Jeroen Smit presenteerde de televisie-documentaire: ‘Leiders Gezocht’. Smit is ervan overtuigd dat de huidige crisis vooral ook een leiderschapscrisis is. Ons stuk van de wereld wordt geregeerd door witte westerse mannen van 35-70 jaar die rechten, economie of bedrijfskunde hebben gestudeerd. Er is niets mis met deze mannen, maar hun waarheden schieten tekort in de 21-ste eeuw.
Zij gaan ervan uit dat leidinggeven een kwestie van slimheid is: wie de beste rekensommen maakt wint! Dat is niet meer zo. Daar moet iets bij. Leiders van nu kunnen echt luisteren (en dat is iets heel anders dan tien minuten je mond houden), zijn emphatisch, ze begrijpen dat het bij leidinggeven niet gaat over gelijk hebben, maar over gelijk krijgen.
Het totale gebrek aan diversiteit in veel besturen heeft al genoeg schade aangericht. Het wordt tijd voor meer smaken, kleuren en geuren in de bestuurskamers. Talloze onderzoeken onderstrepen dat een divers bestuur tot een betere besluitvorming leidt en dus tot betere resultaten. Maar hoe komen we daar, wat is daarvoor nodig?
Jeroen Smit met 40 goeroe’s, professoren, leiders, toezichthouders over de vraag: wat voor soort leiderschap is in de 21-ste eeuw nodig! De NTR maakte van deze zoektocht, deze queeste een zevendelige serie die in 2011 is uitgezonden.
Zijn vrouwen betere leiders? Is de toekomst aan de vrouwen? Het bevestigende antwoord op die vraag ligt voor de hand: de kredietcrisis is het gevolg van overmatig risiconemen. En risico nemen is een mannelijke eigenschap; voorzichtigheid past vrouwen. Maar dat is slechts een conjunctureel argument. Veel belangrijker is een 2e kwalitatief argument. Vrouwen zijn geen betere leiders dan mannen, mannen zijn geen betere leiders dan vrouwen, maar door ze samen te brengen krijg je beter leiderschap.
Succesvolle leiders verzamelen mensen om zich heen die ze bevestigen in hun succes. Naarmate dat succes aanhoudt verandert hun omgeving in een spiegelzaal. Waar ze ook kijken, ze zien zichzelf, ze worden niet meer gecorrigeerd en gaan geloven in hun eigen waarheid. Het is een klassiek gegeven, valt er iets aan te doen? Wie zorgt dan voor de broodnodige checkes and balances, wie houdt succesvolle leiders met beide benen op de grond? In hoeverre moeten toezichthouders zoals commissarissen opstijgende bestuurders corrigeren? En hoe moeten ze dat doen?
In hoeverre leiderschap is aangeboren dan wel aangeleerd? In de loop van de tijd is daar verschillend tegenaan gekeken. Ooit gold geboorterecht, maar het zoontje van de baas bleek niet altijd een goede leider. Er volgde professionalisering maar ook dat leidde tot eenzijdigheid: managers losgezongen van de core business van het bedrijf die net zo lief de productie van koekjes als van fietsen manageden. De aandacht ging helemaal naar maximalisatie van winst en stijging van de aandelenkoers.
We hebben het steeds over een mondiale crisis. Maar in India en China kijken ze je vreemd aan, daar hebben ze relatief weinig van die ‘westerse’ crisis gemerkt. Hoe komt dat? En waarom hebben onze leiders het nog steeds over opkomende markten? Wordt het niet hoog tijd voor de 21-ste leider om werkelijk open te gaan staan voor de lessen die we in die landen kunnen leren? Echte globalisering dus. De leider van de toekomst moet een grenzeloze leider zijn: ‘being global is not just about where you do business’.
De afgelopen twintig jaar werden bedrijven en hun leiders door maar één ding gedreven: maximalisering van de winst. Er werd vooral gestuurd op cijfers en geld verdienen. De leider van de 21-ste eeuw kan zich dit niet meer permitteren, die zal zich moeten ontfermen over de omgeving waarin zijn organisatie opereert. Leiders moeten plausibel maken hoe milieu, armoedebestrijding en gezondheid passen in het businessplan. De visie op de toekomst is niet langer een prognose in getallen, maar een betoog in woorden. En het vereist een ander perspectief van de leider: het is niet langer het bedrijf tegenover de buitenwereld. Het bedrijf is een deel van de wereld, en draagt daar ook verantwoording voor.
De toekomstige leider is niet langer directief, maar interactief. De leider van de 21-ste eeuw biedt aan, bevindt zich tussen z’n werknemers en speelt verschillende rollen. Ze kunnen niet anders: radicale transparantie zorgt ervoor dat werknemers over dezelfde informatie beschikken als hun bazen. Organisaties veranderen door voortschrijdende technologie die communicatielijnen zowel versnelt als verkort. Geografische afstanden vormen geen belemmering meer om samen te werken. Het is in de toekomst zaak de technologie voor je te laten werken.
Leiders geven leiding aan anderen. Maar dat doen ze pas echt goed als ze op de juiste wijze leiding geven aan zichzelf. Hoe blijft hij of zij in balans? Dat is de vraag die aan het slot van de serie wordt gesteld. Voorwaarde lijkt dat een leider vooral begrijpt dat het de verlangens en emoties van de zogenaamde ondergeschikten zijn die voorop moeten worden gesteld, belangrijker zijn dan de eigen verlangens en emoties. Om steeds maar weer te ervaren dat het mogen leiden een spirituele opdracht is, is het van belang dat de leider van de 21-ste eeuw de stilte op zoekt!