Eén enkel gebaar, houding of gezichtsuitdrukking heeft niet altijd één vaste betekenis. Het is bij de beoordeling van lichaamstaal daarom belangrijk te kijken naar de combinatie van verschillende signalen die elkaar aanvullen of juist tegenspreken. We spreken daarbij van clusters: gebaren, houding en mimiek die elkaars betekenis ondersteunen.
Bij een oprechte emotie is er een perfect samenspel tussen mimiek en handbewegingen. Als gezichtsuitdrukking en gebaren elkaar tegenspreken dien je je ernstig af te vragen welke van de twee de waarheid uitdrukt. Kijk dus altijd of houding, mimiek en gebaren voor je gevoel kloppen bij elkaar. Bij de onderstaande afbeeldingen drukt het gezicht hetzelfde gevoel uit als de handen. De non-verbale communicatie is hier congruent.
Je kunt proberen alleen uit een boekje te leren wat een bepaalde lichaamshouding of gebaar betekent. Erg betrouwbare mensenkennis zal je daar waarschijnlijk niet door ontwikkelen. Je zult ontdekken dat de betekenis van een enkel gebaar of lichaamshouding in de praktijk heel verschillend kan zijn. Een gebalde vuist kan een uiting van woede zijn, maar ook kracht geven aan de uiting van vreugde of verdriet. Wijzen naar iemand kan een verwijt naar die persoon betekenen of een vrolijke ondersteuning zijn van de woorden die worden uitgesproken. Als iemand zijn armen over elkaar heeft kan dat duiden op weerstand als hij daarbij fronst, zijn lippen op elkaar perst en zijn hoofd wat naar beneden houdt. Staat hij echter rechtop met zijn kin omhoog, zijn hoofd licht gebogen en een lichte asymmetrische grijns op zijn gezicht, dan is het eerder een uiting van zelfverzekerdheid met lichte minachting. Ontdek maar eens op deze pagina dat lichaamshouding nog weinig van iemands emotie duidelijk maakt als je zijn gezicht niet kunt zien.
Om het totale plaatje helder te krijgen moet je niet alleen kijken naar een gebaar, houding of gezichtsuitdrukking apart. Lichaamstaal uit zich in clusters: Wat zegt deze persoon? Met welke intonatie en stemvolume? Gebaart hij daarbij rustig of druk? Zit hij, staat hij stil of loopt hij heen en weer? Ademt hij snel of langzaam. Wat is zijn lichaamshouding: onderuit, rechtop...? Wie kijkt hij aan of heeft hij misschien zijn blik afgewend? Naar wie is hij het meest toegekeerd? Wat verraadt zijn gezichtsuitdrukking? Wie zijn er op dat moment aanwezig en welke relatie heeft de persoon met deze mensen? En last but not least: Wat is de context - wat speelt zich af in deze specifieke situatie?