Het oudste en succesvolste bondgenootschap ter wereld staat onder zware druk. De Europeanen moeten herexamen doen bij de Amerikanen. President Donald Trump eist dat ze bewijzen 'echte vrienden' te zijn. Pas dan zal hij ze uitzonderen van de importtarieven op staal en aluminium die over vijftien dagen ingaan.
In Brussel overheerst het ongeloof. Trump bezigt stevige taal. 'Wij zijn door iedereen afgezet. Door vriend en vijand. Door China en de Europese Unie.' De Amerikaanse industrie is al jaren doelwit van oneerlijke handelspraktijen. Deze 'aanval op ons land' leidt tot de 'vernietiging van hele gemeenschappen'. De nationale veiligheid moet worden beschermd, daarom komt er belasting op geïmporteerd staal en aluminium. 'Dit kan niet zo doorgaan.'
Op een Brusselse persconferentie ging Jyrki Katainen, vicevoorzitter van de Europese Commissie, in tegen het beeld dat Trump schetst. 'Wij zijn een bondgenoot, geen bedreiging.' Cecilia Malmström, commissaris voor Handel, voegde eraan toe: 'Europa is zeker geen gevaar voor Amerika's nationale veiligheid, dus we verwachten dat voor ons een uitzondering wordt gemaakt.'
0,6 miljoen ton staal exporteerde Nederland in 2017 naar de Verenigde Staten. De waarde daarvan bedroeg 596 miljoen euro.
Een feit is echter dat Trump de EU vooralsnog niet heeft genoemd als mogelijke uitzondering, zoals hij wel deed met Canada, Mexico en Australië. Hij beloofde in een tweet 'flexibel' te zullen voor 'echte vrienden die ons eerlijk behandelen op handels- en militair gebied'. Twee weken heeft Europa om te bewijzen dat het in deze categorie valt. Voor een oude, trouwe bondgenoot een vernederende situatie.
Trump heeft weinig op met de EU en de Navo. Bij het begin van zijn presidentschap liet hij zich denigrerend uit over deze organisaties. Daarvan kon toen nog worden gezegd dat het bij woorden bleef. Bovendien kwamen de betrekkingen daarna in iets rustiger vaarwater. Nu is de retoriek terug, maar in combinatie met een concrete beleidsdaad. Dus gaat het ditmaal om meer dan woorden, en dreigt de eerste echte trans-Atlantische crisis.
Malmström heeft zaterdag in Brussel een ontmoeting met de Amerikaanse handelsgezant Robert Lighthizer. Een eerste stap in de gesprekken die de EU met de regering-Trump wil voeren om de problemen op te lossen. Leidt de dialoog tot niets, dan is Malmström bereid naar de Wereldhandelsorganisatie WTO te stappen met het argument dat de Europese staalexport geen bedreiging vormt voor Amerika's nationale veiligheid en dus niet mag worden belast. In laatste instantie kan de EU terugslaan met invoertarieven op Amerikaanse producten als spijkerbroeken en motoren.
Er staat veel op het spel. Als Trump straks echt invoerrechten gaat heffen op Europees staal, kan dat de EU jaarlijks 2,1 miljard euro kosten. Haalt arbitrage door de WTO niets uit, dan dreigt er een neerwaartse spiraal van maatregelen en tegenmaatregelen. Dat kan het begin zijn van een periode vol protectionisme en handelsoorlogen, met stijgende consumentenprijzen en banenverlies.
Wat na de Tweede Wereldoorlog is opgebouwd - een op regels gebaseerd internationaal vrijhandelssysteem - zal dan verloren gaan. 'We moeten kiezen: willen we een op regels gebaseerde handel, of willen we het recht van de sterkste zoals we dat nu zien', zei Katainen.
Als eenmaal de beer los is, kunnen er centrifugale krachten loskomen. Onder meer tussen de machtigste landen in het westerse bondgenootschap: Amerika en Duitsland. Voor Trump behandelt een echte vriend Amerika ook eerlijk in militaire zaken. Hij eist dat de Europeanen de Amerikanen niet langer laten opdraaien voor het merendeel van de Navo-uitgaven en hun defensiebegroting verhogen tot 2 procent van hun nationaal inkomen. Duitsland verzet zich tegen zo'n 'vriendschapsgebaar'. Ook binnen de EU kan verdeeldheid ontstaan met landen die voor eigen succes willen gaan in de relatie met Trump. Bijvoorbeeld Oost-Europese landen die de Amerikaanse veiligheidsgarantie koesteren. Volgens Katainen is de EU momenteel eensgezind.
Er komt vermoedelijk meer geld vrij voor de hulp aan tienermoeders. De Tweede Kamer wil dat Siriz, de organisatie die voorheen bekend stond als de vereniging tot bescherming van het ongeboren kind (VBOK), structureel meer steun krijgt. Dat bleek woensdag tijdens de behandeling van de begroting van het ministerie van Volksgezondheid.
Op verzoek van SGP en ChristenUnie wordt het jaarlijkse budget voor steun aan tienermoeders door Siriz verhoogd tot 1,5 miljoen euro. SGP-voorman Kees van der Staaij is blij met de bijval van VVD en PvdA. 'Wij zetten graag in op betere voorlichting aan onbedoeld zwangeren en aan hulp voor tienermoeders. Deze kwetsbare doelgroep verdient het om goede opvang en begeleiding te krijgen.'
Staatssecretaris Martin van Rijn (Volksgezondheid) bekijkt nog of een ander verzoek uit de Kamer om het Fiom, dat laagdrempelige hulp geeft bij onder meer (on)bedoelde zwangerschap en abortus-nazorg, ook extra geld kan krijgen. Gelijke monniken,gelijke kappen, vinden Linda Voortman (GroenLinks) en Renske Leijten (SP). Siriz werkt vanuit een christelijke invalshoek en het Fiom niet.
Van Rijn beraadt zich nog op dat verzoek, omdat vorig jaar juist is besloten de instelling te korten. Volgens Leijten is destijds geprobeerd de subsidie te behouden maar lukte dat niet omdat gemeenten daar over zouden moeten beslissen. 'Als er dan nu wel geld is voor een andere vergelijkbare stichting schuurt dat.'
Het Britse gezelschap Peepolykus maakt een tournee met de slapstickvoorstelling I am a coffee, vanavond, vrijdag en zaterdag in Amsterdam (Nieuwe de la Mar), dinsdag in Groningen (De Oosterpoort), 20 januari in Venlo (Maaspoort)....
Na 'Ockham's Scheermes', 'De Olifantsdracht' en 'Optisch Bedrog' komen Han Römer en Titus Tiel Groenestege met Bermuda Driehoek, waarin de twee vrienden te maken krijgen met een aantrekkelijke vrouw, Maike Meijer. Frans Strijards deed de regie. Vanavond en vrijdag in Groningen (Kruithuis), zaterdag in Brielle (De Goote), 20 januari in Zwolle (Odeon). 'Groenestege en Römer vormen ook nu weer een prachtig duo. (...) Maike Meijer vormt een fraaie aanvulling: zonder dat ze de balans tussen hen verstoort, levert ze een fiks aandeel in de rappe conversatie.' (Marian Buijs)
Het Zuidelijk Toneel begint een tweede tournee met Romeo en Julia in een bewerking van Peter Verhelst en regie van Ivo van Hove. Gunilla Verbeke heeft Camilla Siegertsz vervangen in de rol van Julia. Ramsey Nasr is Romeo. Vanavond in de Rotterdamse Schouwburg, vrijdag in Dordrecht (Kunstmin), zaterdag in Hoorn (Het Park), dinsdag in Zoetermeer (Stadstheater), woensdag in Delft (De Veste), 21 en 22 januari in Breda (Chassé Theater). 'Van Hove heeft deze nogal morbide bewerking van het meest romantische stuk aller tijden in een ijzingwekende vorm gegoten.' (Hein Janssen)
In De Dresser spelen Porgy Franssen en Hans Dagelet een oude Shakespaere-acteur en zijn kleder, op tournee in de Engelse provincie ten tijde van de Tweede Wereldoorlog. Vanavond in Zwolle (Odeon), vrijdag in Roosendaal (De Kring), zaterdag in Winterswijk (Cultureel Centrum), dinsdag in Maastricht (Theater a/h Vrijthof), 20 januari in Heerlen (Stadsschouwburg).
