Ik was 25 jaar toen ik op een zondagavond volledig brak bij de gedachte dat de volgende dag een nieuwe werkweek zou beginnen. Een week waarin ik weer van alles zou moeten en falen op de loer lag. Ik was op en kon niet meer. Daar zat ik dan: net afgestudeerd, net begonnen aan een leuke loopbaan, middenin een burn-out. Alle restjes energie en positiviteit leken uit me weg gesijpeld te zijn en ik had geen idee hoe ik uit deze opgebrande toestand kon komen. Zou ik me ooit weer ‘normaal’ voelen? Weer gewoon kunnen functioneren? Misschien herken je dit soort vragen, omdat je er zelf mee worstelt of iemand in je omgeving kent met een burn-out. Graag deel ik wat in mijn visie helpend is om te herstellen en je weer vitaal te te voelen.
Als je je niet goed voelt, wil je je zo snel mogelijk weer beter voelen. Dat is begrijpelijk. Het is echter de vraag of het wijs is om zo snel mogelijk, óf duurzaam te herstellen. Een burn-out is een dringend signaal dat er iets moet veranderen. Als je niet de tijd neemt om te kijken naar wat jou heeft doen opbranden, is de kans groot dat je voorbij gaat aan de essentie van het probleem. Je doet dan vooral aan symptoombestrijding, zonder te kijken naar de onderliggende oorzaak. Dit vergroot het risico op een volgende burn-out en je ontneemt jezelf de kans er sterker en wijzer uit te komen. Neem jezelf en je burn-out dus alsjeblieft serieus, vergeet de quick-fix en ga voor een duurzame verandering en verbetering. Het is bovendien belangrijk te beseffen dat je roofbouw hebt gepleegd op je energiesysteem en dat het tijd kost voordat je energieniveau weer op peil is. Dat kan je als frustrerend ervaren, maar het is helpend en helend als je dit proces (en daarmee jezelf) respecteert.
Bij een burn-out wordt vaak gekeken naar zaken als werkdruk en het kan natuurlijk zijn dat er echt teveel werk op je bordje ligt. Meestal is dat echter niet de kern van het probleem. Het zijn vaak onze eigen gedachten, overtuigingen en mechanismen die maken dat we stress ervaren. Dit kan ook het geval zijn als de werkdruk goed te behappen is. Gedachten die mij toentertijd uitputten waren bijvoorbeeld:
Deze gedachten uitten zich in perfectionistisch gedrag, eindeloos piekeren over de kwaliteit van mijn werk, mezelf bekritiseren, overwerken, geen nee durven zeggen, mezelf klein maken en een vermoeiend hoog zelfbewustzijn. Natuurlijk zijn er externe factoren geweest die al dan niet helpend waren, maar het was vooral wat in mijn hoofd gebeurde, wat me opbrandde. Het is dus belangrijk inzicht te krijgen in de gedachten en overtuigingen waarmee jij jezelf voedt. Zijn ze voedend, of uitputtend? Wat moet je van jezelf? Hoe moet je zijn en overkomen? Wat mag je niet doen of zijn? Inzicht hierin geeft je een sleutel naar een duurzame verandering. In mijn praktijk werk ik onder andere met The Work van Katie Byron om gedachten en overtuigingen te onderzoeken en positief om te buigen.
Vanuit mijn werkgever kreeg ik begeleiding van een psycholoog aangeboden. Die begeleiding was veel op het ratio gericht wat niet hielp om uit m’n hoofd te komen. Denken had ik goed onder de knie, voelen moest ik nog leren. Ga dus na wat passende begeleiding voor jou betekent. Stel jezelf vragen als:
Praten over al die spoken in je hoofd kan best spannend zijn. Toch kan het je helpen om uit te reiken naar begripvolle mensen om je heen en te vertellen. Vertel maar hoe je je voelt, hoe het is om een burn-out te ervaren en welke onzekerheden en vragen het met zich meebrengt. Al pratend kan je tot inzichten komen die je verder helpen en het kan fijn zijn te ervaren dat je niet alleen hoeft te zijn. Bovendien is het belangrijk dat je jouw burn-out niet wegstopt (daar gaat het namelijk niet weg van), maar ruimte geeft.
Door mijn burn-out ben ik me gaan realiseren hoe belangrijk het is om ruimte te ervaren voor- en uiting te geven aan je waarden en drijfveren. Op het moment dat je werk doet dat in strijd is met je eigen waarden en drijfveren kan dit innerlijke strijd opleveren en veel energie kosten. Een voorbeeld: je wilt als hulpverlener graag iets betekenen voor mensen, maar je werkt bij een zorginstelling waar het om cijfers draait. Een ander voorbeeld: je hebt integriteit hoog in het vaandel staan, maar je ziet dingen gebeuren die niet integer zijn. In dergelijke situaties gaat het wringen en gaat je baan steeds meer energie kosten. Het is dus belangrijk dat je weet wat wel en wat juist niet belangrijk is voor jou. Het is mogelijk dat je daaruit concludeert dat het tijd is voor een nieuwe baan en/of werkgever.
Een belangrijke vraag om jezelf te stellen, is of je je vaak overprikkeld voelt. In mijn praktijk zie ik vaak dat mensen met een burn-out hoogsensitief zijn en dus veel meer prikkels dan de gemiddelde persoon te verwerken hebben. De meeste mensen weten dit niet van zichzelf, waardoor ze ook niet weten hoe ze de overprikkeling kunnen voorkomen. Als je je ook maar enigszins ervaart dat er veel op je af komt, raad ik je aan je te verdiepen in hoogsensitiviteit. Of het label wel of niet helemaal bij je past maakt niet uit, het kan je hoe dan ook helpen als je jezelf beter begrijpt en je ‘gebruiksaanwijzing’ leert kennen.
Ik zie ook regelmatig dat mensen met een burn-out teveel verantwoordelijkheid dragen. Dit kan trouwens voortkomen uit het hooggevoelig zijn. Als je veel voelt van anderen, kan het gebeuren dat je onbewust gaat zorgen voor hen door verantwoordelijkheid over te nemen. Het kan ook gedrag zijn dat je jezelf als kind hebt aangeleerd, omdat je voelde dat dat nodig was in jouw gezin. Wat de oorzaak ook is, zorg dat je bewust wordt van wat je draagt. Stel jezelf regelmatig de vraag: wiens last neem ik op mijn schouders? Bedenk dat je andere mensen in staat stelt in hun kracht te komen, als je hun verantwoordelijkheid aan hen overlaat. Wie altijd gered wordt, kan zichzelf niet redden.
De volgende tips liggen voor de hand, maar zijn te belangrijk om weg te laten. Zorg dat je enige structuur in je dagen hebt, ga naar buiten en kom in beweging. Veel mensen met een burn-out ervaren baat bij wandelen in de natuur.
Voor een ieder die worstelt met een burn-out: ik wens je ruimte, rust, zelfcompassie, heling, inzichten en nieuwe energie toe! Heb je toevoegingen of vragen bij dit artikel? Ik lees ze graag in de opmerkingen hieronder. Meer over mijn persoonlijke ervaring met burn-out lees je trouwens in Happinez nummer 6 van 2018.
Meer lezen? Dit blogartikel is onderdeel van een serie over uitputting en burn-out, in de links hieronder vind je de overige artikelen.
Hoi Patricia, die gedachte begrijp ik goed. Ik denk dat ik zo’n 8 jaar geleden hetzelfde had gezegd. Nu, 10 jaar later, voelt het heel anders en kan ik me niet voorstellen dat het weer gebeurt. Sta jezelf toe te groeien en te ontwikkelen en vertrouw op het proces!
Mooi verhaal, herkenbaar ook. Ik ben me er van bewust dat het ‘elastiekje’ ooit knapte en niet meer in de zelfde stand terug kan. Ik ben me nu bewust van mijn valkuilen en herken ze, bijtijds! Ik word niet meer de zelfde, maar wil dat ook niet meer, ik ben blij met de veranderingen die ik ingezet heb en volhoud, ook al zijn de onderliggende oorzaken, perfectionisme en zo, er nog steeds, ze hinderen me minder. Genoeg is genoeg.
Er spreekt veel (zelf)acceptatie uit je verhaal. Mooi! En het bewustzijn en herkennen van valkuilen is al een hele winst. Dank voor het delen!
Waar ik achter gekomen ben is dat burnout ook vooral een lichamelijk probleem is. Je noemt t ook al, de roofbouw op je energiesysteem en de tijd die t kost on dat te herstellen. Het blijkt dat door n burn-out de hele hormoonhuishouding ook verstoord is en dat herstel ook (en misschien wel eerst) op lichamelijk niveau aangepakt moet worden. Op de rem trappen, afwisseling tussen inspanning en ontspanning enz. Je lijf weer leren wat de herstelmodus is. Je brein functioneert ook letterlijk niet goed meer, en werken aan het mentale deel schijnt in het begin weinig zin te hebben. Zelf merkte ik dat ook, ik kon niet eens onthouden waar ik mn theekop had neergezet, mn hoofd was 1 grote prop watten, de simpelste dingen begreep ik niet meer, hoe moet je dan wat kunnen met therapie op dat moment? Toch wordt er nog steeds vaak gedacht dat n burnout alleen een mentaal probleem is en dat daar de sleutel ligt in herstel. Uiteindelijk is dat ook wel zo, maar je lichaam moet ook herstellen. Constant cortisol in je lichaam richt schade aan, lage weerstand waardoor griep/longontsteking op de loer liggen maar ook ontstekingen van weke delen als bindweefsel. Dit verklaarde ook ineens de jarenlange pijn aan mn lijf en de constante stroom van blessures. En zo zijn er nog veel meer dingen. Je hersenen kunnen zelfs permanent beschadigen door een burn out. Dat vind ik nogal wat. Zoals je zegt herstellen kost tijd, maar ik merk dat mijn bedrijfsarts het dus ook vooral als een mentaal probleem ziet en er nauwelijks ruimte is om lichamelijk te herstellen. Ik herken ook wat je zegt over t denken wel onder de knie hebben maar dat juist t voelen de uitdaging is. Door t denken ging ik constant over mn grenzen heen, leren voelen kan dat misschien wel beter verhelpen dan ‘trucjes’ leren. Zo ervaarde ik de therapie in ieder geval. Veel cognitieve gedragsoefeningen, de meesten al jaren bekend, maar toch voorkwamen deze niet dat ik weer vastliep. In de kern veranderen ze (bij mij) dus blijkbaar wezenlijk niets. Ik raakte zelfs in de war vd oefeningen, nog meer dingen die ik moest doen en verkeerd kon doen. Het schoot compleet zn doel voorbij. En met tips als ‘je moet niet zo nadenken, daarmee put je jezelf uit’ kon ik ook weinig. Want was er een uitknop dan? En zoja dan was t wel handig geweest als even gezegd werd waar die zat….inmiddels heb ik zelf via andere kanalen voor mij passende hulp gezocht. In het begin voelde het alsof ik 4 mnd verspild had. Nu kan ik zien dat die tijd nodig was om echt tot stilstand te komen. Dat t niet alleen tijd kostte voor t stresshormoon om uit mn lichaam te gaan, maar dat ik ook tijd nodig had om langzaam het altijd bezig zijn af te bouwen. Steeds n stapje terug doen, tot mijn lijf doorkreeg dat er echt rust aan t komen was en toen knalde alle vermoeidheid ineens vol eruit en kon ik weinig meer. Erg frustrerend en moeilijk en ik zag dit als een teken dat t nog slechter ging. Dankzij gesprekken zie ik nu dat mn lijf nu juist eigenlijk heel goed werkt, t laat me perfect merken wat wel/niet kan op dit moment. Het doet alleen niet wat ik wil 😉. Ik heb nog een lange weg te gaan, maar het geeft troost te weten dat er blijkbaar veel gaande is ook al lijkt het soms alsof je stilstaat.
Dank je voor het delen Ilse! Geloof maar dat er veel gebeurt terwijl je gevoelsmatig stilstaat. Jouw eigen verhaal is daar het bewijs van. Ik denk dat het tijd nodig hebben om tot ontspanning te komen herkenbaar is voor veel mensen. Na lange roofbouw is er véél meer nodig dan even een weekje rust. En inderdaad, het menselijk lichaam is wijs. Wijzer dan ons hoofd, vaak 😉