Wanneer humor een kwaliteit van je is en je dit passend gebruikt, breng je vrolijkheid, gezelligheid en sfeer met je mee. Je relativeert de dingen van het leven en bent in staat om door humor een andere draai te geven aan de kijk op het leven. Het haalt de zwaarte van zorgen weg en verbindt mensen aan elkaar. Vaak voelen mensen zich gekend en gezien in de aandacht die humor hen geeft. Bij een teveel van het goede, dus ongepast gebruik, valt dat allemaal weg. Te vaak een grap maken blokkeert het inhoudelijke gesprek. Cynisme doet de ander in zijn schulp kruipen of juist boos uitvallen. De nar zet de ander voor schut en een te hoge mate van uitbundigheid komt overdreven over. Bij dit alles is een zinnig gesprek vaak onmogelijk. Een teveel aan humor heelt niet, maar staat een echte ontmoeting in de weg of verbreekt iedere vorm van wezenlijk contact. Toch kan ook deze kwaliteit in een gezinssysteem een dragende kracht zijn, of zijn geweest. Het kan een manier van ‘geven’ zijn van een kind, om zijn ouders te helpen, broers of zussen te redden of zijn eigenheid uit de wind te houden. De vraag blijft altijd weer of het inzetten van een kwaliteit passend is in relatie tot jezelf en de ander. Daar kom je achter door bij jezelf te rade te gaan of de wijze waarop je je humor gebruikt jezelf goed doet. Daarbij kun je de ander de vraag stellen of hij zich recht gedaan voelt in de wijze waarop jij je humor in zet. Je kunt bespreken of het jullie relatie maakt of breekt.
Lydia komt uit een gezin met twaalf kinderen. Zij is de jongste. Ze heeft het hele gezin op tafel gezet. Over iedereen wil ze graag wat vertellen. Ik zie dat ze de meeste gezinsleden verbeeld heeft in een kwaliteiten poppetje. De politie, de onderduiker, de aanpasser, de brandweer en drie personen hebben een humor poppetje. Haar oudste broer is de nar. Een zus met een grote zonnebloem en de broer boven haar met een bezem in de hand. “Hij is naast grappig, ook heel praktisch,” zegt ze met een glimlach. Ze heeft haar moeder verbeeld in een rolstoel. “Mijn moeder liet zich graag verzorgen en nu moet het ook,” zegt ze terwijl ze het poppetje in de rolstoel rechtzet en dan langzaam richting een poppetje schuift dat er als een verpleegster uitziet. Ze wijst de verpleegster aan en zegt: “Dat is Corry, mijn oudste zus. Zij deed en doet alles voor mijn moeder, maar nu wordt het haar teveel omdat ze zelf lichamelijke klachten heeft. Daarom hebben we een gezinsvergadering gehad. Nou, daar is dus niks uitgekomen want iedereen deed zoals vroeger.” Ze wijst op de broers en zus die als clown verbeeld op tafel staan. “Zij waren de boel weer aan het opvrolijken. Alsof dat nu passend was,” zegt ze bijna schamper. “Geen zinnig gesprek mogelijk met hun erbij. Het komt erop neer dat zij alle zorgen weglachen en zij,” – ze wijst op de verpleegster die haar oudste zus verbeeldt- “nog steeds niet weet wie iets van haar overneemt. De rest doet ook gewoon wat ze altijd deden.” Ze maakt een handbeweging naar haar familieleden op tafel. “Klopt het dat ik jou niet op tafel zie staan?” vraag ik. Er valt een lange stilte en Lydia zoekt tegelijkertijd zichzelf tussen de poppetjes die nog aan de zijkant van de tafel staan. Ze pakt een verpleegster en stopt die bloemen in de handen. “Dit ben ik,” zegt ze dan. “Ik zorg ook veel, net als Corry, maar ik heb ook wel wat vrolijks. Ik denk van hem,” ze wijst op het poppetje die de broer boven haar verbeeldt met de bezem in zijn handen. “Wat betekent dat voor haar?” vraag ik wijzend op het poppetje dat Lydia verbeeldt, “dat er nu niets concreets uit jullie gezinsvergadering is gekomen?”
Terwijl Lydia bezig is haar gezin van herkomst op tafel te zetten vraag ik me af wanneer ze een poppetje voor zichzelf neerzet. Ze doet het niet. Ik veronderstel dat zij als jongste voornamelijk bezig is geweest met observeren van de anderen. Kijken wat ze nodig hadden, zodat zij vervolgens ging ‘zorgen voor’ en ‘vrolijkheid’ uit haar schatkist heeft gehaald. Ik mis ook de vader van het gezin, maar wacht even af of ze hem er zelf nog bij gaat zetten. Wanneer blijkt dat ze ‘klaar’ is en zichzelf nog niet heeft verbeeld, besluit ik toch eerst die kant op te gaan. Inmiddels is voor mij helder dat iedereen op eigen wijze gegeven heeft in dit grote gezin. Praktisch zoals Corry (verpleegster) maar ook met humor (clowns), met terugtrekken in een eigen wereld (onderduiker), met sussen (brandweerman) en met orde en doen zoals het hoort (politie). Lydia, de hekkensluiter, probeert meerdere kwaliteiten van zichzelf te combineren om niet alleen haar moeder, maar ook haar zus te ontlasten. Juist omdat zij de laatste is die nog thuis woont besluit ik bij haar te beginnen. Zij vraagt mijn hulp voor haar gezin, maar ik ga haar eerst helpen zichzelf te (her)vinden om uiteindelijk in een open dialoog met haar familieleden te komen.