3 Inhoud Inhoud 3 Vooraf 5 Managementsamenvatting 7 Aanleiding en doel van het onderzoek 7 Aanpak en werkwijze 7 Conclusies uit het onderzoek 8 Extrapolatie Inleiding Aanleiding Doel Uitvoering Leeswijzer Proces Opdracht Start en opzet van het onderzoek Benadering partijen Informatieverplichting Aanvullende NZa mededeling op vragenlijsten Vertrouwelijkheid Planning Bevindingen uit het onderzoek naar inkoopvoordelen en praktijkkosten bij apotheekhoudenden Representativiteit, betrouwbaarheid en nauwkeurigheid Inkoopvoordelen Herkomst van de inkoopvoordelen Betrokkenheid ziekenhuisapotheken bij onderzoek Totale inkoopvoordeel voor Nederlandse apothekers Uitsplitsing inkoopvoordelen per inkoopkanaal Ontwikkeling van de inkoopvoordelen sinds vorig onderzoek Praktijkkosten Praktijkkosten per component per subpopulatie totaal (WMG plus niet-wmg) Praktijkkosten per onderscheiden subpopulatie toegerekend naar WMG-receptregels Omvang praktijkkosten per receptregel en vergelijking Extrapolatie en uitwerking scenario Inleiding Extrapolatie zonder rekening te houden met effecten van het individuele preferentiebeleid sinds 1 juli 2008 ( kale extrapolatie ) Ontwikkelingen in 2008 en Nieuw tariefsysteem apotheekhoudenden Preferentiebeleid Gevolgen preferentiebeleid Extrapolatie rekening houdend met specifieke ontwikkelingen Apotheekhoudende huisartsen 45 3
4 4.6 Vergelijking uitkomsten met berekeningen Werkgroep Monitoring van het Transitieakkoord farmaceutische zorg 2008/ Conclusies en aanbevelingen Conclusies Conclusies ConQuaestor/Significant met betrekking tot de inkoopvoordelen Conclusies ConQuaestor/Significant over de praktijkkosten Conclusies naar aanleiding van actuele ontwikkelingen en doorrekening extrapolatiescenario Aanbevelingen Verklarende woordenlijst 53 4
5 Vooraf De farmaceutische markt is dit jaar volop in beweging. Op 1 juli 2008 heeft de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) een nieuw tariefsysteem voor apotheekhoudenden ingevoerd, waarmee het voor het eerst mogelijk is als apotheekhoudende verschillende tarieven te rekenen. Tegelijkertijd is door diverse zorgverzekeraars individueel preferentiebeleid ingezet. Dit heeft opvallende verlagingen van de bruto geneesmiddelenprijzen tot gevolg, maar betekent ook een daling in inkomen voor apotheekhoudenden door het verdwijnen van een groot deel van de bonussen en kortingen, ook wel inkoopvoordelen, voor de generieke geneesmiddelen uit de markt. Vanwege onduidelijkheden over de gevolgen voor apotheekhoudenden van het preferentiebeleid, is de clawback door de rechter tijdelijk geschorst. Voorafgaand aan al deze veranderingen heeft de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) de NZa in april 2008 formeel gevraagd om opnieuw onderzoek te doen naar inkoopvoordelen en praktijkkosten bij apotheekhoudenden. De resultaten van dit onderzoek treft u in dit rapport aan. De NZa deed hiernaar eerder onderzoek in Reden voor de Minister om een nieuw onderzoek te vragen, is de wens om een zo actueel mogelijk beeld te krijgen van het bedrag aan bonussen en kortingen dat nog in de markt zit en de kosten voor apotheekhoudenden die hier tegenover staan. De NZa gebruikt de resultaten van het onderzoek ter onderbouwing van tarief voor Op basis van de resultaten van het onderzoek neemt de NZa eveneens een beslissing op bezwaar over het tarief van 1 juli Behalve het kostenonderzoek, voert de NZa de monitor Farmacie 2008 uit. Hierin worden de huidige ontwikkelingen op de farmaceutische markt, waaronder het preferentiebeleid, in kaart gebracht. De NZa maakt de resultaten van de monitor op 1 december 2008 bekend. Op 1 december brengt de NZa ook haar advies uit aan de Minister over de mogelijkheden voor vrije tarieven voor farmaceutische zorg per 1 januari Vrije prijsvorming is het uitgangspunt van de Minister bij zijn lange termijnvisie op de extramurale geneesmiddelenvoorziening. Aan de NZa is gevraagd deze visie te analyseren en de Minister op uiterlijk 1 december van advies te voorzien. De hoofdlijnennotitie, waarin de NZa de contouren van haar advies schetst, ligt oktober/november ter consultatie aan belanghebbende partijen voor. De NZa stelt bij dit advies, net als bij ieder advies, de consumentenbelangen betaalbaarheid, kwaliteit en toegankelijkheid voorop. Bovendien neemt de NZa de resultaten van de consultatieronde in haar uiteindelijke advies mee. Dit rapport bevat de resultaten van het onderzoek naar inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden. Het beschrijft de inkoopvoordelen en praktijkkosten in 2007 en geeft een extrapolatie van de gegevens uit 2007 naar 2008 en De NZa heeft getracht de gevolgen van het preferentiebeleid in dit onderzoek mee te nemen, maar tijdens het onderzoek is gebleken dat in de administratie van apotheekhoudenden de gevolgen van het preferentiebeleid nog niet zichtbaar waren. De NZa heeft daarom in het rapport een extrapolatie uitgewerkt waarin de effecten die kunnen optreden als gevolg van het ingevoerde preferentiebeleid zijn doorgerekend. Het rapport voorziet in conclusies over de gevonden resultaten en doet aanbevelingen. Tevens beschrijft het de achtergrond, de aanleiding en de doelstelling van het onderzoek. Ook licht het de aanpak en werkwijze van de onderzoekers toe. Het onderzoek is uitgevoerd in opdracht van het Ministerie van VWS. 5
6 De gegevensverzameling ten behoeve van het onderzoek is uitgevoerd door ConQuaestor B.V. in samenwerking met Significant B.V.. Het onderzoek is voorbereid en uitgevoerd in de periode mei t/m oktober. De onderzoeksperiode was kort als gevolg van het verzoek van de Minister van VWS om de resultaten van het onderzoek op uiterlijk 1 november 2008 bekend te maken. Hierdoor was ook de periode waarin de onderzochte organisaties de NZa van informatie moesten voorzien kort en deels in vakantietijd. De NZa realiseert zich dat van partijen veel gevraagd is en wil alle organisaties apothekers, apotheekhoudende huisartsen, ziekenhuisapothekers, groothandels, (importeurs) en fabrikanten die hebben meegewerkt aan dit onderzoek heel hartelijk danken voor hun bijdrage. Ook ConQuaestor/Significant, de onderzoeksbureaus die het feitelijke onderzoek hebben verricht, willen wij danken voor de inbreng van hun expertise. de Raad van Bestuur van de Nederlandse Zorgautoriteit, mw. drs. C.C. van Beek MCM portefeuillehouder Zorgmarkten Cure mr. F.H.G. de Grave voorzitter 6
7 Managementsamenvatting Het rapport bevat de resultaten van het onderzoek naar inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden, in opdracht van het Ministerie van VWS. Het beschrijft de inkoopvoordelen en praktijkkosten in 2007 en geeft een extrapolatie van de gegevens uit 2007 naar 2008 en De NZa heeft getracht de gevolgen van het preferentiebeleid in dit onderzoek mee te nemen, maar tijdens het onderzoek is gebleken dat in de administratie van apotheekhoudenden de gevolgen van het preferentiebeleid nog niet zichtbaar waren. De NZa heeft om die reden in het rapport een extrapolatie uitgewerkt waarin de effecten die mogelijk kunnen optreden als gevolg van het ingevoerde preferentiebeleid zijn doorgerekend. De gegevensverzameling voor het onderzoek is uitgevoerd door ConQuaestor B.V. in samenwerking met Significant B.V., hierna ConQuaestor/Significant. Aanleiding en doel van het onderzoek In april 2008 heeft de Minister van VWS de NZa formeel verzocht onderzoek te doen naar inkoopvoordelen en praktijkkosten bij apotheekhoudenden en de resultaten daarvan op uiterlijk 1 november 2008 bekend te maken. De specifieke opdracht aan de NZa was onderzoek uit te voeren naar de totale omvang van de inkoopvoordelen bij apotheekhoudenden, met daarbij een onderverdeling naar inkoopkanaal in spécialité, generiek, parallel en overig. Het onderzoeken van de inkoopvoordelen die door de groothandels en industrie worden gegeven, is een nieuw onderdeel ten opzichte van de vorige onderzoeken die over dit onderwerp zijn uitgevoerd. Ook werd de NZa gevraagd de resultaten te extrapoleren naar 2008 en 2009 en onderzoek te doen naar de praktijkkosten bij apotheekhoudenden. Een andere vraag van de Minister was het onderzoeken van de inkoopvoordelen bij apotheken in ziekenhuizen. Ook deze vraag is een nieuw onderdeel ten opzichte van de eerdere onderzoeken naar inkoopvoordelen. Het doel van het onderzoek was om op basis van zo actueel mogelijke gegevens de inkoopvoordelen die apotheekhoudenden genieten volledig in beeld te brengen voor de jaren 2007, 2008 en De NZa gebruikt de onderzoeksresultaten verder voor een herziening van de onderbouwing van de tarieven voor apotheekhoudenden. Ook is het voor de Minister bij het op een verantwoorde wijze uitvoeren van zijn farmaciebeleid, van belang voortdurend een goed en actueel beeld te hebben van de (overgebleven) inkoopvoordelen in de kolom. Aanpak en werkwijze Het onderzoek is voorbereid en uitgevoerd in de periode mei t/m oktober. De onderzoeksperiode was kort als gevolg van het verzoek van de Minister van VWS om de resultaten van het onderzoek op uiterlijk 1 november 2008 bekend te maken. 7
8 Het onderzoek is opgesplitst in de volgende vier deelprojecten: onderzoek naar de genoten inkoopvoordelen en de praktijkkosten bij (extramurale) apotheekhoudenden 1 ; onderzoek naar de verstrekte inkoopvoordelen aan apotheken die onderdeel uitmaken van een ziekenhuis; onderzoek naar de geleverde inkoopvoordelen op geneesmiddelen door groothandels, leveranciers, fabrikanten en importeurs; extrapoleren van de hierboven vermelde onderzoeksresultaten naar de jaren 2008 en 2009 en uitwerking van scenario s. De eerste drie deelprojecten zijn uitgevoerd door het onderzoeksbureau ConQuaestor/Significant. Zij hebben de feitelijke gegevensverzameling uitgevoerd, de gegevens geanalyseerd en hierover aan de NZa gerapporteerd. Deelproject 4 is door de NZa zelf uitgevoerd. De resultaten hiervan zijn te vinden in hoofdstuk 4 van dit rapport. Na het definiëren en bepalen van de omvang van de (sub)onderzoekspopulaties 2, is een steekproefomvang bepaald. Op grond van artikel 61 Wet marktordening gezondheidszorg (Wmg) waren de geselecteerde partijen verplicht tot het verstrekken van de gegevens waarom in het verplichte deel van het informatieverzoek werd gevraagd. Voor de gegevensverzameling zijn vervolgens vragenlijsten (over het boekjaar 2007) ontwikkeld, die in een aantal pilots zijn getoetst. Gezien de korte periode van onderzoek kon de vragenlijst op twee manieren worden ingevuld: door de apotheekhoudende samen met een onderzoeker van ConQuaestor/Significant op locatie (hierna: diepteonderzoek). De invulling is vervolgens door de onderzoeker beoordeeld op basis van waarnemingen ter plaatse en op basis van aansluiting met relevante brondocumenten uit het apotheek informatiesysteem (AIS) en de financiële administratie; door de apotheekhoudenden zelf in te vullen. De verkregen onderzoeksgegevens zijn vervolgens door ConQuaestor/Significant gevalideerd, geanalyseerd en verwerkt tot de rapporten die als bijlagen zijn opgenomen. Conclusies uit het onderzoek De representativiteit, betrouwbaarheid en nauwkeurigheid van de gegevens in het onderzoek, zowel dat naar inkoopvoordelen als naar praktijkkosten, zijn zeer goed gebleken. Zo is de hoogte van de inkoopvoordelen met behulp van triangulatie (gebruikmaking van verschillende berekeningswijzen) bepaald: vanuit de ontvangende partijen (apotheekhoudenden en ziekenhuisapotheken); vanuit de verstrekkende partijen (groothandels en fabrikanten); vanuit de vermenigvuldiging van de kortingspercentages met de totale WMG-inkoopwaarde (AIP) en de optelsom van inkoopkanalen. Het beeld dat bij vergelijking van de uitkomsten van de hierboven beschreven berekeningswijzen ontstaat, is in hoge mate consistent. 1 Voor de definitie van de verschillende typen apotheekhoudenden, wordt verwezen naar hoofdstuk 1 van bijlagen 1 en 2. 2 Voor de omvang en samenstelling van de steekproef wordt verwezen naar de rapporten van ConQuaestor/Significant 8
9 Conclusie 1 Het uitgevoerde onderzoek is representatief: de betrouwbaarheid en nauwkeurigheid zijn goed. Om de berekeningen te verifiëren is tevens gerekend met macrogegevens, die zijn vergeleken met bekende bronnen. Ook hierbij werd een hoge representativiteit geconstateerd: Berekening 1: AIP-waarde WMG-geneesmiddelen openbare apotheken SFK 3 : miljoen raming onderzoek: miljoen Berekening 2: Aantal WMG-receptregels openbare apotheken: SFK: 138 miljoen raming onderzoek: 139 miljoen Conclusie 2 De onderzoekuitkomsten over het jaar 2007 geven een betrouwbaar beeld van de marktsituatie op dat moment. Tevens geeft dit een solide basis voor extrapolaties naar de jaren 2008 en Conclusie 3 Voor openbare apotheken bedroeg het totaal aan inkoopvoordelen in ,8 miljoen, excl. BTW. Voor de apotheekhoudende huisartsen bedroeg het totaal aan inkoopvoordelen in ,9 miljoen. Voor ziekenhuisapotheken bedroeg het totaal aan inkoopvoordelen in ,1 miljoen. De inkoopvoordelen hebben betrekking op alle WMG-geneesmiddelen, ongeacht of deze geneesmiddelen tot het wettelijk verzekerde pakket behoren of niet. Conclusie 4 De kortingspercentages zijn in drie jaar tijd ( ) voor de openbare apotheken met 3,4 procentpunten gestegen (van 16,5% naar 19,9%). Voor de apotheekhoudende huisartsen was deze stijging 0,3 procentpunt (van 17,8% naar 18,1%). Conclusie 5 Voor alle inkoopkanalen (spécialité, generiek en parallel) behalen ziekenhuizen hogere kortingspercentages dan extramurale apotheken, zoals aangegeven in onderstaande grafiek. 3 Indien anders vermeld, zijn bedragen exclusief 6% BTW 4 Zie de rapportage Inkoopvoordelen van apotheekhoudenden 2004, ConQuaestor/Significant 9
10 Figuur 1.1. Kortingspercentages voor ziekenhuisapotheken en extramurale apotheken per inkoopkanaal in % Kortingen op inkoopwaarde 72% Ziekenhuisapotheken 62% Extramurale apotheken 60% % korting 40% 27% 31% 20% 15% 14% 20% 8% 0% Specialite Generiek Parallel Totaal Conclusie 6 De inkoopvoordelen voor openbare apotheken zijn in 2007 gestegen met 197 miljoen ten opzichte van Per openbare apotheek bedraagt de stijging gemiddeld circa De inkoopvoordelen van apotheekhoudende huisartsen zijn in 2007 gestegen met 8,8 miljoen ten opzichte van Per apotheekhoudende huisarts bedraagt de gemiddelde stijging circa Conclusie 7 De inkoopvoordelen per apotheek bij openbare apotheken zijn in 2007 met 30% gestegen ten opzichte van Voor de apotheekhoudende huisartsen ligt deze stijging op 23,5% per apotheekhoudende huisarts. Conclusie 8 De gemiddelde praktijkkosten, exclusief de personele kosten van de eerste apotheker, zijn voor de groep overig openbare apotheken die de NZa hanteert als basis voor de extrapolatie in hoofdstuk 4 in totaal (WMG plus niet-wmg) per apotheek en voor apotheekhoudende huisartsen per apotheekhoudende huisarts. Daarbij geldt dat: hoe groter de apotheek hoe meer schaalvoordelen; minder kosten bij panden die in eigendom zijn van de apotheek; gecertificeerde apotheken hebben hogere kosten; er bestaat geen significante relatie tussen de samenstelling van het verzorgingsgebied van een apotheek en de praktijkkosten. Conclusie 9 Ten opzichte van 2004 zijn de totale praktijkkosten per apotheek voor de overig openbare apotheken met 7,4% gestegen van naar
11 Conclusie 10 De gemiddelde praktijkkosten per WMG-receptregel zijn tussen 2004 en 2007 nauwelijks veranderd. De stijging in kosten is evenredig aan de stijging van het aantal WMG-receptregels. Conclusie 11 Doordat de prijzen van de geneesmiddelen sterk zijn verlaagd, daalt de omzet van de apotheken. Ook worden op de preferente geneesmiddelen, door de sterke prijsdalingen, geen of nauwelijks inkoopvoordelen meer verstrekt. Conclusie 12 Omdat de prijzen per 1 juni 2008 zijn verlaagd en het individuele preferentiebeleid pas vanaf juli 2008 is gestart, zijn de effecten tijdens de uitvoering van het onderzoek nog niet goed vast te stellen. De NZa heeft wel een inschatting gemaakt van deze effecten. De NZa zal in het eerste kwartaal van 2009 onderzoek doen naar de exacte omvang van de effecten van het preferentiebeleid. Extrapolatie De NZa heeft op basis van de uitkomsten uit het onderzoek over 2007 voor de inkoopvoordelen en praktijkkosten een extrapolatie uitgevoerd naar 2008 en De doorrekening is uitgevoerd voor een gemiddelde individuele apotheek. De gemiddelde bedragen die in het onderzoek voor de subpopulatie overige openbare apotheken zijn gebleken, zijn hiervoor als basis genomen. Onder overige openbare apotheken vallen alle openbare apotheken, met uitzondering van ketens met of zonder groothandel, internetapotheken, dienstapotheken, poliklinische apotheken en apotheekhoudende huisartsen. Deze categorie wordt in het vervolg van dit stuk aangemerkt als standaardapotheek. Voor de beeldvorming is in eerste instantie een extrapolatie uitgevoerd zonder rekening te houden met de mogelijke effecten van de invoering van individueel preferentiebeleid per 1 juli 2008: Mede naar aanleiding van eerdere discussies over het aandeel van emballage en spillage in de praktijkkosten is in dit onderzoek gevraagd naar deze post. Net als in het vorige onderzoek, is in het onderzoek op basis van boekjaar 2007 echter niet specifiek uit de administratie te bepalen hoe hoog deze kosten zijn. In de extrapolatie is wel rekening gehouden met deze kosten, op basis van een geschat bedrag van per apotheek. Tabel 1.1. Doorrekening WMG-inkoopvoordelen en praktijkkosten 2008 en 2009 per standaardapotheek zonder effecten preferentiebeleid Inkoopvoordelen Praktijkkosten Bron: NZa 5 Excl. claw-back 6 Excl. Norminkomen en tov de onderzoeksuitkomsten verhoogd met voor emballage en spillage 11
12 Vervolgens is in beeld gebracht wat de ontwikkelingen in 2008 en 2009 zullen zijn. Deze ontwikkelingen zijn, voor zover dat in redelijke mate mogelijk is, gekwantificeerd. De kwantificering is deels gebaseerd op informatie die inmiddels uit de markt bekend is, bijvoorbeeld van de Werkgroep Monitoring van het Transitieakkoord farmaceutische zorg 2008/2009. De volgende specifieke aannames en inschattingen zijn uiteindelijk meegenomen: Tabel 1.2. Aannames doorrekening gevolgen preferentiebeleid Omschrijving ontwikkeling Prijsdaling AIP generieke middelen preferentiebeleid Daling gemiddeld percentage inkoopvoordelen preferente generieke middelen Distributiefee voor levering preferente middelen Stijging gemiddeld percentage inkoopvoordelen van generieke middelen die niet onder het preferentiebeleid vallen Tijdelijke daling gemiddeld percentage inkoopvoordelen specialités Verschuiving in volumeaandelen per inkoopkanaal Stijging praktijkkosten door afschrijving incourante voorraad niet-preferent geworden middelen Kostenbesparingen op personeelskosten en distributiekosten naar aanleiding van invoering individueel preferentiebeleid (anders dan algemene efficiencywinsten) Aanname/inschatting Daling kosten per receptregel van 60% in juni 2008 en 25% in juli 2008 Daling gemiddeld percentage van circa 55% naar circa 22% (daling met 60%) in juni 2008 en naar 0% in juli 2008 Vanaf juli 1,25 per receptregel Stijging in juli 2008 van circa 64% naar circa 74% (15%) Daling in de maanden september tot en met december 2008 van 8% naar 7,2% (10%) In juli 2008 verschuiving van generiek (- 2%) naar specialité (2%) en van specialité (-1%) naar parallel (1%) Ca per jaar vanaf 2008 Geen rekening mee gehouden Bron: NZa De doorrekening van deze aannames en inschattingen geven de volgende uitkomsten voor 2008 en 2009: Tabel 1.3. Doorrekening inkoopvoordelen en praktijkkosten per standaard apotheek, rekening houdend met effecten preferentiebeleid Inkoopvoordelen Praktijkkosten Aantal receptregels Bron: NZa Ten slotte is ook een vergelijking op macroniveau gemaakt met de gegevens en berekeningen afkomstig van de Werkgroep Monitoring. Voor zowel het jaar 2007 als 2008 is een vergelijking gemaakt met de AIPwaarde. Voor 2008 is ook de verwachte claw-backopbrengst vergeleken. Deze vergelijking laat zien dat de inschattingen van de NZa (zie kolom Conquaestor) vrijwel overeenkomen met de inschattingen die de diverse partijen in de Werkgroep Monitoring hebben gemaakt, zie hiervoor onderstaande tabellen 1.4 en
13 Tabel 1.4. Vergelijking uitkomsten 2007 onderzoek ConQuaestor met Werkgroep Monitoring (x 1.000) ConQuaestor SFK GIP Vektis Farminform AIP-waarde Claw-back onbekend Bron: NZa, ConQuaestor, Ministerie VWS Tabel 1.5. Vergelijking ramingen NZa 2008 met berekeningen Werkgroep Monitoring (x 1.000) ConQuaestor SFK GIP Vektis Farminform AIP-waarde Claw-back Bron: NZa, ConQuaestor, Ministerie VWS Conclusie 13 De op basis van de standaardapotheek geraamde macro AIP-waarde 2007 en 2008 is in lijn met de berekeningen van partijen van de Werkgroep Monitoring. Hetzelfde geldt voor de geraamde claw-back opbrengst Samenvattend ziet de vergelijking tussen inkomsten en uitgaven er, op basis van de onderzoeksgegevens uit 2004 en 2007 en de extrapolatie naar de jaren 2008 en 2009 er, weergegeven als exploitatierekening van een standaardapotheek, als volgt uit: Tabel 1.6. Exploitatierekening standaardapotheek na extrapolatie NZa (in ) WMG tariefinkomsten AIP-waarde Inkoopkosten Inkoopvoordelen Af: clawback Totaal inkomsten Praktijkkosten WMG Netto resultaat Af: norminkomen Overwinst Receptregels Bron: NZa Als de clawback in de 2 e helft van 2008 niet geschorst zou zijn zou de gemiddelde apotheek extra hebben moeten inleveren, zodat de overwinst ( minus ) had bedragen. De gemiddelde apotheek had dus ook zonder het tijdelijk schorsen van de 7 doorrekening 2009 op basis van tarief 6,10 en clawback 6,82 % 8 Omgerekend op basis van circa openbare en apotheekhoudende huisartsen betekent dit macro over mln. en over mln. 13
14 clawback nog voldoende exploitatieoverschot gerealiseerd boven het norminkomen. Conclusie 14 Op basis van de doorrekening voor 2008 blijkt dat de tijdelijke schorsing per 1 juli 2008 door de voorzieningenrechter niet nodig was. Conclusie 15 Ook in 2009 zou een gemiddelde standaardapotheek bij ongewijzigd tarief en clawback nog een exploitatieoverschot boven het norminkomen hebben. Dit rapport zal betrokken worden in de besluitvorming over het tarief voor 2009 en de beslissing op bezwaar over het tarief van 1 juli Apotheekhoudende huisartsen Voor de populatie apotheekhoudende huisartsen kan een vergelijkbare extrapolatie naar 2008 en 2009 worden gemaakt als die voor openbare apotheken. In principe gelden voor de apotheekpraktijk van de apotheekhoudende huisartsen dezelfde ontwikkelingen als beschreven in paragraaf 4.2 tot en met 4.4. De berekening van het aantal receptregels is gebaseerd op GIP-cijfers De jaarlijkse groei van 3,7% is vervolgens gelijk verondersteld aan de groei voor openbare apotheken. Uitgaande van voorgaande aannames, leidt de extrapolatie voor apotheekhoudende huisartsen voor de jaren 2008 en 2009 tot de volgende cijfers: Tabel 1.7. Extrapolatie apotheekhoudende huisartsen Inkoopvoordelen Praktijkkosten WMG Receptregels Bron: NZa 9 Rapportage ConQuaestor incl. extra kosten emballage/spillage
15 1. Inleiding De NZa is op verschillende gebieden actief in de zeer snel veranderende farmacie markt. Zoals in het voorwoord beschreven, heeft de NZa de inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden onderzocht, monitort de NZa de farmacie markt en stelt de NZa een advies op aan de Minister over de toekomstige (vrije) prijsvorming in de farmacie. Dit rapport gaat in op het eerste onderdeel: het onderzoek naar inkoopvoordelen en praktijkkosten over het jaar 2007, dat in de periode van mei tot en met oktober 2008 is uitgevoerd. 1.1 Aanleiding In 2006/2007 heeft de NZa reeds onderzoek gedaan naar de inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Omdat de Minister van VWS steeds een goed beeld wil hebben van de inkoopvoordelen, zodat zijn lange termijn visie op verantwoorde wijze uitgevoerd kan worden, heeft hij in april 2008 aan de NZa gevraagd opnieuw onderzoek te doen naar de inkoopvoordelen in de farmaceutische kolom. De opdracht aan de NZa was onderzoek uit te voeren naar de totale omvang van de inkoopvoordelen bij apotheekhoudenden waarbij een onderverdeling naar inkoopkanaal in spécialité, generiek, parallel en overig wordt gemaakt. Het onderzoeken van de inkoopvoordelen die de groothandels en industrie geven, is een nieuw onderdeel ten opzichte van de vorige onderzoeken die over dit onderwerp zijn uitgevoerd. Ook werd de NZa gevraagd de resultaten te extrapoleren naar 2008 en 2009 en onderzoek te doen naar de praktijkkosten bij apotheekhoudenden. Een andere vraag van de Minister was het onderzoeken van de inkoopvoordelen bij apotheken in ziekenhuizen. Ook deze vraag is een nieuw onderdeel ten opzichte van de eerdere onderzoeken naar inkoopvoordelen. 1.2 Doel Het doel van het onderzoek is om op basis van zo actueel mogelijke gegevens de inkoopvoordelen die apotheekhoudenden genieten volledig in beeld te brengen voor de jaren 2007, 2008 en Bovendien is een herijking van de praktijkkosten van apotheekhoudenden uitgevoerd. De NZa gebruikt de onderzoeksresultaten mede voor de onderbouwing van de tarieven. Ook is het, voor het op verantwoorde wijze uitvoeren van een lange termijn visie, voor de Minister van belang voortdurend een goed beeld te hebben van de inkoopvoordelen in de bedrijfskolom. 1.3 Uitvoering Het onderzoek is opgesplitst in de volgende vier deelprojecten: onderzoek naar de genoten inkoopvoordelen en de praktijkkosten bij (extramurale) apotheekhoudenden 10 ; onderzoek naar de inkoopvoordelen die aan apotheken die onderdeel zijn van een ziekenhuis worden verstrekt; 10 Voor de definitie van de verschillende typen apotheekhoudenden, wordt verwezen naar hoofdstuk 1 van bijlagen 1 en 2. 15
16 onderzoek naar de geleverde inkoopvoordelen op geneesmiddelen door groothandels, leveranciers, fabrikanten en importeurs; extrapoleren van de hierboven vermelde onderzoeksresultaten naar de jaren 2008 en 2009 en uitwerking van scenario s. De eerste drie deelprojecten zijn uitgevoerd door het onderzoeksbureau ConQuaestor/Significant. Zij hebben de feitelijke gegevensverzameling uitgevoerd en ook de gegevens geanalyseerd en hierover aan de NZa gerapporteerd. In de bijlagen zijn de eindrapporten van ConQuaestor/Significant opgenomen. De NZa heeft deelproject 4 zelf uitgevoerd. De resultaten hiervan zijn te vinden in hoofdstuk 4 van dit rapport. 1.4 Leeswijzer Na het voorwoord, management samenvatting en de inleiding beschrijft hoofdstuk 2 de aanpak en werkwijze van het onderzoek. Hierin komt aan bod hoe het onderzoek is vormgegeven en hoe het informatieverzoek tot stand is gekomen. Hoofdstuk 3 benoemt de belangrijkste resultaten van het onderzoek van ConQuaestor/Significant. De uitgebreide beschrijving van het onderzoek en de volledige resultaten hiervan zijn te vinden in de rapporten van ConQuaestor/Significant, die zijn opgenomen in de bijlagen. De tabellen van hoofdstuk 3 in dit rapport zijn een uittreksel van de tabellen uit de rapporten van ConQuaestor/Significant. De volledige tabellen zijn in deze rapporten te vinden. Hoofdstuk 4 extrapoleert de gegevens aan de ene kant zonder rekening te houden met het preferentiebeleid én werkt aan de andere kant op basis van de verschillende marktontwikkelingen een scenario uit. Het laatste hoofdstuk bevat conclusies en aanbevelingen. Dit rapport concentreert zich vooral op de facts en figures van het onderzoek waarbij de NZa daar waar nodig een eigen interpretatie heeft toegevoegd. In de bijlagen zijn de eindrapporten van ConQuaestor/Significant opgenomen. 16
17 2. Proces Dit hoofdstuk licht de aanpak en werkwijze van het onderzoek nader toe. 2.1 Opdracht Op 23 april 2008 heeft de NZa het formele verzoek van de Minister van VWS tot het uitvoeren van een onderzoek naar inkoopvoordelen en praktijkkosten bij apotheekhoudenden ontvangen. Een specifieke vraag was een uitsplitsing van de inkoopvoordelen naar inkoopkanaal. In bijlagen 1 en 2 (rapporten ConQuaestor/Significant) is de volledige opdrachtbrief van de Minister opgenomen. 2.2 Start en opzet van het onderzoek Na een offertetraject, waarbij de NZa fungeerde als gedelegeerd opdrachtgever, gedelegeerd door het Ministerie van VWS, is ervoor gekozen de onderzoeksopdracht in de periode juli-september 2008 te laten uitvoeren door ConQuaestor/Significant. Hierbij is, zoals al aangegeven in de inleiding, een splitsing gemaakt in een aantal deelprojecten, te weten: onderzoek naar de genoten inkoopvoordelen en de praktijkkosten bij (extramurale) apotheekhoudenden 11 ; onderzoek naar de inkoopvoordelen die aan ziekenhuisapotheken 12 worden verstrekt 13 ; onderzoek naar de geleverde inkoopvoordelen op geneesmiddelen door groothandels en fabrikanten; extrapoleren van de hierboven vermelde onderzoeksresultaten naar de jaren 2008 en 2009 en uitwerking van enkele scenario s. De drie eerstgenoemde onderzoeken zijn uitgevoerd door ConQuaestor/Significant. De resultaten hiervan zijn beschikbaar in de vorm van bijgesloten rapportages. De NZa heeft het extrapoleren van de onderzoeksresultaten naar de jaren 2008 en 2009 en de ontwikkeling van scenario s uitgevoerd. Dit staat beschreven in hoofdstuk 4. De onderzoeksopzet die door ConQuaestor/Significant is gehanteerd met daarin de verschillende activiteiten voor het bepalen van de omvang van de populatie, gegevensverzameling en gegevensverwerking, staat beschreven in de eindrapportages van ConQuaestor/Significant die zijn opgenomen in de bijlagen. Na het definiëren en bepalen van de omvang van de (sub)onderzoekspopulaties 14 is een steekproefomvang bepaald. 11 Voor de definitie van de verschillende typen apotheekhoudenden, wordt verwezen naar hoofdstuk 1 van bijlage A. 12 Het gaat hierbij om de intramurale apotheken die onderdeel uitmaken van de ziekenhuizen. De extramurale poliklinische apotheken vallen onder de doelgroep extramurale apotheken. 13 In dit deelproject wordt, net als in de andere deelprojecten, gesproken over inkoopvoordelen. Het verschil met de inkoopvoordelen die openbare apotheken ontvangen is echter dat de inkoopvoordelen die de ziekenhuisapotheken ontvangen binnen het budget van het ziekenhuis blijven en dus niet als financiële voordelen door de apotheek worden gevoeld. 14 Voor de omvang en samenstelling van de steekproef wordt verwezen naar de openbare rapporten van ConQuaestor/Significant 17
18 Voor de gegevensverzameling zijn vragenlijsten ontwikkeld. Deze vragenlijsten zijn in een aantal pilots aan verschillende partijen voorgelegd, zoals apotheken die onderdeel uitmaken van een ziekenhuis, groothandel en industrie. Deze pilots hadden vooral betrekking op procesmatige zaken aangaande de vragenlijst, zoals het toetsen van de mate van invulbaarheid van de vragen en de aansluiting op (geautomatiseerde) informatiesystemen. De vragenlijst voor het deelonderzoek naar praktijkkosten en inkoopvoordelen bij apotheekhoudenden is, gezien de ervaring van het onderzoeksbureau in het kader van het eerdere onderzoek, niet in een pilot voorgelegd aan apotheekhoudenden. Voor het daadwerkelijk invullen en verwerken van de gegevens is ook een digitale versie van de vragenlijst ontwikkeld. In een afzonderlijke toelichting per vragenlijst zijn de vragen en begrippen nader toegelicht. In dit traject is besloten om in afwijking van de doelstelling (zie paragraaf 1.2) van het onderzoek niet de gegevens van 2006 op te vragen, maar alleen van De reden hiervoor was dat de volledige gegevens van 2007 reeds beschikbaar waren, waardoor het niet nodig was de gegevens van 2006 op te vragen. Gezien de korte periode van onderzoek kon de vragenlijst op twee manieren worden ingevuld: door de apotheekhoudende samen met een onderzoeker van ConQuaestor/Significant op locatie, hierna: diepteonderzoek. De invulling is vervolgens door de onderzoeker beoordeeld op basis van waarnemingen ter plaatse en op basis van aansluiting met relevante brondocumenten uit het apotheek informatiesysteem (AIS) en de financiële administratie; door de apotheekhoudenden zelf in te vullen. Ter bevordering van de eenduidige invulling van de vragenlijsten zijn toelichtingen op de vragenlijsten opgesteld die een onlosmakelijk deel uitmaken van de vragenlijsten. Zie hiervoor de bijlagen van de rapporten van ConQuaestor/Significant). Bovendien zijn ten behoeve van de instructie van de diepteonderzoekers de volgende documenten opgesteld: protocol voor diepteonderzoek voor de onderzoekers; vraag & antwoord, hierna Q&A genoemd, over het apothekersonderzoek voor de te onderzoeken apotheken en farmaceutische bedrijven. In het protocol voor diepteonderzoek is aangegeven wat de achtergrond van de diverse vragen was en hoe verificatie van de beantwoording mogelijk is. Het Q&A is vooral gericht op het eenduidig kunnen beantwoorden van vragen van apotheekhoudenden over zaken als onderzoeksdoel, onderzoeksprocedure, verplichte deelname aan onderzoek, etc. Ten slotte is er een helpdesk ingericht. Een senior onderzoeker was beschikbaar voor het beantwoorden van vragen. 2.3 Benadering partijen De apotheekhoudenden en farmaceutische bedrijven zijn in het kader van het onderzoek als volgt benaderd: alle organisaties en belangenorganisaties binnen de farmaceutische sector hebben van de NZa een brief van 1 juli 2008 ontvangen met daarin een aankondiging van het onderzoek en het verzoek om 18
19 medewerking te verlenen. In de brief is gewezen op de bevoegdheid van de NZa (art. 61 Wmg), de verplichting tot medewerking en de mogelijkheid van de NZa om bij niet-medewerking gebruik te maken van de bevoegdheid om een last onder dwangsom of een bestuurlijke boete op te leggen; twee weken later hebben alle partijen uit de initiële steekproef per aangetekende post een informatieverzoek van 14 juli 2008 met vragenlijst en toelichting hierop ontvangen; aansluitend op het uitsturen van het informatieverzoek is gestart met het telefonisch benaderen van alle geselecteerden voor het maken van een afspraak voor een diepteonderzoek op locatie; partijen konden gebruik maken van de mogelijkheid tot zelfinvulling; in die gevallen dienden de ingevulde vragenlijsten binnen twee weken na de datum van het informatieverzoek door de NZa te zijn ontvangen; de van zelfinvullers terug ontvangen vragenlijsten zijn na ontvangst beoordeeld door ConQuaestor/Significant; mocht na beoordeling daartoe aanleiding zijn geweest, dan zijn deze partijen alsnog benaderd voor een afspraak voor een diepteonderzoek op locatie; gemaakte afspraken over zelfinvulling of over de datum van het diepteonderzoek zijn per en gewone post schriftelijk bevestigd aan de contactpersoon van de organisatie, waarbij de naam van de geplande diepteonderzoeker in de bevestiging is aangegeven; bij aanvang van het diepteonderzoek heeft elke diepteonderzoeker zich gelegitimeerd onder overlegging van een besluit van aanwijzing als diepteonderzoeker door de NZa; de diepteonderzoeken zijn afgesloten met het wederzijds ondertekenen van een vertrouwelijkheidverklaring, waarin is aangegeven dat de tijdens het diepteonderzoek overlegde documenten en informatie uitsluitend ter beschikking zijn gesteld voor het NZaonderzoek inkoopvoordelen en praktijkkosten in 2007 bij apotheekhoudenden ; gedurende het onderzoeksproces is bij onvolledigheid van de beantwoording van de vragenlijst een NZa-verklaring afgegeven waarin de verplichting om gegevens aan te leveren formeel is vastgelegd. 2.4 Informatieverplichting Op grond van artikel 61 Wet marktordening gezondheidszorg (Wmg) waren de geselecteerde partijen verplicht tot het verstrekken van de gegevens waarom in het verplichte deel van het informatieverzoek werd gevraagd. Bij niet medewerking is de NZa bevoegd om gebruik te maken van haar handhavingsbevoegdheden, zoals het opleggen van een last onder dwangsom of bestuurlijke boete. Voorafgaand aan de start van het onderzoek heeft de NZa een handhavinginstructie opgesteld. Reden voor het direct wijzen op de informatieverplichting en de daarbij behorende mogelijkheden voor handhaving door de NZa was de korte onderzoeksperiode voor de NZa. Deze werd veroorzaakt door de aanwijzing van de Minister om op uiterlijk 1 november 2008 de resultaten van het rapport op te leveren. Ook was er de noodzaak als NZa tijdig te beschikken over voldoende informatie voor de betrouwbaarheid van de onderzoeksgegevens. De resultaten van het onderzoek worden immers gebruikt bij de onderbouwing van het tarief
20 2.5 Aanvullende NZa mededeling op vragenlijsten Mede naar aanleiding van de eerste bevindingen van de uitgevoerde diepteonderzoeken is naar voren gekomen dat sommige vragen uit de vragenlijsten niet of moeilijk konden worden ingevuld. Ook is vastgesteld dat een deel van de kwalitatieve vragen niet geheel eenduidig te beantwoorden was. Voor deze vragen is gesteld dat beantwoording op vrijwillige basis plaatsvindt en deze vragen geen onderdeel uit zullen maken van het formele informatieverzoek. Dit betekent dat de NZa ten aanzien hiervan geen gebruik heeft gemaakt van haar bestuursrechtelijke handhavingsmogelijkheden. Over de vragen voor de extramurale apotheekhoudende heeft de NZa op 7 augustus 2008 en voor de ziekenhuisapothekers en farmaceutische toeleveranciers op 12 augustus 2008 een mededeling opgesteld, te overhandigen door onderzoeker bij aanvang van het diepteonderzoek, waarin is aangegeven welke vragen niet of alleen op vrijwillige basis behoeven te worden ingevuld. De antwoorden op de vragen - die niet of alleen op vrijwillige basis hoefden te worden ingevuld- van respondenten die niet op de hoogte waren van het vrijwillige karakter hiervan, zijn niet meegenomen in de rapportages. Deze respondenten hebben alsnog een brief gekregen waarin zij hierover zijn geïnformeerd. 2.6 Vertrouwelijkheid In het kader van het onderzoek heeft de NZa partijen verzocht gegevens te verschaffen. Daarbij is toegezegd, dat (i) alle verstrekte gegevens vertrouwelijk worden behandeld, (ii) de verstrekte gegevens uitsluitend worden gebruikt voor dit onderzoek, (iii) de resultaten zo worden gerapporteerd, dat zij niet tot individuele partijen zijn te herleiden. De NZa zal de verstrekte gegevens overeenkomstig deze toezeggingen behandelen, uiteraard behoudens de mogelijkheid dat op haar een wettelijke verplichting rust tot verstrekking daarvan aan derden. 2.7 Planning Het onderzoek had, zoals al eerder aangegeven, een beperkte voorbereidingstijd en een korte doorlooptijd van juli tot en met september In deze periode is het project vormgegeven, zijn de onderzoeken uitgevoerd, zijn de onderzoeksresultaten verwerkt en geanalyseerd en zijn de rapportages geschreven. Op 29 september werden de onderzoeksresultaten door ConQuaestor/Significant aan de NZa gepresenteerd. In oktober heeft de NZa extrapolaties uitgevoerd, scenario s doorgerekend en deze resultaten verwerkt tot dit rapport. De vakantieperiode in de zomer heeft het uitvoeren van het onderzoek bemoeilijkt, maar heeft uiteindelijk niet geleid tot een vertraging in de oplevering van het eindrapport. 20
Eindrapport Onderzoek inkoopvoordelen en praktijkkosten farmacie oktober 2008 Inhoud Inhoud Vooraf Managementsamenvatting Aanleiding en doel van het onderzoek Aanpak en werkwijze Conclusies uit het onderzoek
C Inkoopvoordelen en praktijkkosten apotheekhoudenden in Nederland in 2009 Resultaten van het onderzoek onder openbare apotheken, apotheekhoudende huisartsen, fabrikanten, groothandels en zorgverzekeraars
Rapport Vervolgonderzoek apotheekhoudenden 2008 en 2009 Gevolgen voor flexibel tarief 2009 september 2009 Inhoud Vooraf 5 Managementsamenvatting 7 1. Uitkomsten onderzoek 2008 13 1.1 Inleiding 13 1.2.1
Inkoopvoordelen apotheekhoudenden in Nederland in 2007 Resultaten van het onderzoek onder openbare apotheken, apotheekhoudende huisartsen, ziekenhuisapotheken, fabrikanten en groothandels Rapport A Uitgebracht
Praktijkkosten van apotheekhoudenden Resultaten van een onderzoek naar de hoogte van de praktijkkosten van apotheekhoudenden in 2007 en de mate van kostendekkendheid van de vergoedingen Rapport B Uitgebracht
Inkoopvoordelen apotheekhoudenden in Nederland in 2008 Resultaten van het onderzoek onder openbare apotheken en apotheekhoudende huisartsen
C Inkoopvoordelen apotheekhoudenden in Nederland in 2008 Resultaten van het onderzoek onder openbare apotheken en apotheekhoudende huisartsen Rapport A Uitgebracht aan de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa)
Rapport Inkoopvoordelen en praktijkkosten apotheekhoudenden 2009, 2010 en 2011 Gevolgen voor flexibel tarief 2011 november 2010 Inhoud Vooraf 5 Managementsamenvatting 7 1. Inleiding 15 1.1 Uitvoering
Praktijkkosten van apotheekhoudenden Resultaten van een onderzoek naar de mutaties van de praktijkkosten van apotheekhoudenden in 2007, 2008 en 2009
Praktijkkosten van houdenden Resultaten van een onderzoek naar de mutaties van de praktijkkosten van houdenden in 2007, 2008 en 2009 Rapport B Uitgebracht aan de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) Utrecht,
Vragen en antwoorden kostenonderzoek huisartsen A. ALGEMENE VRAGEN. Vragen over het doel van het kostenonderzoek huisartsen
Vragen en antwoorden kostenonderzoek huisartsen A. ALGEMENE VRAGEN Vragen over het doel van het kostenonderzoek huisartsen 1. Waarom doet de NZa een onderzoek naar de kosten en opbrengsten in de huisartsenzorg?
Deze factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding (M. Reitsma-van Rooijen, J. de Jong. Compensatie eigen risico is nog onbekend Utrecht: NIVEL, 2009) worden gebruikt. U
Vragen en antwoorden geneesmiddelenprijzen Wie bepaalt precies de prijs van een geneesmiddel? De geneesmiddelenfabrikant bepaalt in eerste instantie de prijs van een geneesmiddel. Hij doet dit binnen de
Praktijkkosten van apotheekhoudenden Resultaten van een onderzoek naar de hoogte van de praktijkkosten in 2004 Vastgesteld door de begeleidingscommissie op 16 maart 2007 Uitgebracht aan het Ministerie
Analyse IDEA contract Apotheek XX Copyright Veneficus v.o.f. 0. Inhoudsopgave 0. Inhoudsopgave...2 1. Introductie...3 1.1. Berekenwijze...3 1.2. Benchmarking...3 1.3. Substitutie...3 1.4. Relatie met voorschrijvers...4
Inkoopvoordelen van apotheekhoudenden Resultaten van een onderzoek naar de omvang van inkoopvoordelen in 2004 Vastgesteld door de begeleidingscommissie op 16 maart 2007 UItgebracht aan het Ministerie van
Verslag. Klankbordgroep honorariumtarieven DOT 2012 Datum: 19 september 2011. Tijd: 19.00 uur Locatie: NZa
Verslag Klankbordgroep honorariumtarieven DOT 2012 Datum: 19 september 2011 Tijd: 19.00 uur Locatie: NZa Opening Voorzitter de heer Noorlag van de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) opent de vergadering
BEPALING MACRO-DEELBEDRAGEN 2014 1 Inleiding In deze notitie worden berekeningen gepresenteerd die ten grondslag liggen aan de bedragen die zijn opgenomen in de Regeling risicoverevening 2014. In de risicoverevening
Onderzoek naar potentiële besparingen van innovatieve complexe wondzorg September 2014 Transform to the power of digital Inhoud Doel en uitgangspunten Aanpak en gegevensverzameling Resultaten Tot slot
OVEREENKOMST NZa en DBC-Onderhoud inzake DIS (uitwerking artikel 7.9 convenant NZa, CVZ en DBC-Onderhoud) Partijen: de rechtspersoon naar publiekrecht Nederlandse Zorgautoriteit, gevestigd te Utrecht,
Transitieakkoord farmaceutische zorg 2008/2009 Partijen, de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, Dr. A. Klink, handelend als bestuursorgaan en als vertegenwoordiger van de Staat der Nederlanden
BELEIDSREGEL Prestatiebekostiging farmaceutische zorg 1. Algemeen a. Deze beleidsregel is van toepassing op de terhandstelling van UR-geneesmiddelen als bedoeld in artikel 1, eerste lid, onder s van de
Vergelijkingssites voor zorgverzekeringen. Tweede onderzoek naar kwaliteit van vergelijkingssites voor zorgverzekeringen op het internet
Vergelijkingssites voor zorgverzekeringen Tweede onderzoek naar kwaliteit van vergelijkingssites voor zorgverzekeringen op het internet december 2008 Inhoud Vooraf 5 Managementsamenvatting 7 1. Inleiding
[Aanvrager A] heeft ter onderbouwing van het handhavingsverzoek van 3 augustus 2016 een aantal documenten aan de NZa overlegd.
Besluit Aanleiding Op 3 augustus 2016 ontving de NZa een handhavingsverzoek van [Aanvrager A]. [Aanvrager A] is een samenwerkingsverband van zeven aanbieders van orthopedisch schoeisel. 1 In haar schrijven
Onderzoeksrapport Subsidieplafond PGB nieuwe stijl 2005 Op 31 maart 2005 uitgebracht aan de sectormanager van de sector AWBZ Uitgave College voor zorgverzekeringen Postbus 320 1110 AH Diemen Fax (020)
Onderzoeksaanpak Grondbeleid en grondprijsbeleid Gemeente Weert september 2013 Rekenkamer Weert 1. Achtergrond en aanleiding Het grondbeleid van de gemeente Weert heeft tot doel bijdrage te leveren, met
Perspectief van de zorgverzekeraar Bart Benraad, programmamanager dure geneesmiddelen - Zorgverzekeraars Nederland UMCG/Healthwise voorjaarssymposium - Dure Medicijnen 31 mei 2017 Even voorstellen verkort
Bijlagen van het onderzoeksrapport Inkoopvoordelen apotheekhoudenden in Nederland in 2007 Resultaten van het onderzoek onder openbare apotheken, apotheekhoudende huisartsen, ziekenhuisapotheken, fabrikanten
BESLISSING OP BEZWAAR 112222-167609 Bij brief van 18 december 2014, die is ingekomen bij de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) op 19 december 2014, is door de gezamenlijke zorgverzekeraars (bezwaarden) bezwaar
1. AUDITINSTRUCTIE SCORECARD COPRO 8120 1.1. Inleiding DTe vraagt ter verificatie van de aangeleverde cijfers een assurance-rapport van een externe accountant. Een assurance-rapport dient eenmaal per jaar
Zorgtrends Farmacie Sector in beweging: overzicht van de belangrijkste ontwikkelingen 1 Farmacieketen onder druk In de gehele farmacieketen is op dit moment sprake van ingrijpende wijzigingen. Het preferentiebeleid
Voortgangsrapportage PGB eerste kwartaal 206 Peildatum 3 maart De SVB biedt periodiek inzicht in de voortgang ten aanzien van de betalingen en de bereikbaarheid van de SVB. De resultaatsafspraken zijn
De NZa gebruikt de genoemde gegevens om tijdens de transitieperiode het transitiebedrag per zorgaanbieder vast te stellen.
REGELING Regeling Verplichte aanlevering budget- en DBBC omzet Ingevolge artikel 62 en 68 van de Wet marktordening gezondheidszorg (Wmg), heeft de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) de navolgende regeling
Hierbij zend ik u de antwoorden op de vragen van het Kamerlid Bouwmeester (PvdA) over besparingen in de zorg (2012Z19125).
Resultaten peiling aantal opzeggingen naar aanleiding van verzending beschikking en factuur voor de eigen bijdrage thuiszorg
Resultaten peiling aantal opzeggingen naar aanleiding van verzending beschikking en factuur voor de eigen bijdrage thuiszorg Enschede, 13 juli 2004 WD/04/1774/ebt ir. G. Vernhout drs. W. Dragt Inhoudsopgave
BIJLAGE bij brief aan de Eerste Kamer briefnr. 536442 Overzicht maatregelen stelselvernieuwing De leden van de SP-fractie, van de D66-fractie en van de CDA-fractie hebben verzocht om een overzicht met
Verslag bijeenkomst CBT s t.b.v. onderzoek Mondzorg in kaart maandag 22 april 2013 Georganiseerd door Cobijt Aanwezig: Vertegenwoordigers van de Centra voor Bijzondere Tandheelkunde (CBT) Harold Scholman
Toelichting op de honorariumberekening kaakchirurgie juli 2013 Inhoud 1. Inleiding 5 2. Proces 6 3. Tariefberekening op hoofdlijnen 7 4. Bepaling macrokader honorarium 2014 8 5. Productie 9 6. Toegekende
Rapportage landelijk onderzoek zorggebruik j-ggz. Rotterdam 20 mei 2015 P.F. Oosterbaan J. van de Ketterij B. den Outer
Rapportage landelijk onderzoek zorggebruik j-ggz Rotterdam 20 mei 2015 P.F. Oosterbaan J. van de Ketterij B. den Outer Colofon tekst: JB Lorenz vormgeving: de Beeldsmederij mei 2015 Inhoudsopgave 1. Inleiding
Protocol gegevensuitvraag Medisch specialisten eenheden November 2010 Inhoud 1. Uitgangspunten 5 1.1 Inleiding 5 1.2 Doelstelling accountantsonderzoek 5 1.3 Procedures 5 1.4 Leeswijzer 6 2. Onderzoeksaanpak
-PERSBERICHT- Utrecht, 26 september 2014 - EFFECT ONRECHTMATIGE DECLARATIES ZIEKENHUIZEN BEPERKT - In de afgelopen maanden hebben alle ziekenhuizen in opdracht van minister Schippers een zelfonderzoek
2012 Marktscan Mondzorg Publicatie prijsontwikkeling januari 2012 Per 1 januari 2012 zijn de prijzen voor de mondzorg met een driejarig experiment vrijgegeven. De minister heeft de NZa hierbij de opdracht