Bij geldgevers en hypotheekadviseurs heerst nu verwarring over de maximale leencapaciteit voor tweeverdieners. Veel geldgevers, waaronder Obvion, passen de nieuwe norm niet toe. De Rabobank-dochter riskeert liever geen AFM-boete en blijft de oude woonquote voor tweeverdieners hanteren. Ook Achmea-dochter Woonfonds en Bank of Scotland volgen het standpunt van de AFM. De ABN Amro Hypotheken Groep (ABN Amro, Florius, MoneYou) doet dat (nog) niet en wil eerst met de toezichthouder praten. "Vooralsnog hanteren wij de Nibud-normen 2012."
Bij het intermediair heerst ergernis over de ontstane situatie. "Het lijkt erop dat aanbieders alles aangrijpen om maar minder hypotheek te hoeven verstrekken", vindt serviceprovider De Financiële Makelaar. Adviseur Jos Koets noemt het in zijn vaste column bij IEX.nl "een grote, onwerkbare puinhoop". Hij vraagt zich hardop af hoe nu verder te moeten. "Krijgen we nu twee gedragscodes: een NVB- en een AFM-variant?"
De opvatting van de AFM heeft geleid tot Kamervragen van PVV en CDA. "De PVV is geschokt dat de AFM haar eigen regels bepaalt", aldus woordvoerder Teun van Dijck. "Hoe gaat de minister voorkomen dat banken, die de nieuwe regels naleven, worden gesanctioneerd?", luidt dan ook een van de Kamervragen aan ministers De Jager (Financiën) en Spies (Binnenlandse Zaken).
DNB-topman Klaas Knot had eerder al voor onrust gezorgd door te stellen dat hypotheken moeten worden beperkt tot maximaal 90% van de woningwaarde. Knot is ook van mening dat de hypotheekrenteaftrek sterk moet worden ingeperkt, in navolging van bijvoorbeeld België.
Jan van Baars, directeur van de ABN Amro Hypotheken Groep, is voorstander van het inperken van de maximale lening en wil bovendien dat er meer wordt afgelost: "We moeten in Nederland af van het idee dat je niet hoeft af te lossen omdat een woning toch wel stijgt in waarde." Volgens Van Baars zit 15% van de hypotheekklanten 'onder water'. "Dat betekent dat de hypotheekschuld hoger is dan de actuele marktwaarde van de woning." Volgens DNB, die uitgaat van de WOZ-waarde, is dat aandeel 25%. Van Baars ziet wel iets in het geleidelijk invoeren van een verplichte inbreng van eigen middelen, tot 15% van de woningwaarde.
De NHG noemt de plannen van Knot na eigen onderzoek "funest voor de toegankelijkheid van het eigenwoningbezit, vooral voor jonge starters". De afgelopen twee jaren was 70% van de nieuw gesloten NHG-hypotheken hoger dan 90% van de waarde van de woning. "Het betreft met name starters jonger dan 30 jaar. In het DNB-voorstel zouden deze huishoudens, inclusief kosten koper, in totaal 18% van de waarde van de woning aan eigen geld moeten inbrengen." Dat leidt tot uitstel of zelfs afstel van de koop van een eigen woning, meent de NHG.
Desondanks stelt het garantie-instituut dat de risico's bij leningen boven de 90% significant hoger zijn: in die groep doet uiteindelijk 1% van de kopers een beroep op de NHG in verband met gedwongen verkoop. Bij leningen tot 90% is dat 0,1%.