प्रणव मुखर्जींच्या पुस्तकावरून त्यांच्या मुलांमध्ये का जुंपली आहे?
माजी राष्ट्रपती प्रणव मुखर्जी यांचे चिरंजीव आणि काँग्रेस नेते अभिजीत मुखर्जी यांनी 'द प्रेसिडेंशिअल ईअर्स' या प्रणव मुखर्जींच्या पुस्तकाच्या प्रकाशनावर आक्षेप घेतला आहे.
प्रणव मुखर्जी प्रकाशनापूर्वी पुस्तकाची शैली तपासायची असल्याचं त्यांनी म्हटलं आहे. मात्र, प्रणव मुखर्जी यांच्या कन्या आणि अभिजीत मुखर्जी यांच्या बहीण शर्मिष्ठा मुखर्जी यांनी भावाचा आक्षेप खोडून काढला आहे. प्रणव मुखर्जी यांनी आपल्या राष्ट्रपतीपदाच्या कार्यकाळावर 'द प्रेसिडेंशिअल ईअर्स' हे पुस्तक लिहिलं होतं. याच वर्षी ऑगस्ट महिन्यात त्यांचं निधन झालं. तर हे पुस्तक पुढच्या वर्षी म्हणजे 2021 साली प्रकाशित होणार आहे. 11 डिसेंबर रोजी पुस्तकाचे प्रकाशक रूपा बुक्सने या पुस्तकातला काही भाग प्रसिद्ध केला. आपली राष्ट्रापती पदावर नियुक्ती झाल्यानंतर काँग्रेस अध्यक्ष सोनिया गांधी आणि पंतप्रधान मनमोहन सिंह सरकार वाचवण्यात व्यग्र झाले आणि त्यामुळे काँग्रेसनं राजकीय दिशा गमावल्याचं मुखर्जी यांनी या पुस्तकात लिहिलं आहे. तसंच या पुस्तकात मुखर्जी यांनी नरेंद्र मोदी यांचा पहिला कार्यकाळ निरंकुश असल्याचंही म्हटलं आहे. अभिजीत मुखर्जी यांनी या पुस्तकाचे प्रकाशक रुपा बुक्स आणि मालक कपिश मेहरा यांना टॅग करत लिहिलं आहे, "मी 'द प्रेसिडेंशिअल ईअर्स' पुस्कताच्या लेखकाचा मुलगा आहे. पुस्तकाचं प्रकाशन थांबवावं, अशी मी आपल्याला विनंती करतो. तसंच या पुस्तकातले काही अंश याआधीच प्रसार माध्यमांमध्ये देण्यात आले आहे. ते ही थांबवावं. माझी लिखित परवानगी न घेताच हे अंश प्रसिद्ध करण्यात आले आहेत." भावंडांमध्येच शाब्दिक चकमक पुस्तकातला जो भाग प्रसिद्ध करण्यात आला त्यामागे राजकीय हेतू असल्याचा अभिजीत मुखर्जी यांचा आरोप आहे. याबाबत अभिजीत मुखर्जी यांनी रुपा बुक्सला अधिकृत पत्रही लिहिलं आहे. या पत्रात ते लिहितात, "माझ्या वडिलांचं निधन झालं आहे आणि मी त्यांचा मुलगा असल्याने पुस्तक प्रकाशित होण्याआधी संपूर्ण टेक्स बघू इच्छितो. माझे वडील आज हयात असते तर त्यांनीही हेच केलं असतं, असं मला वाटतं. त्यामुळे जोवर मी पूर्ण पुस्तक बघत नाही आणि लिखित परवानगी देत नाही, तोवर पुस्तक प्रकाशित करू नये, अशी मी आपल्याला विनंती करतो." मात्र, प्रणव मुखर्जी यांच्या कन्या शर्मिष्ठा मुखर्जी यांनी भावाच्या आक्षेपाचं खंडन केलं आहे. शर्मिष्ठा मुखर्जींनी केलेल्या ट्वीटमध्ये त्या लिहितात, "पुस्तकाच्या फायनल ड्राफ्टसोबत माझ्या वडिलांची हस्तलिखित नोटही आहे. या नोटमध्ये आपण आपल्या पुस्तकातील मजकुरावर ठाम असल्याचं त्यांनी स्पष्टपणे लिहिलं आहे. ते स्वतःच्या वैयक्तिक मताच्या आधारावर आक्षेप घेत आहेत. मात्र, स्वस्त लोकप्रियता मिळवण्यासाठी कुणीही पुस्तकाचं प्रकाशन थांबवण्याचा प्रयत्न करू नये. हा माझ्या दिवंगत वडिलांचा सर्वांत मोठा अनादर ठरेल." शर्मिष्ठा मुखर्जी यांनी आपल्या ट्वीटमध्ये भाऊ अभिजीत मुखर्जी यांनाही टॅग केलं आहे. काँग्रेसला एकीकडे निवडणुकांमधल्या