Россия ва Беларусь: Путин ва Лукашенкога икки аёл қарши турди - Rossiya, Belarus, yangiliklar
Россия ва Беларусь: Путин ва Лукашенкога икки аёл қарши турди - бу икки аёлдан бири Россиянинг ўзидан. У Беларусдаги ҳодисалар бир кун Россиянинг ҳам бошига тушишига ишонади...
Светлана Алексиевич ва Людмила Улицкая жим турмасликка чақиришмоқда Ҳукуматга қарши ҳафталаб давом этган намойишлар Президент Лукашенкони қўшни Россияга бориб, эски иттифоқчи - Владимир Путиндан дастак тилашга мажбур қилди. Аммо мухолифат ҳам тинч турмади, улар ҳам руслардан ёрдам сўради - беларуслик Нобель лаурети Светлана Алексиевич русларга мурожаат қилиб, беларусь намойишчиларини қўллаб қувватлашга чақириб мактуб ёзди. У мактубига камида битта одамдан жавоб олди - дангалчи ёзувчилардан ва Кремлин танқидчиси Людмила Улицкая. Людмила Улицкая Би-би-сига нима учун намойишчиларни ҳурмат қилиши ва улар бир кун келиб Москва кўчаларида ҳам кўриниши ҳақида гапирган: "Нега сукут сақлаяпсизлар? - деб хитоб қилинади мактубда - Бу кичик мағрур халқ топталаётганини кўра туриб, нега гапирмайсиз? Биз ҳозир ҳам биродарлармиз." Нобель лауреати бўлган бeларусь ёзувчиси Светлана Алексиевич қўшни Россиянинг маданий элитасидан Беларусдаги намойишчиларни қўллаш учун ўз таъсиридан фойдаланишни ана шу шаклда сўради. У рус зиёлиларини Кремлни Беларуснинг авторитар президенти Александр Лукашенкога ёрдам бермасликка кўндиришга чақирди. Қайсидир даражада у бунга муваффақ бўлмади. Ҳукуматга қарши намойишлар бошланганидан бир неча ҳафта ўтгач, Президент Лукашенко душанба куни Россияга борди ва у ердан Президент Путиннинг 1.5 миллиард долларлик дастаги ва намойишлар назоратдан чиққудек бўлса, рус полиция кучлари мамлакатга киритилиши ҳақидаги ваъдаси билан қайтди. Аммо Алексиевичнинг хитоби кар қулоқларгагина бормаган эди - Россиянинг таниқли ёзувчиларидан бири Людмила Улицкая оммавий жавоб қайтарди. У намойишчиларга ўз ҳурматини изҳор қилди ва, эҳтимол кутилмаган шаклда, ҳозир Беларусда бўлаётган воқеалар Россияда ҳам юз беришига ишонишини билдирди. Путиннинг дангалчи танқидчиси ва сўз эркинлиги учун курашчи Улицкая Би-би-си Рус хизматига Беларусдаги намойишлар ва Россия келажаги борасидаги умидлари ҳақида гапирган. Кремлиннинг қўрқмас танқидчиси Улицкая Путинга қарши Москвада бўлиб ўтган 2012 йилги намойишлар пайтида 76 ёшли Улицкая Россиянинг халқаро миқёсда тан олинган ёзувчиларидан биридир. У 2002 йили Россиянинг "Букер" мукофотини олган, 2011 йилда Симона де Бовуар мукофотини ва Франциянинг "Шараф легиони"ни олган. Унинг романлари 25дан ортиқ тилга ўгирилган, улар орасида машҳурлари "Иаков нарвони" ва "Катта яшил чодир" романларидир. Улицкая, адабиётдаги муваффақиятларига қўшимча, эҳтимол унгагина хос шаклда, Кремлиннинг танқидчиси сифатида дангалчи ва қатъий мавқеи билан ҳам таниқли. Унинг бу мавқеи кейинги ўн йилликлардаги Россиядаги барча ҳукуматларга нисбатан ҳамдир - "Ҳеч қандай сталинизм, ундан кейинги барча етакчилар, пост совет ҳукуматлари, Путинники ҳам." Аммо у ёрқинроқ келажак бўлишига ишонади. Келажак учун намуна Улицкая сўзларини қатъий ифодалайди. Шуниси аниқ, Беларусь намойишчилари "ҳокимиятга ўч, таълим кўрмаган, тор фикрли" Президент Лукашенкога бўлак тоқат қилмайди. У, шунингдек, Беларусь ҳозир бошидан ўтказаётган ҳодисалар бир кун Россиянинг ҳам бошига тушишига ишонади. "Мен сизга ўзимнинг юракдан саломимни йўллайман. Сизга соғлиқ, куч, жоҳил ва касал ҳукуматдан холи мамлакатда яшашингизни тилайман. Ва ўзим учун ҳам, қадрлигим, айни шуларни тилайман," деган у Би-би-сига Алесиевичга ёзган мактубидан иқтибосан. "Биз учун ўтган ҳафталарда Беларусда кечган воқеалар Россиянинг яқин келажаги учун намунадир. Ва бу жуда яхши намуна," деган у. У "мамлакат раҳбари қароргоҳи олдида минглаб йиғилган, тинч, дўконлар ойналарини синдирмай, машиналарни ёқмай, нўноқ диктатор тамсил қилган ҳукуматнинг ёвуз иштаҳаси" қўзғайдиган провокацияларга учмай "норозилигини билдирган"ларнинг ўзини муносиб тутганини мақтади. Улицкаянинг айтишича, Беларусь воқеалари унга ва унинг дўстларига қаттиқ таъсир қилган. "Биз бўлаётган воқеаларни таранг ҳаяжон билан кузатяпмиз. Биз қамоққа олишлар ҳақида биламиз, янги, ажойиб етакчилар пайдо бўлаётганини кўриб турибмиз ва биз сизнинг юртингиз бошдан кечираётган бу тажриба эртага бизнинг ҳам юртимизда бўлиши мумкинлигини тушунамиз. Қайтмас мухолифат Россияда йиллардирки мухолифатнинг бирлиги бўлмади ва шунинг учун улар ҳукуматга самарали шаклда қарши тура олмади, дейди Улицкая. Беларусь мухолифати ҳам эҳтимол айни шу муаммолардан йиллар бўйи азият чекиб келган эди, Александр Лукашенкони 26 йиллик ҳокимиятидан сўнг уни ўрнидан четлатишга уриниш бир неча марта муваффақиятсизликка учраган. Аммо ҳозир янги турдаги мухолифат пайдо бўлди - афтидан спонтан шаклда - ҳеч қандай ягона етакчисиз, аммо ўзгаришга бўлган кучли ва қатъий истак билан пайдо бўлди. Ўзининг 26 йиллик ҳокимиятига бўлаётган таҳдидларни бартараф қилиш учун Президент Лукашенкога Россия дастаги керак. Беларусь: муҳим фактлар Беларусь қаерда? - Шарқда собиқ доминант қудрат Россия, жанубда Украина. Шимол ва ғарбда Европа иттифоқи ва НАТО аъзолари Латвия, Литва ва Польша. Нега бу муҳим? - 9.5 миллион аҳолиси бор бу давлат ҳам Украина каби Россия ва Ғарб ўртасидаги қарама-қаршилик ўртасида қолган. Россия иттифоқчиси Президент Лукашенко "Европанинг сўнгги диктатори", дея тилга олинади. У 26 йилдан буён ҳокимиятни ўзида сақлаб келмоқда, иқтисодни давлат қўлига топшириб қўйган, мухолифатга қарши цензура ва полиция таъқибидан фойдаланиб келади. У ерда нима бўляпти? - У ерда катта мухолифат ҳаракати янги, демократик бошқарув ва иқтисодий ислоҳотларни талаб қилмоқда. Жаноб Лукашенко тарафдорлари эса, унинг қаттиққўл бошқаруви мамлакатда барқарорликни таъминлаганини айтади. Сўнгги озод аъзо Алексиевич ёзувчи ва суриштирувчи журналист, у 2015 йили адабиёт соҳасида Нобель мукофоти соҳиби бўлган. Стокгольмда мукофот эгасини эълон қилар экан, Швеция Академияси раиси Сара Даниус унинг асарлари ҳақида "замонамиздаги жасорат ва уқубатга қурилган монумент", деди. У Беларусь пойтахти Минскда яшайди ва 9 августдаги сайлов натижалари норозилик келтириб чиқаргандан буён мухолифат намойишларида фаол. Ёзувчининг мухолифат Мувофиқлаштирувчи кенгашининг сўнгги озод аъзоси сифатида халқаро ҳамжамиятдан ёрдам сўраб қилган мурожаати интернетда эълон қилинди. Унинг мухолифатдаги дўстлари ва ҳаммаслаклари ҳақида "ҳаммаси қамоқда ёки мамлакатдан чиқариб юборилган," дейди у. Август охирида Алексиевичнинг ўзи ҳам ҳукумат расмийлари томонидан сўроқ қилишга чақирилган, аммо кейинроқ қўйиб юборилган. Бунга жавобан у номаълум одамлар эшик қўнғироғини чалаётгани ҳақида билдиргач, бир гуруҳ Ғарб дипломатлари унинг квартирасига келишган эди. Улар бир соатча у билан бўлиб, бирга тушган суратларини ижтимоий тармоқларга жойлашган. Шунга қарамай, у қамоққа ташлашлар ва босимлар мухолифатни йўлидан қайтара олмайди, деб таъкидлаган. "Аввал улар мамлакатимизни босиб олишди, энди эса энг яхшиларимизни қўлга оляпти. Аммо сафларимиздан олиб кетилганлар ўрнини юзлаб бошқа одамлар тўлдиради," дейди у. "Лукашенко "Мен кўча билан гаплашмайман" деди. Аммо кўчалар ҳар якшанба ва ҳар куни норозилигини билдириб чиқаётган юз минглаб одамларга тўляпти. Бу кўча эмас, бу халқ." BBCUZBEK.COM билан Telegram орқали +44 7858860002 номери билан боғланинг. Telegram каналимиз: https://t.me/bbcuzbek