Af en toe zijn er oplevingen, bijvoorbeeld na een nieuwe bloemlezing of een avond over het korte verhaal. Maar dan treedt steeds weer de landelijke onverschilligheid in. Goed nieuws dus, dat de promotieactie ‘Nederland Leest’ dit jaar in het teken staat van het korte verhaal, met als hoogtepunt een gratis bloemlezing door A.L. Snijders. Alleen: welke verhalen moeten daar in godsnaam inkomen? Vijf suggesties.
Het eerste verhaal uit de bundel Tien vrolijke verhalen. Het is niet het soort verhaal dat een schrijfdocent aan leerlingen kan voorhouden als representatief voorbeeld van het genre. En misschien zit ‘m daar wel de kracht in. Het hilarische verslag van een totaal bezopen lezing had alleen door Gerard Reve geschreven kunnen worden – de Reve van vóór de plechtstatige boeken over Liefde en Dood en Geheime Landgoederen.
Karel van het Reve, Gerards Geleerde Broer, schreef over dit verhaal: ‘En vergeet vooral niet Astrid Krikke te lezen. In dat verhaal is het hele menselijke leven kort samengevat.’ Van het Reve had vaak gelijk. Dit keer ook. In de bovenkooi, waar het verhaal in opgenomen werd, is ook het lievelingsboek van Biesheuvel zelf. ‘Vooral de lange volzinnen maakten diepe indruk op me’, schreef hij in het voorwoord bij de dertiende druk. ‘Het was mij of ik Cicero, ja Traven! herlas in plaats van mezelf.’
Je hebt korte verhalen die een soort compacte romans zijn – verhalen waarin veel tijd verstrijkt en complete levens worden beschreven. En je hebt verhalen die één incident uit een leven pakken, één bepalend incident waaruit je de rest wel min of meer kunt afleiden. De stille getuige is zo’n verhaal. Wrang en komisch, hoop en teleurstelling perfect in evenwicht, de pijnlijke spanning wordt jaloersmakend goed opgevoerd.
Het titelverhaal van Van Hassels voorlaatste bundel kan zich meten met Cat in the Rain, van Ernest Hemingway. Ezels is een verhaal dat nog niet eens een dag bestrijkt, maar waarin de teleurstelling van een heel leven wordt geschetst. Het pijnlijkste deel van het verhaal speelt zich in het hoofd van de lezer af: Van Hassel geeft je één ogenschijnlijk onschuldig conflict en een paar treffende uitspraken. De buitengewoon aangrijpende rest vul je zelf aan.
Je zou dit verhaal kunnen beschouwen als een voorstudie voor Tirza, met totaal andere personages, in een totaal andere setting. Maar qua plot en ontknoping zijn er duidelijke overeenkomsten. Het gegeven is eenvoudig: een aantrekkelijke, vrijgezelle psychiater ontmoet bij het uitgaan een minderjarig meisje. Maar Iemand anders is veel meer dan dat: een prachtig verhaal over zelfkennis, of de onmogelijkheid daarvan, over waanzin, liefde en illusies.