Schoonmaakcapsules van Twenty leng je thuis aan met water. Dat bespaart water en energie, claimt ontwerpster Mirjam de Bruijn.
Vloeibare was- en schoonmaakmiddelen bestaan voor ongeveer 80 procent uit water. Van elke vijf vrachtwagens die de producten distribueren, rijden er dus vier rond met water, stelt Mirjam de Bruijn. Ze onderzocht of het ook anders kan en kwam uit bij capsules schoonmaakmiddel, die je thuis oplost in kraanwater. Dan hoeft er nog maar één vrachtwagen met schoonmaakmiddel te rijden. Vandaar de naam ‘Twenty’, naar de 20 procent van het product die echt nodig is.
De dosering van was- en schoonmaakmiddelen is bovendien een probleem, zegt De Bruijn, omdat de producten in de loop der jaren steeds geconcentreerder zijn geworden, maar mensen hun gebruik niet aanpasten. Ze ontwierp een hervulbare fles om het schoonmaakmiddel in op te lossen, om te voorkomen dat mensen te veel gebruiken.
De samenstelling van de capsules is nog in de ontwerpfase, De Bruijn is geen scheikundige. Ze heeft inmiddels het geld en de begeleiding binnen om haar concept verder uit te werken. Twenty viel in de prijzen bij de ontwerpwedstrijd van de HEMA en bij de Climate Action Challenge van het initiatief What Design Can Do.
Fabrikanten zijn nieuwsgierig naar Twenty en zien het als een uitdaging, maar zijn ook bang zichzelf in de voet te schieten, signaleert ze. “Schapruimte in winkels is een belangrijke vorm van marketing, die met capsules grotendeels verdwijnt. Grote bedrijven hebben de afgelopen 60 jaar enorm veel geld gepompt in de marketing van vloeibare producten, daar komen ze niet zomaar van terug. Bovendien willen ze dat de receptuur overal dezelfde is. Dat is een andere reden waarom ik de fles heb ontwikkeld. Zo kunnen bedrijven precies aangeven tot waar het water moet worden bijgemengd.”
De claim dat een capsule met wasmiddel 80 procent CO2-uitstoot op transport bespaart, kan kloppen, zegt Gert-Jan Gruter, bijzonder hoogleraar Industrial Sustainable Chemistry aan de Universiteit van Amsterdam. “Als je 80 procent van het gewicht uit een product haalt en je maakt er een vierkante verpakking van, dan kun je nog meer volume besparen dan 80 procent. De grote merken maken hun verpakkingen alleen vaak groter om ze beter op te laten vallen. In dat geval verlies je die besparing weer.”
Roland ten Klooster, hoogleraar Verpakkingsontwerp en -management aan de Universiteit Twente, plaatst de claim in perspectief. “Het aandeel van transport in milieuanalyses zit normaal rond de 10 procent. Op die 10 procent wordt wel flink bespaard, net als op het benodigde verpakkingsmateriaal per wasbeurt of per kilo was.”
Magreet Schijvens, communicatieadviseur bij voorlichtingsorganiatie Milieu Centraal, wijst op een vergelijkbaar punt. “Een grootverpakking was- of schoonmaakmiddel is relatief gunstig wat betreft de hoeveelheid verpakkingsmateriaal. Als je vijf keer de geconcentreerde vorm in een verpakking doet, scheelt het 80 procent verpakkingsmateriaal, tenzij je de gedroogde tabletten als losse porties verpakt.”
Of het hergebruik van flessen om de capsules in op te lossen duurzamer is dan een wegwerpexemplaar, zou moeten blijken uit een levenscyclusanalyse, zegt Schijvens. “In zo’n analyse moet je ook meenemen dat de plastic verpakking van een gewoon schoonmaakmiddel kan worden hergebruikt, hoe de hervulbare fles wordt schoongemaakt (met warm of koud water) en in welk en hoeveel materiaal de capsules worden verpakt.”
Peter Rem, hoogleraar Resources and Recycling aan de TU Delft, vindt levenscyclusanalyses juist weinig waardevol, omdat ze zijn gebaseerd op extreem versimpelde aannames. “Het hergebruik van de plastic verpakking van een schoonmaakmiddel stelt in praktijk kwalitatief zo weinig voor dat het irrelevant is.”
Om de duurzaamheid van productinnovaties in te schatten weegt Rem de productwaarde af tegen het grondstoffengebruik. Als een product meer waard wordt voor de klant terwijl er minder waarde aan schaarse grondstoffen in gaat, is dat goed. Als een product iets minder waard wordt maar ook veel minder schaarse grondstoffen gebruikt, is het ook goed. In het geval van Twenty denkt hij dat het eerste het geval kan zijn.
Los daarvan is wassen zonder vloeibaar wasmiddel eerder oud dan nieuw, getuige vaatwastabletten, wasmachinepoeder, stukken handzeep en zelfs shampoo in zeepvorm. Cosmeticamerk Lush verkoopt al jaren shampoozeep en laat zich voorstaan op de milieuwinst die het daarmee boekt. De Bruijn kent het product en heeft het zelfs een tijd gebruikt, maar was uiteindelijk niet tevreden. Een vloeibaar product vindt ze, net als veel mensen, toch comfortabeler.
Voor Gruter is nieuwheid geen doorslaggevend criterium bij duurzaamheid. “We moeten er vooral voor zorgen dat consumenten dit soort producten meer gaan waarderen dan de minder duurzame alternatieven.” Zelf lengt de hoogleraar Dreft al 30 jaar aan met water omdat het afwasmiddel zo geconcentreerd is.
Ten Klooster vindt initiatieven zoals Twenty leuk en moedig. “Veel mensen reageren er positief op. Vaak zijn ze ook verontwaardigd omdat ze opeens beseffen dat ze altijd dat spul met water moesten kopen.”