2 2012 Wageningen, Stichting Dienst Landbouwkundig Onderzoek (DLO) onderzoeksinstituut Praktijkonderzoek Plant & Omgeving. Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of enige andere manier zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van DLO. Voor nadere informatie gelieve contact op te nemen met: DLO in het bijzonder onderzoeksinstituut Praktijkonderzoek Plant & Omgeving, AGV DLO is niet aansprakelijk voor eventuele schadelijke gevolgen die kunnen ontstaan bij gebruik van gegevens uit deze uitgave. Projectnummer: Praktijkonderzoek Plant & Omgeving, onderdeel van Wageningen UR Business Unit AGV Address : Postbus 16, 6700 AA Wageningen : Wageningen Campus, Droevendaalsesteeg 1, Wageningen Tel. : Fax : Internet : Praktijkonderzoek Plant & Omgeving (Applied Plant Research) 3
4 1 Inleiding In de teelt van aardappelen is Phytophthora infestans de belangrijkste ziekteverwekker. Deze schimmel wordt gedurende het seizoen bestreden met fungiciden. Het aantal bespuitingen kan oplopen tot 10 à 15 per jaar. Naast de aardappelziekte komen er nog andere ziektes voor. Een daarvan is een bladvlekkenziekte veroorzaakt door Alternaria solani. In de praktijk wordt deze schimmel bestreden door 3 à 4 specifieke bespuitingen in het seizoen. In de praktijk wordt Alternaria bestreden met Amistar 0.25 l/ha of Signum 0.2 l/ha. Op dit moment (2014) mag Amistar 3 maal toegepast worden in een teeltseizoen en Signum 4 keer. De beperking op het aantal toepassingen heeft te maken met het risico op resistentie ontwikkeling van de schimmel. Door beperking van het aantal bespuitingen en afwisseling van actieve stoffen in het bestrijdingsschema wordt de kans op resistentieontwikkeling kleiner. In de Verenigde staten is in de Alternaria populatie resistentie gevonden tegen QoI fungiciden (Pasche et al., 2004). In Europa is het F129L gen waarop de resistentie berust aangetroffen in Duitsland (Leiminger et al., 2014), maar worden tot op heden nog geen problemen gemeld in de praktijk. Afwisseling van middelen met verschillende werkingsmechanismen kan de selectiedruk voor bijvoorbeeld het F129L gen verminderen. Sinds 2014 is Narita 0.5 l/ha ter bestrijding van Alternaria toegelaten in Nederland. Naast de specifieke middelen tegen Alternaria zijn er Phytophthora middelen die een nevenwerking hebben op Alternaria. Op de EuroBlight website staat de mate van effectiviteit van de verschillende actieve stoffen tegen Alternaria beschreven, gebaseerd op ervaringen uit de praktijk (Tabel 1). Voor de actuele situatie check de EuroBlight website Tabel 1. Effectiviteit van gewasbeschermingsmiddelen tegen Alternaria volgens EuroBlight tabel, gebaseerd op ervaring Actieve stof Effectiviteit azoxystrobine +++(+) fluazinam (+) metiram/mancozeb ++ propineb ++ chloorthalonil +(+) famoxadone+cymoxanil ++ fenamidone+mancozeb of propamocarb ++ zoxamide+mancozeb pyraclostrobine + boscalid ++(+) +++(+) difenoconazool + mandipropamid Het seizoen kan in 4 blokken worden ingedeeld. Uit eerder onderzoek is gebleken dat bespuitingen met specifieke middelen tegen Alternaria in blok 2 geen effect hadden op de mate van Alternaria aantasting (Spits et al., 2006). De beste bestrijding werd gevonden als de Alternaria middelen in blok 4 werden gepositioneerd, aan het eind van het seizoen. Met dit in gedachte is er voor gekozen om de typische Alternaria bespuitingen achter in het seizoen te zetten, blok 3 en 4. In opdracht van het Productschap Akkerbouw is onderzoek gedaan naar de bestrijding van Alternaria in de teelt van aardappelen. Het onderzoek is uitgevoerd in samenwerking met de gewasbeschermingsindustrie. Praktijkonderzoek Plant & Omgeving (Applied Plant Research) 5
5 2 Materiaal en Methoden 2.1 Proefopzet Het experiment werd uitgevoerd op de proeflocatie van praktijkonderzoek Plant en Omgeving in Valthermond onderdeel van Wageningen UR. Het ras Aveka werd gepoot op 5 mei De aardappelen werd geteeld op dalgrond volgens de praktijk. In totaal werden er 22 objecten aangelegd, waarvan er 16 worden beschreven. De proef werd aangelegd in 4 herhalingen. De grootte van de veldjes was 8 rijen breed (6.0 m) en 10 m lang. Het experiment werd uitgevoerd volgens GEP richtlijnen. De middelen gebruikt ter bestrijding van Phytophthora en Alternaria worden beschreven in Tabel 2. Om de kans op aantasting te vergroten werd de proef geïnoculeerd met Alternaria solani op 28 juli Praktijkonderzoek Plant & Omgeving (Applied Plant Research) 6
6 2.2 Middelen De bespuitingen werden uitgevoerd met een CHD proefveld spuitmachine. Teejet XR spuitdoppen werden gebruikt. De fungiciden werden gespoten met een spuitvolume van 250 l/ha. Loofdoding werd uitgevoerd op 18 september 2014 door een bespuiting met Reglone (diquat-dibromide, 200 g/l) 2.5 l/ha. Tabel 2. Fungiciden gebruikt in de Alternaria proef, nog niet toegelaten middelen staan onder code. Fungicide Actieve stof(fen) Dosering (kg or l/ ha) Amistar azoxystrobine 250 g/l 0.25 l/ha Narita difencononazool 250 g/l 0.5 l/ha Signum pyraclostrobine 6.7%+ boscalid 26.7% 0.2 l/ha Canvas amisulbrom 200 g/l 0.3 l/ha Curzate M mancozeb 68% + cymoxanil 4.5% 2.0 kg/ha Infinito fluopicolide 63.5 g/l + propamocarb 625 g/l 1.2 l/ha Ranman Top cyazofamid 160 g/l 0.5 l/ha Revus mandipropamid 250 g/l 0.6 l/ha Unikat Pro zoxamide 8.3 % + mancozeb 66.7% 1.8 l/ha Valbon benthiavalicarb 12.5 g/kg + mancozeb 700 g/kg 1.5 kg/ha EXP1 - - EXP2 - - EXP3 - - EXP4 - - EXP5 - - EXP6 - - Praktijkonderzoek Plant & Omgeving (Applied Plant Research) 7
7 2.3 Behandelingen De fungiciden in Tabel 22 zijn gespoten volgens het schema in Tabel 33 en Tabel 44. De bestrijding van Phytophthora werd in de meeste objecten gedaan volgens een standaard schema. De eerste 5 bespuitingen T1 t/m T5 werden uitgevoerd met Revus 0.6 l/ha. Dit werd gevolgd door 3 bespuitingen met Infinito 1.2 l/ha (T6 t/m T8). Vervolgens werd 6 maal gespoten met Ranman Top 0.5 l/ha. De laatste bespuiting werd uitgevoerd met Infinito 1.2 l/ha. Voor de objecten D, G, H, J, K, L en M geldt dat die met andere middelen werden gespoten tegen Phytophthora, waarvan ook deels met een nevenwerking tegen Alternaria. Object A is de onbehandelde controle, waarbij niet specifiek tegen Alternaria werd gespoten (Tabel 3) en de standaard behandeling tegen Phytophthora werd toegepast. De referentie behandelingen waren object B, met 3 bespuitingen Amistar 0.25 l/ha in een twee wekelijks interval en object C met 4 behandelingen Signum 0.2 l/ha eveneens in een twee wekelijks interval. Als een soort basis behandeling werd object D toegevoegd. Hierbij werd van begin tot het eind van het seizoen gespoten met Curzate M. Volgens de nieuwe etikettering is dit geen reguliere toepassing. Tabel 3. Spuitschema s ter bestrijding van Alternaria in het begin van het seizoen. Middelen die afwijken van het standaard spuitschema tegen Phytophthora (object A) zijn genoemd bij de diverse objecten. Beh. T1 T2 T3 T4 T5 T6 T7 24-jul 31-jul 7-aug 14-aug 21-aug 28-aug 4-sep A Revus Revus Revus Revus Revus Infinito Infinito B C D Curzate M 1 Curzate M Curzate M Curzate M Curzate M Curzate M Curzate M E F - EXP2 2 EXP2 EXP2 EXP2 EXP2 EXP2 G Valbon 1 Valbon Valbon Valbon Valbon Valbon Valbon H Valbon Valbon Valbon Valbon Valbon EXP3 EXP3 J Valbon Valbon Valbon Valbon Valbon EXP3 EXP3 K Canvas + Canvas + Canvas + Canvas + Canvas + Canvas + Canvas + Valbon 1 Valbon Valbon Valbon Valbon Valbon Valbon L Unikat Pro 1 Unikat Pro Unikat Pro Unikat Pro Unikat Pro Unikat Pro Unikat Pro M Unikat Pro Unikat Pro Unikat Pro Unikat Pro Unikat Pro Unikat Pro Unikat Pro P Q T X : middelen gespoten tegen Phytophthora afwijkend van het standaard schema. 2 : middelen die (nog) geen toelating hebben in Nederland staan onder een EXP code. Praktijkonderzoek Plant & Omgeving (Applied Plant Research) 8
9 2.4 Waarnemingen De mate van Alternaria aantasting werd bepaald op 1, 8, 15, 22 & 29 augustus en 5, 12, 19 & 26 september Bij de eerste waarnemingen werd het aantal bladvlekken geteld en omgezet naar een percentage aantasting. Later werd het percentage aangetast loof geschat. Het verloop van de mate van aantasting kan in een grafiek worden weergegeven en volgt meestal een S-curve. Het oppervlak onder de grafiek (AUDPC) is een maat die de epidemie beschrijft. Door de AUDPC te delen door het aantal dagen tussen de eerste waarneming en de laatste wordt een StAUDPC verkregen. Deze ligt per definitie tussen 0 en 100. Gedurende het seizoen werd gekeken naar het mogelijk optreden van fytotoxiciteit van de gespoten middelen. De proef werd gerooid op 20 oktober Opbrengst, onderwatergewicht, zetmeel gehalte en zetmeel opbrengst werd bepaald op 21 oktober In de eerste week van september werden bladeren met bladvlekken geplukt. Deze bladeren werden naar Plant Research International gestuurd voor determinatie op ziekteverwekker. 2.5 Statistiche analyse De proef werd aangelegd als een gewarde blokkenproef in 4 herhalingen. Variantie analyse op het percentage aangetast blad, StAUDPC, bodembedekking en opbrengst parameters werd uitgevoerd. Indien nodig werden de waarden getransformeerd om een normale verdeling te verkrijgen. Praktijkonderzoek Plant & Omgeving (Applied Plant Research) 10
10 3 Resultaten 3.1 Fytotoxciteit Na de bespuitingen werd bij geen van de gespoten middelen fytotoxiciteit aan de aardappelen vastgesteld. 3.2 Phytophthora Tijdens de opkomst van het gewas waren de omstandigheden voor Phytophthora infectie uitermate gunstig. In de periode eind mei begin juni werd op diverse naburige percelen Phytophthora aangetroffen. In de proef werd ook aantasting door Phytophthora waargenomen. Daarom werd besloten twee stopbespuitingen uit te voeren. Deze bespuitingen in combinatie met de droge weersomstandigheden met name in de tweede helft juni en in juli heeft er toe geleid dat de Phytophthora zich in de proef niet verder heeft uitgebreid. Praktijkonderzoek Plant & Omgeving 2
11 3.3 Alternaria aantasting De resultaten zijn weergegeven in Tabel 5 en 6 en Figuur 1 en 2. De eerste Alternaria aantasting werd waargenomen op 8 augustus 2014, elf dagen na inoculatie. Op dat moment betrof het een enkele lesie per plot. Een week later werd een lichte uitbreiding waargenomen. Op 2 augustus werd in de onbehandelde controle (A) een duidelijke toename van de Alteraria aantasting geconstateerd. In de overige objecten bleef op dat moment de mate van aantasting lager. Op 29 augustus is de mate van aantasting in object E vergelijkbaar met de onbehandelde controle (A). In de andere objecten is de mate van Alternaria aantasting wel lager dan de onbehandeld. Vanaf 5 september was de mate van aantasting in de Amistar referentie (B) niet significant lager dan in de onbehandeld. Vanaf 12 september was dat ook het geval voor de Signum referentie (C). De referentie waarbij het hele seizoen gespoten werd met Curzate M gaf bij alle waarnemingsdata wel een lagere mate van aantasting dan de onbehandelde controle. Tabel 5. De mate van Alternaria aantasting bij verschillende gewasbeschermingsstrategieën A Onbehandeld cd c 3.5 e 17.9 c 53.8 h B Amistar 3x d b 2.0 cd 10.0 b 46.3 gh C Signum 4x 0 a ab 1.0 ab 9.4 b 40.0 fg D Curzate M 15x 2 0 a ab 0.4 a 0.9 a 10.5 abc E EXP 1 3x cd ab 2.3 d 16.9 c 52.5 gh F EXP 2 14x d ab 0.4 a 1.6 a 15.6 abcd G Valbon 8x d b 0.7 ab 4.5 a 22.5 cde H EXP ab a 0.4 a 4.2 a 27.5 def J EXP 3 + Amistar 2x 0 a a 0.7 ab 3.0 a 20.6 bcde K Canvas + Valbon 15 x + Signum 4x bc ab 0.9 ab 1.5 a 6.9 a L Unikat Pro ab b 0.3 a 3.1 a 15.4 abcd M UP Signum 2x + Amistar 2x cd b 0.4 a 0.9 a 7.9 ab P Narita 4x 0 a ab 0.8 ab 3.9 a 23.1 cde Q EXP 4 4x ab ab 1.4 bc 9.4 b 29.4 ef T EXP 5 4x 0 a ab 0.6 a 4.6 a 19.4 abcde X EXP 6 4x 0 a a 0.5 a 1.0 a 10.3 abc 1 ) Waarden in kolommen gevolgd door dezelfde letter zijn niet significant verschillend (P=0.05). 2 ) Spuitschema niet overeenkomstig het etiket. Praktijkonderzoek Plant & Omgeving 3
13 Figuur 1. Verloop van de Alternaria aantasting in de verschillende behandelingen, waargenomen in Valthermond Figuur 2. Mate van bestrijding (%) van de strategieën tegen Alternaria. Object A onbehandeld is per definitie onbeschermd (0%). Praktijkonderzoek Plant & Omgeving 5
14 Figuur 3. Proefveld, foto genomen op 24 september; het eerste veld rechts is object D (Curzate M) en het derde veld links is object M (Unikat Pro + specifieke Alternaria bestrijding). 3.4 Determinatie Uit de onbehandelde controle werden er 10 bladeren met bladvlekken verzameld. Op basis van symptomen is het lastig een uitspraak te doen over de oorzaak van de vlek. Figuur 4 laat het typische symptoom zien van A. solani, een check op de aanwezigheid van de schimmel was positief. Uit de bladeren werden schimmels gekweekt op agar medium. Deze schimmels werden gedetermineerd. Op alle 10 de monsters werd A. solani gevonden. Bij 3 van deze monsters werd daarnaast ook nog A. alternata waargenomen. Praktijkonderzoek Plant & Omgeving 6
15 Figuur 4 Typische A. solani vlekken in dit geval in het ras Bintje. Praktijkonderzoek Plant & Omgeving 7
17 3.6 Opbrengst De opbrengst varieerde van 50.0 t/ha (B) tot maximaal 57.0 t/ha bij behandeling P (Tabel 8). De opbrengst van behandeling P was betrouwbaar hoger dan van behandeling B. Voor het overige waren er geen statistisch betrouwbare verschillen in opbrengst tussen de behandelingen. Onder water gewicht en daarmee zetmeel gehalte bleef achter in de onbehandelde controle ten opzichte van alle behandelingen behalve B, E, G en H. De uiteindelijke zetmeel opbrengst in behandeling P was betrouwbaar hoger dan behandeling in de onbehandeld en behandeling B. De opbrengst werd negatief beïnvloed door Altenaria, maar de correlatie was niet sterk (R 2 = 0.14). Tabel 8. Opbrengst, onder water gewicht en daarmee zetmeel gehalte en zetmeel opbrengst bij de verschillende behandelingen. Schema Opbrengst OWG Zetmeel Zetmeel opbrengst (t/ha) (g) (%) (t/ha) A Onbehandeld 51.2 ab a 19.8 a 10.2 a B Amistar 3x 50.0 a ab 20.4 ab 10.2 a C Signum 4x 54.0 ab b 20.7 b 11.2 ab D Curzate M 15x ab b 20.6 b 11.1 ab E EXP 1 3x 53.3 ab ab 20.4 ab 10.9 ab F EXP 2 14x 55.1 ab b 20.6 b 11.4 ab G Valbon 8x 52.0 ab ab 20.4 ab 10.6 ab H EXP ab ab 20.2 ab 10.8 ab J EXP 3 + Amistar 2x 54.1 ab b 20.6 b 11.2 ab K Canvas + Valbon 15 x + Signum 4x 53.6 ab b 20.9 b 11.2 ab L Unikat Pro 52.8 ab b 20.7 b 10.9 ab M UP Signum 2x + Amistar 2x 54.6 ab b 20.6 b 11.2 ab P Narita 4x 57.0 b b 20.8 b 11.8 b Q EXP 4 4x 53.5 ab b 20.6 b 11.0 ab T EXP 5 4x 55.0 ab b 20.7 b 11.4 ab X EXP 6 15x 54.3 ab b 20.8 b 11.3 ab 1 ) Waarden in kolommen gevolgd door dezelfde letter zijn niet significant verschillend (P=0.05). 2 ) Spuitschema niet overeenkomstig het etiket. Praktijkonderzoek Plant & Omgeving 9
18 4 Discussie en conclusies De eerste Altenaria vlekken werden gevonden 11 dagen na inoculatie op 8 augustus Het is niet zeker of dit het gevolg was van inoculatie of dat het ging om natuurlijke infectie. De inoculatie zorgde wel voor een hogere ziektedruk in de rest van het seizoen. In object C werd de eerste bespuiting met Signum uitgevoerd op 24 juli en met Amistar (B) op 7 augustus. In beide gevallen was er bij de eerste bespuiting nog geen sprake van zichtbare aantasting in het gewas. Op sommige individuele data was de mate van aantasting in objecten B en C wel lager dan in de onbehandeld, maar gemiddeld genomen was dat niet het geval. De mate van bestrijding in geval van 3 bespuitingen Amistar aan het eind van het seizoen toegepast was 7% en voor Signum 11%. Narita toegepast op dezelfde momenten dan Signum gaf 32% bestrijding. Werd het hele seizoen door gespoten met het manoczeb houdende product Curzate M en dan was de mate van bestrijding 42% en daarmee niet significant verschillend van de Narita strategie. De werking van zowel Amistar as Signum viel tegen, mogelijk dat dit veroorzaakt werd door het laat inzetten van beide middelen vanaf begin augustus en eind juli respectievelijk. Misschien dat de Alternaria infectie al eerder opgetreden was, maar nog niet zichtbaar aanwezig. Echter de epidemie werd met deze late toepassingen van beide middelen ook niet vertraagd. Toepassing van Narita op dezelfde tijden gaf wel bescherming tegen Altenaria. Dit kan een kwestie van effectiviteit zijn. Echter het kan ook zijn dat de effectiviteit tegen viel door resistentieontwikkeling. In de VS zijn azoxystrobine resistente isolaten van Alternaria gevonden (Pasche et al., 2004). Zowel Amistar als Signum bevatten een actieve stof uit de groep van de strobilurinen. Toepassing van Unikat Pro (L) tegen Phytophthora gedurende het hele seizoen gaf een nevenwerking op Alternaria. Werd echter afwisselend Signum en Amistar toegevoegd aan Unikat Pro (M) aan het eind van het seizoen dan was de bescherming betrouwbaar beter. Dit geeft aan dat beide middelen een werking hadden tegen Alternaria, geholpen door de basis die gelegd is met mancozeb. Een zelfde soort strategie met Canvas + Valbon aangevuld met 4 Signum bespuitingen (K) gaf het zelfde resultaat als object M. Ook hier werd gedurende het hele seizoen gespoten met een mancozeb houdend product. Drie keer toepassen van EXP 1 aan het eind van het seizoen gaf geen bescherming tegen Alternaria. Onduidelijk is of eerder inzetten tot een beter resultaat had kunnen leiden. Het hele seizoen toepassen van EXP 2 gaf een bescherming vergelijkbaar met Curzate M (object D). Strategieën G en H beginnen het seizoen met Valbon. Vervolgens wordt in het midden blok (T6-T8) EXP 3 gespoten in object H. Bij deze twee strategieën werden geen specifieke Alternaria middelen ingezet aan het eind van het seizoen. Beide strategieën gaven een zekere mate van bescherming, 22%en respectievelijk 19%, maar waren daarmee minder dan object D. In strategie J werd EXP 3 gespoten in het middenblok en werd nog 2 keer met Amistar gespoten. De mate na bescherming lag daarmee op 26%, niet verschillend van G en H. EXP4, EXP5 en EXP6 werden volgens een vergelijkbaar schema gespoten als Signum (C) en Narita (P) in de tweede seizoenshelft. De effectiviteit van EXP 6 was vergelijkbaar met het Curzate M schema, ondanks dat er alleen laat in het seizoen werd gespoten. EXP 5 was vergelijkbaar met Narita. EXP 4 was vergelijkbaar met Signum, maar gaf wel een lagere mate van aantasting dan de onbehandelde controle. De beste beheerstrategieën voor Alternaria gaven objecten D, K, M, en X. Bespuiting met Curzate M het hele seizoen (D), Canvas + Valbon aangevuld met 4 Signum behandelingen (K) en Unikat Pro aangevuld met afwisselend Signum en Amistar (M) hebben gemeen dat daarbij een basis gelegd werd met mancozeb. Dit zou suggereren dat eerder in het seizoen begonnen moet worden met een bespuiting tegen Alternaria dan eind juli. Echter in object X is er met een specifiek Alternaria middel gespoten vanaf eind juli om de twee weken. Met toepassing van EXP 6 werd ook een goede bescherming verkregen. EXP 6 heeft geen toelating in Nederland. Voor de doorspuitschema s geldt dat dit geen praktijk is. Op het etiket zal er een beperking staan op het aantal toepassingen. Check voor de actuele situatie het label of de website van het CTGB Praktijkonderzoek Plant & Omgeving 10
19 De verschillen in opbrengst waren beperkt. De maximale meeropbrengst (object P) ten opzicht van de onbehandelde controle was 5.8 t/ha en was daarmee net niet betrouwbaar verschillend. Ten opzichte van referentie B was de opbrengst van object P wel significant hoger. Duidelijke verschillen in Alternaria aantasting werden waargenomen vanaf 29 augustus. Drie weken later was het gewas in alle behandelingen zo goed als afgestorven. Als vuistregel wordt er wel vanuit gegaan dat de aardappelopbrengst met 1 t/ha per dag toeneemt bij een volledig groen gewas Uit het onderzoek kwam naar voren dat de effectiviteit van beide referenties tegen Alternaria tegen viel. In hoeverre dit te maken heeft met resistentieontwikkeling binnen de Alternaria populatie is niet duidelijk. In elk geval is het wenselijk om bij de Alternaria bestrijding gebruik te maken van fungiciden met verschillende werkingsmechanismen. Met de toelating van Narita is er voor de Nederlandse telers een extra optie bijgekomen. Phytophthora middelen met een nevenwerking op Alternaria kunnen een goed onderdeel vormen van de bestrijdingsstrategie. Conclusies De mate van Alternaria aantasting in de behandeling met Amistar en Signum was niet betrouwbaar lager dan in de onbehandelde controle (A). Objecten D, F, G, H, J, K, L, M, P, Q, T & X gaven een betrouwbaar lagere mate van aantasting dan de onbehandelde controle. Determinatie van schimmels uit bladvlekken gaf in 10 van de 10 gevallen A. solani. In 3 gevallen was dat in combinatie met A. alternata. De opbrengst van behandeling P (Narita 4 x) was betrouwbaar hoger dan van behandeling B. Voor de overige behandelingen waren er geen statistisch betrouwbare verschillen in opbrengst tussen de behandelingen. Praktijkonderzoek Plant & Omgeving 11
20 5 Samenvatting In de teelt van aardappelen is Phytophthora infestans de belangrijkste ziekteverwekker. Deze schimmel wordt gedurende het seizoen bestreden met fungiciden. Het aantal bespuitingen kan oplopen tot 10 à 15 per jaar. Naast de aardappelziekte komen er nog andere ziektes voor. Een daarvan is een bladvlekkenziekte veroorzaakt door Alternaria solani. In de praktijk wordt Alternaria bestreden met Amistar 0.25 l/ha of Signum 0.2 l/ha. Op dit moment (2014) mag Amistar 3 maal toegepast worden in een teeltseizoen en Signum 4 keer. Sinds 2014 is ook Narita toegelaten. Naast de specifieke middelen tegen Alternaria zijn er Phytophthora middelen die een nevenwerking hebben op Alternaria. Op de EuroBlight website staat de mate van effectiviteit van de verschillende actieve stoffen tegen Alternaria beschreven, gebaseerd op ervaringen uit de praktijk (website In opdracht van het Productschap Akkerbouw is onderzoek gedaan naar de bestrijding van Alternaria in de teelt van aardappelen. Het onderzoek is uitgevoerd in samenwerking met de gewasbeschermingsindustrie. Het experiment werd uitgevoerd op de proeflocatie van het Praktijkonderzoek Plant en Omgeving in Valthermond onderdeel van Wageningen UR. Het ras Aveka werd gepoot op 5 mei De aardappelen werden geteeld op dalgrond volgens de praktijk. In totaal werden er 22 objecten aangelegd, waarvan er 16 worden beschreven. Naast een onbehandelde controle (A) lagen er 2 referentie objecten in. De referentie behandelingen waren object B, met 3 bespuitingen Amistar 0.25 l/ha in een twee wekelijks interval en object C met 4 behandelingen Signum 0.2 l/ha eveneens in een twee wekelijks interval. Als een soort basis behandeling (object D) werd van begin tot het eind van het seizoen gespoten met Curzate M. Volgens de nieuwe etikettering is dit geen reguliere toepassing. De eerste Altenaria vlekken werden gevonden 11 dagen na inoculatie op 8 augustus Het is niet zeker of dit het gevolg was van inoculatie of dat het ging om natuurlijke infectie. De inoculatie zorgde wel voor een hogere ziektedruk in de rest van het seizoen. In object C werd de eerste bespuiting met Signum uitgevoerd op 24 juli en met Amistar (B) op 7 augustus. In beide gevallen was er bij de eerste bespuiting nog geen sprake van een zichtbare aantasting in het gewas. Op sommige individuele data was de mate van aantasting in objecten B en C wel lager dan in de onbehandeld, maar gemiddeld genomen was dat niet het geval. De mate van bestrijding in geval van 3 bespuitingen Amistar aan het eind van het seizoen toegepast was 7% en voor Signum 11%. Narita toegepast op dezelfde momenten als Signum gaf 32% bestrijding. Werd het hele seizoen door gespoten met het manoczeb houdende product Curzate M dan was de mate van bestrijding 42% en daarmee niet significant verschillend van de Narita strategie. De werking van zowel Amistar as Signum viel tegen, mogelijk dat dit veroorzaakt werd door het laat inzetten van beide middelen vanaf begin augustus en eind juli respectievelijk. Misschien dat de Alternaria infectie al eerder opgetreden was, maar nog niet zichtbaar aanwezig. Echter de epidemie werd met deze late toepassingen van beide middelen ook niet vertraagd. Toepassing van Narita op dezelfde tijden gaf wel bescherming tegen Altenaria. Dit kan een kwestie van effectiviteit zijn. Echter het kan ook zijn dat de effectiviteit tegen viel door resistentieontwikkeling. In de VS zijn azoxystrobine resistente isolaten van Alternaria gevonden (Pasche et al., 2004). Zowel Amistar als Signum bevatten een actieve stof uit de groep van de strobilurinen. Toepassing van Unikat Pro (L) tegen Phytophthora gedurende het hele seizoen gaf een nevenwerking op Alternaria. Werd echter afwisselend Signum en Amistar toegevoegd aan Unikat Pro (M) aan het eind van het seizoen dan was de bescherming betrouwbaar beter. Dit geeft aan dat beide middelen een werking hadden tegen Alternaria, geholpen door de basis die gelegd is met mancozeb. Een zelfde soort strategie met Canvas + Valbon aangevuld met 4 Signum bespuitingen (K) gaf het zelfde resultaat als object M. Ook hier werd gedurende het hele seizoen gespoten met een mancozeb houdend product. Drie keer toepassen van EXP 1 aan het eind van het seizoen gaf geen bescherming tegen Alternaria. Onduidelijk is of eerder inzetten tot een beter resultaat had kunnen leiden. Het hele seizoen toepassen van EXP 2 gaf een bescherming vergelijkbaar met Curzate M (object D). Strategieën G en H beginnen het seizoen met Valbon. Vervolgens wordt in het midden blok (T6-T8) EXP 3 Praktijkonderzoek Plant & Omgeving 12
