Эрим кесиб ташлаган бурнимни тиклашмоқда - дунё ва тақдирлар
Мақолада кўнгилни хира қилувчи тасвирлар ва зўравонлик ифодаланган жумлалар бор. Ўн ҳафталик азоб ортидан афғонистонлик Зарканинг кўнглида умид учқуни пайдо бўлди.
Зарка эри кесиб ташлаган бурни тикланганидан хурсанд. Кичкина кўзгуда у ўз бурнини кўрди. Тўғри, бурни ҳамон жарроҳлик иплари ва қотган қонга беланган. Лекин аёл булар ортида тикланган бурнини илғади. Икки ой олдин Зарканинг эри пичоқ билан унинг бурнини кесиб ташлаганди. "Бурним тикланганидан бахтлиман" - шукр қилади ёш аёл: Афғонистонда аёллар аҳволи Афғонистонда аёлларнинг ўз оиласида зўравонликка дуч келиши кўп учрайди. БМТ ўтказган бир сўровга мувофиқ, 87% фоиз аёл ўз ҳаёти давомида жисмоний, жинсий ва ё руҳий зўравонликдан ҳеч бўлмаганда биттасига юз тутган. Энг ёмон ҳолатларда аёлларга ё кислота, ё пичоқ билан ҳужум қилишган. Аксар ҳолларда ҳужумчи - аёлнинг ўз эри ё бошқа бирон эркак қариндоши. Зарканинг ҳаёти 28 яшар Зарка ўн йил олдин турмушга узатилган. Аммо ўн йиллик эри пичоқ билан унинг бурнини кесиб ташлади. Эри аёлни кўп урарди. Бироқ Зарка аҳвол бу даражага боришини кутмаганди. Зарка ўз бурнини тиклаш жараёнини кузатиб бориш учун Би-би-сига рухсат берди ва ўн йиллик турмуши давомида бошига тушган кўргиликларини айтиб берди. Жарроҳликдан олдин: Доктор Залмай Хон Аҳмадзай аёлнинг бурнини текин тиклади. Уч соатлик жарроҳлик амалиёти давомида Зарка уйғоқ эди. Унга фақат бурун соҳасини оғриқсизлантирувчи дори берилди. "Бугун ойнага қараб, бурним анча тикланганини кўрдим" - дейди аёл. "Жарроҳликдан олдин жуда ёмон эди". Доктор Залмай Хон Аҳмадзай - Афғонистонда косметик жарроҳлик қила оладиган жуда кам сонли шифокорлардан бири. "Зарканинг амалиёти жуда яхши ўтди. Инфекция тушмади. Сал-пал яллиғланиш бор, аммо бу муаммо эмас" - дейди жарроҳ. Шифокор Залмай Аҳмадзай сўнгги йиллари Зарка каби маиший зўравонликдан азоб чеккан кўплаб афғон аёлларида жарроҳлик амалиётлари ўтказган. Бу аёлларнинг юзига ёки бошқа бирон тана аъзосига эри, отаси ёки акаси зарар етказган. Қашшоқлик оқибатими? Зарка Афғонистон жанубида, Покистон чегарасига яқин қишлоқда, ўта қашшоқ оилада улғайган. У ҳатто мактабга ҳам бормаган ва на ёзиш, на ўқишни билади. Ҳали ёш қизалоқлик пайтида эса амакиси уни унаштириб қўяди. "Жуда ёш бўлганман, оила ва ҳаёт ҳақида ҳеч нимани тушунмаганман" - дейди Зарка. Унаштиргунча ҳеч ким қиздан розилик сўраб ўтирмаган. Зарка 18 ёшга киргач, тўйи бўлган. Ёш келин тўйдан кейин бир ҳақиқатни билиб қолади: амакиси уни алмаштирган. Яъни Зарканинг амакиси унинг (бўлғуси) қайинсинглисига уйланмоқчи бўлади, бироқ қалин пули тополмайди. Шу боис икки эркак келишади: Зарканинг бўлғуси эри ўз синглисини унинг амакисига берган. Амакиси эса бунинг эвазига Заркани унга узатган. Зарка янги уйига келгач, эри ўз сингилларини ҳам калтаклашига гувоҳ бўлади. Зўравон эр Заркани жарроҳликка тайёрлашаётган пайт. Зарканинг эри ўзи тенги эди. У подачилик қилиб кун кўрарди. Кўп ўтмай улар