Aardewerken pot Vraag: hoe weet de onderzoeker hoe oud het voorwerp is?... Munten Vraag: hoe weet de onderzoeker hoe oud het voorwerp is?... - PDF
Aardewerken pot Vraag: hoe weet de onderzoeker hoe oud het voorwerp is?... Munten Vraag: hoe weet de onderzoeker hoe oud het voorwerp is?...
Download "Aardewerken pot Vraag: hoe weet de onderzoeker hoe oud het voorwerp is?... Munten Vraag: hoe weet de onderzoeker hoe oud het voorwerp is?..."
1 WERKBLAD 1 HET WERK VAN DE ARCHEOLOOG Kruis aan welk materiaal jij met je groepje onderzoekt. Bekijk de film en zoek het antwoord op de vraag. Aardewerken pot Vraag: hoe weet de onderzoeker hoe oud het voorwerp is? Munten Vraag: hoe weet de onderzoeker hoe oud het voorwerp is? Mantelspeld Vraag: hoe weet de onderzoeker hoe oud het voorwerp is? Houten plankje Vraag: hoe weet de onderzoeker hoe oud het voorwerp is? Dierenbotten Vraag: welke twee bijzonderheden kan de onderzoeker zien aan de botten? Mensenbotten Vraag: welke twee bijzonderheden kan de onderzoeker zien aan de botten? Met kwast en vergrootglas: Archeologieproject 11
2 WERKBLAD 2 EXTRA OPDRACHT Zoals je in de film zag, bestaat het werk van een archeoloog uit verschillende stappen. Deze stappen zijn hieronder door elkaar gezet. De eerste stap is het moment dat een scherf in de grond terecht komt. Zet de stappen in de juiste volgorde van vroeger naar later, neem de letters over en ontdek een kostbare vondst! Zin 1: R Lang geleden werden in een pot granen bewaard. M E E U I N O S M N Nadat de vondst een nummer heeft gekregen wordt op de plattegrond van de opgraving aangetekend, waar de vondst is gevonden. Vóór de nieuwbouw begint, doet de archeoloog een grondboring. Hij kijkt of hij sporen van vroeger ziet. De vondst wordt in een zakje gedaan met een nummer. De vondst gaat voor onderzoek naar het laboratorium. De archeoloog vindt sporen in de grond. Nu komt er een opgraving. Op de opgraving wordt de eerste grondlaag door een graafmachine weggehaald. De pot met granen viel stuk: de scherven kwamen terecht in de grond. Na de graafmachine gaan archeologen gaan met kleine schepjes en kwastjes op zoek en vinden een vondst. Op die grond zijn er nu plannen voor een nieuwbouwwijk. In het laboratorium blijkt de vondst erg oud te zijn. Het is een zeer waardevol voorwerp. Zin 12: T Het object krijgt een plaats in een museum De letters vormen samen de naam van het voorwerp! Vul hier de letters in: Met kwast en vergrootglas: Archeologieproject 12
3 LES 2 Activiteit Doel Duur Lesmateriaal HET BODEMARCHIEF EF Kennismaking met geschiedkundige periodes en bodemlagen De leerling kan aangeven dat het bodemarchief uit lagen bestaat De leerling kan uitleggen dat elke laag correspondeert met een periode uit de geschiedenis 45 minuten Tekeningen, kleurpotloden, wit papier, digibord VOORBEREIDING o Lees de achtergrondinformatie bij les 2 (pag. 13) o Bekijk de tekeningen o Kopieer de tekeningen (vanaf pag. 14) (per groepje per leerling een bepaalde periode) o Kopieer de tekening van de bodemlagen (pag. 20) o Zorg voor kleurpotloden en wit papier UITVOERING Stap 1 Laat eerst de verschillende tekeningen achter elkaar zien, dit kan via het digibord en de website waarop de tekeningen staan. De vijf platen gaan over vijf perioden. Maak de leerlingen attent op de volgorde van de tekeningen: ze lopen door vijf perioden heen, van het verste verleden op plaat 1 naar het recente verleden op plaat 5. Van die verschillende periodes blijven verschillende overblijfselen achter in de grond. Daarom laat een dwarsdoorsnede van het bodemarchief dezelfde volgorde zien: bodemlagen liggen op elkaar gestapeld van verleden naar heden. Bovenop de diepste laag komen de volgende lagen totdat we aan de oppervlakte komen, ons landschap, onze leefomgeving. Stap 2 Laat