Het lijkt mij vanzelfsprekend dat wij allen onze loopbaan als therapeut begonnen met de wens om goede zorg te leveren. Maar wat is goede zorg? Ver terug in de vorige eeuw, toen ik mijn opleiding afrondde, leek dat niet zo’n ingewikkeld vraagstuk. Je nam tot je wat de opleiding je te bieden had en ervaring deed de rest. Van internet en evidence based was nog nauwelijks sprake.
Vaak komen we de term Evidence Based Practice (EBP) tegen in de literatuur. Maar wat verstaan we onder deze methodiek en in hoeverre is deze toepasbaar in de fysiotherapie?
Als ergotherapeut in de wijk kom ik vaak bij mensen die leven in het aanschijn van de dood. Dit gegeven kan hele mooie gesprekken opleveren; wat doet er nu echt toe in jouw laatste levensfase en hoe kun je zo comfortabel mogelijk activiteiten blijven doen. Maar het kan ook hele moeilijke situaties opleveren. Als iemand bijvoorbeeld niet weet dat hij ernstig ziek is en doodgaat. En het praten over het onvermijdelijke een no-go area is. Dan is het lopen op eieren en moet je je woorden zorgvuldig kiezen.
Wij spraken met fysiotherapeut, docent, oprichter van Kinetic Analysis en specialist in human motion data, Maarten Gijssel (30). Het gesprek ging over de ontwikkelingen in de paramedische zorg en zijn verwachtingen hierover voor de komende tien jaar.
“Ik heb tien jaar lang in de praktijk als fysiotherapeut gewerkt met patiënten”, vertelt hij. “Ik had een volle agenda, maar ik ging me steeds meer specialiseren. Ik studeerde klinische gezondheidswetenschappen en leerde data en statistieken te gebruiken voor de dagelijkse praktijk. Dat vond ik erg interessant en ik dacht: hier kan ik mensen nog beter mee helpen. Met al die data kun je bijvoorbeeld gezondheidsgerelateerde maten voorspellen. Je krijgt dan een soort prediagnostiek om al problemen op te sporen die zich pas later openbaren.”
“Bijvoorbeeld bij de Academie voor Lichamelijke Opvoeding zijn we screenings gaan doen. Omdat de studenten van die opleiding fysiek actief zijn, raken ze vaker geblesseerd dan andere studenten. Na de eerste screening bleven we hen volgen en daarna ook elk jaar het volgende cohort. Die konden we dan op basis van eerdere metingen preventief oefeningen laten doen om die blessures te voorkomen. En dat werkte. Inmiddels ontwikkelde ik een methode die we inzetten bij een hele brede populatie van basisschoolkinderen tot ouderen in een verpleeghuis en van diabetespatiënten en mensen met obesitas tot topsport Nederland.”
Logopedisten Eveline Leeuwenburg (links) en Clairette van der Weerd (rechts) geven veel cursussen op het gebied van eet- en drinkproblematiek. Samen schreven zij het boek Hoera, ik eet! Al sinds de beginjaren van Pro Education geven ze de cursussen ‘Eet- en Drinkproblematiek bij Baby’s en Zeer Jonge Kinderen’ en ‘Eet- en Drinkproblematiek bij Kinderen met een Beperking’.
“Wij hebben niet samengewerkt in een praktijk of instelling, maar we hebben wel altijd samen de cursussen gegeven”, aldus Clairette. “Dat we aparte werkplekken hebben is fijn, want dat helpt ons elkaar scherp te houden, ook bij nieuwe ontwikkelingen.” Eveline vult aan: “We komen oorspronkelijk uit de revalidatie. Vandaaruit zijn we ieder een beetje een andere kant op gegaan. Ik naar de ziekenhuizen en eigen praktijk en Clairette meer naar het werken met mensen met meervoudige verstandelijke beperkingen. Maar het raakvlak bleef eten en drinken.”
Er is door de jaren heen wel het een en ander veranderd. “Het materiaal bijvoorbeeld”, zegt Clairette. “We maakten toen zelf de hele map. Maar tegenwoordig gaat dat allemaal digitaal met een prachtige opmaak. Wij mailen onze bestanden en Pro Education zorgt dat er een mooie map van wordt gemaakt”, vertelt Clairette terwijl ze voorbeelden laat zien van een getypte lesbrief van vroeger ter vergelijking met de moderne lesmappen.
Ergotherapeut Marlous Vogel ontving uit handen van directeur Josephine Hofsté van Pro Education een opleidingscheque van € 500,-. Zij was de gelukkige winnares van een verloting onder de bezoekers van de stand van Pro Education tijdens het jaarcongres van Ergotherapie Nederland.
