Hola chicos! Hier is het verslag van een weekje Paraguay. Zoals je ziet loop ik hopeloos achter met schrijven. Ik heb echter een paar goede excuses. Ten eerste heeft sinds kort elke computer die ik aanraak kuren. Het ging zo goed met de internetcafés in Zuid-Amerika, maar nu is het pet. Telkens als ik iets briljants geschreven heb word ik eruit geknald. Wat jullie nu lezen is dus tweede keus; sorry daarvoor. Ten tweede word ik gekweld door studiedruk en luiheid. Het schrijven van reisverslagen is moeilijk te combineren met Spaanse lessen en siesta’s. En ik vrees dat ik daar niets aan kan doen; ik ben immers een man, een geboren monotasker. Eén ding tegelijk graag.
We zijn Paraguay binnengekomen bij Encarnacion, aan de oever van de brede Paraná rivier. Voor een stad waar we geen verwachtingen bij hadden is Encarnacion best aardig. Overal hangen kerstversieringen van petflessen. In deze stad vieren we Oud & Nieuw. Je moet het ergens vieren… Hoewel, je kan het ook niet vieren, maar je ontkomt er niet aan om ergens te zijn met Oud & Nieuw, en ergens is in ons geval een hotelkamer. We zijn in een uitgestorven straat, in een onbekende stad, in een land waar vuurwapens en werpsterren verkocht worden in speelgoedwinkels (!) – geen omstandigheden om te gaan ronddwalen op zoek naar een feestje. Vanaf het balkon zien we wat vuurwerk. De enige frivoliteit tijdens onze jaarwisseling is een prehistorisch televisietoestel dat Piazzolla-klanken vanuit Buenos Aires onze kamer instraalt. Het kan veel slechter, toch? Is Youp al dood eigenlijk?
Op Nieuwjaarsdag liggen we in het zwembad van het hotel. Het badje is ook open voor lokalo’s – mits voorzien van een medische verklaring. Voor ons is dit een buitenkans om zonder gezondheidsrisico’s Paraguayanen te observeren in hun natuurlijke habitat. Wat opvalt is dat ze erg gesteld zijn op hun mobieltjes en op hun maté – die hier trouwens koud wordt gedronken in hoeveelheden waar Argentijnen niet aan kunnen tippen. Iedereen sleept de hele dag een grote thermoskan ijswater met zich mee. Ellen raakt in het zwembad aan de praat met drie bikinizusjes, waarna we door het trio worden uitgenodigd om ´s avonds te komen eten. Muy amable! Ze hadden ons eigenlijk nationale specialiteiten willen voorschotelen, maar doordat de winkels dicht zijn wordt het pizza. Het moet gezegd dat wij de Paraguayanen wel aardig vinden. (Mag ik dat zo algemeen stellen? Voor je het weet komt iemand aanzetten met het Paraguayaanse paspoort van Dr. Mengele en dan gaan jullie mij beschuldigen van foute sympathieën.) Regelmatig vraagt een voorbijganger ons uit welk land we komen, vaak in de hoop dat het antwoord Duitsland is. Als troostprijs kunnen wij dan sagen dass wir wohliswahr kein Deutscher sind aber doch ein bisschen Deutsch sprechen haben möchten lernen, waarna men ons een hele Gute Reise wünscht. Iedereen blij. De combinatie Paraguay en Duits doet natuurlijk meteen denken aan Nazi’s, maar de Duitse cultuurdragers zijn nu vooral Mennonieten. Voor wie het gemist heeft: Mennonieten zijn geestverwanten van de ouders van de man die niet de Tour de France heeft gewonnen. Vanaf de jaren ’20 hebben zij zich gevestigd in de Chaco, in de uitgestrekte noordwestelijke blob van Paraguay. Hun taal, het Platt-Deutsch, of Plautdietsch of Platdiets, daar wil ik vanaf zijn, lijkt volgens Ellen erg op Twents. De Mennonieten wonen een beetje te ver van onze route om dat te gaan verifiëren – en bovendien zou ik dan nog steeds blind op Ellen moeten vertrouwen, want ik versta ongeveer net zoveel Twents als Chinees – maar het is een hartverwarmende gedachte dat de eerste de beste Tukker moeiteloos kan communiceren in deze uithoek van de wereld. Herman Finkers moet helemaal een held zijn hier, met zijn Maria-fetish. Overigens wordt in Paraguay naast Hoch-Deutsch en Platt-Deutsch ook nog wel Spaans gesproken, hoor. Spaans is naast Guarani de officiële taal van het land. Als er iets opvalt aan het lokale Spaans dan is het de zwaar rollende “r”; een soort buitenaardse variant op de Leidse “rrrwwww”. (Volgens Ellen weten wij helemaal niet hoe buitenaardse wezens praten. Daar heeft ze gelijk in, maar dat geeft alleen maar ruimte om een hypothese neer te leggen: buitenaardse wezens praten Paraguay-Spaans. Succes met falsificeren.)
