Multipl skleroz; Hastalığın coğrafyası da, neye doğru gidildikçe genişler?
ekvatordan kutuplara doğru gidildikçe genişler.
Yine hastalığın düzeyine göre bu döngü süreleri değişiklik gösterir. Hastalığın etkilediği kişiler çoğunlukla 20-40 yaş arası erişkinlerdir. Kadınlarda görülme sıklığı erkeklere oranla iki katıdır. Hastalığın coğrafyası da, ekvatordan kutuplara doğru gidildikçe genişler. Daha çok Kuzey Avrupa'da yaygındır. Her MS hastasındaki gelişmeler zaman ve belirti olarak ayrılık gösterir. Hastalığın bilinen beş düzeyi vardır: # Selim ya da İyicil MS (Benign MS): Retrospektif (geriye yönelik) olarak da adlandırılan ilk düzey, diğerlerinden ayrılmakla beraber, hafif ataklar ve iyileşmelerin tam ya da tama yakın olduğu MS tipidir. Her ataktan sonra ya hiç sekel kalmaz ya da kalan sekeller çok hafif yetersizliklere yol açabilir. Hasta, en az on yıl bu seviyede tutulduğu takdirde, MS nedeni ve ataklar tamamen ortadan kalkabilir. # Yineleyen-Düzelen MS (Relapsing- Remitting MS): MS hastalarının yaklaşık %20'si bu gruptandır. Ataklar ve iyileşmelerle seyreder. Tekrarlayan ataklar sonrasında bazı sekeller kalabilir. # İkincil İlerleyen MS (Sekonder Progresif): Başlangıcı Relapsing- Remitting MS olup, bu hastaların bir kısmı bu tipe dönüşür. Tekararlayan ataklar sonrası düzelme zorlaşır hatta durabilir. # Birincil İlerleyen MS (Primer Progresif MS): Ataklarla birlikte ya da atak olmaksızın seyreder. Giderek artan bir ilerleme söz konusudur. # İlerleyen Yineleyen MS (Progresif Relapsing MS): Başlangıçta belirgin bir atak olup tam bir düzelme olmaz. Ataklar beraberinde ilerleme devam eder. Tanı yöntemleri: Hastalığın tanısı birçok yolla yapılır. Bunların ilki ve en önemlisi, nörolog bir doktorun yaptığı fiziksel muayenedir. Daha sonra beynin MR'ı (manyetik rezonans görüntüleme), BOS (Beyin Omurilik Sıvısı) ve 'kaydedilmiş potansiyeller' gibi ileri inceleme yöntemleri, tanıyı kesinleştirmek için gereklidir. Tanı, kesinlik durumuna göre üç biçimde konabilir: * Klinik kesin tanının konulabilmesi için: ** En az iki belirti nöbetleri, ve ** En az iki ak madde doku bozukluğu (belirtisel ya da görüntülemeyle bulunan) gerekmektedir. * İnceleme-destekli kesin tanınin konulabilmesi için: ** En az iki belirti nöbetleri, ** MR'de saptanan, en az bir ak madde doku bozukluğu, ve ** Olağan dışı BOS bulguları (oligoklonal şeritler) gerekmektedir. * Olası MS tanısının konulabilmesi için: ** En az iki belirti nöbetleri, ve ** Bir ak madde doku bozukluğu ya da BOS'ta oligoklonal şeritler bulgusu gerekmektedir. Belirti ve bulgular: # Ataksi: Kasların birbirleriyle ilişkisiz çalışması sonucu istemli hareketlerin düzensiz seyretmesi hali, vücut hareketlerinde düzensizlik # Babinski bulgusu: Ayak tabanı bir cisimle çizildiğinde başparmakların yukarı doğru açılması # Bulanık ya da çift görme, nistagmus (gözbebeklerinin istemsiz hareketi) # Klonus: Belirli bir kas veya kas grubunda birbiri arkasına meydana gelen istem dışı kasılma ve gevşeme hareketleri ile belirgin durum # Beceriksizlik # Dizartri: Konuşma bozukluğu # Duygu durumlarda kolayca değişebilme niteliği # Yorgunluk # Elde sinirlerdeki harabiyet nedeniyle kasların işlev yapamama hali ile karakterize paralizi (felç) durumu # Hemiparezi: Vücudun tek tarafını tutan felç durumu # Hiperaktif derin tendon refleksleri (dizkapağı refleksi gibi..) # Parestezi: His kaybı, uyuşma ve karıncalanma hissi # Sık idrara çıkma ve idrar kaçırma (inkontinans) # Erkeklerde iktidarsızlık # İnkoordinasyon (koordinasyon bozukluğu) # Monoparezi: Sadece bir kol veya bir bacağı tutan felç # Denge kusuru ve baş dönmesi # Lhermitte Bulgusu: Baş ve boyun öne eğildiğinde elektrik çarpması veya uğultu benzeri bir durum gelişmesi Bu belirti ve bulgular, hastalığın düzeyine göre birkaç hafta ile aylar, hatta yıllar boyunca devam eder ve her atakta farklılık gösterebilir. Hastalığın belirtileri kişiye özgüdür. MS'in özelliği (multipl) olduğundan genellikle birkaçı bir arada bulunabilir. Patofizyoloji: Daha önce de belirttiğimiz üzere MS otoimmün bir hastalıktır. MS patogenezinde, MSS (merkezi sinir sistemi)'nde miyelin antijenlerine karşı anormal immun yanıtın varlığı düşünülmektedir. Deneysel otoimmun ensefelomiyelite benzer olarak, MS hayvan modellerinde yapılan çalışmalar günümüzde kısmende olsa MS patogenesini aydınlatmıştır. Bu çalışmalar sayesinde hastalık sebepleri daha iyi anlaşılabilmekte ve tedavi doğrultusunda yeni ilaçlar geliştirilebilmektedir. Bu da, bu tür hayvan çalışmalarının önemini göstermektedir. Bu çalışmalara göre otoreaktif T-hücreleri beyin dokusuna saldırmaktadır. Buna ek olarak, periferal B-hücreleri, monositler ve dendritik hücreler de MS patogenesinde kritik rol oynayabilmektedir. Ayrıca MSS'nde normalde bulunan glial hücrelerin de hastalıkta rol oynadığı düşünülmektedir. İmmun hücrelerin sadece kendileri değil aynı zamanda ürettikleri maddelerle de etki gösterdikleri bilinmektedir. Salgıladıkları sitokinleri düzenleyici, haberleşmeyi sağlayan maddeler olarak görebiliriz.