Халқаро Пресс-клуб Мирзиёевни кутмоқда
Ўзбекистонда яқинда фаолиятини бошлаган Халқаро Пресс-клуб Президент Шавкат Мирзиёев билан журналистлар учрашувини ташкил қилишга тайёр эканлигини билдирмоқда. Клуб раиси Шерзод Қудратхўжаев Президент матбуот вакиллари билан мулоқот қилиши керак, дейди. Пресс-клуб шу вақтгача вазирлар ва бошқа мулозимлар билан очиқ мулоқотлар ташкил қилиб Ўзбекистон журналистикаси амалиётида қўлланилмаган услубни жорий қилмоқда.
Клуб раиси, сиёсатшунос Шерзод Қудратхўжаев Ўзбекистонда ўзгаришлар даври бошлангани ва халқаро матбуот учун очиқ эканликларини айтади. У Ўзбекистонда журналистлар жасурлик қилиб, масъулиятни ўз зиммаларига оладиган вақт келди, деб ҳисоблайди. Шавкат Мирзиёевнинг Бош вазир бўлиб ишлаган вақтида матбуот котиби бўлган, ҳозирда Халқаро Пресс-клуб раиси Шерзод Қудратхўжаев Би-би-си Ўзбек хизматининг саволларига жавоб берди. Аввало, ундан яна бир Пресс-клуб тузишга қандай эҳтиёж пайдо бўлгани ҳақида сўрадик. Шерзод Қудратхўжаев: Бугун Ўзбекистонда ўзгаришлар ва янгиликлар даври. Шубҳасиз, Ўзбекистоннинг тараққиётида янги давр бошланди. Кўп воқеалар рўй беряпти. Давлат органлари кўп иш қиляпти, хусусан раҳбарлар кўп иш қиляпти. Буларни етказиш учун бизга янги формат керак. Чунки ҳар бир нарсада янгиланиш пайдо бўлади. Масалан, дунёда трендлар бор. Бу спортда бўладими, сиёсатда бўладими, журналистика ва Пи Ар соҳасида ҳам тренд бор. Бугунги тренд ҳали Ўзбекистонда йўқ эди. Сайлов вақтида шу тренддан, форматдан фойдаландик. Биз эътибор берсак, жуда яхши майдон бўлди. Бу ахборот алмашинувининг интерфаол, фидбеки бор майдон бўлди. Фақат келиб гапириб кетиш эмас, балки келиб мана шу ерда яратилган техник ва технологик, умуман имиджга оид аксессуарлар бизга шу форматнинг ҳаётийлиги, зарурлигини кўрсатди. Масалан, сайлов вақтида Америкадан келган катта сиёсатшунос Фредерик Старр ёки Англиядан келган Шайх Лорд Муҳаммедлар матбуот клуби ўзини оқлагани ва ахборот алмашинувига ва турли нуқтаи назарларни етказишга жуда яхши платформалигини таъкидлаб ўтди. Сайловдан кейин бу форматни давом эттириш - оқил ва ақлли қарор деб ўйлайман. Сайлов жараёнида бу нарса бўлганидан кейин ва журналистларимиз мурожаат қилиб давом эттирайлик деганидан кейин ташаббус билан чиқдик. Ташаббусимиз қўллаб-қувватланди. Муассисларга мурожаат қилдик, улар муассисликни қабул қилди ва Адлия вазирлиги бизни нодавлат, нотижорат ташкилот сифатида рўйхатдан ўтказди. Биринчи мақсад, журналистлар учун яхши интерактив майдонча шакллантириш. Иккинчиси, пресс-клуб бу ОАВ эмас, бу журналистлар контент оладиган жой, сифатли, яхши контент. Учинчиси, илгари эсимда турли матбуот анжумани бўлганда раҳбарлар, мутасаддилар келарди-да, столнинг тўрига ўтириб олиб, гапириб-гапириб кетарди. Журналистлар савол берса берди, бермаса шаппа чиқиб кетарди. Ҳисобот бердингми бўлди, ишлар беш бўларди. Бу ёндошув бугун тўғри келмайди. Шунинг учун биз бу ерга раҳбарларни таклиф қиламиз. Бевосита раҳбарлар, ўша вазирлар, Бош вазир ўринбосарлари, Сенат раҳбарияти келиб, кейин уларга экспертлик ҳамжамияти, журналистлар, бошқа нодавлат ташкилотлар пастдаги жараёнларни, халқда бўлаётган жараёнларни етказаяпти. Мана шу стратегияни қабул қилишда медиа ҳафталик бўлди. Беш кун давомида, бешта йўналиш бафуржа муҳокама қилинди. Минглаб таклифлар билдирилди. Стратегия ҳақиқатдан ҳам ҳақчил равишда дунёга келди. Би-би-си: Ўзингиз айтиб ўтганингиздек бу тренд энди рўй беряпти. Бу Ўзбекистонда матбуотга кўпроқ эркинлик берилаётганини англатадими? Шерзод Қудратхўжаев: Бу шубҳасиз. Матбуотга эркинликни матбуотнинг ўзи бериши керак. Аслида озодлик, эркинлик ҳеч кимга берилмайди, у олинади. Журналистика назариясида 9-10 йилдан бери, амалиётида 20 йилдан бери ичидаман. Бир нарсани билдимки, шу форматни, трендни илгари сурсак, маълум маънода қийин бўлади. Кўпинча биз берган ахборотлар, афсуски газета, таҳририятлар шундай пресс-релизни олади, охирида журналистларни қизиқтирган барча саволларга жавоб берилди, деб гапиради. Ваҳоланки, ўша матбуот анжуманида ўтирди, ҳамма гапни эшитди, лекин уни аудиторияга етказиш учун ҳеч ким унинг эркинлигини бўғаётгани йўқ. Ҳеч ким тепадан туриб тақиқламаяпти, цензура йўқ Ўзбекистонда. Нима материал бердинг, кимга кўрсатдинг, нима деган нарса умуман йўқ бугун. Мана бугун "Таҳлилнома" деярли тўғридан-тўғри эфирга чиқяпти, "Ахборот" чиқяпти. Одамларнинг ичида ўзини цензура қилиш бор. Истеъдод йўқ, битта маошга ўрганиб қолган, шуни берса, кун ўтса бўлди. Лекин бу нарсанинг охири келди. Чунки халқ қабулхоналари очилиб, бошқа фуқаролик институтлари ишлаганидан сўнг, матбуот ишламаса бўлмайди. Би-би-си: Бугун вақти келгани ва матбуотга эркинлик берилганини айтаяпсиз. Бу шу вақтгача Ўзбекистонда матбуот эркин бўлмаганини билдирадими? Шерзод Қудратхўжаев: Йўқ, бу нарса матбуотнинг ўзига боғлиқ. Матбуотнинг эркинлиги ўзининг ҳаракати, ўзининг интилиши билан боғлиқ. Матбуот эркин бўлган. Ўзим ишлаган даврларимни биламан, кимдир яхши таҳлилий материал чиқарса, ўша албатта чоп этилган. "Ҳуррият"да қанча бу нарса чиққан. Ўзбекистондаги веб сайтлар, Анҳор.уз, масалан. 3-4 йил, очилганидан бери қанча материал беради. Бу кўпроқ кадр масаласига бориб тақалади. Мана сенга эркинлик, газетада ҳамма нарсани ёз деса - бу анархия бўлади, албатта. Журналистларнинг ўзи қидириши ва теша тегмаган мавзуларни топиши, ёритиши керак. Қани кимга ким тақиқ қилибди? Кимга цензура қилибди, шу мисоллар борми сизларда? Мана бу фалончини чиқарма, қўлингни чопиб ташлайман, деган гап бўлганми? Би-би-си: Бунақа ҳолатлар яқинда ҳам бўлди. Тафсилот.