Láti Ìbẹ̀rẹ̀ àpilẹ̀kọ yìí ni ó ti farahàn pé ipò pàtàkì ni fonọ́lọ́jì wà láàárín gírámà èdè ní àgbáyé tí kò si yọ èdè Yorùbá sílẹ̀ náà ni a ṣe ṣe àgbéyẹ̀wò ohun tí fonọ́lọ́jì jẹ́ Gẹ́gẹ́ bí a ti kí fonọ́lọ́jì aní fonọ́lọ́jì ni ẹ̀kọ́ nípa ìsàpèjúwa àwọn ìróifọ̀ nínú èdè àti bátànì tí àwọn ìróifọ̀ ní nínú èdè bàkan náà a tun ki fònẹ́tíìkì torí pé àti fonọ́lọ́jì àti fònẹ́tíìkì àwọn méjèèjì ń bá ara wọ́n ṣiṣẹ́ pọ̀ nínú iṣẹ́ gírámà A wo ohun ti èdè jẹ́ orírun èdè àbùdá èdè A si tun wo ohun  ti ẹ̀ka èdè jẹ́ fún ra rẹ̀ àti ẹ̀kaèdè Ìkálẹ̀ nítorí pé fonọ́lọ́jì ẹ̀ka èdè Ìkálẹ̀ ni a ṣe
Lati Ibere apileko yii ni o ti farahan pe ipo pataki ni fonoloji wa laaarin girama ede ni agbaye ti ko si yo ede Yoruba sile naa ni a se se agbeyewo ohun ti fonoloji je Gege bi a ti ki fonoloji ani fonoloji ni eko nipa isapejuwa awon iroifo ninu ede ati batani ti awon iroifo ni ninu ede bakan naa a tun ki fonetiiki tori pe ati fonoloji ati fonetiiki awon mejeeji n ba ara won sise po ninu ise girama A wo ohun ti ede je orirun ede abuda ede A si tun wo ohun  ti eka ede je fun ra re ati ekaede Ikale nitori pe fonoloji eka ede Ikale ni a se