Martin Wolf, hoofdeconoom van de ‘Financial Times', pleit voor een mondiale ideologische ommekeer: het grote geloof dat de markt al onze problemen zal oplossen, is voorbij. Publieke goederen kunnen immers alleen worden geleverd via een of andere tussenkomst van de overheid.
‘Tussen 1914 en 1945 werd een aantal fundamentele publieke goederen zoals financiële en economische stabiliteit niet geleverd en het heeft er bijna toe geleid dat de beschaving zelfmoord pleegde. Ik denk ...
‘Tussen 1914 en 1945 werd een aantal fundamentele publieke goederen zoals financiële en economische stabiliteit niet geleverd en het heeft er bijna toe geleid dat de beschaving zelfmoord pleegde. Ik denk dus dat we de bevolking er nu van moeten overtuigen dat we die goederen nodig hebben, om een herhaling van dat scenario te voorkomen.'
Martin Wolf pende deze stelling een paar maanden geleden neer in de Financial Times. Het is een opmerkelijke stelling voor dé denker van de FT, een krant die zich al decennia opwerpt als de heraut van de marktgestuurde globalisering.
‘Publieke goederen', aldus Wolf, ‘zijn de bouwblokken van de beschaving: veiligheid, wetenschap en kennis, een leefbaar milieu, vertrouwen, de rechtsstaat, economische en financiële stabiliteit. Die zijn onmisbaar in een gevorderde samenleving en ze komen er niet via de marktwerking. Dat is de grote vaststelling van deze crisis.'
Waarom poneert u deze visie nu? Heeft de crisis het belang van publieke goederen naar de voorgrond geduwd?
‘Zeker. De crisis maakt zonneklaar dat financiële stabiliteit een publiek goed is, dat de markt het niet vanzelf levert. Dat we instellingen nodig hebben om daarvoor te zorgen: centrale banken, financiële regulators, de G20, het IMF. We moeten eerlijk zijn: de omvang van de crisis heeft ook mij verrast, net als de meeste economen en beleidsmakers. Als zoiets gebeurt, moet je je mening herzien. Met het markt- en kredietsysteem dat we nu hebben, leidt de markt niet automatisch tot stabiliteit. Eigenlijk wisten we dat al in de 19de eeuw.'
‘Ik zie drie redenen. Ten eerste tijd. Het is lang geleden dat een land in het centrum van het systeem nog getroffen is door zo'n financiële crisis. In de VS is het tachtig jaar geleden, het Verenigd Koninkrijk heeft nog nooit zoiets meegemaakt. En dan dreig je dus de kans dat het gebeurt, te minimaliseren. De tweede reden is de inflatie van de jaren zeventig, die ons ertoe bracht om de basisveronderstellingen van het monetarisme van Milton Friedman te aanvaarden. Friedman stelde dat de grote depressie het gevolg was van een overheidsfalen: die had de hoeveelheid geld laten instorten. Friedman stelde dat we dat kunnen tegengaan door gewoon de hoeveelheid geld te vergroten en zodoende konden voorkomen dat zo'n crisis ooit nog terugkeert. Die overtuiging zorgde voor al te veel vertrouwen. Ten derde was er het geloof in efficiënte markten. Dat hoe completer markten zijn, hoe meer afgeleide producten en andere innovaties er ontstaan, hoe beter het risico gespreid is, hoe stabieler het systeem wordt. Dat is een fabel gebleken. Om die redenen vergaten we de oude lessen.'
‘Een deel van de economische wetenschap was en is daar wel degelijk mee bezig. De collega's die zich toelegden op openbare financiën of milieu-economie leverden grote bijdragen over het belang van publieke goederen, maar de financiële economie en macro-economie waren relatief utopisch, zij geloofden in perfect functionerende markten.'
‘Inderdaad. Eind jaren zeventig, begin jaren tachtig was er, eerst in de VS en Groot-Brittannië, een sterke beweging naar markten. Er was inflatie, werkloosheid, het socialisme werkte niet. Het gevoel leefde dat markten onderdrukt werden. Thatcher en Reagan waren er de ikonen van, maar de beweging was veel breder. Eigenlijk is het opzetten van een eengemaakte Europese markt daar ook een uitloper van. Die ideeën zijn dertig jaar dominant geweest. Ze waren op hun beurt eigenlijk een reactie op de regelingen die getroffen waren tijdens en na de Grote Depressie. En vermits ze sterk met de politiek verbonden zijn, slaan we dikwijls te ver door in de ene richting. Ik denk ook dat er nooit definitieve antwoorden zijn op deze vragen. Want na dertig jaar staatsdominantie, en dertig jaar vrijheid van de markten, zal de slinger eens te meer terugkeren. Ik denk dat overheden opnieuw een grotere rol gaan spelen.'
‘Wel, het zal niet makkelijk zijn. Want de staten, zeker in de rijke landen, hebben al veel schulden. Ze zullen dus niet zoals vroeger zelf heel veel extra kunnen besteden. Ten tweede moeten ze proberen om globale markten te beheren. Dat veronderstelt dus een minimum aan internationale coördinatie. Het kan niet anders, we worden daartoe gedreven, en men zal dat dus proberen. Maar of het zal lukken, weet ik ook niet. Het wordt messy , verwarrend en niet per se mooi om zien. Ik verwacht ook dat er heel veel populistische sentimenten bij komen kijken. Het is best mogelijk dat we naar een werkelijk zeer chaotische periode gaan.'