કોરોના વાઇરસ : કોવિશિલ્ડ અને કૉવેક્સિનમાંથી કઈ રસી કેટલી અસરકારક?
ભારતમાં છેલ્લા કેટલાક સમયથી કોરોના વાઇરસના કેસમાં સતત વધારો થઈ રહ્યો છે અને નિષ્ણાતો આ બીજી લહેરને વધુ ગંભીર માની રહ્યા છે.
ભારતમાં રસીકરણ અભિયાનનો ત્રીજો તબક્કો પણ શરૂ થઈ ગયો છે. લોકો રસી લઈને સોશિયલ મીડિયામાં તેમની તસવીરો પણ શૅર કરી રહ્યા છે. જોકે આ દરમિયાન એક એવી પણ ચર્ચા ચાલી રહી છે કે કઈ રસી વધુ સારી અને અસરકારક છે. કેન્દ્રીય સ્વાસ્થ્ય મંત્રાલય અનુસાર, ભારતમાં છેલ્લા 24 કલાકમાં કોરોના વાઇરસના 1 લાખ 26 હજાર નવા કેસ નોંધાયા છે. તાજા આંકડાઓને સામેલ કરતા ભારતમાં સક્રિય કેસની સંખ્યા વધીને 9 લાખ 10 હજાર કરતાં વધારે થઈ ગઈ છે. તો છેલ્લા 24 કલાકમાં કોરોનાને લીધે 685 લોકોનાં મૃત્યુ થયાં છે. કોરોના વાઇરસના ડબલ મ્યુટન્ટ સામે રસી કારગત સાબિત થશે ખરી? આ સાથે જ ભારતમાં કોવિડથી મૃત્યુ પામનારાની સંખ્યા વધીને 1 લાખ 66 હજાર પાર થઈ ગઈ છે. કેન્દ્રીય મંત્રાલય અનુસાર, અત્યાર સુધીમાં 9 કરોડ 1 લાખ કરતાં વધારે લોકોને કોરોના વાઇરસની રસી અપાઈ ચૂકી છે. તો અખિલ ભારતીય આયુર્વિજ્ઞાન સંસ્થા (એઇમ્સ)ના નિદેશક ડૉક્ટર રણદીપ ગુલેરિયાએ ચેતવણી આપી છે કે જો કોવિડ સામે પૂરતી સખ્તાઈ વર્તવામાં નહીં આવે તો ભારત ફરી એક વાર વિકટ સ્થિતિમાં ફસાઈ શકે છે. કોવિશિલ્ડ અને કૉવેક્સિન હાલમાં દેશમાં રસીકરણનો ત્રીજો તબક્કો શરૂ કરાયો છે અને કોવિશિલ્ડ અને કૉવેક્શિનમાંથી કઈ રસી વધુ સારી છે એની પણ ચર્ચા શરૂ થઈ છે. કોવિશિલ્ડ એ અસલમાં ઑક્સફોર્ડ-એસ્ટ્રાજેનેકાની જ આવૃત્તિ છે, જ્યારે કૉવેક્સિન એ સંપૂર્ણપણે ભારતની રસી છે અને તેને 'સ્વદેશી રસી' પણ કહેવામાં આવે છે. કોવિશિલ્ડનું ઉત્પાદન ભારતમાં સીરમ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ ઇન્ડિયા દ્વારા કરવામાં આવ્યું છે. તો કૉવેક્સિનનું ઉત્પાદન હૈદરાબાદસ્થિત ભારત બાયૉટેક કંપનીએ ઇન્ડિયન કાઉન્સિલ ઑફ મેડિકલ રિચર્સ (ICMR)એ સાથે મળીને કર્યું છે. કોવિડ-19ની રસીઓ કેટલી સુરક્ષિત? મોટા ભાગના તબીબી નિષ્ણાતોનો અભિપ્રાય છે કે કોરોના સામે લડવા માટે અત્યાર સુધીમાં તે રસીઓ તૈયાર થઈ તે બધાના સુરક્ષા રિપોર્ટ સારા છે. શક્ય છે કે રસીકરણ પછી સામાન્ય તાવ આવે અથવા માથામાં દુખાવો થાય કે રસી જ્યાં લીધી હોય તે જગ્યાએ દુખાવો થાય. ડૉક્ટરોનું કહેવું છે કે કોઈ રસી 50 ટકા સુધી પણ અસરકારક હોય તો તેને સફળ રસીની શ્રેણીમાં મૂકવામાં આવે છે. રસી લીધા બાદ દેશમાં ઘણા લોકોને આડઅસર થઈ હોવાના અહેવાલો પણ મળ્યા હતા. કોવિશિલ્ડ અને કૉવેક્સિનની અસરકારકતા ઑક્સફોર્ડ-એસ્ટ્રાજેનેકાની રસીને ભારત અગાઉ બ્રિટન, આર્જેન્ટિના અને અલ સાલ્વાડોરમાં ઇમરજન્સી ઉપયોગ માટે મંજૂરી મળી ગઈ છે. આ રસી કૉમન કોલ્ડ એડેને વાઇરસમાંથી વિકસાવવામાં આવી છે. ચિમ્પાન્ઝીને સંક્રમિત કરતા આ વાઇરસમાં ફેરફાર કરવામાં આવ્યા છે, જેથી તે માનવીને સંક્રમિત કરી ન શકે. સાથેસાથે આ રસીનું 18 વર્ષ અને તેનાથી વધુ ઉંમર ધરાવતા 23,745 લોકો પર પરીક્ષણ કરવામાં આવ્યું છે. જ્યારે કૉવેક્સિનને ભારતીય ચિકિત્સા પરિષદ (આઈએમસીઆર) અને હૈદરાબાદસ્થિત ભારત બાયૉટેકે સંયુક્ત રીતે વિકસાવી છે. #WorldTBDay: ટીબી એટલે શું? આ બીમારી કેટલી ઘાતક છે? આ રસીને બનાવવા માટે મૃત કોરોના વાઇરસનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે, જેથી તે લોકોને નુકસાન ન પહોંચાડે. કૉવિશિલ્ડ રસીની અસરકારકતાની વાત કરીએ તો ઑક્સફોર્ડ-એસ્ટ્રાજેનેકા વૅક્સિનના પરીક્ષણમાં જોવા મળ્યું હતું કે જ્યારે લોકોને એક ડોઝ અને બાદમાં આખો ડોઝ આપવામાં આવ્યો ત્યારે તેની અસરકારકતા 90 ટકા હતી. વૈજ્ઞાનિકોએ ખુલાસો કર્યો હતો કે કોવિશિલ્ડ રસીની અસરકારકતા આમ તો 70 ટકા હતી, પણ એક ડોઝ પછી બીજો ડોઝ આપતા તેની અસર લગભગ 90 ટકા થઈ શકે છે. તો ભારતની કૉવેક્સિનનો પ્રભાવિક દર 81 ટકા છે, જે ત્રણ ટ્રાયલ બાદના ડેટામાં જોવા મળ્યું હતું. રસીના બે ડોઝ કેમ જરૂરી છે? કોરોના વાઇરસના મામલામાં વિશ્વ સ્વાસ્થ્ય સંગઠન (WHO)નું અનુમાન છે કે મહામારી રોકવા માટે 80 ટકા વસતીનું રસીકરણ જરૂરી છે. આદર્શ રીતે 90 ટકા. નિષ્ણાતોએ જણાવ્યા પ્રમાણે આ રસી શરીરમાં પ્રવેશ્યા બાદ કોરોનાના ચેપ વિરુદ્ધ ઍન્ટીબોડી પેદા કરે છે. આ રસીની અસર થવા માટે તેના બે ડોઝ લેવા જરૂરી છે. કેન્દ્ર સરકારે કોરોનાની રસી કોવિશિલ્ડના બીજા ડોઝનો સમયગાળો ચાર સપ્તાહથી વધારીને આઠ સપ્તાહ કરી દીધો છે. આ માટેની ભલામણ રસીકરણ પર રાષ્ટ્રીય તકનિકી સલાહકાર સમૂહ અને કોવિડ-19 માટે રસીના પ્રબંધન માટેના રાષ્ટ્રીય સમૂહે કરી હતી. અભ્યાસમાં જાણવા મળ્યું છે કે જ્યારે બીજો ડોઝ છથી સાત સપ્તાહો વચ્ચે આપવામાં આવ્યો ત્યારે શરીરની રોગપ્રતિકારશક્તિ વધી ગઈ હતી. જોકે, આઠ સપ્તાહ બાદ બીજો ડોઝ અપાયો ત્યારે આવું થયું નહોતું. આ પહેલાં કોવિશિલ્ડના બન્ને ડોઝ વચ્ચે ચારથી છ સપ્તાહનું અંતર રાખવા માટે સહમતી સધાઈ હતી. એવું પણ જણાવાયું હતું કે બે ડોઝ વચ્ચેનો સમયગાળો વધારવાની વાત માત્ર કોવિશિલ્ડ વૅક્સિન માટે જ લાગુ પડે છે. કોવૅક્સિનના બે ડોઝ વચ્ચેના સમયગાળામાં કોઈ ફેરફાર નથી આવ્યા. વૈજ્ઞાનિકોનું કહેવું છે કે અત્યાર સુધી જે રસી ટેસ્ટ કરાઈ છે, તે શરીરમાં વાઇરસને ફરીથી ફેલાતા રોકશે અને લોકોને બીમાર થતા બચાવશે. પણ તેનું કોઈ પ્રમાણ નથી કે જે શખ્સને રસી અપાઈ છે, તેનાથી અન્ય લોકોને કોરાના સંક્રમણ નહીં થાય. તમે અમનેફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો