Fragment uit het programma ZOS op Zaterdag van 5 december 2015: Marcel Teunissen over Piet Paaltjes wandelingen in Schiedam.
Regelmatig organiseert Stichting Kunstwerkt wandelingen door de Schiedamse binnenstad, die in het teken staat van het leven en de tijd van de bekendste Nederlandse dichter uit de Romantiek. Paaltjens was het alter ego van Francois HaverSchmidt (1835-1894) uit Leeuwarden, die in 1864 werd benoemd als predikant in Schiedam, waar hij op 18 januari 1894 zelfmoord pleegde.
De wandeling begint om 14.00 uur bij Pand Paulus aan de Korte Haven 125. Dit is ook rond 15.30 uur het eindpunt, waarbij deelnemers ontvangen worden met koffie en thee en bovendien de tentoonstelling in Pand Paulus kunnen bezoeken. Deelname aan de wandeling is gratis.
Het initiatief voor het ontwikkelen en uitvoeren van de wandeling is genomen door de Stichting Kunstwerkt en wordt financieel gesteund door de gemeente Schiedam.
De voettocht van anderhalf uur voert langs verborgen en meer bekende plekken; door steegjes en over de kades van de mooiste delen van oud-Schiedam.
Er wordt verteld over het leven van de dichtende dominee HaverSchmidt, zijn tijdgenoten en het Schiedam van de tweede helft van de 19e eeuw; het zogenaamde Zwart Nazareth waarin het verschil tussen rijk en arm extremer was dan waar dan ook.
De route voert langs een aantal panden en plekken die een rol van betekenis hebben gespeeld in zijn leven. Bekend is de pastorie aan de Lange Haven, maar weinigen weten dat de vrijzinnig Hervormde predikant HaverSchmidt van 1864 tot 1877 in de Nieuwstraat woonde, aan de rand van de achterbuurt.
De bittere armoe die hij dagelijks waarnam kon hij nauwelijks verteren. Hij kreeg kansen Schiedam te verlaten, maar bleef omdat er een taak lag. Het leek bijna op een soort boetedoening. Zijn tragiek was bovendien dat hij zo graag de dominee van het volk wilde zijn, maar dat was overwegend rooms-katholiek. Er zat weinig anders op dan de arme families van de brandersknechten thuis op te zoeken.
Terwijl hij naar eigen zeggen 'de kerken leeg predikte', nam zijn populariteit als voordrachtskunstenaar toe. Het begon in Schiedam en Vlaardingen, maar al snel reisde hij het hele land door. Vooral de gedichten van Piet Paaltjens waren razend populair. In de Leidse studentenalmanak van 1856 had HaverSchmidt het lezerspubliek een onbekende dichter voorgesteld, uit wiens nagelaten werk hij een aantal verzen publiceerde.
In 1867 verscheen bij zijn overbuurman Roelants, de dichtbundel Snikken en grimlachjes. Toen de figuur van Piet Paaltjens door het succes van Snikken en grimlachjes, een eigen leven ging leiden, probeerde HaverSchmidt zich van hem te bevrijden. De studentikoze mystificatie was echter hardnekkig.
Volgens kenners voltrok in zijn literaire werk zich de overgang van romantiek naar realisme. Dit weerspiegelde zijn leven: van de idyllische jeugd in Friesland, naar de geïdealiseerde studietijd in Leiden en eindigend in de keiharde werkelijkheid van Schiedam. Uiteindelijk werden de armoe, persoonlijke tegenslagen, de machtsstrijd in de kerk en persoonlijke geloofstwijfel hem te veel: hij ging er letterlijk en figuurlijk aan kapot.