Έτι δὴ λοιπὴ ἀπορία ἐστίν, ἣν ἀπορει̃ς περὶ τω̃ν ἀνδρω̃ν τω̃ν ἀγαθω̃ν, τί δήποτε οἱ ἄνδρες οἱ ἀγαθοὶ τὰ μὲν ἄλλα τοὺς αὑτω̃ν ὑει̃ς διδάσκουσιν ἃ διδασκάλων ἔχεται καὶ σοφοὺς ποιου̃σιν, ἣν δὲ αὐτοὶ ἀρετὴν ἀγαθοὶ οὐδενὸς βελ - τίους ποιου̃σιν. τούτου δὴ πέρι, ὠ̃ Σώκρατεσ, οὐκέτι μυ̃θόν σοι ἐρω̃ ἀλλὰ λόγον. ὡ̃δε γὰρ ἐννόησον: πότερον ἔστιν τι ἓν ἢ οὐκ ἔστιν οὑ̃ ἀναγκαι̃ον πάντας τοὺς πολίτας μετέχειν, εἴπερ μέλλει πόλις εἰ̃ναι; ἐν τούτω̨ γὰρ αὕτη λύεται ἡ ἀπορία ἣν σὺ ἀπορει̃ς ἢ ἄλλοθι οὐδαμου̃. εἰ μὲν γὰρ ἔστιν, καὶ του̃τό ἐστιν τὸ ἓν οὐ τεκτονικὴ οὐδὲ χαλκεία οὐδὲ κεραμεία ἀλλὰ δικαιοσύνη καὶ σωφροσύνη καὶ τὸ ὅσιον εἰ̃ναι, καὶ συλλήβδην ἓν αὐτὸ προσαγορεύω εἰ̃ναι ἀνδρὸς ἀρετήν - εἰ του̃τ ἐστὶν οὑ̃ δει̃ πάντας μετέχειν καὶ μετὰ τούτου πάντ ἄνδρα, ἐάν τι καὶ ἄλλο βούληται μανθάνειν ἢ πράττειν, οὕτω πράττειν, ἄνευ δὲ τούτου μή, ἢ τὸν μὴ μετέχοντα καὶ δι - δάσκειν καὶ κολάζειν καὶ παι̃δα καὶ ἄνδρα καὶ γυναι̃κα, ἕωσπερ ἂν κολαζόμενος βελτίων γένηται, ὃς δ ἂν μὴ ὑπα- κούη̨ κολαζόμενος καὶ διδασκόμενοσ, ὡς ἀνίατον ὄντα του̃τον ἐκβάλλειν ἐκ τω̃ν πόλεων ἢ ἀποκτείνειν - εἰ οὕτω μὲν ἔχει, οὕτω δ αὐτου̃ πεφυκότος οἱ ἀγαθοὶ ἄνδρες εἰ τὰ μὲν ἄλλα διδάσκονται τοὺς ὑει̃σ, του̃το δὲ μή, σκέψαι ὡς θαυμασίως γίγνονται οἱ ἀγαθοί. ὅτι μὲν γὰρ διδακτὸν αὐτὸ ἡγου̃νται καὶ ἰδία̨ καὶ δημοσία̨, ἀπεδείξαμεν: διδακτου̃ δὲ ὄντος καὶ θεραπευτου̃ τὰ μὲν ἄλλα ἄρα τοὺς ὑει̃ς διδάσκονται, ἐφ οἱ̃ς οὐκ ἔστι θάνατος ἡ ζημία ἐὰν μὴ ἐπίστωνται, ἐφ ὡ̨̃ δὲ ἥ τε ζημία θάνατος αὐτω̃ν τοι̃ς παισὶ καὶ φυγαὶ μὴ μαθου̃σι μηδὲ θεραπευθει̃σιν εἰς ἀρετήν, καὶ πρὸς τω̨̃ θανάτω̨ χρη - μάτων τε δημεύσεις καὶ ὡς ἔπος εἰπει̃ν συλλήβδην τω̃ν οἴκων ἀνατροπαί, ταυ̃τα δ ἄρα οὐ διδάσκονται οὐδ ἐπι - μελου̃νται πα̃σαν ἐπιμέλειαν; οἴεσθαί γε χρή, ὠ̃ Σώκρατεσ. ἐκ παίδων σμικρω̃ν ἀρξάμενοι, μέχρι οὑ̃περ ἂν ζω̃σι, καὶ διδάσκουσι καὶ νουθετου̃σιν. ἐπειδὰν θα̃ττον συνιη̨̃ τις τὰ λεγόμενα, καὶ τροφὸς καὶ μήτηρ καὶ παιδαγωγὸς καὶ αὐτὸς ὁ πατὴρ περὶ τούτου διαμάχονται, ὅπως [ὡσ] βέλτιστος ἔσται ὁ παι̃σ, παρ ἕκαστον καὶ ἔργον καὶ λόγον διδάσκοντες καὶ ἐνδεικνύμενοι ὅτι τὸ μὲν δίκαιον, τὸ δὲ ἄδικον, καὶ τόδε μὲν καλόν, τόδε δὲ αἰσχρόν, καὶ τόδε μὲν ὅσιον, τόδε δὲ ἀνόσιον, καὶ τὰ μὲν ποίει, τὰ δὲ μὴ ποίει. καὶ ἐὰν μὲν ἑκὼν πείθη - ται: εἰ δὲ μή, ὥσπερ ξύλον διαστρεφόμενον καὶ καμπτόμενον εὐθύνουσιν ἀπειλαι̃ς καὶ πληγαι̃σ. μετὰ δὲ ταυ̃τα εἰς δι - δασκάλων πέμποντες πολὺ μα̃λλον ἐντέλλονται ἐπιμελει̃σθαι εὐκοσμίας τω̃ν παίδων ἢ γραμμάτων τε καὶ κιθαρίσεωσ: οἱ δὲ διδάσκαλοι τούτων τε ἐπιμελου̃νται, καὶ ἐπειδὰν αὐ̃ γράμματα μάθωσιν καὶ μέλλωσιν συνήσειν τὰ γεγραμμένα ὥσπερ τότε τὴν φωνήν, παρατιθέασιν αὐτοι̃ς ἐπὶ τω̃ν βάθρων ἀναγιγνώσκειν ποιητω̃ν ἀγαθω̃ν ποιήματα καὶ ἐκμανθάνειν ἀναγκάζουσιν, ἐν οἱ̃ς πολλαὶ μὲν νουθετήσεις ἔνεισιν πολ - λαὶ δὲ διέξοδοι καὶ ἔπαινοι καὶ ἐγκώμια παλαιω̃ν ἀνδρω̃ν ἀγαθω̃ν, ἵνα ὁ παι̃ς ζηλω̃ν μιμη̃ται καὶ ὀρέγηται τοιου̃τος γενέσθαι. οἵ τ αὐ̃ κιθαρισταί, ἕτερα τοιαυ̃τα, σωφροσύνης τε ἐπιμελου̃νται καὶ ὅπως ἂν οἱ νέοι μηδὲν κακουργω̃σιν: πρὸς δὲ τούτοισ, ἐπειδὰν κιθαρίζειν μάθωσιν, ἄλλων αὐ̃ ποιητω̃ν ἀγαθω̃ν ποιήματα διδάσκουσι μελοποιω̃ν, εἰς τὰ κιθαρίσματα ἐντείνοντεσ, καὶ τοὺς ῥυθμούς τε καὶ τὰς ἁρ - μονίας ἀναγκάζουσιν οἰκειου̃σθαι ται̃ς ψυχαι̃ς τω̃ν παίδων, ἵνα ἡμερώτεροί τε ὠ̃σιν, καὶ εὐρυθμότεροι καὶ εὐαρμοστότεροι γιγνόμενοι χρήσιμοι ὠ̃σιν εἰς τὸ λέγειν τε καὶ πράττειν: πα̃ς γὰρ ὁ βίος του̃ ἀνθρώπου εὐρυθμίας τε καὶ εὐαρμοστίας δει̃ται. ἔτι τοίνυν πρὸς τούτοις εἰς παιδοτρίβου πέμπουσιν, ἵνα τὰ σώματα βελτίω ἔχοντες ὑπηρετω̃σι τη̨̃ διανοία̨ χρηστη̨̃ οὔση̨, καὶ μὴ ἀναγκάζωνται ἀποδειλια̃ν διὰ τὴν πονηρίαν τω̃ν σωμάτων καὶ ἐν τοι̃ς πολέμοις καὶ ἐν ται̃ς ἄλλαις πράξεσιν. καὶ ταυ̃τα ποιου̃σιν οἱ μάλιστα δυνάμενοι [μά - λιστα] - μάλιστα δὲ δύνανται οἱ πλουσιώτατοι - καὶ οἱ τούτων ὑει̃σ, πρω̨αίτατα εἰς διδασκάλων τη̃ς ἡλικίας ἀρξά - μενοι φοιτα̃ν, ὀψιαίτατα ἀπαλλάττονται. ἐπειδ ὰν δὲ ἐκ διδασκάλων ἀπαλλαγω̃σιν, ἡ πόλις αὐ̃ τούς τε νόμους ἀναγ - κάζει μανθάνειν καὶ κατὰ τούτους ζη̃ν κατὰ παράδειγμα, ἵνα μὴ αὐτοὶ ἐφ αὑτω̃ν εἰκη̨̃ πράττωσιν, ἀλλ ἀτεχνω̃ς ὥσπερ οἱ γραμματισταὶ τοι̃ς μήπω δεινοι̃ς γράφειν τω̃ν παίδων ὑπογράψαντες γραμμὰς τη̨̃ γραφίδι οὕτω τὸ γραμ - ματει̃ον διδόασιν καὶ ἀναγκάζουσι γράφειν κατὰ τὴν ὑφή- γησιν τω̃ν γραμμω̃ν, ὣς δὲ καὶ ἡ πόλις νόμους ὑπογράψασα, ἀγαθω̃ν καὶ παλαιω̃ν νομοθετω̃ν εὑρήματα, κατὰ τούτους ἀναγκάζει καὶ ἄρχειν καὶ ἄρχεσθαι, ὃς δ ἂν ἐκτὸς βαίνη̨ τούτων, κολάζει: καὶ ὄνομα τη̨̃ κολάσει ταύτη̨ καὶ παρ ὑμι̃ν καὶ ἄλλοθι πολλαχου̃, ὡς εὐθυνούσης τη̃ς δίκησ, εὐθυ̃ναι. τοσαύτης οὐ̃ν τη̃ς ἐπιμελείας οὔσης περὶ ἀρετη̃ς ἰδία̨ καὶ δημοσία̨, θαυμάζεισ, ὠ̃ Σώκρατεσ, καὶ ἀπορει̃ς εἰ διδακτόν ἐστιν ἀρετή; ἀλλ οὐ χρὴ θαυμάζειν, ἀλλὰ πολὺ μα̃λλον εἰ μὴ διδακτόν.