ગુજરાતમાં વીજળી: 'મળી અને નથી'નાં બે અંતિમોનો અહેવાલ
એપ્રિલ મહિનાના અંતભાગમાં વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ જાહેરાત કરી હતી કે દેશના દરેક ગામડા સુધી વીજળી પહોંચી ગઈ છે, પણ ગુજરાતની સ્થિતિ ખરેખર કેવી છે?
પ્રતીકાત્મક આ અંગે ચર્ચા થતાં સ્પષ્ટતા કરવામાં આવી હતી કે ગામડાંની તમામ સરકારી કચેરીઓ તથા દસ ટકા ઘરો સુધી વીજળી પહોંચે એટલે 'વીજળીકરણ' થઈ ગયું ગણાય. આઝાદીનાં 70 વર્ષ પછી પણ ગુજરાતમાં હજુ પણ અનેક ગામો છે, જ્યાં વીજળી પહોંચી નથી. બીજી બાજુ, રાજ્યમાં અમૂક ગામો એવાં પણ છે કે જ્યાં ગ્રામજનોએ જીવનમાં પહેલી વખત વીજળીના પ્રકાશમાં રાત્રી ભોજનનો આનંદ લીધો હોય. બીબીસીની ટીમ રાજ્યના બે વિરોધાભાસી છેડાઓના અનુભવની વાત લઈને આવી છે. દક્ષિણ ગુજરાતના ગામની સ્થિતિ પ્રતીકાત્મક તસવીર આદિવાસી વિસ્તારમાં આવેલા નર્મદા જિલ્લા સૂરપાન ગ્રૂપ ગ્રામ પંચાયત હેઠળના દુંડાખલ ફળિયાને ફેબ્રુઆરી 2018માં પહેલી વખત વીજળી મળી. ગુજરાત અને મહારાષ્ટ્રની સરહદ પર જંગલોથી ઘેરાયેલી 105 ઘરની વસાહતમાં પ્રથમ વખત પ્રકાશ રેલાયો છે. આ વિસ્તારના ધારાસભ્ય શબ્દશરણ તડવીએ બીબીસી સાથે વાતચીતમાં કહ્યું, "આ ગામ જંગલની વચ્ચે ડુંગરાળ વિસ્તારમાં હોવાના કારણે માળખાકીય સુવિધા પહોંચાડવામાં વિલંબ થયો છે." તમે આ વાંચ્યું કે નહીં? 2016-17 દરમિયાન દુંડાખલ ફળિયાને પ્રથમ વખત પાક્કો અને બારમાસી માર્ગ મળ્યો હતો. દક્ષિણ ગુજરાત વીજ કંપનીના ડેપ્યુટી એન્જિનિયર વી. જી. ચૌધરીએ બીબીસીની ટીમને જણાવ્યું, "વીજળી તો પહોંચી છે, પરંતુ જો ગામ જવું હોય તો ડેડિયાપાડા ફરીને જવું પડે છે." "એકાદ-બે ગ્રામીણો પાસે મોબાઇલ છે, પરંતુ મોબાઇલ કનેક્ટિવિટી નથી." પ્રતીકાત્મક તસવીર ગામના તલાટી પંકજભાઈ તડવીના કહેવા પ્રમાણે, "ગામના મોબાઇલધારક જો ડુંગરા ઉપર ચડે અથવા તો અન્ય કોઈ ગામમાં જાય તો જ તેમનો સંપર્ક થઈ શકે છે. અન્યથા તેમનો ટેલિફોનિક સંપર્ક પણ મુશ્કેલ છે." આથી જ અહીં વીજળી પહોંચવાનો અનુભવ ગ્રામમજનો માટે કેવો રહ્યો તેના માટે ચોવીસ કલાકથી પણ વધુ સમય સુધી પ્રયાસ કરવા છતાંય સફળતા મળી ન હતી. ગુજરાતમાં તત્કાલીન મુખ્ય મંત્રી નરેન્દ્ર મોદીએ 2003માં 'જ્યોતિગ્રામ યોજના' શરૂ કરાવી હતી. જેનો હેતુ દરેક ગ્રામીણ ઘર સુધી ચોવીસ કલાક અને ખેતર માટે આઠ કલાક વીજળી પહોંચાડવાનો હતો. વીજળીથી વંચિત કચ્છનું આ ગામ કચ્છ જિલ્લાનાં ભૂજ તાલુકાના ઉડઈ ગ્રૂપ ગ્રામ પંચાયત હેઠળનાં ઝૂમરી વાંઢ ગામની સ્થિતિ તદ્દન વિપરીત છે. અહીં રહેતા 20 પરિવારનાં 100 લોકો માટે આજે પણ સૂરજ આથમતાની સાથે જ દૈનિક જીવનમાં અંધકાર છવાઈ જાય છે. સાંજે પડ્યે લાલટેન અને દીવડાના પ્રકાશે આ લોકો રોજિંદા કામો કરે છે. અહીંના પરિવારો પશુપાલન પર નભે છે એટલે સરકારી ચોપડે તેમની નોંધ 'પશુપાલકો' તરીકે થાય છે. ઝૂમરી વાંઢાના રહેવાસી ઇલિયાસભાઈ જૂનેજાએ બીબીસી સાથે વાત કરતા કહ્યું, "સૂરજ ઊગે તે પહેલાં લાલટેનના અજવાળે ગાય-ભેંસ દોહવાનું કામ પતાવી લેવું પડે છે, કારણ કે, સૂર્યોદય પહેલાં જ દૂધ ભૂજ પહોંચાડવાનું હોય છે." ગામના દરેક પુરુષ પાસે મોબાઇલ છે, પણ ચાર્જ કરી શક્તા નથી. તેઓ પીકઅપ વાનની બેટરીથી અથવા તો ભૂજમાં દૂધ આપવા જાય ત્યારે વેપારીની દુકાને મોબાઇલ ચાર્જ કરી મોબાઇલ ચલાવે છે. ગ્રામ પંચાયતના વડા મથક વડઈથી આ આ વસાહત ચાર કિલોમીટર દૂર છે. સરપંચ સલમાબહેનના કહેવા પ્રમાણે, "વર્ષ 2016-'17માં ગ્રામ પંચાયતે ઠરાવ પસાર કરી વીજળી આપવા માગ કરી હતી." "પરંતુ પશ્ચિમ ગુજરાત વીજ કંપનીનું કહેવું છે કે જો કોઈ ધારાસભ્ય કે સંસદસભ્યની ગ્રાન્ટમાંથી સહાય મળે તો જ વીજલાઇન નાખી શકાય." ભૂતપૂર્વ તાલુકા ડેલિગેટ ઝૂમાભાઇ નોડના કહેવા પ્રમાણે, "પાકો રસ્તો આવે તે પછી જ વીજલાઇન નાખીએ." "એ પહેલાં કંપની સોલાર થાંભલા નાખી આપવા તૈયાર છે, પરંતુ તે ગ્રામજનોને સ્વીકાર્ય નથી." કેન્દ્ર, ગુજરાત અને વીજ મોડલ હિમાલય : આ ગામમાં પહોંચી પ્રથમ વખત વીજળી, સોલર પેનલ બની વીજળીનો સ્ત્રોત તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યુટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો