Қиёс: Москва ва Сочи, Ўзбекистон учун нима ўзгарди?
Ҳа, Ўзбекистон 1980 йилда илк бор собиқ Шўролар Иттифоқи таркибида Ёзги Олимпиада Ўйинларига мезбонлик қилган ва ўшанда 16 спортчисидан 12 нафари совринли ўринларни эгаллашганди.
Мустақил Ўзбекистоннинг қарийб чорак асрлик тарихида бунақаси кузатилмаган: Ҳозирча ўзбекистонлик спортчилар бир Олимпиаданинг ўзида ўндан ортиқ медал олиб, тўрт бор Олимпия чемпиони бўлишга муваффақ бўлишмаган. Москва Ёзги Олимпиада Ўйинларининг ўзбекистонлик иштирокчилари юксак натижа кўрсатган спорт турлари эса, сув полоси, волейбол, гандбол, от спорти, велоспорт, қиличбозлик, камондан отиш, стентдан ўқ отиш, камондан отиш ва чим устида хоккей қадар кенг қамровда бўлган. Ўша кунларни хотирларкан, ўзбекистонлик етакчи спорт эксперти Ахбор Имомхўжаев 1979 йил Украина осмонида Тошкентнинг “Пахтакор” жамоаси учраган авиаҳалокат бўлмаганида, ўзбекистонлик спортчилар Москва Ёзги Олимпиада Ўйинларида қўлга киритган медаллар сони бундан ҳам кўп бўлган бўларди, дейди. “Москва Олимпиадасида футбол жамоамиз бронза медалини олган. Лекин ўша бронза медали олиши керак ўйинчилар орасида бўлиши кутилган Михаил Анн ва Владимир Фёдоров бир йил олдин 11 август куни юз берган авиаҳалокат натижасида оламдан ўтиб, Олимпиадада қатнаша олишмаган. Эҳтимол, мана шу ўйинчиларимиз бўлганида, бронза эмас, кумуш ёки олтин медал ҳам олган бўлишарди. Мен бу гапларни алам билан гапираяпман”, - дейди Ахбор ака Имомхўжаев: У кишининг айтишича, Москва Ёзги Олимпиада Ўйинларига собиқ Иттифоқнинг барча шаҳар ва қишлоқларида жудда катта тайёргарлик кўрилган. Ўшанда бутун мамлакат оёққа турган, десам хато бўлмайди, дейди суҳбатдошимиз. “Чунки Ўйинларда Американинг қатнашмаслиги, шунга қарамасдан, ўша собиқ СССРнинг Ёзги спорт турларида ҳам, қишки спорт турларида ҳам энг ривожланган давлат эканини дунёга намойиш қилиш – асосий шиор бўлган”. Ахбор ака Москвада ўзбекистонлик спортчилар собиқ Шўролар Иттифоқи Олимпия миллий терма жамоаси сафида эришган ютуқларни ўзлари қандай байрам қилишгани ҳам бир умр хотирасида қолган воқеалардан бири бўлганини айтади. “Бунақа пайтда энг аввало телевидение илдамликни қўлга олади. Москва Ёзги Олимпиада Ўйинлари расман ёпилганидан икки кунми, уч кун ўтиб, бир кўрсатув бўлган. Мен ва Раъно Жўраева иккимиз олиб борганмиз. Раъно Жўраевани биласиз, Ўзбекистон телевидениесида сухандонлик мактабини яратганлардан бири, Ўзбекистонда Хизмат кўрсатган артист. Кўрсатув “Москва Олимпиадаси чемпионлари ва совриндорлари студиямизда”, деб номланганди. Ана шу ерда “Ялла”, “Баҳор”, “Ўзбекистон” гуруҳлари, Малика Алимова, Леонид Макеев каби эстрада қўшиқчилари қатнашишган. Спортчилардан эса, Олимпиада юлдузлари: Собир Рўзиев, Эркин Шагаев, Лариса Павлова, Рустам Ямбулатовлар келиб, Олимпиада ҳақидаги эсдаликлари, медалларини қандай қўлга киритишгани, курашларнинг ниҳоятда қизғин кечгани, ҳамма мамлакатнинг спортчилари бир-бирлари билан аниқ, иноқ бўлиб яшаганликлари ҳақида хурсанд бўлиб гапириб беришган. Ана шу кўрсатувда иштирок этганлигимдан мен ҳозиргача фахрланиб юраман”, - дейди Ахбор ака ўша кунларни хотирларкан. Суҳбатдошимиз Москва Олимпиадасини телевизор экранлари орқали томоша қилгани, аммо орадан саккиз йил ўтиб, ўзи илк бор спорт шарҳловчиси сифатида борган Жанубий Кореядаги Ўйинлар ҳам айнан Россия пойтахтида бўлиб ўтганига алоқадор бир қизиқ воқеа билан ҳам ёдида қолганини айтади. Ахбор ака бир ҳамкасбининг илтимоси билан унга эсдаликка соат оламан, деб Сеулдаги маҳаллий дўконлардан бирига қилган ташрифи Москва Ёзги Олимпиада Ўйинларининг логоси туширилган билагидаги соатини Швейцарияда ишланган машҳур “Ролекс” русумидаги иккита яп-янги соатга айирбошлаш билан якун топганини айтиб бераркан, - “Уларнинг