Aкс-садо: "Ўйинларини кўрмасдан яхши кўрганмиз" – ўзбеклар ва Марадона, видео, Ўзбекистон, O‘zbekiston, Qirg‘iziston, Maradona, futbol, yangiliklar
"Ўйинларини кўрмасдан яхши кўрганмиз" - қишлоқ кўчаларини чангитиб тўп тепиб футбол ўйнардик, ҳаммамиз Марадона бўлиб олардик, аммо ўзини танимасдик, - дея футбол афсонасини хотирлайди ўзбекистонлик ашаддий футбол ишқибози суҳбатдошимиз.
Марадона Аргентина миллий терма жамоаси учун 91 марта майдонга тушган, жами 34 та гол урган... Ўзбекистон эса, минтақанинг энг футболсевар, каттаю кичик давраларда "Бразилия"сига қиёс берилувчи давлати бўлади. Афсона, энг зўр, ғайриодатий - Марадона энди йўқ, футбол олами қайғуда, O'zbekiston, Maradona, dunyo Бахтиёр Турсун, Ўзбекистонлик футбол ишқибози "Марадона футбол оламида энг чўққига чиққан, тилларда достон бўлган даврлари мен тенгиларнинг болалик дамларига тўғри келади. Шунгами, доимо Марадона тўғрисида эшитиб қолсам ёки бирор кўрсатув кўрсам, болалик хотираларим уйғонади. Қишлоқ кўчаларини чангитиб тўп тепиб футбол ўйнардик, ҳаммамиз Марадона бўлиб олардик, аммо ўзини танимасдик. Бизлар Марадонани кўпроқ ёши катталарнинг футбол мавзусидаги суҳбатларидан таниганмиз, чунки у пайтларда ҳозиргидек техника ривожланмаган, жонли эфирлар ҳам кам бўларди. Биринчи марта Марадонани майдонда футбол бўйича 1990 йилги жаҳон чемпионати финалида телевизорда кўргандим, ўшанда ўн икки ёшда эдим. Германияга ютқазиб қўйгач, тўккан кўз ёшлари болалик хотирамда қолган. Кейинги мундиални интиқ кутганман. АҚШда ўтган 1994 йилги чемпионатда атиги иккита ўйинда кўра олдик, кейин ҳаммага маълум бўлган допинг билан боғлиқ можаролар сабаб чемпионатдан четлатилган эди. Эслаб кўрсам, бирон маротаба ҳам майдонда тўлиқ ўйнаганини кўрмаган эканман ўша вақтларда. Футбол афсонаси Аммо доимо у ҳақида сўз кетса, барибир, футбол афсонаси кўз олдимга келади. Кейинчалик интернет ривожлангач, ҳар бир ўйинларини, голларини кўриб чиққанман. Марадона ҳақиқий футбол афсонаси эди, доимо хотирамизда шундай бўлиб қолади, у замонасининг тенги йўқ футболчиси эди. Марадонанинг ўлими футбол олами ўз даврида тенгсиз бўлган буюк футболчиси, футбол афсонасидан айрилганини англатади. Унинг ўзига хослигига келсак, Марадона эркин футболчи эди, алдамчи ҳаракатлар, юқори тезлик, совуққонлик, ўз кучига бўлган ишонч, гол сезиш қобилияти ўта кучли ўйинчи эди. Ҳозирги замонавий футбол кўпроқ мураббийлар томонидан бошқарилади, майдон бўйлаб эркин ҳаракат қиладиган ўйинчилар камайиб кетаяпти... Марадона ўйнаган даврдаги футбол бугунги кунда ўша жозибасини йўқотган, менинг фикримча, агар ўша давр футболига қайтилса, ўйинлар янаям завқлироқ бўлар эди. Ҳозирги замонавий, мураббий ҳар бир чизиқни белгилаб берадиган футболда жамоа кўпроқ натижага ўйнайди, якка ном чиқариш, майдонда эркин ҳаракат қилиш шу тариқа чекланиб бораверса, энди Марадоналар чиқиши қийинов. Агар битта футболчи ўз фаолияти давомида мингта гол урган тақдирда ҳам, майдонда Марадонадек чиройли, эмин-эркин ҳаракат қила олмаса, ҳеч қачон афсонага айланмайди-да, фақат гол машинаси, деган