Bộ trưởng Nguyễn Hồng Diên: Nhiều khó khăn trong chuyển đổi số ngành điện
Trao đổi với Tạp chí Đầu tư Tài chính, Bộ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Hồng Diên cho biết ngành điện đã gặp nhiều khó khăn trong quá trình chuyển đổi số.

- Ông có thể cho biết, trong quá trình chuyển đổi số, ngành điện đã có những bước tiến như thế nào?
Bộ trưởng Nguyễn Hồng Diên:Ngành điện là đơn vị tiên phong triển   khai thực hiện chương trình chuyển đổi số, quá trình này đang   diễn ra mạnh mẽ và tạo được những hiệu quả cao, có tác   động tích cực, sức lan tỏa rất lớn.
Thứ nhất là đã từng bước hiện đại hóa   ngành điện. Ngành điện đã tập trung chuyển đổi số trong 5 lĩnh   vực: quản trị nội bộ, đầu tư xây dựng; sản xuất; kinh doanh   & dịch vụ khách hàng; nâng cao năng lực hạ tầng viễn   thông và công nghệ thông tin. Đến nay, kết quả thực hiện các   nhiệm vụ chuyển đổi số ở 5 lĩnh vực trên đã cơ bản hoàn   thành ở mức cao.
Trong hơn 10 năm triển khai Quyết định số   1670/QĐ-TTg ngày 8/11/2012 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt   Đề án phát triển lưới điện thông minh tại Việt Nam, Bộ Công   Thương đã chỉ đạo ngành điện tăng cường nguồn lực để phát   triển lưới điện thông minh tại Việt Nam, đồng thời xây dựng   lộ trình ứng dụng khoa học công nghệ trong các hoạt động của   EVN và các tổng công ty, gắn với tận  dụng thành tựu nghiên   cứu của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư và đã đạt   được những thành tích.
Thứ hai là tăng cường quản lý chương   trình tiết kiệm điện và năng lượng khác. Bên cạnh đó, tất   cả các thủ tục hành chính cấp trung ương liên quan đến lĩnh   vực điện do Bộ Công Thương quản lý đều đã được áp dụng   phương thức điện tử, triển khai dịch vụ công trực tuyến toàn   trình. Hiện nay, các doanh nghiệp đã nộp hồ sơ điện tử 100%   đối với các thủ tục hành chính thuộc lĩnh vực điện.
- Nhưng quá trình ấy chắc hẳn là sẽ có nhiều khó khăn?
Trong thời gian qua, việc triển khai chương   trình chuyển đổi số ngành điện đã đạt được một số kết quả   tích cực. Tuy nhiên vẫn còn tồn tại một số khó khăn, thách   thức trong quá trình hiện đại hóa ngành điện.
Việc triển khai đầu tư phát triển lưới   điện thông minh là vấn đề then chốt của quá trình hiện đại   hóa ngành điện. Cùng với sự phát triển rất nhanh của khoa học   công nghệ, nhu cầu đầu tư để hiện đại hóa lưới điện, đầu   tư các hệ thống, trang thiết bị hiện đại, phát triển lưới   điện thông minh là rất lớn. Tuy nhiên EVN và các đơn vị điện   lực còn gặp nhiều khó khăn trong cân bằng tài chính và   phương án huy động nguồn lực để đầu tư.
Các đơn vị liên quan còn chưa nhận thức   đầy đủ lợi ích của các chương trình phát triển lưới điện   thông minh, việc nghiên cứu, triển khai các chương trình   truyền thông, phổ biến biến kiến thức về lưới điện thông   minh còn hạn chế.
Các công nghệ lưới điện thông minh là   các công nghệ mới, hiện đại do đó việc triển khai đầu tư cần   có yêu cầu về kỹ thuật và công nghệ nhất định và trong   quản lý vận hành cần chứng minh hiệu quả, sự an toàn. Tuy   nhiên, việc xây dựng và ban hành những tiêu chuẩn, quy chuẩn   và hành lang pháp lý để triển khai, đảm bảo sự đồng bộ của   chương trình này cần nhiều thời gian thực hiện để hoàn   thiện.
Với tính chất đặc biệt là ngành điện có   tính hệ thống cao mang tính truyền thống, từng công đoạn   được điều hành hoạt động với quy trình nghiệp vụ chuyên sâu   rất chặt chẽ. Vì vậy, việc lựa chọn giải pháp tối ưu để   đổi mới cho một quy trình truyền thống theo hướng số hoá, đổi   mới giao diện, hợp tác giữa các khâu, các bộ phận, từng   công đoạn cũng là một trở ngại không nhỏ trong quá trình   chuyển đổi số.
