Staatssteun: drieluik wijzigingen AGVV (deel III): steun voor regionale luchthavens en zee- en binnenhavens
De Algemene Groepsvrijstellingsverordening (AGVV) is in de zomer van 2017 op een aantal punten gewijzigd. Deze wijzigingen bieden uitgebreidere mogelijkheden voor kennisgevingen die decentrale overheden doen onder toepassing van de…
De Algemene Groepsvrijstellingsverordening (AGVV) is in de zomer van 2017 op een aantal punten gewijzigd. Deze wijzigingen bieden uitgebreidere mogelijkheden voor kennisgevingen die decentrale overheden doen onder toepassing van de AGVV. In de Europese Ster wordt in de vorm van een drieluik nader ingegaan op de wijzigingen van de AGVV en wordt de decentrale relevantie geduid. In dit derde en laatste deel van het drieluik wordt nader ingegaan op de nieuwe steuncategorieën regionale luchthavens en steun voor zee- en binnenhavens.
Het drieluik is bedoeld voor decentrale overheden die gebruik (willen) maken van de AGVV en graag meer informatie willen verkrijgen over de recente wijzigingen in de AGVV. Wanneer gebruik wordt gemaakt van de AGVV, zal een zogeheten kennisgevingsprocedure moeten worden doorlopen. De delen van het drieluik zullen uiteindelijk worden samengevoegd tot één factsheet.
In het eerste deel van het drieluik zijn de wijzigingen ten aanzien van de algemene toepassingsvoorwaarden uit de AGVV op een rijtje gezet;
In het derde deel komen de nieuwe steuncategorieën (regionale luchthavens en steun voor zee- en binnenhavens) aan bod.
Meer informatie over de toepassing van de AGVV en staatssteun leest u in het webdossier van Europa decentraal.
In de gewijzigde AGVV zijn twee nieuwe steuncategorieën toegevoegd. Het toepassingsgebied van de AGVV (artikel 1 lid 1 AGVV) is uitgebreid met steun voor regionale luchthavens en steun voor havens (zee- en binnenhavens).
In de gewijzigde AGVV is een nieuw artikel (artikel 56bis) toegevoegd dat toeziet op steun voor regionale luchthavens. De steun kan worden verleend als investerings- of exploitatiesteun, waaraan het nieuw toegevoegde artikel 56bis enkele voorwaarden stelt. Ook zijn in de gewijzigde AGVV een tiental nieuwe definities toegevoegd ten behoeve van steun voor regionale luchthavens.
In de gewijzigde AGVV is ‘regionale luchthaven’ gedefinieerd als een luchthaven met een gemiddelde jaarlijkse passagiersstroom van maximaal drie miljoen passagiers (artikel 2 lid 153). Een luchthaven wordt in de gewijzigde AGVV omschreven als een entiteit of groep entiteiten die de economische activiteit verricht van het verlenen van luchthavendiensten aan luchtvaartmaatschappijen (artikel 2 lid 146). De jaarlijkse passagiersstroom wordt bepaald op basis van de stromen inkomende en uitgaande passagiers gedurende twee boekjaren voorafgaand aan het jaar waarin de steun wordt verleend (artikel 2 lid 148).
Lid 4 van artikel 56bis bepaalt dat steun op basis van dit artikel niet mag worden toegekend voor de verplaatsing van bestaande luchthavens of de aanleg van een nieuwe passagiersluchthaven, en ook niet voor de ombouw van een bestaand vliegveld tot een passagiersluchthaven.
Lid 10 van artikel 56bis bepaalt dat steun op basis van dit artikel niet mag worden toegekend aan luchthavens die een gemiddelde jaarlijkse vrachtstroom van meer dan 200.000 ton hebben in de twee boekjaren voorafgaand aan het jaar waarin de steun wordt toegekend. Tevens mag de steun er niet toe leiden dat de luchthaven de jaarlijkse gemiddelde vrachtstroom kan uitbreiden tot meer dan 200.000 ton binnen de twee boekjaren die volgen na de toekenning van de steun.
Investeringssteun mag worden verleend voor kosten voor de luchthaveninfrastructuur, met inbegrip van planningskosten (artikel 56bis lid 12). De steunintensiteit hangt af van de passagiersstroom van de luchthaven (artikel 56bis lid 13). Investeringssteun mag niet worden toegekend aan luchthavens met een gemiddelde jaarlijkse passagiersstroom van meer dan drie miljoen passagiers in de twee boekjaren voorafgaand aan het jaar waarin de steun daadwerkelijk wordt toegekend (artikel 56bis lid 9). Het bedrag van de investeringssteun is niet hoger dan het verschil tussen de in aanmerking komende kosten en de exploitatiewinst van de investering.
Voor investeringssteun geldt daarnaast een afstandscriterium. De steun mag niet worden toegekend aan een luchthaven die is gelegen binnen een afstand van 100 kilometer of een reistijd van 60 minuten met de auto, bus, trein, of hogesnelheidstrein van een bestaande luchthaven waaruit geregelde luchtdiensten worden verricht (artikel 56bis lid 6). Dit zou bijvoorbeeld het geval kunnen zijn voor luchthaven Groningen Airport Eelde. Dit afstandscriterium geldt echter niet voor luchthavens met en jaarlijkse passagiersstroom van maximaal 200.000 passagiers in de afgelopen twee boekjaren (artikel 56bis lid 7).
Exploitatiesteun mag niet worden toegekend aan luchthavens met een gemiddelde jaarlijkse passagiersstroom van meer dan 200.000 passagiers in de twee boekjaren voorafgaand aan het jaar waarin de steun daadwerkelijk wordt verleend (artikel 56bis lid 15). Ook mag exploitatiesteun niet worden verleend voor een kalenderjaar waarin de jaarlijkse passagiersstroom van de luchthaven 200.000 passagiers bedraagt (artikel 56bis lid 17). Tenslotte mag de exploitatiesteun niet afhankelijk worden gesteld van het afsluiten van regelingen met bepaalde luchtvaartmaatschappijen over luchthavengelden, marketingvergoedingen of andere financiële aspecten van de activiteiten van de luchtvaartmaatschappij op de betrokken luchthaven (artikel 56bis lid 18).
Anders dan bij luchthavens is de capaciteit van zee- of binnenhaven niet relevant. Wel is er bij deze categorieën sprake van maximale steunbedragen en steunintensiteiten.
In de gewijzigde AGVV wordt een zeehaven gedefinieerd als een haven die voornamelijk dient voor de ontvangst van zeeschepen (artikel 2 lid 155). Een binnenhaven wordt omschreven als een haven niet zijnde een zeehaven die dient voor de ontvangst van binnenvaartschepen (artikel 2 lid 156). Binnenvaartschepen worden omschreven als schepen die uitsluitend of hoofdzakelijk varen op binnenwateren of op wateren binnen of nauw grenzend aan beschutte wateren (artikel 2 lid 164).
Het type in aanmerking komende kosten bij steun voor zee- en binnenhavens zijn aan elkaar gelijk. Deze zijn de kosten van investeringen ten behoeve van de bouw, vervanging of modernisering van de haven- en toegangsinfrastructuur en baggerwerkzaamheden. Kosten die verband houden met niet-vervoergerelateerde activiteiten (zoals kantoren of winkels) zijn geen in aanmerking komende kosten. Dit geldt evenzeer voor havensuprastructuren zoals terminals en kranen (artikel 56 (qua)ter lid 2).
Voor zeehavens is de maximale steunintensiteit in beginsel afhankelijk van de hoogte van in aanmerking komende kosten en het type in aanmerking komende kosten. Zo kan er voor investeringen ten behoeve van de bouw, vervanging of modernisering van de toegangsinfrastructuur en voor baggerwerkzaamheden 100% steun worden verleend terwijl er voor haveninfrastructuur een onderscheid in percentages wordt gemaakt afhankelijk van de hoogte van de in aanmerking komende kosten (artikel 56 ter lid 5). Voor binnenhavens wordt dit onderscheid overigens niet gemaakt en mag de steunintensiteit 100% zijn ongeacht de type activiteiten die worden gesubsidieerd met een maximum van € 40 miljoen per project (artikel 56 quater lid 5).
Zowel voor binnenhavens als voor zeehavens geldt dat er ruimere mogelijkheden zijn wanneer het project onderdeel uitmaakt van een kernnetwerkcorridor (TEN-T netwerken). Daarnaast dient het steunbedrag niet hoger te zijn dan het verschil tussen de in aanmerking komende kosten en de exploitatiewinst van de investering. Bedragen die lager liggen € 5 miljoen bij zeehavens en € 2 miljoen bij binnenhavens zijn van dit vereiste uitgesloten mits de steunintensiteit onder de 80% blijft.
Wanneer de ontvanger van de steun een derde partij inschakelt om de activiteiten te verrichten, dan dient dit op een concurrerende, transparante, niet-discriminerende en onvoorwaardelijke basis plaats te vinden. Tot slot is het van belang om te weten dat de gesteunde haveninfrastructuur op gelijke en niet-discriminerende wijze tegen marktvoorwaarden aan belangstellende gebruikers beschikbaar wordt gesteld.
Op maandag 26 maart debatteerde de Tweede Kamer met het kabinet en de Nederlandse Europarlementariërs over de Staat van de Europese Unie.
Een keer per jaar voert de Tweede Kamercommissie Europese Zaken een debat over de Staat van de Unie, een kabinetsnota over het kabinetsbeleid voor wat betreft Europese onderwerpen. Dan bespreken het kabinet, de Kamercommissie Europese Zaken en de Nederlandse Europarlementariërs de Europese agenda voor het lopende jaar.
Aanvankelijk werd dit debat kort na Prinsjesdag gehouden. Op verzoek van de Eerste en Tweede Kamer publiceert het kabinet de Staat van de Unie eerder in het jaar, na de behandeling van de begrotingen. Dan is ook bekend hoe het kabinet oordeelt over het werkprogramma voor dat jaar van de Europese Commissie.
Op 26 maart spraken de woordvoerders van de fracties met minister-president Rutte en minister van Buitenlandse Zaken Blok over de Staat van de Europese Unie tijdens een notaoverleg in de plenaire zaal.
In de nota zet het kabinet zijn visie op Europa en het Europees beleid uiteen. Onderwerpen in het notaoverleg zijn onder andere de onderhandelingen over de Brexit en het voorstel voor een nieuw Meerjarig Financieel Kader (EU-meerjarenbegroting) dat begin mei 2018 wordt verwacht.
Het kabinet wil dat Nederland een betrouwbare internationale partner blijft en is voorstander van een slagvaardiger Europese Unie. Nederland is internationaal georiënteerd. Internationale handel levert veel banen op. Als lid van de Europese Unie kan Nederland profiteren van kansen en beschermd worden tegen bedreigingen. De Europese Unie is essentieel voor het behoud en de versterking van de welvaart in Nederland, aldus het kabinet.
