„Ik speelde ongelooflijk veel met blokken, en vroeger was het een droom: net zo scheppend bezig zijn als een architect. Kunst maken waar je doorheen kunt lopen. Maar wiskunde kan ik niet, dus bouwkunde zat er niet in. Technisch en artistiek ben ik gewoon niet voldoende onderlegd. Het werd rechten.
Nu ik je dit vertel, rij ik in Den Haag langs de Nirwana-flat van Jan Duiker, uit 1929. Ik vind het echt fantastisch, de Nieuwe Zakelijkheid. In een tijd van crisis was er radicale vernieuwing. Het is fascinerend: Nederland kende toen grote problemen, maar de bouwkunst was zijn tijd vijftig jaar vooruit. Heel open, heel licht. Sindsdien is er hier niet meer zo vooruitstrevend gebouwd. Nu willen mensen meer huiselijkheid voelen.
Mijn favoriete gebouw is Sanatorium Zonnestraal in Hilversum, ook van Duiker. Ben er een keer geweest, zo licht en ruimtelijk terwijl Nederland in die tijd nog onder één schemerlampje aan de eettafel zat. In Den Haag wordt nu flink gebouwd, veel overheidsgebouwen. Maar die nieuwe kantoortorens boeien me lang niet allemaal. Ze zijn vooral hoog.
Het lijkt me buitengewoon moeilijk als architect je hoofd boven water te houden. En bij de sfeer van een architectenkantoor heb ik geen beeld. Maar m’n huis een beetje op orde krijgen, kan ik wel. Schilderen. Of hele kleine dingen repareren. Een schuurtje bouwen, dat kan ik alleen niet. Als ik er al tijd voor had.”
Een mooie week voor instrumentalisten: Ben van Gelder pakt 5 ballen in de jazz, en Murray Perahia doet dat met de Franse Suites van Bach. Kensington bromt en gromt, maar klinkt wollig.
Pop: Het lijkt een pastiche van de foto achterop Bob Dylans Highway 61: Conor Oberst alleen achter de piano met mondharmonica, tekstvel en microfoon. Ruminations (overpeinzingen) werd op twee koude winterdagen in Omaha opgenomen en is ook op andere punten huiveringwekkend. Oberst gaat zijn demonen te lijf in kale, confronterende en ongepolijste songs waarin hij vooral zichzelf niet spaart. Er vallen doden en er wordt pijn geleden op dit negende solo-album van de zanger van Bright Eyes, die kwetsbaar verslag doet van een duistere periode in zijn leven. Met de wanhoop van een gekwelde dichter arriveert hij uiteindelijk bij de hoopvolle gedachte dat je nog altijd dronken kunt worden met vrienden. Zijn mondharmonica snerpt scheller dan Dylan; dit is geen muziek die gemaakt is om te behagen. Jan Vollaard
Klassiek: De Tsjechische gitariste Zsófia Boros (1980) maakte een paar jaar geleden indruk met een prachtig, aan Latijns-Amerikaanse muziek gewijd album. Haar nieuwe album omarmt ogenschijnlijk de hele wereld, maar opnieuw weet Boros een eenheid te smeden. Heel veel gitaristen kunnen heel snel heel veel nootjes spelen, maar slechts weinigen evenaren het karaktervolle cantabile van Boros, laat staan haar van melancholie doordesemde verteltrant. De tracklist bevat overwegend levende componisten, de Braziliaan Garoto uitgezonderd, en heeft als gemene deler een welluidende, maar nooit eenvoudige schoonheid. Hoogtepunten zijn er te over, van Egberto Gismonti’s Celebração de Núpcias via de quasi-Turkse suite Koyunbaba van Domeniconi tot de zoekende Fantasie van de Azerische componiste Franghiz Ali-Zadeh. Een naadloze verzameling ‘lokale objecten’ die onder de huid kruipt. Joep Stapel