уз сайти журналисти нотариусларни танқид қилгани учун босимга учраётганини айтиб чиқди. Ёки самарқандлик блоггер ҳам муаммоларни ёритгани учун уни прокуратура безовта қилаётганини айтди. Бунақа ҳолатлар бор. Сиз журналистлар эркин ахборот олиши мумкин деяпсиз. Лекин уларга қанчалик ахборот олиш учун енгилликлар бор. Масалан, Гулнора Каримованинг пуллари ва тақдири ҳақида ҳам ахборот олиб тарқатиши мумкинми? Шерзод Қудратхўжаев: Ҳар бир нарса журналистнинг ўзига боғлиқ. Бу мавзу унга қанчалик қизиқарли ва қизиқарли эмаслигида, масалан. Келинг фактларга асосланиб гапирайлик, фактлар бўладиган бўлса, бошқа мавзу бўладиган бўлса бу қизиқ. Сиз бераётган саволларнинг "сариқ матбуот" элементига яқин жойлари ҳам бор-да. Журналистика жонли жараён. Бу жойида турмайди, унинг шакли, мумтоз кўриниши бор деган одам адашади. 21 асрда глобаллашув жараёнида бу нарсани жуда ҳам шиддат билан сезиш мумкин. Анъанавий ОАВ аудиториясини профессионал бўлмаган оддий ижтимоий тармоқлар юлиб олиб қўяпти. Демак, журналистларимиз ижтимоий тармоқларнинг элементларини ҳам ўрганиши керак. Чунки Twitter, Facebook ўзида миллионлаб, миллиардлаб одам ўтирибди. Уларни профессионал журналистлар юритмайди. Би-би-си: Ойдинлик киритиб кетасизми, Гулнора Каримовнинг тақдири ва пуллари ҳақида ўзбекистонлик журналист Ўзбекистондан туриб материал тайёрлай олиши ва бу борада ахборот олишига имконият борми-йўқми? Шерзод Қудратхўжаев: Бу масала менга эмас. Мен Гулнора Каримовнинг матбуот котиби эмасман. Очиғи, мен учун бу масаланинг қизиғи ҳам йўқ. Шунинг учун бу саволни сиз, унинг атрофидаги бошқа одамларга беришингиз мумкин. Би-би-си: Президент Шавкат Мирзиёев танқид қилинглар деб бир неча маротаба журналистларга юзланди. "Ахборот"ни танқид қилганидан сўнг айрим ўзгаришлар бўлгани айтиляпти. Аммо кимни ва қайси масалаларни танқид қилиш мумкин? Масалан, ҳукуматни танқид қилиш мумкинми? Шерзод Қудратхўжаев: Ҳокимлар, вазирлар танқид қилиняпти-ку. Масалан, охирги "Таҳлилнома"да кўрган бўлсангиз қайси вазирларга ҳайфсан эълон қилингани, ким ишдан олингани. Ёки Чилонзор, Юнусобод туманида қандай ўзгариш - бу ўша ҳокимлар ҳокимиятнинг фаолияти нотўғри бўлаётганидан. Би-би-си: Вазирларнинг олиниши юқоридан бўлаяпти. Журналистлар томонидан, масалан ўша "Таҳлилнома"да амалдор ишдан олинишидан олдин танқид қилиниши мумкинми? Шерзод Қудратхўжаев: Мумкин, нимага мумкинмас. Тепадан, масалан, на Президент, на Бош вазир ва на бир одам мана бу мумкин, мана бу мумкин эмас деган чизиқни ҳеч ким ўтқазгани йўқ. Сизлар Лондонда яшайсизлар, балки билмаслигинглар мумкин. Лекин бугунги кунда журналистларга бунга тегингин, бунга