Penddelw i gofio'r bardd a'r heddychwr Waldo Williams
Mae'r heddychwr a'r bardd o Sir Benfro, Waldo Williams, wedi'i anfarwoli gan benddelw gafodd ei ddadorchuddio nos Wener.
Nai Waldo, Gerwyn Williams, wnaeth cyflwyno'r penddelw i Ysgol y Preseli Crymych a bydd croeso i'r cyhoedd weld y pen yn llyfrgell gyhoeddus yr ysgol wedyn. Llwyddodd Cymdeithas Waldo i godi'r £4,950 i greu'r gofeb o fewn llai na blwyddyn wedi ymgyrch i godi arian i dalu amdano. John Meirion Morris, y cerflunydd o Lanuwchllyn, a wnaeth y penddelw. 'Yr eiliad' Cyn y dadorchuddio nos Wener fe wnaeth Y Prifardd a'r Prif Lenor Mererid Hopwood draddodi darlith flynyddol Cymdeithas Waldo ar y teitl 'Gobaith fo'n meistr: Rhoed Amser inni'n was'. Dywedodd Mr Morris ei fod wedi treulio rhwng dau a thri mis i greu'r penddelw. "Efydd yw cyfrwng y portread gorffenedig ac fe gafodd ei gastio mewn ffowndri yng Nghlunderwen. "Bu'n rhaid i mi ddefnyddio lluniau o Waldo Williams o bob ongl oherwydd bod y penddelw mewn tri dimensiwn. "Fel arfer mae un llun yn cael blaenoriaeth yn y pen draw mewn ymgais i greu rhywbeth byw." Ychwanegodd ei fod wedi darllen barddoniaeth Waldo i'w alluogi i gynrychioli gweledigaeth y bardd yn y cerflun. "Roedd y gerdd Yr Eiliad yn ddylanwad mawr arnaf wrth i mi greu'r penddelw gan geisio dal y syniad o'r eiliad sy'n gysylltiedig â thragwyddoldeb," meddai. Heddychwr Sefydlwyd Cymdeithas Waldo yn 2010 a phenderfynwyd cynnal Darlith Flynyddol ar neu yn agos at ddiwrnod pen-blwydd Waldo, Medi 30. Nod y gymdeithas yw diogelu'r cof am ei waith a'i fywyd a ystyrir yn un o lenorion mwyaf dylanwadol Cymru ac yn fardd o statws rhyngwladol. Cafodd Waldo ei eni yn Hwlffordd yn 1904, yn fab i athro ysgol gynradd o Sir Benfro. Ond ym mhentref Mynachlog-ddu ger Crymych y dysgodd Gymraeg yng nghwmni plant yr ardal, ac yntau'n fachgen ysgol yn saith oed. Yn ogystal â llunio campweithiau fel Preseli, Cofio a'r Tangnefeddwyr, roedd yn heddychwr mawr. Cafodd ei garcharu yn ystod Rhyfel Corea am wrthod talu treth incwm am ei fod yn gwrthwynebu'r ymladd yn y Dwyrain Pell. Bu hefyd yn ymgeisydd Plaid Cymru yn etholiad 1959 dair blynedd wedi iddo gyhoeddi ei unig gyfrol o farddoniaeth, Dail Pren. Bu farw yn 1971. Mae Diwrnod Cofio Waldo yn ddigwyddiad blynyddol, gydag ysgolion a chymdeithasau o gwmpas Cymru yn dathlu ei gyfraniad.