કોરોના વાઇરસ : જો મહામારીનો કેર ચાલુ રહે તો ક્રૂડઑઇલનો ભાવ 10 ડૉલર પ્રતિબેરલ સુધી પહોંચશે
વિશ્વભરમાં હાલ કોરોના વાઇરસનો કેર વર્તી રહ્યો છે, તેના પરિણામે ટૂંક સમયમાં ક્રૂડના ભાવ ઇતિહાસના સૌથી ઓછામાં ઓછા એટલે કે 18 વરસને તળિયે જાય એવી શક્યતા ઊભી થઈ છે.
ઊર્જાનિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે કોરોનાને પગલે વિશ્વના ઘણા દેશોમાં લૉકડાઉનની પરિસ્થિતિ સર્જાતાં ક્રૂડઑઇલની વૈશ્વિક માગમાં ભારે ઘટાડો થયો છે. તેમ છતાં સઉદી અરેબિયા જેવો દેશ ક્રૂડનું ઉત્પાદન વધારવાની પેરવી કરી રહ્યો છે. ક્રૂડઑઇલનું ઉત્પાદન કરતા દેશોમાં જ્યારે ઑઇલના સંગ્રહ માટેની જગ્યા નથી ત્યારે ઓછી માગની સામે ક્રૂડ-તેલની આવક વધતાં તેની સીધી અસર વૈશ્વિક બજારની ઑઇલકિંમતો પર પડી રહી છે. ચીનમાં ફેલાયેલા કોરોના વાઇરસના કારણે જાન્યુઆરી મહિનાથી તમામ રિફાનરીઓ બંધ થયા પછી પણ વિશ્વમાં આવેલા તેલભંડારો ભરાઈ ચૂક્યા છે અને આ તેલનો સ્ટૉક આગામી કેટલાંક અઠવાડિયાં કે મહિનાઓ સુધી સંગ્રહી રાખવો પડશે. પેટ્રોલ-ડીઝલના વપરાશમાં ઘટાડો ઑઇલનું ટૅન્કર બધાં જ ઑઇલઉત્પાદક દેશોમાં તેલના ભંડાર ભરાવા લાગ્યા છે. ભારત જેવા દેશમાં કે જે પોતાની જરૂરિયાતના 80થી 85 ટકા ક્રૂડ આયાત ઉપર નિર્ભર છે ત્યાં પણ લોકડાઉનની સ્થિતિને કારણે પેટ્રોલ અને ડીઝલના વપરાશમાં ભારે ઘટાડો થયો છે. કૅનેડાનો પશ્ચિમ વિસ્તાર કે જ્યાં ઑઇલનું ઉત્પાદન થાય છે તે વિસ્તારમાં આ મહિનાના અંત સુધીમાં 400,000 બૅરલ પ્રતિદિવસ જેટલું ઉત્પાદન ઘટાડવાનો નિર્ણય લેવાયો છે. ગત અઠવાડિયે ક્રૂડના ભાવોમાં થયેલા ઘટાડાના કારણે ક્રૂડ 25 ડૉલર પ્રતિબૅરલના ભાવે વેચાય છે. જ્યારે વરસની શરૂઆતમાં ક્રૂડઑઇલનો ભાવ 65 ડૉલર પ્રતિબૅરલ હતો. કોરોના ફેલાયો તે પછીના સમય ગાળા દરમિયાન ક્રૂડની કિંમતમાં સરેરાશ 30 ડૉલર પ્રતિબૅરલ જેટલો ઘટાડો નોંધાયો છે. એક અંદાજ મુજબ જો કોરોનાનો કેર ચાલુ રહે તો ક્રૂડઑઇલનો ભાવ 10 ડૉલર પ્રતિબૅરલ સુધી પહોંચી શકે છે. આગામી મહિને વિશ્વભરમાં માગ કરતાં તેલનો પુરવઠો ઝડપથી વધવાની ધારણા છે. ઑપેક (ઑઇલ નિકાસ કરનાર દેશોનું ઑર્ગેનાઇઝેશન) અને રશિયા વચ્ચે તેલનું ઉત્પાદન સ્થિર કરવાના કરારનો અંત આવશે. આ કરાર સમાપ્ત થયા પછી ઑપેકનું વર્ચસ્વ ધરાવતું સાઉદી અરેબિયા તેના બજારમાં હિસ્સો વધારવા માટે તેલ ઉત્પાદનની દૃષ્ટિએ રશિયા સાથે સ્પર્ધા શરૂ કરશે. ક્રૂડઑઇલની કિંમત વધવાની શક્યતા કેમ? આગામી સમય દરમિયાન