"Тенгсиз донишмандлик": Трамп Туркия иқтисодиётини буткул вайрон этиш билан таҳдид қилди
АҚШ президенти Доналд Трамп Twitter'даги ўз саҳифасида қолдирган хабарида агар Туркия унинг «буюк ва чексиз донолиги» бўйича «чегарадан чиқувчи» бирор амалга қўл урса, мамлакат иқтисодиётини «буткул вайрон этиш» билан таҳдид қилди.
Жаноб Трамп «чегарадан чиқиш» жумласи билан айнан нимани назарда тутгани номаълум, аммо мазкур таҳдид АҚШнинг Сурия шимолий-шарқидан ўз қўшинларини олиб чиқиш бўйича кутилмаган қарори ва Туркиянинг Сурия шимолидаги курдларга қарши ҳарбий амалиётга тайёргарлик кўриши фонида юзага чиққан. Курд қуролли кучлари Суриядаги Исломий Давлатга қарши урушда АҚШнинг муҳим иттифоқчиси бўлиб келган эди. Бироқ Туркия курд жангчиларини террорчилар ўлароқ кўради. АҚШ қўшинларининг олиб чиқилиши, эндиликда, Туркияга курдларга қарши ҳужум уюштиришда қўл келиши мумкин. Президент Трамп позицияси Аввалига - душанба куни - жаноб Трамп ўзининг АҚШни «туганмас аҳмоқона урушлардан олиб чиқиш» учун сайланганини ёзиб, твит қолдирган. Якшанба куни президент Ражаб Таййип Эрдўғон билан бўлган телефон суҳбати ортидан эса Оқ Уй Туркия ўзининг «Сурия шимоли томон узоқ вақт режалаштирган амалиёти» бўйича тайёргарликларни давом эттириши ҳамда АҚШ қуролли кучлари «мазкур ҳудудда ортиқ қолмаслиги»ни маълум қилган. Суриядаги курд иттифоқчилар ва АҚШнинг ўзидаги турли сиёсий доиралар президент Трампнинг Сурияга оид бу қарорини кескин танқидга тутганидан сўнг Доналд Трамп Туркияни ўз қароридан фойдаланиб қолишга интилмасликдан огоҳлантирган ҳамда мамлакат иқтисодиётини «буткул вайрон этишга қодир» эканини таъкидлаган. Президент Трампнинг таҳдидли твитлари ортидан Пентагон сўзчиси Жонатан Ҳофман АҚШ Мудофаа вазирлиги ҳам Туркияга Шимолий Сурияда ўтказилажак ҳарбий амалиётлар дастакланмаслигини «аниқ тушунтиргани» ҳақида хабар берган. Ўтган йили АҚШ Туркиянинг айрим маҳсулотлари учун тарифларни оширган ва мамлакатнинг юқори мартабали қатор расмийларига нисбатан санкциялар жорий қилган эди. Туркия Сурияда нима истамоқда? Яқинда ўтган БМТ Бош Ассамблеясида президент Эрдўғон Туркия Сурия билан чегарада ўз назоратига олишни истаётган узунлиги 480 километр ва Сурия томон 30 километр кириб борувчи «хавфсиз ҳудуд» харитасини намойиш қилган эди. Шунингдек, ҳозирда Туркияда яшаётган 3.6 миллион суриялик қочқинларнинг 2 миллионга яқини мазкур ҳудудга кўчирилиши ҳам айтилган эди. Бироқ Туркия ўзининг Сурия шимолидаги асосий мақсади «сурияликларнинг ўзи ва минтақа тинчлиги учун зарур хавфсиз ҳудуд» яратиш эканини иддао қилсада, у шимолий-шарқий Сурия билан чегара бўйлаб ўрнашиб олган курд жангчиларига ҳужум уюштириш билан мунтазам таҳдид қилиб келади. Туркия асосан Сурия Демократик Кучлари (SDF) дохил бошқа курд қуролли гуруҳларини ўз ҳудудида ўттиз йилдан буён тақиқ остида бўлиб келган ва Курд Автономияси учун курашган Курдистон Ишчилар Партиясининг кенгайтирилган кўриниши, дея ҳисоблайди. Сешанба куни Эрон ҳам Туркиянинг Сурия ҳудудидаги ҳарбий ҳаракатларига қарши эканини алоҳида айтиб чиққан. Эрдўғон Россия билан АҚШга қарши бирлашадими? Трамп Эрдўғонни ғалабаси билан табриклади АҚШ Туркия иқтисодиётини чўктира оладими? Чегарадаги ҳолат қандай? SDF кучлари ҳам Туркия таклиф қилаётган «хавфсиз ҳудуд»нинг ичкариси, ҳам ташқарисида жойлашган бир қанча қочқинлар ва ИШИД жангариларининг эҳтимолий оила аъзолари учун қурилган жамлоқларни назорат этади. ИШИД жангариларининг яқинлари, дея кўрилган маҳбуслар ҳудуд ичидаги Айн Исса ва Рож жамлоқларида сақланади. Курд кучлари расмийлари ҳибсда сақланаётган аёллар ва болаларнинг судга тортилмаслигини билдириб, хорижликларни ўз юртига қайтариш йўлида халқаро ҳамжамият жуда суст ҳаракат қилаётганини таъкидлаб келади. Оқ Уйга кўра, агар Туркия SDF назорати остидаги ҳудудларни эгаллаб олса, у ҳолда жамлоқларда сақланаётган Исломий Давлат жангарилари учун Анқаранинг ўзи жавобгар бўлади. BBCUZBEK.COM билан Telegram орқали +44 7858860002 номери билан боғланинг. Telegram каналимиз: @bbcuzbek