Human Rights Watch - Ўзбекистон: Журналистга қарши шубҳали ишни бекор қилинг! O'zbekiston
Инсон ҳуқуқларини ҳимоя қилиш Human Rights Watch халқаро ташкилоти мустақил журналист Бобомурод Абдуллаевга қарши қўзғатилган жиноят ишини бекор қилишга чақирди.
Бобомурод Абдуллаевнинг Қирғизистондан Ўзбекистонга қонунга зид қайтарилганини урғулаган халқаро ташкилотга кўра, Ўзбекистон расмийлари мустақил журналист Бобомурод Абдуллаевга қарши қўзғатилган жиноий терговни бекор қилишлари ва унинг ҳаракатланишига оид ҳар қандай чекловни олиб ташлашлари лозим. Human Rights Watch Бобомурод Абдуллаевнинг Бишкек суди ҳукмига қарши аппелляция ҳуқуқи поймол этилганини, Қирғизистон ҳукумати уни Ўзбекистонга экстрадиция қилиш билан БМТнинг икки халқаро конвенциясини бузганини урғулайди. Қирғиз расмийларининг Human Rights Watchга айтишларича, Ўзбекистон томони Бобомурод Абдуллаев "ҳуқуқий кўмак олиши ва агар зарур бўлса, мутаносиб тиббий ёрдам олиши, қийноқ ёки ноинсоний муомалага" дучор бўлмаслиги ҳақида "дипломатик ишонтириш" берган. Бироқ халқаро инсон ҳақлари ташкилоти дипломатик ишонтириш камдан-кам ҳолларда инсон ҳуқуқларини муҳофаза қилишнинг ишончли асоси бўлиб хизмат қилишини таъкидлайди. Журналист адвокати Сергей Майоров журналистга нисбатан дастлабки жиноят тергови қўзғатилганини тасдиқлаган, бироқ на адвокат ва на Бобомурод Абдуллаевнинг ўзи жиноят иши борасида бошқа шарҳ беролмасликларини айтган. Чунки улар тафсилотни ошкор қилмаслик ҳақидаги ҳужжатни имзолаганлар. Human Rights Watch Бобомурод Абдуллаевга нисбатан илгари сурилган айбловлар сохталаштирилган деб ҳисоблайди. "Бобомурод Абдуллаевнинг тутқунда эмаслиги кўнгилни хотиржам қилади. Аммо у афтидан сохталаштирилган айбловлар бўйича ҳамон жиноий таъқиб билан юзма-юз келиб турибди ва ҳар қандай пайтда у қайта ҳисбга олиниши мумкин", деб айтган Human Rights Watchнинг Европа ва Марказий Осиё бўйича директори Хью Уилямсон. Human Rights Watch БМТнинг Қийноқларга қарши Қўмитаси Ўзбекистонни 2019 йилда ҳам "қийноқлар кундалик содир" этиладиган мамлакат деб атаганини эслатади. Абдуллаев Ўзбекистонда жиддий ёмон муносабатда бўлиш ва таъқиб билан юзма-юз келади, дейди Human Rights Watch. Ўзбекистон Давлат Хавфсизлик Хизмати шу пайтгача Бобомурод Абдуллаевнинг нимада айбланаётгани тафсилотига расман ойдинлик киритмаган. Бишкекда ҳибсга олинган пайти Бобомурод Абдуллаев ўзини "Қора Мерган" тахаллуси остида ҳукуматга қарши танқидий мақолалар ёзаётганликда айблаётганликларини айтган, ўзига "қўйилаётгани"ни айтган бу айловларни кескин рад этган. Human Rights Watch Бобомурод Абдуллаевга қарши Ўзбекистон Жиноят Кодексининг 158-Ўзбекистон президентини ҳақорат қилиш ва 159-Конституциявий тузумни ағдариш бандлари бўйича айблов илгари сурилганини айтган. Расмий Тошкент сўрови билан Бобомурод Абдуллаев 9 август куни Қирғизистон пойтахти Бишкекда ҳибсга олинган. Бишкек шаҳар суди уни 8 сентябргача ҳибсда қолдиришга қарор қилган. Ўзбекистон Бош Прокуратураси Бобомурод Абдуллаев расмий Тошкентнинг сўрови билан қўлга олинганини тасдиқлаган. Аммо Қирғизистон журналистни 22 август куни Ўзбекистонга экстрадиция қилган. Расмий Бишкекнинг бу иши халқаро қонунларга зид эканига оид танқидлар ва жиддий хавотирларни пайдо қилган. Орада қатор халқаро инсон ҳақларини сақлаш ташкилотлари Қирғизистон ҳукуматини журналистни Ўзбекистонга топширмасликка даъват этишган, баёнотлар билан чиқишган. Акс ҳолда журналистнинг ватанида қийноқларга тутилишидан хавотир билдиришган. АҚШ Давлат Департаменти Ўзбекистон ва Қирғизистон ҳукуматларига сўз ва ҳаракатланиш эркинлиги тамал эркинликлар эканини эслатиб, бу борадаги халқаро мажбуриятларини ҳурмат қилиш ва Бишкекда ушланган журналист Бобомурод Абдуллаевни озод этишга чақирган. Бир вақтнинг ўзида АҚШнинг Ўзбекистондаги элчиси Дэниел Розенблюм Бобомурод Абдуллаевнинг ишини яқиндан кузатаётганликларини айтган. Экстрадиция пандемия боис, Ўзбекистон халқаро парвозларни ҳали тикламаган бир пайтда амалга оширилган. Озодлик Лекин Ўзбекистонга экстрадиция қилинган куннинг ўзида пойтахт Тошкентдан журналистнинг қўйиб юборилганига оид хабарлар олинган. Масъулларнинг билдиришларидан унга нисбатан белгиланган эҳтиёт чоралари ўзгартирилгани маълум бўлган. "Журналист муносиб хулқ-атвор қоидаларига риоя қилиши тўғрисидаги тилхат" эвазига қўйиб юборилган. Бунга Бобомурод Абдуллаев онасининг Президент Шавкат Мирзиёевга қилган мурожаати сабаб бўлгани айтилган. Миннатдорлик Худди шу куннинг ўзида kun.uz интернет нашри журналистнинг миннатдорлик видеосини чоп этган. Унда Бобомурод Абдуллаев Президент Шавкат Мирзиёевга "олиб бораётган инсоний сиёсати учун" ўз миннатдорлигини билдирган. Онасининг мурожаатини "беэътибор қолдирмагани учун каттадан-катта раҳмат" айтган. Ўзбекистон Президенти Шавкат Мирзиёевга "шахс сифатида ўз ҳурматини изҳор этган". Президент Мирзиёев "олиб бораётган сиёсатга ўзининг бор билими, бор тажрибаси билан ёрдам бериш, хизмат қилишга тайёр" эканини айтган. Экстрадиция этишаркан, "Давлат Хавфсизлик хизмати ходимлари ўзига яхши, инсоний муносабатда бўлишгани"ни айтган. Бобомурод Абдуллаев 2017 йилда "Конституциявий тузумга тажовуз"да айбланган. Ўшанда МХХ Абдуллаевни "Усмон Ҳақназаров" тахаллуси остида давлат ва унинг раҳбариятига қарши мақолалар ёзиш ва ҳокимиятни босиб олишга қаратилган "Жатва" ("Ўрим") режасини ишлаб чиқишда айблаган. Аммо якунида журналист суд залидан озод қилинган. Унинг 22 август кунги миннатдорлик видеосида айтишича, ўшанда онаси, ўзига "бошқа бундай мақолалар ёзмайман, деб сўз берган". "Берган ана шу ваъдасида шу кунгача туриб келган". Унинг сўзларидан маълум бўлишича, Ўзбекистон Ҳарбий Ҳаво кучларининг махсус самолётида Ўзбекистонга келтирилган. BBCUZBEK.COM билан Telegram орқали +44 7858860002 номери билан боғланинг. Telegram каналимиз: https://t.me/bbcuzbek