21 gespoten in object H. Bij deze twee strategieën werden geen specifieke Alternaria middelen ingezet aan het eind van het seizoen. Beide strategieën gaven een zekere mate van bescherming, 22% en respectievelijk 19%, maar waren daarmee minder effectief dan object D. In strategie J werd EXP 3 gespoten in het middenblok en werd nog 2 keer met Amistar gespoten. De mate na bescherming lag daarmee op 26%, niet verschillend van G en H. EXP4, EXP5 en EXP6 werden volgens een vergelijkbaar schema gespoten als Signum (C) en Narita (P) in de tweede seizoenshelft. De effectiviteit van EXP 6 was vergelijkbaar met het Curzate M schema, ondanks dat er alleen laat in het seizoen werd gespoten. EXP 5 was vergelijkbaar met Narita. EXP 4 was vergelijkbaar met Signum, maar gaf wel een lagere mate van aantasting dan de onbehandelde controle. De beste beheerstrategieën voor Alternaria gaven objecten D, K, M, en X. Bespuiting met Curzate M het hele seizoen (D), Canvas + Valbon aangevuld met 4 Signum behandelingen (K) en Unikat Pro aangevuld met afwisselend Signum en Amistar (M) hebben gemeen dat daarbij een basis gelegd werd met mancozeb. Dit zou suggereren dat eerder in het seizoen begonnen moet worden met een bespuiting tegen Alternaria dan eind juli. Echter in object X is er met een specifiek Alternaria middel gespoten vanaf eind juli om de twee weken. Met toepassing van EXP 6 werd ook een goede bescherming verkregen. EXP 6 heeft geen toelating in Nederland. Voor de doorspuitschema s geldt dat dit geen praktijk is. Op het etiket zal er een beperking staan op het aantal toepassingen. Check voor de actuele situatie het label of de website van het CTGB ( Uit het onderzoek kwam naar voren dat de effectiviteit van beide referenties tegen Alternaria tegen viel. In hoeverre dit te maken heeft met resistentieontwikkeling binnen de Alternaria populatie is niet duidelijk. In elk geval is het wenselijk om bij de Alternaria bestrijding gebruik te maken van fungiciden met verschillende werkingsmechanismen. Met de toelating van Narita is er voor de Nederlandse telers een extra optie bijgekomen. Phytophthora middelen met een nevenwerking op Alternaria kunnen een goed onderdeel vormen van de bestrijdingsstrategie. Praktijkonderzoek Plant & Omgeving 13
Een uniek duo Informationen unter: www.nufarm.de Hotline: 2 21-179 179-99 Werkingsmechanisme Canvas is een preventief contactfungicide voor de bestrijding van Phytophthora. Canvas werkt in op meerdere
ELKE AARDAPPEL VERDIET DE BESTE BESCHERMIG. Werkingsmechanisme Canvas is een preventief contactfungicide voor de bestrijding van Phytophthora. Canvas werkt in op meerdere fasen in de levenscyclus van de
Phytophthora infestans: Richtlijn voor management van fungicidenresistentie. Introductie De aardappelziekte veroorzaakt door P. infestans is de belangrijkste ziekte in aardappelen in Nederland. Fungiciden
Invloed van minerale olie op de bestrijding van P. infestans in pootaardappelen ing. H.G. Spits en ir. C.B. Bus Praktijkonderzoek Plant & Omgeving B.V. Sector AGV Februari 2003 Publicatienummer 1234398
Effectieve bestrijding van Phytophthora infestans bij minimaal fungicidengebruik met behulp van waarschuwingssystemen
Effectieve bestrijding van Phytophthora infestans bij minimaal fungicidengebruik met behulp van waarschuwingssystemen Huub Schepers, Joanneke Spruijt, Bert Evenhuis en Jan Nammen Jukema (PPO) Geert Kessel
De unieke combinatie in Phytophthorabestrijding Banjo orte - Krachtig, breed en gemakkelijk! 3 Introductie Banjo orte is het nieuwe aardappelfungicide van Makhteshim-Agan. Dankzij de unieke Inhoud combinatie
Loofziekten in pootaardappel Huub Schepers 13 maart 2014, Lelystad Aandachtspunten presentatie Phytophthora infestans Geschiedenis Levenscyclus Symptomen Geïntegreerde bestrijding Reduceer primaire bronnen
Tot de laatste korrel robuust in de strijd tegen Phytophthora. www.valbon.nl Gebruiksvriendelijke spuitkorrel (WDG) Phytophthora infestans Aardappelziekte ligt altijd op de loer Een geslaagde teelt van
Naar een beredeneerde en kennisgestuurde aanpak van Alternaria in aardappel (2013 2018) Marc Goeminne 1 Pieter Vanhaverbeke 1 Kürt Demeulemeester 2 Bernard De Baets 3 Sofie Landschoot 3 Jasper Carrette
De bestrijding van Alternaria in aardappel. Rapportage over het jaar 2005 H.G. Spits, H. van Raaij, M.G. Förch, A. Evenhuis en H.T.A.M. Schepers Praktijkonderzoek Plant & Omgeving B.V. Sector AGV PPO nr.
