1 2 TIÔËÏÓ ÐÑÙÔÏÔÕÐÏÕ: A JOURNEY Από τις Εκδόσεις Hutchinson, Λονδίνο, 2010 TÉÔËÏÓ ÂÉÂËÉÏÕ: Ένα ταξίδι ÓÕÃÃÑÁÖÅΑΣ: Tony Blair ÌÅÔÁÖÑÁÓÇ ÊÅÉÌÅÍÏÕ: Χρήστος Καψάλης, Έλλη Συλογίδου ÅÐÉÌÅËÅÉÁ ÄÉÏÑÈÙÓÇ ÊÅÉÌÅÍÏÕ: Γιώργος Κασαπίδης ÇËÅÊÔÑÏÍÉÊÇ ÓÅËÉÄÏÐÏÉÇÓÇ: Μερσίνα Λαδοπούλου EÊÔÕÐÙÓÇ: Σταµάτιος Κοτσάτος & ΣΙΑ Ο.Ε. ÂÉÂËÉÏÄÅÓÉÁ: Ηλιόπουλος Θ. Ροδόπουλος Π. Ο.Ε. Tony Blair, 2010 First published by Hutchinson Φωτογραφίας εξωφύλλου: John Swanell Φωτογραφίας οπισθοφύλλου: NI Syndication.com / Richard Cannon The Times EÊÄÏÓÅÉÓ ØÕΧÏÃÉÏÓ Á.Å., ÁèÞíá 2011 Ðñþôç Ýêäïóç: Απρίλιος 2011, αντίτυπα ISBN Τυπώθηκε σε χαρτί ελεύθερο χηµικών ουσιών, προερχόµενο αποκλειστικά και µόνο από δάση που καλλιεργούνται για την παραγωγή χαρτιού. To ðáñüí Ýñãï ðíåõìáôéêþò éäéïêôçóßáò ðñïóôáôåýåôáé êáôü ôéò äéáôüîåéò ôïõ Åëëçíéêïý Íüìïõ (Í. 2121/1993 üðùò Ý åé ôñïðïðïéçèåß êáé éó ýåé óþìåñá) êáé ôéò äéåèíåßò óõìâüóåéò ðåñß ðíåõìáôéêþò éäéïêôçóßáò. Áðáãïñåýåôáé áðïëýôùò ç Üíåõ ãñáðôþò Üäåéáò ôïõ åêäüôç êáôü ïðïéïäþðïôå ôñüðï Þ ìýóï áíôéãñáöþ, öùôïáíáôýðùóç êáé åí ãýíåé áíáðáñáãùãþ, åêìßóèùóç Þ äáíåéóìüò, ìåôüöñáóç, äéáóêåõþ, áíáìåôüäïóç óôï êïéíü óå ïðïéáäþðïôå ìïñöþ (çëåêôñïíéêþ, ìç áíéêþ Þ Üëëç) êáé ç åí ãýíåé åêìåôüëëåõóç ôïõ óõíüëïõ Þ ìýñïõò ôïõ Ýñãïõ. ÅÊÄÏÓÅÉÓ ØÕXÏÃÉÏÓ Á.Å. PSICHOGIOS PUBLICATIONS S.A. äñá: ÔáôïÀïõ 121 Head office: 121, Tatoiou Str Ìåôáìüñöùóç Metamorfossi, Greece Âéâëéïðùëåßï: Ìáõñïìé Üëç 1 Bookstore: 1, Mavromichali Str ÁèÞíá Áthens, Greece Ôçë.: Tel.: Telefax: Telefax:3 Μετάφραση: Χρήστος Καψάλης, Έλλη Συλογίδου Πρόλογος στην ελληνική έκδοση: Ανδρέας Ανδριανόπουλος4 5 Στην Τσέρι, στον Γιούαν, στον Νίκολας, στην Κάθριν και στον Λίο, καθώς και στην ευρύτερη οικογένειά µου που έχει µοιραστεί το ταξίδι µαζί µου.6 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος στην ελληνική έκδοση...ι Εισαγωγή Μεγάλες προσδοκίες Μαθητευόµενος ηγέτης Νέοι Εργατικοί Μήνας του µέλιτος Πριγκίπισσα Ντα άνα Ειρήνη στη Βόρεια Ιρλανδία «Κυβερνάµε πεζά» Κόσοβο υνάµεις του συντηρητισµού ιαχείριση κρίσεων Εντολή για ένα Νέο Εργατικό Κόµµα η Σεπτεµβρίου: «Στεκόµαστε αλληλέγγυοι» Ιράκ: αντίστροφη µέτρηση Ψήφισµα Ιράκ: η επόµενη ηµέρα Εσωτερική µεταρρύθµιση : Τόνι & Γκόρντον Θρίαµβος και τραγωδία ύσκολοι καιροί Τελικό στάδιο Αποχώρηση Υστερόγραφο Ευχαριστίες Πηγές φωτογραφιών Ευρετήριο...9377 ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΚ ΟΣΗ ΕΝΑ ΤΑΞΙ Ι ΣΤΗ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Στην Ελλάδα δεν είµαστε συνηθισµένοι σε αποµνηµονεύµατα πρωθυπουργών. Το θάνατό τους συνήθως συνοδεύουν αγιογραφήµατα που περιγράφουν πραγµατικά ή και φανταστικά επιτεύγµατα ανάµεικτα µε προσωπικές ιστορίες µε τον εκάστοτε συγγραφέα. Σε σπάνιες περιπτώσεις, όπως έγινε σε µια σειρά βιβλίων για τον Κωνσταντίνο Καραµανλή, αγιογραφίες γράφτηκαν όταν ο βιογραφούµενος ήταν ακόµη εν ζωή και πολιτικά ενεργός. Ίσως για να είναι σε θέση να ελέγξει το κείµενο και να κάνει τις αναγκαίες, ευνο κές πάντα γι αυτόν, διορθώσεις. Για όλους αυτούς τους λόγους, το βιβλίο του πρώην Βρετανού πρωθυπουργού Τόνι Μπλερ, Ένα ταξίδι, θα ξενίσει τον Έλληνα αναγνώστη. Κυρίως λόγω της αµεσότητας του ύφους της γραφής αλλά και του χαρακτηριστικού βρετανικού αυτοσαρκασµού που ξεχειλίζει από τις σελίδες του. Αν περιµένει κάποιος να αντικρίσει ένα ξερό επίση- µο κείµενο που, περίπου ελεγειακά, θα παραθέτει επιτεύγµατα και εθνεγερτικές σκέψεις και προτάσεις, θα αισθανθεί µεγάλη απογοήτευση. Ο Τόνι Μπλερ είχε περίπου δαιµονοποιηθεί σαν ο µάγος του επικοινωνιακού spin που, µε τη βοήθεια του συνεργάτη του Άλαστερ Κάµπελ, είχε σχεδόν εγκαταλείψει την ουσία της πολιτικής για την εικονική πραγµατικότητα της επιλεκτικής µετάδοσης σε καταιγιστικό ρυθµό µηνυµάτων και πληροφοριών. Με το Ένα ταξίδι ο πρώην αρχηγός αλλά και δηµιουργός του Νέου Εργατικού Κόµµατος αποδεικνύει πως το επικοινωνιακό του χάρισµα δεν ήταν προ όν τεχνικών κινήσεων κάποιου παρασκηνιακού επιτελείου. Η ίδια η προσωπικότητά του αποπνέει την ευκολία πρόσβασης στο µυαλό και στο συναίσθηµα του κοινού και των συνοµιλητών του. Ο Μπλερ µε τους Νέους Εργατικούς του κυβέρνησε τη Βρετανία σε µια εξαιρετικά σηµαντική περίοδο της σύγχρονης ιστορίας. Η µαγική του επικοινωνία µε το σχεδόν alter ego του, τον Αµερικανό πρόεδρο Μπιλ Κλίντον, καθιέρωσε µια παγκόσµια συναίνεση πάνω στις αρχές της οικονοµίας της αγοράς, µε φροντίδα για τα ασθενέστερα8 II ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΚ ΟΣΗ τµήµατα της κοινωνίας. Ο Μπλερ κατηγορήθηκε σαν η Εργατική εκδοχή της Θάτσερ, όπως κι ο Κλίντον σαν ο συνεχιστής της ιδεολογικοπολιτικής κληρονοµιάς του Ρόναλντ Ρέιγκαν. Όπως οι παλαιότεροι εκείνοι ηγέτες είχαν σµιλεύσει τα θεµέλια του αµερικανο-βρετανικού άξονα, έτσι και οι νεότεροι συνεχιστές της πολιτικής τους έφεραν ακό- µη κοντύτερα τις δύο δυνάµεις. Η διαφορά ανάµεσά τους ήταν η αριστερότερη ή σοσιαλδηµοκρατική προέλευση της νεότερης δυάδας. Ο Κλίντον µε τον τριγωνικό πολιτικό του σχεδιασµό και ο Μπλερ µε τον οραµατικό Τρίτο ρόµο, που είχε εµπνευστεί ο στενός του φίλος Άντονι Γκίντενς, πάντρεψαν το ρεαλισµό µιας πολιτικής στηριγ- µένης στις αγορές και στην παγκοσµιοποίηση µε την ενίσχυση του κράτους πρόνοιας και µιας πολιτικής αρχών στο στίβο των διεθνών σχέσεων. Μαζί αντιµετώπισαν τις προκλήσεις του Μιλόσεβιτς αρχικά στη Βοσνία κι αργότερα στο Κόσοβο. Μαζί αγκάλιασαν µια καινούργια Ρωσία κι άνοιξαν το δρόµο για την ενσωµάτωση της Κίνας στην παγκόσµια οικονοµική πραγµατικότητα. Στις δικές τους ηµέρες ο Κινέζος υπουργός των Οικονοµικών παρατηρούσε τη γαλλική πολιτική ηγεσία για την καχυποψία της απέναντι στην παγκοσµιοποίηση και στις ανοιχτές αγορές. Ο Μπλερ, αν και µε µεγαλύτερη δυσκολία, συνέχισε τη στενή σχέση µε τις ΗΠΑ και στη διάρκεια της προεδρίας του Τζορτζ Μπους του νεότερου, αποσκοπώντας να ασκήσει επιρροή για µετριοπαθέστερες πολιτικές και συνετότερες επιλογές. Οι προσπάθειές του δε στέφθηκαν πάντα από επιτυχία. Κι αυτό του στοίχισε. Στο βιβλίο του ο Τόνι Μπλερ δεν αποφεύγει τα αγκάθια. Κι οµολογεί τις αποτυχίες του. Όπως µε χιούµορ αναφέρεται και σε επιτυχίες που µάλλον προέκυψαν παρά τις σχεδίασε. Κοντολογίς, ο πρώην Βρετανός πρωθυπουργός δε ναρκισσεύεται ούτε περιγράφει µεγαλειώδεις εµπνεύσεις και πολιτικούς θριάµβους. Ο Έλληνας αναγνώστης, που συνήθως βλέπει την πολιτική κάτω από τους σκόπιµα διαστρεβλωτικούς φακούς των ΜΜΕ, θα διαπιστώσει πως και στο υψηλότερο δυνατόν επίπεδο οι πολιτικές ηγεσίες απαρτίζονται από απλούς καθηµερινούς ανθρώπους. Ο Τόνι Μπλερ είναι ο απλός επισκέπτης σε µια καφετέρια που περιµένει υποµονετικά πίσω σου για το ρόφηµά του. Είναι ο γεµάτος αγωνία κι αµφιβολίες υπεύθυνος µάνατζερ που γνωρίζει πως η κάθε του απόφαση µπορεί να προκαλέσει αναταράξεις στη ζωή των συναδέλφων του. Είναι όµως και ο υπεύθυνος ηγέτης που πασχίζει να πείσει τους συ-9 ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΚ ΟΣΗ III µπολίτες του για µια ριψοκίνδυνη πολιτική, αλλά κατά τη γνώµη του απαραίτητη. Το Ιράκ και η Βόρεια Ιρλανδία έρχονται άµεσα στο νου. Ο Μπλερ παραδέχεται πως σε µερικές περιπτώσεις η καθαρή αλήθεια υπέστη πλήγµατα. Και πως σε άλλες οι επιλογές του δεν ήταν πετυχηµένες. Ο δηµιουργός του Νέου Εργατικού Κόµµατος άφησε σίγουρα τη σφραγίδα του στην Ιστορία. Νοµιµοποιώντας κατά κύριο λόγο σε ευρύτερο πολιτικό επίπεδο τις ανατρεπτικές καινοτοµίες της θατσερικής κληρονοµιάς καθώς και τη θεώρηση της παγκοσµιοποίησης ως ευκαιρίας κι όχι ως απειλής. Ανέβασε το καταρρακωµένο µέχρι τότε κόµµα του σε ζηλευτά εκλογικά ποσοστά. Το κληροδότησε στον παλιό του φίλο αλλά και ανταγωνιστή Γκόρντον Μπράουν σε δύσκολες όµως ώρες και κάτω από προβληµατικές πολιτικές συνθήκες. Στο βιβλίο του επιµένει πως οι επίγονοι στην ηγεσία δεν πρέπει να εγκαταλείψουν αυτή την πορεία. Η Ιστορία µοναχά όµως θα δείξει αν τελικά θα εισακουστεί. Εγχειρίδιο πολιτικής ηγεσίας, ανάλυση της βρετανικής πολιτικής σκηνής, µελέτη διεθνών σχέσεων ή µία αφήγηση σε επίπεδο σύγχρονου πολιτικού θρίλερ; Το βιβλίο του Τόνι Μπλερ, Ένα ταξίδι, είναι όλα αυτά, αλλά και κάτι περισσότερο. Μια καταγραφή εµπειριών που διατρέχουν πολλά επίπεδα πολιτικής ιστορίας µαζί µε µιαν αγωνιώδη προσωπική πορεία. Ο άνθρωπος Μπλερ είναι και Τσόρτσιλ αλλά και Τζοκ, που πίνει µπίρα δίπλα σου στις εξέδρες ενός αγγλικού ποδοσφαιρικού γηπέδου. Κι αυτό προκύπτει αβίαστα από το βιβλίο. Είναι µια δουλειά φτιαγµένη από στόφα µπεστ σέλερ. Ελπίζω το ελληνικό κοινό να το τιµήσει ανάλογα. Ανδρέας Ανδριανόπουλος Πρ. Υπουργός, /ντής Ινστιτούτου ιπλωµατίας και ιεθνών Εξελίξεων, Αµερικανικό Κολλέγιο Ελλάδας, Κολλέγιο Deree10 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ηθελα το βιβλίο ετούτο να διαφέρει από τα συνηθισµένα πολιτικά αποµνηµονεύµατα. Τα περισσότερα του είδους εύκολα, όπως έχω διαπιστώσει, τα ξεχνάς σε κάποιο ράφι. Επο- µένως, όσα θα διαβάσετε σ αυτές τις σελίδες δεν αποτελούν µια συµβατική περιγραφή εκείνων µε τους οποίους συναντήθηκα ή όσων έκανα. Υπάρχει µια µεγάλη σειρά από γεγονότα, ηµεροµηνίες και πολιτικούς που απουσιάζουν από αυτό το κείµενο, όχι επειδή δεν έχουν σηµασία, αλλά επειδή ο στόχος µου ήταν να γράψω όχι ως ιστορικός αλλά ως ηγέτης. Έχουν ήδη υπάρξει άφθονες περιγραφές και αναµφίβολα θα ακολουθήσουν κι άλλες της ιστορίας των δέκα χρόνων µου στη θέση του πρωθυπουργού και πολλοί είναι σε θέση να γράψουν ένα παρόµοιο κείµενο. Μόνο ένας όµως µπορεί να καταγράψει την αίσθηση να είσαι ο άνθρωπος στο επίκεντρο εκείνης της ιστορίας, κι αυτός είµαι εγώ. Εποµένως, το κείµενο ετούτο είναι µια προσωπική µαρτυρία η περιγραφή ενός ταξιδιού σε µια συγκεκριµένη περίοδο της Ιστορίας, κατά την οποία ο πολιτικός και ενδεχοµένως σε κάποιο βαθµό ο χαρακτήρας µου εξελίσσονται και µεταβάλλονται. Ξεκινώ ως ένα είδος ηγέτη και καταλήγω ως ένα άλλο. Αυτός είναι ο λόγος που χρησιµοποιώ τη λέξη ταξίδι. Φυσικά, περιγράφω τα κορυφαία γεγονότα της εποχής µου, όµως το κάνω µέσα από το πρίσµα εκείνου που λαµβάνει τις αποφάσεις. εν είναι αντικειµενική µαρτυρία δεν επιχειρεί να ενδυθεί ετούτο το µανδύα, παρότι τρέφω την ελπίδα ότι είναι δίκαιη στις κρίσεις της. Επίσης, παρουσιάζεται σε θεµατικές ενότητες και δεν ακολουθεί µιαν αυστηρή χρονολογική σειρά. Οι ενότητες αυτές ξεκινούν ουσιαστικά το 1997 και καταλήγουν στο 2007 όµως µέσα σε αυτό το πλαίσιο ασχολούµαι µε επιµέρους θέµατα, για παράδειγµα, την άνοδο στην εξουσία, το ζήτηµα της Βορείου Ιρλανδίας, την πριγκίπισσα Ντα άνα, την 11η Σεπτεµβρίου, το Ιράκ, τις µεταρρυθµίσεις στις δη- µόσιες υπηρεσίες, τους Ολυµπιακούς Αγώνες, τον Ιούλιο του Μπορείτε να εντοπίσετε ένα θέµα και ουσιαστικά να το δείτε απο- µονωµένο από τα υπόλοιπα, αν κάτι τέτοιο επιθυµείτε, παρότι υπάρ-11 12 TONY BLAIR χουν πάµπολλες αναφορές και παραποµπές σε σηµεία άλλων ενοτήτων. Ορισµένα θέµατα, όπως για παράδειγµα η σχέση µου µε τον Γκόρντον Μπράουν και τους Αµερικανούς προέδρους, διατρέχουν το σύνολο του κειµένου. Επειδή έχω διαβάσει αυτοβιογραφίες ή αποµνηµονεύµατα τα οποία ξεκινούν µε ενθουσιασµό και σταδιακά µαραζώνουν από απελπισία και βιασύνη, καθώς πλησιάζει η καταληκτική ηµεροµηνία που έχει θέσει ο εκδότης, προχώρησα στην επίσης ασυνήθιστη κίνηση να γράψω τα κεφάλαια µε διαφορετική σειρά από αυτή που εµφανίζονται στο βιβλίο, ασχολούµενος αρχικά µε ορισµένα από τα πιο δύσκολα και αφήνοντας τα ευκολότερα τελευταία. Ήθελα να διατηρήσω τον ίδιο ρυθµό και την ίδια ενέργεια σε ολόκληρο το κείµενο. Χρειάστηκα τρία χρόνια για να το ολοκληρώσω. Πάνω απ όλα, το βιβλίο αυτό δεν αποτελεί απλώς µιαν αναδρο- µή. Φυσικά, καθώς ασχολείται µε γεγονότα του παρελθόντος, τα εξετάζει στο πλαίσιο της εποχής τους. Όµως, γενικά ως χαρακτήρας, δεν έχω τάση στις αναδροµές. Στρέφω το βλέµµα µου στο µέλλον. Έχω πάµπολλα ακόµη πράγµατα να κάνω, έχω θέσει πάρα πολλούς στόχους στη ζωή µου. Εργάζοµαι εξίσου σκληρά µε το παρελθόν και εξακολουθώ να µαθαίνω. Έτσι, εκτός του ότι χρησιµοποιεί το παρελθόν προκειµένου να φωτίσει ζητήµατα τα οποία εξακολουθούν να κυριαρχούν στο παρόν, το Ένα ταξίδι συχνά αναφέρεται στο µέλλον. Ιδίως όσον αφορά τις διεθνείς σχέσεις µετά την 11η Σεπτεµβρίου, καθώς και τις συγκρούσεις στο Ιράκ και στο Αφγανιστάν, αλλά επίσης, όσον αφορά τις µεγάλες µεταρρυθµίσεις στην υγεία, την εκπαίδευση, την κοινωνική µέριµνα, το νόµο και την τάξη που απασχολούν τις νυν κυβερνήσεις, επιχειρώ να προβάλω µια θεώρηση του κόσµου ως έχει αλλά και όπως θα µπορούσε να εξελιχτεί, όχι απλώς όπως ήταν ενόσω βρισκόµουν στην πρωθυπουργία. Το τελευταίο κεφάλαιο ασχολείται ειδικά µε την περίοδο και παρότι διαφωνεί σε µεγάλο βαθµό µε τις γενικά αποδεκτές απόψεις ως προς την οικονοµική κρίση και τις συνεχιζόµενες προκλήσεις στον τοµέα της ασφάλειας, συµµετέχει δυναµικά στο σηµερινό διάλογο γύρω από τα σύγχρονα θέµατα. Τέλος, το βιβλίο αποτελεί ένα είδος επιστολής (µακροσκελούς!) προς τη χώρα που αγαπώ. Αναδείχτηκα νικητής σε τρεις βουλευτικές εκλογές. Έως τότε, το Εργατικό Κόµµα ουδέποτε είχε καταφέρει να εξασφαλίσει δύο συνεχόµενες αδιάλειπτες θητείες. Η µεγαλύτερη12 ΕΝΑ ΤΑΞΙ Ι 13 περίοδος διακυβέρνησης από τους Εργατικούς είχε διαρκέσει έξι χρόνια. Η συγκεκριµένη διήρκεσε δεκατρία. Θα µπορούσε, όπως αναφέρω στο τελευταίο κεφάλαιο, να είχε διαρκέσει ακόµη περισσότερο, αν δεν είχε εγκαταλείψει το δρόµο των Νέων Εργατικών. Οι νίκες εκείνες προέκυψαν επειδή υπήρχε ένα σύνολο ανθρώπων που διέκριναν στη Βρετανία τα ίδια στοιχεία που έβλεπα κι εγώ. ηλαδή ότι είναι µια σπουδαία χώρα ότι ο βρετανικός λαός είναι, όταν δείχνει το καλύτερό του πρόσωπο, γενναίος, αποφασιστικός και τολ- µηρός. Ταυτόχρονα, όµως, ότι χρειαζόµαστε ένα όραµα, ένα σχέδιο, µια αίσθηση της θέσης µας στον κόσµο του σήµερα και στο µέλλον, καθώς και µια σωστή εκτίµηση για το παρελθόν µας. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο ήµουν και παραµένω πρωτίστως και κυρίως όχι τόσο ένας πολιτικός ενταγµένος στην παραδοσιακή Αριστερά ή εξιά, όσο ένας εκσυγχρονιστής. Θέλησα να εκσυγχρονίσω το Εργατικό Κόµµα ώστε να είναι σε θέση, όχι σποραδικά αλλά συνεχώς, να προτείνει µια προοδευτική εναλλακτική λύση στη διακυβέρνηση από τους Συντηρητικούς. Θέλησα να εκσυγχρονίσω τη Βρετανία ούτως ώστε, ενώ θα διατηρούσε την αίσθηση της υπερηφάνειας έχοντας ενδυθεί το µανδύα του ισχυρότερου έθνους στον κόσµο καθώς ανέτειλε ο εικοστός αιώνας, να µην αισθάνεται σε απόγνωση και παρακµή µε την άφιξη του εικοστού πρώτου αιώνα, επειδή εκείνος ο µανδύας δεν της ταιριάζει πλέον. Ήθελα να είµαστε ένα έθνος υπερήφανο για το γεγονός ότι σήµερα αποτελούµε µια χώρα πολλών πολιτισµών και θρησκειών, ανοίγοντας νέους δρόµους απέναντι σε κάθε είδους προκατάληψη, δίνοντας περισσότερη σηµασία στην αξία και όχι στην τάξη του ανθρώπου, νιώθοντας άνετα µπροστά σε µιαν ανοιχτή κοινωνία και σε µια παγκόσµια οικονοµία. Θα αναµορφώναµε τις δηµόσιες υπηρεσίες µας και το κράτος πρόνοιας, ούτως ώστε να ακολουθήσου- µε το βηµατισµό του κόσµου όπως ήταν το 2005, όχι το Θα αξιοποιούσαµε τη συµµετοχή µας στην Ευρωπα κή Ένωση και τη συµµαχία µας µε τις Ηνωµένες Πολιτείες προκειµένου να επηρεάσουµε τις αποφάσεις του πλανήτη, παρότι η ισχύς µας απέναντι στα αναδυόµενα κράτη εξασθενούσε. Θα παίζαµε ένα νέο ρόλο σε ηπείρους όπως η Αφρική, ως συνεργάτες στην ανάπτυξή τους. Θα σφυρηλατούσαµε µια νέα πολιτική, στο πλαίσιο της οποίας η πετυχηµένη επιχειρηµατικότητα και η φιλοδοξία θα συµβίωναν αβίαστα µε µια κοινωνία ίσων ευκαιριών και συµπόνιας. Το βιβλίο ετούτο παρουσιάζει τις απόπειρες να πραγµατωθεί ένα13 14 TONY BLAIR παρόµοιο όραµα, εν µέρει επιτυχηµένες, εν µέρει όχι, και εποµένως αυτό που περιγράφει είναι µια προσπάθεια εν εξελίξει. Παρουσιάζει την άποψή µου ως προς το γιατί ισχυρές δυνάµεις, στην Αριστερά και στη εξιά, διαφώνησαν µε το συγκεκριµένο όραµα και κατέβαλαν σκληρές προσπάθειες να το ανακόψουν, αλλά και τους λόγους για τους οποίους εξακολουθώ να πιστεύω ότι αποτελεί τη µοναδική ελπίδα για το µέλλον της Βρετανίας. Παρότι η πολιτική µου στάση συνειδητά και εσκεµµένα κινήθηκε πέρα από τις παραδοσιακές διαχωριστικές γραµµές µεταξύ Αριστεράς και εξιάς, δεν πρέπει να δηµιουργηθεί η εντύπωση από αυτό το γεγονός ότι τηρούσα ή τηρώ περιφρονητική στάση απέναντι στην κοµ- µατική πολιτική γραµµή. Ιδιαίτερα, όπως έλεγα πάντοτε, είµαι απερίγραπτα υπόχρεος απέναντι στο Εργατικό Κόµµα, στα µέλη, στους υποστηρικτές και στους ακτιβιστές του. Τους έκανα να υποµείνουν πολλά! Κι εκείνοι τα υπέµειναν, τις περισσότερες φορές µε πραγµατικά απίστευτη αξιοπρέπεια και εµπιστοσύνη. Είναι αλήθεια ότι µερικές φορές το µυαλό µου σκέφτεται συντηρητικά, ιδίως σε θέµατα που άπτονται της οικονοµίας και της ασφάλειας όµως η καρδιά µου χτυπά πάντοτε στο ρυθµό της προόδου και η ψυχή µου είναι και θα παραµείνει ενός επαναστάτη.14 ΕΝΑ ΜΕΓΑΛΕΣ ΠΡΟΣ ΟΚΙΕΣ Στις 2 Μα ου του 1997, έφτασα στην Ντάουνινγκ Στριτ ως πρωθυπουργός για πρώτη φορά. Ουδέποτε ως τότε είχα καταλάβει κάποια κυβερνητική θέση, ούτε καν στο πλέον µικρό των µικρών υπουργείων. Ήταν η πρώτη και µοναδική θέση την οποία κατέλαβα στην κυβέρνηση. Η νύχτα των εκλογών της 1ης Μα ου είχε περάσει σε µια δίνη πανηγυρισµών, ενθουσιασµού και προσδοκιών. Συνηθίζουµε να λέµε πως µερικές φορές γράφεται Ιστορία, όµως στη συγκεκριµένη περίπτωση η Ιστορία έµοιαζε να χορεύει και να τραγουδάει. εκαοκτώ χρόνια διακυβέρνησης από τους Συντηρητικούς είχαν τελειώσει. Το Εργατικό Κόµµα το Νέο Εργατικό Κόµµα είχε επικρατήσει θριαµβευτικά. Υπήρχε η αίσθηση ότι ξεκινούσε µια νέα εποχή. Καθώς περνούσα από τις πύλες στην είσοδο της Ντάουνινγκ Στριτ και το πλήθος προσεκτικά συγκεντρωµένο και ελεγχόµενο επιχειρούσε να πλησιάσει ενθουσιασµένο, παρά το σκηνικό, τη διαχείριση της στιγµής και την κόπωση από την ολονυχτία, ένιωθα την ηλεκτρισµένη ατµόσφαιρα. Το συναίσθηµα δε διέτρεχε απλώς το συγκεντρωµένο πλήθος, αλλά ολόκληρη τη χώρα. Επηρέαζε τους πάντες, τους έκανε να αναθαρρήσουν, τους πρόσφερε ελπίδα, τους έκανε να πιστέψουν πως τα πάντα είναι εφικτά, πως µέσα από τις εκλογές και το πνεύµα που τις χαρακτηρίζει ο κόσµος µπορούσε να αλλάξει. Οι πάντες εκτός από µένα. Η κυρίαρχη αίσθηση για µένα ήταν ο φόβος^ ένα είδος φόβου που πρώτη φορά αισθανόµουν, εντονότερου ακόµη και από εκείνον που είχα νιώσει µόλις συνειδητοποίησα ότι θα αναλάµβανα την ηγεσία του Εργατικού Κόµµατος. Μέχρι τη νύχτα των εκλογών, τον είχα θέσει υπό έλεγχο χάρη στο πρόγραµµα, στην ένταση και στην απερίγραπτη σωµατική και πνευµατική κόπωση της προεκλογικής εκστρατείας. Η προεκλογική εκστρατεία αποτελούσε γνώριµο συναισθηµατικό καθώς και πολιτικό πεδίο. ιέθετα µια στρατηγική προκειµένου να µας οδηγήσω από την αντιπολίτευση στην κυβέρνηση την ακολουθούσα πιστά και ήξερα ότι, εφόσον επέµενα,15 16 TONY BLAIR δε θα αποτύγχανα. Είχα επαναπροσδιορίσει το Εργατικό Κόµµα ως τους Νέους Εργατικούς, µία διαφορετική προοδευτική δύναµη στη βρετανική πολιτική σκηνή είχα παρουσιάσει ένα αξιόπιστο πρόγραµµα, αλλά χωρίς λεπτοµέρειες που θα επέτρεπαν στους αντιπάλους µας να το αµφισβητήσουν επίσης, είχα εξαπολύσει µια έντονη αλλά ουσιαστική επίθεση προς την κυβέρνηση, ενώ παράλληλα είχα συγκροτήσει έναν τροµερά αποτελεσµατικό µηχανισµό για να δώσει τη µάχη των εκλογών. Προκειµένου να υπάρχει πειθαρχία στο κόµµα αλλά και στην οµάδα των στενών συνεργατών µου, βρισκόµουν σε εγρήγορση ώστε να αντιµετωπιστούν φαινόµενα εφησυχασµού. Συνεχώς αναφερόµουν στο πώς µπορούσαν να εξανεµιστούν οι µεγάλες διαφορές που καταγράφονταν στις δηµοσκοπήσεις, ότι σε καµία περίπτωση δεν έπρεπε να υποτιµηθούν οι Συντηρητικοί, ότι αντιµετωπίζαµε το τάδε πρόβληµα και τη δείνα πρόκληση. Καθώς είχαµε χάσει τέσσερις συνεχό- µενες εκλογικές αναµετρήσεις και ποτέ δεν είχαµε εξασφαλίσει δύο συνεχόµενες πλήρεις κυβερνητικές θητείες, υπήρχε πρόσφορο έδαφος για τις κινήσεις µου. Το κόµµα είχε