Insle wo witer eweg vonere grössere Landmasse sind, wiiset maischt en aigni Pflanze- und Tierwelt  uuf. Bikannt sind d Galapagos-Insle im Pazifik, wo vili Vogelarte lebet, wos nume dai git. Madeira und d Kanare im Atlantik wiiset de höchsti Aatail a endemische Pflanze uuf, da haisst, asig wo ursprünglich nume uf dere Inselgruppe iihaimisch gsii sind, wie de Trachebomm. D Abgschidehait vo so Insle füert nöd selte dezue, as d Mensche wo die Insle biwonet, e konservativi Kultuur uufwiiset, wie Soqotra, wo zum Jemen ghöört oder s mittelalterliche Island, wo hüt aber zude modernste Länder öberhopt zällt. Uf de Kanare het sich bis is 14. Joorhundert e primitivi Kultur ghalte, wo archaischer gsii isch, as di römerzitlichi Kultur.