ANKARA, 25 jan. - In Turkije doen de autoriteiten hun uiterste best de Iraakse dreigementen van eerder deze week te bagatelliseren.
De brief van de Iraakse minister van buitenlandse zaken, Tareq Aziz, waarin deze stelde dat Turkije nu zelf de volle verantwoordelijkheid draagt voor de Amerikaanse bombardementen vanuit de basis Incirlik, zou ook veel dreigender kunnen zijn uitgevallen, wordt hier sussend gesteld. Er wordt immers (nog) niet met zoveel woorden met tegenmaatregelen gedreigd.
Premier Akbulut had al eerder verklaard dat hij niet geloofde dat Irak de aanval op Turkije zou openen. “Mochten zij het doen, dan zullen we zeker terugslaan”, zei president Ozal gisteren. In sommige Turkse kranten wordt intussen de vrees uitgesproken dat de Turks sprekende minderheid in Irak, circa een miljoen mensen, als 'menselijk schild' zal worden gebruikt.
Volgens een veel gehoorde theorie is het niet in het voordeel van Saddam Hussein een tweede front tegen Turkije te openen. Bij een raketaanval, en zeker bij een invasie over land, zou de Turkse publieke opinie, die nu nog overwegend tegen Ozal lijkt te zijn, in de ban komen van meer emotionele, elementaire gevoelens van nationale weerstand tegen een barbaarse indringer. Het voordeel van de huidige verdeeldheid binnen Turkije, van de grote twijfel aan het nut van het ter beschikking stellen van de bases Incirlik en Batman, zou dan verloren gaan.
Zou Saddam Hussein zijn raketten richten tegen Batman of Diyarbakir, dan zou hij ook de Koerden van Turkije tegen zich krijgen. De PKK, de Arbeiderspartij Koerdistan, die sinds 1983 een guerrilla in Zuidoost-Turkije voert maar de laatste dagen een neutrale houding inneemt in de tegenstelling Irak-Turkije, zou dan vermoedelijk zwaar gewicht in de schaal gaan leggen ten nadele van Saddam Hussein. Die wordt toch al gehaat wegens zijn gifgasaanvallen op Koerdische dorpen in Irak, twee en een half jaar geleden. (Ozal van zijn kant heeft gisteren veelbetekenend laten doorschemeren dat Ankara na deze crisis een liberalere politiek ten opzichte van de Koerdische taal zal gaan volgen.)
Volgens nog een andere theorie zou Saddam Hussein er behagen in kunnen scheppen de verdeeldheid in NAVO-gelederen aan te wakkeren en daarom juist wel Turkije willen aanvallen. Ankara suist van gissingen en speculaties, en de pers blijft meesmuilen over de vrijwel totale afwezigheid van beschermingsmaatregelen. “Van de 71 provincies hebben er 33 geen sirenes voor luchtalarm.”
In reactie op berichten als deze ontving Ozal in zijn presidentiele paleis gisteren vijftig vertegenwoordigers van de Turkse pers, met wie hij drie uur en twintig minuten van gedachten wisselde over de wenselijkheid zich enige beperkingen op te leggen bij het publiceren van nieuws van strategische aard. Van 'censuur' was hierbij geen sprake, aldus de president nadrukkelijk. De ontmoeting was voor de Turkse journalisten off the record en sommige kranten maken er vandaag in het geheel geen melding van, terwijl er in andere slechts terloops door commentatoren op wordt ingegaan.
Het attractiepark De Efteling in Kaatsheuvel wil binnen tien jaar vier keer zo groot worden. Niet iedereen deelt in de euforie.
KAATSHEUVEL, 8 OKT. Als z'n eigen holle bolle Gijs ("Papier hier') vrat de Efteling zich de afgelopen jaren het buikje rond aan omliggend terrein. Boeren die er toch al mee op wilden houden verkochten hun grond voor een zeer schappelijk prijsje. De gemeente bedong dat boerenzonen die overcompleet werden bij de Efteling in dienst traden, zodat daar de plantsoenendienst nu goeddeels is bemand met blozende jongens.
Nu komt de gebiedsuitbreiding het recreatiepark na zes jaar voorbereiding te stade. Binnen nu en tien jaar zal "De wereld van de Efteling' meer dan vier keer zo groot worden: van 75 naar 310 hectare. Er zal voor 300 miljoen gulden worden geïnvesteerd. Het aantal werknemers zal verdubbelen tot 1000. Het aantal bezoekers zal naar verwachting met een half miljoen toenemen tot 3 miljoen per jaar.
“De Efteling betekent voor onze gemeente werkgelegenheid”, zegt burgemeester J.P.A. van Dun van het ruim 22.000 inwoners tellende Brabantse dorp. Terwijl landelijk slechts 8,1 procent van de beroepsbevolking werkzaam is in de recreatie, ligt dat in Loon op Zand, de gemeente waartoe Kaatsheuvel behoort, op 24,3 procent. Daarnaast zijn ondanks het goeddeels verdwijnen van de schoenindustrie nog veel inwoners ambachtelijk in deze sector werkzaam: achter hun huis in een schuurtje, plaatselijk schabbernakken genoemd. “Er is hier dus veel verborgen werkgelegenheid”, aldus de burgemeester, waarmee hij maar wil zeggen dat indien - “wat God verhoede” - de droom van de Efteling in rook zou opgaan niet heel de gemeente in rouw wordt gedompeld. “Maar de betrekkelijke eenzijdigheid van de werkgelegenheid blijft niettemin enigszins hachelijk.”
In de euforie, die vorige week ontstond toen de Efteling-directie samen met de gemeente de uitbreidingplannen bekend maakte, deelt niet eenieder. Dat geldt onder meer voor de Brabantse Milieufederatie en voor drie direct omwonenden. Deze drie, volgens de burgemeester behorende tot de categorie van “notoire bezwaarmakers”, stelden het gemeentebestuur voor een netelig probleem. Terwijl zij - daarin gesteund door de Raad van State - de uitbreiding afhankelijk gesteld wilden zien van het aanleggen van een geluidswal, waren het onder meer de bewoners van het bejaardenhuis Rosagaerde die zo genieten van het gewriemel in en rond de Efteling dat zij zo'n muur voor hun tehuis niet willen. “En zo denkt 97 procent van de omwonenden erover”, aldus Van Dun, die genoopt wordt tot "een creatieve oplossing'. Daarbij wordt gedacht aan het aanleggen van een geluidwerend object van glas.
Wat in 1933 begonnen was als een door twee kapelaans geëntameerd speel- en trapveldje voor de jeugd, wat in 1952 een intiem sprookjesbos werd naar de ideeën van Anton Pieck, is anno 1993 uitgegroeid tot een recreatieve voorziening die jaarlijks 2,5 miljoen bezoekers trekt, vorig jaar een winst maakte van 13 miljoen gulden en dit jaar naar verwachting weer enige miljoenen meer zal verdienen. Vorig jaar kreeg de Efteling de Applause Award als mooiste pretpark van de wereld. Maar waar eens in het sprookjesbos dikke rijen kinderen stonden voor de kip die voor een dubbeltje gouden eieren legde, concentreert de massa zich nu rond het Volk van Laaf, de python, de pirana of de nieuwste aanwinst de Droomwereld.
Het woord pretpark wil directeur P. Beck, qua omvang en uitdossing zelf een sprookjesachtig figuur, liever niet horen. “We zijn een familieattractiepark, inhoudelijker dan een pretpark. We zijn een stukje cultuurgoed, het erfgoed van Anton Pieck.”
