પ્રતિબંધો છતાં ઉ. કોરિયાને કોણ મદદ કરે છે?
આમ તો ઉત્તર કોરિયા દુનિયાભરના મોટાભાગના દેશોથી અલગ પડી ચૂક્યું છે, તે છતાં ઘણાં દેશ એવા છે કે જેમનાં આજે પણ ઉત્તર કોરિયા સાથે કૂટનીતિક સંબંધ યથાવત છે.
ઉત્તર કોરિયા સાથે સંબંધ તોડવા વાળા દેશોમાં સતત વધારો થઈ રહ્યો છે લગભગ 50 દેશો આજે પણ ઉત્તર કોરિયા સાથે સંબંધ ધરાવે છે. એ દેશ કયા કયા છે? અને ઉત્તર કોરિયા સાથે કેટલા નજીકના સંબંધ ધરાવે છે? જોકે, ઉત્તર કોરિયા સાથે સંબંધ તોડનારા દેશોની સંખ્યામાં ઉત્તરોત્તર વધારો થઈ રહ્યો છે. પરંતુ તે છતાં તેનાં આટલા દેશો સાથે રાજકીય સંબંધ આશ્ચર્યજનક છે. તમને આ પણ વાંચવું ગમશે સંબંધ તોડવા માટે દબાણ દુનિયાના લગભગ 50 દેશો આજે પણ ઉત્તર કોરિયા સાથે સંબંધ રાખે છે વર્ષ 1948માં પોતાના ગઠન બાદ ઉત્તર કોરિયાએ લગભગ 160 દેશો સાથે પોતાના ઔપચારિક રાજકીય સંબંધ સ્થાપ્યા હતા. 55 દેશોમાં તેના દૂતાવાસ અને 48 દેશોમાં વાણિજ્ય દૂતાવાસ છે. બ્રિટન, જર્મની, સ્વીડન સહિત 25 દેશોનાં રાજદૂતો હજુ પણ ઉત્તર કોરિયામાં છે. ઉત્તર કોરિયાના ગઠન બાદ તેની સાથે સૌથી પહેલા રાજકીય સંબંધ જોડનારા દેશોમાં તેના તત્કાલિન કમ્યૂનિસ્ટ પાડોશી ચીન અને રશિયાનો સમાવેશ થાય છે. અમેરિકા દુનિયાભરના દેશો પર ઉત્તર કોરિયા સાથે સંબંધ તોડવા માટે દબાણ કરી રહ્યું છે. સંયુક્ત રાષ્ટ્રમાં અમેરિકાના રાજદૂત નિકી હેલીએ બધા જ દેશોને ઉત્તર કોરિયા સાથે સંબધ તોડવા આહ્વાન કર્યું છે. સ્પેન, કુવૈત, પેરૂ, મેક્સિકો, ઇટલી અને મ્યાનમારે છેલ્લા કેટલાક દિવસોમાં પોતાના રાજદૂતો અને રાજકારણીઓને ત્યાંથી પરત બોલાવી લીધા હતા. તો પોર્ટુગલ, યુગાન્ડા, સિંગાપોર, સંયુક્ત અરબ અમિરાત અને ફિલિપાઇન્સે બધા જ સંબંધ તોડી નાખ્યા છે, પરંતુ દુનિયાભરમાં ઉત્તર કોરિયાના ઘણા દૂતાવાસ વેપાર માટે ખુલ્લા રહેશે. કેટલાક દેશ નિકટ આવ્યા ઉત્તર કોરિયાએ મિસાઇલ પરિક્ષણ પર પોસ્ટ ઓફિસની ટિકિટ જાહેર કરી છે આ વચ્ચે કેટલાક દેશોએ તો ઉત્તર કોરિયા સાથે પોતાના સંબંધ અગાઉ કરતાં વધારે મજબૂત બનાવ્યા છે. ઉત્તર કોરિયા ઘણા આફ્રિકન દેશો સાથે મળીને નિર્માણ યોજનાઓ પર કામ કરી રહ્યું છે. ત્યાં ઊર્જા અને કૃષિ ક્ષેત્રે પણ વાતચીત ચાલી રહી છે. જોકે, તેમના રાજકીય