Тожикистонлик меҳнат муҳожирининг кундалиги- тўртинчи ҳикоя
Путинга инсоф берсин!
Муҳожирларнинг уйда қолган яқинлари Путинни дуо қилишади Мен Москвадан уйга қайтмасимдан бир ойча илгари – ноябр ойи бошларида Тожикистонда президент сайлови бӯлиб ӯтганди. Тӯғриси, мен кӯпчилик тӯпланган давраларда, йиғинларда айни шу сайлов борасида гап бӯлишини кутардим. Лекин одамлар нимагадир ӯтган сайлов тӯғрисида гапиришмасди. Бир-икки марта қулоғимга Имомали Раҳмоннинг президентликка қайта сайлангандан кейинги бир ваъдаси ҳақидаги гаплар чалинди. «Мен ӯз қулоғим билан эшитдим, президентимиз сизларга сюрпризимиз бор, дедилар. У қандай сюрприз бӯлсайкин? Менимча, светни кечаю кундуз бериб қӯйишар…» Олтмиш ёшга яқинлашган қӯшнимиз айтган бу гапни яна бир неча кишидан эшитдим. Уларнинг кӯпчилиги президентнинг бу сӯзларини телевизорда эшитганини айтарди… Ана шундай, ӯтган сайлов, ундан кейинги кутилаётган ӯзгаришлар ҳақида ҳеч ким ҳеч нарса гапирмасди. Ҳатто вазирлар, вилоят ва туман раҳбарларини алмаштиришлар ҳам одамлар учун оддий бир воқеадек эди. Кексалар ҳам, ӯрта ёшлилар ҳам, ёшлар ҳам кӯпроқ Россия ва унинг президенти ҳақида гапиришарди. «Рассия тинч бӯлишини Худодан сӯраймиз» Уйда бирга нонушта қилгач, акам билан қабристон зиёратига отландик. Кӯчамиздан катта йӯлга чиқишимиз билан уч киши қӯл кӯтарди. - Қаергадир шошаётган кӯринишади, олиб кетамиз, - деди акам машинани йӯл четида тӯхтатар экан. – Аъзам ака, қани ӯтиринглар! Орқа ӯриндиққа ӯтирган йӯловчилар биз билан ҳол-аҳвол сӯрашди-да, афтидан, машина кутиб турган пайтларидаги узилиб қолган суҳбатни давом эттиришди. - Алишер, фақат мен эмас, отамлар, онамлар ҳам Рассия тинч бӯлишини Худодан сӯрай-миз. Айтинг, шу бегуноҳ одамларни портлатиб юбориш мусулмоннинг ишими? – деди Аъзам ака деганлари. - Мен ҳам шуни айтаманда, ана ӯша Волгограддаги портлашда ӯзимизнинг Регардан бир ӯзбек киши, яна битта ҳамюртимиз ҳалок бӯлган деб эшитдим. - Рассиянинг катталари бунга қарашармиди, - деди оғир оҳ тортиб Аъзам ака. – Нима Масквадаги бозорда ӯрис болани бизнинг одамлар ӯлдиришибдими? Шу баҳона ҳаммаёқ-ни тит-питини чиқаришди. Арзимас баҳоналар билан тожикларни, ӯзбекларни, қирғизлар-ни Рассиядан ҳайдай бошлашди. - Кеча мен телевизорда кӯрдим, - суҳбатга қӯшилди ҳалидан бери жим ӯтирган учинчи одам. – Масквада бизникилар яшаётган уйларга омончилар бостириб киришди. Ҳе йӯқ, бе йӯқ, ишдан кейин чарчоқ ёзиш учун дам олиб ётган йигитларимизни кӯчага ҳайдаб чиқа-ришди. Битта уйдан йигирматача ӯзбекистонликни сен бошқа ерда рӯйхатдан ӯтгансан, нега бу ерда яшаяпсан, деб сӯроққа тутишди. Энди бизнинг йигитларни ҳам, ӯзбекистон-ликларни ҳам беш йилгача Рассияга киритмас эканлар. Мен шу лаҳза Домодедовода самолётдан тушган тожикистонликларни орқага қайтариб юборишларини эсладим. - Беш йил дейсизми, - сӯзларини чертиб-чертиб деди Алишер. – Буниси ҳам кам экан уларга. Энди ӯн йилга чӯзишмоқчи. - Ишқилиб, Путинга инсоф берсин-да, – деди яна оҳ тортганча Аъзам ака. – Шунча одам Тожикистонга қайтиб келса, нима бӯлади? Йиғиб-терганини бир йил ер, икки йил ер, ту-зук иш бӯлмаса, ер эгалланган, бозор эгалланган… - Ҳа, тӯғри айтасиз Аъзам ака, Путинга инсоф берсин, - энди Алишер ҳам оҳ тортди. Мен одамларимизнинг Путинга инсоф беришларини кӯп эшитдим. Ҳатто дуо қилганларида ҳам Путинга инсоф тилашарди. Қабристон зиёратида Аъзам акалар тушиб қолишгач, қабристон томонга қараб кетдик. Отамнинг қабрларини зиёрат қилиб, фотиҳа ӯқиганимиздан сӯнг қабристондан чиқар эканмиз, янги қабрлар кӯпайиб кетганини кӯрдим. - Худо берган умр. Лекин ёшлар, ӯрта ёшлилар кӯп ӯляпти-да, – деди акам нигоҳимдаги безовталикни сезгандайин. – Шунча катта қабристон тӯлай деди. Қишлоқда яна тӯртта қабристон бор… Сен Москвага кетганингдан буён Россиядан қишлоққа тӯққизта