aanduiding van het soort rechter (d.w.z. rechtbank, gerechtshof, Hoge Raad of een andere rechterlijke instantie) dat bevoegd is om over een zaak te oordelen. Zie ook: relatieve competentie.
methode waarbij men bij het interpreteren van een rechtsregel uitgaat van bijna in werking getreden wetgeving.
bij rechtsvinding: methode waarbij de rechter tot een beslissing komt door de bij de rechtsregel betrokken belangen tegen elkaar af te wegen.
1. gemotiveerd standpunt eiser/eis OM; 2. advies van procureur- of advocaat-generaal aan Hoge Raad over een zaak in cassatie.
geeft aan dat er sprake is van een procedure op tegenspraak (contentieuze rechtspraak). Zie ook: Voluntair.
toepassingsvoorwaarden in een rechtsregel die alleen gezamenlijk tot het rechtsgevolg kunnen leiden.
onderdeel van een rechterlijke uitspraak waarin de beslissing wordt gegeven; wordt meestal voorafgegaan door overwegingen van de rechter.
zitting met één rechter die recht spreekt (o.a. politierechter, kinderrechter, president in kort geding en economische politierechter).
regels van procesrecht (o.a. in Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering, Wetboek van Strafvordering en Algemene wet bestuursrecht). Zie ook: Materieel recht.
methode waarbij men bij het interpreteren van een rechtsregel uitgaat van het gewone of het technisch-juridische spraakgebruik.
buitengewoon rechtsmiddel tegen onherroepelijke veroordelingen in strafzaken; alleen mogelijk als zich nieuwe feiten en omstandigheden hebben voorgedaan (novum).
hoger beroep, ingesteld nadat de wederpartij ook al appèl heeft ingesteld tegen dezelfde beslissing.
instrumenten waarmee men tot een interpretatie van een rechtsregel kan komen, bijvoorbeeld de taalkundige, de systematische of de teleologische interpretatie.
meestal aanduiding van opstelling civiele rechter, die alleen beslist over de geschilpunten die de partijen zelf naar voren brengen en zich terughoudend opstelt.
de rechterlijke macht: rechters (zittende magistratuur) en de leden van het Openbaar Ministerie (staande magistratuur).
dat deel van het recht waarin rechtsplichten en bevoegdheden voor justitiabelen zijn geformuleerd. Zie ook: Formeel recht.
datgene dat de geïntimeerde aanvoert tegen hetgeen de eiser stelt in een appèlprocedure in civiele zaken.
1. zaak is niet vatbaar voor berechting (civiel recht); 2. geen recht tot strafvervolging door OM (strafrecht).
beslissing rechter dat tenlastegelegde feit wel is gepleegd, maar dat dit geen strafbaar feit is of dat de verdachte niet strafbaar is.
valt onder het ministerie van Justitie; geeft leiding aan het opsporingsonderzoek van de politie en vervolgt de verdachten.
bestaande rechterlijke beslissing die als uitgangspunt dient voor een te nemen rechterlijke beslissing.
eerste vordering/tenlastelegging of verzoek; met een primaire vordering wordt aangegeven welke van de vorderingen de belangrijkste is in een reeks. Zie ook Subsidiair.
1. schriftelijk verslag van wat op rechtszittingen aan de orde is gekomen; 2. officieel schriftelijk verslag van politieambtenaren.
hoofd van het parket bij de Hoge Raad; leden van dit parket adviseren de Hoge Raad over te nemen beslissingen in civiele zaken, strafzaken en belastingzaken. Zie ook: Advocaat-generaal.
adviescollege dat adviseert over wetsontwerpen en algemene maatregelen van bestuur; de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State beslist in hoogste instantie in geschillen over besluiten van bestuursorganen.
1. rechterlijk college dat strafzaken behandelt in niet-openbare zittingen; 2. beraad tussen de rechters na de openbare zitting.
methode waarbij men bij het interpreteren van een rechtsregel een beroep doet op andere historische bronnen dan de totstandkoming van de wet; zie ook wetshistorische interpretatie.
tegeneis; door de gedaagde tegelijk met de conclusie van antwoord ingediende vordering. Zie ook: Conventie.
geeft aan in welke plaats in Nederland een procedure gestart moet worden. Zie ook: Absolute competentie.
datgene dat de eiser aanvoert ter weerlegging van wat de gedaagde in de conclusie van antwoord heeft gesteld (civiele zaken).
geografische eenheid van de rechterlijke organisatie; er zijn vijf ressorten, onderverdeeld in negentien arrondissementen; elk ressort heeft een eigen gerechtshof.
zitting in civiele zaken waar procedurele beslissingen worden genomen en de stukken van de partijen worden uitgewisseld.
cassatiegrond die inhoudt dat de rechter uitgegaan is van een verkeerde rechtsopvatting. Zie ook: Verzuim van vormen.
besluit van partijen om hun geschil na de einduitspraak in eerste aanleg zonder hoger beroep aan de Hoge Raad voor te leggen.
methode waarbij men bij het interpreteren van een rechtsregel uitgaat van het systeem van de wet en het recht.
methode waarbij men bij het interpreteren van een rechtsregel uitgaat van het doel, de strekking of ratio van de regel.
deel van de dagvaarding in strafzaken waarin staat waar het Openbaar Ministerie de verdachte van beschuldigt.
de verdediging die een partij voert tegen vorderingen van de eiser of de verzoeken van de verzoeker in een gerechtelijke procedure.
bezwaar tegen een uitspraak dat iemand kan indienen die bij verstek veroordeeld is. Zie ook: Verstekvonnis.
procedures waarbij geen sprake is van een geschil met een tegenpartij, vangen aan met een verzoekschrift. De verzoekschriftprocedure wordt vanwege het informele karakter ook gebruikt in sommige gevallen waarbij er wel sprake is van een geschil (bijvoorbeeld in arbeids- en familiezaken).
cassatiegrond niet bestaande uit een verkeerde rechtsopvatting maar een niet-naleving van vormvoorschriften, bijvoorbeeld een motiveringsgebrek.
geeft aan dat er geen sprake is van een geding tussen partijen, bijvoorbeeld in voogdij of adoptie. Zie ook: Contentieus.
een uitspraak van de rechtbank in een procedure die begint met een dagvaarding. Zie ook: Beschikking.
het verwaarlozen of niet in acht nemen van vormvoorschriften in een proces of door een bestuursorgaan.
methode waarbij men bij het interpreteren van een rechtsregel een beroep doet op de bedoeling van de wetgever ten tijde van de totstandkoming van de wet.
verzoek aan de rechtbank of het gerechtshof om een rechter of raadsheer in een bepaalde zaak te vervangen, omdat hij partijdig zou zijn.