φτάσει σχεδόν να πιστεύει ότι δεν µπορούσε να νικήσει, ότι για κάποιο θε κό ή σατανικό λόγο οι Εργατικοί δεν επιτρεπόταν να κερδίσουν στις εκλογές, ανεξάρτητα από το τι έκαναν. Για ορισµένους η κατάσταση έφερνε στο νου το εξής σχόλιο: το ποδόσφαιρο παίζεται µε στρογγυλή µπάλα, µε δύο οµάδες έντεκα παικτών, για δύο ηµίχρονα σαράντα πέντε λεπτών και, στο τέλος, κερδίζουν πάντοτε οι Γερµανοί. Για µένα ήταν µία απίστευτη ανοησία. Είχαµε ηττηθεί επειδή είχαµε χάσει την επαφή µας µε τον σύγχρονο ψηφοφόρο. Ο πρώτος κανόνας στην πολιτική είναι ότι δεν υπάρχουν κανόνες, τουλάχιστον υπό την έννοια της αναπόφευκτης ήττας ή της αναπόφευκτης νίκης. Αν διαθέτεις τη σωστή πολιτική και τη σωστή στρατηγική, έχεις πάντοτε µια πιθανότητα να επικρατήσεις. Χωρίς αυτά τα στοιχεία, µπορείς να χάσεις, οσοδήποτε σίγουρη κι αν φαντάζει η νίκη. Το να προσποιούµαστε ότι τα πάντα θα κρίνονταν στο νήµα µάς βοήθησε να διατηρήσουµε το κίνητρό µας, να συσπειρωθούµε και να πειθαρχήσουµε. Παρότι κατά βάθος αισθανόµουν µεγάλη σιγουριά, ποτέ δεν µπορείς να είσαι σίγουρος. Επιπλέον, πίστευα ότι ο τότε πρωθυπουργός, Τζον Μέιτζορ, ήταν πολύ καλύτερος απ όσο νόµιζαν οι περισσότεροι. ιέθετε πραγµατικό έρεισµα στο λαό. Ευτυχώς, το κόµµα του είχε εκτροχιαστεί, υιοθετώντας µια σκληρή, ακραία δεξιά16 ΕΝΑ ΤΑΞΙ Ι 17 πολιτική, και στο διάστηµα της φαινοµενικά ατελείωτης θητείας µου ως ηγέτη της αντιπολίτευσης σχεδόν τρία χρόνια είχα µάθει πώς να τον φέρνω σε αντιδιαστολή µε το κόµµα του. Ο Μέιτζορ είχε επιλέξει µια προεκλογική περίοδο διάρκειας τριών µηνών. Ήταν δύσκολο, αλλά όχι κάτι το πρωτοφανές, ενώ παράλληλα αναδεικνυόταν ένας στόχος. Η ελπίδα ότι στην πορεία θα σκοντάφταµε, ότι ξαφνικά θα έχανα την ψυχραιµία µου, ότι η µοίρα ή η τύχη θα επιδρούσαν ώστε να αλλάξει η διάθεση της κοινής γνώ- µης. Ρεαλιστικά, τίποτε από αυτά δεν επρόκειτο να συµβεί. Αντίθετα, και µάλλον προβλέψιµα, οι Συντηρητικοί κατέρρευσαν. Όποτε ο Μέιτζορ επιχειρούσε να τους βάλει σε µια σειρά, κάποιος στο κόµµα του παραιτούνταν, έλεγε κάτι βλακώδες, εµπλεκόταν σε κάποιο σκάνδαλο και συχνά συνέβαιναν όλα µαζί, µε πρωταγωνιστή το ίδιο άτοµο. Ήταν σαν να παρακολουθούσες µιαν αυτοκτονία σε αργή κίνηση ή έναν ταχυδακτυλουργό που δένει πλάκες από µπετόν στα πόδια του, φοράει χειροπέδες, κλείνεται σε ένα µολυβένιο κουτί, βάζει να το σφραγίσουν και πέφτει στο νερό. Κάθεσαι και σκέφτεσαι: Πώς θα µπορέσει να ξεφύγει από κει; Και τότε συνειδητοποιείς πως δεν πρόκειται να τα καταφέρει. Είναι απίστευτο το πώς ένα πολιτικό κόµµα µπορεί να συµπεριφερθεί έτσι, αν και είναι εφικτό να τους ωθήσεις να το κάνουν, εφόσον ο αντίπαλος είναι αρκετά έξυπνος οπότε, κυριαρχώντας στο µεσαίο χώρο, τους υποχρεώνεις να κινηθούν ανόητα προς το ένα άκρο. Η προεκλογική περίοδος ήταν µακρά, κουραστική όπως συµβαίνει πάντοτε, γεµάτη ψεύτικα σκαµπανεβάσµατα, απρόσµενες δηµοσκοπήσεις και απρόβλεπτες εξελίξεις, αλλά τελικά το αποτέλεσµα έγινε προφανές. Το εύρος της επικράτησης όµως όχι. Είχα µια υποψία. Αν έπρεπε να στοιχηµατίσω, θα έλεγα πως η διαφορά θα ήταν µεγάλη. Τη νύχτα της 1ης Μα ου έγινε ξεκάθαρο πόσο µεγάλη ήταν. Και τότε ο φόβος άρχισε να κάνει την εµφάνισή του. Η ηµέρα των εκλογών πέρασε χωρίς κάτι το ιδιαίτερο, ως συνήθως. Η προεκλογική εκστρατεία είχε τελειώσει. Πηγαίνεις και ψηφίζεις. Βγήκα από το σπίτι µας στο Τρίµντον Κόλιερι, ένα παλιό χωριό ανθρακωρύχων κοντά στο Σέντζφιλντ, στην Κοµητεία του Ντάραµ, όπου εκλεγόµουν βουλευτής επί δεκατέσσερα χρόνια. Το ορυχείο είχε κλείσει εξαιτίας των περικοπών της δεκαετίας του Περπάτησα µε αυτοπεποίθηση προς το εκλογικό κέντρο µαζί µε την Τσέρι και τα παιδιά, παρουσιάζοντας την ιδανική οικογενειακή εικόνα, ενώ17 18 TONY BLAIR µια ορδή φωτογράφων µάς απαθανάτιζε. Χαµογέλα, αλλά όχι υπερβολικά. Μίλησε, αλλά δίχως πολύ συναίσθηµα. Να δείχνεις φυσικός, λες και είναι κάτι φυσικό να περπατάς χέρι χέρι µε τη σύζυγό σου, φορώντας κοστούµι, πουκάµισο και γραβάτα, µε τα παιδιά σου να ακολουθούν, προκειµένου να ψηφίσεις σε έναν πρόχειρο ξύλινο θάλαµο, ώστε να καταλάβεις τη θέση σου στην Ιστορία. Έπειτα, επιστροφή στο σπίτι. Τρεις φορές έως τότε το 1983, το 1987 και το 1992 είχα περάσει την ηµέρα των εκλογών περιµένοντας την ήττα που θεωρούσα ότι ερχόταν. Είχα αναρωτηθεί τι θα σήµαινε για µένα, πώς θα λάµβανα θέση για τον επόµενο γύρο στα έδρανα της αντιπολίτευσης, πώς θα µου δινόταν κάποια στιγµή η ευκαιρία να βοηθήσω ώστε να αλλάξει ρότα η χώρα, να ξεφύγουµε από το αδιέξοδο. Αυτή τη φορά όλα τα βλέµµατα ήταν στραµµένα πάνω µου καθώς κάλυπτα τα τελευταία µέτρα του δρόµου προς τη νίκη. Η ανησυχία εκτοπίζει κάθε άλλο συναίσθηµα. εν µπορείς να ηρεµήσεις. Προσπάθησα να εστιάσω την προσοχή µου στη συγκρότηση του Υπουργικού Συµβουλίου έτσι, τηλεφώνησα στον Γκόρντον Μπράουν και στον Πίτερ Μάντελσον, στον υπεύθυνο στρατηγικής. Ο Τζον Πρέσκοτ ήρθε από το Χαλ ώστε να έχουµε τις πρώτες επαφές για το Υπουργικό Συµβούλιο. Μιλούσα ασταµάτητα µε τον Φίλιπ Γκουλντ, τον επικεφαλής των δηµοσκόπων µας, καθώς και µε στελέχη του κόµµατος για την πιθανή πλειοψηφία που θα εξασφαλίζαµε, όµως όλα αυτά γίνονταν προκειµένου να περάσει η ώρα. Ακόµη και τότε δεν είχα συνειδητοποιήσει την κολοσσιαία σηµασία όσων επρόκειτο να συµβούν. Φτάνοντας η ώρα για την επίσηµη καταµέτρηση όµως, η οποία πραγ- µατοποιήθηκε στο αθλητικό κέντρο στο Νιούτον Έικλιφ, αυτό άλλαξε. Τα exit polls αποτύπωναν ένα µεγάλο προβάδισµα. Ενδεχοµένως να σηµειωνόταν µια µικρή απόκλιση, αλλά δεν υπήρχε καµία περίπτωση να κάνουν τόσο µεγάλο λάθος. Η νίκη ήταν δική µας. Θα γινόµουν πρωθυπουργός. Στη διάρκεια της βραδιάς, η ψυχολογία µου µεταβαλλόταν καθώς ανακοινώνονταν τα αποτελέσµατα. Εννοείται πως σκοπός του ταξιδιού ήταν να αλλάξει η χώρα, όµως η έντονη πάλη προκειµένου να φτάσουµε στο σηµείο όπου θα µπορούσε να επιτευχθεί κάθε στιγµή της ηµέρας στόχευε να εξαλειφθούν οι προκλήσεις, να εξασφαλιστεί πως το σκάφος ήταν κατάλληλο για το ταξίδι, οι µηχανές έτοιµες, οι επιβάτες ήδη επιβιβασµένοι ή, έστω, πίσω µας, ανυπόµονοι να ακολουθήσουν, και όχι µπροστά να µας φράζουν το δρόµο. Φυσικά και είχαµε ειλικρινείς, εις βάθος συζητήσεις σχετικά18 ΕΝΑ ΤΑΞΙ Ι 19 µε τη χάραξη της πορείας, το πώς θα κινούµασταν στα άγνωστα νερά της διακυβέρνησης, εφόσον περνούσαµε τον συγκεκριµένο κάβο. Το να βιώνεις όµως κάθε στιγµή, αυτή είναι η δουλειά της αντιπολίτευσης στην οποία ήµασταν ιδιαίτερα ικανοί και έµπειροι ύστερα από το µακρύ διάστηµα που περάσαµε εκεί, ήταν εκείνο που κυριαρχούσε στις σκέψεις µας. Η θεωρητική και ρεαλιστική προσοχή µας στρεφόταν στις διαδικασίες της διακυβέρνησης καθώς η ηµέρα πλησίαζε, αλλά ο συναισθηµατικός πυρήνας µας εξακολουθούσε να προσανατολίζεται στο να φτάσουµε εκεί. Ήταν το µόνο που ξέραµε να κάνουµε. Μερικοί από τους βετεράνους, όπως ο Τζακ Κάνινγκαµ και η Μάργκαρετ Μπέκετ, είχαν καταλάβει θέσεις σε µικρά υπουργεία στην κυβέρνηση Κάλαχαν του , αλλά οι υπόλοιποι θα αναλαµβάναµε τη διακυβέρνηση της χώρας χωρίς καµία απολύτως εµπειρία. Ακόµη και οι παλαιότεροι συνάδελφοι είχαν γνωρίσει την κυβέρνηση των Εργατικών στον επιθανάτιο ρόγχο της, ενώ η εποχή, το κλίµα και το πνεύµα του 1997 απείχαν τόσο από κείνα της δεκαετίας του 1970 όσο ο Άρης από τη Γη. Στα υπέρ µας, η διάθεση. Είχαµε τη δυναµική να τη διατηρήσου- µε. Είχαµε την αυτοπεποίθηση που η αρχή µιας νέας περιπέτειας συχνά χαρίζει στους αδαείς. Είχαµε τη σιγουριά πως, φτάνοντας σ αυτό το σηµείο, είχαµε σαρώσει τα πάντα, είχαµε επικρατήσει µε άνεση, είχαµε κινηθεί µε ευχέρεια. Μήπως δεν είχαµε διεξαγάγει ένα σπουδαίο προεκλογικό αγώνα; Μήπως δεν είχαµε καρφώσει τους αντιπάλους µας στις ξιφολόγχες µας σαν ώριµα φρούτα; Μήπως οι στρατηγικές µας, σαν βγαλµένες από το βιβλίο της µοίρας, δεν είχαν συντρίψει τους υπερήφανους που άλλα φαντάζονταν; Μήπως η διακυβέρνηση δεν ήταν απλώς ένα ακόµη κοµµάτι του ίδιου ταξιδιού, ένας νέος κάβος, πιο µακριά στον ορίζοντα, άγνωστος και απρόβλεπτος για µας^ αλλά, τελικά, πόσο θα µπορούσε να διαφέρει; Σίγουρα, δείχνοντας τόλµη και ενεργώντας µε πεποίθηση, διατηρώντας το πνεύµα πως όλα είναι πιθανά, η οµάδα που τα είχε καταφέρει τόσο θαυµάσια να µας οδηγήσει σε αυτό το σηµείο, δε θα έχανε τις ιδιότητές της στη συνέχεια της πορείας. Ή µήπως όχι; Έβλεπα στα πρόσωπα των γύρω µου να αποτυπώνονται αυτές οι σκέψεις. Υπήρχαν φορές που σκεφτόµουν το ίδιο. Εκείνη τη βραδιά, καθώς η σοβαρή πιθανότητα της πρωθυπουργίας µετατρεπόταν σε βεβαιότητα, δε βρισκόµουν πια πίσω από ένα σκοτεινό τζάµι να ατενίζω µπροστά, αλλά ήµουν αντιµέτωπος µε το φως. Και φοβόµουν.19 20 TONY BLAIR Φοβόµουν επειδή καταλάβαινα πως δεν ήταν απλώς ένα ακόµη κοµµάτι του ίδιου ταξιδιού. Εισερχόµασταν σε νέους και άγνωστους τόπους. Φοβόµουν επειδή ενστικτωδώς ένιωθα ότι τα εµπόδια και οι προκλήσεις που µας περίµεναν κατατάσσονταν σε µια διαφορετική κλίµακα συνθετότητας και δυσκολίας. Φοβόµουν επειδή, παρότι ήµουν αποφασισµένος να ρίξω την κυβέρνηση, στην πορεία είχα συνειδητοποιήσει ότι, ακόµη κι όταν είχε δίκιο σε κάποιο θέµα, εφόσον η κοινή γνώµη στράβωνε, έπαυε να έχει σηµασία αν οι κινήσεις της κυβέρνησης ήταν σωστές ή λανθασµένες κι εφόσον η κοινή γνώµη είχε στρέψει την πλάτη της στην κυβέρνηση και είχε αγκαλιάσει εµάς, η διάθεση αυτή ήταν ανελέητη στην επιδίωξη του στόχου της, αδιάφορη για οτιδήποτε άλλο πέρα από το να βρει ικανοποίηση. Φοβόµουν επειδή είχα σταµατήσει ξαφνικά να βλέπω τον εαυτό µου ως τον ανερχόµενο πολιτικό, τον διεκδικητή της εξουσίας, τον προφήτη, αλλά ως εκείνον που επωµιζόταν την ευθύνη, που δεν εξηγούσε γιατί τα πράγµατα ακολουθούσαν λάθος πορεία, αλλά έπαιρνε αποφάσεις ώστε να τα διορθώσει. Κατά βάθος και σταδιακά φανερά συνειδητοποιούσα πως δεν ήξερα τίποτε σχετικά µε τις µεγάλες δυσκολίες αυτής της πραγµατικότητας, τίποτε γύρω από το πώς λειτουργεί πρακτικά η κυβέρνηση και, πάνω απ όλα, τίποτε σχετικά µε το πώς θα αντιδρούσα εγώ, όταν η διάθεση της κοινής γνώµης θα στρεφόταν εναντίον µου, όπως ήµουν σίγουρος ότι θα συνέβαινε κάποια στιγµή. Στο Λονδίνο, στο Μίλµπανκ (το κτίριο απ όπου το Εργατικό Κόµ- µα συντόνιζε την προεκλογική του εκστρατεία και έγινε συνώνυµο της ανελέητης εφαρµογής ενός εκλογικού σχεδίου) η γιορτή είχε ήδη αρχίσει. Στην αίθουσα της εκλογικής µου περιφέρειας στην Κοµητεία του Ντάραµ όπου γινόταν η καταµέτρηση των ψήφων επικρατούσε µία ατµόσφαιρα ξέφρενου ενθουσιασµού. Τα στελέχη των Εργατικών είχαν κυριευτεί από αυτή τη διάθεση, όµως ακόµη και οι Συντηρητικοί, οι Φιλελεύθεροι ηµοκράτες και διάφοροι άλλοι είχαν την αίσθηση πως γίνονταν µάρτυρες ιστορικών στιγµών. Το κοινοβουλευτικό σύστηµα έχει µια παράξενη παράµετρο: ο πρωθυπουργός είναι βουλευτής µε εκλογική περιφέρεια όπου και θέτει υποψηφιότητα για να εκλεγεί, όπως κάθε άλλος υποψήφιος. Εν µέρει πρόκειται για µια εµπειρία που εµφυσά πνεύµα ταπεινότητας, γιατί εκείνη τη στιγµή είσαι απλώς ένας τοπικός υποψήφιος και στέκεσαι στο βάθρο µαζί µε όλους τους άλλους, καθώς ο γραµµατέας της εφορευτικής επιτροπής ανακοινώνει τα αποτελέσµατα. Παράξενο20 ΕΝΑ ΤΑΞΙ Ι 21 αλλά άκρως δηµοκρατικό και θετικό. Φυσικά, µε δεδοµένη την κάλυψη που έχουν αυτές οι σηµαντικές αναµετρήσεις, στις περιφέρειες του πρωθυπουργού και του αρχηγού της αξιωµατικής αντιπολίτευσης δεν κατέρχονται υποψήφιοι µόνο από τα γνωστά κόµµατα, αλλά και αµέτρητοι άλλοι οι οποίοι επιδιώκουν τη δηµοσιότητα για όποιο σκοπό υπηρετούν (µερικές φορές επιδιώκουν απλώς τη δηµοσιότητα). Είχαν τόσο αλλόκοτα και υπέροχα ονόµατα, όπως Σκρούι Ντράιβερ (Κόµµα του Ροκ εντ Ρολ), Μπόουνι Μαρόουνι Στένιφορθ (Κόµµα του Παλαβιάρικου Τέρατος), Τζόναθαν Κόκµπερν (Κόµµα Έξω ο Μπλερ) και Τσέρι Μπλέραουτ-Γκίλαµ (Κόµµα των Συνταξιούχων)! Κάθε κόµµα έχει το δικαίωµα να στείλει ορισµένα στελέχη του στην καταµέτρηση και στην αίθουσα κυκλοφορούσαν όλοι αυτοί οι άνθρωποι, ενώ εγώ παρακολουθούσα την εξέλιξη των εκλογών σε πανεθνική κλίµακα στην τηλεόραση του επάνω ορόφου. Πολύ σύντοµα, το εύρος της επικράτησης κατέστη σαφές. εν επρόκειτο απλώς για νίκη, αλλά για θρίαµβο. Έπειτα από περίπου δύο ώρες, κάποια στιγµή ανησύχησα πραγµατικά. Η κινούµενη ταινία στο κάτω µέρος της οθόνης έδειχνε περισσότερες από εκατό έδρες για τους Εργατικούς. Οι Συντηρητικοί είχαν µόλις έξι. Άρχισα να σκέφτοµαι πως είχα κάνει κάτι αντισυνταγµατικό. Σκοπός µου ήταν να νικήσω τους Συντηρητικούς, και µάλιστα µε άνεση τι θα συνέβαινε όµως αν τους εκµηδενίζαµε; Ευτυχώς, λίγο αργότερα το σύνολο των εδρών τους άρχισε να αυξάνεται, όµως εξακολουθούσε να είναι σαφές ότι οδεύαµε προς µια ιστορική κοινοβουλευτική πλειοψηφία. Οι γύρω µου άρχισαν να χαλαρώνουν και να απολαµβάνουν ένα ποτό. Εγώ δεν ήπια ούτε σταγόνα. Είχα πολλά να κάνω. Έπρεπε να γίνουν οµιλίες, να σταλούν µηνύµατα, να βρεθεί ο κατάλληλος τόνος, να διατηρηθεί η ψυχραιµία κατά τρόπο αντίστοιχο µε το µέγεθος της νίκης. Αυτό ήταν το σηµείο όπου τα συναισθήµατά µου άρχισαν να ακολουθούν διαφορετική πορεία απ ό,τι σχεδόν όλων των άλλων γύρω µου. Καθώς ενθουσιάζονταν ολοένα και περισσότερο από τη σαρωτική έκταση της νίκης µας, ένιωθα να µε βαραίνει όλο και περισσότερο η ευθύνη που επρόκειτο να επωµιστώ. Ξέρω πως ακούγεται τελείως αλλόκοτο, αλλά κάποια στιγµή άρχισα να εκνευρίζοµαι. εν καταλάβαιναν πόσο τιτάνιο ήταν το έργο µας; Πίστευαν πραγµατικά πως ένα µανιφέστο, που ουσιαστικά είχε γραφτεί για να αποτυπώσει τη διάθεση της κοινής γνώµης, οι λεπτοµέρειες του οποίου ήταν εσκεµµένα και υποχρεωτικά περιορισµένες, θα αρκούσε ώστε να κυβερνηθεί µια χώρα;21 22 TONY BLAIR Κάποιος ρίχτηκε πάνω µου ο πρώτος από µια µεγάλη σειρά εκείνη τη βραδιά και είπε: «εν είναι απίστευτο; Θα γίνεις καταπληκτικός πρωθυπουργός, Τόνι, αλήθεια». Οπότε, µε λύπη µου οµολογώ ότι η απάντησή µου ήταν: «Ω, παράτα µε». Πώς ήταν δυνατόν να το ξέρει; Πώς θα µπορούσα να το ξέρω ακόµη κι εγώ; Γύρω στα µεσάνυχτα τηλεφωνήσαµε στον Ντέιβιντ Χιλ, τον πολύ λογικό και ψύχραιµο κοµµατικό εκπρόσωπο Τύπου στα κεντρικά. Άρχισα να του γκαρίζω πως τα στελέχη του κόµµατος το παράκαναν µε τους πανηγυρισµούς, πως δίναµε εικόνα χαλάρωσης και πως όλοι έπρεπε να ηρεµήσουν. «Σηµειώνουµε τη µεγαλύτερη νίκη στην ιστορία µας και τερµατίζουµε δεκαοκτώ συναπτά έτη διακυβέρνησης από τους Συντηρητικούς», απάντησε. «Νοµίζω πως είναι µάλλον δύσκολο να τους πούµε να µη δείχνουν τη χαρά τους». Έστρεψα την προσοχή µου στις δηλώσεις µου. Θα ακολουθούσαν τρεις οµιλίες: στο χώρο της καταµέτρησης, όταν θα επιβεβαιωνόταν η εκλογή µου ως βουλευτής στη συνάντηση της τοπικής οργάνωσης του κόµµατος, στη Λέσχη των Εργατικών στο Τρίµντον Βίλατζ, λίγο πιο πάνω από το σπίτι µου, τέλος, στο Ρόιαλ Φέστιβαλ Χολ, στο Λονδίνο, γύρω στις 5 µε 6 το πρωί, όπου είχε σχεδιαστεί µια µεγάλη συγκέντρωση για τους οπαδούς µας και τους δηµοσιογράφους. Συζήτησα το περιεχόµενο των οµιλιών µε τον Άλαστερ Κάµπελ, ο οποίος ήταν επικεφαλής του Τοµέα Επικοινωνίας. Είχε σταθεί πραγ- µατικός βράχος τα τρία προηγούµενα χρόνια. Βάσει της εµπειρίας µου, υπάρχουν δύο είδη τρελών: εκείνοι που είναι απλώς τρελοί και, εποµένως, επικίνδυνοι κι εκείνοι των οποίων η τρέλα τούς χαρίζει δηµιουργικότητα, δύναµη, ευστροφία και δυναµισµό. Ο Άλαστερ ανήκει στη δεύτερη κατηγορία. Το πρόβληµα συνίσταται ότι ενίοτε είναι απρόβλεπτοι, δύσκολοι και ορισµένες φορές εκρήγνυνται, µε δυσάρεστες συνέπειες. Πάνω απ όλα, πρέπει να συνειδητοποιήσεις ότι είναι αδύνατο να τους δαµάσεις µπορείς να συζητήσεις µαζί τους, όµως το στοιχείο που τους καθιστά διαφορετικούς και ιδιοφυείς είναι ακριβώς αυτό που τους εµποδίζει να ακολουθούν µια φυσιολογική, προβλέψιµη συµπεριφορά. Παράλληλα, βρίσκονται διαρκώς στα όρια. Σε µεταγενέστερα στάδια, πριν αποχωρήσει στο τέλος του 2003, ο Άλαστερ ίσως να είχε ξεφύγει από αυτά. Όπως όλοι οι δηµιουργικοί άνθρωποι, µπορεί να χάσει την ψυχραιµία του κάποια στιγµή, αλλά τον περισσότερο καιρό ειδικά εκείνα τα χρόνια στην αντιπολίτευση και στο πρώτο διάστηµα της διακυβέρνησης ήταν απαραίτη-22 ΕΝΑ ΤΑΞΙ Ι 23 τος, αναντικατάστατος, σχεδόν το άλλο µου εγώ. Μαζί µε τον Γκόρντον και τον Πίτερ Μάντελσον, µετέδωσε µε σχεδόν ιδιοφυή τρόπο τις πολιτικές θέσεις των Νέων Εργατικών και κατόρθωσε να τους δώσει φωνή στα µέσα µαζικής ενηµέρωσης, σε µια εποχή κυριαρχούµενη από αυτά. Το αστείο είναι πως, σε θέµατα πολιτικών αρχών, ανήκε περισσότερο στους Παλαιούς Εργατικούς. Η διάθεσή του εκείνη τη νύχτα αντικατόπτριζε τη δική µου: αισθανόταν πεσµένος, σχεδόν απογοητευµένος. Συζητήσαµε το τι θα έλεγα και, καθώς αποκοβό- µουν από την ευφορία που επικρατούσε ολόγυρα, εστιάσαµε στα ση- µεία στα οποία έπρεπε να δώσει έµφαση κάθε οµιλία: η πρώτη στην οικογένεια η δεύτερη στο κόµµα η τρίτη στη χώρα. Η µόνη συναισθηµατική στιγµή εκδηλώθηκε όταν αναφέρθηκα στον πατέρα µου. Καθώς µιλούσα στο χώρο της καταµέτρησης, τον είδα να στέκεται εκεί, δακρυσµένος από περηφάνια. Θυµήθηκα τη ζωή του: θετό παιδί στη Γλασκόβη ο θετός του πατέρας εργάτης στα ναυπηγεία Γκόβαν η θετή του µητέρα ένα παράξενο µείγµα φανατικού γονιού αρνήθηκε κατηγορηµατικά να τον επιστρέψει στη βιολογική του µητέρα και στρατευµένης σοσιαλίστριας στα νιάτα του, γραµµατέας της Νεολαίας Κοµµουνιστών Γλασκόβης µετά πήγε στον πόλεµο ως οπλίτης, ενώ το τέλος τον βρήκε ταγµατάρχη και Συντηρητικό, σε µια εποχή όπου σχεδόν όλοι ακολουθούσαν την αντίθετη πορεία. Έγινε ακαδηµα κός, δικηγόρος και µετά ενεργό µέλος των Συντηρητικών. Η µόνη ασφαλής έδρα των Συντηρητικών στο βορρά ήταν το Χέξαµ και για τις εκλογές του 1964 θεωρούνταν σχεδόν βέβαιο πως υποψήφιος θα ήταν εκείνος. ιέθετε δική του εκποµπή στην τοπική τηλεόραση. Ευφυής, γοητευτικός και φιλόδοξος σε απίστευτο βαθµό. Ταίριαζε µε το µοντέλο που αναζητούσαν οι Συντηρητικοί σε ένα µεταβαλλόµενο κόσµο: κανείς δεν µπορούσε να επικρατήσει σε συζήτηση µαζί του µε θέµα τα ταξικά ζητήµατα. Γνώριζε την ταξική αδικία, την είχε βιώσει και είχε βρει τον τρόπο να της ξεφύγει. Ένα βράδυ εκείνης της χρονιάς, ύστερα από το συνήθη γύρο συναντήσεων, κοινωνικών εκδηλώσεων και σκληρής δουλειάς, υπέστη ένα σοβαρό εγκεφαλικό και κινδύνευσε να πεθάνει. Επέζησε όµως και επί τρία επώδυνα χρόνια υποχρεώθηκε να µάθει να µιλάει από την αρχή. Θυµάµαι πώς τον βοηθούσε η µητέρα µου, µέρα µε τη µέρα, λέξη τη λέξη, πρόταση την πρόταση. Θυµάµαι, επίσης, πώς τα εισοδήµατά µας ψαλιδίστηκαν από τη µία µέρα στην άλλη, πώς κάποιοι από τους φίλους του χάθηκαν και την τραγική συνειδητοποίηση ότι23 24 TONY BLAIR εφόσον η οµιλία του δεν επρόκειτο ποτέ να επανέλθει στο κανονικό επίπεδο, η πολιτική του σταδιοδροµία είχε τερµατιστεί. Ο πατέρας µου είχε διαδραµατίσει καθοριστικό ρόλο στην πολιτική µου αντίληψη. Όχι επειδή µου έµαθε αµέτρητα πράγµατα σχετικά µε την πολιτική, υπό την έννοια της διδασκαλίας στις διαδικασίες της (και το γεγονός ότι βρισκόταν στην απέναντι πλευρά του πολιτικού χάρτη σε σχέση µ εµένα είχε προκαλέσει ορισµένες αρκετά έντονες διαφωνίες, αν και µε πολύ µικρότερη συχνότητα απ ό,τι θα περί- µενε κανείς), αλλά ως παιδί συνήθιζα να ακούω τις συζητήσεις που είχε µε φίλους και να απορροφώ ορισµένα επιχειρήµατα, να αφουγκράζοµαι το πάθος στη φωνή τους, κι έτσι απέκτησα µια κάποια αντίληψη για τον ιδιαίτερο χαρακτήρα της πολιτικής. Θυµάµαι την πρώτη φορά που συνάντησα κάποιους πολιτικούς. Παραδόξως, έχω την εντύπωση ότι ήταν ο Μάικλ Σπάισερ, µετέπειτα βουλευτής των Συντηρητικών όµως ίσως η µνήµη µου να µε απατά και ο Πάτρικ Τζένκιν, ο οποίος στη συνέχεια υπηρέτησε στο Υπουργικό Συµβούλιο της κυρίας Θάτσερ. Ήρθαν για να δειπνήσουν στο σπίτι µας, στο Χάι Σίνκλιφ του Ντάραµ, και ο λόγος, απ όσο θυµάµαι αµυδρά, ήταν ότι ο Μάικλ τότε νεαρός φέρελπις Συντηρητικός ήθελε να κατέβει στις εκλογές σε µια έδρα όπου δεν είχε καµία ελπίδα επικράτησης προκειµένου να αποκτήσει εµπειρία, κι επειδή ο πατέρας µου διέθετε επιρροή στις έδρες της κοµητείας. Τίποτε από τα παραπάνω δεν καθόρισε τη βασική επίδραση στην πολιτική µου ανάπτυξη. Αυτό που µε δίδαξε ο πατέρας µου περισσότερο από καθετί άλλο, και το έκανε απολύτως ασυναίσθητα, ήταν ο λόγος για τον οποίο άτοµα όπως εκείνος γίνονταν Συντηρητικοί. Είχε ζήσει στη φτώχεια. Προερχόταν από την εργατική τάξη. Ήθελε να ενταχτεί στη µεσαία τάξη. Εργαζόταν σκληρά, τα κατάφερε χάρη στην αξία του και επιθυµούσε τα παιδιά του να τα πάνε ακόµη καλύτερα. Θεωρούσε όπως πολλοί της γενιάς του ότι το λογικό αποτέλεσµα αυτού του αγώνα, προ όν της στάσης του, ήταν να είσαι Συντηρητικός. Μάλιστα, εθεωρείτο µέρος του όλου πακέτου. Τα κατάφερες είσαι Συντηρητικός: δύο πλευρές του ίδιου νοµίσµατος. Εξελίχτηκε σε πολιτική φιλοδοξία µου να σπάσω αυτή την αλληλουχία, να την αντικαταστήσω µε µια διαφορετική αντίληψη. Είσαι συµπονετικός ενδιαφέρεσαι για όσους δε στάθηκαν τόσο τυχεροί όσο εσύ πιστεύεις στην κοινωνία αλλά και στο άτοµο. Μπορείς να είσαι Εργατικός. Μπορείς να είσαι επιτυχηµένος και ταυτόχρονα να νοιάζε-24 ΕΝΑ ΤΑΞΙ Ι 25 σαι φιλόδοξος και συµπονετικός οπαδός της αξιοκρατίας και προοδευτικός. Εκτός αυτού, δεν πρόκειται για ξένα συναισθήµατα τα οποία συνυπάρχουν µετά δυσκολίας. Πρόκειται για απολύτως συµβατούς τρόπους διασφάλισης της προόδου και προσφέρουν απάντηση στους ρεαλιστικούς και όχι ουτοπικούς στόχους της ανθρώπινης φύσης. Εποµένως, µε επηρέασε βαθιά, όπως µε έναν άλλο τρόπο η µητέρα µου. Ήταν τόσο διαφορετική από τον πατέρα µου, όσο µπορούν να είναι δύο άνθρωποι που συµβιώνουν. Ο πατέρας µου ήταν περισσότερο σαν εµένα: διέθετε κίνητρο, αποφασιστικότητα και µια ιδιαίτερα στοχευµένη φιλοδοξία, η οποία εύκολα µεταφράζεται σε εγωισµό και στους δυο µας. Αντίθετα, η µητέρα µου ήταν µία αξιοπρεπής, θαυµάσια, σχεδόν άγια γυναίκα ντροπαλή, ίσως και κάπως απόµακρη στις συναναστροφές της. Στήριζε τον πατέρα µου πολιτικά ως σύζυγος και σύντροφός του, όπως συνήθιζε όµως να µου εκµυστηρεύεται από καιρό σε καιρό, δεν ήταν Συντηρητική. Για κάποιο λόγο ίσως είχε να κάνει µε τις ιρλανδικές ρίζες της αισθανόταν κάπως αποκλεισµένη και θεωρούσε ότι ορισµένοι από τους Συντηρητικούς φίλους τους είχαν αποµακρυνθεί όταν αρρώστησε ο πατέρας. Πέθανε λίγο καιρό αφότου έκλεισα τα είκοσι δύο µου χρόνια. Έπασχε από καρκίνο του θυρεοειδούς. Βλέποντας τα πράγµατα από κάποια απόσταση, ήταν σαφές ότι δε θα µπορούσε να είχε επιβιώσει κι επίσης ότι αποτελούσε ένα µικρό θαύµα το γεγονός ότι έζησε πέντε χρόνια µετά την αρχική διάγνωση. Ακόµη κι έτσι, το σοκ ήταν απερίγραπτο. Τίποτε δε συγκρίνεται µε την απώλεια ενός γονιού. εν εννοώ ότι είναι χειρότερο από το να χάσεις ένα παιδί. Όχι. ε νοµίζω πως οτιδήποτε θα µπορούσε να είναι χειρότερο. Εννοώ ότι σε επηρεάζει µε έναν πολύ ιδιαίτερο τρόπο, ειδικά εφόσον συµβεί όταν είσαι νέος. Ο θάνατος της µητέρας µου αποτέλεσε σοκ γιατί τον θεωρούσα αδιανόητο. Καθώς η κατάστασή της επιδεινωνόταν, εγώ περνούσα τους τελευταίους µου µήνες στην Οξφόρδη: µελετούσα για τις τελικές εξετάσεις. Επέστρεψα στο σπίτι στα τέλη Ιουνίου και ο πατέρας µου ήρθε να µε πάρει από το σταθµό. «Η µητέρα σου είναι πολύ άρρωστη», είπε. «Το ξέρω, όµως δε θα πεθάνει, σωστά;» αντιγύρισα, αναφέροντας το χειρότερο ώστε να του δώσω την ευκαιρία να µε καθησυχάσει, όπως ανόητα έλπιζα. «υστυχώς, αυτό συµβαίνει», απάντησε. Ο κόσµος µου ανατράπηκε. Αδυνατούσα να το φανταστώ. Εκείνη που µε είχε µεγαλώσει, µε25 26 TONY BLAIR είχε φροντίσει, που στάθηκε πάντοτε κοντά µου για να µε βοηθήσει και να µε λατρέψει, που µε αγαπούσε χωρίς να σκέφτεται πόσο το άξιζα, χωρίς να µε κρίνει, χωρίς να επιδιώκει το παραµικρό από µένα εκείνη που απλώς µε αγαπούσε, έφευγε από τον κόσµο. Η ζωή άλλαξε για πάντα στη συνέχεια. Τότε ήταν που µε κυρίευσε µια επιτακτικότητα: η φιλοδοξία µου οξύνθηκε και συνειδητοποίησα ότι η ζωή είναι κάτι πεπερασµένο, το οποίο πρέπει να βιώσεις έχοντας αυτή την επίγνωση. Μου λείπει καθηµερινά. Μέσα σε όλη την ευφορία της εκλογικής βραδιάς, η οποία ξεσπούσε ολόγυρά µου σαν παλιρρο κό κύµα, ακόµη και την ώρα που είχα τόσα πράγµατα να σκεφτώ και να κάνω εκείνη την ιστορική στιγµή, η οποία αποτελούσε την πραγµάτωση των φιλοδοξιών µου, το µυαλό µου πήγε στη µητέρα µου και ήξερα πως, παρότι θα αισθανόταν απερίγραπτα περήφανη, δε θα επηρεαζόταν ούτε στο ελάχιστο η αγάπη της για µένα. Ήταν ήδη ολοκληρωµένη, απόλυτη. Και, φυσικά, περισσότερο αληθινή απ ό,τι η παροδική κολακεία της 1ης Μα ου του Έβλεπα τον πατέρα µου να µε κοιτάζει, συνειδητοποιώντας ότι οι ελπίδες του µπορούσαν να εκπληρωθούν στο πρόσωπό µου. Όπως συναντήθηκαν τα βλέµµατά µας, κατάλαβα πως κι εκείνος έκανε την ίδια ακριβώς σκέψη: Έπρεπε να είναι εδώ και η µητέρα. Με δυσκολία κατάφερα να αποσπάσω το νου µου από αυτές τις σκέψεις και να τις εστιάσω ξανά στο προκείµενο. Παντού είχαν συγκεντρωθεί πλήθη. Στη Λέσχη των Εργατικών, στο Τρίµντον, ο κόσµος ήταν εκστατικός. Επιβιβαστήκαµε σ ένα αεροσκάφος, στο αεροδρόµιο του Τίσα ντ, και τα αποτελέσµατα έφταναν ηλεκτρονικά στον Άλαστερ καθώς πετούσαµε. Εξέχοντα στελέχη του Υπουργικού Συµβουλίου των Συντηρητικών έχαναν τις έδρες τους, όπως ο υπουργός Άµυνας Μάικλ Πορτίλο και ο υπουργός Εξωτερικών Μάλκολµ Ρίφκιντ. Ένας πολιτικός σεισµός βρισκόταν σε εξέλιξη. Κάθισα µε την Τσέρι, βάζοντας τις σκέψεις µου σε µια σειρά ενόψει της οµιλίας στο Φέστιβαλ Χολ. Εκείνη ήξερε τι σκεφτόµουν και, όπως πάντα, µπορούσε να µου µιλήσει όπως κανείς άλλος. Μου είπε ότι θα ήταν πολύ δύσκολα, πως µας περίµεναν δύσκολες και όµορφες στιγµές, πως η πολιτική ξεκινάει έτσι, αλλά ποτέ δεν τελειώνει µε τον ίδιο τρόπο, πως αποτελούσε προνόµιο η ανάληψη αυτής της ευθύνης, πως είχαµε κάτι αληθινό να προσφέρουµε και ότι θα το κάναµε µαζί. Επιβεβαιώνοντας τον κανόνα που θέλει φαιδρές αναποδιές να συνοδεύουν παρόµοιες στιγµές, χάσαµε το δρόµο για το Φέστιβαλ Χολ,26 ΕΝΑ ΤΑΞΙ Ι 27 µε αποτέλεσµα η άφιξή µας να ανακοινώνεται µαζί µε το τραγούδι που συνόδεψε την προεκλογική µας εκστρατεία, το «Things Can Only Get Better»^ ενώ το πλήθος όµως µας περίµενε όπως η οικογένεια Φον Τραπ στη «Μελωδία της Ευτυχίας», δεν εµφανιζόµασταν. Τελικά, καταφέραµε να φτάσουµε. Η πνευµατική µου πειθαρχία ήταν απόλυτη. Η νίκη επρόκειτο να είναι ιστορική εποµένως, όφειλα να έχω ακόµη εντονότερη συναίσθηση της ευθύνης. εν έπρεπε ούτε για µια στιγµή να δοθεί η εντύπωση πως όλη αυτή η κατάσταση είχε κάνει το κόµµα να µεθύσει από χαρά. Όφειλα να δώσω την εικόνα του επόµενου πρωθυπουργού της χώρας, όχι ενός ποδοσφαιριστή που είχε µόλις σκοράρει το νικητήριο γκολ στο Γουέµπλε. εν ήταν εύκολο. Έχω καταλήξει στο συµπέρασµα ότι µία από