2 Even voorstellen Leonora van der Beek Communicatiedeskundige Kentalis, regio west, Zoetermeer Werkzaam binnen de doelgroep Communicatief Meervoudig Beperkten (EMB) Cursus Hallo Ik gevolgd bij Rita Gerkema (Kentalis). Veel adviezen met betrekking tot lichaam en seksualiteit in het werk als communicatiedeskundige. Esther Keller Communicatiedeskundige Kentalis, regio Zuid-West (Sint-Michielsgestel) Werkzaam binnen de doelgroep Communicatief Meervoudig Beperkten (EMB) en DoofBlind Train de Trainer- cursus seksualiteit gedaan bij Ellen Suijkerbuijk en ervaring opgedaan met Hallo Ik (Rosalie Jeurissen) Aandachtsgebied seksualiteit bij doofblindheid Advisering m.b.t. lichaam en seksualiteit als communicatiedeskundige 31 maart 2016 Workshop Lichaamstaal en Sekspraat, studiedag EMB
4 Visie? Op het niveau van de organisatie: Is er een visie op seksualiteit beschreven? Zijn er protocollen voor het handelen? Zijn er protocollen voor seksueel misbruik? Is er een melding incidenten? Is er een hygiëne protocol? Hoe wordt omgegaan met hepatitis en HIV? Is er een ethische commissie? 4
5 Visie? Op het niveau van het team: wordt er gesproken over: Visievorming seksualiteit? Waarden en normen? Grenzen? Seksuele intimidatie en misbruik? Macht en onmacht? Professionele beroepshouding? Zelfreflectie? 5
6 Visie? Op het niveau van de cliënt: Is seksualiteit opgenomen in het zorgplan? Zo ja, hoe wordt dat ingevuld? Weet je waar de cliënt ongeveer zit qua (seksuele) ontwikkeling (ken je de theorie)? Wat is de seksuele hulpvraag van de cliënt (weet je hoe je deze kunt verduidelijken)? Heeft de cliënt seksuele voorlichting gehad? Heeft de cliënt weerbaarheidstraining gehad? Hoe is het gesteld met de sociale vaardigheden van de cliënt? 6
7 Communicatie Bij de EMB doelgroep zijn niet alle voorwaarden voor de taalontwikkeling en daarmee de voorwaarden om goed te leren communiceren optimaal aanwezig. Iedere client communiceert op zijn eigen niveau en met zijn eigen mogelijkheden. Cognitieve mogelijkheden, interactie en taalontwikkeling, seksuele ontwikkeling en individuele sociale en emotionele beleving van ervaringen spelen een rol in hoe men over seksualiteit communiceert met de client. Het is belangrijk te weten wat de persoon begrijpt van communicatie en hoe iemand zelf communiceert. 7
8 Communicatie Binnen het hier en nu. Basis in dagelijks handelen, routines, terugkerende elementen. Lijfelijke ervaren, beleven. Zintuigelijke informatieverwerking. Directe behoefte bevrediging Communiceren met vaste afgesproken codes (kort) Kunnen uitstellen van behoefte Vaste volgorde van handelen geeft houvast 8
11 Hallo ik Training ontwikkeld door Rosalie Jeurissen Training gericht op: Stimuleren eigen lichaamsbesef Leren (her-)kennen van eigen positieve en negatieve gevoelens Leren benoemen van positieve en negatieve gevoelens in relaties met anderen (Leren) Communiceren over seksualiteit Ontwikkelen van kennis over lichaam en seksualiteit Leren wat normale omgangsvormen zijn t.a.v. lichaam en seksualiteit Groei van weerbaarheid 31 maart 2016 Workshop Lichaamstaal en Sekspraat, studiedag EMB
12 Thema s binnen Hallo ik Ik, hoe zie ik er uit, ik en jij Gevoel van binnen, ja-/nee-gevoel Persoonlijke verzorging Aanraken eigen lichaam, lief zijn voor jezelf Bloot Jongen/meisje, man/vrouw Groei van baby tot oudere mens Een baby maken, hoe groeit een baby in de buik Aanraken Verschillende mensen Voorbehoedsmiddelen, SOA Themacursus: Ik en jij voor stelletjes 31 maart 2016 Workshop Lichaamstaal en Sekspraat, studiedag EMB
14 Ik project Ontwikkeld door Saskia Voortman Een methode om het lichaamsbesef te stimuleren van mensen met meervoudige beperkingen Helpen met het ontdekken en begrijpen van het lichaam Fasen of thema s Activiteiten passend bij jouw client De basis van Hallo Ik en de Toolkit Lichaam & seksualiteit 14