Thay đổi nhận thức của người lao động:   thay đổi hành vi, thói quen, tâm lý phải làm thêm việc là   thách thức lớn nhất đối với các doanh nghiệp có lực lượng   làm việc trực tiếp tại hiện trường. Trong khi đó, ngành điện   có nhiều cấp quản lý, nhiều trình độ kỹ thuật khác nhau   tương ứng với các vị trí việc làm khác nhau (nhất là công   tác kiểm tra, vận hành bảo dưỡng), lực lượng kỹ thuật nhiều   tầng lớp, nhiều cấp độ. Vì vậy, một trong các thách thức   của chuyển đổi số là yêu cầu đào tạo, làm quen và nhận   thức, kỹ năng về chuyển đổi số.
Khó khăn khác là về cân đối nguồn lực.   Nhu cầu về nguồn lực khi thực hiện chuyển đổi số toàn diện   các lĩnh vực hoạt động của ngành điện là rất lớn. Việc huy   động nguồn lực của EVN để thực hiện các dự án đầu tư đang   rất khó khăn, trong khi phải tập trung nguồn lực để đảm bảo   khối lượng lớn cho đầu tư xây dựng, vận hành an toàn của   toàn bộ hệ thống điện quốc gia. Vì vậy để tháo gỡ khó khăn   này, Bộ Công Thương đã có chỉ đạo EVN cần phải xây dựng lộ   trình, sắp xếp thứ tự ưu tiên bố trí nguồn lực phù hợp   từng giai đoạn cho các lĩnh vực, các nội dung cấp độ chuyển   đổi số và tổ chức thí điểm và đánh giá hiệu quả từng bước   trước khi nhân rộng.
Khó khăn nữa là đồng bộ chính sách, quy   định. Chuyển đổi số trong doanh nghiệp, đặc biệt là doanh   nghiệp nhà nước đôi khi phải chờ sự điều chỉnh đồng bộ giữa   các chính sách, quy định và hành lang pháp lý để hỗ trợ   doanh nghiệp đẩy nhanh quá trình chuyển đổi số. Thời gian qua,   EVN triển khai một số sáng kiến chuyển đổi số theo hướng thí   điểm sau khi có ý kiến của các bộ/ngành.
Về vấn đề đảm bảo an toàn, an ninh mạng,   khi chuyển đổi số được triển khai rộng khắp, hệ thống công   nghệ thông tin và cơ sở dữ liệu ngày càng lớn, lượng người   truy cập, người sử dụng càng nhiều, thì nguy cơ mất an toàn   thông tin rất lớn, thậm chí sẽ ảnh hưởng đến cả an ninh năng   lượng. Trong khi đó, cán bộ làm trong lĩnh vực này rất mỏng   và thu nhập chưa đủ hấp dẫn thu hút lực lượng cán bộ có   trình độ cao.
- Thời gian   tới, Bộ Công Thương sẽ có những giải pháp như thế nào để   tiếp tục đẩy mạnh quá trình chuyển đổi số?
Thứ nhất là đẩy mạnh tuyên truyền phổ   biến, quán triệt kế hoạch chuyển đổi số trong lĩnh vực năng   lượng của ngành Công Thương. Thứ hai là tiếp tục hoàn thiện   khung pháp lý về chuyển đổi số và hiện đại hóa hệ thống   điện; hoàn thiện cơ chế, chính sách tạo điều kiện thuận lợi   cho việc phát triển kinh tế số ngành điện. Thứ ba là xây   dựng, phát triển nền tảng, ứng dụng và dịch vụ số, đảm bảo   an toàn, an ninh mạng; phát triển kinh tế số và xã hội số   trong ngành điện theo định hướng thiết lập môi trường phù   hợp cho đổi mới sáng tạo, tăng cường sự chỉ đạo chiến lược   và khai thác linh hoạt nguồn lực tài chính cho hoạt động hỗ   trợ chuyển đổi số.
Thứ tư là tăng cường công tác đào tạo,   đào tạo lại cho cán bộ chuyên trách, người lao động thuộc   ngành điện trong công tác chuyển đổi số; tổ chức triển khai   đào tạo chuyên ngành về sản xuất thông minh, chuyển đổi số   ngành điện tại các cơ sở đào tạo đại học, sau đại học thuộc   Bộ Công Thương quản lý. Thứ năm là tiếp tục xây dựng,   hoàn thiện lộ trình, sắp xếp thứ tự ưu tiên bố trí nguồn   lực phù hợp từng giai đoạn cho các lĩnh vực, các nội dung cấp   độ chuyển đổi số và tổ chức thí điểm để đánh giá hiệu quả   từng bước trước khi nhân rộng.
Cuối cùng là cụ thể hóa các nội dung   giai đoạn 3 của Chương trình phát triển lưới điện thông minh   tại Việt Nam đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại   Quyết định số 1670/QĐ-TTg cũng như cập nhật sự phát triển của   khoa học công nghệ trong cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ   4; đồng thời triển khai xây dựng, hoàn thiện Đề án phát triển   lưới điện thông minh tại Việt Nam giai đoạn 2023-2030, tầm   nhìn đến 2045.