τις πλέον δυσάρεστες εµπειρίες στη ζωή είναι να είσαι ο µοναδικός νηφάλιος σ ένα πάρτι. Τίποτε δεν µπορεί να αλλάξει το γεγονός ότι δεν έχεις πιει ούτε µισό ποτήρι, ενώ οι άλλοι έχουν µεθύσει. Φωνάζουν, κλαίνε και γελάνε, ενώ εσύ τους απαντάς: «Ναι, σας ευχαριστώ, πρόκειται για µια πολύ ιδιαίτερη στιγµή». Οι κάµερες είναι διαρκώς στραµ- µένες πάνω σου οι φωτογράφοι σε φωτογραφίζουν οι δηµοσιογράφοι κρατούν σηµειώσεις. Εσύ χαµογελάς, αλλά δεν πρέπει να αφήσεις το κλίµα να σε παρασύρει αγκαλιάζεις όσους ρίχνονται πάνω σου, αλλά περιορίζεσαι σ ένα απλό χτύπηµα στην πλάτη τους ευχαριστείς, αλλά µε µετρηµένο ενθουσιασµό. Εκεί βρίσκονταν γνώριµα πρόσωπα από την προεκλογική εκστρατεία, φίλοι που ήξερα από χρόνια, άνθρωποι που έβλεπα πρώτη φορά στη ζωή µου. Για κείνους η κάθε χειραψία ήταν µια µοναδική στιγµή για µένα µια διαδικασία την οποία έπρεπε να αντιµετωπίσω ως καθήκον, προτού προχωρήσω. Είδα τον Νιλ Κίνοκ, τον ηγέτη των Εργατικών που µε είχε µάθει τόσα πολλά, και ο χαιρετισµός µας ήταν αυθεντικός, η ζεστασιά φυσική και φανερή. Όµως ακόµη κι όταν βρισκόµουν µαζί του, είχα την αίσθηση ότι ο Άλαστερ µε κοίταζε νευρικά, µε οδηγούσε µε το βλέµ- µα προς το βήµα είχα την αίσθηση ότι ενώ οι υπόλοιποι µπορούσαν να χαλαρώσουν, εµείς βρισκόµασταν ακόµη επί σκηνής και το ακροατήριο έπρεπε να ικανοποιηθεί. Ως ηγέτης της αντιπολίτευσης επωµίζεσαι τεράστιες ευθύνες η προεκλογική εκστρατεία για την κατάληψη της πρωθυπουργίας σε οποιαδήποτε χώρα είναι µια κοπιαστική προσπάθεια. Αναλαµβάνεις το ρόλο του σηµαιοφόρου των δικών σου πολιτικών θέσεων όσο και του κόµµατος, των πεποιθήσεών σας. Όποιος έχει επιχειρήσει να εκλε-27 28 TONY BLAIR γεί σε µια θέση γνωρίζει πόσο δύσκολη είναι η προσπάθεια. Συνοδεύεται από αµέτρητες αποφάσεις για οργανωτικά θέµατα, ζητήµατα επικοινωνίας, στελέχωσης και πολιτικής, τα οποία πρέπει να αντιµετωπιστούν γρήγορα και αποτελεσµατικά. Αν καταφέρεις να αντεπεξέλθεις σωστά, αποτελεί µια καλή προετοιµασία και µια ουσιαστική ένδειξη ηγετικών ικανοτήτων, όµως δεν είναι το ίδιο ως προς την επίδραση που έχει σ εσένα. Από τη στιγµή που η ευθύνη περνάει στους ώµους σου ως πρωθυπουργός, κατανοείς ότι η κλίµακα, η σηµασία και η πολυπλοκότητα της προσπάθειας αυτής είναι εντελώς διαφορετικές. ε βρίσκονται στο ίδιο άκρο του φάσµατος της ηγεσίας. Έχεις περάσει σε µια ολότελα νέα διάσταση. Εκτός αυτού, είναι και κάτι άλλο: όταν διεκδικείς τη θέση, έχεις µια οµάδα µαζί σου και αισθάνεσαι µέρος της. Σύµφωνοι, εσύ είσαι ο ηγέτης, όµως η συνεργασία σας είναι τόσο στενή, η οικειότητα τόσο καθορισµένη από την κοινή εµπειρία, η αλληλεπίδρασή σας χαρακτηρίζεται τόσο από την οικειότητα, ώστε η όλη εµπειρία αποκτά µια σχεδόν τηλεπαθητική διάσταση, νιώθεις πως είσαι µέλος µιας οικογένειας ή µιας οµάδας συνωµοτών. Καθώς ανέβαινα τα σκαλοπάτια προς το βήµα και προσπαθούσα να στρέψω τη σκέψη και τα αποθέµατα της ενέργειάς µου στα λόγια που επρόκειτο να πω, κατόρθωσα επιτέλους να προσδιορίσω τη ρίζα του φόβου που φούντωνε µέσα µου όλη την ηµέρα: ήµουν µόνος. Η οµάδα έπαυε να υπάρχει, η παρέα των φίλων έπαυε να υφίσταται, χάνονταν τα κοινά συναισθήµατα µεταξύ των µελών µιας στενής οµάδας. Πλέον θα ήταν εκείνοι από τη µία πλευρά κι εγώ από την άλλη. Κάποια δεδοµένη όσο και καθοριστική στιγµή, δε θα µπορούσαν πια να επηρεάσουν τη ζωή µου ή εγώ τη δική τους. Πήρα τη θέση µου στο βήµα και έστρεψα το βλέµµα στο ακροατήριο. Είχε µαζευτεί πλήθος κόσµου στη γέφυρα Γουότερλου, άνθρωποι είχαν συρρεύσει όχι µόνο έξω από το Φέστιβαλ Χολ, αλλά και γύρω από τις όχθες του Τάµεση, επευφηµούσαν, χειρονοµούσαν, κύ- µατα συναισθηµάτων τούς διέτρεχαν. Εγώ ένιωθα την ίδια ανυποµονησία που µε συντρόφευε όλη την ηµέρα, ανυποµονούσα να τελειώνω µε τους ανυπόφορους πανηγυρισµούς και να στρωθώ στη δουλειά πάνω απ όλα, να δω πώς ήταν στην πραγµατικότητα να κυβερνάς. Όµως, πήρα µια όσο το δυνατόν πιο χαρούµενη όψη. Την ώρα ακριβώς που άρχιζα να µιλάω, ο ήλιος έκανε την πρώτη του εµφάνιση και η αυγή χάραζε στον ορίζοντα, φέρνοντας µαζί της εκείνο το πανέµορφο πορτοκαλί, γαλαζωπό φως που προµηνύει µια28 ΕΝΑ ΤΑΞΙ Ι 29 ωραία µέρα. εν κατάφερα να αντισταθώ στον πειρασµό να το πω, αν και το µετάνιωσα αµέσως µόλις πρόφερα τις λέξεις: «Ανατέλλει µια καινούργια µέρα, δε συµφωνείτε;» Το σχόλιο αυτό έστειλε τις προσδοκίες του κόσµου, που ήδη κινούνταν στα όρια της στρατόσφαιρας, σε ακόµη υψηλότερη τροχιά. Αµέσως επιχείρησα να τους προσγειώσω, δίνοντας έµφαση στο γεγονός ότι είχαµε εκλεγεί ως το Νέο Εργατικό Κόµµα και θα κυβερνούσαµε ακριβώς έτσι. Πιθανότατα δε θα έκανε την παραµικρή διαφορά τι θα έλεγα, αλλά είχα αποκτήσει ήδη εµµονή µε τη σκέψη ότι η χώρα ίσως τρόµαζε, συνειδητοποιώντας το εύρος της κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας που µας είχε δώσει και να πίστευε ότι ενδεχοµένως θα επιστρέφαµε στις παλιές θέσεις του Εργατικού Κόµµατος και δε θα ενεργούσαµε ως το Νέο Εργατικό Κόµµα όπως είχαµε δεσµευτεί. Στόχος µου ήταν να καθησυχάσω και να ηρεµήσω τον κόσµο, έχοντας συναίσθηση πως οτιδήποτε έδινε την αίσθηση της ύβρης και του υπερφίαλου, οσοδήποτε αµυδρά, σύντοµα θα επέστρεφε για να µας στοιχειώσει. Γύρω στις επτά το πρωί επέστρεψα µαζί µε την Τσέρι στο σπίτι µας, στο Ίσλινγκντον, στο βόρειο Λονδίνο ήταν κυκλωµένο από κόσµο προκειµένου να κοιµηθώ λίγο, προτού µεταβώ στο παλάτι για να συναντήσω τη βασίλισσα και να αναλάβω την εξουσία. Μου φαινόταν αλλόκοτο να βρισκόµαστε ξανά στο σπίτι, όπου τα πάντα ήταν όπως τα είχαµε αφήσει, γνωρίζοντας ότι θα κοιµόµαστε εδώ για µία ή δύο βραδιές ακόµη και στη συνέχεια θα φεύγαµε οριστικά. Εκείνη η µία ώρα ύπνου µε αναζωογόνησε περισσότερο απ ό,τι περίµενα. Στο µεταξύ, το σύνολο των εκλογικών αποτελεσµάτων είχε ανακοινωθεί. Το κόµµα µας διέθετε πλειοψηφία 179 εδρών απέναντι στο σύνολο των υπολοίπων κοµµάτων, γεγονός κολοσσιαίας σηµασίας, καθώς αποτελούσε την ευρύτερη κοινοβουλευτική πλειοψηφία στην ιστορία της Βρετανίας. Έδρες τις οποίες το κόµµα ουδέποτε είχε εξασφαλίσει, όπως εκείνη του Χόουβ (τη διατηρήσαµε ακόµη και το 2005), είχαν περάσει στα χέρια µας. Ορισµένες επέστρεφαν σ εµάς για πρώτη φορά µετά την ευρεία επικράτηση του Άτλι στις εκλογές του Περιοχές οι οποίες θεωρούνταν αδιαµφισβήτητα προπύργια των Συντηρητικών είχαν βαφτεί πλέον στα χρώµατα των Εργατικών: το Χέιστινγκς, το Κρόλι, το Γούστερ, το Μπάζιλτον και το Χάροου. Παρεµπιπτόντως, όλες αυτές οι περιοχές παρέµειναν στους Εργατικούς και στις δύο επόµενες εκλογικές αναµετρήσεις. Λίγη ώρα αφότου οι κάλπες είχαν κλείσει και τα exit polls είχαν Δείτε περισσότερα