Lunar Eclipse 2021 : ગ્રહણ અને સુપર બ્લડ મૂન ભારતમાં કઈ તારીખે અને ક્યાંથી દેખાશે?
બુધવાર એટલે કે 26 મે 2021ના દિવસે ચંદ્રગ્રહણ થશે, આ સાથે જ સુપર બ્લડ મૂનની દુર્લભ મનાતી ખગોળીય ઘટના પણ ઘટશે. વર્ષ 2021નું આ પ્રથમ ચંદ્રગ્રહણ છે.
2021નું પ્રથમ ચંદ્રગ્રહણ 26 મે, બુધવારે થશે આ વખતે પૂર્ણ ચંદ્રગ્રહણ પૂર્વ એશિયાની સાથે-સાથે ઑસ્ટ્રેલિયા અને અમેરિકામાં મહદંશે તમામ ભાગોમાં જોવા મળશે. સમાચાર એજન્સી પીટીઆઈ લખે છે કે 26 મેની સાંજે ગ્રહણ બાદ સુપર બ્લડ મૂન જોવા મળશે. ભારતમાં બ્લડમૂન અને ચંદ્રગ્રહણ દેખાશે? જાણો 'સુપર બ્લડ વુલ્ફ મૂન' ગ્રહણ શું છે? સમાચાર એજન્સી પીટીઆઈ નોંધે છે કે ગ્રહણ શરૂ થશે ત્યારે ભારતનાં મોટાભાગનાં રાજ્યોમાં ચંદ્રનો ઉદય થયો નહીં હોય, એટલે કે તે પૂર્વની ક્ષિતિજની નીચે હશે. જેથી ભારતનાં મોટાભાગનાં રાજ્યો બ્લડ મૂનની ઘટના જોઈ નહીં શકે, સાથે-સાથે ચંદ્રગ્રહણ પણ જૂજ રાજ્યોમાં જ જોઈ શકાશે. એજન્સીના રિપોર્ટ પ્રમાણે પૂર્વ ભારતનાં રાજ્યોના કેટલાક ભાગોમાં ચંદ્રગ્રહણની અંતિમ ક્ષણો જોઈ શકાશે. આ એ વખતે જોઈ શકાશે જ્યારે પૂર્વ દિશામાં ચંદ્રનો ઉદય થઈ રહ્યો હશે. ચંદ્રગ્રહણ ક્યારે થાય છે? સૂર્યની પરિક્રમા દરમિયાન પૃથ્વી, ચંદ્ર અને સૂર્ય વચ્ચે એ રીતે આવે છે કે ચંદ્ર ધરતીની છાયાથી છુપાઈ જાય છે. આ ત્યારે જ શક્ય છે, જ્યારે સૂર્ય, પૃથ્વી અને ચંદ્ર પોતાની કક્ષામાં એકબીજાની સમરેખ હોય. પૂનમને દિવસે જ્યારે સૂર્ય અને ચંદ્ર વચ્ચે પૃથ્વી આવે છે તો તેની છાયા ચંદ્ર પર પડે છે. તેનાથી ચંદ્રની છાયાવાળો ભાગ અંધકારમયી રહે છે. જ્યારે આપણે આ સ્થિતિમાં ધરતી પરથી ચંદ્રને જોઈએ છીએ તો તે ભાગ કાળો જોવા મળે છે. એટલે તેને ચંદ્રગ્રહણ કહેવામાં આવે છે. ચંદ્રગ્રહણના ત્રણ પ્રકાર છે: ચંદ્રગ્રહણ દરમહિને કેમ ન થાય? ચંદ્રની ભ્રમણકક્ષા ઝૂકેલી હોવાથી તે દર મહિને પૃથ્વીની છાયામાંથી પસાર નથી થતો. આથી આવી ઘટના દર મહિને સર્જાતી નથી. ઉપછાયા ચંદ્રગ્રહણમાં પૃથ્વીની કેન્દ્ર સપાટીની છાયા ચંદ્ર પર પડતી નથી. તેમજ ચંદ્રની અમુક સપાટી પર જ પૃથ્વીનો પડછાયો પડતો હોય છે. પિનમ્બ્રલ ગ્રહણ શું હોય? પિનમ્બ્રલ ચંદ્રગ્રહણ વ વરિષ્ઠ વૈજ્ઞાનિક ટી. વી. વેંકટેશ્વરન જણાવે છે કે પહેલાં એ સમજવું જરૂરી છે કે છાયા બે પ્રકારની હોય છે. કોઈ પણ વસ્તુ, જે પ્રકાશ રોકે છે તે બે પ્રકારની છાયા ઉત્પન્ન કરશે. તેઓ બંને પ્રકારની છાયા અંગે વાત કરતાં કહે છે, "એક જેમાં અંધકાર હોય છે અને તે છાયા ખૂબ જ કાળી હોય છે તેને અમ્બ્રલ કહેવામાં આવે છે." "બીજી છાયા, જે ઝાંખી અને ફેલાયેલી હોય છે, તેને પિનમ્બ્રલ કહેવાય છે." "આ બન્ને વચ્ચે અંતર છે: જો તમે અમ્બ્રલ ક્ષેત્રમાં ઊભા છો, તો સંપૂર્ણ પ્રકાશસ્રોત કવર થઈ જશે. પરંતુ જો તમે પિનમ્બ્રલ ક્ષેત્રમાં ઊભેલા છો તો સમગ્ર પ્રકાશસ્રોત કવર નહીં થાય." સૂર્યગ્રહણ શું હોય છે? સૂર્યગ્રહણ અને ચંદ્રગ્રહણમાં શું ફેર હોય છે? પૃથ્વી અને સૂર્યની વચ્ચે જ્યારે ચંદ્ર આવી જાય અને તેના પ્રકાશમાં અવરોધ ઊભો કરે ત્યારે સૂર્યગ્રહણ ઘટે છે. અલગ શબ્દોમાં કહીએ તો ચંદ્ર આડે આવી જવાથી પૃથ્વી પર પડછાયો પડે છે. સૂર્યગ્રહણ પણ ત્રણ પ્રકારનાં હોય છે: ગ્રહણ સાથે જોડાયેલી માન્યતાઓ સાયન્સ : શું તમે ક્યારેય સૂર્યનો અવાજ સાંભળ્યો છે? દુનિયામાં એવા લોકો પણ છે જેઓ માને છે કે ગ્રહણ ખતરાનું પ્રતીક છે જેમકે દુનિયાના ખતમ થવાની કે પછી ભયંકર ઘટનાઓની ચેતવણી. હિંદુ પુરાકથાઓમાં આને અમૃતમંથન અને રાહુ-કેતુ નામક દૈત્યોની કહાણી સાથે સાંકળી દેવામાં આવ્યું છે અને આનાથી જોડાયેલા અંધવિશ્વાસ પ્રચલિત છે. ગ્રહણ હંમેશાથી મનુષ્યને જેટલી નવાઈ પમાડે એટલું ડરાવતું પણ રહ્યું છે. જ્યાર સુધી મનુષ્યને ગ્રહણના કારણોની માહિતી નહોતી, તેણે સૂર્યને ઘેરતી આ અંધારી છાયાને લઈને કેટલીક કલ્પનાઓ કરી અને કેટલીય કહાણીઓ રચી. 17મી સદીના યુનાની કવિ આર્કિલકસે કહ્યું હતું કે બપોરના સમયમાં અંધારું છવાઈ ગયું અને આ ઘટના બની ત્યાર પછી તેમને બીજી કોઈ પણ વાતને જોઈને અચરજ નહીં થાય. મજાની વાત એ છે કે હવે જ્યારે આપણે ગ્રહણના વૈજ્ઞાનિક કારણો જાણીએ છીએ તો પણ તેનાથી જોડાયેલી કહાણીઓ અને તેની સાથે જોડાયેલી માન્યતાઓ પર વિશ્વાસ જેમનો તેમ છે. ગ્રહણ સાથે જોડાયેલી માન્યતાઓ વિશે વધુ વાંચો: તમે અમનેફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો