Een vrouw sprak met haar psychotherapeut over een gepland weekend bij haar dochters. "Ik weet niet of ik nu wel moet gaan dokter, ik zou niet weten wat ik voor ze zou moeten doen, ze hebben niets aan me!' ' U hoeft niets voor ze te doen,' antwoordde de therapeut. 'Ja, maar...' stamelde de vrouw, 'ik weet ook niet wat ik tegen ze zou moeten zeggen!' 'U hoeft ook niets speciaals tegen ze te zeggen,' zei hij.
'Maar waarom zou ik dan naar ze toe gaan?' reageerde de vrouw verbaasd. 'Omdat U van ze houdt! Omdat zij van U houden! U moet er niet heen gaan om wat te doen of om wat te moeten zeggen, U moet gaan om er te ZIJN!'
In de westerse maatschappij zijn we enorm gefocust op doen en praten. We hebben soms het idee dat, wanneer we anderen niet kunnen helpen met iets, en niets te vertellen hebben, we hen alleen maar tot last zijn. Het idee dat anderen ons vooral beoordelen op wat we zeggen en wat we doen, maakt veel mensen onzeker. Hulpverleners zien dit ook niet altijd in, en richten zich bij de adviezen die ze geven juist vaak op de activiteiten die de cliënt tijdens zijn weekend zou kunnen doen.
In voorgaande pagina's heb ik geschreven over de onderschatte waarde van tijd en ruimte in de communicatie, maar ook het belang van aanwezigheid op zich, wordt enorm onderschat. Het klinkt vanzelfsprekend dat er verschil is tussen iemands fysieke aanwezigheid of afwezigheid, maar we beseffen alleen niet altijd, welke belangrijke betekenis dit verschil heeft. Het is voor iedereen belangrijk om daar meer bewust van te zijn. Op deze pagina zal ik dit belang verduidelijken middels enkele voorbeelden.
Vooral op bijzondere gelegenheden is iemands aan- of afwezigheid enorm merkbaar. Iedereen maakt wel eens een trouwerij binnen de familie of van vrienden of kennissen mee. De trouwdag wordt algemeen ervaren als een belangrijke gebeurtenis. 'De mooiste dag van het leven'. Daarnaast kan deze dag ook een moment zijn waarop de relaties van het bruidspaar soms zwaar op de proef gesteld worden. Het bruidspaar kan immers meestal niet iedereen uitnodigen, en zal dus moeten kiezen wie er op het feest mogen komen, en wie op de receptie. Deze keuze kan wel eens anders uitpakken dan de naasten hadden verwacht. Die oom wel, en die tante niet, of alleen een kleine vriendenclub. De uitnodiging wordt vaak gevoeld als een wel of niet 'erbij horen'. Het komt vaak voor dat mensen die zich verwant voelen met het bruidspaar zich gepasseerd voelen als ze niet op de lijst staan. Vriendschappen kunnen er in ieder geval een flinke deuk door oplopen.
Andersom is het ook zo, dat het bruidspaar zeer veel belang hecht aan de aanwezigheid van degenen die ze hebben uitgenodigd, ook al is het maar voor alleen tijdens de receptie. Al hebben ze vaak weinig tijd voor hun gasten, is hun aanwezigheid een teken dat zij dit belangrijke moment met hen willen delen en dat zij een speciale plaats in hun leven hebben. Mensen die zich daar niet zo van bewust zijn, denken soms: 'Ach, ik moet er een heel eind voor reizen, ik kan er maar een uurtje zijn en ze hebben het toch al zó druk, dat ze me niet zullen missen. Ik kan dus maar beter niet gaan.' Deze conclusie is niet juist, want geloof me, hoewel het bruidspaar het zeker druk heeft met het begroeten van de lange rij gasten, weten ze achteraf nog precies wie er wel en wie er niet waren. Na de bruiloft zullen ze het hierover nog vaak met elkaar hebben. Het is tenslotte hún dag en als je het contact met hen op prijs stelt, is het belangrijk dat je zorgt dat je er bij bent!
Er zijn, is dus heel belangrijk. Zoals gezegd waardeert iemand je aanwezigheid zeer op een dag dat hij iets te vieren heeft, zoals een bruiloft, een geboorte, of gewoon tijdens een verjaardag. Daarnaast is het echter ook belangrijk er te zijn op momenten dat een ander het heel zwaar heeft. Het spreekwoord zegt dat je in moeilijke tijden je beste vrienden leert kennen, en dat is zeker waar. Er is soms heel wat moed voor nodig om er ook te zijn voor mensen die verdriet hebben. Op deze droevige ogenblikken zijn we ons ook het meest bewust van onze behoefte aan de aanwezigheid van de ander. Vele langdurige ruzies binnen de familie worden bijgelegd tijdens een begrafenis. Op deze momenten beseffen we namelijk pas goed, hoe belangrijk de aanwezigheid van de ander voor ons is. Meer dan ooit waarderen we dan het feit dat iemand er gewoon is, zonder te hoeven oordelen over wat hij zegt of doet.
Het belang van onze aanwezigheid is natuurlijk niet alleen afhankelijk van bijzondere gelegenheden. We moeten beseffen dat we er vooral ook moeten zijn binnen onze relaties in ons alledaagse leven. In het gezin of onder vrienden wordt wel meer van ons verwacht dan alleen fysieke aanwezigheid. Er zijn, met en voor elkaar, betekent ook dat je belangstelling toont in de ander, naar elkaar luistert en gezamenlijke interesses deelt. Samen een film kijken, samen wandelen, samen muziek luisteren of samen lezen. Ook voor kinderen is het belangrijk dat je er voor ze bent: naar ze luistert, aan ze voorleest of 's middags voor ze klaar zit met de thee. Soms moet je bepaalde activiteiten juist laten om er voor anderen te kunnen zijn. Voor sommige mensen betekent dit misschien dat ze eens een keer niet met hun werk bezig moeten zijn, of dat ze niet de hele avond achter de computer zitten. Misschien denk je nu wel dat we een beetje zijn afgedwaald van de non-verbale communicatie, maar toch is dat niet zo, want ook hier gaat het niet om de woorden, maar om het gezamenlijk beleven van je ervaringen. De boodschap die je door alleen al je aanwezigheid geeft, betreft meer de betrekking, de manier waarop je je relatie met de ander ziet, dan dat het gaat om de inhoud. Het er zijn is dus belangrijker, dan de uitgesproken woorden of activiteiten op zich.