3 Klimaatbestendig Drenthe Klimaatveranderingen van vele eeuwen zijn nog steeds zichtbaar in het Drentse landschap. Voorbeelden hiervan zijn de Hondsrug en de Havelterberg, ontstaan door ijsstromen van eeuwen geleden. Klimaatverandering is van alle dag. Alleen het tempo en de gevolgen zijn verschillend. Het veranderend klimaat dwingt ons op een andere manier om te gaan met ons energieverbruik. Drenthe is energieregio bij uitstek. In het verleden met turf, olie en gas. In de toekomst met duurzame energievoorzieningen als biomassa, groen gas en aardwarmte. Dit zijn belangrijke pijlers om tot een duurzame energiehuishouding te komen. Voor de toekomst is het nodig om nu verantwoorde en duurzame beslissingen te nemen. Warmte Koude Opslag, ook wel WKO genoemd, is een vorm van duurzame energie. Voor de provincie Drenthe is WKO een belangrijke energietechniek, waarmee we de uitstoot van broeikasgassen op korte en lange termijn kunnen en willen terugdringen. Met aandacht en daadkracht willen wij als bevoegd gezag, samen met gemeenten en marktpartijen, WKO op een verantwoorde manier een prominente plek geven in onze Drentse ondergrond. Daarom voorzien we u graag van informatie met verschillende brochures en de website De website bevat bovendien een interactieve WKO-tool. Met behulp van deze tool en een handig stappenplan weet u hoe u kunt komen van idee tot realisatie van een WKO-installatie. In deze brochure leest u aan welke regels de opslag van warmte- en koude in de bodem moet voldoen en hoe we omgaan met de controle van deze regels. 3
4 Waarom regels? Warmte Koude Opslag is een economisch zeer interessante en duurzame energietechniek, die bijna in geheel Drenthe kan worden toegepast. De provincie Drenthe zet daarom in op versnelde groei van WKO op een goede, nette manier en zonder nadelige effecten. Bij onzorgvuldige plaatsing en gebruik kunnen WKO-systemen leiden tot schade voor andere gebruikers van de bodem. Onzorgvuldige plaatsing en gebruik kan nadelige gevolgen hebben voor: 1 de werking van andere WKO-systemen in de omgeving; 2 de grondwaterkwaliteit; 3 de bodemtemperatuur; 4 uw eigen comfort en de duurzaamheid van uw WKO-systeem. Open WKO-systemen kunnen daarnaast nadelige gevolgen hebben voor: 5 gebouwen en infrastructuur door verzakking; 6 landbouw (verdroging of vernatting); 7 natuur (verdroging of vernatting); 8 archeologische vondsten; 9 andere grondwateronttrekkingen; 10 verspreiding van verontreinigingen in het grondwater in de omgeving van een WKO. Regelgeving en handhaving zijn nodig om WKO om een goede wijze toe te passen, waarbij schade voor andere gebruikers of doeleinden wordt voorkomen. 4
6 Welke regels gelden voor WKO-systemen? Er gelden regels voor de voorbereidingsfase, de operationele fase en voor het beëindigen (= uit bedrijf stellen) van WKO-systemen. Regels voor de voorbereidingsfase Aanvraag of melding bij de provincie Drenthe Voordat een WKO-systeem wordt geplaatst, moet de initiatiefnemer altijd een vergunning of ontheffing aanvragen of een melding indienen. De plaats, het type en de omvang van het systeem bepalen het type aanvraag of melding. Het volgende schema geeft een overzicht van de eisen. Meer informatie over de gekleurde gebieden staat in de brochure Waar mag WKO? of op de website. 6
7 Verplichte melding of aanvraag voor plaatsing van een WKO-systeem Type en omvang WKO-systeem Plaats van het WKO-systeem Groen gebied Oranje gebied Rood gebied Gesloten WKO-systeem met een bodemzijdig vermogen tot 70 kw Melding Aanvraag ontheffing met een bodemzijdig Aanvraag Aanvraag vermogen van 70 kw of meer ontheffing ontheffing Open WKO-systeem met debiet tot 10 m 3 /uur Melding Aanvraag vergunning met debiet van 10 m 3 /uur of meer Aanvraag vergunning Aanvraag vergunning Niet van toepassing (WKO verboden) Niet van toepassing (WKO verboden) Niet van toepassing (WKO verboden) Niet van toepassing (WKO verboden) De benodigde formulieren kunt u vinden op: Andere meldingen Naast de voorgenoemde meldingen en aanvragen dient u de provincie Drenthe vooraf te informeren over de datum waarop de uitvoering van het boorwerk is gepland en over de datum waarop buiten gebruik stellen van een WKO is gepland. U kunt de provincie Drenthe hierover informeren door gebruik te