Ký ức một chuyến tác nghiệp tại Móng Cái
Móng Cái năm ấy đang là thị xã (năm 2008, mới được công nhận thành phố) nhưng sự cảm nhận của tôi nơi đây là một đô thị buôn bán giao thương sầm uất bậc nhất...
Vào những ngày cuối năm 2007, tôi được cơ quan   giao viết bài về đề tài “Phòng chống buôn lậu dịp cuối năm”. Và tôi đã   chọn Móng Cái là nơi để bắt đầu.
Trước đó, tôi chưa một lần được đến Móng Cái,   chỉ biết đây là nơi có cửa khẩu quốc tế, hoạt động buôn bán những ngày   cuối năm thường rất tấp nập, hàng hóa từ Trung Quốc chuyển sang rất   nhiều.
Ngày ấy, để đến được Móng Cái, tôi phải di   chuyển gần 1 ngày trên chuyến xe Caunty 29 chỗ ngồi. Đường từ Hà Nội đến   Móng Cái khi ấy còn rất khó khăn, Quốc lộ 18 nhiều đoạn đang trong giai   đoạn mở rộng, sửa chữa. Đoạn đường từ Cẩm Phả ra đến Móng Cái rất nhỏ,   lại ngoằn ngoèo, trên đường thỉnh thoảng lại gặp 1 chiếc xe container   “ngửa bụng lên trời” bên lề đường. Hỏi ra mới biết, hầu hết những vụ tai   nạn như vậy là do tài xế mới đi lần đầu nên chưa quen đường, xe nặng,   đường trơn lại ngoằn ngoèo nên dễ bị lật. Những xe như vậy chủ yếu từ   trong miền Nam ra.
Tôi đến Móng Cái cũng gần cuối giờ chiều nên   được cán bộ văn phòng UBND thị xã sắp xếp cho 1 phòng nghỉ ở nhà khách   công vụ nằm ngay bên bờ sông Ka Long. Tầm 10 giờ tối, tiếng xuồng, ghe   gắn máy bắt đầu chạy “phàng phạch” dọc sông Ka Long, chở theo rất nhiều   loại hàng hóa, không rõ điểm lấy hàng ở đâu nhưng nơi đến là các kho tập   kết hàng hóa, để ngày hôm sau các xe tải có thùng được che kín và xe   container đến chuyển hàng vào trong nội địa. Ước tính một đêm, mỗi   xuồng, ghe gắn máy vận chuyển được hàng chục chuyến hàng. Hoạt động buôn   bán qua lại như vậy gần như xuyên đêm, đến khi trời gần sáng thì thưa   dần.
Những năm ấy người Trung Quốc sang Móng Cái buôn   bán rất đông. Tiền Nhân dân tệ và tiền Việt Nam Đồng khi thanh toán hầu   hết đều được chấp nhận. Người dân Móng Cái lúc ấy gần như ai cũng thuộc   lòng tỷ giá tiền Nhân dân tệ với Việt Nam Đồng mỗi ngày.
Chợ Trung tâm Móng Cái vang bóng một thời
Sáng hôm sau, tầm 8h, tôi đến Chợ trung tâm Móng   Cái để tìm hiểu về hoạt động buôn bán tại đây. Được biết, khu chợ này   được đưa vào sử dụng từ tháng 10/2004. Ngày ấy, các ki-ốt, kho hàng   trong chợ gần như không bán lẻ, hầu hết là hoạt động buôn bán của người   kinh doanh với nhau. Những người có cửa hàng bán lẻ ở các tỉnh thường   đến đây lấy hàng để về bán lại cho người tiêu dùng. Họ mua bán theo lô,   theo kiện những mặt hàng chủ yếu là quần áo, vải, giày dép, đồ chơi trẻ   em… được chuyển từ Đông Hưng (Trung Quốc) sang.
Tôi cảm giác ngày ấy, người Đông Hưng sang Chợ   trung tâm Móng Cái buôn bán còn nhiều hơn người bản địa. Tầm 8h sáng,   từng đoàn người “tay xách nách mang” dễ dàng nhập cảnh bằng chiếc sổ   thông hành của cư dân biên giới để sang Móng Cái buôn bán. Đến tầm 4h   chiều, họ lại quay về Đông Hưng. Vì múi giờ của Trung Quốc hơn Việt Nam 1   tiếng nên họ thường nghỉ kinh doanh sớm hơn Việt Nam.
Ngày ấy, quanh khu Chợ trung tâm và các khu chợ   khác tại Móng Cái, đâu đâu cũng thấy được “mùi tiền”. Người người, nhà   nhà đều buôn bán. Người có điều kiện kinh doanh thì có ki-ốt, kho hàng   kinh doanh trong các chợ, người ít vốn thì xách lô tất, lô dép bán dạo   xung quanh phục vụ cho khách du lịch mua lẻ về làm quà. Những người   không có vốn để buôn bán thì bốc vác cho các tiểu thương…
Hoạt động đổi tiền cũng nở rộ. Ngày ấy muốn đổi   tiền từ tiền Việt Nam Đồng sang Nhân dân tệ và ngược lại tại Móng Cái dễ   như mua một mớ rau. Từ trong khu chợ trung tâm ra đến khu vực xung   quanh, đâu đâu cũng có biển “đổi tiền”, những người hoạt động trong lĩnh   vực này phải đến hàng trăm người.
Tôi nhớ lúc ấy, có một chị tiểu thương ở tỉnh   khác đến, đổi 100 triệu Việt Nam Đồng để lấy tiền Nhân dân tệ, người làm   dịch vụ đổi tiền phải cầm số tiền này sang một nơi khác cách đó không   xa để lấy tiền Nhân dân tệ. Tầm 2 phút sau, người làm dịch vụ đổi tiền   quay lại đem theo 1 xấp tiền Nhân dân tệ tương đương 100 triệu Việt Nam   Đồng trả cho chị.
Móng Cái năm ấy đang là thị xã (năm 2008, mới   được công nhận thành phố) nhưng sự cảm nhận của tôi nơi đây là một đô   thị buôn bán giao thương sầm uất bậc nhất. Bên cạnh hoạt động kinh doanh   buôn bán hàng hóa tại các khu chợ, các hoạt động kinh doanh có điều   kiện như: nhà hàng, khách sạn, karaoke, vũ trường… rất sôi động, hầu hết   đều tập trung ở 3 phường Trần Phú, Ka Long và phường Hòa Lạc.
Cuối năm 2019, dịch COVID-19 bắt đầu bùng phát ở   Trung Quốc. Kể từ ngày ấy, hoạt động kinh doanh buôn bán, giao thương   giữa Đông Hưng và Móng Cái gần như cũng khép lại. Người Trung Quốc trên   đất Móng Cái đã dần vắng bóng, quanh khu chợ trung tâm cũng đìu thiu.   Dòng Ka Long lại trở về cái vắng lặng vốn có của nó. Những người đổi   tiền cũng đã phải chuyển sang nghề khác, những người khuân vác phải bỏ   phố về quê, những vũ trường ăn chơi nay chỉ còn “cái vỏ”.
Nhiều người nói vui với nhau thành phố Móng Cái   ngày nay giống như hình ảnh trong bài hát “thành phố buồn” của nhạc sỹ   Lan Phương.