Cyfraith fasnachu wedi Brexit yn 'bygwth datganoli'
Mae llywodraeth y DU yn bygwth "tanseilio datganoli, gorfodi ei hewyllys ar Gymru" a "chyfyngu'n sylweddol" ar bwerau'r Senedd ar ôl Brexit, yn ôl pwyllgorau yn Senedd Cymru.
Mae tri phwyllgor seneddol wedi cyhoeddi casgliadau hynod feirniadol ar gynigion Llywodraeth y DU i ddisodli rheolau'r Undeb Ewropeaidd ar gyfer busnesau. Mae Bil Marchnad Fewnol y DU i fod i sicrhau bod masnach yn parhau i fod yn esmwyth rhwng gwledydd ar ôl 1 Ionawr. Mae BBC Cymru wedi gwneud cais i Lywodraeth y DU am ymateb. Dywed beirniaid y gallai Llywodraeth Cymru golli rheolaeth ar safonau ar gyfer nwyddau a gwasanaethau o ganlyniad i'r bil. Dywed llywodraeth Boris Johnson ei bod am osgoi gwahanol reolau yn ymddangos ym mhedair gwlad y DU ar ôl i'r cyfnod pontio Brexit ddod i ben ar 31 Rhagfyr. Os daw'r bil yn gyfraith, dim ond yng Nghymru, Lloegr, Yr Alban neu Ogledd Iwerddon y bydd angen i gynnyrch a gwasanaethau fodloni rheolau er mwyn eu gwerthu ledled y DU. Dywed gwrthwynebwyr fod hyn yn tanseilio pwerau deddfu yn y cenhedloedd datganoledig, gyda Llywodraeth Cymru yn ei ddisgrifio fel "ymosodiad sylfaenol ar ddatganoli". Efallai na fydd angen i gwmnïau o Loegr sy'n gweithredu yng Nghymru, er enghraifft, ddilyn rheolau newydd a osodwyd gan y Senedd. Cyn belled â'u bod yn cydymffurfio â rheoliadau Lloegr byddent yn dal i allu gwerthu eu cynnyrch mewn siopau Cymreig. Yn ei ganfyddiadau, dywedodd y Pwyllgor Deddfwriaeth y byddai'r bil yn creu "rhwystr diangen i allu'r Senedd i wneud ei deddfau ei hun" gan greu "rhwystr diangen... ar gyfer haen o gymhlethdod i ddefnyddwyr a busnesau". Dywedodd na ddylai'r Senedd gydsynio i'r mesur - symudiad symbolaidd na fyddai'n ei atal rhag dod yn gyfraith pe bai'n cael ei gymeradwyo yn San Steffan. Ond yn yr achos yma dywedodd y pwyllgor y dylai San Steffan wrando ar y Senedd oherwydd "effaith ddwys y ddeddfwriaeth ar y setliad datganoli". Mae'r bil hefyd yn rhoi pwerau i weinidogion y DU wario arian ar bolisïau sydd wedi'u datganoli er 1999, megis datblygu economaidd a thrafnidiaeth. Mae gweinidogion Llywodraeth Cymru wedi honni y gallai ganiatáu i lywodraeth y DU ariannu ysgolion gramadeg yng Nghymru. Dywedodd mwyafrif aelodau'r Pwyllgor Cyllid y byddai'r mesur yn "tanseilio'r setliad datganoli", er bod un aelod - Mark Reckless - o Blaid Diddymu Cynulliad Cymru - yn anghytuno. Yn ei adroddiad, dywedodd y Pwyllgor Materion Allanol fod y mesur "yn ceisio gorfodi ewyllys llywodraeth y DU ar Gymru, mewn ffordd sy'n ffafrio buddiannau Lloegr yn anghymesur". Dywedodd ffynonellau yn y Senedd fod ymateb y pwyllgorau yn dangos lefel y pryder ym Mae Caerdydd ynglŷn â'r bil. Yn Nhŷ'r Arglwyddi nos Fercher fe gafodd y llywodraeth ei threchu mewn pleidlais am y Mesur Marchnad Fewnol oherwydd cynigion i wneud penderfyniadau gwario i Gymru, Yr Alban a Gogledd Iwerddon. Fe wnaeth yr Arglwyddi bleidleisio o 323 yn erbyn 241 o blaid gwelliant fyddai'r dileu'r mesur yn llwyr. Fe wnaeth yr Arglwydd Thomas o Gwmgiedd ddisgrifio'r mesur fel un "San Steffan sy'n gwybod orau" a fyddai'n caniatáu i weinidogion wneud penderfyniad dros ben y deddfwriaethau datganoledig.