maken van de meldingsformulieren. Deze formulieren hiervoor zijn ook te vinden op Nadelige invloed van WKO-systemen onderling - interferentie Initiatiefnemers van WKO-systemen moeten aantonen dat hun nieuwe systeem niet zal leiden tot vermindering van de opbrengst van andere WKO-systemen in de omgeving. Bij de vergunningaanvragen, ontheffingsaanvraag en meldingen moet dit worden onderbouwd. Vaak kan door aanpassingen in het ontwerp van de WKO voorkomen worden dat een nieuw systeem negatieve invloed heeft op de opbrengst van een nabijgelegen systeem. Bij de provincie Drenthe kunt u opvragen of er WKO-systemen in de omgeving aanwezig zijn. 7
8 Nadelige invloed van open WKO-systemen voor andere gebruikers Open WKO-systemen kunnen ook effecten hebben op ander gebruik van de bodem. Daarom moeten initiatiefnemers van open WKO-systemen met een debiet van 10 m 3 /uur of meer bij de voorbereiding van de vergunningaanvraag laten onderzoeken wat de effecten van het nieuwe systeem zijn op de grondwaterkwaliteit en op ander gebruik (zie Waarom regels ). Ook hier geldt vaak dat met aanpassingen in het ontwerp van de WKO voorkomen kan worden dat schade voor andere gebruikers optreedt. Regels voor de realisatie van WKO-systemen Werken met gecertificeerde bedrijven Iedereen die een WKO-systeem laat plaatsen, moet het boorwerk uitbesteden aan een bedrijf dat hiervoor erkend is. De lijst van erkende bedrijven voor de diverse werkzaamheden is gepubliceerd op: Deze lijst is ook te vinden via Vanaf januari 2013 moet het ontwerp van een WKO-systeem door een bedrijf met erkenning worden gedaan. Vanaf eind 2012 kunt u hier meer informatie over vinden op De lijst van erkende bedrijven voor ontwerp van WKO-systemen zal vanaf januari 2013 gepubliceerd worden op de eerder genoemde websites. Met het erkenningensysteem zorgen markt en overheid ervoor dat de werkzaamheden door deskundige bedrijven worden uitgevoerd, volgens vastgestelde richtlijnen. Hierdoor zijn initiatiefnemers verzekerd van een goed ontworpen en aangelegd WKO-systeem. Ook wordt hiermee voorkomen dat de bodem aangetast wordt. 8
10 Regels voor de operationele fase Energiebalans Voor WKO-systemen met een diepte tot maximaal 25 meter beneden maaiveld (in zone I) geldt dat het systeem de bodem niet mag opwarmen. Afkoeling van de bodem door deze systemen is wel toegestaan. Dit betekent dat WKO-systemen met een diepte tot 25 meter op jaarbasis netto niet meer energie mogen leveren voor koelen van de woning of het gebouw dan dat zij leveren voor het verwarmen daarvan. Met deze regel wordt voorkomen dat deze bodemlaag structureel wordt opgewarmd door WKO-systemen. Bij opwarming van de bodem zouden de mogelijkheden voor WKO op termijn verkleind worden. WKO-systemen die dieper dan 25 meter beneden maaiveld zijn geplaatst (in zone II), mogen de bodem niet opwarmen, maar ook niet afkoelen. Een energiebalans is noodzakelijk. In deze laag, waar een continue temperatuur heerst, is opwarming of afkoeling van de bodem ongewenst, omdat de bodem ook op lange termijn bruikbaar moet blijven voor verschillende doeleinden. 10
11 Voor kleine WKO-systemen die gebruikt worden voor verwarming en koeling van een woning gelden lichtere eisen in zone II. Hiervoor geldt dat het WKO-systeem het huis zowel moet kunnen verwarmen als koelen. Het percentage warmte dat jaarlijks aan de bodem wordt toegevoegd, bedraagt minimaal 20% ten opzichte van de jaarlijkse aan de bodem onttrokken warmte. Retourtemperatuur Wanneer de bodemtemperatuur te hoog wordt, kan dit leiden tot chemische veranderingen in het grondwater. Om dit te voorkomen mag de vloeistof of het water na het passeren van de warmtepomp in de bodem niet warmer zijn dan: 25 C bij open WKO-systemen; 30 C bij gesloten WKO-systemen. 11
12 12 Bodembeschermende maatregelen bij gesloten WKO-systemen Oranje gebieden zijn bijvoorbeeld intrekgebieden van waterwinningen voor de drinkwatervoorziening of voor consumptiedoeleinden. Het is belangrijk dat het grondwater in deze gebieden schoon blijft. Daarom is in oranje gebieden (zie kaart in de folder Waar is WKO mogelijk? ) alleen leidingwater in de circulatievloeistof van het bodemzijdig deel van de WKO toepasbaar. Het gebruik van toevoegingen, zoals glycol, is hier niet toegestaan.
13 Meetgegevens jaarlijks opsturen aan de provincie Drenthe Tijdens het gebruik van een WKO moet de eigenaar de werking van het systeem (laten) volgen door middel van metingen. De meetplicht geldt niet voor kleine gesloten WKO-systemen in woningen in groene gebieden, met een bodemzijdig vermogen van minder dan 70 kw. De uitkomsten van de metingen moeten eens per jaar worden opgestuurd aan de provincie Drenthe. Hiervoor is het formulier melding meetgegevens beschikbaar, dat te vinden is op Bij open en gesloten WKO-systemen worden de volgende zaken gemeten: De temperatuur van de vloeistof die na het passeren van de warmtepomp of het gebouw in de bodem wordt teruggebracht, aan het bodemzijdige deel van de warmtewisselaar; De hoeveelheden warmte en koude die het systeem aan de bodem onttrekt. Bij open WKO-systemen worden daarnaast de hoeveelheden verpompt grondwater gemeten. Regels voor het uit bedrijf stellen van WKO-systemen Werken met gecertificeerde bedrijven Wanneer u een WKO-systeem buiten gebruik laat stellen, moet u dit door een bedrijf met erkenning laten doen. Bij het uit bedrijf stellen van gesloten WKO-systemen worden de vloeistoffen uit de buizen verwijderd. Bij open en gesloten systemen blijven de bronnen en warmtewisselaars na gebruik in de bodem achter. De buizen moeten goed worden afgedicht met een kleiachtig materiaal. Hierdoor wordt voorkomen dat de achterblijvende buizen transportkanalen worden voor stoffen in het grondwater. De lijst van erkende bedrijven is gepubliceerd op: Deze lijst is ook te vinden via 13
14 Controles door de provincie De provincie Drenthe controleert tijdens de hele levensduur of een WKO-systeem aan de regels voldoet. De eerste controle vindt plaats aan de hand van de ingediende melding of aanvraag. Daarna zijn er controles door middel van bezoeken en aan de hand van de jaarlijkse rapporten met meetgegevens. Plaatsing van WKO-systemen Bij plaatsing van het WKO-systeem controleert een toezichthouder van de provincie tijdens een bezoek of het boorwerk door een erkend boorbedrijf wordt uitgevoerd en of de WKO conform de aanvraag of melding wordt geplaatst. Gebruik van WKO-systemen Tijdens het gebruik controleert de provincie Drenthe aan de hand van de meetgegevens of het WKO-systeem voldoet aan regels voor de energiebalans en de retourtemperatuur. Bij open systemen gebruikt de provincie de meetgegevens ook om te controleren of de hoeveelheid grondwater die is verpompt binnen de vergunde hoeveelheid blijft.
