Ҳужум ортида Москва турибдими - АҚШ дипломатлари нега сирли хасталикка чалинди?- Rossiya, Putin, AQSH, O‘zbekiston, dunyo, yangiliklar
Ҳужум ортида Москва турибдими - АҚШ дипломатлари нега сирли хасталикка чалинди? АҚШ ўз текширувлари натижасини эълон қилди.
Гаванадаги АҚШ элчихонаси. Икки давлат ярим асрдан ортиқроқ дипломатик алоқада бўлмаган Америка Фанлар академияси Куба ва Хитойдаги дипломатларнинг сирли касалликларининг эҳтимолий сабаблари тўғрисида ҳисобот эълон қилди. Аввалроқ АҚШ махсус хизматлари элчихоналарга қарши "акустик ҳужумлар"ни Москва уюштириши мумкин, деб тахмин қилган ва жабрланганлар орасида Россияга борган Марказий разведка бошқармасининг (МРБ) юқори мартабали зобитлари бўлган эди. Куба ва Хитойдаги америкалик дипломатлар шикоят қилган сирли неврологик аломатларнинг сабаби йўналтирилган юқори частотали нурланиш бўлиши мумкин, дейилади АҚШ Давлат департаменти буюртмаси асосида АҚШ Фан, муҳандислик тадқиқотлари ва тиббиёт академияси томонидан тайёрланган 64 бетлик ҳисоботда. 2016-2017 йилларда Ҳаванадаги АҚШ элчихонасининг 40 дан ортиқ ходими соғлиғидан шикоят қилиб, шифокорларга мурожаат қилган. Жабрланганлар тасвирлаган аломатлар енгил контузияникига ўхшаш эди: бош айланиши, баъзида қулоқ шанғиллаши, уйқусизлик, кўришдаги муаммолар ва диққат қилишга халақит берадиган бош оғриғи. Жабрланганлар - улар орасида бир нечта канадалик дипломатлар ҳам бор - қаёқдан келаётгани номаълум бўлган юқори частотали товушдан шикоят қилган. Ушбу товушлар ёзуви 2017 йилнинг кузида "Associated Press" томонидан эълон қилинган. Олти ой ўтгач, 2018 йилнинг баҳорида Гуанчжоу шаҳридаги АҚШ консуллигида ишловчи америкалик дипломатлар ҳам шу каби муаммолардан шикоят қилган. Дипломатик ваколатхонанинг 12 нафар ходими номаълум юқори частотали товуш сабабли соғлиғидаги муаммолар ҳақида хабар берган. Уларнинг аксарияти ўз ватанига эвакуация қилинган. "Экспертларнинг фикрича, Давлат департаменти ходимлари билдирган ўзига хос аломат ва симптомларнинг аксарияти йўналтирилган импульсли юқори частотали радионурланиш билан боғлиқ", дейилади хабарда. Кубадан Хитойга АҚШнинг Гуанчжоудаги элчихонаси. Бу ердаги ходимлари ҳам худди Кубадагисига ўхшаш ҳолатга тўқнаш келишган 2017 йил сентябрь ойи охирида АҚШ Давлат департаменти Куба фуқароларига кириш визаларини беришни тўхтатганини эълон қилди. Шу билан бирга, Америка дипломатик ваколатхоналарининг 60 фоиз ходими оролни тарк этиши маълум қилинди ва АҚШ фуқароларига Кубага қандай сабаб билан бўлмасин сафар қилмаслик тавсия қилинди. Кубаликларнинг қизғин норозилигига сабаб бўлган демарш сабабини Вашингтондагилар Ҳаванада ишлаётган дипломатлар хавфсизлигини таъминлаш билан изоҳлади. Бу вақтга келиб, 21 нафар АҚШ дипломати ва бир нечта Канадалик вакиллар соғлиғи билан боғлиқ муаммолар билан шикоят қилган. Шу билан бирга, барча жабрланганлар юқори частотали баланд товушларни эшитганликларини айтган ва касаллик аломатларини ҳам бир хилда тасвирлаб беришган. Бундай ҳолатларнинг бир нечтаси дипломатик ваколатхонанинг турар-жой мажмуаларида ва Ҳаванадаги одатда чет элликлар жойлашадиган "Капри" меҳмонхонаси хоналарида қайд этилган. Экспертлар кейинчалик касалликларнинг сабаби махсус йўналтирилган ультратовушли ёки инфрақизил нурланиш таъсири бўлиши мумкинлигини тахмин қилдилар, аммо улар унинг манбасини аниқ айта олмадилар. 