Over persoonlijke identiteit is in 'Wapenveld' een boeiende reeks artikelen geschreven en de redactie heeft mij gevraagd om een slotbeschouwing. Dat is echter niet zo makkelijk: ik voel me als iemand die wordt gevraagd om een nieuw slot voor een Mozart-strijkkwartet te schrijven. Hoe voeg je hieraan wat toe!? En met de keuze voor een kort 'da capo' zou ik de inhoud van deze rijke artikelen onrecht doen. In deze verlegenheid heb ik gekozen voor een verbreding: ik beschrijf de problematiek rond identiteit op twee terreinen die niet direct binnen de eerste doelstelling van de redactie vielen. Ik wil wat zeggen over het filosofische probleem van identiteit en over de relatie tussen persoonlijke identiteit en de cultuur in haar historische ontwikkeling.
('Een persoonlijke meditatie van de koude grond, als proloog') Ik ben… de moederbodem, waarop de wijnstok groeit. (Beste lezer, neem me niet kwalijk dat de bodem hier voor een moment het woord neemt, hij is lang verbannen geweest uit het theologisch spraakgebruik, zeker in combinatie met bloed. Maar enig recht van spreken heeft hij toch wel).
De roman 'Gilead' van Marilynne Robinson is een gefingeerd geestelijk testament door dominee John Ames, voorganger van een Congregationalistische gemeente. Hij schrijft het omdat hij een verzwakt hart heeft en rekening moet houden met zijn dood. Hij is dan een man van 76 jaar, die is hertrouwd met een veel jongere vrouw. Hij richt zich tot zijn zoontje van zes jaar. De aanvankelijke bedoeling raakt al schrijvend (en levend) op de achtergrond. 'Ik wilde je een tamelijk waarheidsgetrouw testament van mijn betere zelf achterlaten, en wat je hier volgens mij zult zien is gewoon een oude man die worstelt met de moeilijkheid om te begrijpen waar hij nu eigenlijk mee worstelt.' (p. 231) Terwijl John Ames zijn doopceel licht, stapt zijn naamgenoot en peetkind, John Ames Boulton (Jack) het verhaal binnen. Jack is de zoon van zijn ambtsgenoot en vriend, de presbyteriaanse dominee Boulton. En daarmee begint een nieuwe worsteling.
In het vorige nummer van ''Wapenveld'' heeft prof. dr. H.G.L. Peels een instructief overzicht geschreven over geweld in het Oude Testament. Het is niet de eerste keer dat hierover geschreven is, maar het thema heeft sinds 11 september 2001 een bedreigende actualiteit gekregen. Religie, haat en geweld worden in één adem genoemd. Het geweld dat we in de Bijbel (met name het Oude Testament) tegenkomen wordt vergeleken met het geweld van de 'jihad'. Ten onrechte, zegt Peels. In het Oude Testament gaat het om het geweld van een liefdevolle God die de vrede op het oog heeft en ter wille daarvan de strijd moet aangaan. Een God die weet van het oude adagium 'si vis pacem, para bellum': als je de vrede wilt, bereid je dan voor op de oorlog. Het betoog van Peels reikt veel aan, ruimt veel misverstanden uit de weg en overtuigt uiteindelijk toch niet helemaal. Mij althans niet.
Beste Sam, Vriendelijk dank voor je uitvoerige en openhartige reactie op mijn artikel over geweld in het Oude Testament. Het zijn nogal indringende vragen die met dit thema op ons afkomen. Wie 'all-round' antwoorden heeft of meent te hebben, moge opstaan. Het is daarom een goede zaak dat we elkaar kritisch bevragen en proberen samen verder te komen in de doordenking van dit zo actuele thema. Overigens niet alleen actueel, maar ook urgent en existentieel. Dat is ook te proeven in jouw artikel, waar je een persoonlijke toon zet, tot en met jouw 'coming out' op het punt van de Schriftvisie.
Het thema van het elfde lustrum van de CSFR 'Strijdbaar of lijdzaam'. 'De positie van christenen in het publieke domein' vooronderstelt nogal het één en ander. Toen ik een recensie van de lustrumbundel en een verslag van het lustrumcongres moest gaan schrijven, liep ik tegen die vooronderstellingen op. Ik vroeg me vervolgens af hoe ik daarover moest schrijven. Over de jaren 1990, de tijd waarin ik lid werd van de CSFR, werd op 4 november gezongen 'hebt u voor ons een groot verhaal?' Die toegeworpen handschoen neem ik aan: ik vertel u een verhaal, maar een kleintje.
De oorlog tussen het Israëlische leger en de gewapende Hezbollah-militie heeft de afgelopen zomer ook in Nederland de gemoederen behoorlijk bezig gehouden. Wie is er schuldig? Is het geweld dat Israël gebruikte buitenproportioneel? Kan er onderhandeld worden met een organisatie die in het westen algemeen als terroristisch wordt beschouwd? Hoe kunnen we tot een duurzame vrede komen voor het Midden-Oosten? En in de kerk de verlegenheid: hoe moeten wij hier als christenen mee omgaan? Het zijn vragen die de beelden van dood en verderf ons op pijnlijke wijze (opnieuw) voorhielden.