"Дангасалар"ни нима учун ватанга қайтаришмоқчи?
Ўзбекистон сиёсий саҳнасида 2014 ва 2015 йиллар парламент ва президент сайловлари ила муҳим бўлса, оддий одамлар учун бу оралиқ вақт фуқаролар устидан ҳар томонлама назоратнинг энг кучайгани ила тарих саҳифаларида қолса керак. Ҳозирда Россияда ишлаб юрган миллионлаб меҳнат муҳожирларини турли йўллар билан ўз ватанига қайтариш ҳаракатлари авж олган. Бунга милициядан тортиб маҳалла посбонларигача жалб этилган.
"Дангасаларни" нима учун ватанга қайтаришмоқчи? Четда ишлаб келган меҳнат муҳожирларининг диний ва сиёсий қарашларини синчиклаб текшириш милиция ва махсус хизматлар зиммасида бўлса, тиббий кўрикдан ўтказиш маҳаллий врачлик пунктлари ва маҳалла қўмиталарига юклатилган. Маҳлла қўмитаси котибалари уйма-уй юриб, четга чиқиб келганларни тиббий кўрикдан ўтишга ундамоқда. Меҳнат муҳожирларини ёппасига ватанига қайтариш сабаблари ҳақида ҳар ким ҳар хил фикр билдирмоқда. Бир тарафдан бўлажак сайловларда овоз берувчиларнинг юқори даражада фаоллигини таъминлаш тахминлари бўлса, иккинчи тарафдан давлат раҳбарининг четда юрган ўзбеклар мамлакат обрўсига путур етказаётганидан чексиз ғазабда экани билан изоҳланмоқда. Албатта, бу тахминларнинг қай бири тўғрилиги вақт ўтиши билан маълум бўлади. Ҳозир гап уйига етиб келган меҳнат муҳожирининг бошига тушаётган ташвишлар тўғрисида. Милиция ва хавфсизлик хизматида суҳбатдан ўтиш, четда кимларни кўрганию, кимлар билан юргани ҳақидаги сўровлар бирор бир диний ёки сиёсий гуруҳ таркибида бўлмагани ҳақидаги тилхатга қўйиш билан якунланади. Бу энди одатий ҳолга айланди. Лекин уйига тийинлаб пул тўплаб келганлар бошқа муаммоларга ҳам дуч келмоқда ва бу уларнинг ҳамёнига жиддий зиён келтиряпти. Маълумки, Россия, Қозоғистон ва бошқа МДҲ мамлакатларида ишлаётган ўзбек мардикорлари ҳамиша полиция рўйхатига тушиб қолмаслик ҳаракатида юради. Шу боис улар баъзан чегаралари шаффоф бўлган бир мамлакатдан бошқасига, масалан, Россиядан Қозоғистонга ўтишда назорат пунктларини четлаб ўтишга одатланади. Бунинг ўзига яраша сабаблари бор экан. "Ҳозир Россияда ўзбекларни иложи борича мамлакатдан ҳайдаб чиқариш ва қайтиб Россияга киритмаслик ҳаракати авж олган" дейди ёши қирқдан ошган водийлик меҳнат муҳожири. "Шунинг учун Россиядан чиқиб келишда улар ўзбек муҳожири паспортига бўлса-бўлмаса "депорт" муҳрини босиб ташлаяпти. Қайтиб келмасин деяпти-да. Энди биззи ўзбеклар нима қилади, Қозоғистон чегарасига яқинлашганда назорат пунктларини турли йўллар билан айланиб ўтади," дейди бу киши. Унинг айтишича, муҳожир автобусда қайтаётган бўлса бир нав, уни чегарага етмасдан тўхтатиб тушиб қолиш мумкин, бироқ поездда келаётганлар орасида катта тезликда кетаётган вагонлардан сакраб тушишлар туфайли жароҳат олганлар ҳам кўп экан. Водийлик бу меҳнат муҳожири ҳам бир йил аввал Россияда туриб Беларусга ўтиб-қайтган ва қайтишда Россияяга кирди деган муҳр паспортига урилмаган экан. "Туман паспорт столига борсам, 400000 сўм жарима ёзиб қўйишибди, менга ўхшаб жаримага тортилганлар тиқилиб ётибди," дейди у. Аксар ҳолларда жарима миллион сўмдан тепада бўлар экан. Ўзбекистон қонунларига кўра, чегарани ноқонуний кесиб ўтиш уч йилгача озодликдан маҳрум қилинишга сабаб бўлиши мумкин. Бироқ "нон" бериб турган Россиядан паспортига "депорт" муҳрини урдирмаслик учун аксарият муҳожирлар билиб ёки билмай шу йўлни тутишга мажбур бўлмоқда экан. Вазият билан яқиндан таниш ўзбек экспертига кўра, қонунан олинса, қамоқхоналар меҳнат муҳожирлари билан аллақачон тўлиб кетган бўларди. Буни ҳукуматнинг ўзи ҳам хоҳламайди ва шу боис бундай қонунбузарларга катта-катта жарима солинмоқда. "Бундай мардикорлар Россиядан туриб фақат ўз уйига пул жўнатган бўлса, келганидан сўнг жарималар билан давлат ғазнасини тўлдиришга ёрдам беради," дейди эксперт. Унинг сўзларига кўра, бу ҳолат коррупциянинг урчишига ҳам сабаб бўлмоқда экан. Масалан, кўпчилик узоқ хорижга сайёҳлик визаси билан чиқиб кетади ва кейин борган жойида ишлашга ёки ўқишга қолиб кетади. Бироқ ватанига қайтганидан сўнг "нега сайёҳлик визаси билан чиқиб ишлаб келдинг" деган саволга рўбаро келади. Уларнинг чангалидан фақат пул билан қутулиб чиқилади, дейди у. "Менга қўйса 2015 йил ўтгунча уйда ҳеч қаерга чиқмай ўтирган бўлардим," дейди у вазиятнинг жиддийлигини таъкидлаш учун. Би-би-си Ўзбек хизмати билан Whatsapp орқали боғланишни истасангиз, телефонимиз: +44 78-58-86-00-02