Yr actores Iola Gregory wedi marw yn 71 oed
Mae'r actores Iola Gregory wedi marw yn 71 oed wedi salwch byr.
Roedd hi'n adnabyddus am ei gwaith teledu a ffilmiau Cymreig, a bydd llawer yn ei chofio fwyaf am ei phortread o Jean McGurk yn yr opera sebon Pobol y Cwm. Fe ymddangosodd Iola Gregory mewn sawl ffilm yn yr 1980au gan gynnwys Aderyn Papur, Rhosyn a Rhith, a Stormydd Awst. Hi hefyd oedd yn actio cymeriad y fam yn y gyfres deledu boblogaidd Joni Jones, ac fe chwaraeodd rhan y matron yn nhrydedd gyfres y ddrama deledu District Nurse. Mae Cadeirydd Awdurdod S4C wedi rhoi teyrnged i'r actores gan ei disgrifio fel "un o gymeriadau mawr" y byd drama yng Nghymru. Sefydlu Bara Caws Yn yr 1970au penderfynodd ddod yn actores broffesiynol, ac roedd yn un o'r actorion gafodd y syniad bod angen theatr yng Ngwynedd er mwyn gwasanaethu pobl yr ardal. Yn sgil hynny fe aeth hi a Valmai Jones, Catrin Edwards, Myrddin 'Mei' Jones a Dyfan Roberts ati i sefydlu Theatr Bara Caws yn 1977. Roedd ei llais hefyd i'w glywed ar y radio wrth iddi chwarae rhan Siwan yn nrama Saunders Lewis ar Radio Cymru yn 1990. Yn 1987 camodd ar set Cwmderi fel y cymeriad lliwgar Jean McGurk, neu Mrs Mac, gan briodi Glan a symud i fyw yn y Deri Arms. Gadawodd yr opera sebon yn 1997 i fynd i fyw yn Tenerife, ond fe ddaeth hi yn ôl i'r cwm ar ymweliadau byr sawl gwaith wedi hynny. Fe wnaeth hi ymddangos yn fwy diweddar yn y gyfres Rownd a Rownd a Porthpenwaig. Mae'n gadael dwy ferch. 'Un o gymeriadau mawr' Dywedodd Cadeirydd Awdurdod S4C, Huw Jones, ei fod yn "dristwch clywed am farwolaeth Iola Gregory, un o gymeriadau mawr y byd perfformio yng Nghymru dros y 40 mlynedd diwethaf". "Pa bynnag rôl y byddai hi'n perfformio, byddai ei phresenoldeb i'w deimlo ar lwyfan, teledu neu ffilm, arwydd o wir ddawn i bortreadu cymeriad." Ychwanegodd Huw Jones: "Roedd ei chyfraniad i'r byd drama yn un anferthol, ei hymroddiad i'r diwydiannau creadigol yn angerddol ac fe fydd yna golled aruthrol ar ei hôl." Dywedodd Llyr Morus, Cynhyrchydd y Gyfres i Pobol y Cwm: "Jean McGurk yw un o gymeriadau mwyaf poblogaidd ac eiconig Cwmderi. "Yn cadw'r Deri am ddegawd, roedd Mrs Mac yn galon i'r Cwm, weithiau'n ffraeth, weithiau'n ffyrnig. Mi fydd hi'n ran o deulu Pobol y Cwm am byth. "Ry'n ni oll, y cast a'r criw, yn meddwl am deulu a ffrindiau Iola Gregory." Un a serennodd ochr yn ochr ag Iola Gregory yng nghyfres Pobol y Cwm oedd yr actor a'r cyfarwyddwr Geraint Morgan, a oedd yn chwarae rhan Barry John yn y gyfres. Wrth roi teyrnged iddi ar wefan Twitter, dywedodd: "Torri nghalon o glywed am farwolaeth Iola Gregory. Atgofion hapus iawn o'i chwmni. Actores heb ei hail, ac yn asgwrn cefn i gyd, mi helpodd fi i dyfu fyny."