Er is iets opmerkelijks aan de gang in de strijd tegen islamitische terroristen. Het OM wil Nederlandse IS-strijders die in Syrie en Irak actief zijn in Nederland vervolgen. De VS wil in het offensief tegen IS alle buitenlandse jihadis elimineren. Deze twee benaderingen botsen.
De VS steunen zoals bekend het grote offensief van de Syrian Democratic Forces (SDF) tegen IS in Raqqa (Syrie) en van het Iraakse leger en de Koerden tegen IS in Mosul (Iraq). Deze twee steden zijn de laatst overgebleven bolwerken van het kalifaat. Ze zijn omsingeld en al gedeeltelijk veroverd, de jihadi’s kunnen geen kant op.
Minister van Defensie James Mattis heeft gezegd dat de VS (er zijn dus toch boots on the ground) inzet op het doden van alle buitenlandse (niet-Syrische en niet Iraakse) IS-strijders. Want juist deze terroristen vormen een stategische bedreiging als ze weten terug te keren naar hun eigen land. Mattis heeft het over een vernietigingscampagne. die moet verhinderen dat het IS-probleem wordt overgeplant van het Midden-Oosten naar onder meer het Westen. De buitenlandse jihadi’s, dus ook de Amerikaanse, Nederlandse en Belgische komen niet levend Mosul en Raqqa uit. Aldus Mad Dog Mattis. En ik geloof hem.
Een volstrekt begrijpelijke en in een oorlogssituatie (de strijd tegen IS is een oorlog) 100% te rechtvaardigen aanpak. Terroristen van het kaliber IS laat je niet ontsnappen, die schiet je overhoop. Doe je dat niet, dan schieten ze jou overhoop of blazen ze zichzelf op met jou erbij. Zo simpel is het. Door ze te elimineren voorkom je dat ze elders hun dood-en-verderf-missie weer oppakken. Tot zover de lijn-Mattis.
Het beleid van het OM is echter dat Nederlandse IS-strijders in Nederland moeten worden berecht. Advocaat Seebregts van 10 Nederlandse IS-strijders in Syrië vindt zelfs dat het tegen hen in Nederland lopende proces moeten worden opgeschort om de aangeklaagden in gelegenheid te stellen het proces bij te wonen. Het OM wil het proces gewoon laten doorgaan, maar de rechtbank zal waarschijnlijk het uitstelverzoek inwilligen.
Want een verdachte heeft volgens de Nederlandse wet het recht om bij zijn eigen proces aanwezig te zijn. De advocaat meldt dat de verdachten graag terugwillen, maar dat het niet zeker is dat hen dat lukt. Hun IS-maten zullen ze op zijn minst proberen tegen te houden (eerder dood dan levend) en als ze de grens met Turkije overgaan worden ze daar misschien opgepakt en berecht.
Hoe het ook ook zij, de advocaat – daarin gesteund door de rechter – stelt zich op een juridisch verdedigbaar standpunt: zelfs een terreurverdachte moet in de gelegenheid worden gesteld zijn onschuld aan te tonen in een proces. Je bent pas schuldig als de rechter vindt dat dat bewezen is. Dus jihadi’s moeten veilig naar Nederland kunnen komen om berecht te worden.
De logica van de rechtsstaat versus de logica van de oorlog. Redenering 1 leidt tot opsporen en berechten, redenering 2 leidt tot opsporen en doden. De twee posities staan diametraal tegenover elkaar. Er is geen compromis mogelijk.
Deze tegenstrijdigheid lijkt me toch een fors probleem op te leveren voor het terrorismebeleid van de Nederlandse regering en voor de Nederlandse rechtsorde. Dit kan tot heftige situaties leiden. Stel, Amerikaanse commando’s en SDF-troepen schieten binnenkort een paar Nederlandse jihadis dood in de buitenwijken van Raqqa. Geheel volgens de instructie van Mattis. Dezelfde jihadi’s hadden echter in Nederland berecht moeten worden. De advocaat deed al maandenlang pogingen om deze verdachten voor hun berechting naar ons land te krijgen. De rechter had hun proces voorlopig uitgesteld. En laten we er van uitgaan dat zich in Raqqa nog altijd tientallen, misschien wel honderd andere Nederlandse jihadis (levend) bevinden.
Wat gaat de Nederlandse regering dan doen? Welke rechtslogica heeft voorrang? Gaat Hennis of Koenders bij Mattis eisen dat de overige Nederlandse jihadis in Raqqa geen haar wordt gekrenkt, want staatsburgers, verdachten en recht op proces? Wordt de Amerikaanse ambassadeur op het matje geroepen? Gaat het OM de VS voor de rechter slepen wegens belemmering van de Nederlandse rechtsgang? Of laten we de Amerikanen gewoon hun gang gaan? Tijd voor wat Kamervragen dacht ik zo.
Pragmatisch bezien lost de rigoreuze Amerikaanse aanpak wel een nijpend Nederlands maatschappelijk probleem op. Want dode jihadis kunnen niet meer worden berecht. Dus dat scheelt weer een zwaarbewaakt slepend proces tegen IS-strijders met veel media-aandacht, onrust in de moslimgemeenschap en gedoe met doorgeslagen mensenrechtenadvocaten, anti-fascisten, anti-racisten en Ja-Maar-In-Zweden-Worden-Ze-Met-Subsidie-Gereïntegreerd-roepers.
Mijn conclusie is dat de aanpak-Mattis ons land een heleboel ellende gaat besparen. En wat we daar in Nederland allemaal van vinden, maakt uiteindelijk geen donder uit. In Raqqa en Mosul is het oorlog en staat het rechtsstatelijke Nederlandse terrorismebeleid onderaan de to-do-list.