Er is al veel gezegd en geschreven over de Wet Aanpak Schijnconstructies. Deze wet is deels van kracht per 1 juli 2015. Het andere deel is per 1 januari 2016 ingegaan.
Werkgevers kunnen constructies gebruiken om regels voor minimumloon of cao-loon te ontduiken. Werknemers zijn hier de dupe van. Voorbeelden van deze schijnconstructies zijn bedragen voor maaltijden, huisvesting of zorgverzekering inhouden op het minimumloon, boetes voor te hard praten onder werktijd inhouden op het minimumloon of een groot bedrag aan onkostenvergoeding uitbetalen als loon.
De Wet Aanpak Schijnconstructies wil werknemers beter beschermen tegen onderbetaling en bonafide werkgevers beter vrijwaren tegen oneerlijke concurrentie. Ook wil de wet handhaving van het arbeidsrecht verbeteren.
De werknemer kan nu ook de opdrachtgever van de werkgever aansprakelijk stellen voor betaling van loon waarop hij recht heeft. Dit heet ketenaansprakelijkheid voor loon. Eerder was alleen de werkgever hiervoor aansprakelijk. Zo heeft de werknemer meer mogelijkheden om achterstallig loon op te eisen.
De Inspectie SZW controleert of werkgevers zich aan de regels voor minimumloon en cao-loon houden. Bij overtreding legt de Inspectie een boete of een dwangsom op. Ook maakt de Inspectie de namen bekend van alle bedrijven die zijn gecontroleerd. Dus ook van bedrijven die de regels ontduiken.
Als de Inspectie SZW vermoedt dat een werkgever een cao niet naleeft, geeft zij dit door aan organisaties van werkgevers en werknemers. Deze organisaties kunnen dan actie ondernemen.
Op verzoek van de Inspectie SZW moeten werkgevers de identiteit van werknemers vaststellen en doorgeven. Werkgevers hebben hier 48 uur de tijd voor.
Alle constructies zijn verboden waarbij werkgevers minder dan het hele minimum loon betalen. Bijvoorbeeld wanneer zij ten onrechte maaltijdkosten of verzekeringspremies inhouden op het loon. Ook premie ziektekostenverzekering of huisvesting mag niet ingehouden worden op het minimumloon.
Werkgevers moeten zorgen dat de loonstrookjes begrijpelijk zijn voor het personeel. Ook moeten zij alle bedragen op de loonstrook duidelijk toelichten. De Inspectie SZW kan werkgevers een boete geven als de loonstrook niet klopt.
Werkgevers mogen het minimumloon niet meer contant betalen maar alleen via de bank. Deze rekening moet bovendien (mede) op zijn naam staan. Het bankafschrift is een objectief en transparant document. Bij een contante betaling is niet met zekerheid vast te stellen of het verschuldigde loon daadwerkelijk aan de werknemer is uitbetaald. Vandaar dat men verplicht stelt dat het minimumloon giraal wordt betaald.
Werkt u met bijvoorbeeld arbeidsmigranten waar ook de huisvesting voor wordt geregeld, dan kan deze wet impact voor u hebben. Immers, u mag op het minimumloon geen huisvestingskosten inhouden. Over alles wat de medewerker méér verdient dan het wettelijk minimumloon, vakantiegeld etc. mogen wél kosten worden verrekend.
Wordt niet aan de eisen van de wet tegemoet gekomen, dan kan de Inspectie SZW bestuurlijke boetes en dwangsommen opleggen. Zo kan het niet betalen van het salaris via een bankrekening leiden tot een boete van € 81.000 en het niet betalen van het minimumloon € 12.000 per betreffende werknemer gaan kosten.
Het verbod op inhoudingen in de WAS verbiedt het werknemers om per 1 januari 2016 zaken als de huur of verzekeringspremies via een looninhouding te betalen uit een deel van het eigen loon. In de Tweede en Eerste Kamer waren destijds veel zorgen over de ongewenste effecten hiervan voor Europese arbeidsmigranten. Om die reden zou de minister een uitzondering overwegen. Sindsdien is de minister stil over dit onderwerp. De ABU heeft hierover gezamenlijk met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG), de Vereniging Huisvesters Arbeidsmigranten (VHA) en de Nederlandse Bond van Bemiddelings- en Uitzendondernemingen (NBBU) een brief aan de Tweede Kamer gestuurd.