15 Bij controlebezoeken bekijkt de toezichthouder of de benodigde meters aanwezig zijn en of deze goed geplaatst zijn. Ook moet er een logboek aanwezig zijn met de installatiegegevens van de WKO en de metingen. Bij gesloten systemen in oranje gebieden wordt bij het bezoek ook gecontroleerd of er geen chemische stoffen aan de vloeistof in de warmtewisselaars zijn toegevoegd. Uit bedrijf nemen van WKO-systemen Bij het buiten gebruik stellen van WKO-systemen controleert de provincie of het werk door een erkend boorbedrijf wordt uitgevoerd, of bij gesloten systemen de circulatievloeistof goed wordt verwijderd en of de buizen goed worden afgevuld. 15
16 Maatregelen bij overtreding van de regels Wanneer de provincie Drenthe bij de uitvoering van de controles constateert dat bij een WKO-systeem niet aan alle regels wordt voldaan, neemt zij maatregelen. De maatregelen zijn er op gericht om schade aan het bodemsysteem en voor andere gebruikers te voorkomen of te herstellen en om illegale situaties te legaliseren of te beëindigen. Bij plaatsing van een WKO-systeem op een plek waar dat niet is toegestaan, zal de eigenaar het systeem buiten gebruik moeten stellen. Bij doelbewust gebruik van een WKO-systeem zonder de daarvoor verplichte vergunning, ontheffing of melding kan de provincie een boete opleggen. 16
17 Wanneer de provincie Drenthe een andere overtreding van de regels constateert, ontvangt de eigenaar meestal in eerste instantie een schriftelijke waarschuwing, met de opdracht om de overtreding binnen een bepaalde termijn ongedaan te maken. Wanneer de overtreding niet binnen die termijn is beëindigd, zal de provincie herstelmaatregelen afdwingen door een bestuurlijk handhavingstraject te starten. In bepaalde gevallen kunnen zelfs strafrechtelijke maatregelen worden genomen om herstel af te dwingen. De Inspectie Leefomgeving en Transport is het bevoegd gezag voor de boorbedrijven. Wanneer de provincie een overtreding door een boorbedrijf constateert, wordt de Inspectie Leefomgeving en Transport hiervan op de hoogte gesteld. 17
18 Colofon Brochures Meer aanvullende informatie vindt u in de brochures: - Wat is WKO?, uitgave 1 - Waar is WKO mogelijk?, uitgave 2 - Stappenplan WKO, uitgave 3 Contactgegevens Provincie Drenthe U kunt contact opnemen met de provincie voor de volgende onderwerpen: - Meldingen en vergunningen aanvragen - Vergunningverlening - Handhaving - Projectleiding Bodemenergie Telefoon (0592) Gemeenten Voor de afstemming met andere vergunningen kunt u contact opnemen met uw gemeente. Grafische verzorging Docucentrum, provincie Drenthe 18
Warmte Koude Opslag Stappenplan WKO Diep onder Drenthe Klimaatbestendig Drenthe Klimaatveranderingen van vele eeuwen zijn nog steeds zichtbaar in het Drentse landschap. Voorbeelden hiervan zijn de Hondsrug
Warmte Koude Opslag Wat is WKO? Diep onder Drenthe Klimaatbestendig Drenthe Klimaatveranderingen van vele eeuwen zijn nog steeds zichtbaar in het Drentse landschap. Voorbeelden hiervan zijn de Hondsrug
AMvB Bodemenergie op hoofdlijnen 9 april 2013 Simone de Groot Wettelijk kader tot 1 juli 2013 Open systemen o Waterwet: provincie bevoegd gezag Gesloten systemen o Geen melding, vergunning of registratieplicht
Bodemenergie en toezicht 13-2-2013 Gert Jan Evers Inhoud presentatie Is toezicht nodig? Waar toezicht op houden? Wat en hoe worden gegevens aangeleverd? Knelpunten Gevolgen Voorbeelden Oplossingen Na 1
VERGUNNING VOOR GRONDWATERONTTREKKING OP GROND VAN DE WATERWET verleend aan Woningcorporatie Lefier Ontwikkelbedrijf De activiteit water in de bodem brengen en eraan ontrekken (Locatie: Berkenstraat 2
Op de voordracht van de Minister van Infrastructuur en Milieu van, nr., Directie Bestuurlijke en Juridische Zaken;
Besluit van tot wijziging van het Besluit algemene regels voor inrichtingen milieubeheer, het Besluit bodemkwaliteit, het Besluit lozen buiten inrichtingen, het Besluit omgevingsrecht en het Waterbesluit
Registratie van bestaande bodemwarmtewisselaars/ bodemgekoppelde warmtepompen. Meld uw systeem en voorkom onderlinge beïnvloeding
Registratie van bestaande bodemwarmtewisselaars/ bodemgekoppelde warmtepompen Meld uw systeem en voorkom onderlinge beïnvloeding Het gebruiken van de bodem als energiebron is de laatste jaren in populariteit
AMVB BODEMENERGIE BORGINGSPROCES Aan : SRE-Gemeenten Van : Harold Roeleven en Maaike van Roij Datum : 2013 Onderwerp : Borging en registratie Besluit bodemenergiesystemen Algemeen Er zijn gemeenten die
1. INLEIDING In het POL 2006 is vastgelegd dat de Provincie Limburg warmte en koude opslag (WKO) actief zal stimuleren, rekening houdend met de belangen van grondwaterkwaliteit en grondwateronttrekkingen.