સંબંધમાં ઘણી ખામીઓ છે. ઉત્તર કોરિયામાં દુનિયાભરના વિકસિત દેશોનાં આંતરરાષ્ટ્રીય સંગઠન આર્થિક સહયોગ અને વિકાસ સંગઠનનાં 35માંથી માત્ર છ દેશોના દૂતાવાસ હજુ પણ કાર્યરત છે. અમેરિકા, જાપાન અને દક્ષિણ કોરિયાએ ઉત્તર કોરિયા સાથે રાજકીય સંબંધ સ્થાપિત જ કર્યા નથી. તેનો મતલબ એ છે કે અમેરિકા અને તેના કેટલાક નજીકના સહયોગી રાષ્ટ્રો ઉત્તર કોરિયાથી બહાર આવતી વિચિત્ર ખબરો માટે અન્ય દેશો પર ભરોસો કરે છે. આ સમાચાર જર્મની, બ્રિટન અને સ્વીડન જેવા દેશોમાંથી આવે છે. ઉત્તર કોરિયામાં તેના દૂતાવાસ એક પરિસરમાં જ છે. તેમણે પોતાના રાજદૂતોને ત્યાંથી પરત બોલાવ્યા નથી અને તેમણે ઉત્તર કોરિયા સ્થિત પોતાના દૂતાવાસ પણ બંધ કર્યા નથી. ઉત્તર કોરિયાના દૂતાવાસ પર ગેરકાયદેસર કમાણીના આરોપ ઉત્તર કોરિયાના દૂતાવાસ પર ગેરકાયદેસર કમાણીના આરોપ પણ લાગ્યા છે એશિયા, યૂરોપ, મધ્ય પૂર્વ અને આફ્રિકામાં ઉત્તર કોરિયાના આ દૂતાવાસ આર્થિક રૂપે ખૂબ મહત્ત્વપૂર્ણ છે. સાથે જ સંયુક્ત રાષ્ટ્રના એક તરફી પ્રતિબંધોના જાળમાંથી બચવામાં પણ તેનું ખૂબ મહત્ત્વ છે. આ દૂતાવાસ પૈસા માટે આત્મનિર્ભર છે અને તેમના પર આરોપ છે કે તેઓ ગેરકાયદેસર કમાણી કરે છે. ઉત્તર કોરિયાના યૂરોપીય દૂતાવાસના મેજબાને દૂતાવાસ પર સ્થાનિક વેપારીઓ સાથે ગેરકાયદેસર ધંધાના આરોપ લગાવ્યા છે. ઉત્તર કોરિયા સાથે સહાનુભૂતિ રાખનાર પાકિસ્તાનમાં ઉત્તર કોરિયાઈ રાજનેતાના ઘરે થયેલી ચોરીથી શંકા થઈ કે તેમની મોટા પાયે દારૂના ગેરકાયદેસર વેપારમાં સંડોવણી હોઈ શકે છે. બન્ને તરફ ગુપ્તચર એજન્સીઓ એકબીજાના અધિકારીઓ પર શંકા કરે છે. તેઓ રાજનેતાઓ અને તેમની મુસાફરી પર ખૂબ જ બારીકાઇથી નજર રાખે છે. ઉત્તર કોરિયાએ પણ કાઉન્ટર ઇન્ટેલિજન્સ અંતર્ગત પોતાના રાજકારણીઓને કામે લગાડ્યા છે. આ બધી જ સમસ્યાઓને ધ્યાનમાં રાખતા સ્વાભાવિક પ્રશ્ન ઉઠે છે કે આ કૂટનીતિથી શું મળશે? કેટલાક સમાજવાદી કે કમ્યૂનિસ્ટ દેશ જેમ કે ક્યુબા, વેનેઝુએલા અને લાઓસ સાથે ઉત્તર કોરિયાના સંબંધ પરસ્પર વૈચારિક સમર્થન જેવા જોવા મળે છે. અમેરિકા વિરોધી હોવાના કારણે એકજૂથ અમેરિકા ઉત્તર કોરિયા સાથે ત્યારે જ વાતચીત કરશે જ્યારે ઉત્તર કોરિયા પણ તૈયારી બતાવશે આ પ્રકારના કૂટનીતિક સંબંધ પરસ્પર