15 Ik project Doelstellingen: Omgang met anderen: Onderscheid maken tussen jezelf en de ander. leren om te ervaren hoe het voelt om contact te maken met jezelf. Vervolgens kun je leren hoe je contact maakt met de ander. Zelfverzorging: Om het eigen lichaam te kunnen verzorgen, moet je eerst je lichaam leren kennen. De bewustwording van lichaamsdelen die hierbij betrokken zijn, kan tijdens het Ik-project gevormd worden. 15
16 Ik project Vervolg doelstellingen Seksualiteit: Het Ik-project is in feite een begin van seksuele voorlichting. Er kunnen doelstellingen geformuleerd worden rondom het ontdekken van geslachtsverschillen en groei. Communicatie: Om bewust te communiceren moet je leren welke signalen je met je lichaam kan afgeven. 16
17 Ik project Fasen: 1.Romp en grote lichaamsdelen 2.Zintuigen en kleine lichaamsdelen 3.Geslachtskenmerken en groei Thema s: Maand Januari/Februari Maart/April Mei/Juni Juli/Augustus September/Oktober November/December Thema / activiteiten Lichaamsomtrek, romp, voor- en achterkant, (groei) Hoofd, gezicht, haren Zintuigen: ogen zien, oren horen, neus ruiken, mond proeven Herhaling /voortzetting zintuigen of seksualiteit bij enkele cliënten Handen, nagels, armen, tast Voeten, benen 17
18 Oefening Aanraken en ja/ nee gevoel Maak tweetallen één persoon is de client en de ander begeleider Cliënt doet ogen dicht, niet spieken! 31 maart 2016 Workshop Lichaamstaal en Sekspraat, studiedag EMB
19 Opdracht begeleider Observeer de cliënt, hoe schat je de beleving in. Maak contact Biedt een voorwerp aan uit de doos 19
22 Toolkit Lichaam & Seksualiteit Totale ondersteunende communicatie en de visie dat iedereen recht heeft op seksualiteit en daarover op maat moet worden geïnformeerd zijn het uitgangspunt van dit communicatiemiddel Is een communicatiemiddel bij het geven van voorlichting aan mensen met een verstandelijke beperking die volgroeid zijn. Bedoeld om de communicatie over lichaamsbesef, masturberen en de individuele beleving van seksualiteit te ondersteunen. Gaat niet over relaties, geboorteregeling, soa s of vrijen met partner. 22
23 Toolkit Lichaam & Seksualiteit Bewust, tegelijkertijd en op maat gebruik maken van alle mogelijke uitingsvormen: Pictogrammen, foto s, tekeningen, gebaren, gedrag, gebruiksvoorwerpen, gesproken taal. Op de hoogte van de sensorische informatieverwerking Lichaamsbesef, voorlichting, stappenplan etc. Client moet communicatie buiten/ over situatie kunnen begrijpen. Mogelijkheid om pasfoto van client op gezicht te plakken. 23
24 Een laatste oefening Bloot zijn Diverse werkvormen. 31 maart 2016 Workshop Lichaamstaal en Sekspraat, studiedag EMB
25 Aandachtspunten Steeds blijven checken of deelnemer de basiskennis heeft, geen aanname daarin doen! Afstemmen op tempo van de cliënt Blijven herhalen, blijvend laten ervaren In hele behandeling inbedden 31 maart 2016 Workshop Lichaamstaal en Sekspraat, studiedag EMB
26 Afsluiting Wat neem je mee? Waar kun je morgen mee aan de slag? Beschikbare materialen: in stand te bekijken. Bedenk: Geen doel maar middel. Op maat 26
Persoonlijk Plan Aandachtspunten omgangsvormen, verzorging, lichaamsbeleving, weerbaarheid relaties en seksualiteit
Persoonlijk Plan Aandachtspunten omgangsvormen, verzorging, lichaamsbeleving, weerbaarheid relaties en seksualiteit Het is belangrijk dat de begeleiding rond omgangsvormen, weerbaarheid en seksualiteit
Beeldvorming van seksuele ontwikkeling bij mensen met een ernstige verstandelijke (meervoudige) beperking
Beeldvorming van seksuele ontwikkeling bij mensen met een ernstige verstandelijke (meervoudige) beperking Mariska Schutte Gedragsdeskundige Syndion Programma Visie Seksuele ontwikkeling 0-7 jaar Hermeneutische
Let s talk about sex Eerste hulp bij seksuele voorlichting Normen en waarden De spelleider wijst iemand aan die een casus voorlegt waarin seksuele voorlichting is gegeven aan een cliënt. Bespreek in tweetallen
TOTALE COMMUNICATIE FILOSOFIE, VISIE EN BASISHOUDING Wilma Scheres Esther Oskam Communicatie: wat en waarom Veel definities gaan over de vorm en het proces van communicatie. Wij waren met name geïnteresseerd
De hermeneutische cirkel Over beeldvorming en het formuleren van passende ondersteuningsvragen. Esther Keller, kennisdag D-SH/ CMB 1 december 2016 Beeldvorming 2 2 Beeldvorming is niet alleen de ontwikkelingsgebieden
Seksualiteit en ASS Presentatie symposium pleegzorg 19 juni 2014 programma Opfrissen van informatie over ASS (heel kort het spectrum toelichten). ASS en seksualiteit belichten. Seksuele en relationele
Je Lijf, Je Lief! Lesprogramma voor het praktijkonderwijs over wensen en grenzen in relaties en seks. Rutgers: Iris Coehoorn & Sanne Veldhuis-Nikkelen
Je Lijf, Je Lief! Lesprogramma voor het praktijkonderwijs over wensen en grenzen in relaties en seks Rutgers: Iris Coehoorn & Sanne Veldhuis-Nikkelen GGD Amsterdam: Anne Ausema Welkom! Doel Inzicht geven
Welkom Van kwetsbaar naar weerbaar: Seksuele vorming in (V)SO Presentatie door Esther van Efferen Wiersma & Tim Micklinghoff Inhoud Het project Van kwetsbaar naar weerbaar Bijzondere doelgroepen Leerlijn
Yvette Dijkxhoorn Autisme en seksualiteit: ook kdat nog!! Uitgangspunten - Seksualiteit en intimiteit aspect van het normale leven - Ook bij mensen met beperkingen - Ontwikkeling van ontkenning en straffen
Interactief voorleesboek Help! Weet jij het woord? Met 'Help! Weet jij het woord?' wordt voorlezen een feestje. Verkrijgbaar bij www.kentalisshop.nl Een boek speciaal geschreven voor kinderen met TOS,
Samen sterk in communicatie Saskia Damen EMB today, 2 juni 2016 Doel en inhoud van deze workshop Doel: Kennis maken met manieren om betekenisoverdracht te bevorderen bij mensen die geen taal tot hun beschikking
Gebaren volgens weerklankmethodiek Wilma Scheres 16 juni 2011 Wat is communicatie? Communicatie is alle gedrag in een situatie van interactie. Een situatie waarin mensen contact hebben met elkaar Betekenis
Workshop Patijnenburg BuitenGewoon begeleiden van mensen met een arbeidsbeperking Patijnenburg is onderdeel van Werkplein Westland is de paraplu waaronder alle extern gerichte activiteiten van Werkplein
Notitie Vermoeden seksueel grensoverschrijdend gedrag of seksueel misbruik Inhoud 1. Definitie van vermoeden seksueel grensoverschrijdend gedrag of seksueel misbruik 2. Seksueel misbruik: achtergrondinformatie
Bijlage Romeo Deze bijlage hoort bij de beschrijving van de interventie Romeo, zoals die is opgenomen in de databank Effectieve Jeugdinterventies. Meer informatie: www.nji.nl/jeugdinterventies December
Vroegbehandeling stichting Omega juni 2016 1 Inhoudsopgave Inleiding pagina 3 Doelgroep vroegbehandeling pagina 4 Doelstelling vroegbehandeling pagina 5 Werkwijze vroegbehandeling pagina 6 Vervolg vroegbehandeling
Shantala Speciale Zorg (SSZ) Shantala Speciale Zorg is Een respectvolle bejegening/benaderingswijze Een gestructureerde aanrakingsmethode Cliënten Ø Binnen de dagelijkse zorg Ø Als deelbehandeling Ø Hele
Emotionele Intelligentie ubeon Academy Programma Emotionele intelligentie (EQ) staat voor het vermogen om eigen en andermans gevoelens te herkennen en er op effectieve wijze mee om te gaan. 70 % van communicatie
Waar gaan we het over hebben? Onderwerp: In de eerste bijeenkomsten hebben we besproken dat er veel verandert in de puberteit. Je lichaam verandert en de omgang met je ouders en vrienden. Maar er gebeurt
Geweldloosheid en veiligheid Missie van Levenslust Geweldloosheid en veiligheid zijn kernwoorden in ons beleid. We willen onze kinderen en jongeren het belang van een geweldloze wijze van handelen bijbrengen
Waar gaan we het over hebben? Onderwerp: In de eerste twee bijeenkomsten over seksualiteit hebben we al besproken dat er veel verandert in de puberteit. Je lichaam verandert en de omgang met je ouders
Kriebels in je buik Seksueel grensoverschrijdend gedrag 1 Seksueel grensoverschrijdend gedrag Groep 8 90 min Begrippen Seksuele grensoverschrijding, seksueel misbruik, vertrouwenspersoon, veilig thuis
Lichamelijke ontwikkeling Ik ben een jongen en jij bent een meisje (eerste graad) Kinderen worden zich bewust van de lichamelijke verschillen en overeenkomsten tussen jongens en meisjes. Kinderen worden
>Specificaties Titel: Soort: Werksituatie: Eindproduct: Omgaan met lichamelijkheid, intimiteit en seksualiteit in de kinderopvang Cursus Als pedagogisch medewerker ben je verantwoordelijk voor het welzijn
7 Bijlage De meterstanden-lijst voor begeleiders De bijlagen in dit boek zijn invulformulieren, deze zijn ook te downloaden op: www.boomnelissen.nl/begeleid ontdekkendleren. Kijk eens in de spiegel De
Seksualiteit ontwikkelt zich vanaf de geboorte en is een wezenlijk onderdeel van het mens-zijn gedurende het hele leven. Seksualiteit wordt geuit en ervaren in gevoelens, gedachten, opvattingen, rollen
Observatielijst signalen van seksueel gedrag van mensen met EMB Naam: Leeftijd: Ingevuld door: Datum:
Observatielijst signalen van seksueel gedrag van mensen met EMB Naam: Leeftijd: Ingevuld door: Datum: Doel: Gericht kijken naar seksueel getint gedrag en inzicht krijgen in de betekenis van dit gedrag,
Omgaan en communicatie met personen met een verstandelijke beperking Wie zijn wij? - Hubertine - Jeanine - Krista Telemans van Pasform De Lork? een thuis voor de gebruikers, gelegen in Brussel hoofdstedelijk
Zintuigenverhaal Jip gaat naar bed 1 Jip gaat bijna slapen. Eerst gaat hij tandenpoetsen. [tandpasta ruiken en eventueel proeven] JIP BIJNA SLAPEN EERST TANDENPOETSEN TANDPASTA 2 Nu gaat Jip zich wassen.
Welkom! HB Café Arnhem 25 april 2014 Eva Pama. Hooggevoeligheid, heel gewoon bij hoogbegaafden. Delphi model hoogbegaafdheid
HG in kracht Welkom! HB Café Arnhem 25 april 2014 Eva Pama Hooggevoeligheid, heel gewoon bij hoogbegaafden Herken en erken je hooggevoeligheid, en leer er praktisch mee om te gaan, zodat het jouw kracht
Ouderen en seksualiteit: een oud taboe of een sexy verhaal? Vaak denken jongeren dat mensen van boven de 60 geen seks meer hebben, of daar toch zeker niet van genieten. Niets is minder waar. Maar ook in
Werken met baby s in een groep Nieuwe ontwikkelingen 19 mei 2010 Su enkwok: S.Kwok@Nji.nl Sylvia Nossent: S.Nossent@BabyBiz.nl Programma: 1. Cursus Werken met baby s in een groep 2. Baby s hersenen 3.
Inleiding Kinderen komen dagelijks via de media, ervaringen thuis of op straat in aanraking met positieve en negatieve aspecten van relaties en seksualiteit. Logisch dat ze daar op school over vertellen
Ouder & kind Samen Sociaal Sterk Social Media Bewustwording We constateren een duidelijke behoefte aan voorlichting over het gebruik van social media en internettoepassingen door jonge kinderen. Wij streven
Dag 1 - Drie soorten van aanraken: Rajasisch, Tamasisch, Sattvisch. - Spanning en ontspanning. - Energie in beweging. - De wervelkolom - Ontspanning in relatie met emotionele spanning. - Weerstand. - Adem
In Veilige Handen - Het voorkómen van seksueel misbruik en ander ongewenst gedrag INLEIDING IVN-activiteiten worden door beroepskrachten en vrijwilligers uitgevoerd. Natuurlijk moet dat in een plezierige
Floorplay. Een behandelmethode om de communicatieve en sociaalemotionele ontwikkeling van kinderen te stimuleren
Floorplay Een behandelmethode om de communicatieve en sociaalemotionele ontwikkeling van kinderen te stimuleren Mariska van Buuren-Bijland en Francoise Moser 10 februari 2017 Indeling workshop - Informatie
Klassenregels die werken! Checklist & voorbeelden uit de klas Dit is een korte samenvatting van de workshop: 3 tips voor simpele klassenregels die werken Het is een checklist met de tips uit de film, en
Bijlagen Bijlage I Product Handleiding training Seksualiteit Carlijn Boomars en Nadine Houvast Mei 2015 8 Format training Seksualiteit Deze training is uitgesplitst in twee dagdelen. In dagdeel 1 staat
Overzicht workshops en lezingen Kennisdag Werken aan Geluk, 27 november 2017 1 Dovencultuur Annemieke van Kampen Koninklijke Kentalis Ieder dove en slechthorende cliënt kan zijn geluk niet op met wat begrip