Ffordd Blaenau'r Cymoedd: 'Diffyg gwerth am arian'
Mae Llywodraeth Cymru wedi'i chyhuddo gan Blaid Cymru o fethu â sicrhau gwerth am arian am waith ar ran o ffordd Blaenau'r Cymoedd.
Cemlyn DaviesGohebydd gwleidyddol BBC Cymru Pris y cynllun rhwng Dowlais a Hirwaun yw £590m. Ond bydd y trethdalwr yn talu dros £1bn yn y pen draw o ganlyniad i'r model ariannu mae'r llywodraeth yn ei ddefnyddio. Dywed gweinidogion fod y ffigwr terfynol yn cynnwys costau cynnal a chadw ac na fyddai'r prosiect yn gallu mynd yn ei flaen fel arall. Model ariannu newydd Cyhoeddodd gweinidog yr economi fis diwethaf mai'r gwaith o ddeuoli 11 milltir o'r A465 rhwng Dowlais a Hirwaun fydd y cynllun cyntaf i gael ei gyflawni gan ddefnyddio'r Model Buddsoddi Cydfuddiannol. O dan y dull hwn dyfernir contractau i bartneriaid preifat i adeiladu a chynnal asedau cyhoeddus. Yn gyfnewid am hyn, mae Llywodraeth Cymru yn talu ffi i'r datblygwr, a fydd yn talu cost adeiladu a chynnal a chadw'r prosiect, yn ogystal â'r llog. Ar ddiwedd y cytundeb bydd yr ased yn cael ei drosglwyddo i berchnogaeth gyhoeddus. Yn achos yr A465, cost y gwaith yw £590m. Fodd bynnag, bydd Llywodraeth Cymru yn talu £38m y flwyddyn am 30 mlynedd, cyfanswm o £ 1.14bn. Mae'r ffigwr hwn yn cynnwys cost cynnal a chadw'r ffordd trwy gydol y cytundeb. Yn ôl Aelod y Senedd Plaid Cymru dros Ddwyrain De Cymru, Delyth Jewell, mae'r swm yn "wastraff arian cyhoeddus. "Rydyn ni'n siarad am ddarn o 11 milltir o ffordd sy'n mynd i sicrhau bod llywodraethau am ddegawdau i'r dyfodol yn parhau i dalu'r pris. "Ni all hynny gynrychioli gwerth da am arian. "Gyda'r Model Buddsoddi Cydfuddiannol, mae'n cynnwys gweithio gyda chwmnïau preifat a sicrhau bod yn rhaid iddynt wneud elw. "Oes, mae yna gostau cynnal a chadw y byddan nhw'n eu talu ond bydd cryn dipyn o elw y byddan nhw'n sicrhau eu bod yn ei wneud fel rhan o hynny." Yn ôl gwrthwynebwyr, dydy'r model ariannu yma'n ddim mwy na fersiwn newydd o'r Fenter Cyllid Preifat - PFI - sydd wedi bod mor ddadleuol gan adael cyrff cyhoeddus mewn dyled flynyddoedd ar ôl i waith adeiladu gael ei gwblhau. Fodd bynnag, mae gweinidogion yn dadlau bod y model hwn yn fwy tryloyw, yn dileu costau cudd, ac yn sicrhau buddion cymdeithasol ac amgylcheddol. Er enghraifft, yn achos cynllun yr A465 maen nhw'n dweud y bydd 120 o brentisiaethau. 'Dyma'r dull gorau' Wrth siarad yn y Senedd ddydd Mawrth dywedodd Prif Weinidog Cymru: "Yr hyn mae'r model buddsoddi cydfuddiannol yn ei ddarparu ar gyfer y darn o ffordd rhwng Dowlais a Hirwaun yw contract pris sefydlog. "Felly, mae'r risgiau yn cael eu hysgwyddo gan y contractwr sector preifat - mae'n rhaid iddyn nhw ddarparu'r ffordd hon yn unol â'r gyllideb ac ar amser, neu fel arall mae cosbau sylweddol iawn i'w hysgwyddo ganddyn nhw ac nid gan y pwrs cyhoeddus." Ychwanegodd Mark Drakeford: "Pe na baem ni'n ei wneud drwy'r model buddsoddi cydfuddiannol, ni fyddai'r ffordd hon yn cael ei hadeiladu. "Dyma'r unig ffordd y gallwn wneud y buddsoddiad hwnnw." Mae Politics Wales ar BBC1 Cymru am 10.00 GMT ddydd Sul 6 Rhagfyr ac ar yr iPlayer.