2018 йил ёзи бошларида АҚШ расмийлари Хитойнинг Гуанчжоу шаҳридаги Америка консуллигининг бир нечта ходимини ўз ватанига шошилинч эвакуация қилди. Давлат департаменти вакили Хизер Нойерт ўша пайтда америкалик шифокорлар гуруҳи июнь ойи бошларида ёқимсиз ҳиссиёт келтириб чиқарган ғалати товушлар ҳақидаги шикоятларни текшириш учун Гуанчжоуга борганини айтганди. АҚШнинг Хитойдаги элчихонаси вакили Жинни Лининг айтишича, "овоз эффектлари" натижасида АҚШнинг Гуанчжоу шаҳридаги консуллигининг номи айтилмаган ходими жабр кўрган. Ходим АҚШга жўнатилган ва элчихонадагиларга 18 май куни унга енгил мия шикастланиши ташхиси қўйилгани айтилган, деди Ли. Давлат департаментида ички текширув ўтказиш учун махсус гуруҳ тузилган, аммо мутахассислар ғалати касаллик сабабини айта олмади. "Бу таъсирга тушган ходимлар олган жароҳатнинг табиати, шунингдек, ушбу ҳолатларнинг барчаси айнан бир сабабга кўра содир бўляптими ёки йўқ, ҳали аниқланмаган", деди АҚШ давлат котиби Майк Помпео 2018 йил ёзида. Куба ва Хитойда ишлаган дипломатларни текширган Пенсильвания университети тиббиёт маркази мутахассислари жабрланганларга аниқ ташхис қўёлмадилар. Шунга қарамай, сентябрь ойи бошларида АҚШ Конгрессида нутқ сўзлар экан, Давлат департаментининг юқори лавозимли расмийси гап дипломатларга қаратилган "ҳужумлар" ҳақида кетаётганини айтди. Москва изи Орада акустик ҳужумларда Россия ҳам гумон қилинган Роппа-роса бир ҳафта ўтгач, NBC телеканали Америка разведка хизматлари ушбу "ҳужумлар" ортида Москва бўлиши мумкин, деб ҳисоблаганлигини хабар қилди. Телекомпаниянинг АҚШ разведка хизматидаги бир неча манбаларига кўра, Федерал Қидирув Бюроси ва Марказий разведка бошқармаси мутахассислари Россия вакилларининг телефон суҳбати ва хабарларини тинглаш асосида шундай хулосага келган. Бундан ташқари, манбаларнинг таъкидлашича, "юқори частотали қуроллар" ишлаб чиқаришда иштирок этган Россия разведкачиларини АҚШнинг Кубадаги элчихонаси уй-жой мажмуаси яқинида кўришган. Ўшанда АҚШ махсус хизматлари ушбу маълумотга расмий изоҳ бермаган эди. Фақат шу йилнинг кузида Россия махсус хизматларининг "акустик ҳужумлар"га алоқадорлиги ҳақидаги баёнот сабабларидан бири Марказий разведка бошқармасининг юқори лавозимли ходими Марк Полимеропулос билан содир бўлган воқеа бўлиши мумкинлиги маълум бўлди. 2017 йил декабрь ойида Москвага Марказий разведка бошқармаси бошлиғининг Европадаги яширин операциялар бўйича ўринбосари этиб тайинланган Полимеропулос келди. 10 кунлик сафар давомида у, бошқа ишлар қатори, Россия разведка хизматлари раҳбарлари билан бир қатор учрашувлар ўтказиши керак эди. Шундай учрашувлардан биридан сўнг у Америка элчихонаси яқинидаги Мэриотт меҳмонхонасидаги хонасига қайтиб, хотиржам ухлади. "Тун ярмида кутилмаганда уйғониб кетдим, - деди у NPR радиосига. - Титраб, кўнглим айниб, бошим айланиб кетди. Бутун хона атрофимда айланарди, ҳатто ўрнимдан туролмадим, қулоқларим тинмай шанғилларди". Полимеропулос тунги безовталик сабабини овқатдан заҳарланишга боғлаб, режалаштирилган учрашувларни давом эттирди. Аммо бир неча кундан кейин аломатлар такрорланди ва у АҚШга қайтишга мажбур бўлди. Бир неча ой ўтгач, Марказий разведка бошқармаси ходими доимий бош оғриғи шикояти билан шифокорларга мурожаат қилди. Бир қатор текширувлардан сўнг Полимеропулосга "окципитал невралгия" ташхиси қўйилган, аммо касаллик сабаби аниқланмаган. Кейинчалик у истеъфога чиқишга мажбур бўлди. "Компьютерда ишлай олмадим, учрашувлар ҳам ўтказолмадим, - деди у NPRга. - Бош оғриғи жуда қаттиқ эди." Полимеропулос бу воқеа Россия махсус хизматлари томонидан атай қилинган ҳужум бўлганига ишонади. У ушбу ҳужум унга зарар етказишга уриниш билан боғлиқми ёки махсус хизматлардаги "ҳамкасблари" шу тарзда унинг компьютерига ва телефонига киришга уринганда тасодифан жабр кўриб қолдими, аниқ билмайди. Полимеропулоснинг айтишича, у билан бирга Москвага келган Марказий разведка бошқармасининг яна бир ходими айнан шу аломатларни бошдан кечирган ва Россияда ишлаган бир қанча Америка разведкачилари "акустик ҳужумларга" учраган. Олимлар нимани аниқладилар? АҚШнинг неврология, радиология, муҳандислик ва бошқа соҳалар бўйича 19 экспертдан иборат гуруҳи бир йилдан кўпроқ вақт давомида акустик ҳужумларни ўрганмоқда, аммо Ҳавана, Гуанчжоу ва Москвадаги воқеаларни махсус хизматларнинг режалаштирилган операцияси деб ҳисоблаш мумкинми ёки йўқ, хали бир тўхтамга келинмаган. Мутахассислар ўз ҳисоботларида 50 йил олдин АҚШ ва СССРда йўналтирилган юқори частотали микротўлқинли ва радионурлантириш билан тажрибалар ўтказилганлигини таъкидладилар. Бироқ эълон қилинган ҳисоботда бундай қуролни яна ким ишлатиши мумкинлиги аниқ айтилмаган. "Биз фақатгина бу одамларнинг барчаси ҳақиқий ва клиник жиҳатдан аниқлаш мумкин бўлган таъсирга дучор бўлган деб айтишимиз мумкин, - деди экспертлар гуруҳини бошқарган Стэнфорд университети профессори Дэвид Релман. - Ҳеч бўлмаганда ушбу беморлар тасвирлаган аломатларнинг аксарияти айнан шу юқори частотали нурланишдан фойдаланиш билан боғлиқ бўлиши мумкин." Ҳисобот муаллифлари барча жабрланганлар ҳақидаги тўлиқ маълумотларни ололмаганликларини таъкидладилар. Олимларга Пенсильвания университети, Майами университети ва АҚШ Соғлиқни сақлаш миллий институтларида текширилган бир нечта дипломатнинг текшируви тиббий хулосалари берилган. Шу билан бирга, 50 дан ортиқ жабрланганларнинг атиги саккизтаси мутахассисларнинг саволларига шахсан жавоб беришга рози бўлган. Ҳисоботда мутахассислар учта эҳтимолий версияни ўрганиб чиққанлиги кўрсатилган: юқори частотали нурланиш оқибатида зарарланиш, ҳашаротларга қарши ишлатиладиган кимёвий моддалар билан заҳарланиш ва психо-эмоционал бузилишлар. Олимлар юқори частотали нурланиш версиясини энг эҳтимоли баланд деб ҳисобламоқда. Давлат департаменти ҳанузгача ўзининг буюртмаси билан қилинган тадқиқот натижаларини изоҳламасликка ҳаракат қилмоқда. "Тергов давом этмоқда, шунинг учун биз аниқ бир сабабни айта ололмаймиз, - дея маълум қилинди Давлат департаментида. - Ҳисоботда ушбу аломатлар юқори частотали радионурланиш оқибатларига ўхшаши айтилган, бу атама тиббиёт ёки фанда ишлатилиши мумкин, аммо якуний хулосалар чиқариш учун эмас." BBCUZBEK.COM билан Telegram орқали +44 7858860002 номери билан боғланинг. Telegram каналимиз: https://t.me/bbcuzbek