Zoals het hoort in een grote stad gaan we naar de bioscoop. Achter ons zitten een stuk of twintig kutkinderen, mooier kan ik het niet zeggen, gedurende de hele film kabaal te maken. Ellen heeft in Ierland gezien hoe dit soort tuig bij de oren uit de zaal wordt gesleept. In deze bioscoop is geen personeel te bekennen. We overwegen het recht in eigen hand te nemen, maar dat gaat niet lukken; ze zijn met teveel. ’s Nachts droom ik dat ik in de gevangenis zit omdat ik in het openbaar mijn zoon heb geslagen. (Waar dat kind vandaan komt wordt er niet bij verteld). Een klein groepje vrienden en familieleden neemt het voor me op, maar de rechter is onverbiddelijk. Na mijn vrijlating groei ik uit tot een activist voor het recht om je eigen kind te mogen slaan. In een flash-forward laat mijn zoon, inmiddels 18 jaar, weten dat hij terugkijkt op een fantastische jeugd, en dat het pak slaag hem een beter mens heeft gemaakt. Via deze droom protesteert mijn onderbewustzijn er tegen dat jullie tijdens onze afwezigheid de pedagogische tik hebben gecriminaliseerd. Een schande! De Ierse methode is in Nederland niet meer mogelijk. Er rest één oplossing: bioscopen moeten bepaalde openingstijden reserveren voor mensen die naar de film willen. Heel gek is dat niet; zwembaden hebben ook af en toe speciale uurtjes voor mensen die willen zwemmen.
Wie ook een pedagogische tik had moeten hebben, is Francisco Solano Lopez. (Worden mijn bruggetjes al beter?) Solano Lopez was een dictator met grootheidswaanzin. Dat is dubbelop, maar in zijn geval mag het. Geïnspireerd door Napoleon stortte hij Paraguay in een oorlog tegen Argentinië, Brazilië en Uruguay. Deze Oorlog van de Drievoudige Alliantie (1864-1870) werd de meest bloedige strijd in de Amerikaanse geschiedenis. De bevolking van Paraguay werd gehalveerd; vrijwel alle mannen sneuvelden. Het is moeilijk voor te stellen hoe een volk zoiets te boven komt. De scheve verhouding tussen mannen en vrouwen is na de duur van één mensenleven weer hersteld, maar het grote probleem is dan natuurlijk dat er van beide maar heel weinig zijn. Het had niet veel gescheeld of Paraguay was van de kaart geveegd. Solano Lopez kwam zelf ook om in de strijd. De reden dat ik jullie dit allemaal vertel is dat wij zijn graftombe gezien hebben. Dat feit kwam anders misschien wat rouw op jullie dak vallen. Solano Lopez ligt begraven in het Panteon de los Heroes – door hem zelf gebouwd – naast de tombe voor de kindsoldaten die hij de dood in had gejaagd. In het Panteon ligt verder Maarschalk Estigarribia, de grote held van de Chaco oorlog. Bolivia viel, nadat het de Pacifische kuststrook was verloren aan Chili, in 1932 Paraguay binnen, in de hoop via die kant weer indirect toegang te krijgen tot een oceaan. Estigarribia lukte het tegen de verwachting in om met zijn troepen de Bolivianen uit de Chaco te jagen. Jammer voor Bolivia, Viva Estigarribia. De eer van een plekje in het Panteon is niet weggelegd voor Stroessner, de man die een paar maanden geleden in Braziliaanse ballingschap overleed. Hij was de langstregerende dictator van Paraguay (1954-1989), en hij was ook de laatste dictator. Voorlopig, in ieder geval.
Na het Panteon bezoeken we het Casa de la Independencia, een klein maar fijn museumpje waar aan het einde van de negentiende eeuw de revolutie werd bekokstoofd. Daarna lopen we richting de oever van de Paraguay. De bebouwing gaat hier abrupt over in een strook met sloppenwijken. “Viviendas temporales” staat op onze plattegrond, wat mij een zwaar eufemisme lijkt, want ik vraag me af of deze mensen ooit in een echt huis zullen wonen.
Van Asuncion reizen we naar Villarica. Daar blijven we een nacht omdat het volgens de reisgids een aangenaam stadje is. Dan gaan we naar Ciudad del Este. De “Stad van het Oosten” is één groot winkelcentrum, niet iets om naar uit te kijken. Van hieruit gaan we naar de watervallen op de grens tussen Brazilië en Argentinië.
Dit was Paraguay, wat ons betreft. Het gebeurt niet vaak dat we een land verlaten en vermoeden dat we er nooit meer terug zullen komen. Aan de ander kant: ik zeg nooit nooit, behalve nu dan, drie keer in twee zinnen.
Toegift. Ik wil jullie het verhaal over Nueva Germania niet onthouden. Dit dorp op de rand van de Chaco is in 1888 gesticht door Elisabeth Nietzsche (zus van Friedrich) en haar echtgenoot Bernhard Förster. Ze wilden proberen om het Arische ras te conserveren voordat het besmet zou worden met Joods en Slavisch en ander vreemd bloed. Dat lukte niet erg; ze slaagden er niet eens in om gewassen te verbouwen in de jungle, en bovendien bleek de Übermensch niet bestand tegen de tropische ziektes. Het verhaal kreeg een paar jaar geleden een staartje, toen een muzikant uit San Francisco warm liep voor het idee. Hij besloot om het project nieuw leven in te blazen. Hij wist een Californisch gemeentebestuur te overtuigen om zustergemeente te worden van Nueva Germania, waarop een paar liefdadigheidsfondsen geld stuurden en Dick Cheney een felicitatiebrief. De muzikant had ze alleen maar verteld dat het dorp gebaseerd was op een idee van de Grote Componist Wagner. Toen de ware aard duidelijk werd, was het natuurlijk een en al ich habe es nicht gewusst wat de klok sloeg.
Colonia del Sacramento dankt haar bestaan aan de smokkel met Buenos Aires. Er is een route uitgezet langs een stuk van een vestingsmuur en een kanon en een kerkje. Het is een pittoresk geheel. We lopen de route en nemen de volgende dag de bus naar Montevideo. Daar regent het, en we besluiten meteen door te reizen naar Porto Alegre in Brazilië.