In 2013 wil de overheid alle daklozen van de straat hebben. Tegelijkertijd luiden opvangcentra de noodklok omdat ze de toeloop niet aankunnen. Om wat voor mensen gaat het eigenlijk? En hoe leven ze? HP/De Tijd duikt onder in het zwerversbestaan. Deel 1 van een tweeluik: Dakloos in Utrecht. ‘De meesten hebben gewoon een afslag gemist.’
Nog één keer controleer ik of ik alles bij me heb: tandenborstel, strippenkaart, extra kleren en vier briefjes van twintig euro. Ik kijk even achterom naar de comfortabele bank waar mijn kater opgerold ligt te dutten. Dan stap ik met een diepe zucht naar buiten en trek de deur achter me dicht. Als ik in de warme zomerlucht naar de bushalte wandel, dringt het tot me door dat ik geen idee heb waar ik aan begin.
Even later loop ik rond op het Centraal Station van Utrecht, op zoek naar daklozen met wie ik contact zou kunnen leggen. Maar ik zie nergens zwervers die aan mijn beeld voldoen: met versleten kleren aan, ongekamd en ongewassen haar, een verlopen gezicht en veel tassen bij zich. Ik ben zelf de enige die er sjofel bij loopt, met ontploft haar in een staartje, smoezelige kleren en vieze nagels. De verkoper van Straatnieuws, de Utrechtse daklozenkrant, ziet er netter uit dan ik.
Terwijl ik de man nauwlettend in de gaten hou, loop ik naar de kiosk om shag te kopen. Daarmee kan ik vast makkelijker contact maken. Hoewel de klanten vóór me hun wisselgeld in hun hand hebben gekregen, legt de verkoopster na een blik op mijn nagels en mijn gezicht mijn wisselgeld op de toonbank. Ik moet het zelf pakken. Ontdaan ga ik bij een kebabkraampje zitten wachten tot de man van de daklozenkrant aanstalten maakt om te vertrekken. Binnen tien minuten word ik weggekeken door de kebabverkopers. Ik ben hier duidelijk ongewenst, een ervaring die sterke emoties oproept. Verbazing – dit is me nog nooit gebeurd -, verontwaardiging – ik mag hier toch zeker wel zitten – en het verlangen om mezelf zo klein te maken dat ik verdwijn.
Zodra de Straatnieuws-verkoper even alleen is, schiet ik hem aan. “Ik zoek een slaapplaats voor vannacht. Weet jij waar ik naartoe kan?” Een tikje verwonderd begint hij over hotels en hostels, tot ik vertel dat ik geen geld heb. Dan begrijpt hij waar ik heen wil. “O, je bedoelt een shelter? Dan kun je naar de Sleep-Inn bij de Voorstraat,” en hij wijst richting centrum.
Buiten vraag ik voorbijgangers de weg naar de nachtopvang. Een paar jongeren lachen me uit, een enkeling heeft geen idee waar ik het over heb, maar verder krijg ik vriendelijke reacties en wordt me keurig uitgelegd hoe ik moet lopen. En zo kom ik bij het zijstraatje van de Voorstraat waar Sleep-Inn Het Snurkhuis is gevestigd.
“Heb je nog een plaatsje voor vannacht?” vraag ik aan de portier. Ze brengt me naar de balie, waar ik mijn naam moet opgeven en vier euro moet betalen. Dan mag ik naar binnen. Een medewerker noteert op een formulier mijn (verzonnen) gegevens: de plaats waar ik vandaan kom, mijn naam en geboortedatum. Hij vraagt of ik hulp nodig heb. Nee, antwoord ik, ik wil alleen slapen. Dan informeert hij zo terloops mogelijk of ik nog iets wil vertellen. Ik trek een droevig gezicht en sla zijn aanbod af. Gelukkig vraagt hij niet verder. In het informatieboekje van de Sleep-Inn dat hij me meegeeft, lees ik later dat mijn gegevens worden doorgegeven aan de GG&GD om te controleren of ik wel recht heb op een slaapplek. Kennelijk is dat niet gebeurd, want ik kan hier zonder problemen blijven.
De ‘woonkamer’ staat vol tafels en stoelen, in een hoek hangt een televisie aan de muur, en door de aangrenzende serre oogt de ruimte licht en open. De openslaande deuren komen uit op een kleine, knusse tuin. Binnen is een grote bar, bediend door medewerkers en vrijwilligers die voor koffie, thee, ontbijt en beddengoed zorgen.