Al in 2012 introduceerde Machteld Huber een nieuwe definitieve van gezondheid. In dit concept wordt gezondheid niet meer gezien als de af- of aanwezigheid van ziekte, maar als het vermogen van mensen om met de fysieke, emotionele en sociale levensuitdagingen om te gaan en zoveel mogelijk eigen regie te voeren. In deze visie is gezondheid niet langer meer strikt het domein van de zorgprofessionals, maar van ons allemaal. Het gaat immers om het vermogen om met veranderende omstandigheden om te kunnen gaan (http://www.allesisgezondheid.nl/content/positieve-gezondheid). Daarmee biedt dit nieuwe gezondheidsconcept een alternatief voor de definitie van de World Health Organization (WHO), die ook mijns inziens niet alleen sterk verouderd is, maar feitelijk geen recht doet aan waar het in het kader van gezondheid om zou moeten gaan.
Een positieve ontwikkeling ook, denk ik. Sterker nog, het had wel eerder mogen ontstaan. Vandaar ook mijn verbazing over het feit dat het concept zo tergend langzaam gemeengoed wordt. We zijn alweer zes jaar onderweg (!). Tot mijn grote vreugde zag ik de introductie van de nieuwe definitie van Machteld Huber door het genootschap Fysiotherapie (KNGF) op het jaarlijks congres vorig jaar, op de Dag van de Fysiotherapie. Goed dat de beroepsvereniging hier, eindelijk, expliciet aandacht aan besteedt. Maar wat we met de mond belijden is nog wat anders dan wat we in de praktijk daadwerkelijk doen. En zoals ik het tot op heden ervaar, zit daar nog een behoorlijke kloof tussen.
Regelmatig komen we als fysiotherapeuten het concept 'Positieve Gezondheid' tegen in berichtgeving. Maar wat houdt dit concept nu eigenlijk in en hoe kunnen we dit gebruiken in ons vakgebied? De definitie van gezondheid bepaalt in grote mate hoe de zorgverlening wordt georganiseerd. Omdat de definitie van de World Health Organization (WHO) inmiddels onbedoeld tot te veel medicaliseren van zorg lijkt te leiden en niet past bij de begeleiding van de almaar groter wordende groep van cliënten met chronische aandoeningen, heeft Machteld Huber in 2012 een nieuwe positieve definitie voor gezondheid geïntroduceerd die beter past bij de tijdsgeest van nu. Het nieuw geïntroduceerde concept van Machteld Huber heet 'Positieve Gezondheid'.
Positieve Gezondheid wordt gezien als het vermogen om je aan te passen en je eigen regie te voeren, in het licht van de sociale, fysieke en emotionele uitdagingen van het leven. Het accent komt meer op veerkracht te liggen en gezondheid wordt daarmee niet meer gedefinieerd als het volledig welbevinden. De invalshoek is dan niet meer primair op de ziekte maar op de mens gericht.
Positieve Gezondheid is een brede visie op gezondheid en heeft te maken met alle levensgebieden. Namelijk de zes dimensies. De mate van Positieve Gezondheid wordt zichtbaar gemaakt in het spinnenwebdiagram. De zes gezondheidsdimensies die Huber onderscheidt om ‘gezondheidswelzijn’ te meten zijn: lichaamsfuncties, mentale functies en –beleving, spirituele/existentiële dimensie, kwaliteit van leven, sociaal-maatschappelijke participatie en dagelijks functioneren.
Positieve Gezondheid is volgens Machteld Huber (deels) een reactie op de verouderde, niet werkbare definitie van gezondheid uit 1948 volgens de WHO. Volgens Machteld is deze niet meer van deze tijd en daar ben ik het helemaal mee eens!
Zelfmanagement is in toenemende mate een belangrijk begrip in de begeleiding van patiënten met vooral chronische aandoeningen en klachten. Dit blijkt ook wel uit het feit dat zelfmanagement een vast onderdeel in de zorgstandaarden is. De focus van zorgverleners komt niet alleen op curatie maar ook meer op preventie en zelfmanagement te liggen. Daarmee is het als fysiotherapeut dus van belang om, naast het zorg verlenen, goed inzicht te krijgen in hoe de stand van zaken is rond de eigen regie van de patiënt. Hoe goed kan de patiënt met zijn ziekte en de gevolgen daarvan omgaan, maar vooral: een goed leven hebben met deze ziekte? Als de patiënt zijn gedrag kan veranderen en iets doet met de adviezen, is er sprake van een sneller herstel en is er minder zorg nodig. Daarmee gaat de focus van ziekte en zorg naar gezondheid en gedrag.