ўғил кўришади. Аммо ўтган май ойида калтакларга ортиқ чидай олмаган Зарка ота-онасиникига паноҳ излаб боради. Аёл эридан рухсат сўрамай ота-онасиникига кетгани учун, эри орқасидан келади. Зарканинг отаси бошида қизини зўравон куёвиникига қайтариб жўнатишни истамайди. Аммо эри зарар етказмайман, деб кафолат бергач, ноилож, рози бўлади. Бироқ уйга келиш билан ҳаммаси яна аввалги ҳолига қайтади. "Эрим яна мени урди, пичоқни олиб, бурнингни кесиб ташлайман деди" - эслайди Зарка. Аёл қўрққанидан қўшнисиникига қочиб ўтади. Қўшнилар эрни инсофга чақиришади, бироқ бу вақтинчалик эди. Эри уни ота-онасиникига олиб бориш ваъдаси билан қўшниларникидан чақиради. Лекин уни бошқа ҳовлига олиб боради. У ерда ёнидан пичоқ олиб, Зарканинг бурнини кесиб ташлайди. Зарка жарроҳликдан кейин. Бақир-чақирни эшитган қўшнилар чиқишади. Биттаси унинг кесиб ташланган бурнини ердан олади. Қонга беланган Зарка эса нафас олишга қийналарди. Аёлни маҳаллий шифокорга элтишади. Бироқ шифокор кесилган бурнини қайта тикиш ё ўрнатиш имкони йўқлигини айтади. Полиция унинг эрини ушлаб, қамоққа олади. Бепул жарроҳлик таклифи Зарка яшайдиган қишлоқ амалда Толибон назорати остида. Шу боис маҳаллий сиёсатчилар Толибон билан музокаралар ўтказиб, Зарканинг даволаниш учун Кобулга боришига жангарилардан рухсат сўрайдилар. Доктор Залмай бу пайтда коронавирусга чалинган, унинг рафиқаси эса вирусдан вафот этганди. Жалолободда рафиқасини дафн этиб, Кобулга қайтган доктор ўз қабулида Заркани кўради. "Унинг аҳволи ёмон, кесилган бурнига инфекция тушганди" - эслайди шифокор. Доктор аёлга дорилар ёзиб беради. Орадан беш ҳафта ўтиб, 21 июль куни эса Зарка жарроҳлик учун яна Кобулга келади. Зарка жарроҳликдан кейин ўзини кўзгуда кўрмоқда. Аёл бурнини тиклашни истарди. "Фақат бурним бўлишини истардим" - дейди аёл. Доктор Залмай унинг бурнини бепул тиклашни таклиф этади. Зарканинг бурни атрофидан тўқималар олиниб, бурнини тиклаш учун ишлатилади. Яна жарроҳлик керак Зарка ҳали яна жарроҳликка эҳтиёжманд, аммо бу учун пули йўқ. Шифокор Залмай бу каби жарроҳлик учун, одатда, 2 минг АҚШ доллари атрофида ҳақ оларди. У эса Заркага яна 500 долларга тенг дори-дармонларни ҳам бепул берди. Аммо Зарканинг бурнида ҳали яна жарроҳлик амалиёти ўтказилиши керак. Унинг бурнини асил ҳолатига яқинлаштириш учун силикон имплантат ўрнатиш зарур. Бу учун аёлнинг пули йўқ. Зарка ҳозир ўғилчасидан ҳам хавотирда. Боласи эрининг қариндошлари қўлида қолган. Фарзандини қайтариб оладими, йўқми, буни ҳам билмайди. "Ўғлимни жуда соғинаман, уни ўйлаб, томоғимдан таом ҳам ўтмайди" - дейди она. Зарканинг отаси ва амакиси эса унинг ўғлини олиб келишга ҳаракат қилишмаяпти. Уларнинг қўрқишича, боланинг отаси қамоқдан чиқса, ўғлини излаб келиши ва Заркага яна бирон зарар етказиши мумкин. "Улар менга ўғлингни унут дейишмоқда" - пичирлайди Зарка. "Мен эса боламни унутолмайман". BBCUZBEK.COM билан Telegram орқали +44 7858860002 номери билан боғланинг. Telegram каналимиз: https://t.me/bbcuzbek