Pop: Het stormt en buldert nog altijd in de muziek van Kensington. De Utrechtse band rond zanger Eloi Youssef houdt op het vierde album vast aan een getemperd rocktempo. Het kenmerkende Kensington-geluid is laag en zwaar: drums roffelen, Youssef zingt gedragen, de structuur van de nummers wordt omkleedt met een wollige galm. Het klinkt alsof er meerdere lagen zang en gitaar en drums zijn gebruikt - alsof je twee Kensingtons hoort. Nummers als ‘Slicer’, ‘Fiji’ en ‘Do I Ever’ waaien galmend voorbij – hard maar nauwelijks opwindend. Het zijn de buitenbeentjes die opwinding brengen. De verwrongen keyboards in ‘Regret’, de langzaam opgebouwde ontlading van ‘Control’, zijn te koesteren momenten. Juist een liedje met de naam ‘Storms’ klinkt onverwacht ingetogen, met akoestische akkoorden en Youssefs breekbare zang. Bijna ongemerkt wordt het nummer opgetild op vleugels van strijkers en koorzang tot een niveau van grootse emotie. Groot maar subtiel. Hester Carvalho
Lees ook een interview met leadzanger Eloi Youssef: Kensington heeft eindelijk ruimte voor persoonlijke liedjes
Jazz: František Kupka schilderde zijn vrouw omgeven door oneven gekleurde verticalen. In dat schilderij in het MoMa herkende jazzsaxofonist Ben van Gelder, die naast muziek ook kunstgeschiedenis studeerde, zijn eigen artistieke leerproces. De lijnen op de hoes van ‘Among Verticals’ staan tevens voor zijn lange verblijf in de stad New York en de compositieopdracht die hij van The Jazz Gallery verkreeg. Op zijn derde, prachtig welluidende album duikt Van Gelder met zijn Amerikaanse band rechtstreeks de diepte in. Met elegantie, precisie en verbeelding worden composities gespeeld die steeds andere kanten blijken te hebben. Vitaliteit spreekt uit hoe de soms abstracte dan weer dromerige vormen door de ruimte wentelen. Mooi bedachtzaam laat Van Gelder zich in melodische frases horen op alt en basklarinet, vaak even oplopend met een uitstekende piano en vibrafoon. Amanda Kuyper
Chanson: Het moet intussen een jaar of dertig geleden zijn dat zangeres Thérèse Steinmetz haar laatste plaat maakte. Daarna vertrok ze naar Zuid-Frankrijk om een galerie te runnen. En toch heeft haar stem niets aan expressiviteit ingeboet. Op Amsterdam-Paris duetteert ze met de Franse zanger Philippe Elan die al bijna dertig jaar in Nederland woont en werkt. Beiden stijgen boven zichzelf uit, op deze toegewijde verzameling klassieke chansons – beurtelings of samen, van intiem tot uitbundig, en gezongen alsof ze hier voor het eerst gezongen worden. Verrassend zijn ook de twee Nederlandse nummers: Elan met het sensitief gezongen Ramses Shaffy-succes Het is stil in Amsterdam en Steinmetz met de onbekende ode Het bloeiende land, die Shaffy ooit speciaal voor haar schreef. Perfect passend is de muzikale leiding van Nico van der Linden, met accordeon, strijkkwartet en zijn eigen twinkelende pianospel. Henk van Gelder
Klassiek: Toen pianist Murray Perahia wegens een duimblessure een periode rust moest houden, besloot hij zijn tijd nuttig te gebruiken: hij sloot zich op met Bach. Wat daarop volgde, was een serie Bach-interpretaties van zeldzame afgewogenheid en elegantie. Niet voor niets vielen zijn vertolkingen van de Engelse suites, Goldberg-variaties en Partita’s in de prijzen, en selecteerde het Britse muziektijdschrift Gramophone ze voor de lijst met 50 beste Bach-opnames. Alle voor Sony, want daar (en op voorloper Columbia) bouwde Perahia in 43 jaar een imposante discografie op. Maar dit jaar wordt hij 70, en bij die gelegenheid is hij overgestapt naar Deutsche Grammophon. En daar verschijnt nu ook de lang (vijf jaar) verwachte nieuwe opname van Perahia, gewijd aan de Franse Suites. Lees de hele recensie: Perahia: ernstig, intelligent, integer en kraakhelder. Mischa Spel
Logan is Hugh Jackmans afscheid van een iconische rol die hij negen films lang speelde. Een bloedige, meedogenloze affaire.