સમાન વિચારધારાના બદલે અમેરિકા વિરોધી હોવાને કારણે વધારે છે. આ જ વસ્તુ સીરિયા અને ઈરાનના મામલે પણ જોવા મળી રહી છે. તેઓ ગમે ત્યાં હોય, પણ ઉત્તર કોરિયાના રાજદ્વારીઓ પાસેથી સરકારના સમર્થનમાં અને વિરોધી વિચારોને જવાબ આપવાની અપેક્ષા રાખવામાં આવે છે. ક્યારેક ક્યારેક તો તેઓ હદ પાર કરી દે છે. ઉદાહરણ તરીકે કિમ જોંગ ઉનના વાળની ટીકા કરવા વાળા વાણંદની મારપીટ કરવામાં આવી હતી. પશ્ચિમી દેશ જ્યાં ઉત્તર કોરિયાના દૂતાવાસ છે અને જેમની ઉત્તર કોરિયામાં પણ હાજરી છે તેઓ તેની સાથે સંબંધ જાળવી રાખવા માંગે છે. કેમ કે, તેમનું માનવું છે કે કોરિયાઈ સમસ્યાનું સૌથી સારો ઉકેલ કૂટનીતિ જ છે. આ દૂતાવાસ ક્યારેક ક્યારેક મહત્ત્વપૂર્ણ સેવાઓ આપી શકે છે. જેમ કે, સ્વીડિશ રાજનેતાઓને અમેરિકી વિદ્યાર્થી ઓટો વાર્મબિયરને મળવાની પરવાનગી આપવામાં આવી હતી. અમેરિકી વિદ્યાર્થી ઓટો વાર્મબિયરની 2016માં ઉત્તર કોરિયામાં ધરપકડ કરવામાં આવી હતી અને અમેરિકા પરત ફરતા તેમનું મૃત્યુ થઈ ગયું હતું. ઉત્તર કોરિયાઈ દૂતાવાસ પર ઓછો ખર્ચ થાય છે ઉત્તર કોરિયામાં એક પૂર્વ બ્રિટીશ રાજદૂત કહે છે કે ત્યાં સ્થિત દૂતાવાસ પર ઓછો ખર્ચ થાય છે અને એક સંભવિત અસ્થિર સ્થિતિમાં આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાયની આંખ અને કાનના રૂપમાં કામ કરવા માટે તેઓ સારી સ્થિતિમાં હશે. અમેરિકી વિદેશ મંત્રી રેક્સ ટિલરસને સંકેત આપ્યા છે કે અમેરિકા હવે ઉત્તર કોરિયા સાથે વાત કરવા, ત્યારે જ રાજી થશે જ્યારે તે પણ વાતચીત કરવા માટે તૈયાર હોય. લોવી ઇન્સ્ટિટ્યૂટના રાજકીય સંબંધોના નક્શાથી ખબર પડે છે કે કેટલાક દેશ ઉત્તર કોરિયા સાથે પોતાના સંબંધોને ઓછા કરી રહ્યા છે. નાણાંકીય સંકટ બાદ 43 OECD અને G-20 દેશોમાં માત્ર આઠ દેશોએ ગત બે વર્ષમાં ઉત્તર કોરિયામાં પોતાની ગતિવિધિઓમાં ઘટાડો કર્યો છે. તેની વિરૂદ્ધ હંગેરી, તુર્કી અને ઑસ્ટ્રેલિયા સહિત 20 દેશોએ પોતાના રાજકીય સંબંધોમાં ગતિ લાવી છે. તેનાંથી એ સ્પષ્ટ છે કે ઉત્તર કોરિયા અને દુનિયાના અન્ય દેશો વચ્ચે રાજકીય વિકલ્પ હજુ સમાપ્ત થયા નથી. તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યુટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો