Het is kwart voor drie. Op de gele betonblokken voor de ingang van Batacratie zit al een tiental mensen te wachten. Boven ons dreigen een paar donkergrijze wolken. Die waren het even vergeten: het is de zon die de jongste weken alleen heerst. Een dictatuur waarin we ons allemaal wel kunnen vinden.
‘Het is het vernieuwende idee over politiek dat ons hier brengt’, zegt Katelijn Van Cauwenberge. Zongebruind. Zomers jurkje. 61 jaar. ‘Mijn man en ik wonen al twintig jaar in Sint-Amandsberg, maar ik ben van de kust afkomstig.’ Marc, ook 61, is een Limburger. ‘We hadden beiden al een heel leven, en een huwelijk, achter de rug toen een gemeenschappelijke vriendin ons twintig jaar geleden aan elkaar voorstelde.’
Katelijn woonde in haar studententijd ook al eens in Gent. ‘In een pand in het Patershol waar veel kunstenaars woonden. Toen we eruit gezet werden, hebben we het gebouw gekraakt. We wilden niet dat het gerenoveerd en verkocht werd, maar dat er sociale woningen van werden gemaakt. Ik was toen heel links, enorm geëngageerd. En het is ons gelukt ook.’ Marc luistert trots naar de verhalen van zijn vrouw.
‘Wat mij aanspreekt aan Batacratie, is dat alles themagebonden is en dat de mening van het volk gevraagd wordt’, vertelt Marc. ‘Je hoeft niet rechts of links te zijn. Tegenwoordig kunnen zelfs volksvertegenwoordigers hun mening niet zeggen, omdat ze de partijlijn moeten volgen. Waarom kiezen we ze dan?’ Hij vindt het niet gemakkelijk de laatste tijd, je mening zeggen. ‘Het alsof wanneer je van mening verschilt, de andere de vijand is. Ik heb vaak hevige discussies met onze buurman, een man van 87. Maar aan het eind zegt hij wel altijd: “Marc, we zijn allemaal maar mensen, hè.” Dat is zo mooi. We denken anders over bepaalde dingen, maar kunnen wel nog door dezelfde deur.’
In een relatie is dat ook zo, vindt Katelijn. ‘Discus­siëren mag, zolang je ’s avonds maar naast elkaar in bed kruipt. Ik heb een zoon uit mijn vorige huwelijk. Intussen is hij 38, maar toen ik Marc leerde kennen was hij 17. Toen viel onze verschillende kijk op opvoeding op.’
‘Ik ben heel rigide’, zegt Marc. ‘Consequent. Het is zo en niet anders. Terwijl Katelijn vaker dingen door de vingers zag.’ Marc had ook liever op het platteland gewoond, maar Katelijn is een echt stadsmens. ‘Ook daar hebben we een compromis gevonden’, zegt Marc. ‘We wonen aan de rand van de stad, maar wel in een vrijstaande woning met een tuin eromheen.’
Ze liggen er soms wel van wakker, zeggen ze, van problemen als klimaatopwarming en de kloof tussen arm en rijk. ‘Ik zat ooit ook in de miserie’, zegt Katelijn. ‘Een berg schulden. Met een kleintje. Wonend in een krot. Ik ben daaruit geraakt omdat ik gestudeerd heb en een goed netwerk had, maar wat met mensen die niet goed geïnformeerd zijn of niet zo mondig? Zijn zij daarom minder waard?’ Ook Marc heeft zijn deel al gehad. ‘Ik raakte op een bepaald moment mijn werk kwijt. Het kostte me jaren om opnieuw een evenwicht te vinden. Maar het doet je wel beseffen: hoe goed je het ook hebt, het kan zomaar ineens stoppen.’
Als we het terrein verlaten, kijk ik omhoog. Staalblauwe lucht. Ze hebben het dan toch begrepen, de wolken. Joke Van Caesbroeck
Er rijzen vragen over hoe vaak en vooral hoelang patiëntes in Psychiatrisch Centrum Sint-Jan-Baptist worden ‘gefixeerd’ in afzondering. rr
De directie van het Psychiatrisch Centrum Sint-Jan-Baptist in Zelzate wordt op het matje geroepen. Na de heisa over het afluisteren van de geïnterneerde patiëntes rijzen er nu vragen over hoe vaak en vooral hoelang zij soms worden ‘gefixeerd’ in afzondering.
Wat is er aan de hand in het Psychiatrisch Centrum Sint-Jan-Baptist in Zelzate? In De Morgen verschijnen vandaag anonieme getuigenissen van personeelsleden en familieleden die een vernietigend beeld schetsen van de afdeling Levanta. Die biedt gespecialiseerde psychiatrische behandeling voor geïnterneerde vrouwen met een high risk- en high security-profiel.
Eerder deze week raakte bekend dat de patiëntes er in de bezoekersruimte afgeluisterd worden. Volgens de nieuwe getuigenissen wordt er bovendien veel te streng opgetreden tegen de vrouwen. Zo zou een van hen al bijna drie maanden lang vastgebonden liggen. ‘Ze is vastgebonden aan handen, voeten en middel’, zegt een personeelslid in De Morgen. ‘Af en toe maken ze haar eens los – om haar te verschonen of omdat ze even naar buiten mag – maar het merendeel van de tijd ligt ze vast.’
Raf De Rycke, voorzitter van de Broeders van Liefde, die het centrum in Zelzate uitbaten, bevestigt het verhaal. ‘Het klopt dat er een vrouw al 13 weken vastgebonden ligt op Levanta, en dat is uitzonderlijk lang’, zegt hij. ‘Het gaat om een heel bijzondere casus. De vrouw in kwestie doet aan zware automutilatie. Zodra ze wordt losgemaakt, herbegint ze. Ze wordt dus vastgemaakt voor haar eigen veiligheid. Ook is het gevaar groot dat ze met haar gedrag anderen tot hetzelfde gedrag aanzet. Er hoeft zich in zo’n leefgroep maar een windje voor te doen om een storm te ontketenen.’
Feit is ook dat er op Levanta bijzonder veel gebruikgemaakt wordt van afzonderingen en ‘vrijheidsbeperking’ door fixatie. Over een gemeten periode van een jaar, tussen april 2017 en eind maart 2018, werden in het gehele zorgprogramma forensische zorg 853 afzonderingen geregistreerd, waarvan 715 op Levanta. In een kwart van de gevallen werden de patiënten ook gefixeerd. Dat staat in het laatste rapport van de Zorginspectie, dat dateert van 18 juni.
Vooral de fixatie door middel van polsbanden springt in het oog. De polsen van de patiënt worden dan bevestigd aan een buikband. Naar deze polsbanden wordt gegrepen wanneer de patiënt een gevaar vormt voor zichzelf of voor anderen, maar waarbij een afzondering te ingrijpend is. In sommige gevallen duurt dit tot tien maanden, leert het verslag.
De Rycke geeft toe dat het afzonderings- en fixatiebeleid van Levanta afwijkt van de algemene visietekst van de Broeders ter zake. ‘Dat het niet makkelijk zou worden, wisten we van bij de start. Het betreft vrouwen die misdrijven hebben gepleegd, trauma’s hebben, gedragsstoornissen vertonen, meerdere diagnoses combineren en vaak al lang in de gevangenis hebben gezeten, waar ze detentieschade hebben opgelopen. We willen kwaliteit van zorg bieden, maar moeten ook de veiligheid garanderen. Dat is zonder twijfel een spanningsveld. Dit gezegd zijnde, nemen we de kritiek van de Zorginspectie en van ons personeel ernstig.’
Het Agentschap Zorg en Gezondheid heeft de ziekenhuisdirectie morgen ontboden voor een gesprek met de Zorginspectie en verwacht snel maatregelen. ‘We willen alle kansen geven aan de dialoog’, zegt woordvoerder Joris Moonens. ‘Maar wij zullen alleszins verbeteringen eisen op korte en middellange termijn. Een aantal dingen, zoals het afluisteren van patiënten in de bezoekersruimte, zijn gewoon niet acceptabel.’ Tegen het einde van dit jaar wil Zorg en Gezondheid ook een nieuw kader klaar hebben met duidelijke regels voor zowel fixatie als uitzonderingen. De algemene regel is ‘zo min mogelijk, zo kort mogelijk en altijd in veilige omstandigheden’. Maar dat is de theorie, terwijl Zelzate de praktijk is. Omdat dit soort centra nieuw is, bestaat er bovendien geen referentie. ‘Toch is het belangrijk dat er snel duidelijke richtlijnen komen. Ook voor de mensen van Levanta zelf zijn die handvaten belangrijk.’
De hele discussie komt intussen ook in politiek vaarwater terecht. Minister van Volksgezondheid Maggie De Block (Open VLD) reageerde vanochtend op Radio 1 dat ‘dit moet gecontroleerd worden. Als dit klopt, dan kan het niet door de beugel en dan moet de zorg verbeteren.’
Ze wees er wel op dat een aantal elementen uit het rapport van de Zorginspectie werden uitvergroot. Toen ze daarbij ook het woord ‘indianenverhalen’ liet vallen, kwamen er meteen verontwaardigde reacties van coalitiepartners CD&V en N-VA.
Dat krijg je als je programma Zomergasten heet: op het eind van de zomer is het ermee gedaan. In de laatste aflevering is Esther Perel te gast, de Belgische psychotherapeute die in de VS een indrukwekkende carrière uitbouwde, inclusief internationale bestsellers en TED-talks.
Actrice Sarah Polley debuteerde in 2006 als regisseur met deze gevoelige, maar nergens melodramatische film over een ouder stel, van wie de vrouw alzheimer krijgt. Julie Christie bewijst nog eens wat ze in haar mars heeft, al zijn we even vergeten wat dat precies is.
Dit origineel met Edward Fox als kille huurdoder is zoveel beter dan de fletse remake met Bruce Willis. Dat ligt aan Fox en Willis, maar toch vooral aan de regisseur van het origineel: de destijds (1973) al bijna bejaarde Fred Zinneman (High noon, From here to eternity).