Ik vraag mij af in hoeverre het Openbaar Ministerie onafhankelijk opereert. Na zoveel jaar geeft procureur-generaal Roy Baidjnath Panday eindelijk toe onderzoek te doen naar ‘mogelijke’ corruptiezaken. Niet uit eigen overweging, zoals het OM als onafhankelijk instituut binnen de scheiding der machten dient te opereren, maar omdat de regering dossiers heeft opgestuurd. Anders had hij geen actie ondernomen.
Wat een flater slaat het OM nu door te wachten op informatie van de creatieve boekhouder die mogelijk in het beklaagdenbankje moet verschijnen. Wat mij verbaast van de verdachten in deze omvangrijke corruptiezaken is dat toen zij corruptie pleegden zij de macho uithingen, maar nu al als kleine jongetjes huilen voor wat hen te wachten staat.
Carifesta 2013, nyan patu naschoolse opvang, verduistering gelden van sociaal zwakkeren, SMS, Telesur en NVB. Dit lijstje is denk ik een fractie van wat Suriname aan corruptie is overkomen sinds de NDP in 2010 aan de macht kwam. Ik durf nu al de Alcoa-kwestie er aan toe te voegen. Zoveel schimmigheid kan ook het daglicht niet verdragen. Je hoeft maar een Alcoa-balletje op te werpen en de fervente spelers zijn ineens keurig nette koorknapen die de bal als een hete aardappel doorspelen.
De president geeft niet thuis. Dat snap ik. Hij heeft namelijk geen idee wat een Memorandum of Understanding inhoudt en denkt net als met het IMF zaken achteraf te corrigeren. Hij vergeet echter dat zijn handtekening eronder staat. Het IMF heeft hem al op de vingers getikt. Nu probeert hij het bij Alcoa, samen met powisi Dilip Sardjoe. Niet dat Dilip zich als een powisi gedraagt. Neen, deze powisi pikt alles in wat blinkt en glimt. Ook schroot op vervuilde grond. Dilip kan zich deze luxe permitteren daar hij in tegenstelling tot het OM wel onafhankelijk is, in financiële zin dan.
Ik vraag mij af waar die stoere man van de NDP is gebleven die vaak met schuim op de bek vanaf podia op z'n Surinaams regeert. Waar is die macho? Niemand van bijvoorbeeld justitie moet het in zijn hoofd halen om hem ter verantwoording te roepen, laat staan te berechten. Kent u zijn one-liner nog? 'Nooit-noiti-nunca-jamais'. Zo'n scenario doemt er nu op met de Alcoa-deal waarin hij als nationalist de staat Suriname verkoopt voor een bordje linzensoep aan verfoeide buitenlandse kapitalisten, zou Henck Arron hem verwijten.
Elke keer is er weer wat aan de hand met een brief aan DNA waarin wordt verteld welke deal hij en Dilip met Alcoa hebben gesloten. De strikt verantwoordelijke minister Regilio Dodson hoor je niet. Hij weet van niks en je ziet hem ook niet. De man met het ideaal de goudsector te ordenen is slechts een papieren tijger gebleken. Nu iets roepen of handelingen plegen volgens zijn wettelijk voorgeschreven taken, kost hem de kop.
En poti Ashwin Adhin, die arme jonge baithak ghana-spelende intellectueel weet zich geen raad. Nu moet hij eerst de Engelse versie van de MoU grammaticaal corrigeren, daarna vertalen naar het Nederlands om dan pas deze naar DNA op te sturen. Iedereen in DNA wacht erop terwijl nu slechts over tijdstip van aankomst van de bewuste brief in plaats van over de inhoud wordt geruzied.
Moederkloek Jenny Simons is radeloos. Haar vijftig kinderen worden steeds onrustiger. En weet je wat zo vervelend is voor deze kinderen? Zij hebben geen idee wat er moet gebeuren nu de Alcoa-deal hen door de strot is geduwd. Zij lijken wees nu ook hun vader hen in de steek heeft gelaten. Hij heeft last van zijn geweten. En konsensi e fon en! Deze Alcoa-soap heeft veel weg van die kleine jongen die van zijn moeder zijn eigen 'tamalen wipi' moet gaan plukken. Tussen het snotteren en snikken door beweert hij dat die tamarindeboom geen wipi meer heeft.
Op 24 september 2017 is in Suriname de Wet op de jaarrekening van kracht geworden. Deze wet kan worden gezien als een mijlpaal in de structurering van de financieel-economische infrastructuur van het land. Het heeft lang ontbroken aan enige vorm van wetgeving op het gebied van de financiële verantwoording. Het was de bedoeling om wetgeving op dit terrein in het Surinaamse Nieuw Burgerlijk Wetboek op te nemen en wel in het tweede boek, Ondernemingsrecht. De invoering van het Nieuw Burgerlijk Wetboek laat nog op zich wachten. Dit is de reden om in 2017 te komen met een speciale wet. In deze bijdrage wil ik op enkele aspecten van de wet op de jaarrekening ingaan.
DE JAARREKENING IS een verantwoordingsdocument. Om te kunnen ondernemen hebben bedrijven financiering nodig. De financiering wordt gebruikt om investeringen, de kosten en de rente te kunnen betalen. De financiering komt van verschaffers van eigen vermogen, ofwel van de aandeelhouders. Daarnaast wordt geld aangetrokken door middel van leningen, die doorgaans van banken komen. Over die leningen moet rente worden betaald. De rente is een onderdeel van de kosten. Elke onderneming hoopt met de investeringen en de gemaakte kosten uiteindelijk meer geld over te houden en dus winst te maken. De winst komt ten dele ten goede aan de Staat in de vorm van belastingheffing. Het overige komt ten goede aan de aandeelhouders die de onderneming hebben gefinancierd. Tot zover eigenlijk niet veel nieuws onder de zon.
Zijn ondernemers voldoende kritisch op de besteding van het geld of wordt het 'over de balk' gesmeten?
IN DE MODERNE TIJD tijd is de roep om transparantie groot. Wat doen ondernemers met het geld dat hen ter beschikking wordt gesteld? Zijn ondernemers voldoende kritisch op de besteding van het geld of wordt het 'over de balk' gesmeten? Met andere woorden: is de onderneming in voldoende mate efficiënt en effectief in het bereiken van de doelen? Het heeft eigenlijk te maken met de praktische invulling van corporate governance. Dat is het geheel van regels, procedures, wetgeving en afspraken die uiteindelijk leiden tot het goed besturen van organisaties. Onder organisaties wordt verstaan alle vormen van ondernemingen in het private domein, maar ook parastatale ondernemingen, stichtingen, verenigingen, kortom: alle vormen van georganiseerde menselijke samenwerking waarbij een winst- of ander doel wordt nagestreefd.
We zien in de moderne wereld dat ondernemers in toenemende mate kritisch worden bejegend. Daarbij gaat het niet alleen om de financiële prestaties van een onderneming, maar in toenemende mate ook om de neveneffecten van het ondernemen. Het maken van winst en het betalen van belasting daarover, wat natuurlijk een financiële ondersteuning is voor de Staat, gaat gepaard met kosten en wel niet-financiële kosten. Hierbij kan worden gedacht aan de belasting voor het milieu, het lawaai dat een onderneming veroorzaakt, de aan- en afvoer van materialen door vrachtauto's die door woonwijken rijden en - dit geldt zeker in Suriname - de fysieke belasting van het wegennet door het zware transport.
Met andere woorden: winst maken is mooi, maar het komt wel tegen een maatschappelijke prijs. Om die reden is een toenemende maatschappelijk roep naar wat wordt genoemd 'Corporate Social Responsibility' (CSR), ofwel: 'maatschappelijk verantwoord ondernemen'. Welke prijs is de samenleving bereid te betalen voor winst en de daarbij horende belastingopbrengsten? In ieder geval heeft de samenleving er recht op dat in het bestuursverslag over aspecten van CSR verantwoording wordt afgelegd. Over de wettelijk verplichte inhoud van het bestuursverslag bestaat nog niet volledige duidelijkheid. De nadere regels over de inhoud van het bestuursverslag, waarover de wet rept in artikel 4, lid 7 van de wet, zouden in ieder geval ook eisen moeten stellen aan de verantwoording in het kader van de CSR.
ONDERNEMERS LEGGEN DUS verantwoording af aan de samenleving en die heeft daar ook recht op. Om die reden is in artikel 13 van de wet de zogenaamde publicatieplicht opgenomen. Kortweg komt het erop neer dat de jaarrekening en het bestuursverslag openbaar moeten worden gemaakt door deponering daarvan. Iedereen kan en mag kennis nemen van deze stukken, die in het Nederlands of in het Engels moet worden opgesteld. Immers, ook al is iemand niet een directe geldschieter bij een onderneming, iedereen moet de maatschappelijke lasten van de onderneming wel gedogen en ondergaan. Het afleggen van maatschappelijke verantwoording is om die reden gerechtvaardigd.
De nieuwe wet legt de nadruk op de financiële verantwoording in de vorm van de jaarrekening, maar het gaat natuurlijk om veel meer dan dat. Een tipje van de sluier wordt al opgelicht in artikel 4, leden 4, 5 en 6 van de wet. Daar wordt gesproken over het bestuursverslag. De wet geeft niet aan wat er in het bestuursverslag moet worden opgenomen. Er wordt alleen aangegeven dat het bestuursverslag niet in strijd mag zijn met de jaarrekening. Daarnaast moet het bestuursverslag informatie geven over gebeurtenissen die van bijzondere betekenis zijn. Wat dat precies inhoudt zal nader moeten worden geduid.
De wet regelt dat de controle van de jaarrekening moet worden gedaan door een onafhankelijke en gecertificeerde accountant
BIJ HET AFLEGGEN van verantwoording hoort onlosmakelijk ook de controle op die verantwoording. De wet regelt de controleplicht voor organisaties van openbaar belang en voor grote en middelgrote rechtspersonen in hoofdstuk 3 van de wet. Een organisatie van openbaar belang is een beursgenoteerde vennootschap en financiële instellingen. Ook parastatale ondernemingen zijn organisatie van openbaar belang. Bovendien zouden andere rechtspersonen of onderneming ook tot deze categorie kunnen worden aangewezen. Gedacht zou kunnen worden aan de universiteit, een ziekenhuis of een scholengemeenschap.
De wet regelt dat de controle van de jaarrekening moet worden gedaan door een onafhankelijke en gecertificeerde accountant. Op dit punt tracht de wet een lacune op te vullen waar eigenlijk nog meer aandacht voor zou moeten zijn. Het accountantsberoep in Suriname is verenigd in de Surinaamse Vereniging van Accountants (de Suva). De meeste accountants die werkzaam zijn in Suriname zijn in het verleden in Nederland opgeleid en lid van de Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants (de NBA). Er is een belangrijk verschil tussen de Suva en de NBA. De eerste is een private vereniging en de tweede een publiekrechtelijke bedrijfsorganisatie (een PBO). Een publiekrechtelijk lichaam kan dwingende regels uitvaardigen voor de leden. Deze regels moeten worden nageleefd ongeacht waar de accountant werkt of woont. De regels zijn vrijwel allemaal ontleend aan internationale normen. Het niet-naleven van die regels wordt gesanctioneerd door middel van tuchtrecht. Het tuchtrecht is gebaseerd op de wet.
In Suriname is er nog veel te doen waar het gaat om de verdere professionalisering van het accountantsberoep. Een belangrijke doelstelling zou moeten zijn om ook hier de beroepsorganisatie een publieke status toe te kennen en wetgeving te maken waarin het tuchtrecht wordt geregeld. Daar hoort ook bij de vereiste dat op de kwaliteit van de controle toezicht moet worden uitgeoefend. Dit alles heeft tot doel dat de samenleving erop kan vertrouwen dat de controle van een accountant daadwerkelijk een kwaliteitskeurmerk is en dat de verantwoording die door de rechtspersoon is afgelegd nauwgezet is gecontroleerd.
WANNEER WE DE belangrijk stap om te komen tot een wet op de jaarrekening serieus nemen, dan moet worden onderkend dat dit een eerste stap is van velen die nog zullen moeten volgen. Eén daarvan is ook de verplichting om binnen Suriname permanente educatie te organiseren en daarmee te voldoen aan de betreffende internationale eisen. De Suva doet al veel om permanente educatie te organiseren en trainingen aan te bieden. De Suva kan officiële PE-punten (permanente educatie) toekennen omdat de Suva daarvoor is gecertificeerd door de NBA. De zelfstandige positie van de Suva, liefst met een publieke status, is een goede zaak voor de ontwikkeling van het accountantsberoep in Suriname. Een publieke status van de Suva maakt het ook mogelijk zelfstandig lid te worden van de internationale accountantsorganisatie en om eigen bindende regels op te stellen voor Surinaamse accountants. ◊