1 Examen VMBO-GL en TL 2013 tijdvak 1 maandag 27 mei uur economie CSE GL en TL Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 48 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 58 punten te behalen. Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald kunnen worden. GT-0233-a-13-1-o
2 Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. Lenen kost geld Bij de beantwoording van de vragen 1 tot en met 6 moet je soms gebruikmaken van informatiebron 1 in de bijlage. Je kent vast wel de reclames over geld lenen. Door deze reclames wordt geld lenen blijkbaar door velen als de normaalste zaak van de wereld beschouwd. Extra geld, dat klinkt aantrekkelijk. Dat vindt Wim, een veertigjarige onderwijsmanager uit Beneden Leeuwen ook wel. 1p 1 Veel mensen lenen geld voor de aanschaf van een duurzaam consumptiegoed. Men onderscheidt nog meer motieven om geld te lenen. Noem nog één ander motief van mensen om geld te lenen. Gebruik informatiebron 1. 2p 2 Een voorbeeld van een duurzaam consumptiegoed is een lcd-tv. Wim wil heel graag een lcd-tv aanschaffen. Hij ziet de advertentie uit de informatiebron. Wim wil de tv niet contant betalen, want dan is al zijn spaargeld op. Hij vraagt zich af wat de tv hem méér kost als hij voor financiering kiest. Laat met een berekening zien dat de prijs van deze tv bij financiering ruim 57% hoger is dan de prijs bij contante betaling. Schrijf je berekening op. 2p 3 Verschillende instanties geven de consument voorlichting over geld lenen. Eén van die instanties is het Nibud. Na een tip van zijn buurvrouw bezoekt Wim de website van het Nibud. Het Nibud adviseert consumenten: Stel uzelf twee vragen voor u een lening aangaat. Maak de zinnen kloppend door de juiste woorden te kiezen. Doe het zo: Noteer de getallen (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de getallen de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes staan. Kunt u het bedrag ook zelf sparen? Is de aankoop wel echt zo dringend nodig? Lenen kost namelijk altijd geld door de (1) (rente / aflossing / rente én aflossing) die u moet betalen. Past de lening in uw begroting? Een lening geeft een maandelijkse aflossingsverplichting. De (2) (dagelijkse uitgaven / vaste lasten / incidentele uitgaven) worden hierdoor dus hoger. GT-0233-a-13-1-o 2 / 15 lees verder
3 1p 4 Vrijwel iedereen die een krediet heeft, is geregistreerd bij het Bureau Krediet Registratie (BKR) in Tiel. Bij het BKR is bekend welke kredieten iemand op dit moment heeft en welke kredieten iemand de afgelopen vijf jaar heeft beëindigd. Kredietverleners kunnen informatie over een consument opvragen bij het BKR. Leg uit waarom vooral kredietverleners belang hebben bij deze informatie. 1p 5 Banken maken veelvuldig gebruik van informatie van het BKR. Ook de consument heeft financieel voordeel van het registreren van een lening bij het BKR. Hieronder staan drie tussenstappen. 1 Banken hebben lagere kosten. 2 Banken lopen minder risico. 3 Banken brengen minder kredietkosten in rekening. In welke regel staan de tussenstappen in een logische volgorde? A registratie van de lening bij het BKR financieel voordeel consument B registratie van de lening bij het BKR financieel voordeel consument C registratie van de lening bij het BKR financieel voordeel consument D registratie van de lening bij het BKR financieel voordeel consument E registratie van de lening bij het BKR financieel voordeel consument F registratie van de lening bij het BKR financieel voordeel consument 1p 6 Wim heeft nog steeds geen lcd-tv gekocht. Hij is er ondertussen wel achter gekomen dat er heel wat instanties zijn die zich bemoeien met het lenen van geld door consumenten: het Nibud, het BKR, de overheid. Wim vindt het allemaal erg overdreven. Hij zegt: Ik kan zelf heel goed beslissen of ik geld leen of niet. Ben jij het eens of oneens met Wim? Geef een passend argument voor je mening. GT-0233-a-13-1-o 3 / 15 lees verder
4 Liever doorleren dan werkloos Bij de beantwoording van de vragen 7 tot en met 12 hoef je géén gebruik te maken van een informatiebron. Zaterdag 22 augustus 2009 Uit De Gelderlander : Door de economische crisis kiest een recordaantal jongeren voor langer doorleren op een mbo-school, hogeschool of een universiteit. Liever doorleren dan werkloos is het motto. 1p 7 Leg uit waarom er in bovenstaande tekst sprake kan zijn van verborgen werkloosheid. 1p 8 Het aantal studenten dat zich inschreef voor de Nederlandse universiteiten is ten opzichte van 2008 met 25% gestegen tot in Hoeveel studenten hadden zich in 2008 ingeschreven? Schrijf je berekening op. 2p 9 De extra instroom van studenten brengt aanzienlijke voordelen met zich mee, bijvoorbeeld: economische groei. Leg uit dat de economie op den duur kan gaan groeien als jongeren kiezen voor langer doorleren. 1p 10 In Nederland bestaat de werkloosheidswet (WW). Hebben werkloze schoolverlaters in het algemeen recht op een WW-uitkering? A Ja, de werkloosheid is niet verwijtbaar. B Ja, ze zijn direct beschikbaar voor werk. C Nee, hiervoor moeten ze in de laatste 5 jaar minstens 4 jaar gestudeerd hebben. D Nee, ze hebben nog geen arbeidsverleden. GT-0233-a-13-1-o 4 / 15 lees verder
5 In juli 2009 kwam de regering met het wetsvoorstel Wet Investeren in Jongeren (WIJ). De WIJ verplicht gemeenten jongeren van 18 tot 27 jaar die zich melden voor een uitkering een aanbod te doen. Dit kan een baan zijn, een vorm van scholing of een combinatie van beide, afgestemd op de situatie van de betreffende jongere. Als deze het aanbod niet accepteert, dan krijgt hij ook geen uitkering van de gemeente. 1p 11 Wat kan een reden zijn voor de overheid om in dit wetsvoorstel een vorm van scholing aan te bieden? A de jongeren een groot plezier doen B de kans op een baan vergroten C de vraag naar de productiefactor arbeid verkleinen D het aanbod van de productiefactor arbeid vergroten 1p 12 Zoals vaker bij nieuwe wetten, zijn er ook tegenstanders van de WIJ. Zij zijn van mening dat de jongeren zelf mee moeten betalen aan hun opleiding. Ben jij het hier mee eens? Doe het zo: Neem één van de twee zinnen die past bij jouw mening over op je antwoordblad en vul daarna de zin aan met jouw argument. 1 Ik vind dat jongeren mee moeten betalen aan hun opleiding, omdat 2 Ik vind dat jongeren niet mee hoeven te betalen aan hun opleiding, omdat GT-0233-a-13-1-o 5 / 15 lees verder
6 De teller loopt! Bij de beantwoording van de vragen 13 tot en met 18 moet je soms gebruikmaken van informatiebron 2 in de bijlage. Nederland heeft een fileprobleem. Vooral in de spits staan automobilisten vaak en lang in de file. Er worden vele voorstellen gedaan om het fileprobleem op te lossen. Uitgangspunt in veel van die voorstellen is: hoe meer kilometers je rijdt, hoe meer je moet betalen. Een oud-minister van verkeer en waterstaat presenteerde ooit het wetsvoorstel: de kilometerprijs. In het wetsvoorstel stond het volgende: de vaste autobelastingen (de motorrijtuigenbelasting (MRB) en de aanschafbelasting (BPM)) verdwijnen. De automobilist betaalt alleen voor de werkelijk gereden kilometers. In elk voertuig komt een GPS-apparaatje dat bijhoudt hoeveel, wanneer en waar er gereden wordt. Er komt een basistarief per gereden kilometer in Nederland. De hoogte ervan is mede afhankelijk van de hoeveelheid CO 2 die de auto uitstoot. De overheid wil de CO 2 -uitstoot op deze manier verminderen. Daarnaast kan het zijn dat in de spits op drukke trajecten een toeslag per kilometer betaald gaat worden, de spitstoeslag. 1p 13 Voor welke automobilist zou de rekening het laagst uitvallen op basis van het basistarief, als de wet de kilometerprijs zou worden ingevoerd? A automobilist met een auto met een hoge CO 2 -uitstoot die veel kilometers rijdt B automobilist met een auto met een hoge CO 2 -uitstoot die weinig kilometers rijdt C automobilist met een auto met een lage CO 2 -uitstoot die veel kilometers rijdt D automobilist met een auto met een lage CO 2 -uitstoot die weinig kilometers rijdt 1p 14 Bij het heffen van belastingen hanteert de overheid verschillende uitgangspunten. Op welk beginsel was het wetsvoorstel de kilometerprijs gebaseerd? A het draagkrachtbeginsel B het profijtbeginsel C het progressiebeginsel D het solidariteitsbeginsel GT-0233-a-13-1-o 6 / 15 lees verder
7 1p 15 Volgens economen is de invoering van een hoger tarief in de spits gunstig voor de concurrentiepositie van Nederlandse bedrijven. Hieronder staan drie economische verschijnselen. 1 lagere (transport)kosten 2 minder auto s in de spits 3 minder vertraging In welke regel staan de tussenstappen zo dat de gedachtegang van de economen goed wordt weergeven? A hoger spitstarief betere concurrentiepositie bedrijven B hoger spitstarief betere concurrentiepositie bedrijven C hoger spitstarief betere concurrentiepositie bedrijven D hoger spitstarief betere concurrentiepositie bedrijven E hoger spitstarief betere concurrentiepositie bedrijven F hoger spitstarief betere concurrentiepositie bedrijven Gebruik informatiebron 2. 2p 16 Thomas is benieuwd wat de gevolgen voor hem zouden zijn geweest als de kilometerprijs was ingevoerd. Op de site van de ANWB vindt hij een vergelijking van de autokosten vóór en ná de invoering van de wet de kilometerprijs. Thomas rijdt in een nieuwe VW Golf. Hij rijdt km per jaar, waarvan in het buitenland. Van km per jaar weet hij dat ze onder het spitstarief zouden vallen. De spitstoeslag zou 5 cent per kilometer gaan bedragen. Bereken het verschil tussen zijn totale autokosten per maand vóór de kilometerbeprijzing en ná de kilometerbeprijzing en geef aan of de invoering van de wet een voordeel of een nadeel zou zijn geweest voor Thomas. Schrijf je berekening op. 1p 17 In het systeem van de motorrijtuigenbelasting (MRB) zit een opslag (opcenten) voor de provincies. Deze opcenten voor de provincies zouden vervallen met de afschaffing van de MRB. In het wetsvoorstel mogen provincies dit compenseren met een andere belasting. Thomas zegt: Raar is dat. De regeling is bedoeld om mensen minder auto te laten rijden. Maar degene zonder auto gaat de rekening betalen. Leg uit dat degene zonder auto nadelig uit zou zijn met de invoering van de wet de kilometerprijs. 2p 18 De vrouw van Thomas zegt: Waarom kiezen voor een spitstarief als je ook kunt kiezen voor een verhoging van de accijns op benzine? Volgens de toenmalige minister is de invoering van het spitstarief een betere keuze om het aantal files te verminderen dan een verhoging van de accijns op benzine. Geef een argument voor de bewering van de minister. Vergelijk daarbij de gevolgen van de invoering van het spitstarief met een accijnsverhoging. GT-0233-a-13-1-o 7 / 15 lees verder
8 China: van ontwikkelingsland naar wereldmacht? Bij de beantwoording van de vragen 19 tot en met 24 moet je soms gebruikmaken van informatiebron 3 en 4 in de bijlage. Uit de krant: Door de economische crisis in 2009 kreeg de westerse wereld de neiging om de binnenlandse markten te beschermen. Dit kan een nadeel zijn voor derdewereldlanden, zoals India, China en landen in Afrika. 2p 19 India en China zijn opkomende economieën, maar zij behoren volgens velen nog tot de ontwikkelingslanden of derdewereldlanden. Noem twee kenmerken van ontwikkelingslanden. 1p 20 De Wereldhandelsorganisatie spreekt vaak over protectionisme. Wat is de economische betekenis van het begrip protectionisme? A het beschermen van de binnenlandse markt B het beschermen van de overheid C het beschermen van de vrijhandel D het beschermen van de wereldmarkt 1p 21 De Wereldhandelsorganisatie streeft ernaar de wereldhandel vrijer te maken. Het motief daarvoor is dat vrijhandel de wereldhandel doet toenemen. Wat is het gevolg van vrijhandel voor China? Doe het zo: Noteer de getallen (1), (2), (3) en (4) op je antwoordblad. Vul bij ieder getal het juiste woord in. Kies uit de woorden die tussen haakjes staan. Bij vrijhandel worden onder andere de invoertarieven voor producten uit China (1) (ingevoerd / afgeschaft). Hierdoor krijgt China met zijn producten een (2)... (betere / slechtere) concurrentiepositie ten opzichte van producten uit de rijkere landen. Hierdoor neemt de export van China (3) (toe / af). Dat betekent (4) (meer / minder) inkomsten in China. 1p 22 De inkomsten van een land bepalen mede of een land welvarend is. Zo was in Nederland in 2008 het inkomen per hoofd van de bevolking Nederland had toen een bevolking van 16,7 miljoen mensen. Het (nationaal) inkomen van China in 2008 bedroeg miljard euro. De bevolking bedroeg miljoen mensen (bijna 20% van de wereldbevolking). Hoe groot was het inkomen per hoofd van de bevolking van China in 2008? Schrijf je berekening op. GT-0233-a-13-1-o 8 / 15 lees verder
9 Gebruik informatiebron 3. 1p 23 Een groot deel van het inkomen van China werd verdiend met de uitvoer van goederen en diensten. Hoeveel procent van de totale uitvoer uit China gaat naar Nederland? Schrijf je berekening op. Gebruik informatiebron 4. 1p 24 Er zijn economen die China indelen bij de zogenaamde opkomende economieën. Zij beweren dat China geen ontwikkelingsland meer is. Zij baseren dat vooral op de verdeling van het nationaal inkomen over de verschillende sectoren. Welk gegeven in informatiebron 4 duidt erop dat China geen ontwikkelingsland meer is? Leg je antwoord uit. OPEC Bij de beantwoording van de vragen 25 tot en met 30 moet je soms gebruikmaken van informatiebron 5 in de bijlage. Uit de krant van september 2009: Het laatste half jaar is de olieprijs fors gestegen. De leden van de OPEC (olieproducerende landen) vinden dat 70 dollar per vat de normale olieprijs is. Op dit moment is de olieprijs weer op dit normale niveau. Gebruik informatiebron 5. 1p 25 Met hoeveel procent is de olieprijs gestegen in de periode 1 januari 2009 tot 1 september 2009? Schrijf je berekening op. 1p 26 De leden van de OPEC maken afspraken om de prijs van olie te beïnvloeden. Moeten deze landen de productie vergroten of verkleinen om de olieprijs te laten stijgen? Verklaar je antwoord. 1p 27 De vraag naar olie heeft invloed op de olieprijs. Door welke oorzaak neemt de vraag naar olie normaal gesproken af? A Wanneer de verkoop van producten over de hele wereld langere tijd terugloopt. B Wanneer de winters in Amerika en Canada kouder zijn dan normaal. C Wanneer door een natuurramp er minder olie gewonnen wordt. D Wanneer op de Noordzee nieuwe olievelden worden ontdekt. GT-0233-a-13-1-o 9 / 15 lees verder
10 1p 28 Olie wordt betaald in dollars. De koers van de dollar is dus ook belangrijk voor de olieprijs. Als de koers van de dollar daalt ten opzichte van de euro, verandert de benzineprijs in Nederland. Wordt de benzineprijs in Nederland hoger of lager door de lagere koers van de dollar? Geef de verklaring. 1p 29 Niet alleen de prijs van benzine verandert als gevolg van een veranderende olieprijs. De prijs van veel meer producten die wij in de winkel kopen verandert hierdoor. Waarom verandert de prijs van veel meer producten als gevolg van een veranderende olieprijs? Gebruik informatiebron 5. 1p 30 Een olieproducerend land deed eind december 2008 een voorstel om de normale olieprijs te herstellen door de omvang van de buffervoorraad te veranderen. Moest deze buffervoorraad op vergroot of verkleind worden om de normale olieprijs weer te bereiken? Verklaar je antwoord. 65 jaar, wat gaat er veranderen? Bij de beantwoording van de vragen 31 tot en met 37 moet je soms gebruikmaken van de informatiebronnen 6 en 7 in de bijlage. Vincent is 64 jaar. Hij is werkzaam als ambtenaar bij de gemeente Hoevelaken. Volgend jaar wordt hij 65 jaar en gaat hij stoppen met werken. 1p 31 Vincent heeft van zijn werkgever een overzicht gekregen van zijn jaarinkomen. Hij ziet dat er aan loonheffing is ingehouden. Waaruit bestaat de loonheffing? A premies volksverzekering en loonbelasting B premies werknemersverzekering en loonbelasting C premies werknemersverzekering en premies volksverzekering D premies werknemersverzekering, premies volksverzekering en loonbelasting GT-0233-a-13-1-o 10 / 15 lees verder
11 Gebruik informatiebron 6. 1p 32 Als je informatiebron 6 bekijkt, dan zie je daar de tarieven staan voor box 1 van de inkomstenbelasting. Maak de zinnen kloppend door de juiste woorden te kiezen. Doe het zo: Noteer de getallen (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de getallen de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes staan. Inkomstenbelasting is een (1) (directe / indirecte) belasting. De tarieven van box 1 zijn (2) (proportioneel / progressief). 1p 33 Vincent moet voor het invullen van de belastingaangifte het eigenwoningforfait weten. Hij vraagt zich af wat eigenwoningforfait nu eigenlijk inhoudt. Maak de zinnen kloppend door de juiste woorden te kiezen. Doe het zo: Noteer de getallen (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de getallen de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes staan. Eigenwoningforfait valt onder (1) (inkomsten / aftrekposten) in box 1. De hoogte van het eigenwoningforfait wordt bepaald door een percentage van de (2)... (verkoopwaarde / WOZ-waarde) van de woning. 1p 34 Na wat zoeken komt Vincent het volgende tegen: Eigenwoningforfait en betaalde hypotheekrente Moet Vincent meer of minder belasting betalen omdat hij een eigen huis heeft? Geef de verklaring. Gebruik informatiebron 6. 2p 35 Vincent (64 jaar) heeft uitgerekend dat zijn belastbaar inkomen bedraagt en dat hij in totaal aan heffingskortingen heeft. Bereken hoeveel Vincent aan belasting moet betalen na aftrek van de heffingskortingen. Schrijf je berekening op. Gebruik informatiebron 6 en 7. 2p 36 Nu Vincent klaar is met zijn belastingaangifte gaat hij op zoek naar de veranderingen in de wetgeving die van invloed zijn op de door hem te betalen inkomstenbelasting, omdat hij 65 jaar wordt en dan ook stopt met werken. Noem twee veranderingen die van invloed zijn op de hoogte van de door hem te betalen inkomstenbelasting. Geef aan wat die veranderingen inhouden. GT-0233-a-13-1-o 11 / 15 lees verder
12 1p 37 In 2009 is er een nieuwe heffingskorting ingevoerd: de doorwerkbonus. Die moet mensen stimuleren langer door te werken. De baas van Vincent heeft een voorbeeld uitgerekend: iemand met een bruto-inkomen van per jaar krijgt een doorwerkbonus van 522,80. Voor iemand met een bruto-inkomen van per jaar bedraagt de doorwerkbonus 918. Werkt de doorwerkbonus in bovenstaand voorbeeld nivellerend of denivellerend? Leg je antwoord uit. Toerisme in Nederland Bij de beantwoording van de vragen 38 tot en met 43 moet je soms gebruikmaken van informatiebron 8 en 9 in de bijlage. Een dagje naar een pretpark, een rondvaart door de Amsterdamse grachten of drie weken kamperen op Texel? Dit zijn allemaal voorbeelden van toerisme. Toerisme is in Nederland een belangrijk onderdeel van de sector dienstverlening. Jaarlijks bezoeken ongeveer 10 miljoen buitenlandse gasten Nederland. Daarnaast overnachten Nederlanders zelf zo n 16 miljoen keer in eigen land. Verder zijn er ook nog de dagtrips die in eigen land worden gemaakt. Gebruik informatiebron 8. 1p 38 Hoe groot was het totaal aantal buitenlandse verblijfsgasten op Nederlandse campings in 2008? Schrijf je berekening op. Gebruik informatiebron 8. 1p 39 Bereken het gemiddeld aantal nachten dat een buitenlandse verblijfsgast in 2008 op een Nederlandse camping doorbracht. Als je het antwoord op de vorige vraag niet hebt, gebruik dan als aantal buitenlandse verblijfsgasten Schrijf je berekening op. 1p 40 In Drimmelen, Noord-Brabant, zijn Bart en Klazien de hardwerkende eigenaren van boerderijcamping De Groene Hoeve. Het bedrijf heeft 30 kampeerplaatsen en 10 vakantiehuisjes. De Groene Hoeve heeft een heel goed jaar achter de rug. Er waren meer gasten en overnachtingen dan ooit tevoren. Bart en Klazien hebben dat voor elkaar gekregen met minder personeel. Welke conclusie is juist? A De arbeidsproductiviteit per jaar is gedaald. B De arbeidsproductiviteit per jaar is gelijk gebleven. C De arbeidsproductiviteit per jaar is gestegen. GT-0233-a-13-1-o 12 / 15 lees verder
13 Gebruik informatiebron 9. 2p 41 Berend, de oudste broer van Klazien, doet de financiële administratie voor De Groene Hoeve. Berend is nog druk bezig om alle financiële gegevens van afgelopen jaar te verwerken, maar een paar zaken heeft hij al aan Bart en Klazien doorg d. Bereken voor De Groene Hoeve de nettowinst in euro s. Schrijf je berekening op. 1p 42 De schoolvakanties zijn de drukste perioden voor De Groene Hoeve. In Nederland worden schoolvakanties gespreid. De leerlingen in het basisonderwijs en het voortgezet onderwijs hebben niet allemaal op hetzelfde moment vakantie. Voor de vakantiespreiding is Nederland verdeeld in drie regio s, namelijk noord, midden en zuid. Verklaar waarom de vakantiespreiding in Nederland een positieve invloed heeft op het bedrijfsresultaat van bedrijven als De Groene Hoeve. 2p 43 Bart en Klazien hebben plannen om hun bedrijf op termijn om te bouwen tot een klimaatneutrale boerderijcamping. Klimaatneutraal houdt in dat de CO 2 -uitstoot van de camping tot nul wordt teruggebracht door energiebesparende maatregelen en inkoop van duurzame energie. Bart en Klazien willen dit gaan doen omdat ze milieubewuste mensen zijn, maar ze verwachten dat die stap zeker ook invloed zal hebben op de bedrijfsvoering en het bedrijfsresultaat. Maak de zinnen kloppend door de juiste woorden te kiezen. Doe het zo: Noteer de getallen (1), (2), (3), (4) en (5) op je antwoordblad. Vul bij de getallen de juiste woorden in. Maak je keuze uit de volgende woorden: btw - investeringen - maatschappelijke kosten - markt - omzet - ondernemen - risico s - veranderen - verbeteren - werkloosheid Let op: niet alle woorden hoeven gebruikt te worden. De... (1) die gedaan moeten worden, zullen op termijn leiden tot lagere bedrijfskosten. Klimaatneutraal... (2) leidt tot een beter klimaat en daarmee tot verlaging van de... (3). Bovendien onderscheidt een klimaatneutrale camping zich op een positieve manier in de...(4). Dat zal op termijn leiden tot een stijging van de (5). GT-0233-a-13-1-o 13 / 15 lees verder
14 Kroatië bij de EU? Bij de beantwoording van de vragen 44 tot en met 48 hoef je géén gebruik te maken van een informatiebron. Wouter zit nog op school. In de klas bespreken Wouter en zijn klasgenoten tijdens de lessen economie of Kroatië op 1 juli 2013 lid zou kunnen worden van de Europese Unie (EU). 1p 44 De EU is een voorbeeld van een economische unie. De totstandkoming van deze economische unie heeft lang geduurd. Noem een kenmerk van een economische unie. 1p 45 In Kroatië is het Nationaal Inkomen per hoofd van de bevolking Dit is 56,6% van het gemiddelde van de Europese Unie. Bereken wat het gemiddelde Nationaal Inkomen per hoofd van de bevolking van de Europese Unie is. Schrijf je berekening op. 1p 46 De lonen liggen in Kroatië gemiddeld lager dan in andere Europese landen. Dat kan een voordeel zijn voor Kroatië. Er zal een grotere vraag zijn naar producten uit Kroatië. Hieronder staan 3 verschijnselen: 1 de bedrijfskosten zijn lager 2 de verkoopprijzen zijn lager 3 betere concurrentiepositie van Kroatië Zet de verschijnselen in een zodanige volgorde dat een logische gedachtegang ontstaat. A lagere lonen grotere vraag naar producten uit Kroatië B lagere lonen grotere vraag naar producten uit Kroatië C lagere lonen grotere vraag naar producten uit Kroatië D lagere lonen grotere vraag naar producten uit Kroatië E lagere lonen grotere vraag naar producten uit Kroatië F lagere lonen grotere vraag naar producten uit Kroatië GT-0233-a-13-1-o 14 / 15 lees verder
15 1p 47 Als Kroatië ook tot de Europese Monetaire Unie (EMU) wil behoren, dan is een eis dat het (financierings)tekort niet meer mag zijn dan 3% van het Bruto Binnenlands Product. Wanneer lidstaten namelijk een hoger tekort hebben, kan de werkloosheid stijgen. Hieronder staan drie verschijnselen: 1 De bestedingen dalen. 2 De rente stijgt. 3 Overheden moeten meer geld lenen. In welke regel staan de bovenstaande verschijnselen zo dat een logische gedachtegang ontstaat? A hoger tekort werkloosheid stijgt B hoger tekort werkloosheid stijgt C hoger tekort werkloosheid stijgt D hoger tekort werkloosheid stijgt E hoger tekort werkloosheid stijgt F hoger tekort werkloosheid stijgt 1p 48 In januari 2012 heeft 66% van de Kroatische bevolking ingestemd met het lidmaatschap van de EU. Wat zou echter een goed argument zijn geweest om juist geen lid van de EU te worden. Bronvermelding Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd. einde GT-0233-a-13-1-o 15 / 15 lees verder
Examen VMBO-GL en TL 2013 tijdvak 1 maandag 27 mei 13.30-15.30 uur economie CSE GL en TL Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 48 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 58 punten te behalen.
Examen VMBO-KB. economie CSE KB. tijdvak 1 maandag 27 mei 13.30-15.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.
Examen VMBO-KB 2013 tijdvak 1 maandag 27 mei 13.30-15.30 uur economie CSE KB Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 38 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 49 punten te behalen. Voor
Correctievoorschrift VMBO-GL en TL 2013 tijdvak 1 economie CSE GL en TL Het correctievoorschrift bestaat uit: 1 Regels voor de beoordeling 2 Algemene regels 3 Vakspecifieke regels 4 Beoordelingsmodel 5
Examen VMBO-GL en TL 2016 tijdvak 1 vrijdag 20 mei 13.30-15.30 uur economie CSE GL en TL Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 43 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 56 punten te behalen.
Examen VMBO-KB 2011 tijdvak 1 vrijdag 20 mei 13.30-15.30 uur economie CSE KB Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 42 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 48 punten te behalen. Voor
economie 1 Examen HAVO - Compex Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Tijdvak 1 Maandag 23 mei totale examentijd 2,5 uur 20 05 Vragen 1 tot en met 19 In dit deel staan de vragen waarbij de computer niet
Examen VMBO-KB 2017 tijdvak 1 donderdag 18 mei 13.30-15.30 uur economie CSE KB Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 39 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 49 punten te behalen. Voor
Examen VMBO-GL en TL-COMPEX 2005 tijdvak 1 dinsdag 31 mei totale examentijd 2 uur ECONOMIE CSE GL EN TL Vragen 24 tot en met 38 In dit deel van het examen staan de vragen waarbij de computer wel wordt
Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. Zorgen om de rente Bij de beantwoording van de vragen 1 tot en met 6 moet je soms gebruikmaken van informatiebron 1. Hans van Opta
Examen VMBO-GL en TL 2014 tijdvak 2 dinsdag 17 juni 13.30-15.30 uur economie CSE GL en TL Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 47 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 57 punten te
Examen VMBO-GL en TL 2017 tijdvak 1 donderdag 18 mei 13.30-15.30 uur economie CSE GL en TL Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 43 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 55 punten te
Examen VMBO-GL en TL 2017 tijdvak 2 woensdag 21 juni 13.30-15.30 uur economie CSE GL en TL Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 44 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 58 punten te
Examen HAVO 2007 tijdvak 1 maandag 21 mei totale 13.30 examentijd - 16.003 uur economie 1 Compex Vragen 1 tot en met 20 In dit deel van het examen staan de vragen waarbij de computer niet wordt gebruikt.
De overheid. Uitgaven: uitkeringen en subsidies. De overheid. Ontvangsten: belasting en premies. De grote herverdeler van inkomens
Overheid H2 De overheid De grote herverdeler van inkomens Ontvangsten: belasting en premies De overheid Uitgaven: uitkeringen en subsidies De grote herverdeler van inkomens 2 De Nederlandse overheid Belangrijke
Examen VMBO-GL en TL. economie CSE GL en TL. tijdvak 1 vrijdag 20 mei 13.30-15.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.
Examen VMBO-GL en TL 2011 tijdvak 1 vrijdag 20 mei 13.30-15.30 uur economie CSE GL en TL Bij dit examen hoort een bijlage. Achter dit examen is een erratum opgenomen en achter de bijlage een herziene versie.
Bijlage VMBO-GL en TL 2010 tijdvak 1 maatschappijleer 2 CSE GL en TL Tekstboekje GT-0323-a-10-1-b Analyse maatschappelijk vraagstuk: het fileprobleem tekst 1 Filevrije dag Doe mee! 10 Op donderdag 9 oktober
Examen VMBO-GL en TL 2008 tijdvak 2 dinsdag 17 juni 9.00-11.00 uur economie CSE GL en TL Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 45 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 51 punten te behalen.
4 september 2009 Grootverdiener zwaarder belast AMSTERDAM - De PvdA zint op de terugkeer van een toptarief van 60 procent in de inkomstenbelasting. Het toptarief is nu 52 procent. Acht jaar geleden was
Examen VMBO-KB. economie CSE KB. tijdvak 2 dinsdag 17 juni 9.00-11.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.
Examen VMBO-KB 2008 tijdvak 2 dinsdag 17 juni 9.00-11.00 uur economie CSE KB Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 37 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 44 punten te behalen. Voor
Examen VMBO-BB. economie CSE BB. tijdvak 1 donderdag 18 mei uur. Beantwoord alle vragen in dit opgavenboekje.
Examen VMBO-BB 2017 tijdvak 1 donderdag 18 mei 13.30-15.00 uur economie CSE BB Naam kandidaat Kandidaatnummer Beantwoord alle vragen in dit opgavenboekje. Dit examen bestaat uit 38 vragen. Voor dit examen
Beoordelingsmodel Aan het juiste antwoord op een meerkeuzevraag wordt 1 scorepunt toegekend. MINpunten 1 maximumscore 1 2 / 6 x 100 % = 33,3% 2 maximumscore 1 Voorbeeld van een juiste reden: Klantenbinding:
Examen VMBO-GL en TL 2015 tijdvak 2 donderdag donderdag 18 juni 13.30 13.13.143.303-15.30 uur economie CSE GL en TL Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 46 vragen. Voor dit examen zijn
Beoordelingsmodel Aan het juiste antwoord op een meerkeuzevraag wordt één punt toegekend. Klein bedrag? Pinnen mag! 1 C 2 maximumscore 1 Voorbeelden van een juist voordeel (één van de volgende): geld staat
Leuker kunnen we het niet maken Belastingen: blij met een blauwe envelop? De beruchte blauwe envelop belastingaangifte! De overheid heeft het recht om heffingen aan burgers op te leggen om inkomsten te
Economische wetenschappen I en recht Examen VWO Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 1 Woensdag 24 mei 13.30 16.30 uur 20 00 Dit examen bestaat uit 32 vragen. Voor elk vraagnummer is aangegeven
Examen VMBO-KB. economie CSE KB. tijdvak 2 dinsdag 17 juni 2 13.30-15.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.
Examen VMBO-KB 2014 tijdvak 2 dinsdag 17 juni 2 13.30-15.30 uur economie CSE KB Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 41 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 49 punten te behalen. Voor
Examen VMBO-KB. economie CSE KB. tijdvak 2 dinsdag 23 juni 13.30-15.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.
Examen VMBO-KB 2009 tijdvak 2 dinsdag 23 juni 13.30-15.30 uur economie CSE KB Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 40 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 47 punten te behalen. Voor
Examen VMBO-GL en TL 2006 ECONOMIE CSE GL EN TL tijdvak 2 dinsdag 20 juni 9.00 11.00 uur Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 45 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 55 punten te behalen.
Examen VMBO-GL en TL 2006 tijdvak 1 dinsdag 23 mei 13.30 15.30 uur ECONOMIE CSE GL EN TL Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 45 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 52 punten te behalen.
Examen VMBO-GL en TL 2010 tijdvak 2 maandag 21 juni 13.30-15.30 uur Nederlands CSE GL en TL Bij dit examen horen een bijlage en een uitwerkbijlage. Beantwoord alle vragen en maak alle opdrachten in de
Examen VWO 21 tijdvak 1 donderdag 27 mei 13.3-16.3 uur oud programma economie 1 Dit examen bestaat uit 28 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 59 punten te behalen. Voor elk vraagnummer staat hoeveel
Examen VMBO-GL en TL 2013 tijdvak 2 dinsdag 18 juni 13.30-15.30 uur economie CSE GL en TL Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 48 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 59 punten te
Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 maximumscore 2 Een antwoord waaruit blijkt dat mensen met een hoog
Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 19 September 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/73828 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.
UITWERKING TOELICHTING OP DE ANTWOORDEN VAN HET EXAMEN 2000 VAK: NIVEAU: ECONOMIE MAVO-D EXAMEN: 2000-I Deze uitwerking wordt ook opgenomen in de Examenbundel Onderwijspers 2001-2002 die in de zomer van
Correctievoorschrift VMBO-GL en TL 2015 tijdvak 2 economie CSE GL en TL Het correctievoorschrift bestaat uit: 1 Regels voor de beoordeling 2 Algemene regels 3 Vakspecifieke regels 4 Beoordelingsmodel 5
Bijlage VMBO-GL en TL 2013 tijdvak 2 economie CSE GL en TL GT-0233-a-13-2-b Pinnen gaat het winnen informatiebron 1 uit een krant van 28 januari 2011 Pinnen In 2010 werd in totaal 2,1 miljard keer met
Opgave 1 1 maximumscore 2 Een antwoord waaruit blijkt dat consumenten (bepaalde) aankopen naar voren halen, wanneer ze een hoge / hogere inflatie in de komende periode verwachten. 2 maximumscore 2 Een
Correctievoorschrift VMBO-KB 2013 tijdvak 1 economie CSE KB Het correctievoorschrift bestaat uit: 1 Regels voor de beoordeling 2 Algemene regels 3 Vakspecifieke regels 4 Beoordelingsmodel 5 Inzenden scores
Correctievoorschrift VMBO-GL en TL 2008 tijdvak 2 economie CSE GL en TL Het correctievoorschrift bestaat uit: 1 Regels voor de beoordeling 2 Algemene regels 3 Vakspecifieke regels 4 Beoordelingsmodel 5
Examen VMBO-BB 2005 30-11-2004 tijdvak 12 dinsdag dinsdag 21 juni 11.30 13.00 uur ECONOMIE CSE BB Naam kandidaat Kandidaatnummer Beantwoord alle vragen in dit opgavenboekje. Dit examen bestaat uit 36 vragen.