Мирзиёев Жапаров билан “қаттиқ ва аниқ” келишди, энди Сўх муаммоси ҳам ўз ечимини топадими? Ўзбекистон ва Қирғизистон, O‘zbekiston, Мирзиёев, dunyo, yangiliklar
Ўзбекистон ва Қирғизистон чегара масалаларини "уч ой ичида ҳал қилиш" ниятида. Шавкат Мирзиёевнинг айтишича, Қирғизистон президенти билан "чегара бўйича муносабатлари тарихида биринчи марта жуда қаттиқ ва аниқ келишиб олишган".
Gazeta.uz нашрининг ёзишича, Ўзбекистон президенти бу ҳақда пойтахт Тошкентда Садир Жапаров билан бўлиб ўтган музокаралар якунлари бўйича кеча, 11 март куни ўтказилган пресс-брифинг чоғида маълум қилган. Қирғизистон янги президентининг Ўзбекистонга икки кунлик амалий ташрифи бугун, жума куни расман ўз поёнига етади. Брифинг тафсилотларидан маълум бўлишича, томонлар музокаралар чоғида Ўзбекистон-Қирғизистон давлат чегарасини ҳуқуқий расмийлаштиришни тез фурсатларда якунлаш бўйича келишиб олишган. Ўзаро чегарадаги ўтиш пунткларининг тўлақонли ишлашини таъминлаш бўйича ҳам "амалий қадамлар белгиланган". Gazeta.uz мухбири келтираётган иқтибосга таянилса, Шавкат Мирзиёев, "бу - халқлари (ечимини - gazeta.uz таҳр.) кутаётган жуда нозик муаммо" эканини айтган. Ўзбекистон президентининг сўзларидан маълум бўлишича, "Садир Нургожоевич билан ҳар бир чегара масаласи бўйича чегараларни аниқ тавсифлашга келишиб олишган". "Ким, қачон қилади. Биз, ҳаттоки, муддатларини ҳам аниқлаб олдик - уч ой ичида", - деб айтган Шавкат Мирзиёев. Ўзбекистон президенти бунинг ортидан, "Одамлар (ечимини - gazeta.uz таҳр.) кутаётган баъзи масалаларни яқин келажакда аниқ ҳал этишлари"ни баён қилган. Шавкат Мирзиёев, "Бюрократиясиз, фуқароларига қулай ва яхшироқ бўлиши учун жиддий масъулиятни ўз зиммаларига олишга қарор қилганликлари"ни таъкидлаган. Gazeta.uz нашрининг ёзишича, Фарғона вилояти ҳокими Хайрулло Бозоров ҳам ўзларига чегара масалаларини уч ой муддат ичида ҳал этиш кўзланаётганини тасдиқлаган. Аммо брифингдан имконли бўлган чегара билан боғлиқ хабарлар мазмунининг анчайин умумий экани кўрилган, Сўх муаммоси кун тартибига чиққан-чиқмагани ноаён қолган. Сўх муаммоси Охирги пайтларда Ўзбекистон ва Қирғизистон ўртасидаги муносабатларнинг нормаллашуви ҳамда чегара музокараларининг фаоллашганига қарамай, Сўх аҳолиси амалда қамалда қолаётир. Фарғона вилояти таркибидаги алоҳида маъмурий-ҳудудий бирлик бўлган Сўх тумани ҳамма томондан бошқа давлат - Қирғизистон билан ўралган. 70 мингдан ортиқ аҳоли яшайдиган туманнинг ўзи Қирғизистон ҳудуди орқали яна икки қисмга - шимолий ва жанубий Сўхга бўлинган. Аҳолисининг асосий қисмини этник тожиклар ташкил этадиган сўхликлар чегарадан ўтишдаги тўсиқлар ва иқтисодий қийинчиликлардан шикоят қилиб келишади. Сўх аҳолиси асосан, деҳқончилик билан тирикчилик қилади ва аҳолининг катта қисми мавсумиий ишлар учун Россияга қатнаши айтилади. Сўхликлар ўзларининг мол-қўйларини боқиш учун кўпинча Қирғизистон ҳудудидаги яйловларга ўтишади. Қирғизистонликларнинг вақти-вақти билан бунга тўсқинлик қилиши шундоқ ҳам қийин аҳволдаги сўхликларнинг турмушини янада оғирлаштиради. Сўх йўли Сўхни қўшни давлат орқали мамлакатнинг асосий қисми билан боғлаб турувчи даҳлиз масаласи ҳал этилмагани айтилади. Сўх йўли - мустақил Ўзбекистон тарихидаги ҳали-ҳануз ўзининг якуний ечимини топмай келаётган энг долзарб муаммолардан бири бўлади. Ўзбекистон давлат чегарасининг айни шу ҳудуди эса, мамлакат мустақиллиги тарихида энг кўп ва энг зўравон можароларга саҳна бўлгани, бўлаётганларидан бири экани кўрилади. Сўнгги бор ўтган йил 31 май куни Сўх тумани аҳолиси ва Қирғизистон фуқаролари ҳам чегара ҳудудда жойлашган Чашма булоғининг кимга тегишли экани борасидаги тортишувлар ортидан тўқнашган. Жанжал натижасида Ўзбекистон ҳудудидаги уч хонадон ёқиб юборилган. Можаро ҳар икки томондан жаъми 200 дан ортиқ кишининг тан жароҳати олиши билан якун топган. Биргина расмий рақамлардан энг кўп жабрланганларнинг ўзбекистонликлар экани англашилган. Шавкат Мирзиёев қудратга келган ўтган тўрт йил ичида Ўзбекистоннинг бир минтақа давлати билан ўзаро чегарасида бу кўламдаги зўравон можаро кузатилмаганди. Янги Ўзбекистон президент Шавкат Мирзиёевнинг яхши қўшничиликка асосланган янгича минтақавий сиёсати натижасида ўтган йил бу йўлни ҳам бир муддат очишга муваффақ бўлган. Қирғизистон томони эса, сўнгги бор бу йилнинг қисқа фурсатда ёпиб қўйилиши сабабини ўзининг ЕвроОсиё Иқтисодий Иттифоқига аъзолиги билан изоҳлаганди. Бу орада Ўзбекистон Россия шамсияси остидаги бу иттифоққа расман кузатувчи сифатида қабул қилинган. Сўх эса, дунёдаги энг катта эксклав ҳудуд саналади. Ўзбек-қирғиз чегараси Бугунги кунда Қирғизистон билан Ўзбекистон чегарасининг узунлиги 1 378 километрни ташкил этади. Улардан 1 170 км ёки 85% рўйхатга олинган. Қирғизистон ва Ўзбекистон ўртасида 9 та мунозарали ҳудуд мавжуд бўлиб, у ерда икки мамлакат фуқаролари ўртасида зиддиятлар тез-тез юз бериб келади. Давлат Чегара хизмати маълумотларига кўра, Қирғизистоннинг қўшни давлатлар билан чегарасида 2020 йилда 12 та, давлат чегарасининг қирғиз-тожик қисмида 9 та, қирғиз-ўзбек қисмида эса, 3 та кўнгилсиз ҳодиса содир бўлган. Қирғизистон минтақанинг Ўзбекистонга бевосита чегарадош тўртта давлатидан биттаси бўлади. Олти миллиондан сал ошувчи аҳолисининг бир миллиондан ортиқроғини ўзбеклар ташкил этади. Қирғизистондаги пандемия билан боғлиқ аҳвол ва сўнгги сиёсий жараёнларга Ўзбекистон ҳукуматининг фаоллик билан муносабатда бўлгани, вазиятни барқарорлаштиришга ёрдам бериш саъй-ҳаракатида экани кўрилган. 10 январь кунги президент сайлови билан бир вақтда бўлиб ўтган референдумда Қирғизистон парламентидан президент бошқарувига қайтиш учун овоз берган. Унгача Қирғизистон минтақадаги расман парламент бошқаруви амалда бўлган ягона давлат эди. Шавкат Мирзиёев Садир Жапаров билан пойтахт Тошкентда кечаётган музокаралари фонида "ҳар икки халқ бунинг натижаларини бугунданоқ ҳис этишлари лозим"лигини айтган. "Халқларимиз биз музокаралардан ишга ўтганимизни ҳис қилишлари керак", дея таъкидлаган. Маълум бўлишича, президентлар яна сувдан фойдаланиш ва энергетика, иқтисодий ҳамкорлик ва транспорт-логистика масалаларини ҳам муҳокама этиб олишган. Хабарларга кўра, Шавкат Мирзиёев музокаралар чоғида "Ўзбекистон-Қирғизистон-Хитой" темир йўл лойиҳасини жадаллаштиришнинг муҳимлигини таъкидлаган. Қирғизистоннинг янги президенти эса, Сирдарё ҳавзаси ресурсларидан фойдаланиш тўғрисидаги шартномани янгилаш таклифини илгари сурган. Имконли бўлган хабарлардан бунга Ўзбекистоннинг муносабати қандай бўлгани тафсилотлари ноаён қолган. Қирғизистон Миллий хавфсизлик қўмитаси раиси Қамчибек Ташиев яқинда Боткен вилоятига сафари давомида Ўзбекистон билан Қирғизистон расмийлари чегара яқинидаги айрим ҳудудларда участка алмашиш юзасидан келишувга эришгани ҳақида маълум қилган. "Айрим жойлардаги баъзи участкаларни берамиз, бошқа жойлардаги участкаларни эса оламиз. Бу масала фақат шу тариқа ҳал бўлади. Албатта, бу ачинарли ҳол. Лекин бунинг бошқа йўли йўқ", деб айтган у маҳаллий аҳоли билан учрашуви чоғида. Қирғизистон Миллий хавфсизлик қўмитаси раисининг ўшанда айтган сўзларидан бу музокараларнинг баъзида "жуда қизғин" кечиши ҳам маълум бўлган. Ўзбекистон ўтган ой маҳаллий аҳоли учун Сўхда аэропорт қуришни бошлаган, маҳаллий кузатувчилар буни Сўх йўли муаммосининг "муқобил ечими" сифатида ҳам кўришган. Сўхдаги мазкур аэропортдан Фарғона ва Қўқон йўналишларида авиақатновларнинг йўлга қўйилиши айтилган. Қирғизистон ҳудудида Сўх илова Ўзбекистонга тегишли тўртта эксклав жойлашган. BBCUZBEK.COM билан Telegram орқали +44 7858860002 номери билан боғланинг. Telegram каналимиз: https://t.me/bbcuzbek