This debate has been fueled by theoretical insights brought about by the "New Theories" (as Robert Gilpin refers to them): the theory of multiple equilibria, which posits the possibility of persistent bad equilibria; the theory of endogenous growth, which undermines some of the basic constructs of neoclassical economics (such as "the law of diminishing returns"); the thesis of "path dependency" (the role of history), the importance of geography; the role of information costs and asymmetries; and the role of clusters in achieving competitive advantages (Michael Porter's use of clusters in explaining competitive advantages reminds Gunnr Myrda's concept of cumulative causation), etc.
Ky debat është nxitur prej mendimeve teorike të paraqitura prej "teorive të reja" (siç i quan ato Robert Gilpin): teoria e ekuilibrave të shumtë, e cila supozon mundësinë e çekuilibrave të vazhdueshëm; teoria e zhvillimit të brendshëm, e cila sfidon disa prej koncepteve bazë të ekonomive neoklasike (të tilla si "ligji i të ardhurave në pakësim"); teza e "varësisë së drejtimit" (roli i historisë), rëndësia e gjeografisë; roli i kostove të informacionit dhe pabarazive dhe roli i grupimeve në arritjen e avantazheve konkurrues (përdorimi nga Majkell Porter i grupimeve në shpjegimin e avantazheve konkurrues të kujton konceptin e Gunar Mirdal të shkakut akumulues), etj.