વિશ્વભરમાં ક્રૂડઑઇલની માગ કરતાં પુરવઠો ઝડપથી વધવાને કારણે ઑપેક દેશો અને રશિયા વચ્ચે તેલનું ઉત્પાદન માગ અનુસાર કરવાના જે કરાર છે તેનો અંત આવશે. તેને પરિણામે સાઉદી અરેબિયા કે જે ઑપેકનો ભાગ છે તે તેનો બજારમાં હિસ્સો વધારવા માટે અને રશિયા સાથે સીધી સ્પર્ધા કરવા માટે આગળ આવશે તેલની કિંમતો ઉપરના સંકટને કારણે, વિશ્વમાં ક્રૂડનું ઉત્પાદન રોજના 2.5 મિલિયન બૅરલ સુધી વધી શકે તેમ છે. જે જરૂરિયાત કરતાં લગભગ છ મિલિયન બૅરલ વધુ છે. એક અંદાજ પ્રમાણે વિશ્વમાં આશરે 7.2 અબજ બૅરલ ક્રૂડઑઇલ અને પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનોનું હાલ સ્ટૉરેજ છે. આમાં દરિયાઈ તેલટૅન્કરોમાં તેલનો જથ્થો 1.3થી 1.4 અબજ બૅરલ છે. આમ ઊંચું ઉત્પાદન અને તેલના અપરિમિત પુરવઠાને કારણે તેલની કિંમત પ્રતિબૅરલ 10 ડૉલર થવાની શક્યતા છે. રવિવારે (29 માર્ચ, 2020) સાંજે વેસ્ટ ટેક્સાસ ઇન્ટરમિડિએટ (WTI) , યુ.એસ. બેન્ચમાર્કની કિંમત 20 ડૉલર પ્રતિબૅરલ ગઈ જે 18 વરસના નીચા સ્તરે જોવા મળી, જે વરસના પ્રારંભથી લગભગ 70 ટકા ઓછી છે. ઉત્પાદન અને કાપનું ગણિત યુરોપીયન ઍનર્જી પ્રોડ્યુસરના વડાનું કહેવું છે કે જો દિવસનું 20 મિલિયન પ્રતિબૅરલ કરતાં વધુ ક્રૂડનુ ઉત્પાદન થાય તો તેના સ્ટોરેજ ને લગતી સમસ્યાઓ ઊભી થાય તેમ છે. વળી ક્રૂડઑઇલની કિંમત 20 ડૉલર પ્રતિબૅરલ થાય તો હજુ ઘણા દેશો પોતાના ક્રૂડઑઇલના કૂવાઓ બંધ કરી શકે તેમ છે. ઍનર્જી ઍસ્પેક્ટ્સ (એક સલાહકાર) આગાહી કરે છે કે આ વરસે તેલનું વૈશ્વિક ઉત્પાદન 200,000 બૅરલ પ્રતિદિવસ ઘટશે જે 2009 પછીનો પ્રથમ વાર્ષિક ઘટાડો છે. 2021માં આ ઉત્પાદન 1.8 મિલિયન બૅરલ પ્રતિદિવસ થશે તેવી અપેક્ષાઓ હોવા છતાં સાઉદી અરેબિયા, રશિયા અને અન્ય ક્રૂડઑઇલના બજારમાં માર્કેટ શૅર માટે લડતા રહેશે, જેને લીધે લગભગ ચાર મિલિયન બૅરલ પ્રતિદિનનો ઉમેરો થશે, જે નજીકના ભવિષ્યમાં અન્ય ઉત્પાદક દેશો કેટલો કાપ મૂકશે તેનો સંકેત આપે છે. ગોલ્ડમૅન શેસે કહ્યું હતું કે વિશ્વમાં ઑઇલ ઉત્પાદનમાં લગભગ 900,000 બૅરલ પ્રતિદિવસ કાપ મૂકવો પડશે. સાચી સંખ્યા કદાચ આનાથી વધારે હશે. વિટોલ કંપનીના ઑઇલ સંશોધન અને નિર્માણના વડાનું માનવું છે કે ઘણી કંપનીઓ સંપૂર્ણપણે ક્રૂડઑઇલનું ઉત્પાદન બંધ કરવાનું ટાળશે, પરંતુ ઉત્પાદનમાં કાપ મૂકવા માટે જે તે દેશોના રાજકીય નિર્ણયો મહત્ત્વના બની રહેશે, કારણ કે ઘણા દેશોની આવક ઍનર્જીની રૉયલ્ટી ઉપર આધાર રાખે છે. યુ.