Na 'Het interview', brengt Carrousel weer een tekst van Natalia Ginzburg, De Vergissing, in regie van Marlies Heuer. Vijf vrienden wachten op hun gast en nemen het leven door. Ze klampen zich aan elkaar vast en aan hun dromen. Vanavond in Delft (De Veste), zaterdag in Eindhoven (Plaza Futura), 19 t/m 23 en 26 t/m 31 januari in Amsterdam (Bellevue).
Twee vrouwen in de lobby van een hotel, waar ze tot rust hopen te komen. Wie is de jager, wie de prooi? Karina Holla en Barbara Duijfjes spelen De Scrupuleuzen, vanavond in Kampen (Stadsgehoorzaal), 15 en 16 januari in Den Haag (Korzo Theater), 21 januari in Enschede (Concordia).
Truus Melissen combineert in haar eerste theaterproductie Een Kooi van Licht film met muziek en poppenspel. Over de eenzaamheid van de vogel en van de mens die hem gevangen houdt. Zaterdag in Amersfoort (De Lieve Vrouw), 22 januari in Zwolle (Papenstraattheater), 28 januari in Enschede (Concordia).
Theatergroep De Kern kreeg voor de voorstelling Hildegard von Bingen een nominatie voor de Toneel Publieksprijs. Het is een levendig portret van de middeleeuwse non die faam verwierf met haar visioenen en gezangen. Door Ineke ter Heege, Jan-Jaap Jansen, Margreet Heemskerk e.a. Op 20 januari in Amstelveen (Schouwburg), 21 januari in Vlaardingen (Stadsgehoorzaal).
Wilhelmina: je maintiendrai van Ton Vorstenbosch. Met een glansrol voor Anne-Wil Blankers als vorstin: 'Blankers zet haar sterke persoonlijkheid af tegen haar personage en dat levert adembenemend toneelspel op.' (Hein Janssen). Vanavond in Groningen (Stadsschouwburg), 15 t/m 17 januari in Rotterdamse Schouwburg, 20 januari in Sittard (Stadsschouwburg), 22 t/m 24 januari in Hoorn (Het Park).
Golfbrakers van Art & Pro is een tekst en regie van Frans Strijards over een groep vrienden en 'de onverzettelijke vindingrijkheid waarmee overleven gepaard gaat'. Met Gusta Geleijnse, Titus Muizelaar, Betty Schuurman e.a. Vanavond in Den Bosch (Theater a/d Parade), vrijdag in IJmuiden (Witte Theater), zaterdag in Groningen (Stadsschouwburg), 19 januari in Hoorn (Het Park) en tot slot op 20 en 21 januari in Haarlem (Toneelschuur).
Paul Feld schreef en regisseerde Zandkoorts bij Growing up in Public. Hij baseerde zich op het leven van Alexandrine Tinne, een Haagse juffrouw uit de negentiende eeuw die vele reizen maakte. Vanavond in Tilburg (De Vorst), vrijdag in Doetinchem (De Gruitpoort), 19 t/m 22 januari in Utrecht (Theater a/d Werf).
Sabberiosia is een nieuwe 'boot-revue', die zich net als 'Nopanic' in een rondvaartboot van Rederij Noord-Zuid afspeelt. Ober Fred en toiletdame Trees proberen de show te redden die bij afwezigheid van echte artiesten in het water dreigt te vallen. Tot en met 9 mei, steeds van woensdag t/m zondag om 20.15 uur, zondag ook om 13.45 uur.
Toneelgroep Amsterdam met Dark Lady, een collagevoorstelling van Gerardjan Rijnders op basis van teksten van Shakespeare en Rijnders. Op 16, 19, 21 en 26 januari om 20.15 uur, 24 januari om 14 uur in het Muziektheater. 'Dark Lady is een cynische en inktzwarte voorstelling. Aan het eind liggen de muziekstandaards her en der omver, de artiesten zijn de kostuums beu en trekken hun dagelijkse plunje weer aan. De kunst biedt geen soelaas meer, en van de liefde valt ook niet veel meer te verwachten.' (HJ)
In het Transformatorhuis vanaf 18 januari try-outs van Kalydon, een voorstelling van Toneelgroep Amsterdam door Hajo Bruins en Hein van der Heijden. Ze spelen een muzikaal theaterduo dat na vijftien jaar een comeback wil maken.
Theu Boermans maakte een nieuwe vertaling van De kersentuin, dat de vierde Tsjechov is geworden die de Trust speelt. Met Anneke Blok, Jappe Claes, Bert Geurkink, Myranda Jongeling, Sylvia Poorta, Harry van Rijthoven e.a. Tot en met 28 februari in het eigen theater aan de Kloveniersburgwal. 'Regisseur Theu Boermans heeft het grote drama in een zijkamertje gezet. (...) Niet het grote drama van de hakbijl, maar het kleine leed van een gebroken hart, een gestolen kusje, een dienstbode die over het hoofd wordt gezien.' (Hein Janssen)
Gebr. is gebaseerd op het gelijknamige boek van Ted van Lieshout over twee broers. Als de een komt te overlijden, redt de ander zijn dagboek. Daarin leest hij dat zijn broer wist dat hij op jongens valt. Vanavond t/m zaterdag in Frascati.
Het Vervolg met Phaedra van Hugo Claus, in regie van Léon van der Sanden. Een klassiek noodlotsdrama over een wanhopige liefde. Tot en met 12 februari, elke dinsdag t/m zaterdag, in het Vervolg Theater aan het Vrijthof.
Pauline Kalker, Arlène Hoornweg en Herman Helle van theatergroep Hotel Modern bewerkten Shakespeare's Macbeth tot een stuk voor drie spelers. 'Met behulp van meubelstukken, duur servies, valse baarden en echte dolken brengen ze gedrieën dit duister spel tot leven.' Op 15, 16, 19 t/m 21 januari om 21 uur Theater Lantaren/Venster.
Na jaren van daling viel het moordcijfer in Nederland in 2017 hoger uit: 159, tegen 111 in 2016. 'In bijna elke categorie nam het aantal toe. Ik kan het niet verklaren', zegt expert Eric Slot.
Onderzoek in Zeewolde, half oktober, op de plek waar het lichaam is gevonden van Anne Faber Beeld anp
Het moordcijfer in Nederland is voor het eerst in jaren gestegen. Uit de Moordatlas van Eric Slot blijkt dat er in 2017 159 moorden zijn gepleegd. In 2016 waren het er 111. 'Een forse toename, dat had ik nooit verwacht', aldus onderzoeker Slot, die de cijfers bijhoudt voor de website Moordatlas.nl.
In 2001 werden er nog 264 moorden gepleegd. Vanaf 2003 nam het aantal snel af. Afgelopen jaar is er voor het eerst weer een 'flinke' stijging te zien. Een verklaring hiervoor is er niet, aldus Slot. 'Het aantal moorden is in elke categorie toegenomen, behalve het aantal moorden dat is gepleegd in familieverband. Ik vermoed dat het toeval is.'
Zo nam het aantal liquidaties (afrekenmoorden) toe van 17 naar 19. 'Het gemiddelde ligt al jaren tussen de 18 en 20 per jaar. Er zijn media die graag roepen dat het helemaal uit de klauwen loopt qua liquidaties, maar dat is niet het geval.'
Het aantal moorden in Nederland is in 2017 gestegen naar 159, terwijl het er in 2016 nog 111 waren. Dat blijkt uit onderzoek van Eric Slot van de website Moordatlas. In 2000 werden 225 moorden gepleegd. 'Naarmate je dichter bij de nul komt, kan het cijfer weleens hoger uitvallen. Maar dit jaar zien we een forse toename die ik nooit had verwacht.'
Een groep slachtoffers die volgens Slot opvalt zijn de Oost-Europeanen: vijftien slachtoffers kwamen daar van oorsprong vandaan. 'En het is opmerkelijk dat er vier moorden in en om een psychiatrische instelling zijn gepleegd. Twee patiënten hebben hun begeleider vermoord en twee anderen een medepatiënt. Meestal gebeurt dat een keer per jaar.' Er zijn ook drie tbs'ers geweest die een moord hebben gepleegd. Gemiddeld komt dat hooguit een keer per jaar voor. Het gaat om tbs'ers die uitbehandeld of op verlof waren. Een persoon heeft zelfs een dubbele moord gepleegd. Daarmee komt het totaal aantal slachtoffers van tbs'ers dit jaar op vier.' Slot vermoedt dat het ook in deze gevallen om een eenmalige stijging gaat. De cijfers kunnen bovendien nog veranderen, omdat het niet in alle zaken meteen duidelijk is of het om moord gaat.
Ook Marieke Liem van de Universiteit Leiden stelt dat er geen conclusies getrokken kunnen worden op basis van deze cijfers. 'In aantallen zijn we nog altijd te vergelijken met landen als Zweden, we hebben een van de laagste moordcijfers van Europa.' Liem doet onderzoek naar de moorden die de afgelopen 25 jaar in Nederland zijn gepleegd. 'We zitten momenteel weer op het niveau van de jaren zestig. Waarschijnlijk hebben we vorig jaar het dal bereikt, en rond dat laagste punt blijft het schommelen. Omdat we zo weinig moorden hebben, lijkt deze stijging procentueel fors. Maar de kans dat een gemiddelde Nederlander wordt vermoord, is nog altijd superklein.'
Een veelgehoorde verklaring voor de daling van het aantal moorden is de vergrijzing. Volgens Liem is dat geen waarschijnlijke hypothese. 'De demografische veranderingen gaan langzaam, de daling van het aantal moorden is snel gegaan.'
Met haar collega's onderzocht ze andere mogelijk oorzaken. Ook het afnemende heroïnegebruik, de werkloosheidscijfers en ontwikkelingen in het alcoholgebruik bleken geen invloed te hebben op de cijfers.
Liem ziet wel een andere mogelijke verklaring: 'Het merendeel van de moorden wordt gepleegd door mannen en de meeste slachtoffers zijn eveneens mannen. Het gaat om allerhande conflicten die om de een of andere reden fataal aflopen. Denk aan ruzie om drugs, liefde of geld.'
Ze wijst erop dat de categorie 'man- tot-manmoorden' sinds 2004 de grootste daling laat zien. 'Dat komt waarschijnlijk doordat een deel van deze mannen meer tijd besteedt achter de computer, om bijvoorbeeld spelletjes te spelen, en hierdoor niet meer zo snel in fatale conflicten verzeild raakt. Maar ook doordat er bijvoorbeeld meer digitale surveillance is, zoals cameratoezicht. Het is niet meer zo makkelijk om ongezien een moord te plegen.'
Piet Hein Donner neemt afscheid van Den Haag: ‘Nieuwe partijen die het allemaal anders willen, moeten zo snel mogelijk regeren’
Marianne Thieme laat zich inspireren door klassiekers van Jane Austen en kritische uitingen over de economie van Kate Raworth
Willen we over vijf jaar een verarmd, rancuneus Verenigd Koninkrijk, op een paar uur varen van Rotterdam? Ik dacht toch van niet
De Gouden Eeuw, 19de-eeuwse politiek en nazisme: dit zijn de nominaties voor de Libris Geschiedenis Prijs 2018
Buma zoekt de randen op van het groenste regeerakkoord aller tijden. maar wie is er nou bang voor Buma?
Opinie op Zondag: Afschaffing dividendbelasting behoort tot de grootste morele schandalen van de laatste halve eeuw
De vrijheid van meningsuiting van een minister is beperkt, maar dat Blok niet eens meer zelf mag denken is nieuw
Nederland staat betrekkelijk hoog op de ladder van maatschappelijk vertrouwen, maar het wantrouwen groeit
Sybrand Buma en de boeken die hem inspireren: ‘De meerderheid kan heel erg ongelijk hebben en de minderheid verdrukken’
Hoogleraren die het levensverhaal van grote mannen optekenden, vallen in de smaak bij de Libris Geschiedenis Prijs
Iedereen in de energiewereld weet dat de Nederlandse maatregelen hoogstwaarschijnlijk contraproductief zullen zijn
Wij hebben geen commissie Remkes nodig maar een nieuwe parlementaire enquête naar de sociale kwestie
Diversiteit roept de vraag op of de werkelijkheid ook zo wenselijk is als ons dagelijks wordt voorgespiegeld
Anders dan de populisten, kreeg Urgenda van de rechter gelijk: een staaltje van rechterlijk salonpopulisme