nu de tekeningen afzonderlijk zien. Geef aan elk groepje leerlingen de tekening van een bepaalde periode. Elke leerlingen krijgt een eigen tekening. Stel aan elk groepje een aantal vragen die ze gaan beantwoorden met betrekking tot hun tekening. Wat zien jullie op de tekening van jullie periode aan kleding, voedsel, werktuigen, behuizing, huisraad, vervoermiddelen? Schrijf dit met jullie groepje op. Wat denken jullie dat er van deze spullen uit jullie periode in de bodem achterblijft? Kleur dit in op de tekening. Bespreek klassikaal de vijf tekeningen van de verschillende periodes. Laat steeds het groepje dat de tekening heeft uitgeplozen antwoord geven op de gestelde vragen. Vervolgens kleuren zij via het digibord de onderdelen van hun tekening in waarvan zij denken dat het in de bodem achter zal blijven. Bij de achtergrondinformatie van les 2 is een schema te vinden waarin per tekening staat wat er in de bodem achter zal blijven. VERWERKING Zet de door de leerlingen ingekleurde tekeningen van de verschillende periodes op volgorde van vroeger naar nu naast elkaar op het digibord. Laat de leerlingen het stripje lezen op en laat ze vervolgens een bodemarchief tekenen met verschillende lagen. In de verschillende lagen is te zien wat er uit verschillende periodes bewaard is gebleven. De hoogste laag die de leerlingen tekenen is de laag van de tegenwoordige tijd. Wat zal er van vandaag de dag volgens de leerlingen in de bodem bewaard blijven? Betrek hierbij de tekening op pag. 20. Met kwast en vergrootglas: Archeologieproject 13
4 INFORMATIE BIJ LES 2 HET BODEMARCHIEF In de vorige les hebben we kennis gemaakt met het werk van een archeoloog. Sommige resten uit het verleden, kun je nog zien in het landschap. In Drenthe zien we bijvoorbeeld de resten van het kasteel van Coevorden en het esdorpenlandschap allebei uit de Middeleeuwen. Omdat een deel van Drenthe uit veen bestond dat pas later is ontgonnen, treffen we alleen op de zandgronden deze oudere resten aan. Door te kijken naar de film 'De Archeoloog' weten we nu dat we elke dag over allerlei onzichtbare resten heen lopen. Ze zijn bewaard in de grond. Als je een dwarsdoorsnede van de bodem zou maken, zie je bodemlagen bovenop elkaar liggen. Resten in een diepere laag zijn ouder dan resten in een hogere laag. Archeologen halen uit de verschillende lagen van dit bodemarchief informatie over de verschillende perioden van de geschiedenis. We weten dat veel materiaal vergaat en dat de natuur en de mensen het bodemarchief soms verstoren. Voor de prehistorie zijn we afhankelijk van bronnen in het bodemarchief. Maar ook uit latere perioden vertellen opgravingen ons meer over hoe de mensen leefden, waar ze uit aten en hoe ze zich kleedden. Onderstaand schema geeft per tekening aan uit welke periode hij komt en welke onderdelen van de tekening nog terug te vinden zijn in de bodem. Tekening Periode Restanten in bodem (van voorwerpen op tekening) 1 Prehistorie Vuistbijl, Pijlpunt, Punt van speer, Voorraadpot 2 Romeinse tijd Maalsteen, Voorraadpot, Roeispaan, Speld van kleding 3 Middeleeuwen Voorraadpot, Kogelpot, Hamer, Aambeeld, Speld van kleding, Sieraden, Stadsmuur 4 Gouden Eeuw Pijp, Kogelpot, Borden, Schaatsen, Koekenpan, Tas, Brug 5 Industriële Revolutie Glas, Bord, Schep, Slijpsteen, Petroleumpot, Spoorlijn, Knopen Met kwast en vergrootglas: Archeologieproject 14
Les Rijk Romeins Leven Museum Park Matilo Cultuurlijn Tijd Groep 5 Handleiding voorbereidende les Rijk Romeins Leven INHOUD Inleiding Kader Begrippen Leerdoelen Aansluiting kerndoelen De lessen INLEIDING
DOCENT In het thema Natuur ontdekken de leerlingen van groep 7 en 8 dat er rond de jaartelling een bijzonder bos op de plek stond waar zij nu wonen. Dit moerasbos is in 2000 opgegraven door archeologen.
