In de VS geldt met Halloween de 'slut rule': sommige meisjes grijpen de verkleedpartij aan om de slet uit te hangen. Wie in Nederland een carnavalskostuum zoekt, treft dezelfde niemendalletjes. Wat te doen?
In de highschoolkomedie Mean Girls (2004) speelt Lindsay Lohan de rol van Cady Heron, een 16-jarige die vijftien jaar in Afrika heeft gewoond en nu is terugverhuisd naar de Verenigde Staten. Ze probeert zich een weg te banen door het sociale verkeer op haar middelbare school en doet haar uiterste best om in de smaak te vallen bij de drie populaire meisjes die er de dienst uitmaken, de 'Plastics'.
In een van de leukste scènes doet Cady een ontdekking over Halloween. 'In de echte wereld is Halloween de dag dat kinderen zich verkleden en om snoep bedelen', zegt ze in de voice-over. 'In de meisjeswereld is Halloween die ene nacht per jaar dat een meisje zich kan verkleden als een enorme slet, zonder dat andere meisjes er iets van kunnen zeggen.'
Tot haar grote spijt heeft niemand haar ingelicht over wat zij de 'slut rule' noemt. 'Waarom ben je zo eng verkleed?', vraagt één van de Plastics, getooid met muizenoren, wanneer Cady op een huisfeest haar entree maakt als zombiebruid, inclusief rottend gebit. 'Omdat het Halloween is?' is zo te zien niet het meest logische antwoord. In de buurt van de sexy muis staat een halfnaakte engel te tongen met een, eh, lingeriemodel.
Cady had zichzelf deze afgang kunnen besparen met een wandeling over de vrouwenafdeling van een willekeurige Amerikaanse feestwinkel. Grasduinen in de damescategorie op Carnavalskleding.nl leert hetzelfde: uitdossingen met namen als 'luxe pluche ezel' en 'big baby' vormen onflatteuze uitzonderingen op de lapjes synthetische stof die een Grand Prix-babe, sexy S.W.A.T.-meisje, sexy stinkdier, sexy magere hein of sexy Darth Vader moeten voorstellen.
Waarom toch? Hoezo doen zo veel massaproductiepakken voor vrouwen aan de Pabo-erotiekcatalogus denken? En waarom peins ik er niet over om voor aanstaand weekend, als ik carnaval ga vieren, het 'opblaasbaar dikke balletdanser kostuum' aan te schaffen? Waarom lijken vrouwen over het algemeen meer dan mannen te hechten aan verkleedkleding die ruimte laat voor, nou ja, het benadrukken van aantrekkelijke delen van het lichaam?
Laat ik beginnen met het feit dat een briljant, origineel verkleedpak verzinnen een vrij ingewikkelde aangelegenheid kan zijn. Lena Dunham, de Amerikaanse schrijver en hoofdrolspeler van tv-serie Girls, verwoordde haar en mijn jaarlijkse verkleedkledingcrisis afgelopen oktober treffend in haar nieuwsbrief Lenny Letter: 'De beste Halloweenkostuums zijn klassiek en actueel, sexy en grappig, niet te lelijk en niet te obscuur.'
In het beste geval fungeert een kostuum volgens Dunham als uitstekende conversation starter ('Hé, jij bent als broccoli! Hou je van broccoli?') en is een foto ervan een potentiële like-bom op Instagram ('Kijk mij, op mijn gemak in een broccolipak!').
Als carnavalsvierder wil ik daar nog een praktisch criterium aan toevoegen: het pak is bij voorkeur niet gemaakt van licht ontvlambaar materiaal dat in een broeierige kroeg naar feestzweet gaat stinken. De ideale uitrusting houdt een mens in de koude februaribuitenlucht warm, maar is binnen niet te heet.
De tekst in Dunhams Lenny Letter ging gepaard met kiekjes van haar mislukte Halloween-uitprobeersels door de jaren heen en de volgende constatering: mannen hebben het in de verkleed-game verdomd makkelijk. 'Zij kunnen een bierhelm dragen, of een rubberen Nixon-masker en call it a fucking day. Terwijl van vrouwen wordt verwacht dat ze zich transformeren en schattig blijven, een vrijwel onmogelijke combinatie voor de meesten van ons.'
Producenten van verkleedkleding gaan traditiegetrouw aan de haal met de actualiteit en popcultuur. Het meest besproken Halloweenkostuum van afgelopen jaar was een bedenksel van lingerie- én feestwinkel Yandy. De outfit kostte 70 dollar, maar dan was je ook wat: een 'sexy' equivalent van Donald Trump. Yandy vertaalde de karakteristieke look van presidentskandidaat Trump naar het 'Donna T. Rumpshaker'-pak, met een witte blouse zonder mouwen, rode stropdas, donkerblauw jasje en bijpassend billenbroekje.