Pootgoedvermeerdering zetmeelaardappelen Project in opdracht van HPA Ing. K.H. Wijnholds en Ir. J.A. Booij Praktijkonderzoek Plant & Omgeving, onderdeel van Wageningen UR Business Unit Akkerbouw, Groene
Evaluatie knolphytophthora 2004-2005 Resultaten van een enquete bij 15 telers H.T.A.M. Schepers (PPO-AGV) en J.F.A. Remijn (DLV) Praktijkonderzoek Plant & Omgeving B.V. Sector AGV PPO nr. 520533 Mei 2005
Karakterisatie van stammen van de aardappelziekte in Wallonië (2012) V. César (CRA-W) Samenvatting Sinds 1999 onderzoekt het CRA in Libramont de kenmerken van de verschillende stammen van de aardappelziekte
Deugdelijkheidsonderzoek herbiciden in knolselderij Verslag van de proef in 2014 Marian Vlaswinkel Praktijkonderzoek Plant & Omgeving, onderdeel van Wageningen UR Business Unit Akkerbouw, Groene Ruimte
Begin op tijd met schimmelbestrijding in uien! Nieuw: Olympus Vroeg beginnen is eerder winnen Uw uien verdienen de beste bescherming. Daarom is het de hoogste tijd voor een middel dat al vroeg in het groeiseizoen
Gemengde rijentoepassing GBM en meststoffen Meerjarige onderzoeksresultaten naar de werking van Actara, Subliem en Amistar bij gecombineerde rijentoediening met APP of Humifirst in de teelt van pootgoed
Luis- en virusbestrijding in pootaardappelen Het komen tot een optimale wijze van bestrijding DLV Plant Postbus 7001 6700 CA Wageningen Agro Business Park 65 6708 PV Wageningen T 0317 49 15 78 F 0317 46
STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 25401 11 september 2014 Besluit van de Staatssecretaris van Economische Zaken van 3 september 2014, nr. 14123667, houdende
Alternaria spp. in aardappel een toenemend probleem in Vlaanderen? middelen tegen P. infestans worden meer en meer specifiek gebruik van mancozeb e.a. daalt stikstofbemesting nauwkeuriger hogere (gemiddelde)
Direct op voorsprong tegen Phytophthora Technisch dossier Inleiding Tanos is een nieuw middel tegen Phytophthora in aardappelen. Het middel werkt snel en is direct effectief. De eigenschappen van Tanos
Rhizoctoniabestrijding in de teelt van biologische pootaardappelen KW0721 Door: Ing. W.S. Veldman Inleiding In 2007 werd door SPNA op de locatie Proefboerderij Kollumerwaard, Munnekezijl, een proef uitgevoerd
Op afroep spuiten met minerale olie tegen Y-virus in pootaardappelen Ing. D. Bos & Ir C.B. Bus Praktijkonderzoek Plant & Omgeving B.V. Sector AGV augustus 2002 PPO 1154389 2002 Wageningen, Praktijkonderzoek
Karakterisatie van stammen van de aardappelziekte in Wallonië (2014) V. César (CRA-W) Samenvatting Het Waals onderzoekscentrum voor de landbouw onderzoekt sinds 1999 de populaties van de aardappelplaag.
13 Het effect van N-bodembemesting al of niet in combinatie met N-bladbemesting met Urean op de opbrengst van consumptieaardappelen Door Ir. H.J. Russchen, Ing. A. Mager (ALTIC) Inleiding In 26 is door
Waarschuwingsdienst aardappelziekte PCA P. Vanhaverbeke (PCA) Samenvatting Vroege aantastingen van de aardappelziekte mochten ons eigenlijk niet verbazen in 2014: de winter was recordzacht, van echte vrieskou