Россия ҳали ҳам таҳдидми? - Путин, дунё ва геосиёсат, Rossiya, Putin, O‘zbekiston, dunyo, yangiliklar
Россия ҳали ҳам таҳдидми? - Нато ҳозир ҳам худди шундай фикрда. Россия ва Хитой таҳдидан хавотирда. Бунга қатъий қарши турмоқчи. Аммо нималар қилмоқчи?
Украина воқеаларидан кейин Нато ўзининг шарқий чегараларини мустаҳкамлади, Болтиқбўйи давлатлари ва Польшага қўшимча бўлинмаларини юборди Россия сўниб бораётган қудратли давлат, аммо у ҳали ҳам хавфли. Нато блоки унга қарши қатъий, аммо дўстона муносабатда бўлиши, муаммоларга кўз юмган ҳолда Москва билан одатий ҳамкорликка қайтишга уринмаслиги керак - бу сўзлар Натонинг кейинги ўн йилга мўлжалланган стратегиясига оид янги ҳисоботда айтилган. "Иқтисодий ва ижтимоий мезонларга кўра, Россия нураб бораётган қудратли давлат, лекин у ўзининг ҳудудий тажовузкор бўла олишини кўрсатди ва яқин ўн йил ичида Нато учун асосий таҳдид бўлиб қолиши мумкин", дейилади сешанба куни иттифоққа аъзо давлатлардан келган экспертларнинг Германиянинг собиқ мудофаа вазири Томас де Мезьера ва АҚШ Давлат котибининг собиқ муовини Уэсс Митчелл бошчилигидаги гуруҳи ҳисоботида. Ҳисобот муаллифлари Россия таҳдидларига қарши туриш учун Нато имкониятларини кучайтириш, Натога қўшилишни истаган Украина ва Грузия билан ҳамкорликни кенгайтириш ҳамда Москвага қарши янада қаттиқроқ санкцияларга тайёр туришни таклиф қилмоқда. Ҳисобот Нато раҳбарияти учун Бош котиби Йенс Столтенберг ташаббуси билан Альянснинг 2030 йилгача бўлган кейинги ўн йиллик стратегияси бўйича бошланган муҳокамалар доирасида тузилган. "Мен [иттифоқ стратегияси ва ҳисоботнинг мазмунини] фуқаролик жамияти, парламентарийлар, ёш раҳбарлар, хусусий сектор ва, албатта, Нато иттифоқчилари билан маслаҳатлашишни давом эттираман. Кейин Нато раҳбарларига келаси йилги учрашув учун ўз тавсияларимни тайёрлайман" деди Столтенберг сешанба куни Альянс Tашқи ишлар вазирлари йиғилишининг биринчи куни якунлари бўйича ўтказилган матбуот анжуманида. Ҳисобот муаллифлари 2010 йилда эълон қилинган "Нато стратегик концепцияси"да Россия билан стратегик шериклик мақсади қўйилганини, Хитой эса умуман тилга олинмаганини эслатмоқда. Ўшандан бери кўп нарса ўзгарди, деб ёзади экспертлар: биринчидан, Россия Ғарбнинг шериклик таклифларини рад этди, иккинчидан, Хитой етакчи кучга айланди ва Нато мамлакатлари манфаатларига таҳдид солишни бошлади. Ушбу 67 бетлик янги ҳисоботда Россия 101 марта, Хитой 104 марта тилга олинган. Тўғри, муаллифлар ҳали ҳам Россияни биринчи ўринга қўйган, чунки, улар тушунтирганидек, у яқин ва Альянс аъзоларига бевосита хавф туғдиради. Туркия президенти ҳисобот муаллифлари тавсияларини ўзи билганича амалга ошириб келади Ҳисоботда Натонинг Россияга қарши илгари сурилган даъволари, хусусан, "Қримни ноқонуний ва ноҳақ қўшиб олиб, Украинанинг шарқий қисмига бостириб кирди ва босиб олди", Грузиянинг халқаро тан олинган ҳудудининг бир қисмини эгаллашда давом этмоқда, Грузия ва Украинанинг Нато билан яқинлашишига тўсқинлик қилмоқда. Болтиқ денгизи, Қора денгиз, Арктика ва умуман "Cовет даврида ҳукмронлик қилган ҳудудлар устидан гегемонликка интилмоқда". Бундан ташқари, муаллифлар Россиянинг қурол-яроғ назорати тўғрисидаги шартномалардан чиққани ва Нато мамлакатлари ҳудудида кимёвий уруш воситаларидан фойдаланганини эсга олган (Буюк Британияда Сергей ва Юлия Скрипалларнинг заҳарланиши назарда тутилган, аммо уларнинг исмлари айтилмаган). Экспертлар Натога Россияга нисбатан "икки йўналишли" сиёсатни давом эттириш ва ривожлантиришни тавсия этган, яъни Россиянинг таҳдидларига қатъий қарши туриш, шунингдек, агар Москва қабул қилса, тарангликни юмшатишга уриниш. Санкцияларни жадал кучайтириш "Альянс Россиянинг тажовузкор хатти-ҳаракатлари учун жазони оширадиган (масалан, Россиянинг хатти-ҳаракатларига, унинг Украинадаги махфий ҳаракатларини фош қилишига қараб, санкциялар муддатини шунчаки узайтириш ўрнига, келишилган ҳолда кучайтириш) динамик режани муҳокама қилиши, шу билан бирга, қурол яроғларни назорат қилиш ва хавфни камайтиришга қаратилган муросага келтирувчи сиёсий ишораларни қўллаб-қувватлаши керак", дейилади ҳисоботда. Муаллифлар, шунингдек, Россиянинг "гибрид" таҳдидлари, шу жумладан, ахборот соҳаси ва киберфазодаги таҳдидларини ҳам эслатиб, Натога сиёсатчилар, ҳарбийлар, экспертлар ва жамоат арбобларининг ушбу мавзу бўйича учрашувларини тез-тез ва мунтазам равишда ўтказиб туришни таклиф қилган. Ҳисобот устида ишлаган экспертларнинг таъкидлашича, янгиланган геосиёсий қарама-қаршилик муҳитида Нато альянси ўзининг ички бирлигини сақлаши ва мустаҳкамланиши керак. "Натога таҳдидлар кўлами катталиги сабабли, айниқса, Россия ва Хитойнинг бир вақтнинг ўзида геосиёсий ва мафкуравий чақириғи олдида устувор масалалар бўйича сиёсий бирлик зарур." Ҳамжиҳатлик истаги Экспертлар бу бирликка амалда қандай эришиш мумкинлиги ҳақида гапирмаган, фақат иттифоқчи мамлакатларни демократик тамойиллар ва иттифоқчилик мажбуриятларига содиқ бўлишга, ҳарбий мажбуриятларга оид ваъдаларини бажаришга, шунингдек, фақат ўзини ўйлаб вето ҳуқуқидан фойдаланмасликка чақирган. Ҳисоботда бунга аниқ мисоллар келтирилмаган, аммо "Reuters"нинг эслатишича, Венгрия бир пайтлар Натонинг Украина билан, Туркия эса Исроил билан ҳамкорлигини кенгайтириш режаларига халал берган. Сўнгги йилларда Альянсда кўпчилик АҚШ президенти Дональд Трамп ва Туркия президенти Ражаб Тоййиб Эрдўғаннинг хатти-ҳаракатлари ва баёнотларини Натонинг бирлигига таҳдид деб ҳисоблади, аммо бу мамлакатлар ва уларнинг раҳбарлари исми ҳисоботда бевосита тилга олинмаган. Ҳисобот муаллифлари бирдамликка чақириб, Альянс аъзолари ҳатто келиша олмаганда ҳам, агар зарур бўлса, биргаликда ҳаракат қилишлари керак, демоқда. "Нато мавжуд тузилмалари ичида коалициялар тузиш учун имкон берадиган механизмни яратиши керак. Бундан кўзланган мақсад иттифоқдош мамлакатларга операцияларда иттифоқ номидан, ҳатто барча иттифоқчилар ушбу операцияларда иштирок этишни хоҳламаган тақдирда ҳам рухсат беришдир", дейди маъруза муаллифлари. BBCUZBEK.COM билан Telegram орқали +44 7858860002 номери билан боғланинг. Telegram каналимиз: https://t.me/bbcuzbek