Als ik handdoeken, lakens en een deken heb gekregen, neemt een jonge vrouw me mee naar boven, waar ik op de vrouwenkamer een bed mag uitkiezen. Er staan vier genummerde stapelbedden. Ik neem een onderbed met nummer 8, dat het dichtst bij de ramen staat. Het wordt warm de komende weken.
Even later zoek ik een rustig plekje in de tuin. Maar al snel komen de eerste lotgenoten naar me toe om zich voor te stellen en een praatje te maken. Al de eerste avond komen de verhalen vanzelf naar me toe. Ik voel me er nog wat ongemakkelijk bij, maar tegelijkertijd is het een opluchting om te merken dat het ‘infiltreren’ makkelijker gaat dan ik had verwacht.
Na een onrustige nacht word ik om zeven uur wakker van het gesnurk. Een oudere vrouw staat op. De rest blijft liggen, en ik probeer ook nog even verder te slapen. Uiteindelijk sta ik maar op en ga ik ontbijten in de woonkamer.
Ik sta wat verloren midden in de kamer. De meeste anderen verdiepen zich in hun ochtendritueel; in een hoek lachen drie mannen hardop om een grap. Dan vraagt de oudere dame die het eerste op was of ik bij haar wil komen zitten. “Het is moeilijk als je niemand kent en het is moeilijk als je iedereen kent,” zegt de vrouw, die Lia blijkt te heten. Ze begint me ongevraagd advies te geven terwijl ik droog brood naar binnen probeer te werken. “Laat je spullen nooit onbeheerd achter, ook niet op de slaapzaal. Heb je al een uitkering aangevraagd? Zulke dingen moet je meteen regelen, want je moet zo snel mogelijk weer op eigen benen staan. Dit is niks.” Ze vertelt me dat je hier vanaf zes uur ‘s avonds voor drie euro kunt eten en drukt me op het hart een ‘garantstelling’ van de Sociale Dienst te regelen, zodat ik gratis kan overnachten. Dan legt ze uit dat er ook een dagopvang bestaat. “Daar komt wel al het gespuis op af: verslaafden, alcoholisten en gekken. Maar je krijgt er koffie voor 15 cent en je kunt er naar de wc.”
Lia heeft spierwit haar in een paardenstaart en vermoeide ogen, waarmee ze me moederlijk aankijkt. Als een andere vrouw me zover krijgt dat ik haar een shaggie laat draaien, zegt Lia: “Moeilijk hè, nee zeggen. Dat moet je wel leren, hoor.”
Op de dagopvang in de Catharijnesteeg kunnen daklozen terecht voor een kop soep, een douche of een spelletje schaak. Weer moet ik me laten inschrijven. Ik krijg te horen dat ik hier ook terechtkan bij een dokter, een tandarts en hulpverleners. In een hoek zit Lia, die haar hand naar me opsteekt. Ik ga bij haar aan tafel zitten, tussen een groepje mensen die elkaar blijken te kennen. Als een medewerkster me een hand geeft om zich voor te stellen, antwoord ik: “Hallo, Coco.” Tot mijn schrik flap ik mijn eigen naam eruit. Ik hoop dat niemand het gehoord heeft.
In de Catharijnesteeg ontmoet ik Sander, een net geklede man van eind dertig. Omdat het binnen zo warm is en ik niet net als gisteren de hele dag in een stoel wil hangen, stel ik hem voor een eindje te gaan wandelen. Terwijl we door de stad lopen, doet Sander zijn verhaal. Nog niet zo lang geleden had hij een goede baan, een leuk gezin, een mooi huis én een gokverslaving. Nadat hij zich had laten behandelen, liep zijn huwelijk op de klippen. Hij bleef achter met schulden en zonder huis. Sindsdien zwerft hij langs de verschillende opvangcentra van Utrecht. Hij wil niets liever dan weer een dak boven zijn hoofd, maar vindt het moeilijk om zijn leven op orde te krijgen. Dat komt door die enorme schulden, zegt hij: alles wat hij verdient, verdwijnt meteen naar zijn schuldeisers. “Als je al aan de voorwaarden voldoet om in die schuldhulpverlening te komen, wordt je leven overgenomen door instanties en verdwijnt elk gevoel van zelfbeschikking en zelfrespect. Dat is het laatste wat je nog hebt, en ook dat nemen ze je af.”
Als we een groepje goed uitziende jongemannen passeren, zegt Sander: “Dat zijn ook daklozen. De meeste daklozen zijn heel normale mensen die door omstandigheden in deze situatie terecht zijn gekomen. Ze hebben gewoon een afslag gemist.”
Nu begrijp ik waarom ik de eerste dag geen daklozen herkende: ze zien er niet zo uit. Ze wassen zich elke dag, dragen gewone kleren en bewaren hun spullen in een opvangcentrum. Alleen de verslaafden, de psychiatrische patiënten en de buitenslapers lopen er vaak onverzorgd bij en zien er als ouderwetse zwervers uit.
‘s Morgens sta ik gebroken op. De matrassen zijn te dun en de andere vrouwen op de slaapzaal hebben de hele nacht liggen snurken. Ik maak in de tuin wat notities en dwaal door de stad. ‘s Avonds eet ik in het Smulhuis, dat in hetzelfde pand zit als het Snurkhuis: Thaise kip met rijst en paksoi.
Na het eten zie ik de tweede helft van de WK-wedstrijd Spanje-Chili. Het is een mooie wedstrijd, maar zorgeloos genieten is er niet bij. Dakloze Harry is dronken en rochelt luidruchtig, en achter me zit een stelletje tegen elkaar te snauwen. Het is de derde week van de maand en veel daklozen wachten in spanning af of hun uitkering wel wordt gestort.
Blijkbaar ben ik nog steeds niet door de mand gevallen, want ik mag gewoon in de nachtopvang blijven. Ik ken al best veel mensen: Lia, Sander, Harry, Ronnie, die een vriendin heeft bij wil hij weleens slaapt maar bij wie hij het nooit lang uithoudt, en Giuseppe, een Italiaan van middelbare leeftijd.
Ze overladen me met tips over hoe ik via sluiproutes en omwegen uit mijn situatie kan komen. De meesten raden me af om bij hulpinstanties aan te kloppen. “Ze doen niets anders dan de boel blokkeren,” zegt Giuseppe. “Die instanties leven van ons en doen er alles aan om ons in deze situatie te houden. Steeds als je een beetje vooruitgang boekt, hebben ze wel weer een procedure om je binnen te houden. Elke beweging naar boven wordt tegengewerkt.”
Giuseppe voelt zich behandeld als een kleine jongen. “Als ik via de organisaties aan een huis wil komen, moet ik al mijn inkomen afstaan en krijg ik een tientje zakgeld. Een volwassen man zijn geld afpakken en zakgeld geven, is dat nou hulp bieden?”
Hoe meer ik met mensen praat, hoe vaker ik hoor dat ik andermans verhalen met een korreltje zout moet nemen. Sander vertelt me dat veel daklozen wel terug willen naar een geregeld bestaan met werk en een huis, en zich daar ook bij laten helpen. Maar anderen in de nachtopvang zijn volgens hem helemaal niet bezig met het vinden van een woning. “Sommige daklozen raken verslaafd aan dit bestaan. In het begin is het een soort vakantie, dan wordt het een sleur en daarna kun je eigenlijk niet meer terug. Sommige mensen zitten al twintig jaar in deze situatie.” Sander loopt nu anderhalf jaar mee in het circuit van trajecten, schuldhulpverlening en nachtopvang.
Zelf doe ik geen ervaring op met dit systeem, omdat ik me niet voor een daklozenuitkering en een hulptraject kan inschrijven. Ik moet dus afgaan op de verhalen van de daklozen die ik spreek. Dat zijn vooral de mensen die tussen wal en schip vallen of die bewust de hulpverlening de rug toekeren. Maar dat is nou net de groep waar de overheid, die alle daklozen in 2013 van de straat wil hebben, geen vat op heeft.
Razend en tierend staat hij voor de poort, de Pool die altijd dronken is. Hij spuugt en hij schreeuwt. Achmed, de medewerker die me binnenlaat, legt uit wat er aan de hand is. “Hij is voor vannacht geweigerd omdat hij zich niet aan de regels houdt. Maar over een week mag hij weer naar binnen en dan hoor je hem niet meer.”
In eerste instantie lijkt de Sleep-Inn een comfortabele omgeving waar alles netjes is geregeld: de ruimtes zijn redelijk schoon, er zijn genoeg wasbakken, wc’s en douches voor iedereen, ‘s morgens is er een gratis ontbijt en er staat altijd koffie en thee klaar. Het personeel is vriendelijk en oprecht geïnteresseerd. En de bezoekers van de nachtopvang zijn meestal vrij rustig. Alcohol, harddrugs en wapens mogen niet mee naar binnen; alleen blowen is toegestaan. Vaak is het best gezellig in het Snurkhuis.
