Annog ffermwyr i fanteisio ar ymchwil genetig newydd
Mae ffermwyr mewn rhannau o Gymru sydd wedi'u taro waethaf gan y diciâu yn cael eu hannog i wneud penderfyniadau bridio allai helpu eu hanifeiliaid wrthsefyll y clefyd.
Steffan MessengerGohebydd Amgylchedd BBC Cymru Yn ôl Undeb Amaethwyr Cymru (UAC) mae'r ymchwil ddiweddaraf ar eneteg gwartheg yn darparu "arf arall" yn erbyn TB. Fe gynhaliodd yr undeb weithdy yn ddiweddar gyda datblygwyr rhestr genetig cynta'r byd o deirw sy'n dangos gwrthiant i'r clefyd. Mae'r rhestr yn galluogi ffermwyr i weld y potensial sy' gan unrhyw darw penodol o basio gwrthiant i TB ymlaen i'w loi. Ers mis Hydref, mae ffermwyr Cymru wedi wynebu cyfyngiadau newydd gyda'r nod o gael gwared ar y diciâu. Mae'n amserol felly ac yn "bwysig dan yr amodau" i drafod rôl geneteg wrth liniaru effeithiau TB mewn gwartheg yn ôl Hazel Wright, Uwch Swyddog Polisi UAC. "Oherwydd does 'na ddim brechlyn ar hyn o bryd, gallwn ni ddim gwarchod ein gwartheg ni fel y bydden ni'n gwneud ar gyfer unrhyw fath arall o glefyd." "Felly mae hyn o bosib yn ffordd arall o ddiogelu ein hanifeiliaid. "Dyw e ddim yn ateb perffaith, ond ar rai ffermydd lle mae TB yn broblem fawr falle bydd hyn yn rhywbeth maen nhw'n awyddus i'w ystyried." Cafodd yr ymchwil gwreiddiol i eneteg TB ei wneud ar y cyd gan Brifysgol Caeredin, Sefydliad Roslin a Choleg Gwledig yr Alban gyda chefnogaeth ariannol Llywodraethau Cymru a'r DU. Dangosodd eu gwaith bod yna amrywiad genetig rhwng anifeiliaid a sefydlwyd i ba raddau mae modd etifeddu gwrthiant i TB. Dyna wedyn oedd gwraidd y rhestr genetig, gafodd ei lunio gan yr Agriculture and Horticulture Development Board (AHDB), corff sy'n cael ei ariannu gan ffermwyr y DU i wneud gwaith ymchwil ar eu rhan. Mae'r rhestr ar gael ar gyfer holl fridiau llaeth yn y DU. Mae'r raddfa'n ymestyn o -3 i +3. Ar gyfer pob +1, mae disgwyl i 1% yn llai o loi'r tarw gael eu heintio. Dywedodd Andy Dodd, Rheolwr Technegol AHDB wrth BBC Cymru y dylai defnyddio'r rhestr TB i ddewis teirw fod yn rhan o ymateb ffermwyr i'r bygythiad y mae'r clefyd yn ei gynnig i'w busnesau. "Dylai pob ffarm fod yn edrych ar hyn wrth ddewis teirw," meddai. "Dwi'n credu ein bod ni'n bell o weld gwartheg sydd wedi'u hamddiffyn yn llwyr rhag TB, ond tra bydd ffermwyr yn defnyddio teirw sy'n dangos gwell gwrthiant fe fyddwn ni'n dechrau gweld llai a llai o anifeiliaid yn cael eu tynnu oddi ar ffermydd a'u difa." Diciau ar ei lefel isaf "Mae'n ymdrech hirdymor - fe fydd hi ddegawd o leiaf cyn i ni weld y buddion yn llawn. "Ond mae'n rhaid i hyn gael ei ddefnyddio ar y cyd ag unrhyw fesurau eraill i leihau'r risg o TB ar ffermydd y wlad." Yn ystod y 10 mlynedd ddiwethaf mae tua £150m wedi'i dalu i ffermwyr sydd wedi colli gwartheg drwy gynllun gwaredu TB Llywodraeth Cymru. Cafodd 9,808 o wartheg eu lladd mewn 12 mis hyd at Awst 2017. Ond mae'r ffigyrau diweddaraf hefyd yn awgrymu bod diciâu ar ei lefel isaf ers 12 mlynedd, gyda dros 95% o ffermydd Cymru bellach yn rhydd o'r clefyd. Mae strategaeth newydd wedi rhannu'r wlad yn ardaloedd o risg isel, canolig ac uchel, gyda thua 60 o ffermydd sydd â phroblemau hirdymor wedi derbyn cynlluniau gweithredu penodol. Disgrifio'r cyfyngiadau TB Cymreig fel y llymaf yn y byd mae undebau amaeth. Mae Brian Walters, llefarydd UAC ar y clefyd, yn dweud ei fod wedi bod "mewn a mas â TB" ers degawd ar ei fferm ger Caerfyrddin. Un ystyriaeth i ffermwyr "Ar hyn o bryd ry'n ni'n glir, ond yn ystod yr amser yna y'n ni siŵr o fod wedi colli rhyw 200 o wartheg." Disgrifio'r pwyslais newydd ar eneteg fel datblygiad "eithaf cyffrous" mae Mr Walters ond pwysleisio ei fod yn un ystyriaeth i ffermwyr, sydd hefyd yn gorfod meddwl am nifer o agweddau eraill wrth bridio. "Ydy'r tarw yn mynd i roi plant sy'n cynhyrchu llaeth fel y'n ni moyn, yr ansawdd iawn, ydy'u traed yn iawn, eu cadeiriau yn iawn?" "Mae 'na lot o bethe da ni edrych arno, ac un agwedd arall fydd hwn."