Een van de meest lastige dossiers waar de gemeenteraad van Zutphen binnenkort over moet oordelen is de organisatie van de huishoudelijke hulp.
Sinds de ‘decentralisaties’ waarbij de gemeente verantwoordelijk werd voor een groot aantal zorgtaken, is het landelijk, maar zeker in Zutphen, niet goed gegaan met de huishoudelijke hulp. Tijdelijke contracten en veel onzekerheid voor de hulpen zelf, onduidelijkheid en ergernis bij de cliënten die de zorg nodig hebben. Ook Zutphen heeft hierin steken laten vallen. Door de bezuinigingen was goedkoop aanbesteden belangrijk en schoot de kwaliteit er bij in. Voor het personeel betekende dit lagere lonen en zeer tijdelijke contracten omdat een werkgever nooit wist of deze bij de volgende aanbesteding de opdracht zou krijgen. Andere gemeenten hebben de afgelopen jaren geïnvesteerd in het verbeteren van de contacten met de zorgaanbieders.
Ten eerste vindt Burgerbelang het van essentieel belang dat er een plan komt waar een ruime meerderheid voor is. Het moet een plan zijn waar het grootste deel van de partijen (of misschien wel allemaal) zich in kan vinden en waar ze zich voor in willen zetten. Dat is met de gemeentelijke stichting niet het geval. Het is een discussie tussen landelijke partijen. De ene helft wil meer invloed van de overheid, de andere helft wil meer overlaten aan de markt. Burgerbelang wil gewoon een oplossing die werkt voor Zutphen.
Aanbesteden op kwaliteit (of een soortgelijke constructie) door langdurige contracten af te sluiten lijkt de meeste kans van slagen te hebben. In plaats van de goedkoopste organisatie te kiezen, gaat de gemeente in gesprek met werknemers, werkgevers, cliënten om te kijken hoe de beste zorg gerealiseerd kan worden binnen de budgetten die de gemeente beschikbaar heeft. Vervolgens kunnen meerdere organisaties of initiatieven deze diensten gaan verlenen voor langere duur, bijvoorbeeld drie tot vijf jaar. In de aanbesteding neemt de gemeente voorwaarden op zoals scholing van werknemers, een goed loon, vaste of langdurige contracten voor werknemers. Met de voorwaarde dat de gemeente ook na de gunning van de aanbesteding met alle betrokkenen in gesprek blijft, kan dit op zeer korte termijn ingevoerd worden. Sowieso in september 2018, wanneer de huidige contracten aflopen. Op deze manier bepaald de gemeente het beleid, maar laat zij de zorg en de kennisontwikkeling over aan de experts.
Het grootste probleem is dat niemand weet wat de gemeente zich op de hals haalt wanneer zij iets gaat doen wat de andere 380 gemeenten weloverwogen niet gaan doen. Zutphen staat hierin alleen. Er zitten enorme financiële risico’s aan deze manier van organiseren en het is helemaal niet duidelijk of de voordelen wel worden gehaald die aan de stichting worden toegedicht.
Het opzetten van een gemeentelijke stichting gaat zeer veel tijd kosten. Het is niet zo dat wanneer de beslissing genomen is, de huidige werknemers direct aan de slag kunnen bij deze stichting. De wethouder geeft aan dat het minimaal tot maart 2019 gaat duren voordat er sprake kan zijn van een stichting. Maar dan moet wel de afhandeling van de opheffing en reorganisatie van een aantal andere gemeentelijke organisaties tot een goed einde zijn gebracht. Het Plein, het werkbedrijf en de Delta hebben ook een deadline van voorjaar 2019. De kans is dus zeer groot dat het langer gaat duren. Tot die tijd werkt de gemeente met nog kortere aanbestedingscontracten met de zorgorganisaties van maximaal zes maanden.
De zorgorganisaties die nu verantwoordelijk zijn voor de huishoudelijke hulp zullen deze dienstverlening af gaan bouwen. Ze staan immers buiten spel wanneer de gemeente een stichting opricht. Dit betekent nog veel meer onzekerheid voor de werknemers voor minimaal anderhalf jaar. De arbeidscontracten zullen niet verlengd worden, er zal niet meer geïnvesteerd worden in de kwaliteit. Vanaf september van dit jaar zullen alle mensen die werkzaam zijn in de huishoudelijke hulp in Zutphen sowieso hun baan kwijtraken. Hiervoor is nog niets geregeld. De huidige zorgaanbieders hebben aangegeven niet mee te gaan werken met eventuele overnameregelingen.
Er is nog zeer veel onduidelijk over wat de rol van de gemeente en de gemeenteraad wordt. Wie beslist er over het personeel? Wie bewaakt de kwaliteit? Hoe wordt innovatie gestimuleerd? Hoe veel budget gaat er naar zorg en naar andere onderdelen? Wij merken dat onder de voorstanders van een gemeentelijke stichting onderling hele verschillende opvattingen bestaan. De een denkt dat er ruimte blijft voor nieuwe initiatieven vanuit de markt, maar de ander verwacht dat de gemeente alle huishoudelijke hulp gaat regelen en betalen. Dit zal hoe dan ook tot problemen leiden.
Cliënten en personeel hebben geen keuzemogelijkheid meer. Voor velen is het belangrijk dat ze zeggenschap hebben over wie er aan hun bed komt en voor het personeel is het ook van belang dat zij zich thuisvoelen bij een organisatie. Als er maar een aanbieder is, dan is dit niet mogelijk en zal men gebonden zijn aan de gemeentelijke stichting. Hulpen die buiten de boot vallen zullen moeten solliciteren bij zorgorganisaties in andere gemeenten.
Ook de zeggenschap van de gemeente zal verminderen. Bij aanbesteden kan de gemeente kaders meegeven en na de looptijd aanpassingen verlangen waar de marktpartijen mee aan de slag kunnen. Wanneer er een gemeentelijke stichting is, dan is dat ook voor de gemeente de enige aanbieder. Wat als de gemeente en de stichting het niet eens kunnen worden over bepaalde onderwerpen? Dan kan er niet gekozen worden voor andere oplossingen.
Sommige partijen vinden dat er eerst een keuze gemaakt moet worden voor een gemeentelijke stichting en dat de raad daarna over bovenstaande moet gaan praten. Dat is onverstandig.
Voor een zeer ingrijpend plan is meer nodig dan een kleine meerderheid in de gemeenteraad. Over twee maanden zijn er weer verkiezingen en kunnen de nieuwe raadsleden er weer heel anders over denken, maar zitten ze vast aan beleid dat ze niet uit kunnen voeren.
Wanneer er inderdaad een brede behoefte blijft aan een stichting, dan moet een dergelijke onderneming de kans en de tijd krijgen om zich te ontwikkelen. Dat kan niet wanneer alle verantwoordelijkheid direct en alleen bij die stichting ligt. Dan zullen er nog steeds partijen naast moeten bestaan die de last kunnen verdelen.
Voor Burgerbelang zijn de bovengenoemde punten in ieder geval reden voor grote zorg. De huishoudelijke hulp gaat vanaf volgende maand een nog onzekerdere tijd tegemoet. Dat moet ten allen tijde voorkomen worden en als het toch gebeurd moet de gemeente daarin ook haar verantwoordelijkheid nemen.
Vooralsnog hopen wij dat alle fractie streven naar een beter model waarin er meer ruimte is voor verschillende initiatieven uit de markt en de maatschappij. Ongeacht de uitkomst zal Burgerbelang de gemeente blijven wijzen op haar verantwoordelijkheden richting werknemers, cliënten en alle inwoners van onze gemeente.