Cofio trychineb y Mawddach
Mae Llyn Penmaen ger Dolgellau yn llecyn poblogaidd gyda ymwelwyr ers degawdau. Ond hanner can mlynedd yn ôl cafodd yr ardal ei brawychu gan ddamwain fawr.
Cofio trychineb y Mawddach Ar 22 Gorffennaf 1966, cafodd 15 o bobl eu lladd a cafodd nifer o bobl eu hanafu pan suddodd cwch pleser 'The Prince of Wales' wrth geisio docio o flaen Gwesty George III. Mae tri o bobl leol oedd yno'r diwrnod hwnnw yn rhannu eu hatgofion gyda Cymru Fyw: Llanw cyflym Roedd teulu Gail Hall yn rhedeg gwesty George III ar y pryd, ac mae hi'n cofio digwyddiadau'r diwrnod yn glir. "Deuddeg oed oeddwn i ar y pryd ac hwn oedd diwrnod cynta' gwylia'r haf," meddai. "Roedd hi'n fore braf, heulog, ac o'n i'n edrych allan ar y dŵr er mwyn cadw llygad ar faint o bobl oedd ar y cwch gan mai fi oedd yn gyfrifol am roi y dŵr berwedig 'mlaen ar gyfer te i'r gwesteion. "Nes i weiddi lawr at y gegin 'fferi yn cyrraedd' gan roi digon o rybudd i Mam yn y gegin a'r staff oedd efo hi. "Roedd y llanw i fewn ac yn rhedeg yn gyflym. Daeth y cwch o gyfeiriad Y Bermo ac yr arfer oedd i ddod i'r lan wrth y jetty, ond fe ddewisiodd y capten drio troi y cwch. "Methodd droi y cwch yn llwyr a stopiodd yr injian, cyn mynd mewn i'r bont, a gyda'r pwysau a chyflymder y llanw fe ddechreuodd suddo." Ychwanegodd: "Aeth fy nhad, John Hall, allan yn ei gwch, 'The Daisy May', i geisio helpu. Roedd o'n trio cael y bobl ar y fferi i afael yn ochr ei gwch gyda fo yn rhwyfo. Os byddai'r bobl wedi trio mynd fewn i'r cwch byddai wedi achosi'r cwch i suddo. "Erbyn i fy nhad gyrraedd y lan gwnaeth un o'r cogyddion, David Osmond Jones, a oedd yn ddyn ifanc 20 mlwydd oed heini, neidio gyda fo i'r cwch i helpu. "Roedd yna lot o sgrechian a gweiddi gan y rhai oedd wedi eu hachub ac eraill ar y lan, ond y flaenoriaeth gan fy nhad a David oedd cael gafael ar y rhai oedd dal yn y dŵr." Mae Gail Hall yn awgrymu fod y gwasanaethau brys wedi oedi cyn ymateb. "Wnes i ffonio 999 gan alw am yr holl wasanaethau," meddai. "Doedden nhw ddim yn fy nghoelio i mod i isio yr holl wasanaethau a oedd ar gael, doedden nhw ddim yn deall pa mor ddifrifol oedd y sefyllfa - i ddweud y gwir daeth yr RAF cyn y gwasanaethau brys. "Ges i alwad yn ôl gan y gwasanaethau brys. Ddywedon nhw nad oedd ganddyn nhw gychod bach i ddod o'r Bermo i helpu, a bod y cychod oedd ganddyn nhw yn rhy fawr. Roedd 'na bobl wedi dod i helpu a gweld be' oedd yn digwydd ac roedd yna dipyn o dorf, ac yna roedd sylw y byd arnon ni'r diwrnod hwnnw. "Roedd yna newyddiadurwyr o'r 'Times' a'r 'Telegraph' ac ati wedi dod i adrodd yr hanes gan fod 15 wedi marw, pedwar o blant yn eu plith. "Dwi'n teimlo na chafodd fy nhad a David y clod yr oedden nhw yn ei haeddu am be' wnaethon nhw y diwrnod hwnnw," ychwanegodd. "Ges i gymaint o lythyrau yn eu canmol nhw am sut wnaethon nhw achub bywydau, ond doedd dim byd swyddogol. Dwi hefyd yn credu y byddai mwy wedi eu hachub petai'r gwasanaethau brys wnaeth helpu wedi cael hyfforddiant cymorth cyntaf gwell." Roedd Ron Davies yn gweithio i'r cyngor lleol wrth y bont y diwrnod hwnnw. Meddai: "O'n i'n gweithio ar yr hen Dŷ Steshion ar y pryd yn ei wneud i fyny, ac o'n i fyny yn y llofft yn trwshio'r ffenest yno. "O'n i'n gweld y cwch yn dod i fyny'r afon o gyfeiriad Bermo ac aeth o rhyw gan llath heibio lle roedd o i fod i stopio. Roedd y llanw yn uchel ac yn gyflym a dyma'r cwch yn hitio'r bont wysg ei ochr ac roedd 'na bobl yn y dŵr ym mhob man. "Mi gafodd rhai o'r bobl eu golchi yn syth i fyny yr afon. 'Nes i redeg i ochr arall y bont ac i lawr i'r lan ac mi es i i'r dŵr gan weld hogyn ifanc yn arnofio. Ges i afael ynddo fo a'i dynnu allan i'r lan, yna daeth 'na un arall a ches i afael ynddo fo hefyd. 'Hitio'r bont' Cafodd y digwyddiad gryn effaith ar un arall oedd yno y diwrnod hwnnw, Robert Hugh Jones. "O'n i'n gweithio yn y George yn paratoi ar gyfer yr ymwelwyr ac mi welis i y cwbl," meddai. "Roedd hi'n dywydd braf ond dwi'n cofio meddwl bod y dŵr yn symud yn gyflym, a bod y cwch 'di troi yn rhy agos i'r bont. Dwi'n cofio gweld y cwch yn hitio'r bont a'r bobl ynddo yn mynd i mewn i'r dŵr. "Aeth y cwch i lawr yn gyflym, a dwi'n cofio John Hall o'r 'George' a'r chef David Osmond Jones yn mynd i'r cwch rhwyfo, ac mi redais i ochr arall y bont achos o'n i'n gweld bod 'na bobl yn mynd fyny'r afon efo'r llanw. "Roedd Mr Hall a David yn trio achub rhai o'r bobl oedd wedi gallu gafael yn y bont. Pan ro'n i fyny'r afon mi welis i hogan fach ochr bella yr afon gan fod y llanw wedi cael gafael ynddi a'i thynnu hi o dan y dŵr ac mi wnaeth hi foddi. Erbyn i fi nofio drosodd mi fysa hi 'di mynd fyny'r afon achos mi roedd y llanw mor gryf a chyflym. "Nes i lwyddo i gael dau allan o'r dŵr, a'u tynnu nhw fyny i'r ffordd, ac yna mynd a nhw i'r hotel i wneud yn siŵr bod rhywun yno i edrych ar eu holau nhw. "Mae 'na hanner can mlynedd 'di pasio ond dwi'n meddwl am y digwyddiad yn aml, yn enwedig yn yr oed 'dwi rwan. Dwi'n trio ngorau i beidio meddwl am y peth gan fod o'n fy ypsetio gymaint."