Serdarabad Muharebesi; Özel Komite, Erivan belediye başkanı Tadevos Toşyan’ın önerisiyle şehri direnmeden Osmanlı’ya teslim etme, nüfusunu tahliye ederek Kanakır yüksekliklerinde pozisyon almasına dair karar aldı?
Erivan’ı
Osmanlı ordusunun saldırısından dolayı Gümrü bölgesinde, Ararat sahasında ve Erivan’da var olan panik neticesinde Erivan belediye meclisi 18 Mayıs tarihinde yaptığı geniş duruşmada Erivan belediye başkanı Tadevos Toşyan’ın önerisiyle şehri direnmeden Osmanlı’ya teslim etme, nüfusunu tahliye ederek Kanakır yüksekliklerinde pozisyon almasına dair karar aldı. Ancak Erivan’ı teslim etme kararı gerçekleştirilmedi. Çünkü Erivan’da bulunan Tiflis Ermeni milli meclisi yetkili yürütme organı olan Özel Komite, Erivan milli meclis başkanı Aram Manukyan başta olmak üzere kesin bir şekilde böyle bir gelişmeye karşı konuldu ve kararı reddetti (Erivan’da iktidar fiilen Özel Komite'nin elinde idi).Աստվածատրեան, Արշալոյս. Սարդարապատի պատմաշինութիւնը. Պէյրութ. p. 82. 1500’ü aşkın kişi yardımıyla ve Aram Manukyan'ın talimatı ile Erivan’ın girişinde özellikle Yerablur’da tahkimat faaliyetleri gerçekleştirildi. 18 Mayıs tarihinde Aram Manukyan Erivan’da devriye yapan Arşavir Şahhatun ile beraber Üçkilise’ye gidip, 5. Gevork Katolikos'a güvenlik meselelerinden dolayı kendisinin bir müddet için Bürakan’a gitmesini önerdi. Fakat Katolikos reddetmekle beraber, orduya muhalif tarafına kesin bir direniş gösterme çağrısı yaptı.Շահխատունի, Արշալույս. Արշ. Շահխաթունու հուշերը․ 1918 թվի մայիսյան հերոսամարտերը մասնակիցների հուշերում,. Երևան. pp. 21–25. Aram Manukyan gelecek günlerde Erivan ve çevresinde durumu istikrarlı hale getirme ve gelişmeleri Ermenilerin lehine çevirme konusunda belirleyici bir rol oynadı. 19 Mayıs sabah 1. Ermeni tümeni komutanı General Movses Silikyan’a Ermeni ordusunun çekilmesini durdurma ve ne olursa olsun Osmanlı ordusunun Erivan’a saldırısını engellemeye dair talimatlar verdi. Aram Manukyan da en kısa zamanda insan ve silah toplama gibi gerekli hazırlıkları yapmaya söz verdi.Ասրյան, Արմեն. "Արամ Մանուկյանի գործունեությունը Սարդարապատի հերոսամարտի օրերին". Կանթեղ. — volume. 2.: 164–172. Gelecek günlerde Astafyan sokağında, İngiliz parkında, Öğretmenler seminaryası önünde ve diğer yerlerde savaşın başlangıcında ordusuna katılan gönüllülerin askere toplama faaliyetleri yapıldı. Sardarapat Muharebesi: = Taraflarin güçleri:= : Osmanlı tarafı : Gümrü yönünde saldırıya geçen 36. tümen içinde 106. piyade alayı, 107. piyade alayı, 108. piyade alayı, bir saldırı taburu ve iki topçu taburu yer alıyordu. Osmanlı kolordusunun bağımsız süvarisi ve Kürtlerden oluşan 1500 kişilik süvari alayı ile güçlendirilmişti. Osmanlı güçlerinin toplam sayısı Kürt güçlerini de dahil ederek 7.500-10.000 subay ve asker idi. Osmanlı güçlerinde 40 top mevcuttu.Սարդարապատ Բաշ-Ապարան Ղարաքիլիսա: 1918 թ. մայիսյան հերոսամարտերը, Երևան էջ 174։ : Ermeni tarafı : Ermeni güçleri kumandanlığı. Orta sırada soldan sağa Drastamat Kanayan, Movses Silikyan, Tovmas Nazarbekyan, Daniyel Bek-Pirumyan. Serdarabat cephesindeki Ermeni güçleri Erivan askeri biriminin içinde idiler. Diğer kısmı ise 9. Osmanlı tümenine karşı Baş-Aparan muharebesine katılmıştı. Askeri birimin komutanı Tümgeneral Movses Silikyan, genelkurmay başkanı Albay Aleksandr Vekilyan. Karargah kıtaatı Vağarşapat (Üçkilise) şehrinde, Gevorgyan dini okulunun içinde bulunuyordu. Serdarabat cephesinde savaşan güçlerin genel kumandanı Erivan askeri biriminin komutanının yardımcısı Albay Daniyel Bek-Pirumyan, genelkurmay başkanı ise Yüzbaşı Aleksandr Şneur oldu. Burada kısmen Ermeni kolordusu 2. tümeni ve Ermeni Özel Ümumi Taburu'nun (1917 yılında Anadolu'daki Ermenilerden oluşan askeri birim Serdarabat muharebesinden önce Kafkasya cephesinde savaşmıştı) bazı alt birimleri savaşıyorlardı. 2. tümen (Komutan Movses Silikyan) 5. alayı (3 tabur, komutanı Poğos Bek-Pirumyan), 6. alayı (12 bölük, komutanı Yarbay Abraham Doluhanyan), 2. süvari alayı 4 süvari bölüğü (Albay Zalinyan), partizan piyade alayı 8 bölüğü (Albay Aleksey Perekryostov), partizan süvari alayı 3 bölük (Albay Korolkov), sınır korucu taburu (Yarbay Silin), 2. tümeni karargahın nöbet bölüğünden ibaretti. 1. tümeni 4. alayın bir taburu Develi’nin güney tarafında savunma için yerleştirildi. Ermeni Özel Umumi taburunun altbölümlerinden Erivan askeri biriminin içinde 3. özel tugayın Van 1. (Albay Yüzbaşev) ve 2. piyade (Albay Çahmahçev) alayları ikişer bölüğü (Iğdır bölgesinde yerleştirişmiştir), Maku taburu, 2. özel Zeytun süvari alayı (4 süvari bölüğü, Albay Salibekyan), 2. özel tugay Hınıs ve Karakilise (Karaköse) piyade alayları (Albay Kazmirski), 1. özel tugay Erzincan alayı (6 bölük, Komutan Karapet Hasan-Paşayan), 1. özel süvari alayı (Komutan Üsteğmen Zolotaryov).Արամ Նազարյան, Արևմտյան Հայաստանի մասին դեկրետը.