Kleine stadsmusea hebben nauwelijks geld. Dan is het extra bijzonder als ze een aankoop kunnen doen. In Culemborg hangt straks een schilderij dat meer kostte dan het totale jaarbudget van het museum.
In de ‘protectorenkamer’ van het Elisabeth Weeshuis Museum in Culemborg staan gebruikte koffiekopjes op de tafel, in asbakken liggen sigarenpeuken. Die zijn niet echt, al komen de beschermheren (en een beschermvrouw) hier nog steeds zo nu en dan samen. Het is ook een beetje een tentoonstelling: je kan de kamer een halve meter inlopen en naar binnen kijken, wanneer je het museum bezoekt.
Zoals het echtpaar deed dat laatst speciaal langskwam voor De aanbidding van de herders (1630) van Paulus Moreelse, een schilderij dat nu al weer bijna een jaar tussen de portretten van voormalige protectoren hangt. Het echtpaar vond: de belichting is niet goed. En doneerde geld om daar wat aan te doen, 1.500 euro.
Het was een van de grootste particuliere giften voor de verwerving van het doek. En die giften waren stuk voor stuk nodig. Om een indruk te geven van de financiële situatie van het museum, die vergelijkbaar is met die van veel kleine stadsmusea: er is geld voor net iets meer dan twee fte personeel, voor educatie en communicatie, voor huur, voor gas, water en licht. En dan blijft er nog wat over voor kleine, tijdelijke tentoonstellingen. „Alles bij elkaar opgeteld kom je op bijna 140.000 euro”, zegt Nicole Spaans, directeur (24 uur per week).
Een aankoopbudget is er dus eigenlijk niet, dat is ook nooit anders geweest. In het museum is de geschiedenis van een weeshuis te zien zoals dat in de loop van de tijd bewaard is gebleven: veel meubels, veel portretten. „Als wij iets willen kopen, dan vragen we geld aan de vrienden van het museum.” En wordt er bijvoorbeeld een zilveren tabaksdoos aangeschaft, zoals de beschermheren die indertijd gebruikten.
Dus was Nicole Spaans ruim een jaar geleden „oprecht verbaasd” toen het Centraal Museum in Utrecht belde: ‘Kom eens langs, we hebben misschien iets voor jullie.’ Er lag een foto klaar van De aanbidding van de herders: aan het museum te koop aangeboden door een kunsthandelaar, maar wilde zíj het niet liever hebben? „Paulus Moreelse kwam uit Utrecht. Dus je zou kunnen denken: daar hoort zijn werk thuis. Maar dit heeft hij geschilderd voor Floris II van Pallandt. En die was graaf van Culemborg en beschermheer van het Elisabeth Weeshuis.”
Een schilderij van de graaf is te zien in het museum, naast dat van zijn vrouw. De twee doeken hangen aan weerszijden van de deur die toegang geeft tot de protectorenkamer. De aanbidding van de herders hing indertijd in hun Haagse woonhuis, aan de schoorsteenmantel in het kabinet van de gravin. „Dus je zou ook kunnen denken: dat schilderij hoort thuis bij ons.”
Deze week precies een jaar geleden zag Nicole Spaans De aanbidding van de herders voor het eerst in het echt. Het werk hing op kunstbeurs Tefaf in Maastricht. Het was prachtig, vond ze. Alleen, het kostte meer dan het totale jaarbudget van het museum: 150.000 euro.
„Het zou prachtig zijn, zei ik, een unieke kans. Maar tegelijk: moeten we het wel willen. Want dan moeten we er straks ook voor zorgen. Het verzekeren, restaureren, uitlichten.”
Het bestuur zei ja. En de kunsthandelaar zei: ‘Ik geef het jullie een jaar in bruikleen, kijk maar of het lukt om het geld bij elkaar te krijgen.’
Toen is het museum gaan doen wat het nooit eerder had gedaan: grote fondsen aanschrijven voor een museale aankoop. „We hadden geen geld, maar wel een verhaal: we zouden het werk kunnen ophangen tegenover de portretten van de graaf en zijn vrouw, een beetje zoals ze er vroeger zelf tegenaan hebben gekeken.” Tot die tijd hing het in de protectorenkamer: daar was ruimte, bovendien zou het publiek dan op een paar meter afstand blijven van het kostbare doek.
En het lukte. „Het nog steeds bestaande weeshuis is bij uitstek een geschikte plek voor dit schilderij”, schreef het ene fonds. Het andere zag „in de afbeelding van de vrouw die haar mantel om het kind slaat, een allegorische connectie met het weeshuis”. Vereniging Rembrandt, Mondriaan Fonds, VSBfonds: ze gaven in totaal 135.000 euro.
Uiteindelijk hebben nog kleine fondsen, maar vooral ook bedrijven en particulieren bijgedragen, sommigen met een tientje, anderen met grotere bedragen. De gemeenteraad kwam met 1.000 euro, na een motie van de VVD („De verwerving van een historisch aan Culemborg gerelateerde Hollandse meester is voor de stad een eenmalige en unieke kans om ons museum, één van de belangrijkste aanjagers van de levendigheid in de binnenstad, te versterken.”)
Deze donderdag maakt het museum bekend dat er 155.000 euro binnen is gekomen, 5.000 euro te veel. „We zijn er zo blij mee. En dat extra geld gaan we gebruiken voor een mooie presentatie.”
De aanbidding van de herders hangt vanaf 10 maart op zijn plek. Het Elisabeth Weeshuis Museum, Herenstraat 29 in Culemborg, is van di t/m zo open van 11 tot 17 uur.
De Fleet Foxes zijn een barokke band, maar zanger-gitarist Robin Pecknold gun je een solo-carrière. Hij moet alleen nog durven.
„Voor alles moet een eerste keer zijn”, zegt Robin Pecknold. De Amerikaanse zanger-gitarist is zichzelf niet vanavond, bekent hij aan een uitverkocht Tivoli-Vredenburg. Het optreden van zijn zeskoppige indiefolkband Fleet Foxes is halverwege en Pecknold heeft al zo’n tien nummers gezongen – als vanouds onberispelijk en zo goed als onbeweeglijk.
Maar dan gebeurt het. Bij het intro van Fool’s Errand maakt hij zowaar een pirouette. Hij draait 360 graden, ondertussen gitaar spelend. Veel gekker moet het niet worden, biecht hij meteen na afloop op. „Ik heb tijdens het zingen namelijk ook al een paar keer mijn ogen open gehouden.”
Veel schuchterder maken ze podiumhelden niet. Vanuit het niets brak Fleet Foxes in 2008 genadeloos door met hun gelijknamige debuutplaat vol akoestische en meerstemmig gezongen woudloperhymnes. Sindsdien zijn er zat grote zalen en megafestivals platgespeeld, maar als hij opkomt zwaait Pecknold beduusd naar alle hoeken van de zaal alsof hij nog nooit zoveel mensen bij elkaar heeft gezien.
Heerlijk gewoon gebleven dus. Er is maar één maar: die eerste plaat heeft de band eigenlijk nooit overtroffen. En dat vindt ook het publiek, dat toch vooral aanslaat op de brave, oude liedjes. Dwarsere nummers van het derde album Crack-Up, dat afgelopen juni verscheen, stuiten op onbegrip. Plotseling klinken er rare samples, atonale saxofoonsolo’s, toeterende hoorns of strijkstokken die over gitaarsnaren gieren: alsof de padvinders aan het muiten zijn geslagen.
Gelukkig geeft Peckhold tussendoor nog even een lesje less is more. Of zeg maar gerust: een masterclass. Als hij zich in Tiger Mountain Peasant Song niet langer kan verschuilen achter zijn barokke band, hoor je pas hoe goed hij echt is. En na Oliver James waarin hij zichzelf uiteindelijk enkel begeleidt door met zijn hand op de klankkast van zijn gitaar te kloppen, gun je hem een grandioze solocarrière als Fleet Fox. Nu alleen nog durven.