એસ. શૅલ ઑઇલ વરસ દરમિયાન હજારો કૂવાઓનું સતત ડ્રિલિંગ કરે છે. પરંતુ શૅલ ઑઇલ ઉત્પાદકો આ વરસે પોતાના ખર્ચમાં 30થી 50 ટકાનો ઘટાડો કરી ચૂક્યા છે અને ગયા સપ્તાહે ઑઇલ રિગ કાઉન્ટની ગણતરી 40 જેટલી ઘટાડવામાં આવી છે તેવું જીઈ કંપની જણાવે છે. બૅન્ક ઑફ અમેરિકાનું કહેવું છે કે કોઈ પણ ઉત્પાદક 35 ડૉલર પ્રતિબૅરલથી નીચેની કિંમતે કમાણી કરી શકતો નથી. ઑઇલ ઉદ્યોગ સંકટમાં અત્યારે ઑઇલ ઉદ્યોગ 100 વર્ષમાં સૌથી મોટા સંકટનો સામનો કરે છે. રાયસ્ટાડ ઍનર્જી નામની કન્સલ્ટન્સી ફર્મે જણાવ્યું હતું કે હાલના ભાવે હજારો નવા કૂવાઓમાંથી તેલ કાઢવાનું મુલતવી રાખવું જરૂરી બનશે. રાયસ્ટાડે જણાવ્યું હતું કે યુ.એસ.નું ઉત્પાદન 2021ના અંત સુધીમાં લગભગ ચાર મિલિયન બૅરલ પ્રતિદિવસ જેટલું ઘટી શકે છે, જે ગયા મહિને 13 મિલિયન પ્રતિબૅરલ જેટલું હતું. વેનેઝુએલા, મૅક્સિકો અને કૅનેડા જેવા દેશોમાં તેલનું વધુ ઉત્પાદન થતું હતું, પરંતુ હવે તે નબળું પડી રહ્યું હોવાનું વુડ મૅકેન્ઝીએ જણાવ્યું છે. કૅનેડિયન ઉત્પાદનમાં ફક્ત 3 મિલિયન બૅરલ પ્રતિદિન ઉત્પાદન કરવા માટે મિનિમમ 25 ડૉલર જેટલો ભાવ પોષાય તેવું અપસ્ટ્રીમ રિસર્ચના વડા ફ્રેઝર મેકેએ જણાવ્યું હતું. કૅનેડાના એક મોટા ઑઇલ ઉત્પાદક સનકોર ઍનર્જીએ ગયા અઠવાડિયે જાહેરાત કરી હતી કે તે એક પ્રોજેક્ટને ફરીથી પ્રારંભ કરવામાં વિલંબ કરશે અને તેના બીજા ઑઇલ પ્રોજેકટનું આઉટપુટ ઘટાડશે, આ વર્ષે તેના અંદાજિત તેલના ઉત્પાદનમાં લગભગ 30,000 બૅરલ પ્રતિદિન કાપશે. કેટલાક વિશ્લેષકો ચેતવણી આપી રહ્યા છે કે ઑઇલ ઉત્પાદન બંધ કરવાથી ભવિષ્યમાં ઑઇલની કિંમતો વધુ અસ્થિર થઈ શકે છે, કારણ કે જો ફરીથી માગ વધે તો માગને ધ્યાનમાં રાખી ઑઇલનું ઉત્પાદન કરવું શક્ય નહીં હોય. નોરડીક્સ બૅન્ક એસઈબીના જણાવ્યા અનુસાર આજે ઘટતા ભાવને કારણે ઑઇલ કંપનીઓને ઉત્પાદનમાં ઘટાડો કરવાની અથવા બંધ કરવાની ફરજ પડી છે ત્યારે કૂવાની ઑઇલ ઉત્પાદન ક્ષમતા ઉપર ભવિષ્યમાં જોઈએ તેટલું ઑઇલ ઉત્પાદન કરી શકશે નહીં . આમ કોવિડ -19ને કારણે વિશ્વના તેલઉત્પાદકોએ પોતાના તેલઉત્પાદન પર કાપ મૂક્યો છે. સાઉદી અરેબિયાએ છેડેલા પ્રાઇસ વૉરને કારણે અમેરિકા અને અન્ય દેશો ઉપર અસર થાય તે પહેલાં કોરોના વાઇરસે ધીરેધીરે આખા વિશ્વને ભરડામાં લઈ લેતાં ઑઇલની માગમાં ભારે ઘટાડો આવ્યો છે અને સાઉદી અરેબિયા વિશ્વબજારમાં પોતાનો હિસ્સો વધારવા તરફ આગળ વધશે તેમ લાગી રહ્યું છે. તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો