Uitgeverij Europese Bibliotheek | s-Heerenhoek in oude ansichten deel 1 | boeken | alfabetisch-overzicht
's-Heerenhoek behoort tot de jongere dorpen van westelijk Zuid-Beve1and. Ret is ge1egen in de polders Nieuwe Kraayert, Borsse1e en West Kraayert, die bedijkt zijn in respectievelijk 1612, 1616 en 1642. Ret oudste gedeelte van het dorp ligt in de Borsse1epo1der; dit dorpsgedeelte is rechthoekig van aan1eg, evenals dit het geval is met het dorp Borssele.
's-Heerenhoek heette oorspronkelijk Calishoek. Deze naam komt voor op de Visscher-Romankaart uit 1655. De eerste bebouwing vond plaats in dat gedeelte van de Borsselepolder dat eigendom was van de ambachtsheren. Hieraan dankt het dorp zijn naam:
Reeds in 1657 werd de hervormde gemeente gesticht. Er is toen ook al direct een eigen predikant gekomen. De kerkdiensten werden gehouden in een schuur die op 21 oktober 1669 afbrandde, tegelijk met een groot gedeelte van het dorp, In 1672 kreeg men de beschikking over een eigen kerkje.
In de "Beschrijving der Vereenigde Nederlanden" uit 1753 wordt het dorp als volgt beschrevenr..zlcn het
Zuideinde van den Nieuwen Kraaiert, doch in den Polder van Borselen, legt het Dorp 's-Heerenhoek, digt aan de Baronnie van Borselen, omtrent een Uur gaans van 't Dorp Monster. Dit Dorp, waar onder in den jaare 1747 geteld zyn vier en zeventig Huizen en een Koornmolen, heeft een klein lugtig Kerkje, en wordt door zyn eigen Predikant bediend. Het heeft ook zyn eigen Geregt van Schout, Schepenen en Sekretaris".
Bij de staatkundige omwenteling in 1795 wordt ook aan de katholieken vrijheid van godsdienst verleend. Zij bouwen dan oak al spoedig een eigen kerk die in 1797 in gebruik wordt genomen. In 1873 wordt deze vervangen door de huidige kerk.
De groei en ontwikkeling van het dorp is in de 1aatste eeuw gestadig verlopen. Ret inwonertal was in die periode als volgt:
Thans is het aantal inwoners 1.750. In 1850 was de bebouwing van de dorpskom nog steeds beperkt tot de Borsse1epo1der met aanliggende dijken en de
Mo1endijk met de katholieke kerk en de pastorie in de Nieuwe Kraayert. Omstreeks 1855 wordt bij de kerk een biizondere lagere school gebouwd; dit is het gebouw dat tot 1965 als jongensschoo1 heeft dienst gedaan. Enkele jaren na het gereedkomen van de nieuwe kerk, dus rond 1875, wordt naast de kerk het zusterklooster met de meisiesschool gebouwd. Het aantal woningen breidt zich geleidelijk uit; ze worden hoofdzakelijk langs de dijken gebouwd. Pas tussen 1915 en 1920 vindt verdere uitbreiding van de dorpskom pIaats door bebouwing van een gedeelte van de Werrilaan. In totaal waren er in 1925 slechts tien straten die men tot de bebouwde kom kon rekenen. Van deze tien straten zijn er drie waarvan, voor zover mij bekend, geen ansichtkaarten bestaan, te weten:
Emmastraat, Prins Hendrikstraat en Pakhuisstraat. Voor de Pakhuisstraat is dit niet zo verwonderlijk, omdat hieraan in de betreffende periode nooit woningen hebben gestaan.
Van de weI afgebeelde straten wordt u een indruk gegeven van hun toestand zo'n vijftig tot tachtig jaar
ge1eden. Ook de toenmalige bewoners, waarvan verreweg de meesten in k1ederdracht waren, zijn afgebeeld. Het karakter van het dorp was overwegend agrarisch, wat ook uit de foto's wel naar voren komt. De meeste inwoners moesten hun kost dan ook op het land verdienen, zo er al werk voor hen was. Want ook voor de grote werkeIoosheid en de daarmee gepaard gaande armoede bIeef 's-Heerenhoek niet gespaard. Het dorp was echter, veel meer dan nu het geval is, een hechte gemeenschap. De foto's geven een bee1d te zien van een dorp dat, althans voor onze begrippen, ongekend rustig geweest moet zijn, zonder de drukte van het verkeer van nu,
Het bijeenzoeken van de afbee1dingen was geen eenvoudige opgave; ze zijn dan ook afkomstig van tientallen verschillende instanties en personen die ik graag wil danken voor hun bereidwilligheid en vaak zeer enthousiaste medewerking. Ik hoop dat allen die belang stellen in 's-Heerenhoek dit boekje met plezier zullen 1ezen en bekijken.
