Nhưng   nhờ TikTok, chúng tôi có thể giới thiệu về mình – một tờ báo 143 tuổi –   một cách khiêm nhường và dí dỏm để thế hệ gen Z biết đến sự tồn tại của   chúng tôi”, nhà báo Dave Jorgenson nói.
Sky News, hãng tin có trụ sở tại London, Anh, đã   thu hút hàng triệu lượt xem khi phát trực tiếp các cuộc họp báo của   Chính phủ trên kênh TikTok của mình trong những ngày đầu đại dịch   Covid-19.
Hãng tin này coi TikTok là một kênh truyền hình,   nơi họ có thể đưa những tin tức đáng tin cậy tới độc giả. “Chúng tôi   làm báo và chúng tôi đưa các tin tức lên nhiều nền tảng khác nhau. Đối   với Sky News, TikTok giống như một kênh truyền hình vậy”, ông Alan   Strange, Trưởng bộ phận nội dung của hãng tin này cho biết.
Tính đến nay, kênh TikTok của Washington Post đã   có tới 1,7 triệu người theo dõi trong khi Sky News có 5,9 triệu người   theo dõi. Những “người đến sớm” như ABC News, Daily Mail, CBS News… cũng   đều có số lượng người theo dõi lên tới vài triệu trên kênh TikTok của   họ. Ngay cả BBC News, kênh tin tức từng mỉa mai rằng TikTok chỉ là nơi   dành cho những tin tức “nhẹ nhàng”, cũng đã tham gia ứng dụng này vào   tháng 3/2022 và hiện có 3,4 triệu người theo dõi.
Làm báo trên TikTok
Sky News thường xuyên đăng tải những video là   cảnh quay từ các chương trình phát sóng tin tức. Các đoạn video này được   chỉnh sửa và tối ưu hóa cho nền tảng TikTok. Trong khi đó, Vice World   News lại thiết kế những video dành riêng cho TikTok mà không đăng lại   hay cắt ghép từ những video đã phát hành trên TV hay Youtube.
Ấn phẩm lớn nhất của Áo, Kleine Zeitung, lại có   hướng tiếp cận khác. Tờ báo này thành lập một nhóm chịu trách nhiệm sáng   tạo nội dung trên TikTok với nhiệm vụ xem xét dữ liệu từ trang web tin   tức của chính tờ báo này và tường thuật lại theo một cách khác, phù hợp   với nền tảng TikTok hơn.
Le Monde, tờ nhật báo hàng đầu nước Pháp, bắt   đầu “chơi” TikTok vào năm 2020 với những video giải thích tin tức. Dần   dà, đội ngũ của Le Monde đa dạng hóa các nội dung và format bản tin trên   TikTok hơn cũng như thử nghiệm phát sóng trực tiếp và nhận được không   ít sự ủng hộ từ khán giả.
Không riêng các hãng tin, tờ báo lớn, các nhà   báo cũng tự xây dựng kênh của riêng mình trên TikTok. Nhà báo Max Foster   của CNN ban đầu lên TikTok chỉ để xem con cái đang làm gì trên đó. Thế   nhưng ông đã sớm nhìn thấy cơ hội cho các nhà báo trên nền tảng vốn dĩ   chỉ dành cho các hoạt động giải trí này.
Max Foster đăng video đầu tiên lên TikTok vào   cuối năm 2019 và chỉ hơn 6 tháng sau, ông đã có tới hơn 300.000 người   theo dõi và 10 triệu lượt xem. Ông từng gây sốt với video giải thích về   việc liệu Tổng thống Mỹ Joe Biden có phải cúi chào Nữ hoàng Anh ở Hội   nghị G7 tổ chức tại London hay không. Thay vì một bài viết dài vài nghìn   từ như thường lệ, Foster đã nhận tới hơn 16.100 lượt “thả tim” chỉ sau   chưa đầy 24 tiếng đăng tải với đoạn video dài vỏn vẹn 28 giây.
Trái lại, nhà báo Marcus DiPaola lại chọn truyền   tải tin tức thời sự đến khán giả gen Z qua các video tường thuật trực   tiếp trên kênh TikTok của mình. Ông từng nhận về hơn 1 triệu view cho   video quay lại cảnh bạo loạn ngày 6/1/2021 tại Điện Capitol.
Cái mới và cái cũ song hành
Ông Robert Hernandez, Phó giáo sư Trường truyền   thông và báo chí (Đại học Nam California), nhận định: “Báo chí TikTok   mang lại nhiều thứ hơn là chỉ chia sẻ thông tin một chiều như cách các   tờ báo làm. Người làm báo có thể học thêm nhiều điều, có thêm một góc   nhìn khác thông qua trao đổi trực tiếp ở phần bình luận”.
Thế nhưng, cũng theo ông Robert Hernandez,   TikTok hoặc bất kỳ nền tảng mạng xã hội nào cũng không thể thay thế   phỏng vấn trực tiếp hoặc qua điện thoại. “Nó không thể thay thế báo chí   được xuất bản ở các định dạng khác. Chẳng hạn như ấn phẩm in có thể chứa   những thông tin chuyên sâu hơn các nền tảng mạng xã hội”, ông nói.
Ông cũng đưa ra cảnh báo rằng các nhà báo TikTok   cần dùng ngôn ngữ dành riêng cho nền tảng mạng xã hội này. “Nếu không   xem xét kỹ lưỡng và có định hướng phát triển phù hợp, những nhà báo hay   cơ quan truyền thông vội vàng tham gia TikTok sẽ rất dễ rơi vào cảnh ông   bố muốn chơi với con nhưng bị ngó lơ vì không hiểu chúng”, vị giáo sư   cảnh báo.
Rõ ràng, các nền tảng kỹ thuật số hay các mạng   xã hội như TikTok, đều không thể thay thế hoàn toàn cho báo chí ở các   định dạng khác. Trái lại, các tờ báo cũng không nên quá rạch ròi, “tẩy   chay” các kênh mạng xã hội. Thay vì đặt câu hỏi “ai sẽ là người sống sót   cuối cùng”, ngành báo chí cần phải suy nghĩ làm sao cho báo chí truyền   thống và báo chí TikTok cùng tồn tại để cung cấp thông tin cho độc giả   theo những góc nhìn khác nhau.