Ook superhelden – sorry: supermutanten – worden oud. Zie Wolverine (Hugh Jackman), die in Logan als een zieke oorlogsveteraan door de woestijn hobbelt en zijn pijn en schuldgevoel wegdrinkt. Een gedoemde held: introvert, ziek, humeurig. Suïcidaal ook, maar met zijn overlevingsinstinct en onverwoestbare skelet wil het met het sterven niet zo vlotten.
Logan is Hugh Jackmans afscheid van een iconische rol die hij negen films lang speelde. Een bloedige, meedogenloze affaire: sinds het succes van Deadpool vorig jaar weet studio 20th Century Fox dat superheldenfilms voor alleen volwassenen mogelijk zijn. Dus tuimelen de hompen vlees over het doek en roept zelfs de deftige professor Xavier (Patrick Stewart) „fuck”. Anders dan het zwartkomische Deadpool, mikt Logan evenwel op de gravitas van Batmanfilm The Dark Knight (2008). Dat lukt gedeeltelijk.
Logan speelt zich af in een trumpiaanse dystopie anno 2029, waar jongeren „USA! USA!” tierend langs een Mexicaanse muur cruisen. Wolverine/Logan heeft de strijd tegen het onrecht gestaakt: hij is limousinechauffeur in El Paso en verzorgt diep in de woestijn zijn halfseniele mentor, supertelepaat Charles Xavier. Zonder dempende medicijnen richt diens brein grote verwoestingen aan: er zijn hints over een ramp in Westchester, waar Xavier kindmutanten leerde hun krachten te controleren.
Alle hoop is vervlogen: wat rest is het geheime wapenprogramma en de foute geleerde die van kindmutanten superwapens wil maken. Zo moet de onwillige Logan zich naast opa Xavier al snel over het ontsnapte elfjarige meisje Laura X-23 ontfermen, zijn half-kloon. Waarna dit disfunctionele mutantengezin richting Eden wordt gejaagd, een veilige haven in Canada die al dan niet bestaat. Met in de achtervolging X-24, Logans gewetenloze kloon die zijn woede externaliseert.
Logan, relatief zuinig met digitale effecten, drijft zijn tragische psychologie op de spits: Xavier als kribbige alzheimerpatiënt met lucide momenten, Wolverine die elke intimiteit zo extreem afwijst dat de emotionele dynamiek met ‘dochter’ Laura steeds opnieuw verzandt in norsheid en ontgoocheling. Dat is vrij verfrissend, maar wordt helaas gecombineerd met een plot die bekende X-Men-elementen opgorgelt, nu met extra bloed en ingewanden.
Het kan natuurlijk een ongeluk zijn geweest. Maar in Rusland gebeuren dit soort ongelukken nogal vaak. En als het slachtoffer een advocaat is die opkomt voor de nabestaanden van Sergej Magnitski, is er reden voor argwaan.
Advocaat Nikolaj Gorochov was even buiten Moskou met bouwvakkers bezig een bubbelbad naar zijn appartement te hijsen, toen de lier brak. Hij viel uit het open raam van de vierde etage en ligt zwaar gewond in het ziekenhuis.
Gorochovs naasten hebben veel vragen, zo vertelden ze de Russische krant Novaja Gazeta. „De lier was berekend op een groot gewicht – tonnen”, aldus een zegsman. „Hoe die heeft kunnen breken is niet duidelijk. Hoe Nikolaj is gevallen is ook een vraag.”
Gorochov trad op namens de nabestaanden van Magnitski, een advocaat die in 2008 grootschalige fraude op het spoor kwam rond Hermitage Capital, het bedrijf van Bill Browder.
Niet de verdachten – Russische overheidsfunctionarissen – werden aangehouden, maar Magnitski. In 2009 overleed hij in zijn cel. Hem was medische hulp onthouden en hij was mishandeld.
Bill Browder, oud-werkgever van Magnitski, zegt een in verklaring dat Gorochov uit het raam is „geduwd”. Deze woensdag zou Gorochov in de rechtbank moeten verschijnen, aldus Browder. (NRC)