ном олади, холос. Марадона қўли билан гол урган, бу хато, нотўғри, аммо унинг шу хатоси ҳам чиройли чиқиб, тарихда қолди. Англияга урган иккинчи голини эса, яна неча замонлар ўтиб ҳам одамлар завқ билан томоша қилишса керак". Марадона ўлими билан жахон футболи қанчалик катта йўқотишга учради? Марадонанинг ўзига хослиги, бошқа футболчиларга ўхшамаган жиҳатлари нимада эди? Марадонани нима футбол афсонаси қилди, унинг кучи нимада эди? Биз худди шундай саволлар билан ўшлик футбол ишқибозларига ҳам мурожаат қилдик: Сардор Назиров Марадона тўп билан яхши ўйнаган. Мессининг копияси бўлган. Оёғига тўп яхши ёпишган. 2-3та ҳимоячини бемалол алдаб ўтиб кета олган. Жуда айёр ўйинчи бўлган. Вақти келганда қўллари билан ҳам гoл урган, биров сезмаган. Марадонанинг кучи - унинг техникасида бўлган. Ўз даврининг техникаси юқори, омадли футболчиси бўлган. Баъзида омад бўлмаса, маҳорат ҳам иш бермай қоладию, у ҳақиқатан ҳам омадли бўлган. Аргентина миллий терма жамоаси сафида чемпион бўлган. Месси ҳали дунё чемпиони бўла олмади. Ҳозир эса, Марадонанинг ўлими футболга билинмайди. Чунки у яхши тренер ҳам эмасди. Ўзининг даврида яхши ўйинчи бўлган, ўша пайтда футболга ҳиссасини қўшган. Футболдан кетганидан кейин, бошқа футболистларга ўхшаб катта бир фойдаси тегмаган. Сборная Аргентинани, бошқа жамоаларни ҳам бошқарди, эплай олмади. Тренерлик қобилияти яхши бўлмаган. Отабек Алимов Аргентина юлдуз тренери, ўтмишдаги юлдуз ўйинчисини йўқотди. Дунё фоний. Ҳамма нарсанинг чегараси бор. Марадона ҳам ўтиб кетди. Марадона яхши футболчи бўлган. Ярим ҳимоядаги яхши ўйинчи бўлган. Пеле билан бир қатордаги кучли футболист. Аргентинани чемпион қилган. Марадона ўз устида ишлаб, ҳаракат қилган. Голларни қўли билан ҳам урган. У чаққон, Мессига ўхшаб жуссаси кичиккина, ҳамма ерда тез ҳаракат қилиб, ўтиб кетган. Ўйинни кўра билган футболистлардан. 1986 йили Марадона сабаб Аргентина жаҳон чемпиони бўлган, у бунга ҳисса қўшган. Собиқ тренер. Ундан кейин Мессилар эплаша олмаяпти. 12 йил бўлди унинг юлдуз бўлганига. Бу ҳам омад. Месси олган олтин тўпларни Марадона олмаган. Лекин натижа бор, жаҳон чемпиони. Месси ҳам, Рональду ҳам ҳали жаҳон чемпиони бўла олмади. Назаримда, Марадона гиёҳванд модда истеъмол қилгани сабаб, футбол қироли деган номни ололмади. Бўлмаса, Пеле билан бир қаторда турган. Иккаласининг номи ёнма-ён зикр қилинган. Соҳиб Мамиров Марадонанинг ўлими билан жаҳон футболи ҳозирги вазиятда унчалик катта йўқотишга учрамади. Чунки ҳозир унинг ўрнига ёшлар чиқди. Агарда Рональду, Месси ёки яна бошқа таниқли футболчилар бўлмаганида, ҳақиқатан катта йўқотиш бўларди. Марадона ўтган замоннинг зўр футболчиси. Ҳозир унинг ўрнини босадиганлар бор. Марадона чиройли гол урарди. У ўзига хос техникаси билан бошқалардан ажралиб турарди. Шу билан дунёни ларзага солган. Тез югурарди. Аммо, барибир, Месси билан Рональдуни бир қилганда, Марадонага тўғри келарди, деб айтсак бўлади". Футбол даҳоси ёки таржимаи ҳол ўрнида Ёрқин, хурмача қилиқлари билан машҳур, ғайриодатий, ўта истеъдодли, ғазабнок. Диего Марадона. Футболнинг бузилган рамзи. Энг иқтидорли футболчилардан бири бўлган бу аргентиналик йигит мухлисларни ҳайратга соладиган ноёб қобилияти, ёрқин ўйини, аввалдан кўра билиши ва тезкорлиги билан мақтанарди. Шунингдек, у шов-шувли "Худонинг қўли" голи билан мухлисларини ранжитди, майдондан ташқарида эса гиёҳвандлик ва шахсий ҳаётидаги инқирозга ўралашиб қолди. Паст бўйли ва ёқимтой футбол даҳоси Диего Армандо Марадона 60 йил аввал Буэнос-Айреснинг кулбаларидан бирида туғилган. У ёшлигидаги қашшоқликдан халос бўлиб, футбол супер юлдузига айланди, баъзилар уни бразилиялик Пеледан ҳам буюкроқ футболчи, деб ҳисоблайди. 491 учрашувда 259 та гол урган аргентиналик футболчи 20-асрнинг энг буюк футболчисини аниқлаш учун ўтказилган сўровномада Жанубий Америкадаги рақиби Пеледан ўзиб кетди, ФИФА овоз бериш қоидаларини ўзгартиргунча, иккала футболчи ҳам тенг кўрилди. 1986 йил, ғолиб Марадона миллий терма жамоаси билан жаҳон чемпионлигини қўлга киритган онлар Марадона ёшлигидан кучли қобилиятли эди, "Лос Себоллитас" ёшлар жамоасини мағлубиятсиз 136 ўйинда бошқарган ва халқаро дебютини бошлаганда атиги 16 ёшу 120 кунга тўлганди. Бўйи атиги 1.67, миқтидан келган бу йигит одатий атлетларга ўхшамасди. Аммо унинг ажойиб маҳорати, чаққонлиги, аввалдан кўра олиши, тўпни бошқариши, аниқ узатиши унинг тезлиги пастлиги ва вақти-вақти билан кўриниб қоладиган вазндаги нуқсони ўрнини тўлдирарди. У рақиб ҳимоячилар орасида ўтиб кетадиган бир шарпа эдию, аммо бошқа муаммоларни бундай айланиб ўтишда қийналди. "Худонинг қўли" ва аср голи Марадонанинг Аргентина терма жамоаси сафида 91 ўйинда урган 34 голи унинг халқаро карьерасининг фақат бир қисми, холос. У 1986 йилги Мексикадаги Жаҳон чемпионатида ўз мамлакатини ғалабага олиб борди, тўрт йил ўтиб эса финалгача олиб чиқди. Олдинги мусобақанинг чорак финалида, кейинчалик унинг ҳаётини ютиб юборадиган можароларнинг нишоналари бор эди. Англияга қарши ўйин аллақачон тортишувни келтириб чиқарган эди: икки мамлакат ўртасидаги Фолкленд урушига атиги тўрт йил бўлганди. Майдонда бу зиддият янада кучайиши керак эди. Учрашувнинг 51-дақиқасида Марадона рақиб дарвозабони Питер Шилтон билан бирга сакраб тўпни мушти билан дарвозага жойлаб қўйди. Кейинчалик у гол "қисман Марадонанинг боши ва қисман Худонинг қўли" туфайли урилганини айтди. Тўрт дақиқа ўтиб, у "аср голи"ни урди - майдоннинг ўз жамоаси томондаги қисмида тўпни олган ўйинчи бир неча рақиб ўйинчини алдаб ўтиб, Шилтонга чап бериб ўтдию, тўпни дарвозага жойлади. "Сиз буни жуда ажойиб дейишингиз керак. Бу голнинг ҳалоллигига шубҳа йўқ. У футболнинг ҳақиқий даҳоси эди", деди Би-би-си шарҳловчиси Барри Дэвис. Англия битта голни тортиб олди, Аргентина мусобақани тарк этди, Марадона "бу шунчаки ғалабадан кўпроқ нарса, бу инглизларни нокаутга учратиш", деб айтди. Наполида қаҳрамон, аммо гиёҳванд моддалар ғолиб бўлди Марадона трансферлар бўйича жаҳон рекордини икки марта янгилади - 1982 йилда ўз ватанидаги "Бока Хуниорс" жамоасидан 3 миллион фунт эвазига Испаниянинг "Барселона" сига ўтди ва икки йилдан сўнг у Италиянинг "Наполи" клубига 5 миллион фунтга сотилди. У вертолётда учиб келганида, Сан-Паоло стадионида 80 мингдан ортиқ мухлис бор эди. Янги қаҳрамон. У Италияда энг яхши клуб футболини ўйнаган ва жамоани 1987 ва 1990 йилларда биринчи лига чемпионлигига, 1989 йилда УЕФА кубоги чемпионлигига олиб боргани учун мухлислар олқишига сазовор бўлган. "Наполи" сафида 188 бор майдонга тушган Марадона рақиблари дарвозасини 81 бор нишонга олган Биринчи ғалаба шарафига бағишланган зиёфат беш кун давом этди, юз минглаб одамлар кўчаларга чиқди, аммо Марадонанинг эътибор ва умиддан нафаси сиқиларди. "Бу ажойиб шаҳар, лекин мен нафас ололмаяпман. Мен эркин юришни хоҳлайман. Мен ҳам бошқалар сингари одамман", дерди у. У Каморра жиноятчилар синдикатига алоқадор бўлиб қолди, гиёҳвандликка берилди, оталик масаласи бўйича судлашди. Италия 90 финалида Аргентина Германияга 1:0 ҳисобида ютқазгандан сўнг, келаси йили унинг қонида допинг аниқланди, сўнг 15 ойлик дисквалификацияга тушди. У 1994 йили АҚШда бўлган Жаҳон чемпионатида қатнашди. Аммо битта гол уриб, буни нишонлаш учун камера олдига бориб, бужмайган башараси ва қинидан чиқаётган кўзларини кўрсатиб бақирди. Марадона тақиқланган эфедрин моддасини қабул қилгани аниқлангач, мусобақа ўрталарида ўйинлардан чиқариб юборилди. Марадона ҳаёти солномаси Нафақага чиққандан кейинги ҳаёти Уч йил ўтгач, учинчи ижобий тест хулосасидан сўнг, у 37 ёшида футболдан бутунлай кетди, аммо барибир муаммога дуч келди. Марадона Кубада. У Фидел Кастро билан ҳам бир неча бор учрашишга муваффақ бўлган Марадона аввалроқ журналистларга пневматик милтиқдан ўқ узгани учун икки йил 10 ойга озодликдан маҳрум этилди. Унинг кокаин ва алкоголизмга мойиллиги соғлиғида жиддий муаммоларга сабаб бўлди. У бир гал 128 килогача семириб кетди ва 2004 йилда юрак хуружига учради ва натижада жонлантириш бўлимига тушди. У озиш учун ошқозонини операция қилдирди ва гиёҳвандликка қарши кураш пайтида Кубадан бошпана топди. Шунга қарамай, Марадона 2008 йилда Аргентина терма жамоаси менежери этиб тайинланди. Икки йил ўтиб, Жаҳон чемпионатининг чорак финалида Аргентина Германиядан 4:0 ҳисобида мағлубиятга учраб чорак финалда мусобақадан чиқиб кетди. Унинг менежерлик фаолияти турли баҳсларга сабаб бўлди, матбуотнинг бош саҳифаларидан ўрин олди. Ити тишлаб олгач, лабини операция қилдиришига тўғри келди. Беникоҳ туғилган ўғли кичик Диего Армандони ҳақиқатда ўғли эканини оммага ошкор қилди. Унинг бетартиб ҳаёт тарзи 2018 йили Россияда бўлиб ўтган Жаҳон чемпионатида Аргентинанинг Нигерияга қарши ўйинига ташриф буюрганида намоён бўлди. У ўз баннерини очиб, нигериялик мухлис билан рақсга тушди, ўйиндан олдин Xудога илтижо қилди, сўнг Лионел Мессининг биринчи голини завқ-шавққа тўлиб нишонладию, ухлаб қолди. Иккинчи голдан сўнг икки ўрта бармоғини тўғрилаб салом берди. Айрим хабарларга кўра, кейин у тиббий ёрдамга муҳтож бўлиб қолган. Шармандали, илҳомлантирувчи, кўнгил очадиган, ажойиб Диего Марадона. BBCUZBEK.COM билан Telegram орқали +44 7858860002 номери билан боғланинг. Telegram каналимиз: @bbcuzbek