Bovenstaande uitspraak kwam ik afgelopen week tegen. Het zette me aan het denken. Letterlijk gezien ben ik 25 maart gevallen en weer opgestaan. Echter figuurlijk gezien lig ik nog steeds op de grond. Het gaat namelijk helemaal niet goed op dit moment. Ik wil zo graag vooruit, maar het lukt niet en dat frustreert enorm.
Afgelopen week was ik in overleg met mijn fysio en orthopeed omdat ik nog steeds veel pijn blijf houden. Pijn komt in de meeste gevallen niet door de gescheurde voorste kruisband, maar de vraag is waardoor wel. In zekere zin ga ik ook wel wat vooruit. Ik kan mijn knie namelijk beter buigen, waardoor ik ook beter kan fietsen, autorijden en traplopen. Zelfs oefeningen zoals de squat gaan steeds makkelijk en dieper zonder dat mijn knie daarop reageert. Het probleem zit 'm in het staan en lopen. Dat blijft pijnlijk! Elke keer als mijn knie gestrekt wordt, of ik dat nou zelf doe of dat mijn fysio dat passief doet, zit er een scherpe pijnscheut in mijn knie. Het voelt alsof er iets in de weg zit van binnen. Omdat met lopen en staan een goede strekking nodig is, blijft dit dus problemen geven. Hierdoor kom ik ook niet vooruit met werken; ik werk nog steeds maar een paar uurtjes per dag en dan is het ook echt klaar en zit ik thuis met een pijnlijke knie op de bank. Het meest vervelende is echter nog dat ik een emotioneel wrak begin te worden. Ik ben continu moe, moet opletten om niet op iedereen chagrijnig te reageren en moet om het minste of geringste janken. Ik herken mezelf helemaal niet op deze manier. Ik wil zo graag weer lekker kunnen wandelen met de honden of naar een feestje waar je de hele avond staat. Mijn wereldje is zo verschrikkelijk klein op dit moment. Pfff.... Deze revalidatie is voor mij zeker 80% mentaal en ik had niet verwacht dat dat zo ontzettend moeilijk zou zijn!
In overleg met de orthopeed heb ik nu al eind mei (eerder dan gepland) een controle bij hem staan. Ook staat er, onder voorbehoud, al een kijkoperatie gepland in de week na Pinksteren. Als er iets inklemt, dan zal dit weggehaald moeten worden namelijk. Ik hoop echt dat dit het gaat oplossen, maar tegelijkertijd ben ik me aan het afvragen of het niet allemaal tussen mijn oren zit en ik me aanstel. Zoals ik al zei, ik wil opstaan, maar lig nog steeds op de grond..
Ik denk dat er veel mensen met knieklachten zijn die van hun fysio of arts horen dat ze vocht in hun knie hebben. Even voor de duidelijkheid: iedereen heeft vocht in zijn knie. Je fysio of arts zal bedoelen dat er meer vocht dan normaal in je knie zit. Het vocht in je knie (met een moeilijk woord synovia) is heel belangrijk voor je kraakbeen. Het bevat namelijk de 'voeding' voor het kraakbeen en zorgt er ook voor dat al het 'afval' wordt afgevoerd. Je kraakbeen blijft hierdoor dus in topconditie. Een goede samenstelling van het vocht in je knie is essentieel voor je kraakbeen. En gezond kraakbeen is essentieel voor het goed functioneren van je knie. Slijtage aan je kraakbeen (ook wel artrose genoemd) geeft vaak veel pijn en beperkingen.
Het kapsel van je knie (zit als een soort spinnenweb om je hele knie heen) zorgt voor de productie en afbraak van het vocht. Schade aan het kapsel zorgt voor een minder effectieve productie, maar ook minder afbraak van vocht. Dit kapsel is dus heel erg belangrijk! Bij (bijna) elk knietrauma zal er kapselschade ontstaan. Soms wat meer, soms wat minder. Het kapsel heeft een tijdje nodig om weer te herstellen en zijn functie weer optimaal te kunnen uitvoeren. Meestal duurt dit zo'n drie weken. In de eerste weken na een knietrauma is het dus heel normaal dat je knie dik is. Of er meer vocht dan normaal in je knie zit, kunnen we testen met de strijktest. Als je kijkt op de afbeelding hieronder zie je op het linker plaatje aan de binnenkant bij de pijl dat het vocht in de knie gestreken is. Als je dan aan de buitenkant terug strijkt (rechter plaatje) duw je het extra vocht als het ware weer naar buiten. Nu zie je bij de pijl een bultje ontstaan. Bij een gezonde knie hoort er geen bultje te ontstaan aan de binnenkant! Hoe groot de bult is, laat zien hoeveel extra vocht er in je knie zit. Dit heeft consequenties voor wat je kan doen.
In de eerste drie weken (zo lang het kapsel nog niet hersteld is) zul je alleen rustig aan mogen belasten. Rennen en springen is een no-go, daarmee kun je je kraakbeen echt beschadigen! Ook is het belangrijk om in de gaten te houden hoe je knie reageert na bijvoorbeeld een training. Wordt hij dikker (dus is er meer vocht bij de strijktest) dan heb je teveel gedaan! Helaas hoor ik nog vaak dat er ondanks een dikke knie, toch zwaar getraind wordt. Dat is net zo effectief als dweilen met de kraan open. Totaal niet dus! Dit komt doordat het extra vocht zorgt voor het uitschakelen van de spieren in de buurt van je knie (ook weer zo'n moeilijk woord: reflexinhibitie). Je traint dus echt voor Jan-met-de-korte-achternaam...
Ook bij een kijkoperatie raakt het kapsel beschadigd door het maken van de 'kijkgaatjes'. Daarnaast wordt je knie gespoeld met vocht dat normaal niet in je knie zit. Hou hier dus rekening met hetzelfde: de eerste drie weken geen zware belasting om te voorkomen dat er meer schade aan je knie (vooral kraakbeen) ontstaat!
Omdat mijn knie voldoet aan de 3 gouden regels, is mijn oefenschema flink uitgebreid. Inmiddels heb ik een oefenschema waar ik drie keer per week ruim een uur mee bezig ben. Ik doe deze oefeningen op de dagen dat ik niet hoef te werken, zodat mijn knie niet teveel belasting op één dag heeft.
- bruggetje: nu ook op 1 been en met een elastiek om de bovenbenen, zodat de bilspieren harder moeten werken;
- squats (alleen lichaamsgewicht): vooral om ervoor te zorgen dat de belastbaarheid van de knie toeneemt en het me lukt om symmetrisch te belasten;
- walking lunges (alleen lichaamsgewicht): een goede kwaliteit van bewegen is erg belangrijk! Dat wil zeggen dat de knie recht naar voren beweegt en het bovenlichaam goed rechtop blijft;
- 1-benige dead lift: een erg goede oefening voor de kracht in je hamstrings, maar zeker ook voor de rompstabiliteit;
Als je zelf last hebt van je knie, overleg dan altijd eerst met je eigen fysiotherapeut of je deze oefeningen mag doen en hoe vaak je ze mag doen! Morgen heb ik weer fysio. Ben benieuwd of er dan nog oefeningen gaan veranderen.
In mijn blog van 30 maart heb ik je verteld over de 3 gouden regels in de acute fase van een knieletsel. Ik kan op dit moment wel zeggen dat ik die 3 dingen nagenoeg bereikt heb! Weer een stapje vooruit dus! Meteen ook weer een beter humeur, want dat blijft toch wel sterk wisselen. Afgelopen week zat ik duidelijk minder lekker in mijn vel doordat ik meer klachten had (sorry schat!). Echter was dat natuurlijk weer verklaarbaar doordat ik meer gedaan had. In mijn ogen gaat het herstel van mijn knie zoals in het plaatje hiernaast. Zoals jullie zien, is hoe ik me voel redelijk direct afhankelijk van hoe mijn knie voelt. Op dit moment zit ik ergens op die laatste stijgende oranje lijn..
Het vocht in mijn knie is zo goed als weg. Ik merk wel dat het vocht bij een flinke belasting (zoals werken) nog toeneemt, maar in de nacht herstel ik goed en de ochtend erna voelt mijn knie weer hetzelfde als de dag ervoor. Mijn beweeglijkheid gaat ook een stuk beter. De buiging is nu geen belemmering meer met fietsen en zelfs trap aflopen gaat zowaar zonder bij te sluiten. De strekking is bijna pijnvrij, zowel tijdens het zitten of liggen als tijdens het staan of lopen. Daardoor kan ik redelijk ontspannen staan op 2 benen (met het gewicht gelijk verdeeld over links en rechts) en loop ik ook meteen een stuk beter. Over het lopen wil ik nog wat meer vertellen. Ik zei eerder al dat het belangrijk is om goed te kunnen strekken, zodat de bovenbeenspieren afwisselend aanspannen en ontspannen. Tijdens het lopen zelf kun je natuurlijk niet goed letten op het wel of niet ontspannen van je bovenbeen. Daarom geef ik mijn eigen patiënten vaak voorbereidende oefeningen hiervoor. Het begint met kunnen aanspannen en ontspannen terwijl je met je benen languit zit. Je moet dus bewust controle kunnen uitoefenen over je bovenbeenspieren. Daarna ga je moeilijkere houdingen uitproberen, totdat het je ook staand lukt. Ik kan het nu heel goed terwijl ik op 2 benen sta en het gewicht gelijk verdeel. Het is nog wat moeilijker als ik het gewicht wat meer naar links (mijn geblesseerde knie) breng. Vaak als je deze oefeningen onder de knie (of misschien wel boven de knie..) hebt, gaat het ontspannen van het bovenbeen tijdens het lopen automatisch ook beter. Kijk maar eens even naar mijn filmpje. Ik ga er vanuit dat iedereen dit gewoon kan. Kun je het niet? Heb je knieklachten of ze in het verleden gehad? Slim om hieraan te trainen!
Afgelopen maandag en vandaag heb ik weer mijn eerste uurtjes op het werk gemaakt. Naar het werk toe rijden (toch zo'n 70 kilometer in ruim 3 kwartier) was geen probleem, dankzij de automaat van mijn vriend. Normaal gesproken staat mijn agenda hartstikke vol: elk half uur staat er een nieuwe patiënt klaar. Gelukkig hadden we nu gezorgd voor wat meer ruimte tussendoor. Beide dagen heb ik vier uur gewerkt en vijf mensen behandeld. Onze praktijk is behoorlijk ruim en bestaat uit twee verdiepingen: één met behandelkamers en één met de trainingszaal. Hierdoor loop (lees ren) ik normaal gesproken heel wat keren per dag de trap op en af. Als je de trap afkomt, loop je direct de wachtkamer in. Lijkt me best gek als je daar zit te wachten op je therapeut die je komt halen en diezelfde therapeut komt dan supertraag, steeds bijsluitend met het linkerbeen, de trap af. Zelfs mijn stagiaire zei maandag tegen me dat ze het gevoel had met een patiënt samen de trap op te lopen in plaats van met haar stagebegeleider..
Wat heel mooi is om te merken, is dat mijn patiënten mij heel erg goed begrijpen. Misschien nog wel beter dan mijn collega's. Ze hebben in veel gevallen hetzelfde meegemaakt natuurlijk. Ik snap hun strubbelingen ook een heel stuk beter moet ik zeggen! Gelukkig is het dan ook niet erg als ik tijdens de behandeling ga zitten of aangeef dat ik een oefening niet voor kan doen. Iedereen maakt zich druk om mijn knie en wil me helpen. Ook mijn collega's lopen graag een stukje extra om mij wat meters minder te laten maken. Erg fijn! Neemt niet weg dat het werken toch wel tegenvalt. Een dikke knie en behoorlijk wat pijn zijn het gevolg aan het einde van de dag. Een duidelijk teken (zie de gouden regel in mijn blog van 6 april) dat ik wat teveel gedaan heb. Gelukkig voelt mijn knie de ochtend erna wel weer goed aan. De nacht zorgt dus voor voldoende herstel. Nu heb ik een lang weekend dankzij Koningsdag. Volgende week staan er drie werkdagen op de planning, maar met hetzelfde aantal uur en behandelingen als deze week. Hopen dat de reactie dan wat minder is en ik weer die stijgende lijn kan oppakken.
Na bijna 4 weken niet werken, had ik afgelopen week voor het eerst een werkgerelateerde activiteit. Donderdag, vrijdag en zaterdag had ik namelijk cursus. Nou bestaat een cursus uit veel luisteren, maar vaak ook praktisch oefenen. Aangezien deze cursus over de voet en enkel ging, had ik bedacht dat het praktisch oefenen waarschijnlijk ook wel zittend zou kunnen. In elk geval in overleg met mijn baas besloten om gewoon te gaan.
Gelukkig had ik met een andere fysiotherapeut geregeld dat ik kon meerijden. Dat scheelt alweer een hoop belasting per dag. Echter waar ik niet over nagedacht had, is dat pauzes vaak staand worden doorgebracht. Twee keer koffiepauze en één keer middagpauze (in totaal bijna anderhalf uur) waren op donderdag echt funest. 's Avonds had ik veel pijn en een behoorlijk stijve knie. Stom! Echt een domper omdat het de laatste dagen juist zo goed ging. Ik besloot die avond dat ik op vrijdag zo weinig mogelijk zou gaan staan. Gewoon in mijn eentje terug naar het leslokaal met mijn kopje thee en mijn bordje eten. Als de cursusdocent wat voordeed en iedereen er omheen ging staan, ging ik braaf ergens zitten. Kon ik het minder goed zien, maar het scheelde erg veel qua klachten aan mijn knie! Op vrijdagavond wel een stijve knie, maar niet zoveel pijn. Vrijdagavond is normaal mijn vaste trainingsavond en ik had net in het begin van de week met mijn trainer besproken dat ik dan mijn eigen oefeningen kwam doen. Omdat mijn knie beter voelde dit dus ook gewoon gedaan. Lekker een uurtje langs de kant bezig geweest zonder klachten! Op zaterdag heb ik me weer braaf aan mijn eigen regels gehouden tijdens de cursus.
Vandaag wel een wat stijvere en gevoelige knie, maar niet zo erg als na de eerste cursusdag. Met mijn verstand besloten om vandaag een rustdag in te lassen. Ook nu stonden eigenlijk mijn oefeningen op de planning, maar dat wordt alleen maar fietsen op de hometrainer. Morgen staan namelijk mijn eerste uurtjes op het werk weer gepland. Lijkt me beter om daar fit voor te zijn en niet weer opnieuw de grens over te gaan.
Het gaat beter! Sinds afgelopen vrijdag merk ik duidelijk verschil. Ik merk dat aan verschillende kleine dingen:
- Ik loop makkelijker (met de steun van één kruk en binnenshuis zelfs zonder krukken) en kan langer achter elkaar lopen zonder reactie van mijn knie. Buiten wandelen lukt nu ongeveer 20 minuten. Ook mijn fysio vindt dat ik beter loop. Vanochtend liep ik zonder krukken in de oefenzaal en hij was tevreden! Yes! Wat heel belangrijk is tijdens het lopen, is dat mijn bovenbeen afwisselend aanspant en ontspant (zie mijn blog van 30 maart). Op de foto hiernaast kun je bij de pijl zien dat mijn bovenbeen ontspant en mijn knieschijf daardoor naar beneden zakt.
- Ik kan beter zitten. De afgelopen weken kon ik niet lang zitten met gebogen knieën. Vooral het omlaag hangen van mijn onderbenen gaf echt last aan mijn knie en een soort kramp in mijn kuit. Afgelopen weekend had ik een feest, waar ik toch zo'n vier uur heb gezeten en dat ging heel goed.
- Ik kan beter fietsen. Gisteren buiten ruim 3 km gefietst. Op de hometrainer vandaag met 80 rpm (omwentelingen per minuut) 4 km gefietst. Ik ga er zowaar van zweten, heerlijk!
- De belastbaarheid van mijn knie neemt toe. Weet je nog die weegschaal waar ik het laatst over had? Aan de ene kant belasting (wat je doet) en aan de andere kant belastbaarheid (wat je aankan). De belasting is op dit moment hoger dan vorige week en de reactie van mijn knie blijft goed (geen pijn, extra vocht of stijfheid achteraf), dus ook de belastbaarheid neemt toe! In mijn volgende blog zal ik weer een aantal oefeningen laten zien die ik op dit moment doe.
- Ik zit beter in mijn vel. Er is in dit geval een directe relatie tussen meer kunnen en beter in mijn vel zitten. Mooie opwaartse spiraal dus!
Deze week ga ik voor het eerst weer wat werkgerelateerde dingen doen. Woensdagavond mag ik een lezing geven en van donderdag t/m zaterdag heb ik cursus. Ik ga daarvoor dus ook mijn eerste kilometers in de auto maken (achter het stuur bedoel ik dan). Volgende week staan de eerste uurtjes in de praktijk op de planning. Ik heb er zin in!
"Hoe gaat het met je knie?" Redelijk standaard de eerste vraag die ik krijg tegenwoordig. Met mij gaat het goed, met mijn knie wat minder, is dan mijn standaard antwoord. Nog voordat ik goed en wel antwoord heb gegeven, volgt vaak al de tweede vraag. "Ga je je laten opereren of niet?" Dat is een hele lastige. Goed bedoeld van iedereen die hem stelt, maar op dit moment roept deze vraag vooral frustratie bij mij op. Het liefst schreeuw ik dan heel hard dat ik het gewoon echt nog niet weet. Blijkbaar is dat gek. Veel mensen gaan er toch vanuit dat je die voorste kruisband wel 'even' laat reconstrueren. Ik denk dat ik echter te goed weet wat me te wachten staat na die operatie. Daarnaast ben ik ook te goed op de hoogte van de redenen om wel of niet te opereren. Ik ben me er van bewust dat dat voor de meeste mensen niet geldt, dus bij deze een uitleg.
Om te begrijpen wat een voorste kruisband doet, zal ik je eerst wat moeten uitleggen over de anatomie van de knie. De knie is voor zijn stabiliteit afhankelijk van verschillende structuren, zoals spieren en banden. De voorste kruisband is één van deze banden. Samen met de achterste kruisband ligt hij in het midden van de knie. De kruisbanden draaien in elkaar als je onderbeen ten opzichte van je bovenbeen draait en geven daarbij heel veel stevigheid (rotatoire stabiliteit). Behalve de stabiliteit die ze geven bij het draaien, zorgt de voorste kruisband er ook voor dat je onderbeen niet naar voren kan schuiven ten opzichte van de bovenbeen (voor-achterwaartse stabiliteit).
Eén van de dingen die een rolt speelt in de keuze voor wel of niet opereren, is welke eisen je stelt aan je knie. Als je een kantoorbaan hebt en alleen wil hardlopen, is natuurlijk heel anders dan als je fysiotherapeut bent en weer wil gaan handballen. Heb je een totale ruptuur (voorste kruisband helemaal afgescheurd) en wil je weer gaan voetballen, dan is het tegenwoordig vrij standaard om wel te opereren, simpelweg om te voorkomen dat er meer letsel ontstaat als je nog een keer door je knie gaat. Bij een partiële ruptuur (er staat nog een stukje overeind, dus de voorste kruisband is niet volledig afgescheurd) is dat verhaal lastiger. Als er nog een stukje van de voorste kruisband overeind staat, kan het best zijn dat hij nog voldoende stabiliteit kan geven. Ik vind het daarbij belangrijk om onderscheid te maken in passieve stabiliteit en actieve ofwel functionele stabiliteit. De passieve stabiliteit is wat je fysiotherapeut of orthopeed kan testen met bijvoorbeeld een lachman (voor-achterwaartse stabiliteit) of een pivot shift (rotatoire stabiliteit). Dit heeft niet altijd een directe relatie met de functionele stabiliteit. Dat is namelijk wat jij ervaart in je dagelijkse leven of met sporten. Heb je het gevoel dat je door je knie gaat of gebeurt het ook echt? Dan noemen we dat functioneel instabiel. Functionele instabiliteit is de belangrijkste reden om een voorste-kruisbandreconstructie te laten uitvoeren. Het risico dat je nog een keer door je knie gaat en daarbij meer schade oploopt (aan bijvoorbeeld meniscus of kraakbeen), is dan te groot.
Leeftijd speelt tegenwoordig steeds minder een rol. Als je 60 jaar bent en in je dagelijkse leven steeds door je knie zakt, dan zal een voorste-kruisbandreconstructie je veel verbetering kunnen bieden. Ook voor jonge mensen zijn er steeds minder risico's. De technieken van de operatie zijn tegenwoordig zo goed, dat ze de groeischijven in het bot nauwelijks beschadigen. Vanaf circa 15 jaar kunnen de meeste jongeren al geopereerd worden.
Ik denk dat het belangrijkste is dat je, samen met je orthopeed, een weloverwogen keuze kan maken. Wat zijn de voor- en nadelen van wel of niet opereren? Zorg dat je dat bespreekbaar maakt en denk er zelf goed over na. Je gaat een traject van een jaar in voordat je weer helemaal sportfit bent namelijk!
In mijn geval blijft het wat lastig. Naar alle waarschijnlijkheid heb ik een partiële ruptuur. Omdat er veel vocht in mijn knie zat, was dat niet helemaal duidelijk te zien op de MRI. Daarom krijg ik begin juni een nieuwe MRI. Tegen die tijd weet ik ook hoe mijn knie voelt als ik weer aan het werk ben. Als ik steeds het gevoel heb door de knie te zakken met werken, dan kom ik er niet onderuit en zal ik onder het mes moeten. Voelt mijn knie dan goed, dan rest mij nog één vraag. Wil ik weer gaan handballen? En laat ik daar nou nog niet uit zijn! Dus voor iedereen die zich afvraagt of ik me wel of niet laat opereren: ik zal het je vertellen in juni, als bovenstaande dingen allemaal duidelijk zijn geworden. Tot die tijd mag je gewoon vragen hoe het met me gaat.
Ik ben zo moe de afgelopen weken. Ik kan makkelijk tot 9 uur uitslapen, terwijl ik 's avonds netjes rond half 11 naar bed ga. Mijn knie is een echte energieslurper! Het klinkt heel gek, maar dat had ik in eerste instantie niet in de gaten. Ik dacht "elk nadeel heb z'n voordeel", dus nu ik thuis zit, heb ik veel tijd om te schrijven aan mijn laatste artikel voor mijn promotie.
De eerste week kwam er echter niks uit mijn handen. Vorige week ging het al ietsjes beter, maar na een uurtje werk achter de laptop - op schoot en met mijn been omhoog op de bank (oké, we hebben het er nu niet over hoe verantwoord dat voor mijn nek is..) - moest ik dat schermpje toch weer even omlaag klappen en een iets minder belastende taak voor mijn hersenen doen. Kan je vertellen dat ik heel wat uurtjes Netflix versleten heb.
Afgelopen vrijdag had ik een overleg met het werk. Drie collega's zaten bij elkaar in Venlo en ik was erbij via Skype op de bank. Ideaal om het op deze manier op te lossen, omdat ik nog niet kan autorijden, maar na anderhalf uur was ik zo ontzettend gaar! Concentreren op een vergadering of een te schrijven tekst gaat blijkbaar niet zo makkelijk als er 24/7 gewerkt wordt aan het herstel van je knie.. Zoals een patiënt van mij zo mooi naar me mailde afgelopen week: "Ook al doe jij fysiek niets, dan is je lichaam hard aan het werk om de boel te fixen". Ik heb me erbij neergelegd. Elke dag bedenk ik me in de ochtend welke kleine taak ik die dag wil doen. Dan kan variëren van een stukje typen, of documenten van mijn stagiaire nakijken tot een kaart in de brievenbus doen. Die kleine taken zorgen ervoor dat ik die dag een doel heb, een realistisch doel welteverstaan. Als ik dan aan het einde van die dag dat doel behaald heb (of misschien nog wel iets meer), dan ben ik trots op mezelf. Dat blije gevoel is fijn! Stukken beter dan in de ochtend verwachten dat ik een hoop gedaan krijg en achteraf merken dat het niet gelukt is. Vandaag heb ik mijn doel al bereikt: ik ben met de fiets naar de brievenbus gegaan om een kaartje te posten en ik heb een stuk uitgewerkt naar aanleiding van het overleg van afgelopen week. Nu is het weer hoog tijd voor een aflevering op Netflix!
Eindelijk begint het ergens op te lijken wat ik doe. Het is natuurlijk nog lang niet zoals ik zou willen, maar daar probeer ik even niet aan te denken. Zo lang er vooruitgang is, gaat het de goede kant op.
Inmiddels is het 12 dagen geleden dat ik mijn voorste kruisband scheurde. In deze fase is het belangrijk om de knie te gebruiken, maar nog niet te zwaar te belasten. Gisteren heb ik zelfs voor de lol thuis gestofzuigd. Af en toe de grens opzoeken, is alleen maar goed. Zo lang ik daarna maar weer braaf met mijn been omhoog op de bank ga zitten, kan mijn knie ook goed herstellen. Dat is wel een gouden regel: zo lang de knie niet dikker, pijnlijker of stijver wordt, kan hij de belasting goed aan. Gebeurt één van deze drie dingen wel, dan is dat geen ramp, maar wel een duidelijk teken dat je even rustig aan moet doen. In de fysiotherapie noemen we dat belasting-belastbaarheid. Aan de ene kant van de weegschaal zit datgene wat je doet, aan de andere kant van de weegschaal datgene wat je knie (en de rest van je lichaam, zowel fysiek als mentaal) aankan. Dit moet in balans zijn. Klinkt in theorie heel makkelijk, maar ik ervaar vaak in mijn werk dat het voor patiënten heel moeilijk is om deze balans te behouden. Luisteren naar je lichaam is daarbij erg belangrijk!
- bruggetjes (oefening voor de hamstrings en de rompstabiliteit). Ik doe deze oefening nog op 2 benen;
- abductie in zijlig (oefening voor de bilspieren, waarbij ik op de zij lig en het bovenste been gestrekt omhoog til);
- clams exorotatie in zijlig (oefening voor de bilspieren). Ik doe deze oefening nog zonder elastiek;
- staan op 1 been, met lichte hulp van de krukken zodat ik niet omkiep. Hierbij til ik mijn andere been op tot mijn heup 90 graden gebogen is. Ik wissel mijn linker en rechter been af bij deze oefening;
- wandelen op de loopband (bij de fysio) of buiten (thuis), 1x per dag 10 minuten. Hierbij ligt het accent op een goed looppatroon.
Deze oefeningen zijn goed voor iedereen met een acuut knieletsel of kort na een knie operatie. Overleg altijd even met je eigen fysiotherapeut wat je mag doen en hoeveel herhalingen voor jou het beste zijn! Dit verschilt per persoon (denk aan de belasting-belastbaarheid).
Tijdens het oefenen, krijg ik thuis vaak 'hulp' van mijn hondjes. Ze vinden het maar wat interessant als ik op een matje op de grond lig of aan het fietsen ben. Dat maakt het oefenen een stuk gezelliger!
Vanochtend werd ik wakker met een pijnlijke en stijve knie. Gisteren dan teveel gedaan? Uhh.. ik ben mee geweest met boodschappen doen. Verder heb ik alleen maar stil gezeten. Antwoord: nee. Te weinig gedaan dan? Rustig stukjes gelopen, geprobeerd te fietsen op te hometrainer. Antwoord: nee. Hmm.. ik begon me een beetje druk te maken. Ook omdat ik merkte dat mijn buiging niet beter wordt. Ik blijf hangen op 90 graden en kan de trappers op die pas-aangeschafte-gouden(!)-hometrainer nog steeds niet rond krijgen. Frustrerend! Ik begin al doemscenario's in mijn hoofd te halen. Zit er niet een stukje van de voorste kruisband ingeklemd in mijn gewricht? Kan ik daardoor niet meer buigen? Soms is het gewoon echt niet handig om zoveel van dit onderwerp af te weten.
Dus hop, naar de fysio. Na wat rustig bewegen met mijn knie, voel ik al meteen verschil. De pijn is veel minder en ik kan een stuk verder buigen! Ik probeer de hometrainer in de praktijk. Eerst achteruit, met mijn hele lichaam naar één kant hangend om de trappers rond te krijgen. Dat is niet erg. Het gaat er niet om dat het fietsen er mooi uitziet. Het gaat puur om het mobiliseren ('losser' maken) van de knie.
Na een tijdje merk ik dat het minder vervelend voelt en probeer ik vooruit te trappen... en het lukt! Ik kan een heel brede glimlach op mijn gezicht echt niet onderdrukken! Heerlijk gevoel dit! Daarna mag ik nog even op de loopband (en ja, de strekking lukt helemaal, waardoor mijn bovenbeen ontspant!) en twee oefeningen op het matje doen. Eén oefening is het actief buigen van de knie (pfoe.. vermoeiend voor mijn bovenbeen zeg) en de andere oefening het maken van een bruggetje om zo de hamstrings (aan de achterzijde van het bovenbeen) al wat te laten werken. Op dit moment zit ik, met nog steeds een glimlach op mijn gezicht, thuis op de bank. Mijn knie en hele been zijn lekker moe. Het slaat nergens op wat ik gedaan heb, maar voor mijn gevoel heb ik keihard gesport. Ik heb nu al zin in vanavond. Dan mag ik weer vijf minuten op de hometrainer!
"What doesn't kill you makes you stronger", zeggen ze wel eens. "Yeah right", zou nu mijn antwoord zijn. Hoezo sterker? Ik ben het nu al zat. De eerste paar dagen ging het best oké. Ik had het wel verwacht dat mijn voorste kruisband kapot zou zijn. Maar vanaf woensdag merk ik dat het me toch meer doet dan ik in eerste instantie dacht. Ik merk dat de klap nu pas komt. Het stilzitten (best lastig voor iemand die normaal juist altijd bezig is), het afhankelijk zijn (grrrr.. moet ik alweer vragen of ik een glas water mag), het idee dat ik juist geen idee heb waar ik aan toe ben. Pfff.. Dat mentale stukje had ik echt onderschat.
Net zoals het vaak onderschat wordt bij andere sporters. Gelukkig komt er de laatste tijd steeds meer aandacht voor de mentale kwestie van een voorste-kruisbandblessure in het wetenschappelijk onderzoek, maar het blijft een lastig onderwerp. Waarom durft Piet wel weer voluit te gaan in een training, maar blijft Kees altijd bang dat er weer iets gebeurd met zijn knie? En daarnaast, wat een impact heeft het op je sociale leven (zeker als je 10 jaar jonger bent dan ik) als je wekenlang aan de bank gekluisterd bent?
Gelukkig staat vriendlief voor me klaar om me overal naar toe te brengen. Gisteren dus lekker even eruit geweest met een aantal meiden van mijn handbalteam. In de kantine welteverstaan, dus netjes met mijn been omhoog op een andere stoel. Maar even weg van die bank met continu hetzelfde uitzicht en het gevoel hebben dat ik er gewoon nog bij hoor.
Ik voel me vandaag alweer een heel stuk beter. Zeker ook omdat de zon goed zijn best doet en buiten zitten wat minder erg is dan binnen. Als ik dan de weersvoorspellingen zie voor komende week maak ik me even druk. Weer vijf dagen alleen op de bank, Netflix kijken en hopen dat mijn hersenen weer wat ruimte hebben om te werken aan mijn onderzoek. Uiteindelijk zal het me echt wel sterker maken, als ik er reëel over nadenk is die uitspraak zeker waar, maar op dit moment is het gewoon lekker om af en toe chagrijnig te zijn!
Vandaag was het zover: ik had mijn eerste afspraak bij mijn fysiotherapeut Niels Langens. Ik had me voorgenomen om patiënt te zijn vandaag (en dat moest ik ook van mijn vriend..), maar dat is nog best lastig. Gelukkig weet ik dat ik een goede fysiotherapeut heb en ik merkte vandaag dat we qua werkwijze heel erg op elkaar lijken. Kon ik mooi in mijn patiëntenrol blijven!
Voor mij als patiënt is het vooral belangrijk om zo weinig mogelijk pijn te hebben en een beetje thuis vooruit te kunnen, maar vanuit mij als fysiotherapeut zijn er een paar andere belangrijke criteria. In de eerste fase na een acuut knieletsel of na een knieoperatie zijn deze criteria bijna altijd hetzelfde. Het maakt daarbij eigenlijk niet zoveel uit wat er kapot is gegaan of welke operatie er gedaan is. Klinkt heel makkelijk, maar dat is het juist niet. Elke knie reageert namelijk anders.
- Verminder het vocht in de knie. Dat vocht is in eerste instantie belangrijk (zie het stukje hieronder over de ontstekingsfase). Daarnaast is het logisch dat er meer vocht in de knie zit, want er is schade aan het kapsel. Laat dat kapsel nou net hetgene zijn wat zorgt voor de productie en afbraak van het vocht in je knie. Het kapsel heeft 2 tot 3 weken nodig om volledig te herstellen, dus in die tijd is er meestal ook wel sprake van een dikke knie. In deze fase zul je dus goed moeten uitkijken met het belasten van de knie. Als de knie namelijk dikker wordt door wat je gedaan hebt, dan heb je teveel gedaan! Probeer dit te vermijden, want het vele vocht in de knie is niet zo goed voor je kraakbeen.
- Zorg voor een goede beweeglijkheid. Vooral de strekking is daarbij erg belangrijk. De meeste mensen hebben na een trauma of operatie aan de knie de neiging om een kussen onder hun knie te leggen. Dat is namelijk het meest comfortabel. Echter zorgt dit ervoor dat de strekking beperkt zal raken en dat is nou juist wat je niet wil. Je hebt een goede strekking als je je been rechtuit neer kan leggen en je knieholte daarbij de grond/bank/bed raakt. Deze strekking heb je nodig om je bovenbeenspieren goed te kunnen aanspannen, maar ook om normaal te kunnen lopen. De buiging van de knie komt vaak pas later op gang, maar gaat in de meeste gevallen spontaan beter. Als ik kijk naar mijn eigen knie: zondag kon ik ongeveer 50 graden buigen; vandaag haal ik al 90 graden door zelf rustig aan een paar keer per dag de grens op te zoeken!
- Train het looppatroon. Een normaal looppatroon is ontzettend belangrijk voor het herstel van de knie. Bij de meeste mensen zie je na een trauma of operatie aan de knie dat ze een zogenaamd flexiepatroon hebben. Dat wil zeggen dat ze de knie continu gebogen houden. Dat zorgt voor heel veel druk op de knie door het continu blijven aanspannen van je bovenbeenspieren. Juist bij een normaal looppatroon is er een afwisseling tussen aanspannen en ontspannen van het bovenbeen en zal er ook wisselend meer en minder druk op de knie staan. Dit zorgt voor pijnvermindering en beter gebruik van de bovenbeenspieren.
Er moet absoluut eerst aan deze drie randvoorwaarden voldaan worden voordat je gaat starten met bijvoorbeeld krachttraining.
Mijn fysiotherapeut heeft vandaag met mij aan alle drie de punten gewerkt. Mijn strekking is gelukkig goed en ik kon hem laten zien dat ik mijn bovenbeenspieren redelijk goed kon aanspannen. Daarna oefenden we het looppatroon. Dit hebben we zowel op de loopband als in de zaal met krukken gedaan. Het accent ligt daarbij op het kunnen strekken van de knie in het laatste stuk van wat we de standfase noemen (de standfase is dat deel waarbij de voet de grond raakt). Je kan via mijn YouTube-kanaal een filmpje bekijken van hoe ik loop. Ik zet mijn (linker) been gebogen neer, maar probeer hem daarna te strekken. Het lukt me nog niet helemaal volledig, maar het gaat de goede kant op!
Als de voet de grond raakt (begin van de standfase), mag het been -in deze acute fase van de revalidatie- gebogen neergezet worden. Normaal gesproken zou het been volledig gestrekt zijn als de hak de grond raakt.
Als het been aan het einde van de standfase is, moet de knie gestrekt worden, zodat het bovenbeen kan ontspannen en de druk van de knie af gaat. Zoals je kan zien, lukt me dat vandaag nog niet helemaal.
Ik stond vanochtend op en merkte het verschil meteen! Vandaag gaat het een heel stuk beter! De fysiotherapeut in mij heeft daar 3 verklaringen voor:
- De acute fase (die we ontstekingsfase noemen en normaal ca. 3 dagen duurt) is op zijn retour. Daardoor worden symptomen als pijn, zwelling en functieverlies vanzelf minder. Deze fase klinkt vaak eng, maar is een heel nuttige fase. De ontstekingsfase is namelijk een fase in het herstel van je bindweefsel (denk aan bijvoorbeeld je kniekapsel) die voorbereid op herstel. Aan het einde van deze fase wordt namelijk alle 'zooi' opgeruimd door lichaamseigen cellen die we macrofagen noemen. Zie ze maar als een soort pacman (je weet wel, van die spelletjes van vroeger, toen de computers nog een zwart/groen beeldscherm hadden). Als dat gebeurd is, krijgt het lichaam een signaal via verschillende stofjes zodat het weet wat er kapot gegaan is en wat er gerepareerd moet worden. Heel nuttig dus! Trouwens, de voorste kruisband (VKB) kan helaas niet meer herstellen.. Wat kapot is, blijft kapot..
- Ik heb gisteren van de orthopeed hele fijne pilletjes gekregen (arthrotec). Dit is een combinatie van een ontstekingsremmer (NSAID) en een maagbeschermer. Een beetje tegenstrijdig voor mij als therapeut, omdat ik je net vertel dat die ontstekingsfase nuttig is. Als patiënt heb ik echter toch maar naar hem geluisterd. Het is ook wel te verklaren. Doordat de ontstekingsverschijnselen naar de achtergrond verdwijnen, heb ik minder pijn, kan ik mijn knie beter bewegen en dus ook beter belasten (ik wilde zeggen lopen, maar dat wat ik doe lijkt nog niet op lopen). Hiermee doorbreek je natuurlijk een vicieuze cirkel van pijn en minder belasten; positief dus!
- Ik ben minder bang om te belasten. Doordat ik gisteren gehoord heb dat het alleen maar mijn VKB is die kapot is, weet ik dat ik verder geen schade toebreng aan mijn knie. Ik kan dus gewoon belasten en een klein beetje last is daarbij niet erg. Ik vertel mijn patiënten altijd dat ze best een pijn van 2-3 mogen voelen (op een schaal van 10, waarbij 0 geen pijn is en 10 een dramatisch erge pijn), dus daar hou ik mezelf dan ook maar aan. Werkt best goed!
Dat het vandaag beter gaat, is heel erg handig. Ik heb vanochtend een vergadering gehad in Heerlen, waar ik gelukkig door een uiterst behulpzame collega mee naartoe genomen ben. Daar moest ik ineens traplopen. Tsja, de afgelopen twee dagen was ik op mijn kont de trap op en af gegaan. Uitdaging dus! Het ging verbazingwekkend makkelijk! Het gaf me meteen een goed gevoel. Letterlijk een stapje vooruit. Tijdens de vergadering lag mijn been fijn hoog op een stoel en ik bedacht me dat het eens tijd werd om ook wat aan mijn bovenbeenspieren te gaan doen. Nog niet eens drie dagen na het trauma en ik heb echt al een blubberbeen! Maar ook dat kan de fysiotherapeut in mij weer verklaren. Door het vocht treedt namelijk, met een moeilijk woord, reflexinhibitie op. De pijn zorgt daarbij ook nog eens voor pijninhibitie. Dat wil zeggen dat de spieren die het dichtst bij de knie liggen en verbonden zijn met het kniekapsel (dat beschadigd is) als eerste worden uitgeschakeld. Een heel erg logisch proces om verdere schade te voorkomen. Hierdoor treedt afname van de spiermassa op (atrofie noemen we dat) en dus krijg je een blubberbeen. Dit gebeurt al in de eerste 24 uur! Oké, aanspannen dat bovenbeen.. Maar mijn hersenen waren duidelijk verleerd hoe ze moesten communiceren met mijn bovenbeenspier. Door naar mijn been te kijken, mijn hand erop te leggen en daarbij ook de bovenbeenspier van mijn rechterbeen aan te spannen, lukte het eindelijk iets te laten bewegen in mijn been.. Pfoe, nu snap ik waarom het soms zo moeilijk is om die spieren weer aan het werk te krijgen!
Donderdag staat mijn eerste afspraak bij de fysiotherapeut gepland. Dan wil ik natuurlijk wel laten zien dat ik mijn bovenbeen al kan aanspannen. Hard oefenen dus de komende dagen! Gelukkig heb ik vanavond nog een vergadering, dus tijd genoeg..
Ken je dat? Dat gevoel dat je hebt als je ergens achter komt, maar je het eigenlijk niet wilde weten. Ook al wist je stiekem dat het toch echt zo was. Net als toen je vroeger ontdekte dat je ouders je al jaren voor de gek hielden met Sinterklaas. Dat gevoel had ik vandaag en ik zal je uitleggen waarom.
In de afgelopen jaren heb ik mij zowel binnen de sportfysiotherapie als binnen het wetenschappelijk onderzoek gespecialiseerd in knieklachten, de revalidatie bij voorste-kruisband (VKB) problemen in het bijzonder. Een ontzettend interessant onderwerp, waar nog veel onduidelijk is en waar je als sportfysiotherapeut veel voldoening uithaalt als die ene patiënt van jou weer het sportveld op mag en kan.
Dat het ook een minder fijn onderwerp kan zijn, realiseerde ik me afgelopen zaterdag. Tijdens de laatste handbalwedstrijd van dit seizoen kreeg ik een gemene duw van de tegenstander. Hierdoor bleef mijn voet staan en viel ik met de rest van mijn lichaam over mijn knie heen. Ik voelde iets scheuren vanbinnen, viel op de grond, greep naar mijn knie en heb alleen maar heel hard kunnen schreeuwen. Wat een gruwelijke pijn!
Mijn trainer kwam aanrennen en ik zei het meteen al tegen hem: “Het is mijn voorste kruisband. Hij is kapot.” Al jaren hoorde ik de verhalen van patiënten en ik herkende alles wat ze me verteld hadden. Dit moest wel mijn voorste kruisband zijn.
Dat ik connecties heb in dit wereldje heeft ook zo zijn voordelen, want vandaag zat ik dus al bij de orthopeed. MRI, röntgenfoto en afspraak achter elkaar. En ja, daar zei hij wat ik niet wilde horen: “Je voorste kruisband heeft een wat troebel beeld op de MRI. Door het vocht in je knie is het beeld niet helemaal duidelijk. Het lijkt in elk geval alsof er nog een paar vezels overeind staan, maar voor een groot gedeelte is hij afgescheurd.”
Pfff.. van expert naar ervaringsdeskundige. Zoals ik al hoorde van een collega wel een heel bizarre manier om me in te leven in mijn patiënten. Echter, ik realiseer me ook dat ik een bijzonder geval ben. Een bijzonder geval waar andere sporters die hun voorste kruisband scheuren misschien wel wat aan hebben. Daarom begin ik deze blog: voor jou.
Oké, en ook een heel klein beetje voor mezelf. Omdat het mij helpt om mijn eigen verhaal op ‘papier’ te zetten. Soort van mentale traumaverwerking zeg maar. Zodat deze slechte film misschien toch een goed einde krijgt.