Darganfod siarc prin, y Maelgi, oddi ar arfordir Cymru
Mae gwyddonwyr wedi dod o hyd i dystiolaeth fod un o'r mathau mwyaf prin o siarc yn byw oddi ar arfordir Cymru.
Yn ôl rhai llongau pysgota mae rhywogaeth y Maelgi (Angel Shark) i'w weld yn y moroedd, er bod dim prawf o le yn union maen nhw'n byw. Roedd y Maelgi yn gyffredin ar draws Ewrop ar un adeg, ond mae bellach ar restr goch yr Undeb Rhyngwladol dros Gadwraeth Natur o greaduriaid sydd mewn perygl difrifol. Hyd yma, yr unig dystiolaeth gadarn o gynefin yr anifail yw oddi ar Ynysoedd Canarïa - mewn ffilm ohonyn nhw yn bwydo ar wely'r môr. Fe all tystiolaeth o bresenoldeb y pysgodyn olygu fod Cymru yn gynefin pwysig i'r siarc prin. "Pe bai ni'n colli'r Maelgi, byddwn yn colli llinell bwysig o ran hanes esblygiad - hanes nad sy'n bosib ei gael gan fathau o siarcod eraill," meddai Joanna Barker, o Gymdeithas Sŵolegol Llundain. Mae Ms Barker yn dweud fod tystiolaeth ysgrifenedig yn bodoli o bresenoldeb y siarc yn y dyfroedd o amgylch Cymru 100 o flynyddoedd yn ôl. Er mwyn cael mwy o wybodaeth mae hi wedi dechrau prosiect ar y cyd gyda Chyfoeth Naturiol Cymru. YMaelgi Yn dilyn apêl am wybodaeth oddi wrth gymunedau morwrol, daeth nifer o luniau diddorol i'r fei. Mae'n amlwg fod hela a dal y pysgodyn wedi bod yn dipyn o uchafbwynt i bysgotwyr yn y 70au a'r 80au, cyn i'r rhywogaeth gael ei ddynodi yn un prin a'i warchod. "Yn ddiweddar, mae'r siarc wedi ei weld oddi ar Bae Ceredigion, Môr Hafren ac i'r gogledd o Gaergybi," meddai Ms Barker. Un o'r cwestiynau mae biolegwyr am ei ateb yw a yw'r rhywogaeth yn symud yn ôl ac ymlaen rhwng Cymru ac Ynysoedd Canarïa, neu a oes poblogaeth unigryw yng Nghymru? Dywed gwyddonwyr eu bod yn gobeithio dod o hyd i'r ateb drwy gymryd swabiau DNA o groen yr anifail. Yn y cyfamser mae nifer o weithdai lleol wedi eu trefnu o amgylch arfordir Cymru i geisio casglu mwy o dystiolaeth, gan gynnwys lluniau ac atgofion gan bysgotwyr. Fe fydd y gweithdai yn dechrau yn Nefyn, Gwynedd, ar 25 Ionawr, gyda'r sesiynau yn para rhwng 10:00 a 17:00. 25/26 Ionawr - Amgueddfa Forwrol Llŷn, Nefyn; 11/12 Chwefror - Amgueddfa Treftadaeth Aberdaugleddau; 15/16 Chwefror - Amgueddfa Genedlaethol y Glannau, Abertawe; 1/2 Mawrth - Llyfrgell Genedlaethol Cymru, Aberystwyth; 4/5 Mawrth - Cadéts Môr, Caergybi.