Toevallig de oudejaarsconferences gezien? Voor wie beide heeft gezien is het misschien opgevallen dat er bijna een soort lijn te trekken viel in de thema’s. Javier Guzman koos er in zijn voorstelling vooral voor om zijn verbazing te ventileren over wat er allemaal gebeurd in de wereld — met name de dingen waar we met ons hoofd niet bijkunnen. Claudia de Breij liet weten met angst naar het nieuws te zappen of de krant op te pakken. Ze was gewoon “zo erg toe aan een positief geluid en wat meer begrip.”
Dit deed mij denken aan de ‘Jan Talk’ van Jan Terlouw bij De Wereld Draait Door. Tijdens zijn ontroerende pleidooi voor ‘het touwtje uit de brievenbus’, kwam het vooral neer op: “We vertrouwen elkaar niet meer.” Iets wat ik vooral intrepreteer als “We begrijpen elkaar niet meer.”
We vertrouwen elkaar niet meer omdat we elkaar niet meer begrijpen. We zitten vast. Vast in onze eigen afgesloten waarheid. Een waarheid en bijbehorende meningen die gevoed worden door de negatieve klanken die Javier, Claudia, en Jan beschrijven. En verder dan dat durven we vaak niet meer te kijken. Waarom? Het is makkelijker om de ander te wantrouwen dan te begrijpen.
Ik sprak hier onlangs over met een vriend van mij. Hij reageerde met: “Ik kan begrijpen waarom men doet wat hij of zij doet, echt waar. Ik snap dat stenigen normaal is in Egypte en dat homohaat in het merendeel van de wereld nog de norm is. Toch ontkom ik er niet aan dat de keuze voor deze waarheid of richting fout is in mijn ogen — ondanks dat ik mij kan inleven in waarom men zo denkt.”
En hij heeft gelijk. Dat is wat het zo moeilijk maakt. Ik vraag dan ook niet om begrip voor alles en iedereen waarbij het hebben van een mening onmogelijk wordt, maar om het geduld en de wil om even stil te staan bij hoe het is om in de ander zijn schoenen te staan. Of na te denken over hoe de ander erover denkt. Kom je hierna nog steeds tot de conclusie dat de ander je begrip niet verdiend? Dat kan natuurlijk. Vaak is het gecompliceerd en gaat het niet om gelijk hebben, maar om goed en kwaad. — al kom je er snel achter dat goed en kwaad net zo persoonlijk zijn als de waarheid.
Het belangrijkste is dat je even hebt stilgestaan bij de ander zijn waarheid voordat je deze afkeurt op basis van jouw waarheid. Het begint namelijk allemaal bij het besef dat geen waarheid de enige juiste is.
Waar ik het hier over heb wordt ook wel ‘multiperspectiviteit’ genoemd. Dit is een begrip dat o.a. wordt gebruikt in storytelling, historie en onderwijs, of in de filosofie. De volgende definitie van Marcus Hartner, Lecturer of English Literature at Bielefeld University, omschrijft het redelijk ‘kort en krachtig’: