Dari teuka kapai niaga Beulanda phôn bak akhé abad keu 16, sampoe watèe geupeunyata meurdèka thôn 1945, kuwasa Beulanda ateuëh pulo-pulo Nusantara nakeuh hana that teuga. Meuhat cit bansa Jawa sagai nyang asé jijajah meureutôh thôn lé Beulanda, salang bansa-bansa nyang laén sampoë akhé abad keu 19 sabé lam meudèelat ngon meurdèka lagèë Acèh, Bali, Lombok ngon Kalimantan. Wilayah nyang teutap lam meudèelat nyan nakeuh leubèh luwah lam kawan pulo-pulo Nusantara, keubit hana piyôh prang antara bansa-bansa meurdèka nyan lawan Beulanda nyang jibantu lé aneuk bansa jajahan jih di Nusantara. Barô keuneuk meuhasé jipeudong Koloni Hindia Beulanda ban lagèe luwah wilayah Indônèsia modern jinoe nakeuh lheuëh jipeuancô lé awak nyan Keurajeuën Acèh Darussalam akhé that bak thôn 1914, meunan pih di neugara Acèh nyan sampoë an uroë jitamong aseuka Jeupang u Nusantara sabé na ureuëng nyang lawan Beulanda.