Нафас ололмаяпман: Америка ҳозир ҳам ирқчими ё нега зўравонлик кучаймоқда?
"Нафас ололмаяпман".
Оқ танли полициячи тиззаси билан қора танлининг бўйнидан босган. Бўйнидан тиззаси билан босиб, ўз оғирлигини ташлаган оқ танли полициячига қарата қора танли америкалик Жорж Флойд айтган сўнгги сўзлар. 46 яшар Жорж шундан кейин оламдан ўтади. Жоржнинг сўнгги нафасини тўплаб, полициячига айта олган сўзлар бугун АҚШ бўйлаб ёйилган кўп минг кишилик норозилик намойишчилари такрорлашмоқда. Америка ҳозир ҳам ирқчими? Видео: Охири YouTube пост, 1 Қора танлининг жони ҳам жон! Ушбу сўзлар ҳам АҚШни тутган намойишлар шиорига айланди. Жорж Флойд бўйнидан тиззаси билан босган полициячи ҳибсга олинди ва ҳозир қотилликда айбланмоқда. Аммо Жорж Флойд АҚШ полицияси қўлида ўлган биринчи қора танли эмас. Жорж Флойднинг ўлими Америкадаги ирқчилик масаласини яна кўтарди. АҚШ полицияси қора танлилаларга қарши ҳаддан зиёд ортиқча куч ишлатиши сўнгги йиллари кўплаб видеотасвирлардан маълум бўлган. Рақамларга қараганда, полиция қўлида қора танли америкаликнинг ўлим топиш эҳтимоли оқ танли америкаликдан кўра уч баробар юқори. "На қуролли, на зўравон жиноятда гумон қилинган қора танли америкаликларга қарши полиция ҳаддан ортиқ куч ишлаётганига қайта-қайта гувоҳ бўлаяпмиз" - дейди Ҳарвард университети профессори Халил Муҳаммад. Жорж Флойд ҳам сохта 20 долларлик пулни ишлатмоқчи бўлган, деган гумонда полицияга топиширилган. Жорж Флойд ҳам қуролсиз эди Жорж Флойднинг ўлдирилишига қарши бошланган тинч намойишлар кўп ҳолларда зўравонлик тусини олмоқда. Президент Трамп эса Жоржнинг ўлимини "жуда ёмон нарса" деб атади, аммо тизгинни оломон қўлига бериб қўймаслигини қайтарди. Ушбу намойишлар кўпроқ АҚШ полицияси зўравонлигига қаршими ёки ирқчиликни урғулайдими? "Мен қора танли америкалик сифатида даҳшатга тушаяпман" - дейди Кайла исмли намойишчи қиз. "Эрталаб уйғонсам-да, шунчаки терим ранги туфайли мени ўлдиришларидан қўрқувга тушсам, буни қандай тушуниш мумкин" - дейди аралаш ирқчи Изабелла. Дулче исмли намойишчи Америка Қўшма Штатлари зуваласи қорилган ва ирқчилик энг шафқатсиз тарзда юз кўрсатган яқин тарихга мурожаат қилади. "Унинг ўрнида мен ҳам бўлишим мумкин эди. Демак бу тузум 300 йилдан бери мени қўлламайди". Америка қанчалик ирқчи? Бу савол пайдо бўлганидан бери АҚШда тинмай берилади. Оқ танлилар европаликлар босқини, миллионлаб маҳаллий америкаликларнинг қирилиб кетиши ёки ўз еридан қувилиб, резервацияларга жўнатилиши Америка ўтмиши ва бугунини улаб юборган. Кейинроқ Африкадан миллионлаб одамлар қул сифатида олиб келиб, ишлатилган. Бу энг шафқатсиз ва шармандали саҳифалар сифатида бу мамлакат тарихига кирган. Аммо мамлакат тенглик, демократия ва инсон ҳуқуқлари йўлидан кетишини айтган. Шунга қарамай, қулчилик тугатилгандан кейин ҳам токи ХХ асрнинг иккинчи ярмигача қора танли америкаликларга нисбатан ирқчи муносабат сақланиб қолган. Бу ирқчилик нафақат жамиятда ва одамлар орасида, ҳатто қатор қонун-қоидаларда ҳам қолиб кетганди. Ҳали атиги бир нечта авлод олдин оқ танли ва қора танлилар бир ишхонада икки хил идишлардан фойдаланган ёки алоҳида ҳожатхоналарга қатнаган, автобусларда жойлари ҳам ажратилган бўлган. Шаксиз, Америка бу ўтмишини ортда қолдирганини ва тенглик ҳамда эркинлик сари интилганиин айтади. Аммо бугунги ҳолатлар нимани кўрсатади? Ўзини демократия ва инсон ҳуқуқлари яловбардори санайдиган дунёдаги энг қудратли мамлакат - АҚШ ҳалигача барча фуқаролари учун тенгликни таъминлаб беролмаганми? Алоқадор мавзулар: Германия: Месут Узил ирқчилик боис кетдими? Ирқчилик қурбони бўлган ўзбеклар Ирқчилик: Рус тилини билмаган ўзбекнинг ақли пастми? Ўзбекистон собиқ раҳбари авлоди фашист бўлганми? BBCUZBEK.COM билан Telegram орқали +44 7858860002 номери билан боғланинг. Telegram каналимиз: @bbcuzbek