Toen John Kerry en Sergej Lavrov zaterdag hun plan presenteerden voor de vernietiging van het Syrische gifgasarsenaal, leek het alsof er geen burgeroorlog woedt in Syrië. President Assad moet binnen een week een totale inventaris van zijn arsenaal overleggen, de wapeninspecteurs moeten in november alle plekken hebben bezocht waar chemische wapens liggen opgeslagen, en dan moet eveneens alle apparatuur voor de productie van chemicaliën en het vullen van artillerie zijn vernietigd. En halverwege volgend jaar moeten alle chemische wapens uit Syrië zijn weggehaald of zijn vernietigd.
De vernietiging van chemische wapens is een kostbaar, tijdrovend en technisch complex proces dat, als het veilig wordt gedaan, jaren, zelfs decennia kan duren. Zelfs in vredestijd en in een land dat volledig meewerkt. Nu moeten de inspecteurs werken met een regime dat zijn wapenprogramma tot voor kort strikt geheim hield. Ze moeten onder gevaarlijke omstandigheden naar fabrieken en opslagplaatsen. Het risico van vertraging en misleiding is groot, terwijl de vernietiging in recordtempo voltooid moet zijn.
„Het is vooral een politiek plan, dat technisch niet uitvoerbaar is in zo’n korte tijd”, zegt Timothée Germain, onderzoeker bij het Center for International Security and Arms Control Studies. „Het zal al lastig worden om een inspectieteam samen te stellen.” De Organisatie voor het Verbod op Chemische Wapens (OPCW), die toeziet op de naleving van het Verdrag inzake Chemische Wapens, heeft wereldwijd 110 inspecteurs in dienst die hun handen al meer dan vol hebben. „Zie maar eens vrijwilligers te vinden voor zo’n gevaarlijke missie.”
Onduidelijk is nog hoe de veiligheid van de inspectieteams gewaarborgd wordt. Vanwege de dreiging van een Amerikaanse interventie had het regime troepen en wapens verplaatst en militaire kazernes en vliegvelden ontruimd, wat leidde tot een luwte in de strijd. Maar vorige week is het Syrische leger weer in het offensief gegaan. Gisteren voerden gevechtsvliegtuigen bombardementen uit op voorsteden van de hoofdstad Damascus die in handen zijn van rebellen.
Volgens het akkoord zal het regime allereerst verantwoordelijk zijn voor de veiligheid van de inspecteurs, mogelijk in samenwerking met de OPCW, de VN, Rusland, de VS en andere landen. Maar buitenlandse troepen in Syrië zijn vooralsnog niet aan de orde. Als de inspecteurs vergezeld worden door Syrische militairen, is de kans groot dat dit geweld zal uitlokken. Het team dat de gifgasaanval in Damascus onderzocht, is verschillende keren beschoten. Door wie is niet duidelijk.
Uit de vernietiging van de massavernietigingswapens in Irak en Libië zijn lessen te trekken voor de huidige missie. In Irak waren twee inspectieteams aan het werk, de eerste van 1991 tot 1999 en de tweede van 2002 tot de Amerikaanse invasie in 2003. Na aanvankelijke medewerking, begonnen de autoriteiten de inspecties steeds meer te traineren. „Toen de inspecteurs vroegen om een inventaris, werden ze bedolven onder duizenden nutteloze documenten waar de informatie tussen verstopt zat”, zegt Germain. „We kunnen in Syrië hetzelfde verwachten.” In 1998 waren de VS het zat. Ze schoten kruisraketten af om Saddam te dwingen tot meer inschikkelijkheid – zonder succes.
In Libië was een inspectieteam van de OPCW actief vanaf 2004 om het nucleaire en chemische wapenarsenaal te ontmantelen. Het kostte alleen al drie jaar om alles te verzamelen, terwijl het om een veel kleiner arsenaal ging dan in Syrië. De OPCW was niet bij machte overal toegang te forceren. Bij de uitbraak van de burgeroorlog in 2011 was pas ongeveer de helft vernietigd. En zelfs na de dood van kolonel Gaddafi ontdekten inspecteurs nog honderden raketten met mosterdgas.
Niemand weet precies hoeveel chemische wapens Syrië heeft. De Russen en de Amerikanen zeiden vorige week dat ze het eens waren over de omvang, maar details brachten ze niet naar buiten. Syrië zou beschikken over zo’n 1.000 ton mosterdgas, sarin en VX, dat verspreid ligt over ongeveer 45 locaties. Maar door het verplaatsen van de voorraden in het afgelopen jaar is het onwaarschijnlijk dat inlichtingendiensten een compleet beeld hebben.
Volgens het akkoord moet Syrië ook granaten, raketten en lanceersystemen overhandigen, die kunnen worden gebruikt voor aanvallen met gifgas. Maar ongevuld kunnen deze ook voor conventionele aanvallen worden gebruikt, dus daar zal het regime niet graag afstand van doen.
