'Sau thử thách, chỉ 1 - 2 Neobank có thể tồn tại'
PGS.TS Nguyễn Hữu Huân cho rằng Neobank sẽ là câu chuyện của 5 - 10 năm nữa,là những ngân hàng của tương lai. Còn ở thời điểm hiện tại, Neobank sẽ khó phát triển và khó đạt được thành tựu nhất định.
Năm 2016,   ngân hàng số (tạm gọi là Neobank) Timo đầu tiên được hình thành tại Việt   Nam, đặt cột mốc quan trọng cho sự hình thành của một thế hệ ngân hàng   mới.
Đây là mô hình ngân hàng không hoạt động dựa vào mạng lưới chi   nhánh mà mọi hoạt động giao dịch đều diễn ra trên nền tảng số thông qua   các ứng dụng trên điện thoại thông minh hoặc thiết bị có kết nối   Internet.
Trong vòng 8 năm liên tiếp, nhiều Neobank được ra đời tại Việt   Nam như TNEX, Cake, Omni… làm thị trường tài chính ngân hàng trở nên   sôi động hơn với đa dạng mô hình hoạt động.
Ông Lưu Minh Sang – chuyên gia của Trường Đại   học Kinh – Luật (UEL), Đại học Quốc gia TP. HCM, cho biết tại Việt Nam,   các Neobank này đều thuộc sở hữu của các ngân hàng thương mại với tư   cách một công ty con hoặc một phận của ngân hàng. Đây là sản phẩm của sự   hợp tác giữa một số ngân hàng với công ty Fintech hoặc công ty công   nghệ.
Do đó, các Neobank ở Việt Nam đang hoạt động theo mô hình chính là   trực thuộc các ngân hàng, một số thực sự có bản chất là một phiên bản   nâng cấp và hợp nhất các tính năng của Internet banking và Mobile   banking trước đây.
Ông Lưu Minh Sang cho rằng mô hình Neobank đúng nghĩa, hoạt động độc lập vẫn chưa xuất hiện.
Cạnh tranh và đào thải
Trong 8 năm qua, các Neobank đã gây được không   ít dấu ấn trên thị trường tài chính ngân hàng Việt Nam. Sự xuất hiện của   Neobank đã thúc đẩy quá trình chuyển đổi số của ngành tài chính ngân   hàng, khiến các ngân hàng truyền thống phải tự thay đổi trong dòng chảy   số hoá. Neobank được các nhà phát triển đặt kỳ vọng trở thành tương lai   của ngành ngân hàng, phù hợp với thị hiếu của người dùng trẻ, đặc biệt   là GenZ và các thế hệ tiếp nối.
Tuy nhiên, ông Lưu Minh Sang cho biết, sự cạnh   tranh trên thị trường cung cấp sản phẩm, dịch vụ tài chính đang trở nên   khốc liệt hơn bao giờ hết, khi mà các ngân hàng truyền thống đang không   ngừng cải tiến dịch vụ thông qua chuyển đổi số, “đi tắt đón đầu” trong   cạnh tranh, đầu tư khá mạnh vào công nghệ để số hoá phương thức cung cấp   sản phẩm, dịch vụ đến với người dùng. Các ứng dụng ngân hàng số đang   phát triển rất mạnh với đa dạng tính năng, độ tiện nghi cao với nhóm   khách hàng truyền thống. Cùng với sự gia tăng mạnh mẽ số lượng các công   ty Fintech, một sức ép không nhỏ đã được tạo nên cho hoạt động của các   Neobank tại Việt Nam.
“Nếu Neobank không thực sự tạo nên những sự khác   biệt về tính năng, dịch vụ, sản phẩm cũng như trải nghiệm người dùng   thì rất khó cạnh tranh với các ngân hàng truyền thống. Xét về mối tương   quan giữa kênh phân phối số giữa các ngân hàng thương mại, dịch vụ của   các công ty Fintech với các Neobank hiện nay ở Việt Nam thì có thể thấy   chưa có nhiều sự khác biệt rõ nét tạo nên ưu thế riêng biệt cho các   Neobank”, ông Lưu Minh Sang cho biết.
Theo PGS.TS Nguyễn Hữu Huân, giảng viên Trường   đại học Kinh tế TP. HCM (UEH), trước sự cạnh tranh gay gắt trên thị   trường dịch vụ tài chính ngân hàng, các ngân hàng truyền thống đang có   nhiều lợi thế hơn, nguồn vốn mạnh hơn và tệp khách hàng lớn hơn nên nắm   chắc phần thắng trong cuộc đua này. Để tồn tại lâu dài, các Neobank phải   tìm được phân khúc ngách và phải đủ tiềm lực tài chính để có sức khoẻ   cạnh tranh với nhóm ngân hàng truyền thống.
Vị chuyên gia này cho rằng mô hình Neobank thực   thụ phải hoàn toàn số, không có các chi nhánh vật lý. Nếu các Neobank   tại Việt Nam hoạt động đúng theo mô hình này, khả năng cao sẽ khó cạnh   tranh với các ngân hàng truyền thống vừa có dịch vụ online, vừa có chi   nhánh, phòng giao dịch offline vì trình độ cũng như tỷ lệ người dân   không dùng tiền mặt ở Việt Nam vẫn còn thấp hơn nhiều so với các quốc   gia trên thế giới.
“Neobank sẽ là câu chuyện của 5-10 năm nữa, là   những ngân hàng của tương lai. Còn ở thời điểm hiện tại, Neobank sẽ khó   phát triển và khó đạt được thành tựu nhất định. Điều này đòi hỏi các nhà   đầu tư phải nuôi các ngân hàng này trong thời gian khá dài”, PGS.TS   Nguyễn Hữu Huân cho biết. Theo ông, trong giai đoạn “chờ” này, sự đào   thải và cạnh tranh sẽ diễn ra rất quyết liệt. Kết quả sẽ chỉ còn lại 1-2   Neobank có thể tồn tại, số còn lại có thể sẽ bỏ cuộc theo xu hướng   chung của các cuộc chơi công nghệ trên thị trường.
Không thể mãi im lặng và quan sát
Sau giai đoạn cạnh tranh khốc liệt, các Neobank   mạnh nhất còn tồn tại được dự báo sẽ thống lĩnh thị trường và trở thành   thế hệ ngân hàng tiếp theo dành cho người dùng trẻ. Tuy nhiên, để hoạt   động đúng với mô hình là ngân hàng thuần số, các chuyên gia cho rằng cơ   quan quản lý cần nghiên cứu và xây dựng khung pháp lý cho các Neobank   thay vì hoạt động dưới vai trò một bộ phận, một công ty con của ngân   hàng truyền thống.
Chuyên gia kinh tế Lưu Minh Sang cho rằng cơ   quan quản lý cần mạnh dạn cho phép áp dụng sandbox (cơ chế quản lý thử   nghiệm có kiểm soát) cho việc thành lập các Neobank chuyên biệt, độc lập   với ngân hàng, không thể tiếp tục chiến lược im lặng và quan sát mà cần   chuyển dịch sang chế độ thử nghiệm và học hỏi, từ đó đúc kết các kinh   nghiệm thực tiễn, phát hiện các rủi ro để làm vật liệu xây dựng khung   pháp lý chính thức trong tương lai.
Theo ông Sang, Luật Các tổ chức tín dụng hiện   hành và Luật Các tổ chức tín dụng 2024 sắp có hiệu lực sắp tới đây đều   không có quy định điều chỉnh vấn đề cấp phép cũng như hoạt động của   Neobank. Mặc dù, trong những phiên bản đầu của dự thảo Luật Các tổ chức   tín dụng 2024 đã có đề cập đến ngân hàng số, nhưng sau đó các nội dung   này đã bị bỏ ra khỏi dự luật.
Dự thảo nghị định về sandbox đối với Fintech   cũng không có quy định về Neobank. Do đó, khả năng cấp phép cho Neobank   với tư cách một chủ thể độc lập với các ngân hàng thương mại dường như   khó xảy ra trong tương lai gần. Tình trạng này được đánh giá là tạo nên   khá nhiều rào cản trong việc triển khai các hoạt động cũng như cung cấp   dịch vụ, sản phẩm của của Neobank đến với khách hàng. Khoảng trống pháp   lý này tạo rủi ro cho chính các Neobank cũng như cho người dùng, từ đó   có thể tạo nên những rào cản tâm lý đối với người dùng.
“Sự thận trọng của nhà làm luật cũng như cơ quan   quản lý tại Việt Nam có ý nghĩa trong việc kiểm soát rủi ro phát sinh   từ hoạt động của Neobank. Bởi lẽ Neobank là một mô hình kinh doanh mới,   với nhiều rủi ro mà cơ quan quản lý chưa thể lường trước nên chưa thể   định hình khung pháp lý điều chỉnh”, ông Lưu Minh Sang cho biết.
Theo PGS.TS Nguyễn Hữu Huân, việc kiểm soát rủi   ro ở một số công ty trong lĩnh vực công nghệ tài chính được đánh giá là   rất kém. Các Neobank phải được đối xử như các ngân hàng thương mại độc   lập, phải có bộ phận quản lý rủi ro và phải chịu sự quản lý của Ngân   hàng Nhà nước, phải tuân theo quy định của Luật Các tổ chức tín dụng.
Đồng quan điểm với chuyên gia Lưu Minh Sang,   PGS. TS Nguyễn Hữu Huân cho rằng Neobank là một mô hình mới và chứa đựng   khá nhiều rủi ro, do đó việc kiểm soát của Ngân hàng Nhà nước là hợp   lý.