Ўзбекистон: “Шоввозсой” ким учун қурилган - video, O‘zbekiston, yangiliklar
"Угам-Чотқол" миллий табиат боғи қўйнидаги яширин, ҳашаматли дам олиш маскани. Шоввозсой дарёсини бўғиб барпо этилган сунъий сув омбори? "Шоввозсой" аталмиш ушбу масканнинг номи бугун ўзбекистонликлар тилидан тушмаётир. Озодлик радиоси мазкур масканнинг шахсан президент ихтиёри учун махсус қурилганига нега ишонмоқда?
Озодлик радиосининг янги суриштирувида тоғлар бағрида президент Шавкат Мирзиёев ва унинг оиласи ҳордиқ чиқариши учун яширин қароргоҳ барпо этилгани иддао қилинади. Суриштирувда ушбу қароргоҳ қурилиши йўлида қарийб $1 миллиард сарф қилингани тилга олинади. 23 февралдан эълон қилина бошланган Озодлик радиоси суриштирувларида дам олиш мажмуаси 2017 йил бошида - президент Мирзиёев ҳокимиятга келишидан ҳеч қанча вақт ўтмай қурила бошлангани таъкидланади. Асосан, сунъий йўлдошдан олинган тасвирлардан иборат мазкур суриштирувда маскан яқинида "харитада йўқ" сув омбори ҳам барпо этилгани ҳақида сўз боради. Бироқ "Ўзбекистон темир йўллари" АЖ 24 февраль куни тарқатган баёнотга кўра, "Шоввозсой" дам олиш маскани президент ёки унинг оиласига эмас, балки компанияга тегишлидир. "Ўзбекистон темир йўллари" ўз баёнотида ўтган ўн йил давомида 495 миллиард сўм сарфлаб, компания ходимлари ва уларнинг оила аъзолари, мамлакат аҳолиси ҳамда сайёҳлар учун замонавий экотуризм маскани барпо этилганини таъкидлаган. Хўш, шундай экан, Озодлик Радиоси мазкур масканнинг шахсан президент ихтиёри учун махсус қурилганига нега ишонмоқда? Радио ихтиёрида бу иддаони дастаклай оладиган қандай далиллар мавжуд? Би-би-си бу ва дам олиш масканига оид бошқа саволлар билан Озодлик Радиоси суриштируви лойиҳаси муҳаррири Карл Шрекга юзланди. "Ҳужжат йўқ, лекин у Мирзиёев учун қурилган" Би-би-си: Жаноб Шрек, Ўзбекистонда фаолиятингиз чекланганини яхши тушунамиз, аммо фильмингиз кўпроқ суратлар ва фаразларга асосланган. Бундан ташқари дачанинг президент Мирзиёевнинг ўзига тегишли эканига ишора қилувчи энг асосий иддаолардан бири тошкентлик фаол Алексей Гаршиннинг айтганлари ва темир йўл қўриқчилари каби ходимлар билан суҳбатларигагина асосланиб қолган, деб ўйламайсизми? Шрек: Мутлақо. Бизда жаноб Гаршиннинг видеоларидан бошқа кўплаб мустақил манбалар мавжуд. Жаноб Гаршиннинг YouTube даги видеоларига суриштирувимиз бошланганидан икки ой ўтиб дуч келганмиз. Турли манбаларимиз бор… Менимча, мавжуд атрофлича далиллар манбаларимизнинг дача Мирзиёев ихтиёри учун қурилгани борасидаги иддаоларини дастаклайди. Жумладан, ҳудуд устида бутун бошли мамлакат бўйлаб мавжуд олтита учиш тақиқланган зоналардан бири ўрнатилгани тўғрисидаги далил ҳам… Би-би-си: Фильмингизда бу масканни тўғридан-тўғри президент Мирзиёевга боғлай оладиган бирор ҳужжат йўқлигини бир неча бор такрорлагансиз. Бир вақтнинг ўзида унинг президентга тегишли эканига бевосита урғу бергансиз. Нега? Шрек: У президент ихтиёри учун қурилган. Ҳа, биз буни аниқ айтамиз. Биз "Ўзбекистон темир йўллари" билан бевосита боғланишга муваффақ бўлдик. Қурилишда қатнашган компанияларни аниқлашга муваффақ бўлдик. Бевосита президентга олиб чиқадиган ҳужжатлар бўлмаса-да, таянганимиз қатор манбалар бу жой президент Мирзиёев учун қурилганини таъкидлади. Бу мустақил манбалар бир-биридан мустақил равишда бу гапни таъкидлади. Биз яна аввал тилга олганим муфассал далиллар, жумладан, ҳудуд устида учиш тақиқланган зона ўрнатилганига эътибор қаратдик. Президент қароргоҳлари учун қўлланиладиган учиш тақиқланган зона ҳар қандай аҳоли масканидан олисда, тоғлар устида жойлашган бу ерда нега ўрнатилган бўлиши мумкин? Агар бу "Ўзбекистон темир йўллари" ходимлари учун қурилган оддий дам олиш маскани бўлса? $1 миллиардлик дам олиш маскани? Би-би-си: "Қурилишда бевосита иштирок этганлар харажатларнинг камида $1 миллиард эканига ишонади". Бу сизнинг суриштирувингиздан олинган парча. $1 миллиард Ўзбекистон учун анчайин катта пул. Бу иддаони тасдиқлай оладиган бошқа манбаларингиз ҳам борми? Масалан, қурилиш бўйича мутахассислар? Шрек: Мақолаларимизда таъкидлаб ўтганимиздек, бу масканнинг қурилиш харажатлари билан боғлиқ ҳужжатлар тахлами жуда нафис. Топишга муваффақ бўлганимиз ушбу жой номи бевосита тилга олинган ҳужжатларда фақатгина $550 минг ҳақида сўз боради. У бундан кўра қимматга тушгани равшан. Мақолаларимизда ёзганимиздек, бизда бу жойни ўз кўзи билан кўрган ёки қурилишда иштирок этган инсонлар келтирган тахминий рақамлар бор, холос. Ва манбаларимиз келтирган рақамлар бир неча юз миллион доллардан бир миллиард долларга қадар етади. Бу фақат бинолар қурилишига кетган харажат эмас. Улар йўл қурилиши, ер сатҳини ўзгартириш, яп-янги сув омбори ва тўғон қурилиши ҳамда ишчиларнинг меҳнат ҳақини ҳам ўз ичига олади. Биласизми, бу шунчаки бир миллиард долларлик уй эмас. У йўқ жойдан бунёд этилган бутун бошли қароргоҳдир. Би-би-си: Фильмингизда бу маскан айни Сардоба сув омборини қурган шахслар томонидан қурилганини таъкидлагансиз. Бир вақтнинг ўзида эса ушбу маълумот "ҳужжатларни кўрган манбалар" сўзларига асосланганини тилга олгансиз. Бу маълумот етарлича асосланган, дея ўйлайсизми? Шрек: Бизда айрим ҳужжатлар бор. Уларнинг бирида қурилишда иштирок этган компания номи зикр этилган. "To'palang water construction"нинг ўзи ҳам қурилишда иштирок этганини билдирган. Айтиб ўтганимдек, айниқса, сув омбори қурилиши билан боғлиқ ҳужжатлар жуда оз. Унинг номи ҳеч қаерда йўқ. Сув хўжалиги вазирлиги бунга алоқаси йўқлигини таъкидлади. "To'palang water construction" қурилишда иштирок этганини хабар қилган манбаларимиз бор. Жаноб Гаршин биздан мустақил равишда… яна такрорлайман - биз уни суриштирувни бошлагандан кейин танидик… "To'palang"нинг ҳисобчиси унга компания қурилишда иштирок этгани ҳақида гапирган. Путин ташрифи? Би-би-си: Россия президенти Владимир Путин 2018 йилда дачага борганини ҳам тилга олгансиз. Қўлингизда буни тасдиқлайдиган ишончли далиллар борми ёки шунга миш-мишларга асослангансизми? Шрек: Биз президент Путиннинг келгани тасдиқланганини таъкид қилмаганмиз. Таъкид қилганимиз шуки, 2018 йил октябрида - расмий ташрифидан озгина аввал Оҳангарондаги манбаларимиз ҳудудга президент Путин келаётгани ҳақида гап-сўзлар тарқалганини айтдилар. Бундан ташқари Ўзбек xизматимиз ўша кунларда Оҳангарон кўчалари тозаланаётгани, йўл белгилари қайта чизиб чиқилаётгани, ичкарисида ҳеч нарса йўқ бинолар ташқи кўринишига оро берилаётгани тасвирланган видеоларни қўлга киритган. Видеолардан ҳудудга ўта муҳим шахс келаётгани яққол кўриниб турган эди. Аммо президент Путин ташрифини тасдиқлата олмадик. Кремлдан, президент Мирзиёев маъмуриятидан сўрадик - жавоб олмадик. Би-би-си: Бу фильмда сув омбори қурилиши сабаб атроф қишлоқлардаги кўплаб хонадонлар, уларнинг чорваси, далалари сувсиз қолиб кетганини тилга олгансиз. Аммо бугун Ўзбекистонда бутун бошли қишлоқнинг сувсиз қолганини яшириш ўта мушкул. Бу ҳолатни қандай изоҳлайсиз? Шрек: Бу маълумот янги қурилган сув омборидан 15 чақиримча қуйидаги Тут қишлоғининг баъзи яшовчилари сўзларига асосланган. Бир қанча манбалар бизга 2018 йилда сув таъминоти издан чиққанини хабар қилди. Бу айни сув омбори қурилаётган вақтга тўғри