Zodra het vuurwerk is uitgeknald willen we de ruïnes van de Jezuïeten Missies in Trinidad en Jesus gaan bezoeken. De Jezuïeten hebben een belangrijke rol gespeeld in de geschiedenis van Paraguay en de nabijgelegen delen van Brazilië en Argentinië. Vanaf 1608 hebben de broeders van de Sociëteit van Jezus hier zo´n dertig missies of “Reducciones” gesticht. Het doel was om de Guarani-Indianen te bekeren. Met de indianen als werkvolk bloeiden de Missies op tot goedlopende (landbouw)bedrijven met – voor koloniale begrippen – veel respect voor de oorspronkelijke cultuur. Als ik Wikipedia mag geloven waren dit zelfs de eerste geheel geletterde samenlevingen in de geschiedenis van de mensheid. Toch ging het mis. De Jezuïeten werden tegengewerkt door bandeirantes, Braziliaanse slavendrijvers die het op de Guarani hadden gemunt. Bovendien wekte het succes van de Missies jaloezie bij de Peninsulares. (Peninsulares zijn Spanjaarden – of Portugezen – geboren op het Iberisch Schiereiland; zij hadden in de koloniale hiërarchie een hogere status dan de Criolla´s, mensen met Spaans of Portugees bloed die geboren waren in de koloniën). De Jezuïeten waren uitgegroeid tot een onafhankelijke macht naast de koloniale regimes. In 1767 zijn ze op bevel van de Spaanse koning verjaagd uit Zuid-Amerika, waarna hun nederzettingen zijn vervallen tot ruïnes.
Het kost ons moeite om bij de ruïnes te komen. We hebben het ’s morgens om zeven uur al bloedheet en het is beredruk op het busstation. Niemand kan of wil ons de bus naar Trinidad wijzen. Bovendien zijn mijn darmen van slag. Zo’n combinatie van omstandigheden is de ideale voedingsbodem voor een (micro)cultuurschok. Alles wat lokalo’s doen is dan buitengewoon primitief en stom, elke blik is ongewenst. Vind ik het gek dat Paraguay een arm land is! Ze moeten ook naar ons luisteren! En is het nou zo’n westerse gedachte om even een briefje met bustijden op te hangen? Prutsers! Volgens de boeken komt dit stadium na de euforische fase, waarin alles alleen maar goed is. Dat stadium hebben wij in de cocon van ons hotel-met-zwembad afgewerkt. Na deze twee stadia komt alles weer op zijn pootjes terecht. Je gaat je voelen alsof je thuis bent. (Dit is niet noodzakelijk de laatste fase: als je weer thuis bent kan er nog een omgekeerde cultuurschok volgen. “Koffie?!? Heb je niet gewoon maté!?”.) Na een half uur rondhangen op het busstation krijgen we een verkapte aanwijzing over welke bus we moeten hebben. We stappen in en laten ons rijden. Voor het eerst zien we het platteland van Paraguay, en het wordt op slag duidelijk wat de Duitsers in dit land zoeken. We rijden door een groen en glooiend landschap, een tropisch Sauerland. Intussen worden in de bus chipa’s verkocht: warme, compacte kaasbroodjes; geen culinair hoogstandje maar een stuk beter dan het gebruikelijke droge witbrood met jam. Als het je nog niet was opgevallen: fase twee van mijn minicultuurschok is voorbij. In ben nu in de genuanceerde fase. Dan vertelt de conducteur ons dat we in de bus naar Asuncion zitten. We zijn al een half uur onderweg. Trinidad is de andere kant op. We worden gedropt in the middle of nowhere en nemen een bus terug naar Encarnacion, waar we uiteindelijk in de goede bus belanden. De ruïnes maken een uitgestorven indruk – wat niet heel vreemd is bij ruïnes, maar je begrijpt wat ik bedoel: we zijn vrijwel de enige bezoekers. We hebben al heel wat UNESCO Werelderfgoederen bezocht, maar nog nooit een met zo weinig publiek. Op een groot grasveld staan de resten van twee kerken en van de ruimtes waar de indianen en de Jezuïeten woonden. Hier en daar zijn nog wat sporen te zien van hun beeldhouwwerken. Er is nog één ding wat ik jullie wil vertellen over de Sociëteit van Jezus, en dat is dat het huidige opperhoofd uit Druten komt – een steenworp afstand van onze woonplaats. Daar kwam ik achter tijdens het researchen (een duur woord voor bladeren in reisgidsen en Wikipedia). Doe er je voordeel mee bij het Trivianten.
Zeven kilometer voorbij Trinidad ligt Hohenau. Volgens de bikinizusjes en volgens onze reisgids is dit een oer-Duits dorp. We gaan erheen in de hoop een Käsespätzle te kunnen eten, maar niets in Hohenau lijkt Duits, of anderszins het bezoeken waard. Een uur later zijn we terug in Encarnacion. We gaan naar de Japanner, maar het meest Japanse wat ze daar serveren is kip in zoetzure saus. Voor de volledigheid bezoeken we de Supermercado Holandes, en inderdaad: niets Hollands aan, of het moet de Boerenbondgeur zijn.
Na Encarnacion willen we naar San Ignacio Guazu. Het dorp ligt halverwege de weg naar Asuncion. Dit stuk weg hebben we dus al gereden. Halverwege de rit ontdekt Ellen dat de camera in onze kamer is blijven liggen, met twee bijna volle geheugenkaartjes. Paniek! Een hele maand voor niets gereisd! Bij aankomst vragen we direct of iemand naar het hotel wil bellen – voor dit soort kritieke telefoongesprekken vertrouwen we liever op authentiek Spaans – en tot onze grote opluchting is de camera er nog. We nemen meteen weer de bus terug naar Encarnacion om hem op te halen. We hebben niet gereserveerd dus we moeten tweeënhalf uur staan. Van Encarnacion gaan we de volgende dag meteen door naar Asuncion – San Ignacio had tijdens onze korte stop geen overweldigende indruk gemaakt. We rijden dus voor de vijfde keer over dezelfde weg. De verveling wordt echter goedgemaakt door dat ene zinnetje: gelukkig hebben we de foto’s nog.