спортни тушунишлари бир умр эсимда қолган”, - дейди. Яна саноқли соатлардан сўнг Сочи шаҳрида старт оладиган навбатдаги Қишки Олимпиада Ўйинлари манзарасида шуни ҳам айтиш керакки, шу пайтгача Россиядан ташқари бирор бир Шўро давлати бу каби глобал спорт тадбирига мезбонлик қилиш ҳуқуқини қўлга киритмаган. Айнан мезбон шаҳар ҳақида сўз кетганда, Ахбор ака Имомхўжаев ўз кўрган-кечирганларидан келиб чиқиб Сочи бунга муносиб эканини ҳам айтади. “Биласизми, мен Россиянинг жуда кўп шаҳарларида бўлганман. Энг кўп бўлган шаҳрим эса, айнан Сочи. Негаки, футбол ҳаками бўлган пайтларимизда ҳар йил феврал ойининг охири мартнинг бошларида Сочида биринчи ва Олий лига ҳакамларининг икки ҳафталик Бутуниттифоқ йиғинлари бўларди. Мен бу йиғинларда беш марта қатнашганман. Кимки-ким, Сочини мен яхши биламан. Шаҳарнинг тузилиши, янги қурилаётган объектлар, кўчалар, майдонлар, ҳамма, ҳаммасини...Сочидаги тайёргарликка, ҳаттоки, жаҳон спорт жамоатчилиги ҳам жуда катта баҳо берди. Қисқа вақтнинг ичида шаҳарнинг шунчалик ўзгаришини улар кўз олдларига ҳам келтира олмаяпти. Шунинг учун ҳам мен Сочи бу мусобақаларни катта муваффақият ва зафар билан ўтказади, деган фикрдаман”, - дейди суҳбатдошимиз. Айни ўринда шуни ҳам таъкидлаб ўтиш керакки, Россия илк собиқ Шўро давлати сифатида мезбонлик қилаётган Сочи Қишки Олимпиада Ўйинлари 50 миллиард АҚШ долларлик сарф-харажати билан дунёдаги энг қиммати бўлиб ҳам тарихга кирмоқда. Бу – ўзбекистонлик спортчилар мустақил миллий терма жамоа сифатида иштирок этажак олтинчи Қишки Олимпиада Ўйинлари бўлади ва унда Ўзбекистонни фигурали учиш, слалом ва гигант слалом бўйича уч спортчиси намоён этади. Аммо, шунга қарамай, бугунги кунда миллий терма жамоа ҳисобида бор-йўғи битта (олтин) медал бор: Уни 1994 йил Норвегиянинг Лиллехаммер шаҳрида бўлиб ўтган Қишки Олимпиада Ўйинларида Лина Черязова фристайл (чанғи акробатикаси) мусобақаларида қўлга киритган. Лина Черязованинг ютуғи ортидан яна тўрт бор Қишки Олимпада Ўйинларида иштирок этишганига қарамай, жамоа аъзолари бирор бир совринли ўринни қўлга киритиша олмаган. Ёзги Олимпиада Ўйинларида эса, 1992 йилдан буён ўзбекистонлик спортчилар мустақил миллий терма жамоа бўлиб, 21 марта ғолиблик шоҳсупасига кўтарилишган. Улар спортнинг (аёллар) гимнастикаси, енгил атлетика, оғир атлетика, отиш, қиличбозлик, дзюдо, бокс, эркин кураш, юнон-рим кураш, трамполин (батутада сакраш) ва спорт гимнастикаси бўйича 6 та олтин, 5 та кумуш ва 10 та бронзаси билан жаъми 21 та медални қўлга киритишган. Тошкентдан етакчи спорт шарҳловчиси бўлган суҳбатдошимиз Ахбор ака Имомхўжаев энг сўнггида Сочи Қишки Олимпиада Ўйинларининг Ўзбекистонга тўғридан-тўғри тўлиғича олиб берилиши, шахсан ўзи ўзбекистонлик спортчилардан ташқари, хоккей бўйича Росия миллий терма жамоасига ишқибозлик қилиб қолишини ҳам айтади. “Мен футболни қанча яхши кўрсам, хоккейни ҳам шунчалик яхши кўраман. Шайбали хоккейни. Эсингизда бўлса, Тошкентнинг “Бинокор” жамоаси бўларди. Олдин иккинчи, кейин биринчи лигада ўйнаган. Қанчада қанча ўйинчилари миллий терма жамоа шарафини ҳимоя қилишган. Шунинг учун ҳам хоккейга бўлган муносабатимиз жуда ажойиб...Хоккей бизларда қишки спорт турлари орасида ҳамиша биринчи рақамда келган. Мен Сочидаги беллашувларнинг ҳаммасини кўраман, лекин асосий мухлислигим россиялик хоккейчиларга бўлади”, - дейди суҳбатдошимиз. Ўзбекистонлик спортчилардан эса, биринчи бўлиб 13 феврал куни Тошкент вақти билан соат 12.00да Артем Воронов ўз беллашувларини бошлайди. Худди шу куни кечқурун муз устида фигурали учиш бўйича ўтказиладиган қисқа дастур баҳсларида Миша Ге музга чиқади. XXII қишки Олимпия Ўйинларининг очилиш маросими бугун 7 феврал куни Тошкент вақти билан соат 21:14 бошланади.