Maar er zijn incidenten. Eind vorig jaar is er iemand zwaargewond geraakt bij een steekpartij. Als ik zelf iemand een aardappelschilmesje tevoorschijn zie halen om een boterham te smeren, realiseer ik me dat ik alert moet blijven. Al kijken we samen naar het voetbal en zitten we te kaarten en te schaken, ik leef hier tussen moordenaars, drinkers, drugsgebruikers, dealers en dieven.
Het is zes uur ‘s ochtends als ik naar beneden loop. Langer blijven liggen heeft geen zin, ook al ben ik oververmoeid door de korte nachten en het wachten tot de dag voorbij is. Ik krijg meer last van de hitte, vermoeidheid, de emoties en mijn dubbele identiteit. En ik word ook steeds meer geconfronteerd met de beperkingen, de wanhoop en de machteloosheid van de anderen. Ook zij vullen hun dagen noodgedwongen met hangen in het park of in de Catharijnesteeg, door de stad slenteren, soms een dagje werken, de daklozenkrant verkopen of meehelpen in de opvang.
Maar gelukkig wordt er ook gelachen om het daklozenbestaan. Op een avond zitten we met een stel in de tuin te genieten van een zwoele avond. Sander en Ronnie hebben allebei de winter doorgebracht in de Vaartserijn, een andere nachtopvang in Utrecht. “Weet je nog van die keer dat we met z’n tienen in het gastenverblijf zaten en allemaal lam waren? Toen die pedofiel hapjes en drank voor ons ging halen? Hij kwam terug met twee grote AH-tassen, een vol hapjes en een vol blikjes bier. Met de hapjestas ging hij netjes langs de nachtwaker, maar toen hij daarna de tas vol bier door het raam naar binnen wilde loodsen, stond de nachtwaker opeens achter hem: ‘Zal ik even bijschijnen?'” Het zijn kleine momenten van plezier.
Het begint een sleur te worden. Het heeft wel iets van wonen in een commune, waar je gezellig met z’n allen eet en ontspant. Ik begrijp nu waarom sommige mensen aan dit leven verslingerd raken.
Toch ben ik na twee weken logeren in de nachtopvang volledig ingestort. Als ik dan ook nog ontmaskerd word door een oud-studiegenootje dat als vrijwilligster in de Sleep-Inn werkt, besluit ik dat ik lang genoeg door Utrecht heb gezworven. Ik vertel Lia en de anderen dat ik een kamer kan krijgen bij mijn tante en reis naar Den Haag, waar het daklozenbestaan volgens de verhalen pas echt een hel moet zijn.
Youp van ‘t Hek zit op een zonnig terras naast Hotel New York. De avond ervoor heeft hij in Rotterdam opgetreden met zijn programma Omdat de nacht, waarin een ongelukkige kantoorlul het niet meer ziet zitten en een uitweg zoekt. ‘Ik ben klaar met al die zeikerds van mijn leeftijd.’
“Het is ingewikkeld. Ik had het er laatst nog over met een Amerikaan. Het is een heel Nederlands iets, het staat in een Nederlandse traditie, van Toon, Kan, Freek. Het is een onschuldig vak.”
“Het is mijn vak om mensen om zichzelf te laten lachen, te laten lachen om het leven, het leven op een rijtje te zetten. En ik heb die columns.”
“Daar zeg ik niks over. Soms komen ze erachter: oh, but you’re very famous! Dat aspect van mijn vak heeft nooit gespeeld.”
“Wij zijn op deze aarde en we hebben geen idee waarom. Sommigen hangen zo’n geloofje aan, dat is angst, een verklaring voor onverklaarbare dingen. Je doolt hier een tijdje rond, in een met prietpraat gevuld leven, en dan ga je dood. En dat was het dan. Het halve land is aan de antidepressiva. Ik zet daar vraagtekens bij. Ik heb de wijsheid ook niet in pacht, maar er is zo veel gelul, zo veel onwaarachtigheid. Zo veel opgeblazen types. Als die een beetje worden ontmaskerd, is dat niet erg.”
Het begon met zenuwachtige, repeterende pianomuziek gisteravond, en die mooie schorre stem van Youp die er op gedragen toon bovenuit klonk. Het ging over iemandin de file, in de wezenloze file, met al die auto’s. “Hoeveel domme jaren nog naar dat kantoor,” zei Youp. Hij stond op een groot, leeg podium. In de zaal zaten nette mensen, vrouwen met mooie kleren, mannen met pakken en stropdassen.
Hoeveel jaren nog naar die baan, hoeveel avonden terug naar dat versleten huwelijk, hoeveel kilometers nog in een onbevredigend bestaan. Youp sprak over de sleur, de dagen die op elkaar leken.’s Avonds thuis nog wat tv-kijken, beetje internetten – porno natuurlijk – en dan eindelijk je kop op het kussen, vrij om weg te dromen naar een wereld waarin de kantoorman rijk en gelukkig is en de meisjes naar hem lachen.
Het verdriet van de burgerman, de vergetendromen van de kantoormedewerker. Jouw thematiek is al dertig jaar dezelfde.
“De verhalen veranderen, de gedachte blijft hetzelfde, zoals die bij Toon Hermans ook altijd hetzelfde was. En bij Wim Kan ook. De schilderijen van Van Gogh lijken ook op elkaar.”
“Tegen mensen die zich aanstellen, of zich grijzemuizig bewegen in een uniform bestaan. De prietpraters, mensen die zichzelf ongelukkig maken. Dingen waar ik met verbazing naar kijk. Ik woon in de gordel. Een paar jaar geleden zag ik de eerste bakfiets voorbijkomen. Binnen een week hadden veertig buurtgenoten zo’n bakfiets, allemaal dezelfde mannen en vrouwen, met dezelfde kinderen. Je ziet een tuin met stoelen van steigerhout, je gaat erop letten, blijkt iedereen meubels van steigerhout te hebben. Er zijn steigerhoutontwerpers, er is een website: www.steigerhout.nl. Dat vind ik geestig. Ik heb het tegen de man die er niet meer uitkomt.”
“Makkelijk praten – zo heette mijn eerste boek. Van: jij hebt makkelijk praten, en ik praat makkelijk. Ik heb niet makkelijk praten. Ik ben met niks op een kistje gaan staan. Ik ben niet van mijn geloof gevallen, daarom vinden mensen mij ook zo’n leuk, grappig mannetje. Je zult mij niet betrappen in een skybox bij Ajax. Ik ben er één keer geweest, toen was ik gevraagd door Sjakie Swart.”
De rode draad in Omdat de nacht werd gevormd door Erik, een kantoorklerk uit Hoofddorp, behangen met alle narigheid die Youp van ‘t Hek aan zo’n betrekking toeschrijft. Youp had hem ontmoet na een voorstelling, vertelde hij, op de parkeerplaats bij de schouwburg, waar Erik zijn hond uitliet. Erik was 56, net als Youp, hij had geestdodend werk en een ingeslapen huwelijk. Hij voelde zich maar zozo. Hij gaf niets eens echt om zijn hond.
Eerder die avond was Youp om half zeven aangekomen in het Nieuwe Luxor Theater. Zijn crew – muzikanten, technici,stagemanagers – zat wat landerig aan de warme maaltijd in de artiestenfoyer. Toen Youp aanschoof, kwam de stemming er meteen in. Goedgehumeurd vertelde hij over een optreden bij De Wereld Draait Door de vorige avond, het was een beetje een raar gesprek geweest. En Youp had voetbal gezien, een wedstrijd met Jari Litmanen. Die was inmiddels 39, maar hij was het spelletje nog altijd niet verleerd.
Litmanen was nog een keer bij hem thuis geweest, als speciale gast bij de voetbalquiz die jaarlijks in huize Van ‘t Hek wordt gehouden. Vrienden als Matthijs van Nieuwkerk, Henk Spaan, Kees Jansma en Danny Blind kwamen een avondje drinken en over voetbal praten. Ze nodigden altijd een speciale gast uit. Het was altijd waanzinnig gezellig, ze gingen door tot de vogeltjes floten. Jari Litmanen wist heel veel van Roda JC.
Ze hadden gesoundcheckt, Youp zong een paar liedjes met zangeres Lotte Horlings, het klonk heel mooi. In de kleedkamer keek hij nog wat televisie, naar DWDD, hij zat achter een laptop en verstuurde sms’jes met zijn telefoon. Om vijf voor acht kleedde hij zich om, de spijkerbroek en de gympen gingen uit, lakschoenen, een streepjesoverhemd en bretels gingen aan. De show begon om acht uur, de zaal zat met 1200 man aardig vol.
“Godverkankertyfus!” riep hij toen hij op het podium stond. “Kut! Lul! Fuck a duck!” Het was best grof. Hij richtte zich tot de spreekwoordelijke Vrouw op de Vijfde Rij. “Ik zie je kijken: o, wordt het zo’n avond? Ja, zo’n avond wordt het, Annie! Godverdomme!”
Ik denk dat Erik het ook wel leuk zou vinden, zo’n voetbalavondje bij hem thuis in Hoofddorp, met Matthijs van Nieuwkerk en Jari Litmanen.
“Die quiz is ontstaan toen we eens met z’n allen strandden op een vliegveld. Matthijs zat bij Het Parool, ik zat bij het NRC. Om de tijd te doden, begonnen we een voetbalquizje. Rijkaard kwam erbij, Spaan, Jansma, Blind. Het werd zo gezellig dat we besloten er een terugkerend fenomeen van te maken. We hebben een beker en elk jaar komt er een leuke gast bij, iemand die wij interessant vinden. Guus Hiddink is geweest, Stefan Petterson. Het is heel gemoedelijk.”
Ik bedoelde: voor jou ligt een leuk leven meer binnen handbereik dan voor de gemiddelde kantooremployee uit Hoofddorp.
“Zo buitensporig is mijn leven niet. Guus Hiddink en Danny Blind zijn ook doodgewone mensen. We komen elkaar tegen, we knikken naar elkaar, we kennen elkaar. Ik ga nooit naar rare party’s. Ik heb een creditcard die het altijd doet en ik praat makkelijk, ik vertel dingen die het publiek herkent. Ik ben anti-Telegraaf, ik ben niet cheek to cheek met Van der Meyden of die andere, die vrouw. Ik ben niet veranderd. Mijn carrière, mijn succes, is ook mijn manier van leven.”
In Omdat de nacht was kantoorman Erik niet gelukkig. Jaren buffelen voor dat kutkantoor, zo’n saai wijf thuis, met een drollenzakje achter een hond aan. Ik kap ermee, dacht hij, toen hij buiten op het parkeerterrein een lichtje zag en een stem hoorde: kom maar mee. Er klonk weemoedige muziek die aan verre treinstations deed denken. Erik ging achter het lichtje aan en de mensen in het Nieuwe Luxor Theater gingen met hem mee: een groot donker bos in, tot bij een klein gezellig huisje waar een mooi meisje woonde, ‘met een zachte oogopslag’. Er is altijd wel een meisje, zong Youp, er is altijd wel een meisje, in je hoofd, in je dromen. Het was een mooi lied, op de achtergrond zong Lotte mee. Het was het meisje in het hoofd en de dromen van de kantoormedewerker, de gemiddelde, uit Hoofddorp. Liefje, liefje, ga je met me mee, zong ze.
“Nou, als ik mezelf over straat zie gaan, dan denk ik: ik sta onbedaarlijk dicht bij de mensen. Ik denk dat ik heel dicht op de mensheid zit. Er is niet veel afstand tussen mij en het publiek. Ik speel straks zes weken in Carré, ik ken de achterportier daar goed. Die zei: ik krijg in zes weken niemand voor jou aan de achterdeur. Elk musicalsterretje krijgt tientallen mensen aan de achterdeur voor handtekeningen en zo. Mijn publiek kent mij. Ik ben een jongen die ook naar het voetbal gaat, ook naar de IKEA. Ik ben iemand die dicht bij de grond leeft.”
Het was knap hoe je gisteravond de zaal meenam het bos in. Het is een gouden formule, een succesvol beroep op de vergeten avonturier in de kantoorklerk.
In de zaal zitten precies de mensen die jij belachelijk maakt: mensen met de gemiddelde baan, het gemiddelde huwelijk.
“Er zitten genoeg mensen die denken dat ze geen gemiddeld huwelijk hebben. Ze komen er achter dat ze misschien niet zo bijzonder zijn als ze dachten, zij voelen zich ook betrapt.”
Het terras bij Hotel New York is volgelopen voor de lunch. Youp lust nog wel een kopje koffie. “Je moet me niet verleiden,” zegt hij tegen een mooie zwarte serveerster. “Die koffie van jou is ook zó lekker!” Hij praat, lacht, hij zit lekker in zijn vel. Hij heeft een mooie vrouw, voormalig nieuwslezeres Debby Petter, hij heeft twee dochters en een zoon. Onlangs is hij opa geworden.
We zeiken met z’n allen teveel, zei hij gisteravond, hij was klaar met al die zeikerds van zijn leeftijd, de mensen met een burn-out, de mensen die hun vrolijkheid uit een pilletje moesten halen. We werden gegijzeld door de zeikerds, de depressieve-lingen. De mensen in de zaal werden met zichzelf geconfronteerd, maar op een fijne,opbeurende manier. Er was hoop, eensprankeltje licht, niet groter dan het dwaallicht van Erik, maar het leidde terug naar verloren dromen, naar avontuur, het ware leven. Het was hartverwarmend. Diep in hun hart waren ze geen zeikerds, beslist niet.