тегмагин деган нарсани биз сезмаймиз, масалан. Бизнинг матбуот клубимизда жуда қаттиқ саволлар бўлади. Кечаги куни вазиримиз Абдулазиз Комиловга, бу тарихимизда биринчи марта бўлди дейишимиз мумкин, иккита энг моҳир дипломат, Ўзбекистон ташқи сиёсати учун масъул бўлган одамлар журналистларнинг барча саволларига жавоб бердилар. Ўша ерда Ўзбекистон элчихоналари, консулхоналаридаги вазият, одамларнинг дардига яқин бўлиш кераклиги тўғрисида бўлди. Вазиримиз бундан хабари борлиги ва яқин орада консуллик ҳужжатлари ўзгариши, элчихоналарда одамларнинг сони кўпайиши бўйича таклифлар киритилгани бўйича бўлди. Ҳеч ким журналистларга бу саволни бергин демади, ҳатто биз ким нима савол беришини билмаймиз ҳам. Бунинг учун Ўзбекистонга келиш ва яшаш ва бу ердаги ўзгаришларни сезиш керак. Би-би-си: 18 апрель куни кун.уз сайти, блоггер Санжар Саид ва бошқа сайтларнинг тинимсиз танқиди ортидан Меҳнат ва Ижтимоий ҳимоя вазирлиги қошидаги Ташқи меҳнат миграция агентлиги раҳбари ишдан олинди. Бу Ўзбекистоннинг яқин тарихида илк ҳолат сифатида баҳоланмоқда. Бунга қандай муносабат билдирасиз? Шерзод Қудратхўжаев: Мен унақа демаган бўлардим. Тўғри ўзгаришлар бўлаяпти, лекин илгари ҳам "Халқ сўзи" бўладими, "Правда востока" газетаси ёки "Ахборот" чиқишларида бўлган бўлса илгари ҳам раҳбар ишдан олинган. Матбуот жамиятнинг кўзгуси. Қандай бўлса кўрсатиб беришди. Лекин бу Ўзбекистон учун биринчи ҳолат эмас, носенс эмас бу. Сиз айтган хабардан хабарим йўқ. Лекин ишини эпламаган бўлса, ишдан кетиши ва матбуотнинг танқидига учраган бўлса, бу табиий. Ҳар бир демократик жамиятда бор нарса. Ўзбекистон оёққа энди тураётган, 25 ёшли демократия. Шунинг учун 25 ёшли демократиядан, 500 ёшли демократияни сўраш озгина нотўғри бўлади. Би-би-си: Ўзбекистон ҳозиргача халқаро матбуот ташкилотларининг қора рўйхатида бўлиб келган. Ҳозир уларнинг фикрини ўзгартиришга асос борми? Шерзод Қудратхўжаев: Мен ўзимнинг шахсий фикримни билдираман, қайси бир ташкилотлар, уларнинг орқасида турган маълум сиёсий, геосиёсий марказларнинг нуқтаи назаридан гапирмайман. Баҳони кимдир бериши ва маълум рўйхатларга қўшиши нотўғри. Биз савол берайлик, ким рўйхатга қўйяпти, унинг ортида қайси давлат турибди? Қайси сиёсий куч турибди? Бу ким учун керак? Бу нарса нотўғри. Ман ёшлигимдан ёмон кўрардим, кимдир ёмон бола деса, ўша билан гаплашиш қизиқроқ туюларди. Унинг имиджини бузиш нотўғри, олдин унинг кимлигини билиш керак. Ўзбекистон чет учун эмас, кимгадир ёқиш учун эмас, ўзидаги ислоҳотларни амалга ошириш. Марказий Осиёдаги мавқейини билиш, ўзбек миллати қадимий давлат, уни янада ривожлантириш. Кўп ўзгаришлар бўлиши тадбиркорлар учун эркинлик. Ҳокимият шаффоф бўлиши, ҳокимларнинг ишлаш кераклиги, вазирларнинг халқ учун очиқ бўлишлиги, халқнинг дардини эшитиш учун қилиняпти. Чет эл учун қилинмаяпти. Бахт индекси бўйича халқимиз юқори ўринларда. Халқимиз ҳаётдан рози бўлиб яшашиш учун қилиняпти. Би-би-си: Жонланиш кўпроқ интернет нашрларида кузатилаяпти. Газета ва телевидение олдинги қолипда қотиб қолмоқда. Бунинг сабаби нимада? Шерзод Қудратхўжаев: Интернет жўшқин, ёш ҳодиса. Интернет бу том маънодаги халқ демократияси. Интернет деганда биз бугун анъанавий ОАВ эски жанрларда қотиб қолган бўлса, интернетда унинг конвергенцияси, аралашуви синтези пайдо бўлаяпти. Бу кадрларга боғлиқ. Матбуотимиз ва телевидениемиз бу саволни ўзига бериш вақти келди. Фикрингизга қўшиламан. Би-би-си: Журналистларнинг ўзини цензура қилиши ҳақида сиз ҳам гапириб ўтдингиз. Бунда журналистларнинг ўзини айблаш тенденцияга айланган. Бир журналист сифатида бу айбловларни қанчалик адолатли деб ўйлайсиз? Шерзод Қудратхўжаев: Макиавеллининг гапи бўйича, мақсадга эришида ҳар йўлни оқлайди, сиёсатчи учун. Айтмоқчиманки, бирор журналист олдига мақсад қилиб қўйган бўлса, ўшани жамиятдаги менталитет, тарихий оқибатлар, жамиятдаги бугунги кайфиятдан келиб чиқиб етказиб бера олади. Масалан, биз пресс-клуб очилганда мана бунақа савол бўлади, қалтис савол бўлади, эртага Би-би-си қилса нима деб жавоб берамиз, деган савол бўлганда очмас эдик. Очиғини айтаман. Лекин бизнинг қўрқадиган жойимиз йўқ, Би-би-сидан ҳам Озодликдан ҳам бемалол гаплаша оламиз. Ҳар бир ОАВ учун очиқмиз. Журналист ҳам ўйлаши керак. Масалан, сиз айтгандек нотариуслар фаолияти қандай бўлаяпти. Нима муаммолари бор. Ёки бозорлар фаолияти. Моҳирлик билан, Эзоп услуби ва бошқа нарсалардан фойдаланиб қилса ҳеч ким уни чекламайди. Мана қаранг бугун веб сайтлар чиқаяпти. Шов-шув.уз дан Жасур Ҳамроевнинг вазир билан сельфисини сизлар ҳам бердинглар. Ҳеч ким унинг қўлидан ургани йўқ. Жасурнинг жасурлигига боғлиқ у. Шунинг учун ҳам журналистларимиз ўзига масъулият олиш вақти келди. Ҳеч ким уларни айблаётгани йўқ, ўзини цензура қилади, деб. Ўзида журъат бўлса, бунақа журналистларимиз кўп. Лекин озгина вақт берайлик. Улар ҳам бугунги нималарга мослашсин. Президентимиз биринчи кетаяптилар, Президент танқид қилаяпти ва таклиф киритяпти. Жамият бунга мослашяпти. ОАВ бугун Президентнинг ўнг қўли бўлиши керак. Президент мураккаброқ гапириши мумкин, шуни халқчил қилиб, тушунтириб, замонавий креатив услубда етказиши керак. 25-30 йилда тарихда бир авлод алмашади. Эътибор беринг 90 чи йиллар қаердаю, бугун 2017 йил қаерда. Бу ўзгариш нафақат Ўзбекистонда, балки бутун дунёда бўлаяпти. Ўзбекистон ҳам шу катта оламнинг бир бўлаги. Шунинг учун Ўзбекистонда бугун Президент олиб бораётган ўзгаришлар тарихий цикл, бўсаға. Би-би-си: Президент Мирзиёев хориж матбуотидан фақат Қозоғистон нашрига интервью берганини кўрдик. Президент матбуот билан кўпроқ мулоқот қилиши керак деб ўйлайсизми? Шерзод Қудратхўжаев: Ўйлайманки, Худо хоҳласа, албатта, мулоқот қилиши керак. Президентимиз бу нарса учун очиқ. Мен Президент Бош вазир бўлиб ишлаганида матбуот котиблари бўлганман. Президентнинг характерини жуда яхши биламан, Президент билан 1000 кун, тўлиқ 3 йил ишлаганман. Шавкат Мирзиёевнинг собиқ матбуот котиби сифатида айтишим мумкинки, Президентнинг матбуот, одамлар билан гаплашишига очиқлигини бугун билаётганим йўқ. Бунга озгина вақт керак. Ўйлайманки, Президентимиз бугунги қилаётган ишини сарҳисобини қилиш учун вақт сақлаяпти, бу менинг фикрим. Худо хоҳласа матбуот клубимизда Президентимизни кўришдан ғоят хурсанд бўламиз. Президентимиз лозим топсалар, журналистлар тўпланса, саволлари бўлса, маълум муддат ўтиб, мен бугун-эрта демаяпман. Сарҳисоб қиладиган давр бўлади. Ишлари энди бошланди, жамият шунга энди мобилизация бўлган. Биз матбуот клубимизда, Президентимизнинг журналистлар билан учрашувини қилсак, ўз миссиямизни яхши бажараётган, деб ҳисоблаган бўлардим. Би-би-си: Аммо Президент ва вазирликларнинг матбуот котиблари журналистлар учун брифинглар ташкиллаштирмаяпти. Нима учунг улар журналистлар билан очиқ мулоқотга киришмаяпти? Шерзод Қудратхўжаев: Мана биз минбар беряпмиз. Абдулазиз Комилов келди. Содиқ Сафоев, Светлана Ортиқова, деярли ҳамма вазирлар келди. Муфтийгача келди. Бу нарса бошланяпти. Келинг бу нарсага ортиқча танқид қилмайлик. Бу нарсалар секин-секин бўлаяпти. Ҳеч ким йўқ деётгани йўқ-ку. Ҳеч ким ёпиқмас-ку. Мен бошқа ташкилотлар матбуот хизмати учун жавоб беролмайман, чунки мен нодавлат ташкилотман. Би-би-си: Халқар ташкилотлар Ўзбекистон қамоқхоналаридаги журналистлар тақдири ҳақида кўп гапиришади. Улар айнан журналистик фаолияти учун ўтиргани айтилади. Уларнинг тақдиридан хабардормисиз ва уларни озод қилиш йўлида пресс-клуб бирор иш қиладими? Шерзод Қудратхўжаев: Пресс клубнинг мақсади ахборот алмашинуви. Биз сиз айтган нарсага аралашишини очиғи ўйлаганимиз йўқ. Бу масала бўйича, айбсизлик презумпцияси бор, уларга жиноий айблов чиқарилган бўлса уни суд ҳокимияти бажариши керак. Биз суд ҳокимияти фаолияти - учинчи ҳокимиятга аралашиш, маслаҳат беришни ўзимизга мақсад қилиб қўймаганмиз. Би-би-си Ўзбек хизмати билан Whatsapp, Telegram ва Viber орқали боғланишни истасангиз, телефонимиз:+44 78-58-86-00-02 ТЕЛЕГРАМДА ЭСА каналимиз - https://telegram.me/bbcuzbek Instagram - BBC UZBEK Twitter - BBC UZBEK Odnoklassniki - BBC UZBEK Facebook - BBC UZBEK Google+BBC UZBEK YouTube - BBCUZBEK (https://www.youtube.com/user/bbcuzbek) Skype - uzbekbbclondon bbcuzbek.comга тўсиқ бўлса, uzbekweb.netга киринг.