Vragen en antwoorden Regiodag bodemenergie in Arnhem NL Milieu en Leefomgeving Prinses Beatrixlaan 2 2595 AL Den Haag Postbus 93144 2509 AC Den Haag www.agentschapnl.nl Hoe wordt de communicatie mbt het
Wijzigingsbesluit Bodemenergiesystemen RWS Leefomgeving / Bodem+ Manfred Beckman Lapré Wat zijn bodemenergiesystemen? open systemen, ofwel WKO systemen gesloten systemen, ofwel bodemwarmtewisselaars 3
WKO-coach Drenthe Kansen gemeente Westerveld in beeld Rutger Wierikx IF Technology 9 februari 2012 Inhoud 1. Introductie 2. Inventarisatie a. Bodemgeschiktheid b. Bouwontwikkelingen c. Omgevingsbelangen
Behoort bij raadsbesluit zaaknr. 9901 Wetstechnische informatie GEGEVENS VAN DE REGELING Overheidsorganisatie Officiële naam regeling Citeertitel Besloten door Deze versie is geldig tot (als de vervaldatum
Wijzigingsbesluit bodemenergiesystemen presentatie Peter Kouwenhoven Aanpassing 6 (7) bestaande AMvB s Water besluit Abm Waterbesluit Activiteitenbesluit milieubeheer Blbi Bbk Besluit lozen buiten inrichtingen
Vragen en antwoorden regiodag bodemenergie in Den Haag NL Milieu en Leefomgeving Prinses Beatrixlaan 2 2595 AL Den Haag Postbus 93144 2509 AC Den Haag www.agentschapnl.nl Als de gemeente een masterplan
BUM en HUM Bodemenergie Handige hulpmiddelen voor gemeenten Arthur de Groof en Walter de Koning Regiobijeenkomsten Bodemenergie september 2012 Hulp bij uitvoering taken voor vergunningverleners: BUM voor
Welke meldingen en vergunningen zijn nodig bij onttrekkingen uit /infiltraties in grondwater? Een overzicht t.b.v. glastuinbouw en boomkwekerijen
Welke meldingen en vergunningen zijn nodig bij onttrekkingen uit /infiltraties in grondwater? Een overzicht t.b.v. glastuinbouw en boomkwekerijen De behoefte aan het benutten van ondergrondse mogelijkheden
GEMEENTEBLAD Officiële uitgave van gemeente Goes. Nr. 72400 3 juni 2016 Verordening Interferentiegebieden Bodemenergiesystemen gemeente Goes 2016 De raad van de gemeente Goes; Gezien het voorstel van burgemeester
CVDR Officiële uitgave van Dordrecht. Nr. CVDR600026_1 11 maart 2016 Verordening bodemenergiesystemen gemeente Dordrecht De raad van de gemeente Dordrecht, gelezen het voorstel van het college van burgemeester
Bodemenergieplan Doornsteeg Nijkerk Plan voor stimulering en ordening van bodemenergie Bodemenergieplan Doornsteeg Nijkerk Plan voor stimulering en ordening van bodemenergie DEFINITIEF Opdrachtgever Adviseur
WHITEPAPER Warmte-koude opslagsystemen Auteur: Fred de Lede 1 Warmte-koude opslagsystemen Vroeger toen de energieprijzen bijzonder laag waren en de CO 2-doelstellingen nog niet waren geformuleerd, bleken
GEMEENTEBLAD Officiële uitgave van gemeente Delft. Nr. 55896 23 juni 2015 Verordening gesloten bodemenergiesystemen gemeente Delft De raad van de gemeente Delft; gelezen het voorstel van het college van
Bijlage 1: Kaart Aanwijzing Interferentiegebied Toelichting Algemeen Artikel 1 Begripsomschrijving Op 1 juli 2013 treedt het Besluit bodemenergiesystemen in werking. Het besluit bevat regels over het installeren
Waterwet Ontwerpbeschikking Aanvrager : Wavin Diensten B.V. Aanvraag : Wijziging van het besluit onderdeel If en voorschrift 5a van de vigerende vergunning. Locatie : Bruchterweg 88 te Hardenberg Datum
Warmtepompen Standaard en TOP-klasse Geveke is met ruim 40 jaar ervaring specialist in het adviseren, leveren, samenbouwen en in werking stellen van producten en systemen voor uw gebouw en productieproces.