Zijn columns in NRC Handelsblad zijn kleine conferences op papier. Hij schrijft ze in zijn werkkamer op de gracht en straks – na de verhuizing – met zicht op het Vondelpark. Met trefzekere roffels op de toetsen tikt hij zijn ergernis eruit over het gezeik aan de andere kant van het raam: de aanstellerij, de hypocrisie, de burger en zijn eeuwige gekeutel. Boven zijn woorden staat het brilletje van Youp, de ziekenfondsglazen waarmee hij de wereld bekijkt.
Je hebt geen compassie met mensen die het wat minder hebben getroffen, die depressief worden, die zeuren of pilletjes nodig hebben.
“Er is een grote groep waarvan ik denk: jongens, pak het eens aan! Mensen hebben het zo zwaar en moeilijk, ze hebben last van van alles en nog wat. Nou, gelukkig heeft de dokter daar een pilletje voor. Er is zoveel negativisme, er zijn zo veel zeikerds die om je aandacht vragen. Vraag je hoe het ermee gaat, dan is het: ja, het gaat wel weer. Moet je dat hele verhaal aanhoren.”
“Helemaal niet. Ik denk dat mensen er heel veel aan hebben. Ik ben geen zachte heelmeester. Er is zo veel gelul, zo veel gepsychologiseer. Ik ben een jongen van de kouwe grond.
“Mijn vader was directeur van een beleggingsbedrijf, daarom konden we daar wonen. Hij was een ras-Amsterdammer. Mijn moeder kwam uit Weesp. Maar mijn roots liggen in Amsterdam.”
“Die is absoluut oprecht. Het komt recht uit mijn hart. Bij alles wat zich aanstelt, inclusief mezelf, denk ik: stel je niet aan. Ik heb een simpele boodschap: heb het leuk, maak er wat van. Mensen maken een sauna in hun huis, ze leggen zwembaden aan en zijn zielsongelukkig. Als je een beetje normaal doet, geniet je ook. Ik doe leuke dingen. Ik ga met mijn zoon naar AC Milan tegen Inter, ik ga elk jaar met een vriendenclubje een week naar een Europese stad. De leukste mensen die ik ken zijn ook mensen die het leven op die manier leuk maken. Het zit niet in wat je hebt, maar wat je bent.”
Je hebt een gekke relatie met je publiek. De Vinex-bewoner komt een avondje lachen om zichzelf, maar hij trekt zich verder niets aan van wat jij zegt.
“Jawel. Laatst zei iemand: ‘Jij hebt wel degelijk een klein beetje veranderd in Nederland. Vanaf het begin van mijn carrière draag ik de boodschap uit dat je moet proberen om een beetje te genieten van het leven, dat er meer is dan werken alleen.’ Onbewust sijpelt de boodschap door.”
Ik zag een fragment van NOVA uit 2006, waarin jij het in een mooi lapjescolbert had over de verhuftering van Nederland. Deze week noemde Trouw-columnist Sylvain…
“Die man valt mij aan op mijn taalgebruik, omdat ik te vaak ‘godverdomme’ zeg. Zo praat ik gewoon. Met verhuftering bedoel ik de bankwereld, de zakenwereld, het onroerend goed, waar het naaien van anderen gewoon is.”
“De grootste grofheid is zo’n bisschop Vangheluwe van Brugge, met zijn vieze gore bijbelse praatjes, terwijl hij ‘m in zijn neefje propte.”
“Nee, dat zeg ik niet. Je moet het wel kúnnen, om kinderen in India voor een euro per dag te laten werken. Dan zegt zo’n C&A: ‘Als wij het niet doen, doet H&M het wel.’ Je moet het wel kunnen, om vijfhonderd varkens in een betonnen schuur te stoppen. Ik zie de wereld niet zo karikaturaal, ik ken genoeg zakenmensen die niet slecht zijn. Maar zo’n Rijkman Groenink die de boel belazert, 35 miljoen opstrijkt en in het meest wanstaltige huis aan de Vecht gaat wonen, die man heeft er recht op dat er heel veel grapjes over hem worden gemaakt.”
“Dat zijn misschien wel uitdrukkingen die bij mijn leeftijd passen. Het is ook een manier om jezelf in perspectief te plaatsen.”