Om het arsenaal in kaart te brengen, moeten de inspecteurs gesprekken voeren met de betrokken Syrische functionarissen, waaronder leden van legereenheid 450 die het arsenaal controleert. Eenheid 450 bestaat volledig uit alawieten, de religieuze minderheid waartoe president Assad behoort, en geldt als zeer loyaal aan het regime. „Assad zal de maanden die hem zijn gegeven gebruiken om te vertragen en de wereld te misleiden met behulp van elke truc uit het boekje van Saddam”, voorspelde de invloedrijke Amerikaanse senator John McCain.
Over de vernietiging zijn nog veel vragen. Aangezien er weinig tijd is, zal het niet zo veilig en grondig gebeuren als in Amerika, dat de afgelopen 28 jaar 35 miljard heeft uitgegeven aan de ontmanteling van zijn eigen arsenaal, die pas in 2021 zal zijn afgerond. Maar in de zee dumpen, zoals met de chemische wapens van Duitsland en Japan gebeurde na de Tweede Wereldoorlog, lijkt ook niet waarschijnlijk.
Hoe chemische wapens moeten worden vernietigd, hangt af van of de chemische lading vastzit aan de raket, zoals in de VS, of wordt opgeslagen voor gebruik, zoals in Rusland. In het eerste geval moeten de wapens worden verbrand in speciale fabrieken. In het tweede geval kan aan het gifgas een chemische stof worden toegevoegd. Volgens Franse inlichtingen wordt het Syrische arsenaal opgeslagen als twee aparte stoffen die voor gebruik gemengd worden. Dan ligt vernietiging in Rusland voor de hand. Germain: „Maar dat krijgen ze nooit voor de zomer van 2014 voor elkaar. Ik vermoed dat de VS er tegen die tijd genoegen mee nemen als het spul Syrië uit is.”
De Amerikaanse minister van Buitenlandse zaken John Kerry zei zaterdag dat hij en zijn Russische collega Sergej Lavrov een akkoord hebben bereikt over de aanpak van chemische wapens in Syrië:
Wapeninspecteurs van de Verenigde Naties moeten van het Syrische regime de ruimte krijgen om alle opslagplaatsen van de chemische wapens te bezoeken.
Als het Syrische regime zich niet houdt aan deze voorwaarden, kunnen de VS en Rusland een resolutie indienen bij de Veiligheidsraad die militair ingrijpen mogelijk maakt.
Na een vierde plek van Max Verstappen bij de Grote Prijs van Canada, blikt voormalig Formule 1-coureur Jan Lammers vooruit op het nieuwe stratencircuit Baku, waar komende zondag de Grote Prijs van Azerbajdzjan wordt gereden.
Akram Khan (links) danst zelf mee in zijn ‘Until the Lions’. Hierna stopt hij met dansen. Foto Jean-Louis Fernandez
Als Until the Lions bijna ten einde is, wijken de barsten in de ronde toneelvloer uiteen tot brede scheuren. De oranje gloed van kolkend magma kleurt opstijgende stoomwolken, elk moment kan een vernietigende uitbarsting de mensheid wegvagen: het begin van de eindtijd. „De vraag is niet of maar wanneer deze wereld ophoudt te bestaan”, zegt Akram Khan (41), elk woord benadrukkend. „De tekenen zijn overal om ons heen. We willen het alleen niet zien.”
Wacht even. Gaat de voorstelling van de Brits-Bengaalse choreograaf dan niet ‘gewoon’ over twee personages uit de Mahabharata, het Indiase epos over goden en mensen? Over de ontvoerde en vervolgens versmade Amba die onverschrokken de dood verkiest om, gereïncarneerd tot mannelijke krijger, wraak te kunnen nemen op de man die haar tot maatschappelijke paria heeft gemaakt?
Jazeker, zegt een verkouden en vermoeid ogende Khan te Wolfsburg, waar Until the Lions in april werd gespeeld. En inderdaad, dat heeft deels te maken met recent nieuws over seksueel geweld tegen vrouwen in India en omstreken. „Ook door de geboorte van mijn dochter, drie jaar geleden, ben ik de maatschappij, westers en niet-westers, meer vanuit haar perspectief gaan bekijken. Voor welke uitdagingen wordt zij straks gesteld? Voor een meisje zijn er zo veel meer obstakels dan voor een jongen, er is zo veel ongelijkheid.”
Vandaar dat de transformatie van Amba tot de wreker Shikandi hem interesseerde. Vrouwelijke personages, zegt Khan, zijn in de Mahabharata sowieso vaak interessanter dan de mannelijke: minder eenduidig, minder zwart-wit. Toch zijn de vrouwen vaak bijfiguren.
In de choreografie voor Khan en twee vrouwen is het verschil tussen het mannelijke en het vrouwelijke duidelijk herkenbaar. Amba’s sierlijke, verfijnde armvoering van verandert in haar woeste reïncarnatiesolo gaandeweg in een strijdbare en griezelig lenige dans. Als Shikandi neemt hij/zij vastberaden de wapens op.
De bewegingen van Bhisma, gedanst door Khan zelf, blijven in vergelijking strakker, preciezer, waarbij hij meer dan de laatste jaren teruggrijpt op zijn dansante moedertaal, de Noord-Indiase kathak. Al op dertienjarige leeftijd schitterde wonderkind Khan in Peter Brooks fameuze enscenering van de Mahabharata. Later vermengde hij de klassieke Indiase dans met westerse stijlen tot een nieuwe vorm en met zijn ‘contemporary kathak’ veroverde hij de wereldpodia.
Until the Lions gaat dus wel degelijk over gender. In het West-Afrikaanse spreekwoord „Until the lions produce their own historian, the story of the hunt will glorify only the hunter”, waarnaar de titel verwijst, kunnen de woorden ‘lion’ en ‘hunter’ gevoeglijk worden vervangen door ‘vrouw’ en ‘man’. Maar ook de moed waarmee Amba de dood tegemoet treedt, inspireerde hem. „Wij moeten allemaal leren de dood in de ogen te zien, willen we overleven in een wereld waarin de seizoenen verdwijnen, de mondiale watervoorraad afneemt, natuurrampen en oorlogen toenemen. Er is een enorme hoeveelheid zwavel onder de aardkorst – wat als die naar boven komt? En dat zál gebeuren. De mens is een uitstervende soort.”
Khan heeft intussen zijn afscheid aangekondigd: vanaf 2018 reist hij nog twee jaar de wereld over met een solotournee. „Met veel kathak. Omdat die mijn basis is en mij heeft verrijkt, maar ook omdat ik me zorgen maak. Klassieke vormen vergen tijd, en dan bedoel ik jaren en jaren, terwijl jongeren alles onmiddellijk willen. Zonder de toewijding van nieuwe meesters verdwijnt de authentieke kathak.”
Vies worden mag op ModderDag. Daarom deed deze peuter van de Amsterdamse crèche De Kleine Wereld mee. In heel Nederland waren 125.000 kinderen van scholen en dagverblijven woensdag bezig in de blubber. De ModderDag 2016, een initiatief van het IVN (Instituut voor Natuureducatie en Duurzaamheid), was een groter succes dan vorig jaar, toen 110.000 kinderen de modder opzochten. International Mud Day is ontstaan in Nepal om kinderen bewust te maken van de natuur. Daarna waaide het idee over naar een reeks Angelsakische landen, zoals Australië, het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten, maar ook Denemarken. In Nederland was het dit jaar de vierde keer.
In Eindhoven verloor de nummer één van de Eredivisie met 2-3 van RKC Waalwijk, nummer 14 uit de Keuken Kampioen divisie.
Met tien overwinningen op rij staat PSV fier aan kop in de Eredivisie, maar na twee wedstrijden zit de strijd om de KNVB-beker er al weer op. De Eindhovenaren, aangetreden met elf wisselspelers, wisten dinsdagavond op eigen veld niet te winnen van eerstedivisionist RKC Waalwijk. De nummer 14 van de Keuken Kampioen divisie was zeer verrassend in de verlenging met 3-2 te sterk.
PSV-trainer Mark van Bommel had in de tweede ronde van de KNVB-beker de kans gegeven aan spelers die weinig spelen. Zo stond de Franse verdediger Nicolas Isimat-Marin, vorig seizoen nog basisspeler, in de basis net als aankopen Trent Sainsbury en Érick Gutierrez.
Het wisselbeleid leek geen problemen op te leveren. Al binnen 25 seconden scoorde de Mexicaan Gutierrez. Na de vroege goal bleef PSV de aanval te zoeken, maar veel kansen leverde het niet op. Binnen een half uur kwam RKC terug in de wedstrijd door een doelpunt van verdediger Ingo van Weert, hij kopte knap binnen na een corner. Voor rust kon de koploper van de Eredivisie weer op voorsprong komen, maar deze kansen waren niet besteed aan Cody Gakpo, Gutiérrez en Bart Ramselaar.
Met zeer veel geluk kwam PSV een kwartier voor tijd toch op 2-1. RKC-keeper Etienne Vaessen maakte een enorme fout door de bal in te leveren bij PSV-aanvaller Maurio Junior die de doelman omspeelde en raak schoot. Toch lukte het de Eindhovenaren niet om de voorsprong vast te houden. In blessuretijd strafte oud-Ajaxied Maatsen slecht verdedigen van Isimat-Marin af en in de tweede helft van de verlening maakte hij de verrassing compleet door de winnende treffer binnen te schieten.
Ook de Amsterdamse amateurclub AFC heeft dinsdagavond gezorgd voor een bekerstunt. Na de 5-0 winst op Telstar werd ook eerstedivisionist Top Oss verslagen. De Amsterdammers die speelden in het Olympisch Stadion wonnen met 1-0 door een doelpunt van Yordi Teijsse. Door de winst heeft AFC zich geplaatst voor de achtste finales.