Ruim dertienduizend Zoetermeerse kinderen gaan naar de basisschool. Acht jaar lang, vijf dagen per week. Ze leren er rekenen, schrijven en met anderen omgaan. Hoe gaat dat in zijn werk? Hoe brengen scholen kinderen iets aan het verstand? In deze serie kunt u kennismaken met verschillende soorten basisonderwijs. Dit is het eerste artikel in een serie voor de Postiljon Gepubliceerd januari 2006.
Bij de deur van de klas geeft Emma haar vader een afscheidskus. 'Goedemorgen juf, ik heb mijn zwemdiploma!' Trots laat ze het papier zien. Op Openbare Montessorischool Meester Verwers geven alle kinderen de juf bij binnenkomst een hand. Even persoonlijk contact, als goed begin van de dag.
Emma loopt eerst naar de hoek van de klas, waar sinds vorige week een broedmachine en een hok met kuikentjes staat. Eén ei beweegt. Emma weet precies hoe een kuikentje uit het ei komt. Dat heeft juf Tanja verteld in een klassikale les. 'Met zijn eitand doet-ie dat, het duurt een hele dag.'
Klassikale lessen komen op deze school niet zo veel voor. 'Leer mij het zelf te doen' was het motto van grondlegster Maria Montessori. Zelfstandig werken is een centraal kenmerk van het Montessori-onderwijs. De gedachte erachter is dat kinderen 'gevoelige perioden' meemaken, waarin ze bepaalde leerstof beter opnemen. De één is vroeg met rekenen en krijgt pas later de smaak van taal te pakken. Bij een ander kan het andersom zijn. Het lesmateriaal is daarop afgestemd. Uit allerlei kasten en laatjes kunnen kinderen zelf werkjes tevoorschijn trekken. Na een individueel introductielesje van de leerkracht kunnen de leerlingen zelfstandig verder. In een schrift houden ze bij wat ze op een dag gedaan hebben. Zo kan de leerkracht in de gaten houden of een kind bijgestuurd moet worden.
Emma zit in de middenbouw: een verticale klas van groep drie, vier en vijf. Na de zomer zal éénderde van de groep doorstromen naar de bovenbouw. Vanuit de onderbouw komen dan enkele nieuwe derdegroepers binnen. Zo wordt het leer- en werkklimaat op een natuurlijke manier van oudere op jongere leerlingen overgedragen.
Emma heeft het 'gouden materiaal' gepakt en uitgelegd op een mat op de grond. Samen met Reshma maakt ze sommen. Ze schuift met losse en tot staafjes of vierkantjes gekoppelde kralen. Mike sorteert aan zijn tafeltje kaarten met zelfstandige naamwoorden en de bijbehorende verkleinwoorden. Ook de lidwoorden legt hij erbij. Quincy prikt vlaggetjes op een triplex landkaart.
Nog steeds wordt gebruik gemaakt van het materiaal dat Maria Montessori in het begin van de vorige eeuw ontwikkelde: tastbaar, ruimtelijk, kleurrijk, uitnodigend. Daarnaast is er nieuwer materiaal ontwikkeld, dat past in de filosofie van Montessori.
In de klas wordt hard gewerkt. Juf Tanja geeft Anwar een individueel lesje. Twee kinderen die wat luidruchtig overleggen, maant ze op gedempte toon tot fluisteren. Het Montessori-onderwijs gaat uit van de natuurlijke drang van kinderen om te leren. Als de omgeving geordend, stimulerend en veilig is, zal een kind niet langdurig de kantjes eraf lopen. Rust in de klas is daarvoor belangrijk. De kinderen zijn vrij om te leren hoe en wanneer ze willen, maar hun vrijheid houdt op waar het de vrijheid van anderen belemmert. Dit betekent ook dat ze hun werk altijd weer op de goede plaats opruimen. Anders kan een ander het niet meer vinden.
Half drie. Op het schoolplein staan de ouders te wachten. Emma gooit haar moeder haar rugzakje toe. 'Ik heb vandaag vijf werkjes gedaan. En er is weer een kuiken uit het ei gekomen!'