Мусулмон уйғурларига: ‘Ё алкогол ва тамаки сотасан, ё ёпиласан’
‘Radio Free Asia’нинг хабар беришича, хитойлик масъуллар Шинжондаги уйғур дўкондорларига худди ана шундай шарт қўйишган.
Уларга ўз дўконларида алкогол, тамаки сотишни буюришган. Акс ҳолда дўконлари ёпилиб, ўзларининг жавобгарликка тортилишлари билан огоҳлантиришган. Хабарларга кўра, бундай буйруқ билан ўтган ҳафта Шинжон-Уйғур бўлгасининг Хўтан шаҳридаги Оқтош қишлоғи масъуллари чиқишган. Улар ўз буйруқларини хос бир баёнотда ифодалашган. ‘Radio Free Asia’ қўлга киритишга имконли бўлган ва “Твиттер”да ҳам чоп этилгани айтилган баёнот тафсилотларидан аён бўлишича, Ласкўй бозоридаги маҳаллий уйғур дўкондорларидан беш хил турдаги алкогол ичимликлари ва тамаки маҳсулотларини сотишлари сўралган. Бундан ташқари, ресторан ва дўкон соҳибларига уларни расталарининг энг кўзга кўринарли ерига жойлашлари ҳам айтилган. Хабарларга кўра, буйруқни ижро этишлари учун “қишлоқдаги барча ресторан ва супермаркетларга шу йилнинг 1 май кунига қадар муҳлат берилган”. Янги фармойиш Агар, ‘Radio Free Asia’нинг хабарларига таянилса, мазкур фармойиш Оқтош қишлоғи коммунистик партия қўмитаси томонидан имзоланган. Унда буйруқнинг бошқарувдаги Коммунистик партия юқори бўғинларидан келгани ва бундан мақсад аҳолига янада қулайлик яратиш экани айтилган. Оқтош қишлоғидаги коммунистик партия мулозими Одил Сулаймоннинг сўзларига таянилса, янги сиёсатлари минтақада Ислом таъсирининг кучайишини олдини олиш мақсадини кўзлайди. ‘Radio Free Asia’ ўз хабарида бу масъулнинг сўзларига алоҳида тўхталиб ўтади. Унда жаноб Сулаймон маҳаллий аҳолининг норозилиги боис, 2012 йилдан буён алкогол ва тамаки маҳсулотлари савдоси тўхтаб қолгани, ҳозир “минтақада диннинг таъсирини қирқиш йўлида кампания олиб боришаётгани ва сўнгги буйруқ ана шу ишларининг бир қисми экани”ни айтади. Коммунистик партия мулозимига кўра, аксарият маҳаллий аҳоли спиртли ичимлик ва тамаки маҳсулотлари истеъмолидан ўзларини тийишаркан, ёшларнинг 70-80 фоизи ҳам катталарнинг йўлини тутишган ва уларни “ҳаром”, деб билишади. Хитой экстремизмга қарши кураш талқинида ўзининг “қаттиққўл” кампаниясига киришган Шинжонда бу каби мусулмон уйғурлари масъуллар томонидан диний экстремизмнинг йўлини тутаётган инсонлар сифатида кўрилади, дейди ‘Radio Free Asia’ ўз хабарида. Буйруқ ижроси Одил Сулаймон жанобларининг сўзларидан маълум бўлишича, шу пайтгача ҳудуддаги олтмишга яқин дўкон ва ресторанлар янги буйруққа қулоқ тутишган. Кимнидир норозилик кўрсатганига оид хабарларга гувоҳ бўлмаган. Инсон ҳуқуқларини ҳимоя қилувчи турли гуруҳлар хитойлик масъулларни террорга қарши кураш номи остида Шинжондаги мусулмон уйғурларга тазйиқ ўтказаётганликда айблашади. Ўтган ой Шинжондаги уламолар кўчаларда рақсга тушишга мажбур қилингани ва болаларга диний сабоқ бермаслик хусусида онт ичтирилганликлари ҳақида ҳам хабарлар олинганди. Шинжоннинг шимолий Карамай шаҳрида эса, ёш йигитларнинг соқол қўйишлари, хотин-қизларнинг ҳижоб ёки бурқада жамоат нақлиёт воситаларига чиқишлари тақиқлангани айтилганди. Шу йил Рамазон ойида мусулмон талабалар, ўқитувчилар ва ҳукумат мулозимларининг рўза тутишлари маън этилганига оид хабарлар ҳам пайдо бўлганди. Оқтош қишлоғи жойлашган Хўтаннинг ўзи эса, сўнгги йилларда маҳаллий уйғурлар ва Хитой хавфсизлик кучлари ўртасидаги турли зўравонликларнинг марказига айланган. Шинжондаги уйғурлар Уйғурлар этник туркий тилли мусулмонлардир. Улар минтақа аҳолисининг 45 фоизини ташкил қилишади. Маҳаллий аҳолининг қолган 40 фоизи Хитой ханлари ҳиссасига тўғри келади. Хитой Шарқий Туркистонни босиб олиш орқали 1949 йилда минтақада ўз назоратини ўрнатган. Ўшандан буён Шинжонга Хитой ханларини кўчириб келтиришда давом этиб келади.