Cách nào trợ lực cho tăng trưởng?
PGS.TS Nguyễn Hữu Huân, giảng viên Đại học Kinh tế TP. HCM (UEH) cho rằng trong thời gian tới, việc hỗ trợ phục hồi tăng trưởng kinh tế cần tiếp tục duy trì nhưng cần tập trung các giải pháp về phía cầu hơn là phía cung như hiện nay.
- Nhiều ý kiến cho rằng nền kinh   tế đang trên đà phục hồi nhưng vẫn còn bộc lộ nhiều điểm hạn chế. Ông   có thể chỉ rõ các điểm hạn chế này?
PGS.TS Nguyễn Hữu Huân:Chúng ta có thể thấy một số điểm đáng kể như:   thị trường vàng nổi sóng, gây tác động không nhỏ đến việc điều hành kinh   tế vĩ mô của Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước (NHNN). Kèm theo đó là   việc duy trì chính sách lãi suất thấp ngược dòng với thế giới quá lâu   khiến cho khối ngoại liên tục rút ròng dòng vốn, đặc biệt là dòng vốn   đầu tư gián tiếp.
Áp lực từ thị trường vàng kèm theo áp lực rút   vốn từ khối ngoại và nhu cầu nhập khẩu nguyên phụ liệu tăng cao để phục   vụ sản xuất đã gây áp lực không nhỏ lên tỷ giá, khiến tỷ giá nổi sóng   trong những tháng đầu năm và buộc NHNN phải bán ngoại tệ để ổn định. Nếu   áp lực tỷ giá vẫn duy trì thì khả năng cao là NHNN buộc phải tăng lãi   suất trong thời gian tới để ổn định tỷ giá và chấp nhận hy sinh một phần   tăng trưởng.
- Sản xuất và tiêu dùng trong những tháng đầu năm đều ở mức yếu. Ông đánh giá điều này ảnh hưởng như thế nào tới tăng trưởng?
Các số liệu cho thấy sản xuất và tiêu dùng có sự   phục hồi, tuy nhiên chưa thực sự mạnh như kỳ vọng. Điều này cũng dễ   hiểu vì diễn biến tình hình kinh tế thế giới vẫn còn nhiều khó khăn khi   Mỹ vẫn đang duy trì chính sách lãi suất cao, nền kinh tế châu Âu có dấu   hiệu rơi vào suy thoái ngắn, cũng như các căng thẳng địa chính trị vẫn   đang nổ ra và chưa có dấu hiệu hạ nhiệt. Và do là một nền kinh tế mở,   nhỏ nên Việt Nam rất dễ bị ảnh hưởng bởi các tác động như trên, đặc biệt   là về xuất khẩu. Chính vì thế, nhiều khả năng kinh tế Việt Nam sẽ hồi   phục nhưng sẽ hồi phục theo tuyến tính chứ sẽ khó để trông chờ một bước   hồi phục nhảy vọt theo một đường cong mỹ miều nào đó.
- Tỷ giá và lãi suất đang là nỗi lo lớn đối với cộng đồng kinh doanh. Ông nhìn nhận ra sao về triển vọng của 2 vấn đề này?
Việc lãi suất có xu hướng tăng trong thời gian   tới là tất yếu và theo tôi điều đó là phù hợp với tình hình kinh tế hiện   tại. Như chúng ta biết, kinh tế trong 5 tháng đầu năm đang có dấu hiệu   hồi phục, dù chưa thực sự mạnh mẽ như kỳ vọng bởi nhiều yếu tố vĩ mô thế   giới vẫn chưa thực sự tốt lên và ảnh hưởng bởi các xung đột về địa   chính trị trên thế giới.
Việc kinh tế hồi phục, sản xuất công nghiệp gia   tăng đã làm tăng nhu cầu nhập khẩu nguyên phụ liệu cũng như sản phẩm   tiêu dùng nội địa. Lần đầu tiên Việt Nam quay trở lại nhập siêu trong   một quãng thời gian dài. Bên cạnh đó, việc duy trì lãi suất thấp quá lâu   để kích thích kinh tế cũng phần nào gây áp lực lên việc rút vốn của   khối ngoại và ảnh hưởng đến tỷ giá. Kèm với đó, việc thị trường vàng   trong thời gian qua biến động khá mạnh cũng góp phần vào áp lực tỷ giá,   đặc biệt là ở thị trường tự do, qua đó ảnh hưởng đến tỷ giá chính thức.   Đó là lý do tỷ giá có xu hướng tăng mạnh trong thời gian qua.
Việc tỷ giá tăng cũng dẫn đến hiện tượng nhập   khẩu lạm phát, khi với cùng một món hàng nhập khẩu, chúng ta phải trả   nhiều tiền hơn so với trước. Kèm theo đó là nhu cầu tiêu dùng gia tăng   cũng tác động lên lạm phát như một hệ quả tất yếu. Chính vì thế, lạm   phát trong 5 tháng vừa qua có sự gia tăng, điển hình như trong tháng 5,   lạm phát đạt mức 4,4% so với cùng kỳ.
Do đó, để kiềm chế lạm phát và tỷ giá, NHNN buộc   phải có các động thái để hạn chế các áp lực này như tung dự trữ ngoại   hối để bình ổn tỷ giá, việc này cũng làm giảm bớt tiền trong lưu thông   và giúp kiềm chế lạm phát. Hệ quả tất yếu là lãi suất sẽ bắt đầu nhích   dần lên trong thời gian qua và xu hướng dự báo cho thấy lãi suất nhiều   khả năng sẽ tiếp tục tăng nhẹ từ giờ cho đến cuối năm.
Theo tôi, đây là bước đi hợp lý, bởi chúng ta   cần phải tăng nhẹ lãi suất để hạn chế hiện tượng rút vốn tránh gây áp   lực lên tiền Đồng cũng như nhằm kiềm chế lạm phát có thể quay trở lại   trong thời gian tới.
- Ông có thể nói cụ thể hơn về biện pháp để khắc phục tình trạng trên?
Trong ngắn hạn, việc điều hành chính sách bắt   buộc là bài toán đánh đổi. Và khi tình hình kinh tế thế giới không thực   sự khởi sắc như hiện tại thì cũng sẽ khó để chúng ta có thể tạo một bước   nhảy vọt trong phục hồi kinh tế. Do vậy, ở thời điểm hiện tại, Chính   phủ cần cân nhắc việc điều hành chính sách hài hòa, chấp nhận sự phục   hồi chậm hơn và ưu tiên hơn cho việc ổn định vĩ mô, đặc biệt là tỷ giá   và lạm phát nhiều khả năng sẽ có xu hướng tăng trong năm nay.
Việc cân nhắc tăng dần lãi suất là phù hợp trong   bối cảnh hiện tại để tránh gây áp lực quá lớn đến tỷ giá. Chúng ta cần   có những động thái đón đầu, chứ khi tỷ giá và lạm phát tăng mạnh mới có   động thái thì đã quá muộn.
- Theo ông, cần những chính sách như thế nào để có thể trợ lực cho tăng trưởng?
Việc hỗ trợ phục hồi tăng trưởng kinh tế vẫn nên   tiếp tục làm nhưng cần tập trung hơn các giải pháp về phía cầu hơn là   phía cung như hiện nay. Chẳng hạn, Chính phủ có thể cân nhắc việc giảm   thêm thuế VAT, giảm thuế thuế thu nhập cá nhân hoặc thay đổi quy định về   người phụ thuộc và mức giảm trừ gia cảnh…; cân nhắc việc hoàn thuế cho   doanh nghiệp và người dân để tiền có thể chảy ngay vào túi người dân từ   đó mang lại hiệu quả kích cầu nhanh hơn…Và như đã phân tích ở trên, việc   thúc đẩy tăng trưởng trong bối cảnh toàn cầu đang khó khăn không phải   là chuyện dễ, chúng ta chỉ có thể làm mọi cách trong phạm vi chính sách   tác động đến tiêu dùng nội địa cũng như các chính sách hỗ trợ xuất khẩu,   còn lại vẫn phải trông chờ vào các tín hiệu tích cực từ nền kinh tế thế   giới trong thời gian tới.
Việc hỗ trợ tăng trưởng cần làm khẩn trương   nhưng cũng tránh việc chủ quan duy ý chí làm ảnh hưởng đến hiệu quả của   việc phục hồi mà trái lại có thể gây ra các tác dụng phụ về ổn định vĩ   mô.
- Còn với doanh nghiệp thì sao? Làm thế nào để doanh nghiệp vượt qua giai đoạn khó khăn này?
Có thể nói giai đoạn khó khăn nhất có thể đã qua   nhưng vẫn còn quá sớm để nói về một tương lai tươi sáng. Ở thời điểm   hiện tại, các doanh nghiệp cần tập trung đa dạng hóa thị trường, tìm   kiếm thị trường mới để bù đắp nguồn thu từ sự sụt giảm của các thị   trường truyền thống. Ngoài ra, đây cũng là thời điểm thích hợp để các   doanh nghiệp tái cấu trúc hoạt động, tối thiểu hóa chi phí để có thể có   được bộ máy tinh gọn và hiệu quả, giúp doanh nghiệp có thể vượt qua thời   điểm khó khăn hiện tại.
Ngoài ra, các doanh nghiệp luôn phải theo dõi   sát tình hình và diễn biến của kinh tế trong nước và thời giới trong   thời đại VUCA hiện tại, để tránh bị bất ngờ trước những có sốc có thể   xảy ra và luôn có những phương án dự phòng trước những khó khăn và khủng   hoảng, hạn chế sự bị động và mất kiểm soát.