पराभवावरून पक्षांतर्गत टीकेचा सामना करावा लागतोय. त्यातच काँग्रेसचे दिग्गज नेते राहिलेले प्रणव मुखर्जी यांच्या पुस्तकामुळे काँग्रेससमोरच्या अडचणी वाढण्याची शक्यता आहे. प्रकाशकांनी पुस्तकाचा जो भाग प्रसिद्ध केला आहे त्यावरून प्रणव मुखर्जी यांनी 2014 च्या पराभवासाठी काँग्रेस अध्यक्ष सोनिया गांधी आणि तत्कालीन पंतप्रधान मनमोहन सिंह यांच्यावर आरोप केले आहेत. पुस्तकात प्रणव मुखर्जी लिहितात, "2004 साली मी पंतप्रधान असतो तर काँग्रेस 2014 ची निवडणूक हरली नसती, असं पक्षातील काही नेत्यांना वाटायचं. मात्र, मी या मताशी सहम नाही. मला वाटतं माझी राष्ट्रपती पदी नियुक्ती केल्यानंतर काँग्रेसने राजकीय दिशा गमावली. सोनिया गांधी काँग्रेसला नीट हँडल करू शकत नव्हत्या. दुसरीकडे मनमोहन सिंह सभागृहात नसायचे आणि त्यांचा खासदारांशी असलेला संपर्क तुटला होता." काँग्रेसच्या पराभवाचं विश्लेषण 2012 साली राष्ट्रपतीपदी नियुक्ती होण्याआधी प्रणव मुखर्जी यांनी काँग्रेसच्या जवळपास सर्वच सरकारांमध्ये मंत्रिपद भूषवलं होतं. मुखर्जी यांनी त्यांच्या पुस्तकात काँग्रेसच्या 2014 च्या निवडणुकीतील पराभवाचं विश्लेषण केलं आहे. प्रणव मुखर्जी पुस्तकात मुखर्जी लिहितात, "शासनाचा नैतिक अधिकार पंतप्रधानांकडे असतो, असं माझं मत आहे. पंतप्रधानांची कार्यशैली आणि त्याचं शासन याचा परिणाम संपूर्ण देशावर होत असतो. मात्र, मनमोहन सिंह आघाडी वाचवण्यात बिझी होते आणि त्यामुळे सरकारवरची पकड सैल होत गेली. मोदी सरकारचा पहिला कार्यकाळ निरंकुश होता. याचा परिणाम न्यायपालिका आणि संसदेतही दिसला." कोव्हिड संसर्ग झाल्यानंतर प्रणव मुखर्जी यांना हॉस्पिटलमध्ये दाखल करण्यात आलं होतं. हॉस्पिटलमध्ये दाखल असतानाच त्यांच्यावर ब्रेन सर्जरी करण्यात आली. मात्र, त्यांना वाचवता आलं नाही. 31 ऑगस्ट रोजी वयाच्या 84 व्या वर्षी त्यांचं निधन झालं. 2004 साली सोनिया गांधी यांनी पतंप्रधान होण्यास नकार दिला होता. त्यावेळी त्या प्रणव मुखर्जी यांनाच पंतप्रधानपद देऊ करतील, असं सर्वांनाच वाटत होतं. मात्र, सोनिया गांधी यांनी मनमोहन सिंह यांची निवड करत सर्वांनाच आश्चर्याचा धक्का दिला होता. हे तेच मनमोहन सिंह होते ज्यांची इंदिरा गांधी यांच्या कार्यकाळात भारतीय रिझर्व्ह बँकेच्या गव्हर्नरपदी नियुक्ती करण्यात आली होती आणि त्या नियुक्ती पत्रावर अर्थमंत्री या नात्याने प्रणव मुखर्जी यांनी स्वाक्षरी केली होती. मनमोहन सिंह यांनी कधीकाळी प्रणव मुखर्जी यांच्या हाताखाली काम केलं होतं. मात्र, मुखर्जी यांनी सार्वजनिकरित्या कधीही मनमोहन सिंह यांच्या नियुक्तीचा विरोध केला नाही. प्रणव मुखर्जी यांनी त्यांच्या 50 वर्षांच्या प्रदीर्घ राजकीय कारकिर्दीत पंतप्रधानपद वगळता इतर सर्वंच महत्त्वाची पदं भूषवली. मोदी सरकारच्या कार्यकाळात 2017 साली प्रणव मुखर्जी यांना भारताचा सर्वोच्च नागरी सन्मान 'भारतरत्न' देण्यात आला. हे वाचलंत का? (बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम, यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)