Tín dụng đen vẫn 'vươn vòi bạch tuộc' siết cổ người vay
Mặc dù hàng loạt đường dây cho vay nặng lãi đã bị triệt phá nhưng tín dụng đen vẫn còn nhiều "đất sống" và trở thành vấn đề nhức nhối.
Mới đây, TAND Hà Nội đã đưa ra  xét xử 135 bị cáo liên quan đến đường dây cho vay qua app do ông trùm Li Zhao  Qiang chủ mưu. Theo thông tin ban đầu, thông qua các app như vaynhanhpro,  cashvn,…, đường dây này đã cho hàng trăm nghìn người vay với mức lãi suất “cắt  cổ” 1.570 – 2.190%/năm.
Được biết, trong giai đoạn từ  2019 đến tháng 4/2022 – thời điểm vụ việc bị phát giác, các bị cáo đã cho  120.780 người vay nặng lãi với tổng số tiền lên tới 1.600 tỷ đồng.
Mặc dù con số thiệt hại lên tới  hàng nghìn tỷ đồng nhưng vụ việc kể trên mới chỉ là phần nổi của tảng băng chìm  mang tên “tín dụng đen”. Trước đó, nhiều đường dây liên quan đến tín dụng đen,  cho vay nặng lãi đã bị triệt phá song, đến nay, tín dụng đen vẫn còn nhiều “đất  sống” và trở thành nỗi ám ảnh của nhiều người.
Từ những hình thức quảng cáo và  tiếp cận người vay đơn giản như dán giấy quảng cáo trên tường, cột điện, các hình  thức tín dụng đen cũng dần biến tướng và ngày càng đa dạng hơn, chẳng hạn như cho  vay qua app hay công khai quảng cáo dịch vụ “hỗ trợ tài chính” rầm rộ trên các  trang mạng xã hội như Facebook, Zalo,…
Với lời quảng cáo “cho vay nhanh  chóng, giải ngân tức thì” hay “vay vốn không cần giấy tờ chứng minh”, nhiều người  đã vô tình sập bẫy tín dụng đen. Để đến khi không thể trả nợ vì lãi suất quá  cao, nhiều người bị hành hung, đe dọa, thậm chí là bôi nhọ danh tiếng. Không ít  trường hợp chỉ vì vay vài chục triệu đồng của các app tín dụng đen mà lâm vào cảnh  nợ nần, thậm chí bán nhà, bán xe để trả nợ.
Vậy với lãi suất cao “cắt cổ”  cùng với nhiều hệ lụy phía sau, lý do nào đã giúp tín dụng đen “sống khỏe”  trong thời gian qua?
Chia sẻ với VietnamFinance, TS  Nguyễn Trí Hiếu nhận định, các công ty tài chính đang thận trọng trong xét duyệt  cho vay trong khi nhu cầu tiền cho đời sống lúc nào cũng có, các bên tín dụng  đen lại cho vay rất nhanh, không cần điều kiện nào.
Nếu như vay tiền tại các công ty  tài chính hay ngân hàng thương mại, người đi vay phải qua nhiều thủ tục, giấy tờ  và có nhiều nhiều người chưa thể tiếp cận các kênh cho vay chính thống do không  đáp ứng được các điều kiện cho vay thì việc vay tiền tại các đường dây tín dụng  đen rất đơn giản, thậm chí có thể ví như quy trình 3 không, tức “không thế chấp,  không giấy tờ pháp lý và không cần đợi lâu”. Chỉ với vài thao tác đơn giản, sau  vài phút, bên cho vay sẽ tự động chuyển tiền vào tài khoản cá nhân của người  vay.
“Điều này dễ khiến nhiều người  rơi vào bẫy của tín dụng đen, vay 1 trả 10, lãi mẹ đẻ lãi con”, ông Hiếu nói.
Trong khi đó, luật sư Nguyễn Thanh  Hà, Chủ tịch công ty luật SB Law chỉ ra 4 nguyên ngân khiến tín dụng đen vẫn còn  tồn tại.
Đầu tiên, tín dụng đen đáp ứng được nhu cầu vay tiền nhanh  chóng. “Nhiều người dân, đặc biệt là những người có thu nhập thấp hoặc không có  tài sản đảm bảo, gặp khó khăn trong việc tiếp cận các khoản vay hợp pháp từ  ngân hàng hoặc các công ty tài chính. Họ cần tiền gấp để giải quyết các vấn đề  khẩn cấp, và tín dụng đen trở thành lựa chọn duy nhất do thủ tục vay đơn giản  và nhanh chóng”, ông Hà nói.
