नेपालमा पनि यी राजाले गद्दीत्याग गरेका थिए
जापानमा सम्राट आकिहितोले मङ्गलवार स्वेच्छाले राजगद्दी परित्याग गरे। जापानमा दुई शताब्दीपछि सम्राटले त्यसरी पहिलो पटक स्वेच्छाले गद्दीत्याग गरेका हुन्।
नेपालमा पनि राजाले विभिन्न कालखण्डमा गद्दीत्याग गरेको इतिहास पाइन्छ। आधुनिक नेपालमा दुई सय ४० वर्ष शासन गरेको शाहवंशमा पनि राजाले गद्दी त्यागेका तीनवटा घटना छन्। कस्तो परिस्थिति र कुन समयमा भए ती राजगद्दी परित्यागका घटना? इतिहासकार ज्ञानमणि नेपालसँग गरिएको कुराकानीको आधारमा यो विवरण तयार पारिएको छ। रणबहादुर शाह (सन् १७७५-१८०६) रणबहादुर शाह आधुनिक नेपालका संस्थापक पृथ्वीनारायण शाहका नाति हुन्। बुवा प्रतापसिंह शाहको अल्पायुमै मृत्यु भएपछि रणबहादुर शाह बाल्यकालमै राजा भए। उनलाई राजकाजमा सघाइरहेका काका बहादुर शाहले नेपालको एकीकरण पूरा गरेपछि १८ वर्षमै राजा रणबहादुर शाहसँग सम्पूर्ण अधिकार आइपरेको थियो। रणबहादुरलाई स्त्रीहरूप्रति विशेष लगाव थियो। उनका सात-आठ वटा प्रेमिकाहरू रहेको पाइन्छ। त्यस क्रममै सत्‍बिउ छर्न आएकी एक सुन्दरी महिला कान्तवतीमाथि दरबारका कर्मचारीहरूले राजाको आँखा पारिदिए। रणबहादुरले जनकपुरकी ती ब्राह्मण विधवालाई दरबारमा ल्याएर राखेका थिए। कान्तवतीले जिद्दी भने अर्कै थियो। उनले भनेकी थिइन्, "मैले तपाईँसँग बिहे गरेर दरबारमा कैद भए पनि मेरो जात जान्छ। म त जमिन्दारकी छोरी हुँ। म उतै कसैसँग बिहे गरेर स्वच्छन्दतापूर्वक जीवन बिताउनेछु।" केही महिना दरबारमा रहेपछि पनि कान्तवती र राजा रणबहादुर दुवैको मन फेरिएन। अन्तत: आजित भइसकेकी कान्तवतीले प्रस्ताव राखिन्- आफूलाई रानी बनाउने र आफ्ना छोरालाई राजगद्दी दिने। रानीको इच्छाका आधारमा रणबहादुरले छोरा जन्मिएको १७ महिनामै रानीको आग्रहमा पशुपतिनाथको धर्मशीलालाई छोएर, सात पुस्ता भाक्दै गद्दीत्यागको धरपत्र गराएका थिए। आफू भने रानीसहित जोगी हुन भन्दै पशुपतिमा गएर बसे। तर त्यहाँबाट समेत उनले आफ्नो अधिकारको अभ्यास भने रोकेनन्। तर पुन: शक्तिमा फर्कन उनमा धर्मसङ्कटको अवस्था थियो। राजेन्द्रविक्रम शाह (सन् १८१३-१८८१) रणबहादुर शाहले खडा गरेको नजिरका आधारमा राजा राजेन्द्रकी कान्छी पत्नीले समेत आफ्ना छोरालाई राजगद्दीको माग गरेपछि नेपालमा सन् १८४६ (१९०३ साल)मा कोतपर्व घटेको थियो। राजा राजेन्द्रका दुईवटी रानीहरू थिए। जेठो छोराले गद्दी सम्हाल्ने परम्पराकै आडमा जेठी रानी साम्राज्ञलक्ष्मीदेवीका छोरा सुरेन्द्र युवराज भए पनि कान्छी रानी राज्यलक्ष्मीदेवीले आफ्ना छोरालाई राजा बनाउन खोजिरहेकी थिइन्। राजा दुवैका सामु निरीह देखिए। त्यो महाभारतमा दशरथले सामना गरेको अवस्थाजस्तो थियो। जेठी रानीको मृत्यु भएपछि भने उनलाई केही सहज भयो। उनले कान्छी रानीलाई अधिकार र जेठा छोरालाई युवराजको पदवी दिए। तर अधिकार पाएकी रानीले आफ्नो पुरानै मागमा दरबारभित्र कित्ताकाट गर्न लागिन्। त्यसरी दरबारमा सुरु भएको झगडाको आडमा कोतपर्वमार्फत् जङ्गबहादुरको उदय भयो। राजा गद्दीत्याग गरेर काशी जान बाध्य पारिए। त्यसपछि जङ्गबहादुरले सुरेन्द्रविक्रम शाहलाई राजा बनाए। पछि जङ्गबहादुरलाई मार्न भन्दै राजेन्द्रविक्रम दलबलसाथ आउँदा अलौ पर्व भएको इतिहास छ। त्यसपछि राजेन्द्रविक्रम दरबारमा बन्धक बनाइए। ज्ञानेन्द्रविक्रम शाह (सन् १९४७) शाहवंशका अन्तिम राजा ज्ञानेन्द्रले २०६२/६३ मा भएको जनआन्दोलनबाट पुर्नस्थापित भएको संसद्ले गणतन्त्र घोषणा गरेपछि त्यसलाई स्वीकार्दै गद्दीत्याग गरेका थिए। विसं २०५८ जेष्ठ १९ गते नारायणहिटी राजदरबारमा भएको हत्याकाण्डमा राजा वीरेन्द्रको वंशनाश भएपछि उनका माइला भाइ ज्ञानेन्द्र राजा बन्न पुगेका थिए।