UITLEG VOOR DE LEERKRACHT Deze opdracht is de start van de lessenserie. Met deze opdracht introduceert u bij de leerlingen het onderwerp op een leuke manier. U kunt het onderwerp op verschillende manieren
Kijktocht OER! Plus 6000 jaar geleden woonden er al mensen in dit gebied. Het is de prehistorie; de tijd van de jagers en boeren. De mensen noemen we Swifterbantmensen. Deze kijktocht helpt je ontdekken
Kijktocht OER! basis 6000 jaar geleden woonden er al mensen in dit gebied. Het is de tijd van de jagers en verzamelaars. De mensen noemen we Swifterbantmensen. Hoe ze leefden en hoe hun gebied eruitzag,
Onder onze voeten Schoolbezoek Min40Celsius Lesbrief Lesbrief Onder onze voeten U gaat met uw klas een bezoek brengen aan Min40Celsius, aan de hand van deze lesbrief kunt het bezoek (kort) voorbereiden.
Activiteitenschema Archeologie Soort activiteit: Spullen opgraven uit de zandbak. Tijdsindeling: 5 Minuten de plaatjes in de zandbak verstoppen. 5 Minuten vertellen over hoe de mensen vroeger wat zochten
UITLEG VOOR DE LEERKRACHT Wanneer een archeoloog een vondst opgraaft, vindt hij/zij vaak alleen nog maar scherven terug. Daarom kan de archeoloog niet zomaar weten wat de vondst precies voorstelt en waarvoor
Vondsten uit de grond Docentenhandreiking Vondsten uit de grond 1800 1850 1900 1950 2000 Samenvatting Hoe werkt een archeoloog? In deze les maken de leerlingen kennis met het vak archeologie en leren ze
In groep 1 en 2 hebben de leerlingen ontdekt dat er veel water in is en hebben ze onderzocht welke dieren in en bij het water leven. In groep 3 en 4 verdiepen de leerlingen hun kennis over het water in
Opdracht 1 Deze opdracht doe je in een groepje van vier. Van je juf of meester krijg je een plaatje. Er zijn vier verschillende plaatjes. 1. Zoek in de klas naar een klasgenoot met een ander plaatje dan
HET MOTTE MYSTERIE LESMAP LOCATIE CONTACT. Bezoek aan de archeologische site Hoge Wal in Ertvelde. Voor leerlingen van het 5de en 6de leerjaar.
LESMAP HET MOTTE MYSTERIE Bezoek aan de archeologische site Hoge Wal in Ertvelde. Voor leerlingen van het 5de en 6de leerjaar. D e leerlingen van je klas bezoeken de archeologische site Hoge Wal op een
Doelgroep: groep 5 t/m 8 (vraag 9 is vooral geschikt voor groep 7/8. Groep 5/6 kan deze vraag overslaan)
UITLEG VOOR DE LEERKRACHT In deze lessenserie hebben leerlingen van alles geleerd over archeologie en het leven van vroeger. Met deze quiz kunnen ze hun kennis testen. Opmerking: De leerlingen hebben tot
Van barbaarse broek tot extravagante hoed Workshop met begeleid bezoek aan SteM Doordenkertjes & speurwerk voor in de klas - Opdrachten in SteM - Hoedenshow - ************* Waarom dragen we kleding en
VAN VUISTBIJL TOT TRECHTERBEKER Van vuistbijl tot trechterbeker Thema: Archeologie en prehistorie Doelgroep: groep 5 t/m 8 Duur: 1,5 uur Voorbereiding: 1,5 uur Kosten: 1,50 per leerling Leskoffer: 15,00
Van barbaarse broek tot extravagante hoed Workshop met begeleid bezoek aan SteM Doordenkertjes & speurwerk voor in de klas Opdrachten in SteM Hoedenshow ************* Waarom dragen we kleding en sieraden?
De Vlaardingencultuur leven in de steentijd INHOUDSOPGAVE INLEIDING... 3 LES 1... 4 LES 2... 5 LES 3... 7 OPDRACHTEN... 8-12 2 Inleiding Voor u ligt de docentenhandleiding van het lespakket over de Vlaardingencultuur.
LESMAP Bezoek aan de archeologische site Hoge Wal in Ertvelde. Voor leerlingen van het 1ste en 2de leerjaar. p de archeologische site Hoge Wal ligt een grote berg aarde. Deze berg zou zoveel kunnen zijn:
groep ERFGOEDEDUCATIE Het zinvol beleven van het erfgoed is een centraal begrip in de didactiek voor erfgoededucatie. Het werken met het erfgoed wordt gestuurd door het stellen van betekenisvolle vragen.
Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres DigilessenPO 20 March 2014 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/41038 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.
Samenvatting PREHISTORIE IN BOXTEL Dik Bol (auteur) Hans de Visser (tweede lezer) mei 2016 Deze basistekst is gekoppeld aan de canon van Boxtel. In deze basistekst wordt het vroegste deel van de menselijke
BOORnieuws Nummer 5 zomer 2005 Archeologie in Portland GEMEENTE ALBRANDSWAARD Albrandswaard ligt op het Zuidhollandse eiland IJsselmonde. In deze gemeente is een nieuwe woonwijk gebouwd: Portland. Maar
Werken met ambachten. Uw project voor. Erfgoedspoor: 3. Toelichting. invul-lesmodel. Titel van het project: 1. Leerjaar:
Werken met ambachten invul-lesmodel Werken met is een (digitale) serie lesmodellen waarmee erfgoedinstellingen gemakkelijk hun eigen project voor Erfgoedspoor kunnen samenstellen. Op de volgende pagina
Hoe werk je met het projectenboek? In dit boek ga je allerlei opdrachten maken met gewassen in de hoofdrol. Je gaat toepassen wat je in de afgelopen jaren hebt geleerd. Ook leer je er nog een hoop nieuwe
OPGRAVING BEST-AARLE AFGEROND In het najaar van 2011 en de lente van 2012 deed een team archeologen van Archeologisch Onderzoek Leiden (Archol bv) en Diachron UvA bv opgravingen in Aarle in de gemeente
Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 16 January 2017 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/62209 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken
Docentenhandleiding groep 5 en 6 Inleiding Wat is Museumschatjes? Voor u ligt de docentenhandleiding bij Museumschatjes. In opdracht van het Platform Drentse Musea heeft K&C dit erfgoedproject in 2012,
LES 5 Les 5 : eigen familiegeschiedenis Achtergrondinformatie leerkracht: In deze les zoomen we in op de eigen familiegeschiedenis. Tijdens de eerste les kregen de leerlingen de opdracht zelf informatie
STI B AT Docentenkaart 2 (1 van 2) Voorbereiding Kopieer voor alle kinderen werkblad 2A, 2B en 2C. Zorg voor knip- en plakspullen en blanco papier. Leg enkele geschiedenislesboeken klaar. Lesdoel Kinderen
De IJzertijd (van 800 tot 12 voor Christus). 1 En toen was er IJzer! Dat moeten de boeren aan het eind van de Bronstijd 2 hebben gezegd. Er is een metaal gevonden dat iedereen kan gebruiken. Brons 3 was
EEN R E F F O K VOL LEIDRAAD voor de ARCHEOLOOG N E V R E SCH INHOUDSOPGAVE Pagina 1... Inleiding Pagina 3... De leskoffer Pagina 7... Leerlingen op bezoek Achterin... Blad met 4 vondstkaarten Inleiding...
Kijktocht Een koffer vol scherven bij de tentoonstelling Vergane Schepen Deze opdracht maak je aan het begin van de tentoonstelling. Daar hangt een groot wit doek met de tekst Vergane Schepen. Ga er naar
Archeologie op school Handleiding voor de leerkracht 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding 3 2. Aan de slag: verkorte handleiding 4 3. Verantwoording 5 Archeologie en erfgoededucatie 5 Kerndoelen 5 Didactisch concept
Schokland Werelderfgoed Kijktocht voortgezet onderwijs Opdracht 1 Bij de tekst Schokland Werelderfgoed op de grond. 1a. Deze luchtfoto is gemaakt rond 1930. Toen was Schokland nog echt een eiland. Waarom
DE ONDERKANT VAN SWIFTERBANT LESBRIEF ARCHEOLOGIE VOOR HET BASISONDERWIJS, GROEPEN 7 EN 8 Begin juni 2010 zijn archeologen aan de Bisonweg bij Swifterbant (gemeente Dronten) begonnen met een bijzondere
Voorwerp 1 Museumtas nummer 1 met daarin: 1. Een vergiet 2. Lucifersdoosje 3. Een stuk hout 4. Aanmaakblokjes 1. Laat de leerlingen van groep 4 de gatenpot bekijken. 2. Stel de vraag: Waarvoor werd de
Docentenhandleiding groep 7 en 8 Inleiding Wat is Museumschatjes? Voor u ligt de docentenhandleiding bij Museumschatjes. In opdracht van het Platform Drentse Musea heeft K&C dit erfgoedproject in 2012,
Kraak de code Leerlingenboekje groep 7/8 Naam: Klas: Welkom in het Nederlands Zilvermuseum Schoonhoven! Goed dat je er bent. Dan kun je ons meteen helpen. In het museum staat een kluis met zilveren broodjes.
groep 5/6 Thema: Water groep 1/2 groep 3/4 groep 7/8 LEERKRACHTENKAART 1 thema: Water Wie ontwerpt de mooiste brug? OMSCHRIJVING: De leerlingen ontwerpen en bouwen een beweegbare brug over water voor voetgangers
DOCENT Thema: Water In groep 5 en 6 zagen de leerlingen in het thema Water hoe gevaarlijk het water rondom Mastenbroek en kon zijn. In draait het juist om het nut van het water: het Zwarte Water en de
Een goede voorbereiding is natuurlijk het halve werk. Daarom moeten jullie voor je naar de Woudse polder gaat eerst wat opzoeken op internet.
Wat is het geheim van de Woudse polder? t Woudt is een piepklein dorpje, in de Woudse polder. Al eeuwen staan hier op dezelfde plek een kerkje, een pastorie, een kosterswoning, een rijtje arbeidershuisjes
Fenomena. Jouw werkbladen. In NEMO. Ontdek zélf hoe de wereld werkt! Mijn naam: Fenomena Groep 7-8 Leerlingen In NEMO versie 01-2016 1
Fenomena Jouw werkbladen In NEMO Mijn naam: Mijn school: Ik zit in groep: Ontdek zélf hoe de wereld werkt! Fenomena Groep 7-8 Leerlingen In NEMO versie 01-2016 1 Fenomena Welkom bij Fenomena! Deze hele
Opdracht 1 1. Je krijgt van je juf of meester een foto. Bekijk je foto goed. 3. Zoek samen nog twee klasgenoten met een andere foto.
D S K C N L Opdracht 1 1. Je krijgt van je juf of meester een foto. Bekijk je foto goed. 2. Zoek nu een klasgenoot met een andere foto. 3. Zoek samen nog twee klasgenoten met een andere foto. 4. Bekijk
EDE VROEGER EN NU Geldersch Landschap & Kasteelen BIJLAGE 1 BEELD met toelichting voor groep 5 t/m 8 www.glk.nl 1.1 LEVEN ALS BOER IN DE IJZERTIJD Toelichting bij de praatplaten bij het lesprogramma 1.1
Anders voeren Les b r i e f Uitgave: Amsterdams NME Centrum Anders voeren Les b r i e f Een samenwerkingsproject van de Gemeentelijke Gezondheidsdienst Amsterdam en het Amsterdams NME Centrum met ondersteuning
JAGERS EN VERZAMELAARS IN TWENTE groep 5-6 HET LEVEN VAN EEN STAM IN DE STEENTIJD De 12 leden van een groep jagers en verzamelaars staan centraal in dit onderwijsprogramma. Ieder stamlid heeft een eigen
Leergebied: Zuid Nederland. Constructies. De mens draagt al meer dan 5000 jaar iets om zijn lichaam. Zo blijft het lichaam warm!
Techniekkit: Domein: Competentie: Leergebied: Zuid Nederland Constructies Reflectie Geschiedenis De mens draagt al meer dan 5000 jaar iets om zijn lichaam. Zo blijft het lichaam warm! 1. Maar droegen de
Anders voeren lesbrief Uitgave: ANMEC Anders voeren Lesbrief Een samenwerkingsproject van de Gemeentelijke Gezondheidsdienst Amsterdam en ANMEC. Redactie/layout: Mirella Vierveijzer, Jolanda van der Heijden
Schokland Werelderfgoed Kijktocht basis onderwijs Opdracht 1 Bij de tekst Schokland Werelderfgoed op de grond. 1a. De grote foto op de grond is gemaakt in 1930. Toen was Schokland nog een eiland. Waarom
Dit speurboekje is van 1 2 Inhoudsopgave 2 Colofon Samenstelling: Marjolein den Ouden, Marieke Peters, in samenwerking met Bureau Nebti, Hilversum Redactie: Annemarieke Willemsen, Tanja van der Zon Illustraties: