Олий таълим: Ўзбекистоннинг нега дунёда ўрни йўқ?
Жаҳон Иқтисодий Форуми 2016 йилнинг энг зўр университетлари рўйхатида яна Ғарбий Европа, Шимолий Америка , Шарқий ва Жанубий Осиёнинг олий ўқув юртлари энг юқори ўринларда келади.
Жаҳон университетлари рейтинги харитасида Марказий Осиёнинг ўрни йўқ Айни пайтда, Жанубий Осиё, Жанубий Америка, собиқ социалистик Шарқий Европа ва ҳатто айрим нотинч Шимолий Африка давлатлари ҳам орқада қолмасликка интилишаётгани кузатилади. Дунё давлатларининг олий таълимдаги муваффақияти асосида тузилган харита оч ё тўқ сарғиш ва қизғиш ранглар билан белгиланган. Ранг қанчалик тўқ бўлса, ўша мамлакат университетлари дунёда олди ўринларда. Оч қизғиш ё сарғиш ранглар эса олий таълим даражаси ўртача дегани. Бироқ харитада иккита минтақа рангсиз, улкан оппоқ доғ каби кўзга ташланади. Биттаси - Қора Африка, иккинчиси эса - Марказий Осиё. Дарвоқе, бу қаторда яна урушлардан вайрон Ироқ, Сурия ва Афғонистон ҳам бор. Таълимда пора Ўзбекистон ва Қозоғистон дохил улкан минтақа собиқ Иттифоқнинг бошқа давлатларидан ҳам орқада қолмоқда. Совет давридан бери аҳоли саводхонлиги баланд, бутун минтақанинг маданий ва илмий маркази бўлган Ўзбекистон олий таълим тизими нега бунчалик абгорлиги борасида эса таҳлилчилар кўплаб сабабларни келтиришади. "Ўзбекистонда олим таълим қолоқлигининг бош сабаби порахўрлик" - дейди ҳам Ўзбекистон, ҳам Британия олий ўқув юртларида ўқиган тошкентлик Абдумалик Салиев - "Бу унсур қабулдан бошлаб, токи ўқиш тугагунча давом этади". Пора билимсиз болани ўқишга киритиш учун берилади ва шу асно чаласавод мутахассис етиштириш занжири давом этаверади. Айни дамда , малакали ва ё ҳатто четда ўқиган билимли ёшлар учун ҳам тузук маошли иш йўқ. Ойликлар пастлиги боис ёш-қари кўплаб билимли мутахассислар ё бошқа ишга ўтишади, ё чет элларга кетишади. Талабалар бир неча ойлаб ўқишдан узиб, пахта ишларига мажбурланади. Тайванда илмий иш олиб бораётган ёш олим Фарҳод Абдураҳмоновнинг билдиришича, Ўзбекистондаги бугунги таълим даражаси 1960-йиллардаги Африкага ўхшаб кетади: маҳаллийчилик ё қабилачилик авж олган, фақат давлат раҳбари шахси улуғланган, таълимга эътибор берилмаган, қишлоқ хўжалиги феодал усулда юритилган. "Ҳозир Марказий Осиё шундай бошқарилмаяптими?" - савол қўяди суҳбатдошимиз. "Кириш имтиҳони онлайн тарзида ўтказилиб, натижаси ошкор ва тезкор бўлиши керак" Олий таълим тезда сифатли ислоҳ қилинмаса, ҳозирги глобал илмий рақобат даврида Ўзбекистон нафақат қолоқ давлатга айланади, балки билимсизлик мамлакат миллий хавфсизлигини ҳам хавф остига қўяди, деган хавотирлар йўқ эмас. Нима қилмоқ керак? Аксарият олимлар ва талабаларга кўра, аввало, таълимдаги порахўрлик, адолатсизлик ва маош пастлигини бартараф этиш лозим. Биз бу борада Ҳиндистон ва Шарқий Осиёдаги нуфузли олий ўқув юртларида ўқиган ва ҳозир илмий иш қилаётган, илғор таълим тизимидан хабардор ўзбекистонлик ёш олим Фарҳод Абдураҳмонов фикрларини ўргандик: Албатта, Фарҳод Абдураҳмонов фикрларига қўшимча таклиф ё қарашлар ҳам бўлиши мумкин. Хусусан, сиз нима деб ўйлайсиз? Олий таълимда муаммолар кўп, аммо энг каттаси - порахўрлик дейилади. Ўзбекистоннинг ўз олий ўқув юртлари орасида энг атоқлиси, Тошкентдаги Халқаро Дипломатия ва Иқтисодиёт Университети саналади. Аммо ушбу ўқув юрти ҳам дунё рейтингда юқори жой ололмаган. Мамлакатда Буюк Британиянинг Вестминстер ва Жанубий Кореянинг Инха университетлари каби билим даргоҳлари филиаллар очишган. Бироқ улар чет эл ўқув юртлари саналади ва кўплаб битирувчилар ҳам хориждан иш излашга мажбур бўлишаётганини айтадилар. Президент Шавкат Мирзиёев илмий ходимлар ҳамда профессорларга энди эътибор қаратишига ишора берди. Олимлар ва илм аҳли билан учрашувлар ўтказди, уларнинг моддий аҳволини яхшилаш зарурлигини таъкидлади. Бироқ олий таълимни кенг ислоҳ қилиш ва Ўзбекистон университетларини жаҳондаги етакчи билим даргоҳлари қаторига қўшиш мамлакатдаги ҳозирги шароитда осон кечмайдиган кўринади. Би-би-си Ўзбек хизмати билан Whatsapp, Telegram ва Viber орқали боғланишни истасангиз, телефонимиз: +44 78-58-86-00-02. ТЕЛЕГРАМДА ЭСА каналимиз - https://telegram.me/bbcuzbek ёки BBCUZBEK Instagram - BBC UZBEK Twitter - BBC UZBEK Odnoklassniki - BBC UZBEK Facebook- BBC UZBEK Google+ BBC UZBEK YouTube - BBCUZBEK (https://www.youtube.com/user/bbcuzbek) Skype - bbcuzbekradio bbcuzbek.comга тўсиқ бўлса, uzbekweb.netга киринг.