Groen gas. Duurzame energieopwekking. Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Welke keuzes en wat levert het op?
Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Groen gas Welke keuzes en wat levert het op? Huidig beleid 100 miljoen m 3 groen gas. Opbrengst: 3 PJ. Extra inspanning 200 miljoen m 3 groen gas. Opbrengst: 6 PJ.
2015 Aardwarmte / Luchtwarmte Verdiepende opdracht Inleiding; In dit onderdeel kun je meer leren over het onderwerp Aardwarmte/Luchtwarmte. Pagina 1 Inhoud 1.Aardwarmte / luchtwarmte...3 1.1 Doel van de
Grondwater in Flevoland Heeft u er last van of wilt u het gebruiken? 1. Wat is grondwater? Grondwater is de naam zegt het al water onder het grondoppervlak. Normaal gesproken is dit water dus niet zichtbaar.
Ontwerp Gedputeerde Staten, 22 november 2016 Omgevingsverordening Limburg 2014/Wijzigingen hoofdstuk 4 inzake geothermie (wijzigingen zijn in rood aangegeven) Overgangsartikel voor de publicatie in het
Toezicht ILT Bodemenergie Maarten Busstra (ILT) Programma 1. Rol, positie en werkwijze ILT 2. Inspecties in 2015 & 2016 bij bedrijven die zonder erkenning werken 3. Inspecties vanaf 2016 bij bedrijven
Open en gesloten WKO systemen Open systemen Een kenmerk van open systemen is dat er grondwater onttrokken en geïnfiltreerd wordt. Er wordt een onderscheid gemaakt tussen doubletsystemen, monobronsystemen
Algemene regels bij de keur van Wetterskip Fryslân. Algemene bepalingen en voorschriften voor onttrekkingen van grondwater uit de bodem
Algemene regels bij de keur van Wetterskip Fryslân Algemene bepalingen en voorschriften voor onttrekkingen van grondwater uit de bodem INHOUDSOPGAVE HOOFDSTUK 1 ALGEMENE BEPALINGEN 3 Artikel 1 Begripsomschrijvingen
GW 1. Bouwput, sleuf en proefbemaling en grondsanering Wijziging algemene regel: Zaaknr. Datum vastgesteld: omschrijving wijziging: Artikel 1. Criteria Vrijstelling wordt verleend van het verbod, bedoeld
Bodem & Klimaat Op weg naar een klimaatbestendig bodembeheer Jaartemperaturen en warmterecords in De Bilt sinds het begin van de metingen in 1706 Klimaatverandering KNMI scenarios Zomerse dagen Co de Naam
Waterwet Beschikking Aanvrager : Wavin Diensten B.V. Aanvraag : Wijziging van het besluit onderdeel If en voorschrift 5a van de vigerende vergunning. Locatie : Bruchterweg 88 te Hardenberg Datum ontvangst
telefoon 085-4862450 www.sikb.nl Pagina 1 van 9 OVERZICHT WIJZIGINGEN BUM S EN HUMS S BODEMENERGIE OKTOBER 2015 Voorgenomen wijzigingen in versie 2.4 ten opzichte van versie 2.3 Tabel 1. Wijzigingen BUM
GEMEENTEBLAD Officiële uitgave van de gemeente Delft Nr. 172372 4 oktober 2017 Beleidsregel gesloten bodemenergiesystemen gemeente Delft 2015 Met het per 1-7-2013 van kracht zijnde Besluit bodemenergiesystemen
WKO Installaties opbouw en beheer Frank Cogels L&A Real Estate Solutions bv WKO aandachtspunten Installaties met WKO bestaan o.a. uit: - Bronnen - Warmtewisselaars (TSA s) - Opwekkers (tempverhogers) -
DE VERVUILER BETAALT Franc. Span Bewonersinformatieavond Edelchemie 5 februari 2013 DE VERVUILER BETAALT De vervuiler betaalt, is een economisch beginsel waarbij als uitgangspunt geldt dat iedere vervuiler
GronDwatEr bronnering 2014 onttrekken En LozEn Van bronneringswater waterschap Zuiderzeeland zorgt voor schoon water, voldoende water en veiligheid. dit betekent dat waterschap Zuiderzeeland ook verantwoordelijk
White Paper Warmtepompsysteem Inleiding Een warmtepompsysteem is voor veel mensen inmiddels een bekend begrip, toch ontstaat er nog steeds veel onduidelijkheid over de werking van het systeem. Dit blijkt
Realisatie WKO WKO-coach Drenthe - Voorlichtingsbijeenkomst WKO 1 Bouwopgave: Case: realisatie 4 woontorens, totaal 200 appartementen 2 gemeente convenant (stap 2) duurzame ambities DE scan besluit gemeenteraad
Grondwater en ondergrond: een afweging waard! Douwe Jonkers plv programmamanager Bodem en Ondergrond Symposium De waarde van grondwater, 23 september 2015 Maatschappelijk belang Meer maatschappelijke aandacht
Bijlage 3b Aanwijzing van categorieën van gevallen, beperkingen en voorschriften, afwijkingen en nadere eisen Nr. Activiteiten in waterwingebieden en grondwaterbeschermingsgebieden 1. zorgplicht 1. dat
Raadsvoorstel Gemeente Delft Aan de gemeenteraad Van Datum Pfh. Steller tel.nr. e-maii Programma Registratie nr. Stuk Onderwerp college van B&W Gescand archief d a t u m S. Brandligt E. van de Giessen
Gegevens bevoegd gezag Referentienummer Datum ontvangst Gemeente Hilvarenbeek Ingekomen: 6-7-217 SSSr* Aanvraaggegevens Publiceerbare aanvraag/melding Aanvraagnummer 377151 Aanvraagnaam Hilvarenbeek, Klompenmaker
Datacenterkoeling zonder F-gassen: uw data center het gehele (!) jaar compressorloos geklimatiseerd. Spreker: Marius Klerk
protocol melding activiteiten gebiedsgerichte aanpak Versie: 25 maart 2010 1 Inleiding 1.1 Aanleiding In de beschikking 1 op het saneringsplan ondergrond Utrecht gefaseerde gebiedsgerichte aanpak (ook
Gebiedsgericht Grondwater Beheer: het kan nu! Arne Alphenaar Regiobijeenkomst Kansrijke gebieden Zwolle 17 mei 2011
Gebiedsgericht Grondwater Beheer: het kan nu! Arne Alphenaar Regiobijeenkomst Kansrijke gebieden Zwolle 17 mei 2011 Kansrijke gebieden voor beheer van verontreinigd grondwater Bodemconvenant, uitvoeringsprogramma
Algemene regels vrijstelling vergunningplicht onttrekken van grondwater Keur waterschap Vechtstromen
WATERSCHAPSBLAD Officiële uitgave van Waterschap Vechtstromen. Nr. 1012 24 februari 2014 Algemene regels vrijstelling vergunningplicht onttrekken van grondwater Keur waterschap Vechtstromen Kenmerk WVS-30
De samenwerkende bedrijven van Green Well Westland gaan naar verwachting per jaar 7.000.000 m3 aardgas en 13.000.000 kilo aan CO2 besparen.
Fig. 73 6. Wat is het verschil tussen beide verdeelstukken? 7. Teken een verdeelstuk na. 8. Zet pijlen in de buizen in de richting van de warme waterstroom. 9. Wat is de functie van mengklep? 10. Wanneer
Workshop bodemenergiesystemen Presentatie: Functie: Dick Nijhof Maarten Busstra Inspecteur Inspectie art. 18; 2101/11.001 2 Bodemenergie artikel 18 - Uitvoering ondergronds deel Terrein Werkwater in orde?