'Defnyddio llai o geir a stofiau pren' i wella llygredd aer
Mae cynllun awyr glân i Gymru wedi'i gyhoeddi gydag ymrwymiad i wneud mwy i daclo llygredd.
Mae Iechyd Cyhoeddus Cymru yn amcangyfrif fod llygredd aer yn cyfrannu at hyd at 1,400 o farwolaethau'r flwyddyn. Yn ogystal â mynd i'r afael â materion ceir a diwydiant, mae'r cynllun yn archwilio'r duedd ar gyfer stofiau llosgi coed mewn cartrefi ac effeithiau tân gwyllt a choelcerthi. "Rydyn ni wedi gwneud cynnydd da ond mae'n rhaid i ni barhau i wella," meddai Gweinidog yr Amgylchedd, Lesley Griffiths. Mae Llywodraeth Cymru am basio Deddf Aer Glân yn nhymor y Cynulliad hwn - hyd at 2021. Ond mae'n fater cymhleth oherwydd newidiadau yn y tywydd a'r amodau atmosfferig, tra gall crynodiadau llygredd fod yn uwch i bobl sy'n byw ger ffyrdd prysur a safleoedd diwydiannol. Buddion ariannol Dywed yr adroddiad fod llygredd aer yn "parhau i fod yn un o'r heriau iechyd cyhoeddus mwyaf" yng Nghymru. Ond mae'n amcangyfrif, os bydd Cymru'n llwyddo i leihau effaith llygredd aer o ddeunydd gronynnol mân erbyn 2030, gallai fod â buddion iechyd gwerth rhwng £50m a £96m y flwyddyn. Mae gweinidogion nawr eisiau i banel o arbenigwyr gynghori ar y dull cywir ac i dargedau fod yn rhan o'r ddeddf aer glân newydd. Mae ymgynghoriad 12 wythnos wedi'i lansio ar y cynllun. "Dylai pawb yng Nghymru allu anadlu awyr iach, cyrchu adnoddau naturiol iach a gwarchodedig a mwynhau twf economaidd cynaliadwy a glân," meddai Ms Griffiths. Dywedodd Joseph Carter, cadeirydd Awyr Iach Cymru, grŵp o elusennau, ei fod yn gyfle i lywodraeth a chynghorau Cymru "weithio'n agosach gyda'i gilydd i gyflawni'r aer glanaf posib". Sut mae'r adroddiad am i ni leihau llygredd aer? Stofiau llosgi coed Mae'r adroddiad yn awgrymu peidio llosgi coed gwlyb a sicrhau bod stofiau a pheiriannau yn cael eu cynnal a'u cadw'n briodol. Mae'r adroddiad yn cydnabod fod llawer o bobl yn dibynnu ar stofiau pren a glo i gynhesu eu cartrefi, ond mae'n dymuno adolygu'r cyfrifoldebau sydd gan gynghorau i daclo allyriadau o danau domestig. Tanau gwyllt a choelcerthi Mae'r adroddiad eisiau asesu cyfraniad coelcerthi domestig a thân gwyllt i lygredd - gan gydnabod y gallan nhw niweidio pobl iach yn ogystal â'r rhai sydd eisoes yn dioddef o glefydau anadlol. Gallai rheoliadau ac ardaloedd rheoli mwg fod yn rhan o orfodi, yn dibynnu ar lefelau llygredd. Defnydd o geir Mae'n addo edrych ar ffyrdd o gwtogi ar ddefnydd ceir - fel prisio ffyrdd, parthau aer glân a chymhellion i sgrapio cerbydau sy'n creu mwy o lygredd. Plannu coed Fe all y "goeden iawn yn y lle iawn" helpu i wella ansawdd aer, yn ogystal â dod â buddion ehangach, fel adfer cynefinoedd sensitif sydd wedi'u difrodi gan lygredd aer, yn ôl y cynllun. Dywedodd cyfarwyddwr Cyfeillion y Ddaear Cymru, Haf Elgar eu bod yn croesawu'r cynllun ond bod "angen gweithredu ar frys". "Mae'n galonogol gweld bod cynigion cynhwysfawr mewn amrywiaeth o feysydd o deithio i'r economi, er enghraifft monitro'r aer tu allan i'n hysgolion ac ysbytai, cynyddu teithio llesol, a phlannu coed i amsugno aer brwnt," meddai. "Ond mae angen gweithredu ar frys. Gallwn ni ddim aros blynyddoedd i gael deddfwriaeth yn ei le. "Mae llygredd aer yn lladdwr tawel, felly mae angen Deddf Aer Glan arnom o fewn tymor y Cynulliad yma."