नेपाल भारत सम्बन्धः परराष्ट्रमन्त्रीको भारत भ्रमणका बेला खोप र सीमा सहितका मुद्दामा छलफल हुने
परराष्ट्रमन्त्री प्रदीपकुमार ज्ञवालीको बिहीवारबाट सुरु हुने भारत भ्रमण कोभिड १९ सहकार्य र नेपाल भारत सीमा सहितका विषयमा केन्द्रीत हुने नेपालको परराष्ट्र मन्त्रालयले जनाएको छ।
मङ्गलबार साँझ विज्ञप्ति जारी गर्दै परराष्ट्र मन्त्रालयले मन्त्री ज्ञवालीले नेपाल भारत संयुक्त आयोगको बैठकमा भाग लिन बिहीबारदेखि शनिबारसम्म भारतको भ्रमण गर्ने उल्लेख गरेको छ। नेपालमा प्रतिनिधिसभाको विघटनपछि विकास भइरहेका घटनाक्रमका माझ परराष्ट्रमन्त्रीबाट हुन लागेको भारतको यो भ्रमणलाई अर्थपूर्ण रूपमा हेरिएको छ। कतिपयले आगामी वैशाखमा चुनाव गराउने घोषणा गरेको यो सरकार कामचलाउ भइसकेको भन्दै यसले महत्वपूर्ण सवालहरूमा निर्णय गर्न नसक्ने बताइरहेका छन्। नयाँ दिल्लीमा रहँदा परराष्ट्रमन्त्रीले आफ्ना समकक्षीसँगै संयुक्त आयोगको बैठकमा भाग लिने बाहेक उच्चस्तरीय भेटवार्ताहरू गर्ने पनि परराष्ट्र मन्त्रालयको विज्ञप्तिमा उल्लेख छ। भ्रमणका मुद्दा के? नेपाल भारत संयुक्त आयोगको छैठौँ बैठकका क्रममा नेपाल भारत सम्बन्धका कैयौँ विषयहरूमाथि छलफल हुने परराष्ट्र मन्त्रालयले जनाएको छ। त्यसमा व्यापार, पारवहन, उर्जा, सीमा, कोभिड-१९ सहकार्य, पूर्वाधार र सम्पर्क सञ्जाल, लगानी, कृषि, पर्यटन, संस्कृति सहितका विषय पर्ने उल्लेख गरिएको छ। यसअघि सार्वजनिक रूपमा प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले परराष्ट्रमन्त्री ज्ञवालीको भ्रमणका क्रममा "नेपालले भारतले अतिक्रमण गरेको भूमी भन्दै आएको लिपुलेक, कालापानी र लिम्पियाधुरा क्षेत्र फिर्ता गराउने विषयमा कुराकानी हुने" बताएका थिए। नेपालको प्रतिनिधिमण्डलमा भारतका लागि नेपाली राजदूत, परराष्ट्र मन्त्रालयका सचिव, स्वास्थ्य मन्त्रालयका सचिव सहित अरू वरिष्ठ अधिकारी सहभागी हुने परराष्ट्र मन्त्रालयले जनाएको छ। अघिल्लो वर्ष काश्मीरको विशेष हैसियत समाप्त पार्ने क्रममा भारतले कालापानी क्षेत्र सहितको भूभाग समेटेर नक्सा जारी गरेपछि नेपालले विरोध जनाएको थियो। त्यसपछि दुवै देशबीच कूटनीतिक स्तरमा चिसोपन देखापरेको थियो। उक्त विवादपछि भारततर्फबाट त्यहाँका बाह्य गुप्तचर निकायका प्रमुख, स्थल सेनाध्यक्ष र परराष्ट्र सचिवले नेपालको भ्रमण गरेका छन्। ज्ञवालीको भ्रमण उक्त विवादयता नेपालको तर्फबाट भएको सबैभन्दा पहिलो उच्चस्तरको भ्रमण हो। नेपाली राजदूत यसो भन्छन्? नयाँ दिल्लीबाट बीबीसीलाई प्रतिक्रिया दिँदै भारतका लागि नेपाली राजदूत निलाम्बर आचार्यले भ्रमणको तयारी लगभग पुरा भएको जानकारी दिए। उनले भने, “नेपालका तर्फबाट एउटा अन्तरालपछि भ्रमण भइरहेकाले यसको महत्व छ। यो भ्रमणले हाम्रो सम्बन्धलाई समीक्षा गर्नुको साथै राम्रो सम्बन्धलाई अझ राम्रो बनाउँछ भन्ने मेरो विश्वास छ।” कतिपय भारतीय सञ्चारमाध्यमहरूले परराष्ट्रमन्त्री ज्ञवालीको भ्रमणमा नयाँ दिल्लीले नेपाललाई कोभिड-१९ को महामारीसँग जुझ्न खोपहरू उपलब्ध गराउने प्रतिबद्धता व्यक्त गर्ने उल्लेख गरेका छन्। नयाँ दिल्लीस्थित राजदूत आचार्यले त्यसबारे भारतीय पक्षसँग आफूले कुराकानी गरेको र नेपालले खोप प्राप्त गर्नेमा आफू आशावादी रहेको बताए। गएको डिसेम्बर महिनामा परराष्ट्रमन्त्री ज्ञवालीले आफ्ना भारतीय समकक्षी एस जयशंकरलाई पत्र लेख्दै नेपालको कूल जनसंख्याको २० प्रतिशतका लागि खोप प्राप्त गर्न सहयोग गर्न अनुरोध गरेका थिए। राजदूत आचार्यले भारतमा अक्सफर्ड-एस्ट्राजेनेकाको खोप उत्पादन गरिरहेको कम्पनी सिरम इन्स्टिच्युट र भारतकै घरेलु खोप निर्माता भारत बायोटेकका प्रतिनिधिहरूसँग छलफल गरेका छन्।