Lý do thứ hai là người dân vẫn thiếu  kiến thức tài chính. Một số người vay không hiểu rõ về các sản phẩm tài chính hợp  pháp hoặc không nắm bắt được các rủi ro liên quan đến tín dụng đen. Họ có thể bị  lôi kéo bởi những lời quảng cáo hấp dẫn mà không biết rằnglãi suấtcho vay của  tín dụng đen là cực kỳ cao và bất hợp pháp.
Thứ ba, sự phức tạp trong việc quản  lý và kiểm soát cũng khiến tín dụng đen chưa bị “nhổ cỏ tận gốc”. Theo luật sư  Nguyễn Thanh Hà, mặc dù có nhiều nỗ lực từ phía chính quyền, việc giám sát và xử  lý các hoạt động tín dụng đen gặp nhiều khó khăn do sự tinh vi của các tổ chức  tín dụng đen, cùng với sự thiếu hụt nguồn lực cho việc kiểm soát và thực thi  pháp luật.
Cuối cùng, theo ông Hà, chúng ta  vẫn chưa có giải pháp tài chính thay thế hiệu quả. “Các giải pháp tài chính hợp  pháp hiện có đôi khi không đáp ứng được nhu cầu của người dân về tính linh hoạt,  nhanh chóng và dễ dàng trong quy trình vay vốn. Vì vậy, thị trường tài chính  tiêu dùng cần được phát triển đồng bộ, tăng tính liên kết và giảm tình trạng  phân khúc, thiếu tính liên thông giữa các thị trường bộ phận”, ông nhấn mạnh.
Dẹp vấn nạn tín dụng đen đã  trở thành một trong những ưu tiên của Chính phủ. Thủ tướng Chính phủ đã ban  hành Chiến lược tài chính toàn diện quốc gia đến năm 2025, định hướng đến năm  2030; Chỉ thị số 12/CT-TTg về tăng cường phòng ngừa, đấu tranh với tội phạm và  vi phạm pháp luật liên quan đến hoạt động “tín dụng đen”. Trong đó, khẳng định  phát triển các sản phẩm tín dụng tiêu dùng, đáp ứng nhu cầu vay vốn chính đáng,  hợp pháp, phục vụ đời sống, tiêu dùng của nhân dân để góp phần ngăn chặn “tín dụng  đen”.
Thời gian qua, dưới sự chỉ đạo của  Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, ngành Ngân hàng cũng đã tích cực phối hợp cùng  các bộ, ngành liên quan triển khai đồng bộ, có hiệu quả nhiều giải pháp đẩy mạnhtín dụng tiêu dùng, hạn chế “tín dụng đen”.
Phát biểu trong một hội thảo mới đây, Phó Thống đốc NHNN Đoàn Thái Sơn cho hay: “Tín dụng  tiêu dùng luôn đóng vai trò quan trọng đối với sự phát triển kinh tế - xã hội của  đất nước. Bên cạnh việc đáp ứng những nhu cầu chính đáng của người dân, tín dụng  tiêu dùng còn kích cầu sức mua, hỗ trợ sản xuất, kinh doanh, qua đó tạo động lực  thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.
Cụ thể,đối với ngành  Ngân hàng, cần tiếp tục rà soát, hoàn thiện khuôn khổ pháp lý về hoạt động cho  vay phục vụ nhu cầu đời sống, cho vay tiêu dùng, đáp ứng yêu cầu thực tiễn; tăng  cường công tác quản lý, thanh tra, giám sát hoạt động cho vay tiêu dùng, cho  vay phục vụ đời sống của các TCTD, đảm bảo tuân thủ đúng quy định của pháp luật.
Bên cạnh đó, các tổ chức tín dụng  cũng cấp tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách về chuyển đổi số trong hoạt động  ngân hàng, hướng dẫn việc ứng dụng công nghệ thông tin, số hóa hoạt động tín dụng  tiêu dùng, đa dạng hóa sản phẩm, dịch vụ, bám sát với nhu cầu thị trường, đồng  thời có thể phòng ngừa, ngăn chặn tội phạm ứng dụng công nghệ cao.
Bản thân các tổ chức tín dụng cần  rà soát, đổi mới phương thức cung cấp thông tin, cách thức tiếp cận khách hàng  vay để người dân hiểu đúng, đầy đủ về các sản phẩm, dịch vụ cũng như phối hợp  chặt chẽ với các đơn vị của Bộ Công an trong việc kết nối khai thác dữ liệu  thông tin từ Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, đẩy mạnh các giải pháp ứng dụng  dữ liệu này trong hoạt động tín dụng tiêu dùng.
“Chỉ có khi đẩy mạnh cho vay tiêu  dùng, người dân mới hạn chế tiếp cận vốn từ những kênh không chính thức, điển  hình là tín dụng đen, từ đó giúp giảm thiểu các hệ lụy và góp phần đảm bảo an  ninh trật tự xã hội”, Phó Thống đốc cho hay.