келади. Ҳа, бу маълумот манбалар сўзларига асосланган. Маҳаллий одамлар муаммога ечим излаб маҳаллий ҳокимликка чиққанликларини айтдилар. Биз ҳам маҳаллий маъмуриятга саволлар йўлладик, аммо улар жавобсиз қолдирилди. Би-би-си: Учиш тақиқланган зонага оид… Бу маълумот манбасини очиқлай оласизми? Шрек: Номини эслолмаяпман, лекин агентликка ҳавола берганмиз. Бу агентлик авиацияга оид хавфсизлик огоҳлантиришларини беради. Мақоладаги ҳаволага ўтсангиз, огоҳлантиришларга кўзингиз тушади. Огоҳлантиришларда махсус координата ва радиус кўрсатилган. Учиш тақиқланган зоналар П101 дан П106 гача кодланган. Шоввозсойнинг координатаси П106. Агар бу координатани текширсангиз, у шундоқ икки чақирим радиусда Шоввозсой устидалиги кўринади. Ишчиларга аталган маскан Би-би-си: Тилга олиб ўтганингиздек, "Ўзбекистон темир йўллари" дам олиш маскани ўз ходимларига тегишли экани ва унинг қурилиши 11 йил аввал бошланганини айтмоқда. Президент Мирзиёев ҳокимиятга келишидан анча аввал. Бу ҳолатни қандай изоҳлайсиз? Шрек: Сунъий йўлдошдан олинган тасвирларда кўрганимизни айтишимиз мумкин. Google Earth'дан ҳудуднинг тарихий суратларини кўришингиз мумкин. 2010 йилда олинган суратни кўрдик. Ҳудудда нимадир пайдо бўлгани тасвирланган илк сурат, адашмасам, 2014 йилда олинган. Оддий кичик уй. Манбаларимизга кўра, у овчилар уйи бўлган. Ва бу иморат кейинги бир неча йил давомида бутун ҳудуд инфратузилмасидаги ягона қурилиш бўлган. 2017 йилдан бошлаб эса кенг қурилишлар бошлангани кўзга ташланади. Жумладан, вертолёт қўниш майдонига ўхшаш қурилмалар. Фақат 2017 йилдан бошлабгина бошқа иморатлар кўтарила бошланганини кўришингиз мумкин. Сув омбори сувга тўлдирила бошлангани тасвирланган илк сурат эса 2018 йил апрелига оид. Балки улар ҳудудда аввалроқ назорат ўрнатишгандир, аммо у ердаги жиддий қурилишлар 2017 йил бошида бошланган. Би-би-си: Бу суриштирув қачон ва ниманинг ортидан бошланганини айта оласизми? Шрек: Суриштирувга ўтган йилнинг охирида жиддий киришганмиз. Манбаларимиз қароргоҳ ҳақида айта бошлаши ортидан уни ўрганиб кўришга қарор қилдик. Очиқ манбалар, сунъий йўлдош суратларини ўрганишга киришдик ва қизиғи, бу жойда ҳақида батамом маълумот йўқлигини аниқладик. Ҳудуддан олинган бирор сурат тополмадик. Биласиз, одамлар, туристлар суратга тушиб, Instagram, Facebook'га қўйишни ёқтиради. Бу жойга оид ҳеч нарса, бирор сурат йўқ эди. Шу сабабдан сунъий йўлдош тасвирларига таянишимизга тўғри келди. Би-би-си: Ўзбекистон ҳукумати суриштирувингизга нисбатан муфассал баёнот билан чиқишидан умид қиляпсизми? Шрек: Орадан бир ҳафта ўтди. Кўзим тушгани ягона муносабат бу ишчилари учун қурилган дам олиш маскани эканини билдирган "Ўзбекистон темир йўллари"дан бўлди. Видео ҳам эълон қилишди. Видеода эса улар сув омбори, бошқа катта иморатлар бор жойга яқинлашгани кўзга ташланмаган. Материалимизни эълон қилишдан аввал биз уларга кўпроқ маълумот, жумладан, молиявий жиҳатлар тўғрисида маълумот бериш имконини тақдим этдик. Менинг тахминим - яқин келажакда бошқа муносабат ололмасак керак. Лекин мен фақат тахмин қилишим мумкин - уларнинг матбуот сўровларини назорат қила олмайман. Би-би-си Озодлик радиоси суриштируви ортидан кўтарилган айрим саволлар, жумладан, ходимлар ва аҳоли учун қурилган дам олиш маскани экани айтилган "Шоввозсой" мажмуасини бориб кўриш масаласи юзасидан "Ўзбекистон темир йўллари" АЖга мурожаат йўллади. Бироқ айни мақола чоп этилаётган вақтга қадар мурожаатга жавоб олинмади. BBCUZBEK.COM билан Telegram орқали +44 7858860002 номери билан боғланинг. Telegram каналимиз: https://t.me/bbcuzbek