ӯлик келди. Йилига учтадан… Ҳаммаси йигирма-ӯттиз ёшдаги йигитлар, қизлар. Анови Чуқур-маҳалладаги ӯн саккизга кирган йигитнинг қабри. Ака-ука Москвада, қурилишда бирга ишлашар экан. Фалокат оёқ остида, дейдилар. Йигирма ёшли ака тирик қолибди. Ука ӯша заҳотиёқ жон берибди. Манови қабрда ётган йигит йигирма бирга кирган экан. Ишга эртароқ чиқаман, дея гараждаги машинада ухлаб қолибди. Газда димиқиб ӯлибди… Ке, ӯтир, бу йигитларга бир фотиҳа ӯқийлик… Акамнинг айтишларича шу қишлоқнинг ӯзидан четга чиқмай ишлаб юрганлар орасида ҳам ӯлим кӯпайибди. «Юрак хуружи, қон босимининг бирдан ошиб кетиши, қанд касал-лиги кӯпайган. Шу икки йил орасида мен билган ӯнтача одам инфаркт, инсулт бӯлиб оламдан ӯтди. Уларнинг ҳаммаси тирикчилик машаққатларининг оқибати. Буниси бир тараф, туппа-тузук эркакларнинг ӯзини ӯлдиришларига чидаш қийин, ука. Биттаси катта пулга қарздор бӯлиб қолган, биттаси бола боқа олмай…» Акам жим бӯлиб қолдилар. Акамнинг модеми ва мелодий янги йил керакми, деган савол Эртаси, масжидга жума намозига борганимда, имомнг исломда ӯз жонига қасд қилиш қораланиши ҳақида гапирганида яна акамнинг алам тӯла сӯзларини эсладим. Имом мавизасини тугатгач, намозхонлардан тушган саволларни ӯқиб, жавоб беришга тутинди. Саволлардан биттаси мелодий янги йилни кутиб олиш ҳақида экан. Исломда бу нарса йӯқ, лекин биз Исо алайҳиссаломни пайғамбар деб биламиз. Ана шунинг учун у кишининг туғилган айёмлари билан муборакбод этишнинг ёмон томони йӯқ, деди имом. Эртасига акамнинг модемларини ишлатиб, интернетдаги янгиликларни ӯқиб ӯтирсам, Тожикистонда мактабларда янги йил кутиш, арча байрамлари ӯтказиш тақиқлангани ҳақидаги хабарга кӯзим тушди. Икки-уч кун олдинги хабарда эса, Тожикистон телеви-дениесида янги йил кӯрсатувлари Қорбобо ва Қорқиз иштирокисиз ӯтиши борасида ёзилганди. - Ака, шу модем олиб яхши иш қилибсиз, интернетдан дунё янгиликларини бемалол билиб оласиз. – дедим акамга қишлоқдаги катта янгиликдан хурсанд бӯлиб. - Ҳа, ҳозир ҳамма ерда антенналарни ӯрнатиб ташлашган. Интернетга кириш учун модем, компутер ҳам шарт эмас, телефонингда пулинг бӯлса бӯлгани, - деди акам. Акамга интернетда берилган Тожикистонда янги йил ӯтказиш ҳақидаги хабарлар ҳақида гапирмадим. Кеча жума намозини ӯқиб, масжиддан чиқиб бораётганимиздаги каби кай-фияти бузилишини истамадим. «Ука, мен ҳам исломда милодий янги йилни нишонланмаслигини яхши биламан. Лекин, менга айт, агар мени неча йиллардан бери бизга одат бӯлиб қолган янги йил билан табрик-лашса, нима, мен бундай янги йил-панги йилни билмайман, мени табрикламанг, дейман-ми?!» Акамнинг бу гаплари қулоғимда янграганча, икки кун олдин Москвадан қайтган синфдошим Шуҳратникиларга борар эканман, мактабда ишлайдиган қӯшни аёл учраб қолди. Кӯнглини ёзадиган одам учрашини истаб турган эканми, у аламини тӯкиб солди: - Мана сиз, олий маълумотли йигитсиз, Москвадай катта шаҳарда ишлайсиз, айтинг, болаларнинг бир йилда бир келадиган Арча байрамидан маҳрум этиш яхшими? Болажон-ларнинг Қорбобо борлигига, унинг кимда нима яхши ният бӯлса, амалга оширишига ишончларини тортиб олишлари тӯғрими? Мен болакайлардаги бу ишочнинг ёлғонлигини, ӯзим улғайганимдан сӯнг буни англаб етганимни муаллимага айта олмадим. У аламини тӯкаётган пайтда етти яшар бола бӯлиб қолдим… Мактабларни билмадим, лекин бизнинг шаҳарга туташ қишлоғимиздаги кӯп хонадонларда янги йил қайд қилингани аниқ. Тунги ӯн иккига яқинлаша бошлагач ва ундан кейин анчагача осмонни турли-туман шаклдаги, рангдаги мушаклар қоплаб олди. Кӯчада болалар устма-уст пақиллатишарди. Осмонни порох ҳиди тутиб кетди. Кундузи эса, Хӯжандда туман марказида безатилган баланд-баланд арчаларни кӯргандим… Ӯн иккига яқин Тожикистон президенти мамлакат аҳолисини кириб келаётган Янги йил билан табриклади… Умид, она қишлоғим.