Nieuwe vertalingen zijn altijd welkom! Als je zelf ook een vertaling hebt die je hier wel geplaatst of gelinkt wilt zien, mail me dan.
Het betoog van de vorige sonnetten wordt voortgezet, of liever: herhaald. Wel wordt de jij-persoon steeds directer aangesproken. 'Kijk in de spiegel': daardoor kan íedere lezer zich aangesproken voelen. Zeg tegen je spiegelbeeld, zo maant de dichter, dat het tijd is om een evenbeeld te verwekken. (1/2) Als je niet snel een nieuwe versie van jezelf maakt, stel je de wereld teleur en beroof je een moeder van de zegen van een kind. (3/4)
Welke vrouw is immers zo mooi dat haar 'ongeploegde' (uneared) moederschoot jouw vaardige ploeg (tillage of your husbandry) zou versmaden? Ofwel: welke vrouw wil nou geen kindje van jou? (5/6) En welke man is zo dom (fond) om zijn eigenliefde met zichzelf het graf in te nemen, en de toekomst een nakomeling onthouden? (7/8)
Jij bent je moeders spiegelbeeld en doet haar terugdenken aan hoe mooi ze was in de lente van haar leven. (9/10) Als jij oud en gerimpeld bent, kun je straks met oude-mannenogen (windows of thine age) in een kind jezelf terugzien zoals je nu bent, in de glorie van je jeugd. (11/12) Maar als je wilt leven zonder herinnering, sterf dan alleen (dat wil zeggen: zonder nakomeling), dan blijft er geen beeld meer van jou over (13/14).
Fresh repair: 'repair' betekent niet alleen herstel of renovatie, maar ook 'de goede staat waarin iets verkeert'. In dit geval dus het frisse, jeugdige, nog ongeschonden gelaat.
Unbless: het tegenovergestelde van bless, dus niet zegenen maar de zegen onthouden of ontnemen. Het is typisch voor Shakespeare om aan een nieuw woord te vormen door aan een normaal werkwoord zo'n voorvoegsel te plakken. Vaak verrijkte hij zo de Engelse taal met woord dat gemeengoed werd. Hier betreft het een neologisme dat nooit echt gangbaar is geworden.
Tillage: de schoot van een vrouw wordt voorgesteld als een ongeploegde (uneared) akker die door de jongeman moet worden bewerkt om een kind te 'oogsten'. Een vrij bruuske metafoor. Commentatoren wijzen wel op Antony and Cleopatra, waarin over Caesar en Cleopatra ook zonder omhaal wordt verteld: 'She made great Caesar lay his sword to bed. / He ploughed her, and she cropped.' (Hij ploegde haar, en zij bracht zijn oogst voort.)
Windows: ogen als vensters van de ziel, waardoor je zelf naar buiten kijkt en waardoor anderen bij jou naar binnen kunnen kijken – dat was destijds een gemeenplaats. Een metafoor die Shakespeare verderop in de sonnetten (bijv. in 24) nog heel ver doorvoert.
Remembered: in de oorspronkelijke uitgave stond dit woord gespeld als 'remembred', de manier waarop het destijds ook kon worden uitgesproken. Deze spelling, en die uitspraak, voegen een extra woordspeling toe: de laatste lettergreep 'bred' is immers het voltooid deelwoord van 'breed', zich voortplanten.
Ik heb een kleine twijfel bij de gangbare interpretatie van de voorlaatste regel. 'But if thou live remembered not to be' is geen omstreden regel regel. Er is geen onenigheid over de interpretatie, hij wordt altijd uitgelegd én vertaald alsof er staat: als je er vrede mee hebt dat je herinnering na je dood niet zal voortleven.
Maar ik vraag me af of het niet ook kan betekenen: Als jij zélf later niet door een kind aan je jeugdige schoonheid wilt worden herinnerd.
In geen van mijn Shakespeare-edities vind ik een annotatie die op deze mogelijkheid wijst. Toch lijkt het mij een mogelijke interpretatie. Volgens de Oxford English Dictionary werd 'be remembered' destijds ook gebruikt in de betekenis van remember. En hoewel Shakespeare het werkwoord remember meestal gebruikte op de 'moderne' manier, zijn er ook twee toneelstukken waarin hij deze passieve vorm 'be remembered' heeft gebruikt, namelijk Henry V en Measure for Measure. In dat laatste stuk zegt de clown: 'you being then, if you be remembered', en hij bedoelt: als u het zich nog goed herinnert.
Daarom komt het mij voor dat 'if thou live remembered not to be' ook zoiets kan betekenen als: 'if thou live not to remember (yourself as you once were)'. Ofwel: als je liever zonder geheugen door het leven gaat.
Dat levert geen wereldschokkende alternatieve interpretatie op, maar wel een interessant nuanceverschil. Volgens de gangbare lezing speelt de dichter hier in op de angst voor vergetelheid ná de dood, terwijl nou juist dat in de rest van dit sonnet niet aan de orde komt. In mijn lezing hamert regel 13 op hetzelfde aambeeld als de vorige regels: de gedachte dat een kind je kan herinneren aan je eigen vroegere pracht zodat, zoals het in het vorige sonnet heette, je 'see thy blood warm when thou feel'st it cold'.
Het verlangen naar onsterfelijkheid, voortleven na de dood, is een thema dat enkele sonnetten verderop wel steeds sterker naar voren komt. Daarom wil ik de gangbare interpretatie zeker niet uitvlakken. Hij lijkt op het eerste gezicht ook het meest logisch, en blikt vooruit op de ontwikkeling binnen de reeks. Maar met mijn afwijkende lezing (zolang die niet door kenners wordt ontkracht) behoudt het sonnet volgens mij een grotere eenheid van toon.