Het onderwerp Brexit kwam tijdens het debat meermalen terug. Zo gaf Europarlementariër Gerben-Jan Gerbrandy (D66) aan dat de Brexit moet worden gezien als een kans voor Europa. Ook over het Meerjarig Financieel Kader werd gedebatteerd. Tweede Kamerlid Maeijer (PVV) stelde de vraag “Als ik het goed heb, hoorde ik uw coalitiepartner D66 in eerste termijn zeggen dat zij niet uitsluiten dat Nederland uiteindelijk, als uitkomst van de onderhandelingen over het MFK, meer zal gaan betalen. Deelt de minister deze opvatting?” Minister van Buitenlandse Zaken Blok antwoordde dat Nederland zeer terughoudend is met uitbreiding van het MFK en dat Nederland in de onderhandelingen inzet op zuinigheid. Het volledige debat is hier terug te lezen.
Notaoverleg Staat van de Europese Unie en het Werkprogramma van de Europese Commissie 2018, Tweede Kamer
Gisteren heeft het Partnerschap Stedelijke Armoede zijn definitieve actieplan gepresenteerd. De partnerschappen zijn opgericht tijdens het Nederlandse voorzitterschap van de Raad van de Europese Unie in 2016 met het Pact…
Gisteren heeft het Partnerschap Stedelijke Armoede zijn definitieve actieplan gepresenteerd. De partnerschappen zijn opgericht tijdens het Nederlandse voorzitterschap van de Raad van de Europese Unie in 2016 met het Pact van Amsterdam. In de Partnerschappen werken Europese stedelijke gebieden en regio’s samen met de Europese Commissie en lidstaten aan een betere en sterkere stedelijke dimensie in het Europees beleid.
Een van de twaalf partnerschappen heeft als hoofdthema stedelijke armoede. Dit partnerschap heeft zich ten doel gesteld “om de armoede te bestrijden en de insluiting van mensen uit achterstandswijken die in armoede leven of dreigen te verzanden, te verbeteren”. Het partnerschap beoogt deze doelstelling te behalen door middel van zowel een locatie- als een mensgerichte aanpak. Hoewel deze doelstellingen ogenschijnlijk haaks op elkaar staan, complementeren ze elkaar. Bij de locatiegerichte aanpak richt het partnerschap zich op bepaalde achterstandswijken in steden waar armoede hardnekkig is en bij de mensgerichte aanpak richt het partnerschap zich op bepaalde bevolkingsgroepen die harder getroffen worden door armoede dan andere. Daarnaast houdt dit partnerschap zich bezig met het bestrijden van kinderarmoede en de vernieuwing van achterstandswijken. In het deze week gepubliceerde actieplan stelt het partnerschap twaalf acties voor.
Elk partnerschap publiceert uiteindelijk een actieplan waarin het acties uiteenzet. Die acties moeten binnen het bestaande wetgevingskader leiden tot een beter resultaat. De acties van het actieplan stedelijke armoede zijn onder te verdelen in vijf verschillende groepen:
acties ter bestrijding van kinderarmoede, zoals bijvoorbeeld de Europese Kindergarantie. Dat is een financieel instrument dat investeringen ten voordele van (kansarme) kinderen mogelijk maakt;
acties rondom de opwaardering van achtergestelde wijken door een grotere focus op achterstandswijken in het Cohesiebeleid post-2020;
acties ter bestrijding van dakloosheid, door een verandering in aanpak van relevante Europese fondsen;
acties gericht op de integratie van Roma, door middel van een geïntegreerd Roma-raamwerk. Daarin werken verschillende bestuursniveaus samen om Roma-integratie bevorderen.
Met name de acties die betrekking hebben op achterstandswijken, geïntegreerde acties (zoals kennisuitwisseling) en kinderarmoede zijn relevant voor Nederland. Het bestrijden van stedelijke armoede is momenteel geen prioriteit onder het Cohesiebeleid. De acties van het partnerschap zijn erop gericht om dit te veranderen in het Cohesiebeleid post-2020. Hetzelfde geldt voor de aanpak van achterstandswijken. Het is onder het huidige Cohesiebeleid niet mogelijk om een stedelijke territoriale doelstelling op te nemen. Dat wil zeggen dat bepaalde gebieden van een stad nog niet gericht gestimuleerd kunnen worden met subsidies. Ook hier wil het partnerschap in het nieuwe Cohesiebeleid verandering in brengen.
Op 23 maart vond de eerste bijeenkomst van de interregionale Brexit-groep plaats. Het doel van deze groep is om de regio’s een stem te geven in het Brexit-proces.
Onderwerpen: Brexit, Rol EU-instellingen in het onderhandelingsproces, Standpunten Comité van de Regio’s
In januari 2018 heeft het Comité van de Regio’s een interregionale Brexit groep opgezet. Afgelopen vrijdag, 23 maart, vond de eerste bijeenkomst plaats. De Nederlandse regio’s worden binnen de Brexit groep vertegenwoordigd door Michiel Rijsberman (gedeputeerde provincie Flevoland), Jeannette Baljeu (gedeputeerde provincie Zuid-Holland) en Michiel Scheffer (gedeputeerde provincie Gelderland).
Gedeputeerde Michiel Rijsberman werd tijdens de vergadering op 23 maart benoemd tot vicevoorzitter. De voorzitter van de Brexit groep is Francois DeCoster, burgemeester van Saint-Omer. Het doel van de interregionale Brexit groep is om lokale en regionale autoriteiten van gedachten te laten wisselen over de gevolgen van de Brexit en ideeën te delen over oplossingen om de hardst getroffen regio’s te ondersteunen.
Hulp bieden aan gebieden die niet in het CvdR zijn vertegenwoordigd (bijvoorbeeld het woon-werkverkeer in Gibraltar)
De commissie Economisch Beleid (ECON) van het Europees Comité van de Regio’s heeft in samenwerking met EUROCHAMBRES een rapport uitgebracht waarin mogelijke gevolgen van de Brexit voor Europese regio’s behandeld worden. Uit het rapport blijkt dat de Nederlandse regio’s na de Ierse regio’s het hardst getroffen worden in de primaire (voedsel- en grondstoffenindustrie) sector als gevolg van een Brexit. Noord-Holland (12,3%), Flevoland (12,3%) en Noord-Brabant (12,2%) worden in het CvdR-rapport genoemd als Nederlandse regio’s die de grootste (economische) blootstelling aan de Brexit ondervinden in de primaire sector. Vorige week werd in een nieuwsbericht van de Europese Ster dit rapport nader uitgelicht.
Kansen en risico’s voor de regionale en lokale economie: Brexit-rapporten nader beschouwd, Europa decentraal
Ieder jaar publiceert het Europees Comité van de Regio’s een rapport over de ontwikkelingen omtrent het instrument van Europese Groepering voor Territoriale Samenwerking (EGTS). Een EGTS is een overkoepelend samenwerkingsverband…
Ieder jaar publiceert het Europees Comité van de Regio’s een rapport over de ontwikkelingen omtrent het instrument van Europese Groepering voor Territoriale Samenwerking (EGTS). Een EGTS is een overkoepelend samenwerkingsverband voor grensoverschrijdende, transnationale en interregionale samenwerking binnen Europa. Uit het nieuwe rapport blijkt onder meer dat er in 2017 een stijging is geweest van het aantal territoriale samenwerkingen binnen Europa.
Het instrument van Europese Groepering voor Territoriale Samenwerking (EGTS) werd ingesteld met de EGTS-verordening 1082/2006. De EGTS heeft als doel om transnationale, grensoverschrijdende en interregionale samenwerking tussen lidstaten of hun decentrale overheden te bevorderen en makkelijker te maken. Zo kan het EGTS-instrument het voor regionale overheden mogelijk maken om hun eigen rechtspersoonlijkheid op te richten. Hieruit kunnen verschillende bilaterale of multilaterale samenwerkingsverbanden voortvloeien.
Met het EGTS-instrument worden regio’s in staat gesteld om zich, zonder de tussenkomst van nationale parlementen, te kunnen verenigen. Het instrument geeft vorm aan het principe van grensoverschrijdende samenwerking (GROS).
De EGTS-verordening werd in 2013 geamendeerd met enkele aanpassingen. Zo kunnen, in de nieuwe verordening, niet-lidstaten deelnemen in een EGTS en worden bepaalde procedures transparanter. Uit het vorige jaarrapport van 2016 bleek dat in 2016 niet alle lidstaten deze vernieuwde verordening hebben geïmplementeerd.
Uit het jaarrapport 2017 blijkt dat nog steeds niet alle lidstaten de geamendeerde verordening in de nationale uitvoeringsregelgeving hebben verwerkt. Nederland heeft voor het rapport van 2017 niet aangegeven wat de stand van zaken was omtrent het aanpassen van nationale wetgeving voor de geamendeerde verordening.
Momenteel is Nederland actief in drie EGTS-verbanden. Samen met België werkt Nederland in de EGTS Linieland van Waas en Hulst en met Luxemburg, Cyprus, Duitsland, Frankrijk, Hongarije, België en Tsjechië werkt Nederland in de EGTS European Urban Knowledge Network. Tevens zit Nederland samen met Italië, Duitsland, Frankrijk, België en Zwitserland in de EGTS Interregionale Alliantie voor de Rijn-Alpen-Corridor.
Verder vermeldt het nieuwe EGTS-rapport dat Nederland in 2016 en 2017 op goedkeuring wachtte voor een nieuwe EGTS met Italië voor een project genaamd Cittaslow. Daarnaast is Nederland, in samenwerking met Frankrijk, bezig met een EGTS genaamd Saint Martin-Sint Maarten.
In eerdere berichtgeving van Europa decentraal werd aangegeven dat in 2016 in totaal 65 territoriale samenwerkingen actief waren in Europa. Het rapport van 2017 geeft aan dat er aan het eind van het jaar 2017 in totaal 68 verschillende samenwerkingen zijn. Er is in 2017 één samenwerking opgeheven en er zijn vier opgericht.
De territoriale samenwerkingen die in 2017 zijn opgericht variëren van lokale en regionale organisaties tot wetenschappelijke instituties en universiteiten. Sommigen van deze samenwerkingen focussen op regionale ontwikkeling, andere samenwerkingen hebben specifiekere doelstellingen.
Hoe kunnen we als gemeente gebruik maken van het samenwerkingsinstrument EGTS?, praktijkvraag Europa decentraal
Op 29 maart ging de Tweede Kamercommissie voor Europese Zaken in gesprek met de Permanent Vertegenwoordiger van Nederland bij de Europese Unie Robert de Groot over Europese actualiteiten.
Aanwezig bij het gesprek waren de commissieleden Anne Mulder (VVD), Kees Verhoeven (D66), Stieneke Van der Graaf (CU) en commissievoorzitter Malik Azmani (VVD).
Permanent Vertegenwoordiger Robert de Groot begon het gesprek met een uiteenzetting van Europese actualiteiten waar de Europese Raad zich op dit moment mee bezig houdt. Ten eerste de strategische agenda voor de EU. In de strategische agenda staan de prioriteiten van de Raad beschreven die worden gebruikt voor het plannen van de werkzaamheden van de Europese Raad en tevens dienen als basis voor de werkprogramma’s van andere EU-instellingen. In juni 2014 nam de Raad de strategische agenda voor de periode 2014-2019 aan, die de basis vormde voor het tienpuntenplan van de Europese Commissie die in 2014 aantrad. Nu streeft de Raad ernaar de komende tijd opnieuw een strategische agenda vast te stellen die als basis dient voor het werkprogramma van de Europese Commissie die eind 2019 zal aantreden.
Naast de strategische agenda is er ook het reguliere traject van Commissievoorstellen waar de Raad zich mee bezig houdt. Belangrijke voorstellen die in de komende maanden worden verwacht zijn het Meerjarig Financieel Kader (begin mei) en de voorstellen voor de digitale eengemaakte markt (eind april).
De Raad bespreekt ook plotseling opkomende politieke incidenten zoals de staaltarievendiscussie tussen de Verenigde Staten en Europa en het vergiftigingsschandaal in Salisbury (Verenigd Koninkrijk).
Vanuit de Kamercommissie Europese Zaken werden er vervolgens vragen gesteld aan de Permanent Vertegenwoordiger. Anne Mulder (VVD): “Waar staat Nederland in het speelveld van de EU nu het Verenigd Koninkrijk op het punt staat te vertrekken?” Robert de Groot antwoordde dat het speelveld fors anders is komen te liggen. De Frans-Duitse as speelt een belangrijke rol in het vaststellen van de koers die Europa zal gaan varen. Er kan echter op dit moment nog niet worden voorspeld welke vorm dit precies zal aannemen, Frankrijk en Duitsland hebben aangekondigd begin juni de eerste plannen te presenteren.
Nederland is bezig zich te positioneren in het veranderende speelveld en wil medestanders vinden. Dat lukt goed, gezien er meer bijeenkomsten zijn met de Benelux, de Visegrad landen en de Nordics, aldus Permanent Vertegenwoordiger Robert de Groot.
Kamerlid Stieneke van der Graaf (CU) vroeg wat de verwachtingen zijn voor de Europese top in Sofia, met name op het gebied van de Westelijke Balkan strategie. Robert de Groot antwoordde dat de Westelijke Balkan strategie van de Europese Commissie bij een aantal lidstaten goed gevallen is, maar bij een fors aantal ook niet. Vooral het noemen van een datum levert forse kritiek op. Er zijn geen verwachtingen dat een meerderheid van de lidstaten zich voor dit voorstel zal uitspreken in Sofia, aldus Robert de Groot.
Staatssecretaris Stientje van Veldhoven van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW) heeft op maandag 26 maart 2018 maatregelen gepresenteerd om de luchtkwaliteit in Nederland te verbeteren. De maatregelen zullen…
Staatssecretaris Stientje van Veldhoven van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW) heeft op maandag 26 maart 2018 maatregelen gepresenteerd om de luchtkwaliteit in Nederland te verbeteren. De maatregelen zullen worden opgenomen in het Nationale Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL). Provincies en gemeenten spelen een belangrijke rol in de uitvoering van deze maatregelen.
De Europese Unie stelt eisen aan de luchtkwaliteit in de EU-lidstaten, onder meer door de Europese richtlijn luchtkwaliteit (richtlijn 2008/50/EG). In deze Europese richtlijn zijn grenswaarden neergelegd waar Nederland aan moet voldoen. Op dit moment voldoet Nederland niet op alle punten aan de Europese luchtkwaliteitsnormen. Daarom stelt het ministerie van IenW aanvullende nationale maatregelen voor die de luchtkwaliteit moeten verbeteren.
In samenwerking met provincies en gemeenten zijn 100 aanvullende maatregelen opgesteld die moeten bijdragen aan een hogere luchtkwaliteit. Hiermee moet het oplossen van de overschrijdingen van de grenswaarden worden geconcretiseerd, om zo snel mogelijk overal de grenswaarden te halen. De maatregelen variëren van de herinrichting van een kruispunt tot extra investeringen voor elektrische laadpalen. Ook moet parkeren voor minder vervuilende auto’s goedkoper worden. Daarnaast is een knelpuntenanalyse uitgevoerd, waarin wordt ingegaan op de oorzaken van de overschrijdingen van de Europese grenswaarden.
De maatregelen vormen een aanvulling op het Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL). Het NSL is een plan om de luchtkwaliteit in Nederland te verbeteren. In het NSL werken het Rijk, provincies en gemeenten samen. Het doel van het NSL is om te voldoen aan de Europese grenswaarden voor fijnstof (PM10) en stikstofdioxide (NO2).
Uit de meest recente monitoringsrapportage van het NSL blijkt dat de concentratie fijnstof en stikstofdioxide in de lucht op verschillende plaatsen in Nederland niet voldoet aan de Europese normen. De overschrijding van de grenswaarden voor stikstofdioxide doet zich met name voor langs verschillende drukke straten in Nederlandse binnensteden. Ook wordt de concentratie fijnstof overschreden in gebieden waar intensieve veehouderij plaatsvindt.
Eerder dit jaar oordeelde ook de rechtbank Den Haag dat de Nederlandse Staat niet voldoet aan de grenswaarden uit de richtlijn luchtkwaliteit.
Van 27 maart tot en met 7 mei 2018 kan door iedereen een zienswijze op de aanpassing van het Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit worden ingediend. De zienswijzen zullen worden beoordeeld door het ministerie van IenW en ze zullen worden beantwoord in een Nota van Antwoord die aan het parlement wordt aangeboden. In deze Nota van Antwoord wordt vermeld op welke wijze de ingediende zienswijzen worden betrokken bij het concept-kabinetsbesluit Aanpassing NSL 2018.
Maatregelen om luchtkwaliteit snel te verbeteren, persbericht Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat
Nederlandse staat wint zaak luchtkwaliteit: geen aantoonbare schade, nieuwsbericht Europa decentraal
Op 23 maart 2018 hield staatssecretaris van Velthoven van het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat een toespraak over circulaire economie in de Eerste Kamer voor het Benelux-parlement. In haar toespraak…
Op 23 maart 2018 hield staatssecretaris van Velthoven van het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat een toespraak over circulaire economie in de Eerste Kamer voor het Benelux-parlement. In haar toespraak stelde ze dat de fase om actie te ondernemen is aangebroken en onderstreepte ze het belang van samenwerken tussen de koplopers.
De staatssecretaris hield haar toespraak tijdens de voorjaarsvergadering van het Benelux-parlement in het kader van circulaire economie. In het bijzonder kwamen in deze vergadering grensoverschrijdende afvalstromen en hergebruik van materialen naar voren. De viceminister-president van de Vlaamse regering riep daarbij Nederland en Luxemburg op om in Benelux-verband gezamenlijk beleid te maken om zo de groene waterstofeconomie tot een succes te maken. Hierover zal waarschijnlijk op 19 en 20 oktober 2018 in Groningen een conferentie worden gehouden.
Verder stelde de staatssecretaris in haar toespraak dat voor de zomer een aantal projecten zullen worden opgestart en uitgevoerd in het kader van de transitie-agenda’s. Als voorbeeld noemde ze het aanpassen van wet- en regelgeving, zoals afval voortaan als grondstof te benoemen (voor zover Europese regelgeving dit toelaat). Voor meer informatie hierover zie de Praktijkvraag: Hergebruik afval, wanneer is afval niet langer afval?
Daarnaast zal de overheid meer duurzaam inkopen en wacht de staatssecretaris op een advies van de Sociaal Economische Raad (SER) over de mogelijkheden die het nationale financiële en fiscale instrumentarium daartoe biedt. De staatssecretaris zou ook graag samen willen werken met andere EU-landen om te onderzoeken wat de mogelijkheden en voor- of nadelen zijn van dit instrumentarium om de nationale en Europese doelen te bereiken.
In haar toespraak kwam het belang van samenwerking tussen de koplopers ten aanzien van circulaire economie (de Benelux-landen, Finland, Frankrijk, Slovenië en Duitsland) sterk naar voren. Minister-president Rutte zal gezamenlijk met zijn Belgische, Luxemburgse en Sloveense collega’s in december dit jaar een paper indienen ten behoeve van de discussie over circulaire economie in de Europese Raad. Een genoemd voorbeeld van een reeds geslaagde samenwerking tussen de koploperlanden is de North Sea Resources Roundabout. Dit is een Green Deal tussen landen aan de Noordzee om de regelgeving voor het winnen van grondstoffen uit afvalresten te stroomlijnen.
De overheid wil zich sterk maken om samen met de koploperlanden de Europese Commissie te overtuigen dat de uitvoering van het EU-Actieplan voor de circulaire economie versneld moet worden. Dit actieplan moet ook een ambitieus vervolg krijgen onder de volgende Commissie door middel van effectieve regelgeving en instrumenten. De Commissie zal ook de marktvraag voor secundaire grondstoffen moeten aanjagen. De staatssecretaris wil om dit alles te bereiken samen optrekken in Benelux- en Europees verband.
Eind maart heeft de rechtbank Rotterdam drie algemeen belang besluiten ongegrond verklaard. Momenteel wordt de Wet Markt en Overheid herzien, waarbij de mogelijkheid voor decentrale overheden om een algemeen belang…
Eind maart heeft de rechtbank Rotterdam drie algemeen belang besluiten ongegrond verklaard. Momenteel wordt de Wet Markt en Overheid herzien, waarbij de mogelijkheid voor decentrale overheden om een algemeen belang besluit te nemen waarschijnlijk wordt aangescherpt. De drie recente uitspraken zijn in lijn met eerdere rechtspraak van de rechtbank: decentrale overheden moeten een algemeen belang besluit heel zorgvuldig motiveren en alle relevante belangen na daadwerkelijk onderzoek afwegen.
Decentrale overheden die economische activiteiten verrichten moeten zich houden aan de gedragsregels Markt en Overheid, die zijn opgenomen in de Mededingingswet. Wanneer een activiteit plaatsvindt in het algemeen belang is de wet echter niet van toepassing. Onder bepaalde voorwaarden kunnen decentrale overheden daarom een algemeen belang besluit nemen, waarna zij zich niet hoeven te houden aan de regels van de Wet M&O. Deze besluiten moeten dan wel voldoen aan de zorgvuldigheidseisen van afdeling 3.2 van de Algemene wet bestuursrecht (Awb).
De rechtbank Rotterdam heeft de afgelopen tijd al een aantal van deze algemeen belang besluiten vernietigd. Net als in de drie onderstaande uitspraken komt daarbij steeds terug dat de belangenafweging niet goed was uitgevoerd. Voordat het besluit wordt genomen moet namelijk een afweging worden gemaakt tussen het belang dat met de vaststelling wordt nagestreefd en de belangen van eventuele derden. Dit betreft vaak de ondernemers die al op de markt actief zijn. Ook komt in de uitspraken terug dat de noodzaak voor het niet (volledig) doorberekenen van de integrale kosten niet goed onderbouwd is.
De gemeenteraad heeft een algemeen belang besluit genomen voor het exploiteren van parkeergarages. In de voorbereiding hierop heeft de gemeente echter geen kennis vergaard over de verschillende belangen die bij het vaststellen van het besluit spelen. De gemeente heeft slechts gesteld dat het aannemelijk is dat bij doorberekening van de integrale kosten gebruikers van de parkeergarages uitwijken naar andere voorzieningen.
De rechtbank oordeelt daarom dat in het vaststellingsbesluit niet goed genoeg onderbouwd is waarom de exploitatie van aangewezen parkeervoorzieningen niet kan plaatsvinden tegen de integrale kosten. Hoewel ook de rechtbank (op basis van de zich in het dossier bevindende stukken) zich afvraagt in welke mate de derde partij door een algemeen belang besluit van de gemeente in haar belangen wordt geschaad, laat dit onverlet dat de gemeente gehouden was een gedegen belangenafweging te maken.
De gemeenteraad heeft een algemeen belang besluit genomen voor de verhuur en exploitatie van ligplaatsen en camperstaplaatsen. Ook hier is de rechtbank van oordeel dat de gemeente niet de nodige kennis omtrent de relevante feiten en af te wegen belangen heeft vergaard, en dat het besluit niet voldoende is onderbouwd. De gemeente baseerde de onderbouwing op het rapport van een private partij. De rechtbank is echter van oordeel dat dit rapport dusdanige gebreken vertoont, dat ook daarmee geen sprake is van een gedegen onderbouwing. Het is bijvoorbeeld niet duidelijk of sommige stellingen zijn gebaseerd op een representatieve steekproef. Het rapport is daarnaast opgemaakt zonder dat de relevante derde partij wiens belangen moesten worden afgewogen is bevraagd of bezocht. Ook heeft de gemeente niet het effect van doorberekening van de integrale kosten onderzocht, maar de noodzaak om deze kosten niet volledig door te berekenen slechts gebaseerd op aannames.
De gemeenteraad heeft een algemeen belang besluit genomen voor het aanbieden van parkeergelegenheid op transferia. Ook in deze zaak heeft de gemeente niet het effect van het doorberekenen van de integrale kosten onderzocht. Daarnaast heeft de gemeente ook nagelaten om te onderzoeken of de beleidsdoelen wel kunnen worden bereikt door de tariefstelling te hanteren waarbij niet de integrale kosten worden doorberekend. Als laatste heeft de gemeente ook geen kennis vergaard over de af te wegen belangen, alvorens het besluit te nemen.
Naar aanleiding van de evaluatie van de Wet M&O is de wetgever voornemens de gedragsregels Markt en Overheid aan te passen. Het conceptvoorstel van de wetswijziging is in september 2017 bij een internetconsultatie opengesteld. Momenteel wordt het wetsvoorstel verder voorbereid, waarbij Staatssecretaris Mona Keijzer bijvoorbeeld nog haar standpunt moet bepalen. Het voornemen in het wetsvoorstel om het algemeen belang besluit aan te scherpen kon op gemengde reacties rekenen. De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) heeft bijvoorbeeld het standpunt ingenomen dat de Wet M&O moet vervallen. In dit nieuwsbericht van Gemeente.nu geeft een woordvoerder van het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat aan dat er bij de verdere voorbereiding van het wetsvoorstel ook overlegd wordt met de Tweede Kamer. Daarbij wordt ook een eerdere initiatiefnota uit 2015 van twee Kamerleden aangehaald, die juist pleitten voor een nog verdergaande aanscherping van de wet. In het nieuwsbericht geeft de woordvoerder verder aan dat de verwachting is dat het wetsvoorstel dit jaar wordt ingediend.
Mogen niet-EU-studenten zich in onze gemeente vestigen, terwijl ze in een naburige lidstaat studeren?
Antwoord: Binnen de Europese Unie is er sprake van vrij verkeer van onder meer diensten en personen. Dit betekent in deze praktijkcase dat onderzoekers en studenten vrijuit moeten kunnen reizen…
Onze gemeente bevindt zich in een grensregio waar er sprake is van (bevolkings)krimp. Aan de andere kant van de grens is er echter veel activiteit op het gebied van onderwijs en onderzoek. Welke mogelijkheden zijn er voor onze gemeente – bijvoorbeeld op het gebied van het bieden van huisvesting aan buitenlandse studenten die aan de andere kant van de grens studeren – om hier ook de vruchten van te plukken en met welke (Europese) regelgeving krijgen we te maken?
Binnen de Europese Unie is er sprake van vrij verkeer van onder meer diensten en personen. Dit betekent in deze praktijkcase dat onderzoekers en studenten vrijuit moeten kunnen reizen binnen de EU en bijvoorbeeld de mogelijkheid moeten hebben om aan de ene kant van grens te wonen en aan de andere kant te werken of studeren. Op dit moment mogen niet-EU-burgers (op basis van nationale wetgeving) niet in Nederland wonen wanneer ze over de grens studeren of stage lopen. Een pilotproject in Limburg (pilot huisvesting Akense niet-EU-studenten) is hier momenteel een uitzondering op. Daarnaast is er Europese regelgeving die beoogt de grensoverschrijdende mobiliteit te bevorderen.
De mogelijkheden voor studenten uit derde landen (landen buiten de EU) om te studeren in de ene lidstaat en te wonen en/of werken in een andere, naburige lidstaat zijn op dit moment beperkt. De EU deelt met de lidstaten bevoegdheden op het gebied van migratie en verblijf. Dit betekent dat er geen sprake is van volledige harmonisering, omdat zowel de EU als haar lidstaten wetgevers zijn op dit gebied. Het is niet mogelijk om via een beroep op EU-wetgeving een verblijfsvergunning voor niet EU studenten in Nederland aan te vragen en zich in te schrijven aan een onderwijsinstelling aan de andere kant van de grens. Het huidige stelsel gaat uit van verblijf en studie in één en hetzelfde EU-gastland.
De internationalisering van het hoger onderwijs staat momenteel hoog op de agenda bij bestuurders en beleidsmakers. De Europese Unie (EU) stimuleert de toelating van studenten uit derde landen (d.w.z. van buiten de EU) aan de Europese universiteiten en heeft getracht een alomvattend wettelijk regime in te voeren om dit te vergemakkelijken. EG Richtlijn 2004/114 vormt hiervan de kern. Deze richtlijn bepaalt de voorwaarden voor de toelating van studenten van buiten de EU tot de lidstaten van de EU. In mei 2016 werd een nieuwe Europese richtlijn (EU-Richtlijn 2016/801) gepubliceerd (die 23 mei 2018 moet zijn geïmplementeerd) die gaat over een herziening van de bestaande richtlijnen voor toegang en verblijf van derdelanders met het oog op onderzoek en studie. Deze vernieuwde richtlijn bevat ook bepalingen die toezien op andere categorieën derdelanders dan studenten en onderzoekers: scholierenuitwisseling, bezoldigde en onbezoldigde stages, vrijwilligerswerk en au-pairactiviteiten.
De Richtlijn 2016/801 bevat voor niet-EU-studenten een uitbreiding van de verblijfsmogelijkheden tot het hele gebied van de EU voor een periode variërend van 180 tot 360 dagen. Dit in tegenstelling tot alleen de verblijfsmogelijkheden in de ontvangende lidstaat, wat nu het geval is. Het wordt (net als voor onderzoekers) nu ook voor studenten en betaalde stagiairs mogelijk tijdelijk te verblijven in een andere lidstaat dan de lidstaat waarin ze zijn toegelaten voor bijvoorbeeld een studie. Dit geldt dan wel op basis van een notificatie, zonder dat in de lidstaat van vestiging opnieuw de procedure voor een verblijfsvergunning en werkvergunning hoeft te worden doorlopen.
De grenseffectenrapportage 2017 van het instituut ITEM beoogt om vanuit EU-regionaal perspectief de effecten van wetgeving en beleid op grensregio’s in kaart te brengen. Op basis van input van diverse partners uit de grensregio’s (onder meer grensinfopunten, regionale overheden, EU-regio’s en vakbonden) werd door ITEM in dit onderzoek uit 2017 in totaal gekeken naar grenseffecten op zes specifieke dossiers. Eén van de dossiers betrof grensoverschrijdende (im)mobiliteit van studenten uit derde landen in de Euregio Maas-Rijn. In dit dossier wordt een analyse en evaluatie van het Europese en nationale studentenmigratiebeleid vanuit EU-regionaal perspectief gegeven. Het rapport laat zien dat er een grensregionadeel is voor studenten uit derde landen en haalt daarbij het voorbeeld aan van de pilot huisvesting Akense niet-EU-studenten.
In de Duits-Nederlandse context is reeds een oplossing ingevoerd om de huidige beperkingen van de wetgeving op te heffen. Omdat de niet-EU-studenten niet in Nederland studeren, komen zij niet in aanmerking voor een Nederlandse verblijfsvergunning voor het verblijfsdoel studie. Daarom werd door de minister van Wonen voor de afgifte van deze verblijfsvergunningen een tijdelijk beleidskader geschapen op grond van artikel 3.4, derde lid, Vreemdelingenbesluit 2000.
De pilot huisvesting Akense niet-EU-studenten voorziet erin dat een student die fulltime (dus meer dan 180 tot 360 dagen) in Aken studeert in aanmerking komt voor een verblijfsvergunning in Kerkrade of Heerlen, op voorwaarde dat een bewijs van voldoende financiële middelen wordt overlegd. In het kader van deze pilot worden maximaal 75 verblijfsvergunningen per jaar afgegeven. De pilot als geheel is een tijdelijke maatregel met een looptijd van vijf jaar. Zo is er nu dus de beperkte mogelijkheid geschapen een verblijfsvergunning aan niet EU onderdanen af te geven voor een verblijf in Nederland terwijl wordt gestudeerd in Duitsland.
Openstelling van de grensoverschrijdende woningmarkt voor studenten is mogelijk gunstig voor de ontwikkeling van gemeenten. De uitkomsten van de pilot lossen voor een deel de slechte verhouding tussen vraag en aanbod naar huisvesting aan beide kanten van de grens op. Terwijl de stad Aken een tekort heeft aan woonruimte voor studenten, worstelt Parkstad Limburg met bevolkingskrimp. Dit heeft vooral te maken met het vertrek van jongeren naar zogenaamd aantrekkelijkere regio’s in Nederland. Zo kunnen Aken en Parkstad Limburg door een bundeling van krachten ‘twee vliegen in een klap slaan’: extra huisvesting aanbieden aan studenten die in Aken studeren en tegelijkertijd leegstaande woningen in Parkstad Limburg een goede bestemming geven.
Bij Grensinfopunten (allemaal liggend in de Nederlandse grensregio’s) kan er informatie worden verkregen over het wonen, werken en studeren over de grens. Zo kunnen studenten hier bijvoorbeeld alle informatie over het verhuizen naar Nederland opvragen. Ze krijgen te horen waar zij zich kunnen inschrijven bij de desbetreffende gemeenten, hoe ze zich moeten aanmelden bij de Immigratie en Naturalisatie Dienst en welke verzekeringen ze moeten afsluiten. De Grensinfopunten werken intensief samen, maar zijn verder zelfstandig. Ze worden op verschillende wijzen gefinancierd, soms door bijvoorbeeld provincies, gemeenten, Belgische of Duitse decentrale overheden en vaak met subsidie vanuit de Europese Unie.