1. Deze eerste foto toont ons de Molendijk omstreeks de eeuwwisseling. Voor de deur van zijn woning, nu Molendijk 32, staat Jan Sinac. Ook de hulppostbode poseert met zijn fiets. AIle woningen boven aan de dijk staan er, meer of minder veranderd, nog steeds. De drie huizen rechts waren eigendom van Donner Meyer uit Middelburg. Zoals te zien is, was van verharding van dit gedeelte van de Molendijk toen nog geen sprake. Pas rond 1930 is hier een bestrating aangelegd. De bomen links aan de dijk zijn in 1896 geplant.
2. De katholieke kerk, eveneens rond 1900. Links is het oude zusterklooster te zien met de aangebouwde meisjesschool annex bewaarschool, die door de zusters franciscanessen werd geleid. Opmerkelijk zijn de boogramen in dit gebouw; deze zijn later veranderd. Onder aan de Molendijk is de bebouwing nog beperkt tot enke1e woningen. Het agrarisch karakter van het dorp komt op deze afbeelding goed tot uitdrukking.
3. De Molendijk met rechts het cafe van Bastiaan de Jonge. In het huis links emaast woonde zijn zwager, de schilder Jan Geus. Rechts naast de voordeur van het cafe waren toen nog twee ramen; later is er een bijgemaakt. Wat op deze en andere foto's uit die tijd opvalt is de gave bouwstijl van veel gebouwen. Let vooral ook op de fraaie verdeling van de ramen boven de deuren en de mooie gootklossen aan dit gebouw.
4. Omstreeks 1900 zag de Dorpsstraat, thans Heerenstraat genoemd, er zo uit. Ret huis rechts was de winkel van Willem Rijk, waar levensmiddelen en manufacturen ("eilegoed") te koop waren. Er kon zonodig ook op afbetaling worden gekocht. Naast Willem Rijk woonde Ko Brouwer. Van de gehele straatwand op deze foto is niets meer over. Aile woningen zijn in de loop van de tijd, soms meerdere malen, veranderd.
6. De katholieke kerk met omgeving op het eind van de vorige eeuw. De kerk is tijdens het pastoorschap van F.H.M. Wennen, naar ontwerp van architect Asseler, gebouwd door H.R. Hendriks uit Oss. De bouwcommissie was als volgt samengesteld: W. Remijn (burgemeester), A. Remijn, J. Vermue, J. de Baar, J. van Eykeren, J.B. van de Waeter en J.A. Rijk, Het kerkbestuur bestond ten tijde van de bouw uit: P. Remijn, N. van Stee (secretaris), P. van 't Westeinde en C. Pover. De inwijding vond plaats op 20 augustus 1873 door de bisschop van Haarlem, monseigneur G.P. Wilmer.
7. De Burg. Timansweg, gezien in de richting van de Molendijk, zo omstreeks 1900. In het huis reehts woonde to en Kee Boonman; ernaast, waar een eg tegen de muur staat, woonde wagenmaker Kees de Jonge. Ret huis links op de dijk werd bewoond door Jan Bal die getrouwd was met Dina Wagenaar. Ret huis ernaast is nu verdwenen; er staat nu een benzinepomp met kiosk. In het derde huis van links, naast het voormalige gemeentehuis, woonde het gemeenteraadslid M. de Baar.
8. De Kuipersdijk, gezien in zuidelijke richting, in dezelfde tijd als de vorige afbeelding. Links zien we de bakkerij van H. van 't Westeinde. De man met de fiets is Lau de Vos; let eens op de grote hoorn op het stuur. Links naast hem staat Joost Dronkers. De voerman op de "driewielskar" is Gilles de Kooning.