De gemeente Loon op Zand ziet de verandering van de Efteling wel zitten. In de toekomst is een wat wordt genoemd jaarronde-exploitatie voorzien en ook zal het park, dat nu om zes uur dichtgaat, openblijven tot twaalf uur 's nachts. Daarvoor wordt een uitgaanscentrum gemaakt zodat bezoekers er langer verblijven. Er komen in de eerste fase van de uitbreiding 450 bungalows voor langdurig verblijf, later uit te breiden tot 600 alsmede 650 appartementen. Er komen een tweede hotel en een camping met 450 plaatsen. En verder een golfbaan, met de aanleg waarvan in april volgend jaar wordt begonnen en die eerst 18 en later 27 holes zal hebben.
Voor de gemeente betekent een en ander dat opnieuw een toeristenbelasting kan worden geheven. Die werd in 1986 afgeschaft nadat de Hoge Raad had uitgesproken dat die belasting slechts geldt als er sprake is van overblijven 's nachts. Dat scheelde de gemeente op slag 1,5 miljoen gulden aan inkomsten, die slechts zeer ten dele werden gecompenseerd door een jaarlijkse vrijwillige bijdrage van de Efteling van 2 ton in een recreatiefonds.
De Kaatsheuvelse middenstand werd er tot nog toe volgens de burgemeester ook “0,0 wijzer” van. “De bezoekers van nu komen 's morgens hijgend aan en vertrekken 's avonds even hijgend weer. Dan hebben ze geen zin om ergens hier nog wat te gaan eten”. Een opvatting die directeur Beck bestrijdt: “De uitstroom van ons park naar de plaatselijke horeca is gigantisch groot, er is een paar kilometer verderop niet voor niks een MacDonald's gekomen.”
Ook de winkels hebben nu volgens de burgemeester nauwelijks voordeel van de Efteling. Dat gaat veranderen als er verblijfsrecreanten komen die 's avonds zelf hun potje koken en derhalve inkopen moeten doen. In het convenant tussen gemeente en de Efteling is afgesproken dat binnen het park slechts winkels komen voor de zogenoemde funshopping (het kopen van golfmateriaal, een tennisracket, een cameraatje, souvenirs en een broodje).
De Brabantse Milieufederatie is, zo vertelt A. Spierings, op een aantal punten weinig gelukkig met de nieuwe ontwikkelingen. “Aan een goed openbaar vervoer doen ze niets, integendeel ze hebben dit jaar de parkeercapaciteit uitgebreid tot 7000. De golfbaan komt, hoewel uiteindelijk iets verlegd, toch gedeeltelijk in waardevol natuurgebied te liggen. Hetzelfde geldt voor het bungalowpark. Dat is in de definitieve plannen weliswaar verplaatst, maar het gebied waar het nu terecht komt is zo mogelijk nog waardevoller dan waar het eerst was gepland. Daar zullen we zeker bezwaar tegen maken.”
Burgemeester Van Dun en Efteling-directeur Beck kennen de bezwaren. “Wie me een oplossing kan geven voor het probleem dat op piekdagen in de ochtend- en avonduren 25.000 mensen moeten worden vervoerd per openbaar vervoer, die krijgt van mij een prijs”, aldus de burgemeester. Beck: “We hebben enorm veel alternatieven besproken, onder andere die van een monorail of van een soort trolleytrams, maar uit financieel en capacitair oogpunt zijn ze onhaalbaar. Het mooiste zou zijn als de NS hier een spoorlijn en een station zouden openen.”
Van Dun heeft het volste vertrouwen in de toekomst: “Men heeft de zaken commercieel goed in de hand. In de raad van commissarissen zitten verdomd harde jongens, men investeert niet eerder dan dat men het geld er voor heeft verdiend.”
Of, tot slot een vraag aan Beck, men met de ambitieuze plannen niet bang is zijn hand te overspelen? “Juist daarom hebben we de uitbreidingen gefaseerd. Onze stelling blijft: met beide benen op de grond, vasthouden aan de basis van het sprookjespark. Ons uitgangspunt is en blijft de wereld van de illusie.”
