Albert Heijn opende vanmorgen de grootste supermarkt van Nederland. Onder de naam XL (extra large) wil AH de komende jaren 50 van deze winkels, drie keer zo groot als normaal, bouwen.
Met de opening van de eerste megasupermarkt Albert Heijn XL, vandaag in Arnhem, heeft Ahold zijn strategie volbracht. Na jaren denkwerk en verscheidene testwinkels in distributiehallen zet het concern voorlopig de laatste stap met een supermarkt die drie keer zo groot is als een doorsneewinkel van Albert Heijn. Voorlopig komen er in Nederland 50 XL's.
XL is het sluitstuk van de poging van Ahold om het weglekken van omzet in zijn gewone supermarkten op te vangen. In het midden van de jaren negentig zag het bedrijf dat consumenten steeds vaker hun voeding buiten de supermarkt kochten. Albert Heijn besefte dat het in de toekomst niet zozeer ging om verovering van marktaandeel van zijn supermarkten, maar om het `maagaandeel' van klanten. Albert Heijn wil zoveel mogelijk voedingsmiddelen leveren. Maakt niet uit wat, waar en hoe.
Allereerst kwam Albert Heijn in 1997 met supermarkten bij NS-stations om daar de snackende reiziger te bedienen, degenen die een snel ontbijt of lunch wilde kopen of passanten die nog een paar boodschappen waren vergeten voor het avondeten. De omzet van de AH-stationwinkels is prima, maar vooral de vette marges brengen veel geld in het laatje.
De tweede fase in het plan van Albert Heijn om omzetlekken te dempen, waren de benzinepompstations. Automobilisten waren nóg eerder dan treinreizigers bereid hoge prijzen te betalen voor hun broodje kaas, blikje cola of beker koffie. Drie jaar geleden opende AH de eerste winkels bij de benzinestations van Shell, maar een jaar later sneuvelde deze samenwerking om onopgehelderde redenen. Meest waarschijnlijk is dat ze ruzie kregen over de verdeling van de winst. Drie maanden geleden kondigde Albert Heijn aan met de nummer twee van de benzinemarkt in zee te gaan, Esso. Gisteren al opende AH in Bussum zijn eerste Esso-pompwinkel in Bussum. Later dit jaar volgen er nog tien. Als de pompwinkels goed lopen, komen er de komende jaren 50 à 75 pompwinkeltjes bij.
Vervolgens stapte Ahold in de foodservicemarkt, waarbij het concern voeding levert aan grootverbruikers als restaurants, kantines en scholen. Net als in de Verenigde Staten eten Europeanen vaker buitenshuis, vooral tweeverdieners. De omzet van supermarkten in Europa stijgt de komende jaren met gemiddeld 2 procent schatten deskundigen, terwijl het `maagaandeel' buiten de deur jaarlijks toeneemt met 10 tot 15 procent. Ahold nam eerst het Nederlands-Belgische foodservicebedrijf Deli XL over en kocht vorig jaar enkele belangrijke spelers in de VS, onder meer US Foodservice en Alliant. De foodservicemarkt in de VS groeit de komende acht jaar van 450 tot 650 miljard euro.
Albert Heijn grijpt ook het hongerige winkelpubliek in zijn kraag. In drukke stadscentra wil het bedrijf mensen bereiken die hun eten op straat kopen. Dat kan slenterende schooljeugd zijn of kantoorpersoneel dat op weg naar het werk een gezonde wrap, een meeneemkoffie of een hapklare fruitsalade koopt. AH presenteerde daarom vier maanden geleden zijn eerste AH To Go in Rotterdam, een kleine winkel waar je gemiddeld maar een halve minuut voor de kassa hoeft te wachten. Er zijn nu drie filialen van AH To Go en elke maand komt er een bij.
Tegelijkertijd werd Thuisservice, de online bezorgdienst van boodschappen, aangepakt. Deze divisie kwakkelde al jaren, maar na het succes van concurrent Max Foodmarket, werd Thuisservice nieuw leven ingeblazen. De logistiek werd onder handen genomen en het assortiment uitgebreid. Zo probeert AH niet alleen Max Foodmarket de pas af te snijden, maar ook de concurrerende pizzakoeriers en afhaalchinezen.
XL speelt in op het wegtrekken van supermarktbezoekers uit de binnenstad. De centra slibben dicht en parkeren is duur, zodat klanten uitwijken naar de periferie van de stad.
7 december 2013 – De Top-2000 begint op 25 december om 12.00 uur. Tot aan de jaarwisseling worden deze 2000 liedjes allemaal één keer gedraaid. Hoeveel liedjes zijn dat gemiddeld per uur? Rond af op een geheel getal. (Rekenmachine toegestaan.) Deze opgave is een voorbeeld van het soort vraagstuk dat wordt voorgelegd in de Rekentoets
7 december 2013 - De Top-2000 begint op 25 december om 12.00 uur. Tot aan de jaarwisseling worden deze 2000 liedjes allemaal één keer gedraaid. Hoeveel liedjes zijn dat gemiddeld per uur? Rond af op een geheel getal. (Rekenmachine toegestaan.)
Deze opgave is een voorbeeld van het soort vraagstuk dat wordt voorgelegd in de Rekentoets voor MBO4, Havo en VWO. Met die toets wordt getracht het rekenniveau van middelbare scholieren te verbeteren. Dat loopt nog niet gesmeerd. Voor de laatste proef-rekenexamens zakten 22 procent van de Vwo’ers en tweederde van de Havo- en Vmbo-leerlingen.
In de top-2000 vraag wordt de leerling aangemoedigd een gemiddelde naar een geheel getal af te ronden. Dat is een ernstige methodologische fout, volgens emeritus hoogleraar wiskunde Jan van de Craats. In een hoorzitting in de Tweede Kamer noemde hij de vraagstelling van 27 van de 48 situatie-vragen van dit type ,,gekunsteld, misleidend of ronduit absurd’’. Van 11 van deze 48 vragen was de formulering ,,dubbelzinnig of aanvechtbaar’’. Slechts 12 van de 60 vragen in de hele toets moesten zonder rekenmachine worden beantwoord – en ,,die waren van het niveau groep 6’’.
Let wel, het gaat hier niet om hogere wiskunde maar om het toetsen van rekenvaardigheid die leerlingen aan het eind van de basisschool zouden moeten bezitten. Omdat Pabo-studenten en gevorderde middelbare scholieren de laatste jaren slecht bleken te rekenen is een verplichte rekentoets voor het hele voortgezet onderwijs bedacht. Het resultaat moet voor het eindexamen gaan meetellen. Als dat nu al zo was zou de uitkomst dramatisch zijn.
Zowel de Eerste als de Tweede Kamer spraken deze week over de kwaliteit van het onderwijs. Zij bogen zich over de vraag hoe je die kwaliteit eigenlijk toetst. De resultaten van eerder politieke beslissingen op dat gebied vallen, mild gezegd, nogal tegen. De kernvraag is, net als bij veel andere kwesties: hoe zinvol is het dat democratische politiek gedetailleerd ingrijpt in het dagelijks werk van een beroepsgroep?
Kunt u het met elkaar niet oplossen, wie zijn wij?!, verzuchtte een Kamerlid tijdens de hoorzitting waar een stoet deskundigen zich uitsprak over de rekentoetskwestie. Afgezien van het feit dat de deskundigen uit praktijk en theorie het grondig oneens zijn, was het een slagje te makkelijk de bal zo te kaatsen.
Zoals vaak heeft de Kamer zich op goede gronden zorgen gemaakt over signalen dat iets belangrijks niet goed gaat. In dit geval het rekenen. Maatregelen! Meten! De toets-reflex viert nog hoogtij op het ministerie. In het parlement is het enthousiasme bekoeld: onlangs sneuvelde de verplichte kleutertoets, over invoering van een verplichte Cito eindtoets in het basisonderwijs is lang gepraat, en nu heeft de Tweede Kamer de rekentoets voor het voortgezet onderwijs weer op de agenda gezet voor na de kerstvakantie.
De meest verleidelijke optie is dan om een commissie te benoemen, de kandidaat-voorzitter zat in de persoon van de knappe wiskundige Jan-Karel Lenstra al bij de hoorzitting. Maar beter zou zijn als de Kamer de moed van de zelfreflectie opbracht en besefte dat zij jarenlang heeft toegekeken en ja-gestemd bij invoering van een staatsdidactiek op het gebied van rekenen. Ook de eerdere KNAW-commissie-Lenstra heeft niet volledig de vinger op die zere plek gelegd.
Het rekenonderwijs is overgenomen door de geestelijke erfgenamen van de grote wiskundige Hans Freudenthal. Zij hebben het rekenen met rijtjes sommen en staartdelingen afgedaan als ‘het rekenen van opa’. In de woorden van wiskunde-docente Karin den Heijer: ,,Het rekenexamen is het eindpunt op een weg van didactische mythen en blunders die de afgelopen twintig jaar hebben geleid tot de verloedering van het rekenonderwijs op de basisschool.’’ Daar is geen woord Russisch bij.
Volgens de nieuwe methode, die door de Inspectie actief is opgelegd aan alle basisscholen, is het toepassen van onbegrepen regels taboe. Leerlingen moeten zelf oplossingsstrategieën bedenken, net als in het echte leven, bij de groenteman of in het sportcommentaar. Vandaar al die situatie- of context-opgaven. ,,Rekenen werd begrijpend lezen’’, aldus Den Heijer. Het wordt Realistisch Rekenen genoemd, maar met dat realisme valt het in de gewraakte Rekentoets nogal mee, signaleerde Van de Craats.
Tijdens de hoorzitting woensdag kwam een onmiskenbare tweedeling aan het licht. Docenten uit Havo en VWO, wiskundigen en methodologen kraakten de huidige toets én de vooronderstellingen eronder, terwijl docenten van de meer praktijkgerichte schooltypen er wel mee verder wilden want zonder praktijkvoorbeelden boeit rekenen hun leerlingen niet. Alleen moet de toets worden verbeterd. De vraag is of dat kan. De sommen vol situatieschetsen en praktijkgevallen passen binnen de huidige, onbewezen staatsrekenmethode.
Dat is het echte drama. Juist de leerlingen die moeizaam of middelmatig leren krijgen geen zekerheid, geen vaardigheden ingeslepen. Zijn zij niet zo talig maar misschien best praktisch en rekenkundig kansrijk, dan raken zij in het huidige woordenbos het zicht op gewoon goed rekenen kwijt. In plaats van de miljoenen die staatssecretaris Dekker, toegeknikt door het evenzeer in realistisch rekenen ondergedompelde College voor Examens en het Cito, werpt naar intensiveringstrajecten, steunpunten en referentieniveaus, zouden Kamer en kabinet moeten inzien wat de nadelen zijn als zij een beroepsgroep steeds dwingender de les voorschrijven.
Hoe lang zal het duren voordat iemand in Den Haag vraagt of het rekenonderwijs op de basisschool misschien helemaal op de schop moet?
Auke van der Woud gaat in gedachten terug naar zijn jeugd, jaren vijftig, midden in Sneek. ’s Avonds in bed, boven de schoenenwinkel van zijn vader, hoorde hij koeien en kikkers. „Zo klein was de stad nog, zo dichtbij het platteland.” De velden stonden in de winter en het vroege voorjaar altijd onder water en werden, als ze droog lagen, doorsneden door talloze sloten. Ontwatering en grootschalige ruilverkaveling moesten nog beginnen.
Van der Woud is emeritus hoogleraar architectuurgeschiedenis aan de Rijksuniversiteit Groningen en bekend van zijn boeken over landschappen en steden in de negentiende eeuw. Het lege land. Koninkrijk vol sloppen. Ik dacht aan hem door die luchtfoto gisteren in de krant van de grotendeels verdorde maïsvelden van boer Twan van der Heijden. Je kon erop zien hoe zijn land veranderd was. Waar de maïs nog min of meer groen was, daar hadden veertig jaar geleden sloten gelegen. „Mijn oma”, zei de boer, 34 jaar, „kende de kleine perceeltjes nog.” Op de sociale media verwezen mensen elkaar naar luchtfoto’s uit Engeland waarop door de droogte de contouren van verdwenen schuurtjes, nederzettingen en negentiende-eeuwse siertuinen zichtbaar zijn geworden.
In zijn boek De nieuwe mens, uit 2016, beschrijft Auke van der Woud de ‘Chromo-Topographische Kaart’ waarop het Nederlandse landschap rond 1900 is getekend. Er is vrijwel niets meer van over. Walcheren: duizenden akkers en weilandjes, vaak met heggen als afrastering. Zuid-Limburg: talloze appelboomgaarden. De Achterhoek: smalle, met houtwallen omgeven ontginningskavels. Drenthe: heide en onafzienbare zandverstuivingen, bezaaid met stenen uit de laatste IJstijd. Nederland was parkachtig mooi, schrijft Auke van der Woud, en verrassend als een Engelse landschapstuin. De randen van graanvelden waren bloemenzeeën.
Nee, hij verlangt niet terug naar het verleden. Hij kijkt naar die oude kaarten zoals je naar een schilderij kijkt of naar muziek luistert: om de schoonheidservaring. Bij het Nederlandse landschap nu heeft hij dat zelden meer. „Saai en eentonig.” En de luchtfoto in de krant? Alsof je op de scan van een schilderij opeens een schilderij eronder ziet. Hij weet er even geen ander woord voor dan ‘fascinerend’. „Wat mensen ook hadden toen er op luchtfoto’s van het Amazonegebied een Incastad was ontdekt. Dat kon je zien aan de kleur van de bomen.”
Er is, zeg ik, sinds 1900 wel veel meer bos in Nederland bij gekomen. „Stedelingen waarderen dat zeer”, zegt hij. „Ze lopen er ook graag in, af en toe. Ik was eens op een bijeenkomst over de toekomst van Drenthe, iedereen wilde vijf procent meer bos. Ik zei: waarom niet vijf procent kappen? Lege landschappen, zoals in de negentiende eeuw, daar hebben we zo weinig van. Bos is ook goed, hoor. Zuurstof, vogels. Maar” – hij lacht – „ik haat bos. Saai en eentonig.”
Jannetje Koelewijn (j.koelewijn@nrc.nl) schrijft op deze plek voorlopig een wisselcolumn met Tom-Jan Meeus.