भ्लादिमिर पुटिनः एउटा निर्वाचन जसले रुसमा एक व्यक्तिलाई ३६ वर्षसम्म सत्तामा राख्न सक्छ
"पुटिनबिनाको रुस के को रुस?" यो विचार हो रुसी राष्ट्रपति कार्यालय क्रेम्लिनका डेप्यूटी चीफ अफ स्टाफको।
अनि यस्तै विचार प्रतिध्वनित हुन्छ ती लाखौँ रुसीहरूमा, जसले वर्षौँदेखि पुटिनलाई राष्ट्रपति वा प्रधानमन्त्रीका रूपमा शक्तिमा रहिरहनका लागि मतदान गरिरहेका छन्। देशको संविधान संशोधनका लागि जुलाई १ मा हुने देशव्यापी मतदानपछि सम्भवत: त्यो विश्वास पुन: नवीकरण हुनेछ। त्यसले पुटिनलाई फेरि दुई पटक राष्ट्रपतिको प्रतिस्पर्धी बन्न बाटो खोलिदिनेछ। रुसमा राष्ट्रपतिको कार्यकाल छ वर्षको हुन्छ। सन् २०२४ मा सकिने हालको कार्यकालपछि पनि राष्ट्रपतीय निर्वाचनमा सहभागी हुने सम्भावनालाई ६७ वर्षीय पुटिनले अस्वीकार गरेका छैनन्। उनी फेरि चुनाव लडेर सन् २०३६ सम्म सत्तामा बसिरहन सक्छन्। नात्सी जर्मनीविरुद्ध सोभियत सङ्घको विजय तथा दोस्रो विश्वयुद्ध अन्त्यको अवसरमा बुधवार मस्कोको रेड स्क्वाएरमा ७५ औँ विजय दिवस परेड भएको एक दिनपश्चात् बिहीवारदेखि जनमतसङ्ग्रहको मतदान सुरु भएको छ। किन गरिँदैछ जनमतसङ्ग्रह? यसैवर्ष ज्यानुअरीमा पुटिनले लोकप्रिय मतदानमार्फत् संविधान संशोधनको प्रस्ताव राखेका थिए। यो चुनाव गराउनुको एउटा प्रमुख कारण राष्ट्रपति पुटिनलाई पुन: दुई पटक राष्ट्रपतिका लागि चुनाव लड्न बाटो खुला गरिदिनु हुनसक्छ। यो जनमतसङ्ग्रह खासमा २२ एप्रिलमा गर्ने तय भएको थियो। तर कोरोनाभाइरस सङ्क्रमणका कारण लगाइएको लकडाउनका कारण यसलाई जुलाई १ मा गर्ने निर्णय भएको हो। तर कोरोनाभाइरसको महामारीका कारण भिड नहोस् भनेर एक साताअघि नै मतदानकेन्द्र खुला गरिएको छ। रुसी सांसद भेलेन्टिना तेरेस्कोभा लामो समयका लागि पुटिन राष्ट्रपति भइरहनुपर्ने मान्छिन् पुटिनको योजना के छ? एक्काइसौँ शताब्दीको रुसले केवल भ्लादिमिर पुटिनलाई मात्र शीर्ष नेताका रूपमा चिन्छ। रुसीहरूले उनलाई सन् १९९९ मा प्रधानमन्त्रीमा नियुक्त भएपश्चात् सन् २००० देखि २००८ सम्मका लागि राष्ट्रपति चुनिएको र फेरि सन् २००८ देखि २०१२ सम्म प्रधानमन्त्री बनेको र सन् २०१२ मा पुन: राष्ट्रपति बनेको देखिसकेका छन्। पुटिनले यो कार्यकाल सकिएपछि फेरि चुनावमा उठ्ने बताएका छैनन् तर उनले त्यसलाई अस्वीकार पनि गरेका छैनन्। त्यसैले उनका आलोचकहरू उनले संविधान संशोधन जीवनभरिका लागि वा कम्तीमा पनि सन् २०३६ सम्म सत्तामा रहिरहनका लागि गर्न लागेको बताउँछन्। उनकी कट्टर समर्थक रुसी सांसद भेलेन्टिना तेरेस्कोभा लामो समयका लागि पुटिन राष्ट्रपति भइरहनुपर्ने मान्छिन्। पुटिनलाई ठूलो जनसमर्थन छ। सन् २०१८ मा भएको चुनावमा उनले ७६ प्रतिशत मत पाएका थिए। बीबीसीकी मस्को संवाददाता सारा रेन्स्फोर्ड भन्छिन्, "संविधान संशोधन आफ्नो नभएर जनताको माग हो भन्ने देखाउन सकियोस् भन्ने उनको प्रयास थियो।" पुटिनले एक पटक त्यसतर्फ इङ्गित गर्दै भनेका थिए- रुस अहिले नै राष्ट्रपति फेर्नेगरी विकास हुनसकेको छैन। सारा भन्छिन्, "धेरै मानिसहरूलाई यसबाट कुनै समस्या हुने छैन। यदि उनीहरू वास्तवमा पुटिनलाई मन पराउँदैनन् भने पनि उनीहरू उनी लामो समय सत्तामा रहनुलाई नराम्रो रूपमा लिँदैनन्। धेरै मानिसहरू उनलाई पश्चिमा शक्तिलाई गलाउने रुसी नेताका रूपमा हेर्छन्। देशमा यो पनि चर्चा छ - हालका लागि उनको विकल्प अरू कोही पनि छैन।" केबीजी एजेन्टका रूपमा पुटिन पुटिन कसरी अपरिहार्य बने? रुस र पश्चिमी शक्तिबीचको शीतयुद्ध सकिनै लागेका बेला भ्लादिमिर पुटिनका लागि समय निर्णायक बनिरहेको थियो। सन् १९८९ को क्रान्तिका बेला पुटिन ड्रेज्डनमा रुसी गुप्तचर निकाय केजीबीको एजेन्टका रूपमा खटिएका थिए। उक्त क्षेत्र तात्कालिक पूर्वी जर्मनीमा पर्थ्यो। त्यस बेला त्यहाँ ठूलो मात्रामा प्रदर्शन भइरहेको थियो। त्यसैको शक्तिले प्रदर्शनकारीहरूले बर्लिनको पर्खाल भत्काए। त्यसै बेला सोभियत सङ्घको विघटन हुन थाल्यो। त्यसले गर्दा मस्कोमा नेतृत्व अभाव देखिन थालेको थियो। उनले सन् १९८९ को त्यो घटनाको बारेमा आफैँले विस्तृत रूपमा जानकारी दिएका छन्। ड्रेज्डनमा केजीबी मुख्यालयलाई भिडले घेरेपछि उनले मस्कोको सहायता खोजेका थिए तर भूतपूर्व सोभियत नेता मिखाइल गोर्बचोफले बेवास्ता गरेनन्। त्यसपछि उनले केजीबी मुख्यालयमा रहेका रिपोर्टहरू जलाएको उनीसँगको साक्षात्कारमा आधारित पुस्तक 'फर्स्ट पर्सन'मा उल्लेख छ। पुटिनको जीवनी लेख्ने जर्मन नागरिक बोरिस रित्शुस्टर भन्छन्, "यदि पुटिन कहिल्यै पूर्वी जर्मनी नगएका भए आज सम्भवतः हामी अर्कै पुटिन र उनको अलग्गै रूप देखिरहेका हुन्थ्यौँ।" सत्तामा पुटिन मस्को फर्किएपछि उनले क्रेम्लिनका लागि काम गर्न सुरु गरे। त्यसबेला रुसी फेडेरेशनका राष्ट्रपति बोरिस येल्त्सिन थिए। उनले सन् १९९९ मा भ्लादिमिर पुटिनलाई प्रधानमन्त्री नियुक्त गरे। येल्त्सिनले डिसेम्बर १९९९ मा अचानक पद त्यागको घोषणा गरे। नयाँ राष्ट्रपतिका रूपमा आएका पुटिनप्रति न नेताहरूले आपत्ति जनाए न त व्यापारीहरूले नै। तर सत्तामा आएपछि पुटिनले सञ्चारमाध्यममा नियन्त्रण गर्न थाले। त्यसले क्रेम्लिनका पुराना सहयोगी व्यापारीहरू राजनीतिबाट टाढिँदै गएको ठानिन्छ। त्यसले पुटिनको कार्यशैली पनि स्पष्ट हुँदै गएको थियो। सञ्चारमाध्यमलाई आफ्नो पक्षमा पार्नुका दुई फाइदा थिए- शक्तिशाली विरोधीहरूको आलोचनालाई दबाउनु र जनतासम्म पुग्ने भाष्यलाई आफ्नो अनुकूल बनाउनु। त्यसको असर राष्ट्रपतिको लोकप्रियता र छविमा देखियो र उनी नयाँ रुसका शक्तिशाली नेता बन्दै गए। त्यसपछि रुसी नागरिकहरू त्यही देख्न पाउँछन् जे राष्ट्रपतिले देखाउन चाहन्छन्। रुसमा करिब ३,००० टेलिभिजन च्यानलहरू छन्, तर तिनमा अधिकांश समय समाचार देखाइँदैन। यदि कसैले राजनीतिसँग जोडिएको समाचार देखाउँछ भने उसले सरकारसँग अनुमति लिनुपर्छ। उनले रुसका प्रान्तीय सरकारहरूमा आफ्ना मान्छेहरूलाई गभर्नर नियुक्त गरे र बलियो बन्दै गए। क्षेत्रीय चुनावहरू स्थगित गराइदिए। आलोचकले त्यसलाई प्रजातन्त्रको हत्या भने पनि उनले सफलता पाए। अरब स्प्रिङको लहर चलेकै बेला मस्कोमा पनि प्रजातान्त्रिक सुधारका लागि प्रदर्शनहरू भए। पुटिनले केही सुधारात्मक कदमहरू चाले र जनमत आफ्नो पक्षमा लिने प्रयास गरे। क्राइमिया विजय क्रान्तिपश्चात् युक्रेनको सत्तामा एकखाले रिक्तता देखियो। त्यो फाइदालाई उठाउँदै पुटिनले सन् २०१४ मा क्राइमिया कब्जा गरे। यो उनको सबैभन्दा ठूलो विजय थियो। पश्चिमी शक्तिका लागि भने यो ठूलो झड्का थियो। रुसले आफ्नो शक्तिको उपयोग गर्दै छिमेकी मुलुकको एक हिस्सामा कब्जा जमायो तर विश्वले त्यसलाई रोक्न केही पनि गर्न सकेन। पुटिनले पश्चिमी देशहरूको विदेश मामिलासम्बन्धी कमजोरीको फाइदा लिए। पश्चिमा शक्तिविरुद्ध उनले सिरियामा राष्ट्रपति बसर अल असदलाई साथ दिए। त्यसले उनलाई कैयौँ लाभ प्राप्त भयो। यसबाट मध्यपूर्वमा स्थिरताका लागि आवश्यक सिरियाको राजनीतिमा एक देशको पूरा नियन्त्रण छैन भन्ने सन्देश गयो। त्यहाँ उनले आफ्ना हतियार र सैन्य रणनीतिको अभ्यास गर्न पनि पाए। असद वंशलाई दिएको साथले रुसले आफ्ना पुराना मित्रलाई सधैँ साथ दिन्छ भन्ने सन्देश पनि गयो। नयाँ जार रुसी राजनीतिको अध्ययन गर्ने आर्केडी ओस्त्रोभ्स्की अहिलेको अवस्था हेर्दा उनी नयाँ जार बन्ने बाटोमा देखिन्छन्। उनी भन्छन्- रुसको राजनीतिमा एक अलग्गै नेताको जन्म भयो जो दलगत राजनीतिभन्दा धेरै माथि छन्। रोचक कुरा त के छ भने गएको चुनावमा उनी निर्दलीय उम्मेद्वारका बनेका थिए। अहिले पुटिन त्यो स्थानमा छन् जहाँ उनलाई कसैले हल्लाउन सक्दैन। तर सन् २०२४ को चुनावपछि के हुन्छ त्यो भने अहिले नै बताउन कठिन छ। यो पनि हेर्नुहोस् हतियार दौडमा रुस