“Ik heb het voordeel dat ik heel veel met mijn kinderen klets. Ik zit redelijk in alles wat er gebeurt.”
Hart op de goede plaats, humor, lachen, ons-kent-ons. VARA-mensen staan heel erg aan de goede kant van de streep.
“Je hebt ook echte Telegraaf-artiesten en -columnisten. Ik zeg niet dat die niet deugen, maar die profileren zich anders. Ik word vaak gevraagd voor het goede doel, de goede zaak. Met een groep activisten tegen de varkensboeren. Bleken de varkensboeren meer humor te hebben dan de activisten. Ik werd zó somber van die mensen. Ik ben door de PvdA benaderd of ik me aan die partij wilde verbinden. Nee. D66. Ook nee. Een cabaretier moet aan de zijlijn blijven.”
“Dat doe ik absoluut niet. Ik kijk naar wat mensen doen en denk: zit daar eigenbelang achter. Ik loop gewoon een beetje aardige tikjes uit te delen. Als iemand bij z’n volle bewustzijn op z’n 25ste trouwt met de verkeerde vrouw, hij neemt een lening bij Scheringa en een caravan, dan kun je wel gaan lopen klagen dat je depressief bent, maar dan denk ik: jij bent bij dat lelijke wijf gaan liggen, ik niet.”
Gelukkig kan de kantoorklerk dromen, zoals Erik gisteravond. En de zaal droomde mee. Je laat mensen met kleine levens even vergeten dat ze zelf ook zoals Erik zijn.
“Mensen kunnen grote dingen doen, maar het echte leven is het kleine leven, met je vrouw en je kinderen. Het echte leven is thuis.”
Na de pauze vertelde hij gisteravond hoe hij bij ingeslapen middenstanders langsging met onverwachte, ontregelende opmerkingen: er gebeurde weer eens wat, in hun zich volgens dorre routine voltrekkende levens. Ze hadden ‘s avonds meteen seks met hun vrouw.
Het waren mensen zonder verhaal, zei Youp. Erik, collega van iedereen, was ook iemand zonder verhaal. Youp vertelde het van acht uur tot half elf. “Man, dróóm! Doe iets!” zei hij. “Dit is dus wat ik bedoel: een beetje licht, een beetje huilen, een beetje lachen. Erik, met je gezeik en je gezeur, hou daar toch eens mee op! Het meisje, de ideale vrouw, zit in ieders hoofd. Tot de volgende keer!”
De drone is het nieuwste speeltje op het gebied van techniek. Met dit onbemande luchtvaartuig kunt u geweldige video’s maken van protestdemonstraties, of een kunstwerk maken van uw fietstocht over de kasseien. Het thuismodel bestuurt u gewoon met uw iPhone of iPad.
De Drone vindt zijn toepassing tot nu toe voornamelijk in het leger, de VS zetten gebruiken ze veelvuldig in Afghanistan. De ‘piloot’ van de Drone zit gewoon in de VS en zet na zijn missie de aardappels op het vuur. Deze combinatie van familyman en het uitvoeren van een gevechtsmissie in een ver land maakte de HUMAN al eens tot onderwerp in een aflevering van de dramaserie Duivelse Dilemma’s.
Momenteel is defensie bezig met het aanbestedingstraject van drones. Die moeten natuurlijk van Amerikaanse makelij zijn, want met Amerikaanse vliegtuigfabrikanten hebben wij al jaren zeer goede betrekkingen. Na de ogenschijnlijke voortrekkerij bij de JSF lijkt een soortgelijk scenario zich ook nu te ontvouwen bij de aanschaf van drones, zo meldde KRO Reporter. Kamervragen zijn al gesteld.
Naast de ethische kwesties met betrekking tot het ‘vergamen’ van oorlog door het gebruik van drones, brengen ook de thuismodellen ethische vragen. De beroemde politicoloog/socioloog/filosoof Francis Fukuyama – hij maakte zelf een drone – waarschuwt voor het gevaar ervan op het gebied van privacy. De technische ontwikkelingen gaan zo snel dat ze er binnenkort ter grootte van een vlieg beschikbaar zullen komen. Daarnaast waarschuwt Fukuyama voor het gemak waarmee ook de thuismodellen tot massavernietigingswapens kunnen worden omgebouwd.
Voor een paar honderd euro heeft u al een drone in huis, waarmee u eindelijk die zonnende buurvrouw eens goed kunt bekijken. Want los van het gevaar overheerst op dit moment toch vooral nog het James Bond-gevoel bij deze gadget.