1 Herontwikkeling vliegbasis Soesterberg Toetsingsadvies over het milieueffectrapport 3 maart 2010 / rapportnummer
3 1. OORDEEL OVER HET MER De provincie Utrecht en de gemeenten Soest en Zeist hebben, in samenwerking met het ministerie van Defensie, het voornemen om het gebied van de Vliegbasis Soesterberg te herontwikkelen tot een hoogwaardig natuurgebied met recreatief medegebruik, recreatieve functies (bezoekerscentrum en museumkwartier) en een woningbouwlocatie (440 woningen). Om de herontwikkeling ruimtelijk mogelijk te maken is een structuurvisie herinrichting Vliegbasis Soesterberg opgesteld, als partiële herziening van de provinciale ruimtelijke structuurvisie Voor de besluitvorming over de herziening van de structuurvisie wordt een procedure voor een planmilieueffectrapportage (m.e.r.) doorlopen. Het college van Gedeputeerde Staten (GS) van de provincie Utrecht heeft op 15 december 2009 het ontwerp van de partiële herziening van de structuurvisie vastgesteld. Provinciale Staten (PS) van Utrecht zijn bevoegd gezag. De Commissie 2 is van oordeel dat het milieueffectrapport (MER) de milieueffecten van het voornemen helder en overzichtelijk in beeld brengt. Opname in het MER van een verwaarlozingscenario maakt een vergelijking mogelijk tussen de huidige situatie, het voornemen en de situatie waarin geen ontwikkeling plaatsvindt. De essentiële informatie voor de besluitvorming is in het MER aanwezig. Toetsing van het ruimtelijk plan 3 aan de saldobenadering uit het beleid voor de Ecologische Hoofdstructuur (EHS) wijst uit dat het voornemen per saldo leidt tot meer natuur en betere natuurkwaliteit ten opzichte van de huidige situatie. De Commissie merkt op dat de beoogde ontwikkeling van schraalgraslanden onzeker is, vanwege de bestaande achtergronddepositie van stikstof. Daarnaast kunnen betreding en verstoring van negatieve invloed zijn op het realiseren van de geformuleerde natuurambities, zowel voor kwetsbare flora (hei, heischrale graslanden en schraalgraslanden) als fauna (tapuit, boommarter). Een inpassingsplan of bestemmingsplan is de volgende stap in het proces om het voornemen te realiseren. Hiervoor zal een procedure voor een besluitm.e.r. worden doorlopen. De Commissie adviseert om voor de vervolgbesluitvorming maatregelen uit te werken om onomkeerbare effecten op de natuurkwaliteit in de uitvoeringsfase en negatieve effecten van betreding en verstoring na realisatie te voorkomen. Ook zijn detaillering en nadere visualisatie van de landschappelijke inpassing van museumkwartier en woningbouwlocatie belangrijk. In hoofdstuk 2 wordt het oordeel van de Commissie nader toegelicht en worden aanbevelingen gedaan voor het vervolgproces. 1 Provinciale Staten (PS) van Utrecht stelden op 13 december 2004 het Streekplan vast. Het streekplan is beleidsneutraal omgezet in een structuurvisie met het besluit van PS op 21 september Voor de samenstelling van de werkgroep van de Commissie m.e.r., haar werkwijze en verdere projectgegevens, zie bijlage 1 bij dit advies. Projectgegevens en bijbehorende stukken, voor zover digitaal beschikbaar, zijn ook te vinden via onder adviezen. 3 Voorafgaand aan het opstellen van het ontwerp van de partiële herziening van de structuurvisie zijn de uitgangspunten voor de herontwikkeling vastgelegd in een ruimtelijk plan. Dit plan is vastgesteld door Provinciale Staten van Utrecht en de gemeenteraden van Soest en Zeist d.d. 11 juni
4 2. TOELICHTING OP HET OORDEEL 2.1 Algemeen Voorafgaand aan de structuurvisie herinrichting Vliegbasis Soesterberg is door de provincie Utrecht en de gemeenten Soest en Zeist een ruimtelijk plan opgesteld, waarin de randvoorwaarden en uitgangspunten voor herontwikkeling zijn vastgelegd. In het MER zijn zowel de herontwikkeling als de te verwachten ontwikkeling zonder het voornemen (verwaarlozingscenario) vergeleken met de huidige situatie. Het verwaarlozingscenario houdt in dat het terrein is opengesteld, de gebouwen zijn verlaten en er geen activiteiten en specifiek beheer meer plaatsvinden. De milieugevolgen van het voornemen en van de te verwachten ontwikkeling zonder het voornemen zijn overzichtelijk in beeld gebracht. Bij het positieve oordeel over het MER plaatst de Commissie de kanttekening dat de kaarten in het MER in een aantal gevallen slecht leesbaar zijn. Verder bevorderen de vele terugverwijzingen in de partiële herziening van de structuurvisie en het MER naar de structuurvisie en de toetsing saldobenadering de zelfstandige leesbaarheid van de partiële herziening en het MER niet. De provincie Utrecht heeft de Commissie gevraagd op welke aspecten het plan-mer moet worden aangevuld of aangepast om te kunnen voldoen aan de vereisten voor een besluit-mer. Dit hoofdstuk gaat hier op in. 2.2 Locatie museumkwartier De uitgangspunten voor herontwikkeling van de vliegbasis zijn in november 2006 vastgesteld door PS van de provincie Utrecht en de gemeenteraden van Soest en Zeist. Eén van de uitgangspunten is de vestiging van een militair museum op de huidige locatie. Locatiealternatieven voor het museumkwartier zijn in het MER niet verder onderzocht. Bij het opstellen van het ruimtelijk plan zijn verschillende varianten voor de locatie van het museumkwartier afgewogen. Uit paragraaf van het MER blijkt dat vanwege de aanwezige infrastructuur en bebouwing het Rijk de beoogde locatie het meest geschikt vindt. Paragraaf van het MER geeft aan dat de EHS-saldobenadering mede sturend is geweest voor de locatiekeuze. Uit het MER blijkt dat het museumkwartier op de beoogde locatie verstorende effecten heeft en daarmee beperkingen kan opleveren voor de ontwikkeling van natuur. Daarom zijn beheermaatregelen noodzakelijk om daadwerkelijk aan de eisen van de EHS-saldobenadering te kunnen voldoen (zie ook paragraaf 2.4 van dit advies). De Commissie adviseert voor de vervolgbesluitvorming over de locatie van het museumkwartier beheermaatregelen uit te werken om de beoogde natuurontwikkeling te kunnen waarborgen. 2.3 Verkeer en vervoer In het MER wordt aangegeven, dat er een openbaar vervoerverbinding tussen NS-station Den Dolder en Soesterberg via het nieuwe museum zal worden geëxploiteerd. Aan dit idee is geen concrete invulling gegeven. Hierdoor kan -4-
5 thans niet worden getoetst in hoeverre deze verbinding de vermelde effectiviteit zal hebben (een OV-aandeel van 10%). Ook is niet bekend hoe de exploitatie zal plaatsvinden. Als er minder personen van het openbaar vervoer gebruik maken, zullen er waarschijnlijk meer per auto komen. Gezien het reeds hoge aandeel van het autoverkeer zal het effect op luchtkwaliteit en geluid beperkt van omvang zijn. Om een nauwkeuriger berekening van de effecten mogelijk te maken is het van belang inzicht te verkrijgen wat dit mogelijk betekent voor de vervoerstromen in het studiegebied. De Commissie adviseert voor de vervolgbesluitvorming inzichtelijk te maken hoe een OV-aandeel van 10% van het aantal bezoekers zal worden gerealiseerd, dan wel wat de verkeer- en vervoerseffecten zijn wanneer deze ambitie niet wordt bereikt. 2.4 Natuur Omdat het gebied binnen de EHS ligt is toetsing van het voornemen aan het EHS-beleid noodzakelijk. Hierbij is de EHS-saldobenadering toegepast. De toetsing 4 aan de EHS-saldobenadering geeft een helder beeld van de beoogde kwantitatieve en kwalitatieve natuurontwikkeling. Kwantiteit In de toekomstige situatie is sprake van een inrichting met 378,5 ha natuur en 72,9 ha overig gebruik. Kwantitatief is sprake van een toename van het aantal ha natuur ten opzichte van de huidige situatie (317,4 ha). Kwaliteit De kwaliteitwinst is beoordeeld aan de hand van de geformuleerde wezenlijke kenmerken en waarden van het EHS-gebied. Het voornemen is getoetst aan effecten op de huidige en potentiële natuurwaarden. De toetsing aan de EHS-saldobenadering toont aan dat het voornemen per saldo een verbetering betekent voor de natuurkwaliteit. Wel heeft het voornemen een ongunstig effect op verstoringsgevoelige soorten, zoals de tapuit. Het MER laat een ambitieuze doelstelling zien voor de beoogde natuurontwikkeling. In het MER wordt onderkend dat het voornemen verstoring van natuur als gevolg van recreatie met zich meebrengt. In het verleden heeft het hoogwaardige schraalgrasland zich kunnen ontwikkelen onder omstandigheden van relatieve rust en specifiek maaibeheer. Door toekomstige betreding kan deze kwaliteit achteruitgaan. De Commissie wijst er verder op dat de hoogte van de achtergronddepositie van stikstof in het gebied de ontwikkeling van nieuwe graslanden met grote ecologische kwaliteiten in de weg kan staan. Om de geformuleerde ambitie te kunnen benaderen zijn uitgebreide monitoring, specifiek beheer en mogelijk aanvullende maatregelen, die de effecten van betreding en de effecten van stikstofdepositie verminderen, van belang. Daarnaast is het onzeker, gezien het toekomstig recreatief gebruik en de locatiekeuze voor het museumkwartier, of de corridorfunctie van het gebied geschikt is voor soorten als boommarter en edelhert. Hier kan in de verdere uitwerking van het voornemen aandacht aan worden besteed. 4 Toetsing vindt plaats door de provincie. Omdat de provincie Utrecht initiatiefnemer is, is het ministerie van LNV gevraagd de toepassing van de saldobenadering te toetsen. Op 17 februari 2009 heeft het ministerie te kennen gegeven dat het ruimtelijk plan in overeenstemming is met de spelregels voor de EHS-saldobenadering. -5-
6 Het uit te werken beheerplan zal ondermeer ingaan op de instandhouding van beschermde soorten 5, en speelt een rol bij het realiseren van de natuurdoelstelling. In de vervolgfase zal op grond van het EHS-beleid de realisatie van de doelstelling moeten worden gewaarborgd. 6 De Commissie adviseert bij de uitwerking van het voornemen inzichtelijk te maken met welke maatregelen de beoogde natuurkwaliteit wordt gewaarborgd. 2.5 Landschappelijke inpassing In het vervolgproces van het voornemen moet de landschappelijke inpassing verder worden uitgewerkt. Het museumkwartier is in het ruimtelijk plan meer uitgewerkt dan de woningbouwlocatie. Voor de woningbouwlocatie zijn de uitgangspunten en eisen nog niet vastgelegd. Het ruimtelijk plan geeft een globale stedenbouwkundige schets. Naast een meer gedetailleerde uitwerking is een visualisatie van de landschappelijke inpassing van belang. De Commissie adviseert voor de vervolgbesluitvorming een meer gedetailleerde uitwerking en visualisatie te maken van de landschappelijke inpassing van het museumkwartier en de woningbouwlocatie. 5 zie paragraaf toetsing ruimtelijk plan aan saldobenadering EHS, Arcadis, 26 januari zie ook zienswijze Stichting Milieuzorg Zeist e.o. -6-
7 BIJLAGE 1: Projectgegevens toetsing plan-mer Initiatiefnemer: het college van Gedeputeerde Staten van de provincie Utrecht Bevoegd gezag: de gemeenteraden van Soest en Zeist en de Provinciale Staten van de Provincie Utrecht Besluit: partiële herziening provinciale ruimtelijke structuurvisie Categorie Gewijzigd Besluit m.e.r. 1994: C9, D10.1 plan-m.e.r. vanwege kaderstelling voor categorie C9, D10.1 Activiteit: transformatie van het gebied van de Vliegbasis Soesterberg tot een hoogwaardig natuurgebied met recreatief medegebruik, recreatieve functies en een woningbouwlocatie. Procedurele gegevens: advies aanvraag: 15 april 2008 advies reikwijdte en detailniveau: 28 april 2008 ter inzage legging MER: 22 december 2009 t/m 15 februari 2010 aanvraag toetsingsadvies bij de Commissie m.e.r.: 18 december 2009 toetsingsadvies uitgebracht: 3 maart 2010 Samenstelling van de werkgroep: Per project stelt de Commissie een werkgroep samen bestaande uit enkele deskundigen, een voorzitter en een werkgroepsecretaris. De werkgroepsamenstelling bij het onderhavige project is als volgt: mr. F.W.R. Evers (voorzitter) drs. S.R.J. Jansen prof. dr. J.M. Mastop D. Spel (secretaries) ir. J. Termorshuizen Werkwijze Commissie bij toetsing: Tijdens de toetsing gaat de Commissie na of het MER voldoende juiste informatie bevat om het milieubelang volwaardig mee te kunnen wegen in de besluitvorming. De Commissie gaat bij het toetsen uit van de wettelijke eisen voor de inhoud van een MER, zoals aangegeven in artikel 7.10 van de Wet milieubeheer en de documenten over de reikwijdte en het detailniveau van het MER. Indien informatie ontbreekt, onvolledig of onjuist is, beoordeelt de Commissie of zij dit een essentiële tekortkoming vindt. Daarvan is sprake, als aanvullende informatie in de ogen van de Commissie kan leiden tot andere afwegingen. In die gevallen adviseert de Commissie de ontbrekende informatie alsnog beschikbaar te stellen, alvorens het besluit wordt genomen. Opmerkingen over niet-essentiële tekortkomingen in het MER worden in het toetsingsadvies opgenomen, voor zover ze kunnen worden verwerkt tot duidelijke aanbevelingen voor het bevoegde gezag. De Commissie richt zich in het advies dus op hoofdzaken die van belang zijn voor de besluitvorming en gaat niet in op onjuistheden of onvolkomenheden van ondergeschikt belang. Zie voor meer informatie over de werkwijze van de Commissie op de pagina Commissie m.e.r. Betrokken documenten: De Commissie heeft de volgende documenten betrokken bij haar advisering:
8 Ontwerp Structuurvisie Herinrichting Vliegbasis Soesterberg, Partiële herziening van de Provinciale Ruimtelijke Structuurvisie , 15 december 2009; Ruimtelijk Plan Vliegbasis Soesterberg, Programmabureau Hart van de Heuvelrug, maart 2009; Ruimtelijk plan Vliegbasis Soesterberg, toetsing aan de saldobenadering EHS, Arcadis, januari De Commissie heeft kennis genomen van de zienswijzen en adviezen, die zij van het bevoegd gezag heeft ontvangen. Dit advies verwijst naar een reactie als die nieuwe inzichten naar voren brengt over specifieke lokale milieuomstandigheden of te onderzoeken alternatieven. Een overzicht van de zienswijzen en adviezen is opgenomen in bijlage 2.
12 Toetsingsadvies over het milieueffectrapport Herontwikkeling vliegbasis Soesterberg De provincie Utrecht en de gemeenten Soest en Zeist hebben het voornemen om het gebied van de Vliegbasis Soesterberg te herontwikkelen tot een hoogwaardig natuurgebied met recreatief medegebruik, recreatieve functies (bezoekerscentrum en museumkwar-tier) en een woningbouwlocatie (440 woningen). Om de herontwikkeling mogelijk te maken is een structuurvisie opgesteld, als partiële herziening van de provinciale ruimtelijke structuurvisie Provinciale Staten van Utrecht zijn bevoegd gezag. ISBN:
Centrumgebied Groene Peelvallei Toetsingsadvies over het milieueffectrapport 4 juni 2010 / rapportnummer 2403-38 1. OORDEEL OVER HET MER Het Centrumgebied Groene Peelvallei is in het kader van het Reconstructieplan
Oeverpark Badplaats Nesselande Toetsingsadvies over het milieueffectrapport 29 april 2009 / rapportnummer 1901-71 OORDEEL OVER HET MER De gemeente Rotterdam heeft het voornemen om aan de zuidoever van
Bestemmingsplannen Boerestreek en Bosberg (Appelscha) gemeente Ooststellingwerf Toetsingsadvies over het milieueffectrapport 26 februari 2013 / rapportnummer 2602 76 1. Oordeel over het milieueffectrapport
City Theater, Amsterdam Toetsingsadvies over het milieueffectrapport 6 november 2007 / rapportnummer 1942-41 1. OORDEEL OVER HET MER City v.o.f. (initiatiefnemer) heeft het voornemen om het City Theater
Glastuinbouwintensiveringsgebied Tinte Toetsingsadvies over het milieueffectrapport 29 maart 2011 / rapportnummer 2513 24 1. Oordeel over het MER De gemeente Westvoorne heeft het voornemen om het bestemmingsplan
Vrije Universiteit/Vrije Universiteit medisch centrum Toetsingsadvies over het milieueffectrapport 15 september 2011 / rapportnummer 2418 89 1. Oordeel over het MER De Vrije Universiteit (VU) van Amsterdam
Structuurvisie Tiel 2030 Toetsingsadvies over het milieueffectrapport en de aanvulling daarop 16 december 2009 / rapportnummer 2325-43 1. OORDEEL OVER HET MER EN DE AANVULLING Burgemeester en wethouders
Zoekzones stedelijke functies gemeente Ede Toetsingsadvies over het milieueffectrapport 20 augustus 2008 / rapportnummer 2079-37 1. OORDEEL OVER HET MER Het College van burgemeester en wethouders van
Pluimveehouderij Van Deurzen Toetsingsadvies over de actualisatie van het milieueffectrapport 26 januari 2009 / rapportnummer 1372-127 1. OORDEEL OVER HET AANGEPASTE MER De heer H. van Deurzen is voornemens
Hermitage Amsterdam Toetsingsadvies over het milieueffectrapport 15 april 2005 / rapportnummer 1414-68 Het bestuur van het stadsdeel Amsterdam Centrum Postbus 202 1000 AE AMSTERDAM uw kenmerk uw brief
Woningbouwlocatie Nieuwveense Landen Meppel 2009 Aanvullend toetsingsadvies over het milieueffectrapport en de aanvulling daarop
Woningbouwlocatie Nieuwveense Landen Meppel 2009 Aanvullend toetsingsadvies over het milieueffectrapport en de aanvulling daarop 28 juni 2010 / rapportnummer 1323-170 1. OORDEEL OVER HET MER De gemeente
Ontwikkeling woningbouw en voorzieningen Hoofddorp-Zuid Toetsingsadvies over het milieueffectrapport en de aanvulling daarop 12 september 2011 / rapportnummer 2315 139 1. Oordeel over het MER Het college
Bestemmingsplan buitengebied Woudrichem Toetsingsadvies over het milieueffectrapport 26 januari 2011 / rapportnummer 2294-62 1. Oordeel over het MER De gemeente Woudrichem wil het bestemmingsplan voor
Uitbreiding pluimveebedrijf Wegdam BV, gemeente Hof van Twente Toetsingsadvies over het milieueffectrapport en de aanvulling daarop 14 oktober 2010 / rapportnummer 2273-70 1. Oordeel over het MER en de
Structuurvisie Prinses Beatrixlaan Rijswijk Toetsingsadvies over het milieueffectrapport 24 augustus 2011 / rapportnummer 2539 28 1. Oordeel over het MER De Gemeente Rijswijk heeft het voornemen een structuurvisie
Bestemmingsplan Buitengebied Rijnwoude Toetsingsadvies over het milieueffectrapport 27 oktober 2014 / rapportnummer 2929 09 1. Oordeel over het Milieueffectrapport (MER) De gemeente Alphen aan den Rijn
De Volgerlanden-Oost te Hendrik-Ido-Ambacht Aanvullend toetsingsadvies over het geactualiseerde milieueffectrapport
De Volgerlanden-Oost te Hendrik-Ido-Ambacht Aanvullend toetsingsadvies over het geactualiseerde milieueffectrapport 1 december 2009 / rapportnummer 840-176 1. OORDEEL OVER HET MER De gemeente Hendrik-Ido-Ambacht
Windpark Zeewolde Toetsingsadvies over het milieueffectrapport 30 mei 2017 / projectnummer: 3089 1. Advies in het kort De Ontwikkelvereniging Zeewolde wil samen met de gemeente Zeewolde, de provincie
Bedrijventerrein Hessenpoort 2 te Zwolle Toetsingsadvies over het milieueffectrapport 27 juli 2005 / rapportnummer 1350-104 Gemeenteraad van Zwolle Postbus 10007 8000 GA ZWOLLE uw kenmerk uw brief ons
Structuurvisie ondergrondse infrastructuur, gemeente Terneuzen Toetsingsadvies over het milieueffectrapport 29 januari 2014 / rapportnummer 2855 16 1. Oordeel over het milieueffectrapport (MER) Het college
Toetsingsadvies over het Milieueffectrapport Uitbreiding Dierenpark Amersfoort en de aanvulling daarop 3 oktober 2002 1179-104 ISBN 90-421-1030-9 Utrecht, Commissie voor de milieueffectrapportage. INHOUDSOPGAVE
Werklandschap Assen-Zuid Toetsingsadvies over het milieueffectrapport 29 augustus 2011 / rapportnummer 2545 55 1. Oordeel over het MER De gemeente Assen heeft het voornemen om in het gebied tussen de
Bestemmingsplan buitengebied gemeente Someren 2014 Toetsingsadvies over het milieueffectrapport 20 mei 2014 / rapportnummer 2882 15 1. Oordeel over het Milieueffectrapport De gemeente Someren stelt het