ખેડૂતોને કુષિકાયદામાં આખરે વાંધો કયા મુદ્દે છે?
દિલ્હીની સરહદ પર ખેડૂતોનાં વિરોધપ્રદર્શનો હજુ પણ ચાલુ છે. આ ખેડૂતો કૃષિકાયદાનો વિરોધ કરી રહ્યા છે.
વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ ખેડૂતોને અફવા પર ધ્યાન ન આપવા અપીલ કરી છે. જ્યારે ગૃહમંત્રી અમિત શાહે ચર્ચા પહેલાં ખેડૂતોને એક જગ્યાએ એકઠા થવાની સલાહ આપી છે. જોકે, એમ છતાં મોટી સંખ્યામાં ખેડૂતો દિલ્હી-હરિયાણા બૉર્ડર પર પોતાનો વિરોધ નોંધાવી રહ્યા છે. જોકે, ખેડૂતોને સરકારની વાત પર વિશ્વાસ નથી. સમાચાર એજન્સી એએનઆઈ સાથેની વાતચીતમાં એક ખેડૂતે કહ્યું "અમને સરકાર પર ભરોસો નથી. આ પહેલાં પણ સરકાર સાથે વાતચીત થઈ છે પણ કોઈ પરિણામ નથી આવ્યું. અમે ઇચ્છીએ છીએ કે સરકાર કાયદો પરત ખેંચે." વધુ એક ખેડૂતનું કહેવું હતું, "અમે ત્યાં સુધી પ્રદર્શન કરીશું, જ્યાં સુધી સરકાર અમારી માગણી સ્વીકારી ન લે. અમે અનેક મહિનાઓનું રૅશન સાથે લાવ્યા છે. અમારી સમસ્યાઓનો ઉકેલ આવવો જોઈએ." શનિવારે દિલ્હી અને હરિયાણાથી સિંઘુ બૉર્ડર પાર કરીને ખેડૂતો બુરાડી પહોંચ્યા હતા અને એ પછી ટિકરી બૉર્ડર પરથી ખેડૂત દિલ્હી પહોંચવા લાગ્યા હતા. જોકે હજી ખેડૂતોનો એક સમૂહ સિંઘુ બૉર્ડર પર પ્રદર્શન કરી રહ્યો છે. વિરોધપ્રદર્શનમાં ભાગ લઈ રહેલા ભારતીય ખેડૂત યુનિયનનું કહેવું છે કે તેઓ બૉર્ડર પર પ્રદર્શન ચાલુ રાખશે અને તંત્ર દ્વારા જણાવાયેલી જગ્યાએ જઈને પ્રદર્શન નહીં કરે. સંગઠનની પંજાબ શાખાના મહાસચિવ હરિન્દરસિંહે કહ્યું, "અમે રોજ સવારે 11 વાગ્યે મળીને આગળની રણનીતિ પર વિચાર કરીશું." કાયદામાં શું છે જોગવાઈ? પંજાબમાં રેલના પાટા પર બેસીનો વિરોધ કરતાં ખેડૂતો કૃષક ઊપજ વ્યાપાર અને વાણિજ્ય (સંવર્ધન અને સરળીકરણ) કાયદો, 2020 આમાં એક એવી ઇકૉસિસ્ટમ બનાવવાની જોગવાઈ છે કે જ્યાં ખેડૂતો અને વેપારીઓને મંડીથી બહાર પાક વેચવાની આઝાદી હશે. જોગવાઈમાં રાજ્યની અંદર અને બે રાજ્ય વચ્ચે વેપારને વધારવા માટેની વાત કરાઈ છે. માર્કેટિંગ અને ટ્રાન્સપૉર્ટશન પર ખર્ચ ઓછો કરવાની વાત કરાઈ છે. કૃષક (સશક્તીકરણ તેમજ સંરક્ષણ) કિંમત આશ્વાસન અને કૃષિસેવા પર કરાર, 2020 આમાં કૃષિ કરારો પર રાષ્ટ્રીય ફ્રેમવર્કની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે. આ બિલ કૃષિ ઉત્પાદકોનું વેચાણ, ફાર્મસેવાઓ, કૃષિ બિઝનેસ ફાર્મો, પ્રોસેસર્સ, જથ્થાબંધ વિક્રેતાઓ, મોટા રિટેઇલ વેપારીઓ અને નિકાસકારોને ખેડૂતો સાથે જોડવા સશક્ત કરે છે. અનુબંધિત ખેડૂતોને ગુણવત્તાવાળા બીજની આપૂર્તિ સુનિશ્ચિત કરવી, તકનીકી સહાય અને પાકરક્ષણનું આકલન, ઋણની સુવિધા અને પાકવીમાની સુવિધા અપાશે. આવશ્યક વસ્તુ (સંશોધન) કાયદો, 2020 આમાં અનાજ, કઠોળ, ખાદ્યતેલ, ડુંગળી, બટાકાને જરૂરી વસ્તુઓની સૂચિમાંથી દૂર કરવાની જોગવાઈ છે. માનવામાં આવે છે કે આ જોગવાઈથી ખેડૂતોને યોગ્ય ભાવ મળશે, કેમ કે બજારમાં સ્પર્ધા વધશે. દેશના ખેડૂતો કેમ વિરોધ કરી રહ્યા છે? આ કૃષિકાયદાનો દેશભરના ખેડૂતો વત્તેઓછે અંશે વિરોધ કરી રહ્યા છે. જોકે, ખાસ કરીને પંજાબ, હરિયાણા, તેલંગણા, પશ્ચિમ બંગાળમાં ઉગ્ર વિરોધ થઈ રહ્યો છે. ખેડૂતોનું માનવું છે કે આ કાયદા ધીમેધીમે એપીએમસી (એગ્રિકલ્ચર પ્રોડ્યુસ માર્કેટ કમિટી) એટલે કે સાદી ભાષામાં કહીએ તો મંડીને ખતમ કરી દેશે અને પછી ખાનગી કંપનીઓને પ્રબલન મળશે, જેનાથી ખેડૂતોને તેમના પાકનો યોગ્ય ભાવ નહીં મળે. ખેડૂત સંગઠનોનો આરોપ છે કે નવા કાયદા લાગુ થતાં જ કૃષિક્ષેત્ર પણ મૂડીપતિઓ કે કૉર્પોરેટના હાથમાં ચાલ્યું જશે અને તેનું ખેડૂતોને નુકસાન થશે. જોકે સરકારનું કહેવું છે કે તે એપીએમસી બંધ નથી કરી રહી, પરંતુ ખેડૂતો માટે એવી વ્યવસ્થા કરી રહી છે, જેમાં તેઓ ખાનગી ખરીદદારોને પોતાના પાકો સારા ભાવે વેચી શકશે. બીબીસી સંવાદદાતા મોહમ્મદ શાહિદ સાથે વાત કરતાં અંબાલાના એક ખેડૂત કિશન હરકેશ સિંહ મંડી સિસ્ટમ સમાપ્ત થવાનો ડર વ્યક્ત કરે છે. તેઓ કહે છે કે એક વર્ષ ખાનગી કંપનીઓ સારા ભાવે તમારી પાસેથી પાક ખરીદશે, બાદમાં જ્યારે મંડીઓ બંધ થઈ જશે ત્યારે કૉર્પોરટ કંપનીઓ મનફાવે તેવા ભાવે પાક ખરીદશે. બિહારમાં 2006માં એપીએમસી ઍક્ટને ખતમ કરી દેવાયો હતો. એવું અનુમાન લગાવાઈ રહ્યું હતું કે ખેડૂતોને રાજ્યમાં પોતાના પાકને મનપસંદ ભાવે વેચવામાં મદદ મળશે. બિહારના હવાલો આપીને કૃષિ વિશેષજ્ઞ દેવિન્દર શર્મા બીબીસી સંવાદદાતા મોહમ્મદ શાહિદ સાથે વાત કરતાં કહે છે કે જો ખેડૂતોને લઈને બજારની સ્થિતિ સારી હોત તો હજુ સુધી બિહારની સ્થિતિ કેમ નથી સુધરી, ત્યાં પ્રાઇવેટ મંડીઓ, રોકાણ વગેરેની વાત કરવામાં આવી હતી, પરંતુ દર વર્ષે ખેડૂતો પોતાના પાક પંજાબ-હરિયાણામાં લાવીને વેચે છે. સરકાર વાતચીત કરવા તૈયાર - અમિત શાહ અહીં ગૃહમંત્રી અમિત શાહે શનિવારે કહ્યું છે કે કેન્દ્ર સરકાર ખેડૂતોની 'સમસ્યાઓ અને માગો'ને લઈને વાતચીત માટે તૈયાર છે. તેમણે કહ્યું, "દિલ્હી-હરિયાણા અને દિલ્હી-પંજાબ સરહદે વિરોધ કરી રહેલા ખેડૂતોને હું કહેવા માગું છું કે કૃષિમંત્રી નરેન્દ્રસિંહ તોમરે ડિસેમ્બરની ત્રીજી તારીખે વાતચીત માટે પેશકશ કરી છે અને એ દરમિયાન કેન્દ્ર સરકાર તમામ મુદ્દે વાત કરવા માટે તૈયાર છે." તેમણે ખેડૂતોને અપીલ કરી છે કે તેઓ વિરોધપ્રદર્શન કરવા માટે અપાયેલી જગ્યા ખાતે એટલે કે બુરાડીના નિરંકારી ગ્રાઉન્ડ તરફ આગળ વધે, જેથી પ્રદર્શનના કારણે અન્ય લોકોને પરેશાની વેઠવી ન પડે. જોકે બીજી તરફ ખેડૂત સંગઠન ગૃહમંત્રી અમિત શાહની અપીલથી રાજી જણાઈ રહ્યા નથી. સિંધુ બૉર્ડર પર હાજર ભારતીય કિસાન સંઘ (પંજાબ)ના અધ્યક્ષ જગજીત સિંહે પણ ગૃહમંત્રીના આ પ્રસ્તાવ પર નારાજગી વ્યક્ત કરી છે. તેમણે સમાચાર એજન્સી પીટીઆઈને કહ્યું, "અમિત શાહજીએ જલદી વાતચીત માટે એક શરત મૂકી દીધી છે. આ યોગ્ય નથી. તેમણે દિલ ખોલીને વાતચીત માટે પ્રસ્તાવ મૂકવાની જરૂર હતી. આવતીકાલે સવારે અમે એક મિટિંગ કરીશું અને પછી નિર્ણય લઈશું." 'દિલ્હી ચલો'નો કૉલ કેમ આપવામાં આવ્યો હતો? છેલ્લા બે મહિનાથી પંજાબ સહિત અલગ-અલગ રાજ્યના ખેડૂતો કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા પસાર કરવામાં આવેલ કૃષિ સુધારા કાનૂનો સામે વિરોધ કરી રહ્યા હતા, પરંતુ કેન્દ્ર સરકારે કોઈ પ્રતિસાદ આપ્યો નથી. પંજાબના ખેડૂતોએ રેલ્વે ટ્રેક અને હાઈવે ઉપર બેસીને પણ વિરોધ કર્યો હતો. ઘણા દિવસો સુધી પંજાબમાં ટ્રેન સેવાઓ ખોરવાઈ ગઈ હતી. ખેડૂતો જણાવે છે કે કેન્દ્ર સરકારને પોતાની વેદના જણાવવા માટે તેઓ દિલ્હી જઈ રહ્યા છે. ખેડૂતો ફરીયાદ કરી રહ્યા છે કે કેન્દ્ર સરકારના નવા ત્રણ કૃષિ સુધારા કાયદાને કારણે તેમની ખેતી પડી ભાંગશે અને તેઓ મોટી કંપનીઓને પોતાનો પાક વેચવા માટે મજબૂર થઈ જશે. ખેડૂતો મુજબ સંશોધન થયેલા કાયદાથી ખેતીવાડી ઉત્પન્ન બજાર સમિતી જેવી હિતકારી સંસ્થા પણ ખતમ થઈ જશે. કેન્દ્ર સરકારે ફાર્મ્સ (એમ્પાવરમૅન્ટ એન્ડ પ્રૉટેકશન) ઍગ્રીમેન્ટ ઑફ પ્રાઇસ ઍશોરેન્સ એન્ડ ફાર્મ સર્વિસેસ ઍક્ટ 2020, ફાર્મ્સ પ્રૉડ્યુસ ટ્રેડ એન્ડ કૉમર્સ (પ્રૉમોશન એન્ડ ફૅલિસિટેશન) ઍક્ટ 2020 અને ઇસેન્શ્યિલ કોમોડિટિસ (ઍમેન્ડમેન્ટ) ઍક્ટ 2020 પસાર કર્યો છે. 27 સપ્ટેમ્બરના રોજ રાષ્ટ્રપતિ રામનાથ કોવિંદે ત્રણેય બીલ પર સહી કરતા તે કાયદો બની ગયાં છે. તમે અમનેફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો