Đốt tiền tỷ vào chứng khoán: Tin lời rủ rê ôm lỗ nặng, bà chủ trẻ hụt vốn làm ăn
Xuống tiền đầu tư sai, đua theo sóng bị lừa mất tiền oan hay chưa tối ưu được sự tăng trưởng của tài sản... khiến nhiều người bị hao hụt tiền tỷ sau mỗi thương vụ. Đây là thực trạng khá phổ biến của người Việt, nhất là trong giai đoạn kinh tế có nhiều biến động. Nguyên nhân sâu xa của điều này là do thiếu kiến thức quản lý tài chính cá nhân, quản lý tài sản dẫn đến các quyết định tài chính sai lầm.
Mất “tiền tỷ”  vì yếu kiến thức
Anh Trần Bá Huy (35 tuổi) - một chủ kinh doanh trẻ ở Hà Nội cho biết, anh đã  khởi nghiệp thành công với một chuỗi cửa hàng thời trang và có thu nhập khoảng hơn 100 triệu/tháng. Tuy nhiên, anh đang gặp  phải nhiều vấn đề về quản lý tài chính cá nhân khiến anh “ăn không ngon, ngủ  không yên”.
Theo anh Huy, tiền để trong ngân hàng là  "tiền chết", còn tiền đầu tư là "tiền lời". Vì vậy, anh tập  trung vào các kênh đầu tư có hiệu suất cao. Anh ví dụ, kỳ vọng mức lợi  nhuận 12 - 15%/năm từ đầu tư vào chứng chỉ quỹ, không quan tâm đến thời điểm để tham gia các quỹ  mở, mà không biết rằng tổng các  khoản phí đi kèm có thể lấy đi 25% lợi nhuận hàng năm.
Anh Huy cũng chia sẻ thêm, gia đình có xu hướng chi tiêu gia tăng theo thu nhập  với quan điểm “đời chỉ  sống có một lần”. Chính vì thế, thường  xuyên mua sắm khá xa xỉ và  chi tiêu không kế hoạch. Mỗi  năm, thu nhập tăng trưởng từ 10 - 15%, nhưng tiêu dùng cho cuộc sống cũng  tăng theo, khiến số tiền tiết kiệm không nhiều.
“Tính kỹ ra việc này diễn ra trong cả chục năm, hao hụt  tiền tỷ chứ không ít”, anh Huy ngậm ngùi nói.
Tương tự, chị Hoàng Minh Hằng (39 tuổi) - chủ một doanh  nghiệp SME ở Long Biên, Hà Nội từng đầu tư vào thị  trường chứng khoán khá lớn, gần 5 tỷ đồng dựa trên  lời “rủ rê” của bạn bè mà không có sự  nghiên cứu kỹ càng, không hiểu biết về thị trường,  dẫn đến thua lỗ nặng. Nguy hiểm lớn, khoản đầu tư thua lỗ khiến bà chủ trẻ hụt vốn làm ăn, DN đối mặt sự mong mạnh về tài chính.
“Không thể quản lý được cảm xúc và thiếu hụt thông  tin, dẫn đến không có  chiến lược cụ thể, đầu tư theo kiểu đầu cơ”,  chị Hằng hối hận.
Anh Lê Lương Giang (42 tuổi) - chủ một Spa làm đẹp tại Hà  Nội cho biết, vấn đề lớn mà anh đang gặp phải  là việcquản lý tài chính cá nhânkhông hiệu quả đã dẫn đến doanh nghiệp của  anh bị thiếu hụt nguồn vốn trầm trọng. Đồng thời, bản thân anh rất phân vân giữa việc dùng  các khoản đầu tư cá nhân để tập trung vốn vào kinh doanh hay tiếp tục đầu tư  kết hợp với kinh doanh.
“Tài chính cá nhân và kinh doanh nhiều lúc không tách  bạch khiến cho bức tranh tài chính của anh không rõ ràng, không nắm chính xác  được thu nhập, khoản lãi trong kinh doanh”, anh Giang băn khoăn.
Trong khảo sát “Financial literacy around the world” do  S&P Global thực hiện để đo lường kiến thức tài chính của công dân toàn cầu,  Việt Nam chỉ có khoảng 24% dân số có kiến thức về quản lý tài chính cá nhân,  trong khi chỉ số trung bình của thế giới là 33%.
Một nghiên cứu khác của ADB Institute công bố năm 2020,  kiến thức về tài chính của người Việt Nam vẫn đang thấp hơn nhiều so với Trung  Quốc, Hàn Quốc và các nước trong khu vực Đông Nam Á. So sánh về mức độ hiểu  biết tài chính giữa các nhóm tuổi của người Việt Nam, báo cáo này cũng chỉ ra,  trên thang điểm 7, nhóm người từ 30-60 tuổi có mức độ nhận thức về các vấn đề  quản lý tài chính chỉ đạt 4,38 trong khi nhóm người dưới 30 là 4,83.
Thực tế này cũng là một trong các nguyên nhân dẫn đến việc  người  Việt Nam bị lừa đảo trực tuyến khoảng gần 10.000 tỷ đồng trong năm 2023, theo số liệu của Bộ Công an. Điều  này cho thấy sự cần thiết của những nhà hoạch định tài chính cá nhân trong cuộc  sống của mỗi người, không chỉ đối với tầng lớp giàu có và trung lưu mà còn rất  quan trọng đối với những người thiếu hụt kiến thức về tài chính và gặp khó khăn  tài chính.
Bốn lưu ý quan trọng, tránh "hao hụt" tiền tỷ
Trao đổi với  VietnamFinance, ông Trần Mạnh Hoàng Việt - Chuyên  gia Hoạch định Tài chính cá nhân Công ty cổ phần FIDT cho  biết, 4 lưu ý giúp người Việt tránh mất “tiền tỷ” trong việc quản lýtài chính cá nhânvà đầu tư, đồng thời nâng cao năng lực và hiểu biết về tài chính cá nhân.
Đầu tiên, hãy quản lý chi tiêu và tiết kiệm hiệu  quả. Ngay lập tức cần phân tích các khoản chi tiêu, tìm ra những khoản  có thể tiết kiệm hoặc tái đầu tư một cách hiệu quả hơn, đồng thời cơ cấu lại tài sản để gia tăng  hiệu quả đầu tư, duy trì lối sống mong muốn mà vẫn đảm bảo tài chính. Tập trung cơ cấu lại 3 khoản chi phí lớn nhất trong  chi tiêu gồm mua sắm, thuê nhà và ăn uống, từ đó số tiền  tiết kiệm hàng tháng có thể tăng lên  khoảng 30 – 50% hoặc tuỳ theo từng  gia đình, nhưng không thấp hơn 20% tổng thu nhập.
Thứ  hai, cần phải có bảo vệ tài chính toàn diện, các phương án bảo vệ an toàn  tài chính bao gồm bảo vệ  nguồn thu nhập, dự phòng bệnh hiểm nghèo, tối ưu các loại bảo hiểm xã hội, y tế  và sức khỏe. Nếu như trước đây, nhiều  người  cho rằng có bảo hiểm y tế nhà nước là đủ, và sử dụng bảo hiểm nhân thọ không có  nhiều lợi ích và gây nên những áp lực về tài chính. Thì cần thông qua việc phân tích, tư vấn của chuyên gia, để kế hoạch dự phòng tài  chính trong ngắn hạn và dài hạn, đảm bảo an toàn tài chính trong mọi tình  huống.
Thứ ba, đầu tư một cách an toàn và thông minh, mỗi một  kênh đầu tư đều có bản chất riêng của nó, cần phải tìm hiểu đầy đủ thông tin và lựa chọn  phương pháp đúng, giảm thiểu rủi ro và tăng hiệu quả đầu tư.
Thứ tư, nếu có kinh doanh phải tách bạch giữa  TCCN và TCDN. Cần xây dựng một kế hoạch tài chính rõ ràng,  trong đó xác định các khoản đầu tư cá nhân cần thiết và phân bổ vốn hợp lý cho  doanh nghiệp. Có thể giảm quy  mô một số khoản đầu tư cá nhân không cấp thiết để giải quyết tình trạng thiếu  vốn của doanh nghiệp như trường hợp  anh Giang nêu trên. Song song, tìm kiếm các nguồn vốn bên ngoài như vay vốn  ngân hàng với lãi suất ưu đãi, hoặc tìm đối tác đầu tư để bổ sung vốn cho doanh  nghiệp.
“Cần đánh giá tình hình tài chính hiện tại, từ thu  nhập, chi tiêu đến các khoản nợ và tài sản, xác định mục tiêu tài chính…Sau đó, xây  dựng một kế hoạch tài chính toàn diện với tầm nhìn ngắn hạn một năm, trung  hạn từ hai đến năm năm và dài hạn từ năm năm đến 10 năm”, anh Hoàng Việt nhấn mạnh.
Đồng quan điểm, các chuyên gia tài chính cá nhân đều cho rằng, việc thiếu hụt  về kiến thức thức tài chính và quản lý tài chính cá nhân không chỉ khiến đại bộ  phận người Việt “mất tiền”, kể cả tầng lớp trung lưu và giàu có cũng bị “hao hụt”  tài sản do không tối ưu được các kênh đầu tư, cũng như quản lý chi tiêu và tiết  kiệm một cách hiệu quả.
Chính vì vậy, việc cấp thiết và cần thiết hiện nay phải có  sự đồng hành của nhàhoạch định tài chính cá nhântrong mỗi gia đình Việt, không  chỉ đối với tầng lớp trung lưu và giàu có, mà còn rất quan trọng đối với những người  thiếu hụt kiến thức tài chính cá nhân, gặp khó khăn tài chính. Nhà hoạch  định tài chính cá nhân không chỉ giúp đầu tư, gia tăng tài sản mà còn  đánh giá toàn diện năng lực tài chính của khách hàng và xây dựng kế hoạch tài  chính ngắn hạn, trung hạn và dài hạn, góp phần đảm  bảo sự phát triển bền vững và hiệu quả trong quản lý tài chính cá nhân.