Makam (müzik); Asma kararlar hangi makamın dizisi içinde herhangi bir ses olabildiği gibi genellikle de hatırlatılmak istenen makam ile asıl makamın ortak seslerinden bir olur?
makamın dizisi içinde herhangi bir ses olabildiği gibi genellikle de hatırlatılmak istenen makam ile asıl makamın ortak seslerinden bir olur.
Türk musikisinde, kullanılan ses dizilerinin (gam) belli kurallar çerçevesinde kullanılmasıdır. Makamların dizileri, aralıkları eşit toplamı 53 koma olan sekiz sesten oluşur. Dizileri aynı olan makamlar birbirlerinden seyirlerine göre ayrılır. Bu yüzden makamda seyir çok önemlidir. Türk musikisinde diziler perdelerden oluşur ve 43 adet perde mevcuttur Türk müziğinde. Makamların karar sesleri, güçlüsü, yedeni, asma kararları ve bazen de ikinci güçlüleri olur. Bölümleri: * Durak, ilk dörtlü veya beşlinin ilk perdesidir. * Güçlü, genellikle ikinci dörtlü veya beşlinin ilk perdesidir ve parçanın ortalarında geçici karar perdesi olarak kullanılır. * Yeden, genellikle parçanın bitişinde karar perdesinden önce kullanılan makamına göre yarım veya tam ses olabilen bitiş duygusunu güçlendirici sestir. * Asma Karar, eser içerisinde başka bir makama hatırlatma yapmak için kullanılan kısa süreli kalışlardır. Asma kararlar makamın dizisi içinde herhangi bir ses olabildiği gibi genellikle de hatırlatılmak istenen makam ile asıl makamın ortak seslerinden bir olur. Asma kararlarda asla başka bir makama geçiş yapılmaz çünkü asıl makamın özellikleri ortadan kalkar. Makamın sekiz sesi dörtlü ve beşlilerin birleşmesiyle meydana gelir. Bunlar, * Çargah dörtlüsü * Çargah beşlisi * Rast dörtlüsü * Rast beşlisi * Uşşak dörtlüsü * Hüseyni beşlisi * Hicaz dörtlüsü * Hicaz beşlisi * Kürdi dörtlüsü * Kürdi beşlisi * Buselik dörtlüsü * Buselik beşlisi * Segah dörtlüsü * Segah beşlisi * Saba dörtlüsü * Nikriz beşlisi * Hüzzam beşlisi * Ferahnak beşlisi Türleri: Makamlar, inici, çıkıcı veya inici-çıkıcı bir seyre sahiptir. Basit, bileşik ve şed makamlar olmak üzere üçe ayrılır. = Basit makamlar:= Tam dörtlü ve tam beşlilerin birleşmesiyle meydana gelen makamlardır. Genellikle birleşme yerindeki ses makamın güçlüsüdür. Türk müziğinde 16 adet basit makam vardır. Bunlar: Çargah Makamı, Buselik Makamı, Kürdî Makamı, Rast Makamı, Uşşak Makamı, Hicaz Makamı, Uzzal Makamı, Hümayun Makamı, Zirgüleli Hicaz Makamı, Neva Makamı, Tahir Makamı, Bayati Makamı, Muhayyer Makamı, Isfahân Makamı, Gülizâr Makamı, Hüseyni Makamı, Karcığar Makamı ve Basit Suzinak Makamı'dır. = Bileşik makamlar:= Çeşitli makamların birleştirilerek farklı bir makam haline gelmiş makamlardır. Ferahfeza, Dilkeşide, Ruy-i Irak bu makamlara örnektir. = Şedd (Göçürmeli) makamlar:= Makamın dizisi bozulmadan karar sesinin farklı bir sese göçürülmesinden oluşan, kendine özgü geçkilerle ve seyir yapısı ile ait olduğu basit makamdan ayrılan makamlardır. 15 adet şedd makam vardır. Bunlar: * Çargâh makamının şeddleri: :# Bu makamın Acemaşiran perdesine göçürülmesinden Acemaşiran Makamı :# Bu makamın Rast perdesine göçürülmesinden Mahur Makamı elde edilir. * Bûselik makamının şeddleri: :# Bu makamın Yegâh perdesine göçürülmesinden Sultan-ı Yegâh Makamı :# Bu makamın Hüseynîâşiran perdesine göçürülmesinden Ruhnüvaz Makamı :# Bu makamın Rast perdesine göçürülmesinden Nihavent Makamı elde edilir. * Kürdî makamının şeddleri: :# Bu makamın Yegâh perdesine göçürülmesinden Ferahnüma Makamı :# Bu makamın Hüseynîâşiran perdesine göçürülmesinden Aşkefza Makamı :# Bu makamın Rast perdesine göçürülmesinden Kürdili Hicazkâr Makamı elde edilir. Bazı önemli kaynaklarda, Kürdili Hicazkâr Makamı 'Bileşik makam' olarak değerlendirilmektedir. * Zirgüleli Hicaz makamının şeddleri: :# Bu makamın Yegâh perdesine göçürülmesinden Şeddaraban Makamı :# Bu makamın Hüseynîâşiran perdesine göçürülmesinden Sûzidil Makamı :# Bu makamın Irak perdesine göçürülmesinden Evcârâ Makamı :# Bu makamın Rast perdesine göçürülmesinden Hicazkâr Makamı ve Zirgüleli Sûz'nâk Makamı elde edilir. * Neveser makamının şeddi: Bu makamın Acemâşiran perdesine göçürülmesinden Rengidil Makamı elde edilir. * Segâh makamının şeddi: Bu makamın Nim Hicaz (#Do) perdesine göçürülmesinden Heftgâh Makamı elde edilir. * Rast makamının şeddi: Bu makamın Dügâh perdesine göçürülmesinden Nişâburek Makamı elde edilir. Bugüne kadar kullanılmış makamlar: Türk müziğinde 590 makam tespit edilmiştir. Ancak bunların birçoğu bugün kullanılmamaktadır. Günümüzde 150 kadar makam kullanılsa da çoğunlukla eser verilen makam sayısı 40 civarındadır: 1\. Âb-ı Kevser 2\. Acem 3\. Acem- Aşîrân 4\. Acem-Bâ-Zir-Keşîde 5\. Acem-Bûselik 6\. Acem-Irak 7\. Acem-Kürdî 8\. Acem-Murassa 9\. Acem-Rast 10\. Acem-Zemzeme 11\. Acem-Zir-Keşîde 12\. Acemli Rast 13\. Âgâaze-i Kâbili 14\. Aheng-i-Tarâb 15\. Akberi 16\. Anber- Efşân 17\. Arabân 18\. Arabân-Kürdî 19\. Arabân-Nigâr 20\. Arabân-ı-Cedîd 21\. Arazbâr 22\. Arazbâr-Bûselik 23\. Arazbâr-Zemzeme 24\. Âvâz-ı Zenbûr 25\. Azrâ 26\. Aşîrân 27\. Aşîrân-Mâye 28\. Aşîrân-Vefâdar 29\. Aşîrân-Zemzeme 30\. Aşk- Efzâ 31\. Bâd-ı-Sabâ 32\. Bahâr 33\. Bahr-i-Nâzik 34\. Bayâti 35\. Bayâti- Arabân 36\. Bayâti-Arabân-Bûselik 37\. Bayâti-Aşîrân 38\. Bayâti-Bûselik 39\. Bayâti-Hisâr 40\. Bayâti-Isfahân 41\. Bayâti-Kürdî 42\. Bend-i-Bûselik 43\. Bend-i-Hisâr 44\. Beste-Hisâr 45\. Beste-Isfahân 46\. Beste-Nigâr 47\.