“Het is de grootste pauk ter wereld, 41 inch, 103 cm in doorsnee, dat is ongelooflijk. Een gewone grote pauk is 32 inch, de grootste van het Concertgebouworkest is maar 29 inch. Deze pauk is nu van mij en ik ken hem al sinds mijn zeventiende. Toen ik les kreeg van Jan Labordus, mijn voorganger als paukenist bij het Concertgebouworkest, gingen we wel eens naar de zolder van het Concertgebouw. Daar stond hij en dan speelden we er op. Nadat bij een verbouwing andere en kleinere deuren waren geplaatst, kon hij er ook niet meer vanaf. Maar bij de laatste restauratie van het Concertgebouw in 1988 is de pauk weer bevrijd en daarna verkocht. Nu hij door Marcus Goldsteen is gerestaureerd kan hij af en toe weer meespelen bij het Concertgebouworkest.”
Marinus Komst, kleinzoon van de gelijknamige beroemde solo-trompettist van het Concertgebouworkest, kocht de pauk van een instrumentenverzamelaar en liet die restaureren bij de koper- en edelsmederij Goldsteen in Vught. Vorige week donderdag was de pauk klaar en kon Komst er de eerste slag op geven. Wellicht zal het instrument voor het eerst weer worden gebruikt bij de uitvoeringen van de Zevende symfonie van Mahler onder leiding van Riccardo Chailly in april.
Komst: “Toen ik hem hier bracht zaten er wel twintig of dertig scheurtjes en deuken in de ketel, onbegrijpelijk voor een instrument waarop bijna nooit gespeeld is. Het onderstel was verroest, er zat een muizennest in en de bovenkant was niet helemaal vlak. Dankzij Marcus Goldsteen is alles weer gemaakt en staat hij hier nu weer te glimmen.
“Willem Mengelberg heeft de deze pauk in de jaren '20 of '30 laten bouwen door A.A. van der Hoek, die ook andere pauken voor het Concertgebouworkest heeft gemaakt. Waarschijnlijk wilde hij af en toe hele zware dreunen. Maar het ding heeft kennelijk toch niet helemaal voldaan, waarom weet ik ook niet, misschien omdat de bovenkant niet vlak was.”
Goldsteen: “We zijn er acht weken mee bezig geweest. De ketel is uitgedeukt, scheurtjes zijn dichtgesoldeerd of er zijn nieuwe stukjes koper ingezet. We hebben met stalen strippen een constructie op maat gemaakt, de ketel daarin gehangen en een stalen band in de rand gewerkt en ook bovenkant vlak gemaakt. Daarna is hij gepolijst en zijn de steunen er weer aangezet.”
Komst: “Deze pauk is nog een ouderwetse, een 'machinepauk'. Tegenwoordig heb je pedaalpauken waarop je met voetbediening een hele toonladder kunt spelen. Maar bij het Concertgebouworkest houden we van traditie en spelen we nog op de Schnellerpauken, die nog door een van de eerste paukenisten van het orkest zijn gemaakt. De klank daarvan is uniek en erg verweven met die van het Concertgebouworkest, ze worden dan ook als schoothondjes behandeld. We gebruiken bijna altijd kalfsvellen, ook al raken die snel ontstemd. We gebruiken alleen plastic als bij vriesweer de lucht te droog is en bij tv-opnamen, als het door de lampen veel te warm wordt.
“Deze grote pauk gaat lager dan de andere lage pauken bij het Concertgebouworkest, die dus veel kleiner zijn. Met mooie dikke stokken en veel gebaar moet je proberen daar toch een lage toon uit te krijgen en dat lukt soms niet echt. De laagste pauk die we nu hebben geeft een lage F, deze kan - afhankelijk van hoe hij is gestemd - een lage E, D of C halen.”
Dan geeft Komst de eerste slag, gevolgd door nog een flink aantal roffels. Ondertussen razen de machines in de werkplaats gewoon door. “De karakteristiek is nu moeilijk te beoordelen, de akoestiek hier is wat anders dan die in het Concertgebouw. Maar wat ik voel is wat ik verwacht had: mooi en warm. Nu zit het oude vel er nog op, maar volgende week krijg ik een nieuw vel uit Ierland, dat is dunner en dan zal de pauk wat briljanter klinken, wat meer gedefinieerd. Een kalfsvel heeft normaal een doorsnee van een meter, hier hebben we 130 cm voor nodig, dat is dus van een heel groot kalf.”
In Zuid-Afrika is het sinds 19 januari weer voetbal, voetbal en voetbal dat de klok slaat. Vooral in de wijk Yeoville in Johannesburg is het evenement de happening van het jaar. Het is de tweede keer dat de Afrika Cup, die voor de 29e keer plaatsvindt, in het land wordt gehouden. Het voetbaltoernooi leeft wel op de rest van het continent, maar veel toeschouwers trekt het niet. De openingswedstrijd tussen Zuid-Afrika en Kaapverdië in Johannesburg (0-0) was goed uitverkocht, maar tijdens andere wedstrijden zijn de stadions een stuk leger. Een kaartje, met vliegreis en hotelovernachting is voor de gemiddelde Afrikaan nogal duur om op te hoesten. Bij de vorige Afrika Cup waren de organisatoren in Gabon zo bezorgd over het negatieve beeld van lege stadions, dat ze zelfs gratis kaartjes uitdeelden en vervoer regelden voor studenten en arbeiders. De stand tot nu toe: het gastland heeft zich samen met Kaapverdië verrassend voor de kwartfinale. In groep D is Ivoorkust na twee zeges al zeker van de kwartfinale. Zaterdag werd Tunesië met 3-0 verslagen. Togo won met 2-0 van Algerije, dat net als Marokko is uitgeschakeld. Togo strijdt met Tunesië om de tweede plaats.
Didier Drogba van Ivoorkust (midden) strijdt om de bal tijdens de wedstrijd tegen Tunesië in het Royal Bafokeng stadion. Ivoorkust won met 3-0.
Surfers en voetbalsupporters kijken gezamenlijk naar een voetbalwedstrijd op een groot scherm aan het strand in Durban, Zuid-Afrika.
Zuid-Afrikaanse voetbalsupporters zwaaien met vlaggen om te vieren dat het team de wedstrijd van Marokko gewonnen heeft.
De Kaapverdiaanse Heldon Ramos "Nhuck", neemt een vrije trap tijdens de wedstrijd in het Port Elizabeth stadion in Zuid-Afrika.
Supporters van het Zuid-Afrikaanse voetbalteam vieren de overwinning tegen Marokko in het Moses Mabhida stadion in Durban.
De Zuid-Afrikaanse Tokelo Rantie (links) pakt de bal af van de Marokkaanse Kamel Chafni (midden), terwijl Bernard Parker (rechts) toekijkt.
Fotografen wachten op klanten om een foto te maken voor een reclame van de Afrika Cup in Durban, Zuid-Afrika.
Scheidsrechter Seechurn Rajindraparsad (links) gebaart naar Didier Drogba van Ivoorkust om terug het veld in te gaan na het doelpunt van teamgenoot Yaya Toure tijdens de wedstrijd tegen Tunesië in het Royal Bafokeng stadion in Rustenburg.
De Kaapverdiaanse coach Lucio Antunes viert de overwinning van zijn team tegen Angola in het Nelson Mandela Bay stadion in Port Elizabeth.
De Marokkaanse verdediger Issam El Adoua (links) grijpt naar zijn enkel tijdens de wedstrijd tegen Zuid-Afrika in het Moses Mahiba Stadium in Durban.
Een supporter van Ivoorkust kijkt gespannen toe tijdens een wedstrijd van de Afrika Cup tegen Tunesië.
De Zuid-Afrikaanse aanvaller Katlego Mphela (links) strijdt om de bal met de Marokkaanse Youssef El Arabi (midden) in het Moses Mahiba stadion in Durban.
Voetbalsupporters van Ivoorkust tijdens de wedstrijd tussen Tunesië en Ivoorkust in het Royal Bafokeng stadion in Rustenburg.
De Kaapverdiaanse "Gege" Barros struikelt bijna over de Angolese Amaro (midden) tijdens de wedstrijd in Port Elizabeth, Zuid-Afrika.
De Russische songfestival-inzending zit in een rolstoel. Volgens Oekraïne is het de „zoveelste provocatie” vanuit Moskou.
Het kon niet uitblijven: de Russische deelname aan het Songfestival in Oekraïne zorgt voor ophef. En of de Russische zangeres Joelia Samojlova überhaupt naar Kiev kan afreizen, is nog onduidelijk.
De Oekraïense minister van Buitenlandse Zaken Pavel Klimkin noemde de deelname van Samojlova deze week „de zoveelste provocatie” van Moskou. Klimkin doelt daarmee waarschijnlijk op het feit dat de artieste in een rolstoel zit – wat haar mogelijk veel ‘sympathy votes’ oplevert.
Ajder Moezjdabajev, plaatsvervangend directeur van ATR, een zender voor Krim-Tataren, noemde het sturen van een gehandicapte artieste een „cynische en immorele zet” van het Kremlin. „Ze gebruiken dit meisje als een levende bom in de hybride propaganda-oorlog tegen Oekraïne”, zo zei Moezjdabajev.
Of Samojlova een visum krijgt is nog onduidelijk. Een woordvoerder van de Oekraïense inlichtingendienst SBOe meldde afgelopen maandag dat de zaak wordt onderzocht. Oekraïne heeft 140 Russen uit de culturele wereld op een zwarte lijst gezet, omdat ze zich positief hebben uitgelaten over de Russische annexatie van de Krim of omdat ze hebben opgetreden in het gebied dat in handen is van pro-Russische separatisten.
Joelia Samojlova staat niet op de lijst, maar dat wil niet zeggen dat ze welkom is. Volgens het Oekraïense persbureau UNIAN nam ze in 2015 deel aan een muziekfestival op de Krim. Volgens de Oekraïense wet mag het schiereiland alleen worden bezocht via het overschrijden van de Oekraïense grens – dus niet via een rechtstreekse vlucht vanuit Moskou. Op ‘illegaal’ verblijf in bezet gebied staat een maximale gevangenisstraf van drie jaar. Het Oekraïense parlementslid Anton Gerasjtsjenko suggereerde deze week dat Samojlova in Kiev moet worden opgepakt.
In Rusland gingen het afgelopen jaar stemmen op om het Songfestival dit jaar te boycotten. Verwacht wordt dat het publiek in Kiev zich vijandig zal opstellen. Oekraïense media speculeren op hun beurt over mogelijke problemen door Russische ‘provocateurs’ in het publiek.
De Oekraïense zangeres Jamala won vorig jaar de finale in Stockholm met een lied over de deportatie van de Krim-Tataren in 1944. Russische media zagen daar een verwijzing in naar de huidige politieke situatie; Russische officials klaagden dat het lied had moeten worden geschrapt. Jamala ontkende dat haar tekst – die ze zelf schreef – iets met de actualiteit te maken had.
Joelia Samojlova (27), die door een spierziekte deels is verlamd, brak door in 2013, toen ze de talentenjacht van de beroemde Russische zangeres Alla Poegatsjova won. Ze is niet de eerste gehandicapte deelneemster. In 2015 trad de Poolse Monika Kuszynska op in een rolstoel. Het thema van het Songfestival van dit jaar is ‘diversiteit’.