Wie geen tijd, idee of knutseltalent heeft om die verwachtingen in een eigenhandig genaaide creatie te verenigen, is aangewezen op het assortiment van een feestwinkel.
Vereist de wens om ook in kostuum enigszins vrouwelijk te ogen, het seksualiseren van stukken fruit, sprookjesfiguren en het complete dierenrijk? Heus niet, zou je zeggen, maar kennelijk laat het stereotiepe vrouwbeeld zich net zo moeilijk uit het verkleeduniversum verjagen als uit het dagelijks leven. Het zou zomaar de reden kunnen zijn dat in feestwinkels de wet van vraag en same old aanbod blijft gelden.
Toch zou je in die winkels decennia na de tweede feministische golf een sekseneutraler scala aan koopwaar verwachten, schreef de Amerikaanse socioloog Adie Nelson tien jaar geleden al in The New York Times. In een artikel met de kop 'Good girls go bad, for a day' probeerde krant de evolutie van het opgesekste Halloween-tenue voor vrouwen te vatten.
Ook kostuums voor jonge meisjes waren volgens Nelson onderhevig aan die trend. Ze onderwierp 469 kinderkostuums aan een analyse en bekeek of en hoe ze traditionele genderrolpatronen versterkten. Het ging onder meer om Disney-heldinnen, heksen, serveersters, Franse dienstmeisjes en missverkiezingwinnaressen. 'Vrouwelijke helden of veronderstelde iconen van vrouwelijkheid hebben hun wortels in het beeld van de femme fatale', zei Nelson.
Dat wordt nog duidelijker zichtbaar bij kostuums voor volwassenen. Als mannen zich verkleden als politiemannen, brandweerlieden of soldaten, zien ze er min of meer uit als de mensen die deze beroepen in het dagelijks leven uitoefenen, stelde Nelson vast. De vrouwelijke varianten op deze pakken zijn zo strak en laag uitgesneden dat ze meer bedoeld lijken om mee uit een taart te springen.
Ook zonder een dergelijk onderzoek valt het nog altijd even grote verschil tussen de mannen- en vrouwenafdeling in verkleedwinkels niet te ontkennen. Het maakt sexy kostuums jaar in jaar uit voer voor feministen. De pakjes zouden het beeld van de vrouw als lustobject voor mannen versterken, met 'sexy' als jammerlijk synoniem voor 'halfnaakt'.
Als een vrouw voor de sexy hamburger gaat, is dat ergens een beetje verdrietig, schreef Hadley Freeman in The Guardian. 'God weet dat veel vrouwen al het gevoel hebben dat ze in een levenslange missverkiezing leven - dus Halloween zou juist die nacht in het jaar moeten zijn dat ze worden aangemoedigd om die onzin even links te laten liggen. Verkleed je als een jelly bean, dames! Ja, het maakt je kont groot en, nee, niemand krijgt je borsten te zien, en dat is gewoon geweldig.'
Je zou een minder om het lijf hebbend kostuum ook júíst als feministisch kunt bestempelen, zoals de Beyoncés der aarde graag mogen uitdragen: ik loop er zo 'sletterig' bij als ik zelf wil, en schreeuw daarmee niet om grijpgrage handen aan mijn lekkere bil.
Hoe dan ook is het uitlachen van ridicule kostuums (sexy bacon, kom op!) tegenwoordig evenzeer een Halloween-traditie als het sexy verkleden zelf. De Amerikaanse website Vox.com maakte in oktober een popcultureel jaaroverzicht aan de hand van sexy Halloween-kostuums, met onder meer Caitlyn Jenner en de Minions.
Waar het gaat om carnaval is de vrouw als sekssymbool deels ingebakken, vermoedt carnavalsliefhebber en hoofdredacteur van het mannenblad Esquire, Arno Kantelberg. Carnaval is folklore, een ritueel waarbij de ouderwetse bandbreedtes nog gelden. Het is het feest van de zotten die de wereld en bestaande orde tijdelijk omkeren. 'De samenleving is geëmancipeerd, om niet te zeggen gefeminiseerd', zegt Kantelberg. 'Behalve tijdens carnaval. Dan is de vrouw van oudsher dansmarieke en de man prins.'
In de jaren zeventig was bloot een teken van vrijheid, wil hij daar nog aan toevoegen. 'Tegenwoordig noemen we bloot al gauw sletterig.' En eigenlijk valt het met dat bloot tijdens carnaval wel mee, al is het maar omdat de gemiddelde dansmarieke praktisch genoeg is ingesteld om 's winters een maillot onder een kort rokje te dragen.
Overigens hebben veel steden en dorpen zo hun eigen verkleedtradities. Bosschenaren dragen bijvoorbeeld een boerenkiel met een sjaal. In Bergen op Zoom zie je misschien een paar verdwaalde piraten, maar vooral bontjassen, hoeden, rode zakdoeken en omgeknoopte gordijnen.
Cécile Narinx hanteert een strikt onderscheid tussen Brabants en Limburgs carnaval, meer specifiek Maastrichts carnaval. Ze is hoofdredacteur van modeglossy Harper's Bazaar en samen met Kantelberg onderdeel van carnavalstrio Ziek, zwak en misselijk, onder meer bekend van de single Ge bent wel dik maar nie gezellig uit 2012.
In haar geboortestad is de originaliteit van de 'pekskes' van groot belang. 'Je gaat als rechtgeaarde Maastrichtse niet als 'ondeugende verpleegster' of 'hitsige non' in een kant-en-klaar pak, maar in een bij voorkeur zelfgenaaide, warme uitdossing, waarbij materiaal, silhouet, kleurenpalet, accessoires zoals veren, grote kragen en hoofdtooien in combinatie met schmink of maskers een grote rol spelen, zachtjes geïnspireerd op de Venetiaanse carnavalsuitdossing. Niet op de Braziliaanse glitterbikini.'
Mijn eigen Brabantse carnavalervaring leert dat het voor jonge en oudere vierders ook een feest van ongegeneerd sjansen is. Flirten is nu eenmaal leuker in een outfit waarin je je geen draak voelt. En wat een extra dimensie geeft aan flirten in verkleedkleding: je hebt geen idee wie de ander is in het gewone leven, in gewone kleren, zonder afgetrapte schoenen aan zijn of haar voeten. Je laat je bovendien allemáál minder voorstaan op je goede smaak wanneer je in een Eindhovens café meebrult met Het poesje van de buurvrouw.
'Ik vind het altijd jammer als carnaval voor een slempfeest wordt aangezien', zegt Narinx. 'Want dat is het niet. En het gaat al helemaal niet over sexy. Van origine is het verkleden tijdens carnaval bedoeld om de feestvierders onherkenbaar te maken, zodat alle onderlinge standsverschillen wegvallen, oude vetes verdampen en drie dagen lang iedereen bevriend en gelijk is.'
De geest van het feest in het Brabants: 'Agge mar leut et'. Waarschijnlijk heb ik komend weekend plezier als Frida Kahlo. Klassiek. Niet actueel. Niet obscuur. Niet grappig. Highbrow genoeg voor de meest gebezigde openingszin tijdens carnaval ('Als wat ben jij?'). Niet per se sexy (die monowenkbrauw), maar ook weer niet geheel onsexy. Precies bijna-goed.
Al is de suggestie van Narinx, verwijzend naar haar medekandidaat in tv-programma Wie is de mol?, ook het overwegen waard: 'Wordt het niet eens tijd voor een vrouwelijk politiepak à la Ellie Lust, mét korte stekeltjespruik?'
De akoestiek in de hal van de Amsterdamse korfbalclub Blauw Wit is dramatisch. Maar Jaap Lenstra betitelde zichzelf ooit als een coach met ‘een bek als een scheermes’. Het is voor iedereen te horen hoe de 66-jarige Groninger zijn spelers soms met verbale zweepslagen corrigeert. ‘Typisch Amsterdams, die bal een beetje dom naar de korf gooien.’
Als interim-coach keerde Lenstra in februari terug bij zijn oude liefde. Prompt behaalde Blauw Wit vier kostbare punten in de strijd tegen degradatie uit de Korfballeague. In zijn eerste periode tussen 1990 en 1993 loodste Lenstra de roemruchte club naar de zaalfinale in Ahoy. Verbitterd stapte hij in 1999 op na een mislukte comeback.
Lenstra haalde destijds genadeloos uit naar de ‘pseudo-vedetten van Blauw Wit die denken dat ze met twee keer trainen per week topsporter zijn’. Zijn huidige assistent Jan Niebeek was een van de spelers met wie Lenstra botste. ‘We hebben dat seizoen vaak tot diep in de nacht gediscussieerd’, aldus Niebeek. ‘Maar als trainer staat Jaap in mijn topdrie, ik heb veel van hem geleerd.’
In 2007 lijkt het soms of de tijd heeft stilgestaan, constateert Lenstra. ‘Voor een andere club als Blauw Wit zou ik het niet hebben gedaan. Ik heb net acht maanden gerevalideerd omdat ik een nieuwe knie heb gekregen. Ik trof een jonge selectie die naar mijn idee zelf bepaalde hoe er getraind werd.
‘Het moest leuk zijn bij Blauw Wit en de spelers wensten vooral niet aangesproken te worden door de coach. Ze waren niet gewend aan mijn intensieve trainingen, aan mijn harde wijze van coachen. Ze toonden weinig zelfkritiek.’
Saai is het nooit met Lenstra langs de lijn. De wedstrijd tegen Nic. was zaterdag niet alleen beladen, omdat Lenstra tegenover de club uit zijn woonplaats stond. Hij had als medewerker van Radio Noord een koude oorlog gevoerd met Nic.-coach Taco Poelstra en het duel in Amsterdam eindigde met een rel, toen de winnende treffer van Blauw Wit in de zoemer werd afgekeurd.
Lenstra: ‘Ik zat al achter een wit wijntje in de kantine, toen ik hoorde dat de eindstand werd veranderd. Uit beelden van TV Noord bleek dat de bal inderdaad boven de korf zweefde, toen het eindsignaal klonk. Maar dat was voor het blote oog niet waarneembaar. De voorzitter van de jury vond een gelijkspel blijkbaar leuker.’
De groothandelaar in gedistilleerd heeft in de korfbalwereld de reputatie opgebouwd van een rasprovocateur die taboes wilde doorbreken. Bij het 75-jarig bestaan van Blauw Wit in 1991 liet Lenstra in het jubileumboek optekenen dat hij als zakenman ‘nog geen 50 gulden in de sport zou steken, omdat men mij niets te bieden heeft’. Zestien jaar later denkt hij daar genuanceerder over.
Lenstra: ‘Het korfbal heeft zich sterk ontwikkeld. Ben Crum heeft enorm veel betekend voor deze sport. Met nieuwe spelregels als de schotklok en de invoering van de Korfballeague heeft hij onze sport meer allure gegeven. Maar je moet het ook een beetje netjes aankleden. Zo hebben alle trainers besloten in pak te coachen.
‘Alleen de trainer van PKC wil lekker ordinair langs de lijn blijven staan. Je zou denken dat hij in een achterbuurt van de straat is geplukt. Meneer Mijnsbergen is een leraar die het zich kan permitteren om in waardeloze kleren op school te komen. Zo kan ik me niet bij een klant presenteren.’
Lenstra verbaast zich over het conservatisme bij zijn vakgenoten. ‘Bijna iedereen wil af van de regel die het spelers verbiedt om te schieten als ze gedekt staan. Die is namelijk niet uit te leggen aan de consument.
‘Plotseling stonden zogenaamde toptrainers als Hans Heemskerk en Erik Wolsink op hun achterste benen en riepen op tot een boycot. Zij zouden wel even uitleggen hoe het dan wel moest. Nooit meer iets van gehoord natuurlijk. Die trainers willen niet investeren omdat ze hun potjes toch wel winnen. Zo bevestig je het imago van de korfbalsport.’
Natuurlijk is korfbal folklore, betoogde Lenstra al jaren geleden. ‘Maar dat geldt voor tachtig procent van de Nederlandse topsport.’ Zijn visie is onveranderd gebleven. ‘Schaatser Sven Kramer verbeterde zijn wereldrecord op de 10 kilometer met meer dan zeven seconden. Dat is toch het beste voorbeeld hoe onderontwikkeld deze sport is?
‘In het tafeltennis haalde mijn oude vriend Jan Vlieg een Chinees van 43 jaar naar Klazienaveen, waarmee hij naar de eredivisie promoveerde. Waar blijven de talenten dan?’
De politiek werkt ook al niet mee, stelt Lenstra. ‘In Amsterdam heerst totaal geen topsportklimaat en zeker niet bij de deelraden. In de meeste sporten kun je geen topclub meer aanwijzen. Het is dodelijk voor de uitstraling van de sport in Amsterdam.
‘Helaas is het overal zo. Eindhoven kreeg een fantastisch zwembad omdat Van den Hoogenband zo goed presteerde. Het zijn individuele impulsen die niet worden gedragen door de gemeenschap.’
Het verbaasde Lenstra ook niet dat de nieuwe regering kritiek kreeg van NOC*NSF, omdat ze nauwelijks oog had voor de topsport.
‘We hebben in Nederland niks met topsport behalve als we winnen. Dan krijg je op de ijsbaan een handje van de premier. Balkenende, Rouvoet, Bos; deze regering is zo gereformeerd dat ze ook geen affiniteit met sport kan hebben. Vraag de Kamerleden of ze iets van sport weten en ze zeggen alleen ja omdat het nu eenmaal stemmen kan opleveren.’