Wetenschappers gingen er eigenlijk al heel lang vanuit dat vogels afstammen van tweevoetige, op de grond levende dinosaurussen die uiteindelijk leerden vliegen. Maar nieuw onderzoek trekt die conclusie ernstig in twijfel.
De onderzoekers bestudeerden de fossiele resten van Scansoriopteryx. Het organisme behoort tot de Coelurosauria. Uit deze tweevoetige, op de grond levende dinosaurussen zouden later de vliegende dinosaurussen en in een nog later stadium de vogels zijn voortgekomen.
Maar een grondige analyse van Scansoriopteryx trekt die conclusie in twijfel. Volgens de onderzoekers mist het skelet van Scansoriopteryx de fundamentele en structurele kenmerken die nodig zijn om deze als een dinosaurus te classificeren. In andere woorden: het organisme dat lang gezien werd als een voorouder van de uit dinosaurussen voortgekomen vogels, is helemaal geen dinosaurus. Maar wat is het dan wel? Volgens de onderzoekers moeten we Scansoriopteryx zien als een primitieve vogel wiens voorouders behoren tot de Archosauria: reptielen die lang voor de dinosaurussen leefden.
De onderzoekers wijzen in hun paper met name op de lange veren op de voor- en achterpoten van Scansoriopteryx (zie afbeelding hiernaast). Deze wijzen erop dat Scansoriopteryx een soort primitieve vogel was die al enkele aerodynamische trucjes kende. Zo zou deze uit een boom hebben kunnen glijden.
De onderzoekers stellen dat de dinosaurussen niet de primitieve voorouders van de vogels zijn. “We moeten vogels niet zien als afstammelingen van de dinosaurussen, maar als een aparte klasse,” stelt onderzoeker Alan Feduccia. “De identificatie van Scansoripteryx als een niet-dinosaurusachtige vogel stelt ons in staat om de relatie tussen dinosaurussen en vogels opnieuw te evalueren,” voegt onderzoeker Stephen Czerkas toe.
Vindt u 24 uur per dag weinig? Maar goed dat u niet op Bèta Pictoris b woont. Daar duren dagen namelijk maar acht uur. Dat blijkt uit een onderzoek waarin wetenschappers voor het eerst de rotatiesnelheid van een exoplaneet vaststelden.
Astronomen observeerden de planeet met behulp van ESO’s Very Large Telescope (VLT) en stelden de snelheid van de evenaar van de planeet vast. Die evenaar blijkt een snelheid van 100.000 kilometer per uur te hebben. Ter vergelijking: de evenaar van de aarde beweegt met nog geen 1700 kilometer per uur. Bèta Pictoris b is meer dan zestien keer zo groot als onze aarde en heeft drieduizend keer zoveel massa. Een dag op de planeet duurt maar acht uur.
“We hebben de golflengten van de straling die de planeet uitzendt tot op een duizendste procent nauwkeurig gemeten, wat de metingen gevoelig maakt voor de dopplereffecten die de snelheid van licht-uitzendende objecten kunnen openbaren,” vertelt onderzoeker Ignas Snellen. “Met behulp van deze techniek hebben we ontdekt dat de verschillende delen van het planeetoppervlak met verschillende snelheden naar ons toe of van ons af bewegen, wat alleen maar kan betekenen dat de planeet om zijn as draait.”
Het is voor het eerst dat onderzoekers de rotatiesnelheid van een exoplaneet exact hebben vastgesteld. “Het is onbekend waarom de ene planeet sneller roteert dan de andere,” vertelt onderzoeker Remco de Kok. “Maar deze ene meting van de rotatie van een exoplaneet is in overeenstemming met de trend die we in ons zonnestelsel zien: de zwaardere planeten roteren sneller. Dit moet een universeel gevolg zijn van de manier waarop planeten ontstaan.”
De rotatiesnelheden van planeten in ons zonnestelsel en Bèta Pictoris b, afgezet tegen hun massa. De grafiek laat duidelijk zien dat planeten naarmate ze zwaarder worden ook sneller gaan draaien. Afbeelding: ESO / I. Snellen (Leiden University).
Bèta Pictoris b bevindt zich op ongeveer 63 lichtjaar van de aarde. De afstand tussen de planeet en zijn ster is ongeveer acht keer zo groot als de afstand tussen de aarde en de zon. Bèta Pictoris b is 20 miljoen jaar oud. Daarmee is het een heel jonge planeet (de aarde is 4,5 miljard jaar oud). Naarmate Bèta Pictoris b ouder wordt, zal deze ook afkoelen en krimpen. Naar verwachting gaat de exoplaneet dan nog sneller roteren.