Путин Ўзбекистонга вакцина берадими? Россия, Ўзбекистон ва Мирзиёев, O'zbekiston, Mirziyoyev, AQSH, Rossiya, dunyo, yangiliklar
Путин Ўзбекистонга вакцина берадими? - Расмий Кремлнинг хабар беришича, Путин ва Мирзиёев Россия вакцинасидан фойдаланиш масаласини ҳам гаплашиб олишган. Орада Путин Россия вакцинасини биринчи бўлиб Беларусга ваъда қилгани маълум бўлганди.
Кўрилишича, мавзу томонларнинг сўнгги ўзаро телефон мулоқоти чоғида кўтарилган. Ўзбекистон ва Россия президентларининг телефон мулоқотлари кеча, 30 ноябрь куни кечган. Расмий Кремлнинг хабар беришича, мулоқот Ўзбекистон томонининг ташаббуси бўлган. Суҳбат чоғида президентлар коронавирусни жиловлаш муаммосига ҳам алоҳида эътибор қаратишган. Расмий Кремль хабарида худди шу фонда Россия вакцинасидан фойдаланиш ҳақида ҳам сўз боргани қистириб ўтилган. Аммо расмий Кремлнинг хабарида бу айнан нимани кўзда тутиши тафсилотлари очиқланмаган. Сўз Россия яратаётган қай бир вакцина ҳақида кетаётгани ҳам ноаён қолган. Ўзбекистон президенти матбуот хизматининг телефон мулоқотига оид расмий хабарида эса, Россия вакцинасидан фойдаланиш ҳақида сўз боргани айтилмаган. Россиянинг Sputnik V вакцинаси коронавирусга қарши дунёдаги расман қайддан ўтказилган биринчиси бўлади. Аммо орада Беларусь Россия вакцинасини олажак биринчи собиқ Шўро давлати бўлиши маълум бўлган. 9 август кунги зиддиятли президент сайлови ортидан бошланиб кетган давомий норозилик намойишлари манзарасида бу ҳақда Беларуснинг амалдаги президентининг ўзи маълум қилган. Россия билан иттифоқчилик ғоясига мойиллик оҳангидаги чиқишларидан бирида Александр Лукашенко буни ўзига шахсан Владимир Путин ваъда қилганини айтган. Воқеалар силсиласи Мирзиёев ва Путин ўртасидаги сўнгги телефон мулоқоти Ўзбекистон ҳукумати ҳайъатининг Вашингтонга амалий ташрифидан саноқли кунлар ўтиб амалга ошган. Томонларнинг йиллик маслаҳатлашув доирасида кечган учрашувлари ва мулоқотлари ортидан эълон қилган қўшма баёнотларида расмий Вашингтон Ўзбекистоннинг мустақиллиги, суверенитети ва жўғрофий яхлитлигини дастаклашини яна бир бор алоҳида урғулаган. Ўзбекистон Ташқи ишлар вазири бошчилигидаги ҳайъат глобал коронавирус пандемияси ва президенти алмашаётган бир манзарада амалий ташриф билан Америка Қўшма Штатларига борган. Томонларнинг Вашингтондаги йиллик маслаҳатлашувлари шу худди шу омиллар манзарасида алоҳида эътибор топган, талқин ва таҳлилларга сабаб бўлган. Тарафлар йиллик маслаҳатлашувни, ҳатто, бундан буёғига стратегик ҳамкорлик мулоқотига айлантиришга ҳам қарор қилишгани маълум бўлган. Илк мулоқотнинг яна келаси йил пойтахт Тошкентда бўлиб ўтиши айтилган, ҳар томонлама кўмакларга оид ваъдалар ҳам янграган. Худди шу каби таъкид айнан кеча, Ўзбекистон ва Россия президентлари сиртдан гаплашиб олган 30 ноябрь куни АҚШ Давлат котибининг Ўзбекистон Ташқи ишлар вазири билан телефон мулоқоти чоғида ҳам янграгани маълум бўлган. Ўзбекистон ҳукумат ҳайъатининг Вашингтонга амалий ташрифи, бошқа томондан, Россия шамсияси остидаги ЕвроОсиё Иқтисодий Иттифоқи Ўзбекистоннинг ташкилот қошидаги кузатувчилик мақомини шу йил якунига қолмай расман кўриб чиқиши мумкинлиги айтиб бўлинган бир фонда амалга ошган. Бу каби иқтисодий бир иттифоққа аъзолик айнан мустақил Ўзбекистоннинг ҳозирда марҳум биринчи президенти Ислом Каримов баҳосида бир мамлакат сиёсий мустақиллигига таҳдид сифатида ҳам кўрилган. Худди шу каби вазият манзарасида минтақа давлатларининг қанчалик мувозанатли ташқи сиёсат юритишга қодирликлари уларнинг мустақиллиги, суверенитети ва жўғрофий яхлитлиги учун муҳим аҳамият касб этган воқеълик даражасига етган. АҚШ дунёнинг Россия ва Хитой билан бирга Марказий Осиёда ўз геосиёсий манфаатларини парваришлаш ҳаракатида бўлган учта ядровий глобал қудратидан биттаси бўлади. Учовлон ўртасида кучайиб бораётган геосиёсий рақобат орада минтақанинг Суриядан кейин иккинчи прокси уруши майдонига айланишига оид хавотирларни ҳам пайдо қилмай қўймаган. Айнан Россия Ўзбекистоннинг энг йирик ҳарбий-техник ҳамкори ва минтақадаги энг катта савдо-иқтисодий шеригидан биттаси саналади. Айрим минтақавий сиёсий таҳлилчилар наздларида, қудрат алмашинуви ортидан, янги Ўзбекистон минтақанинг Россия ўзининг геосиёсий орбитасига жадаллик билан тортиш ҳаракатида бўлган давлати бўлади. Стратегик ҳамкорлик Ўзбекистон томонининг расмий хабарига кўра, икки давлат президентларининг сўнгги телефон мулоқотлари чоғида ўзаро стратегик шериклик муносабатларини янада мустаҳкамлаш ва кўп қиррали ҳамкорликни кенгайтиришнинг долзарб масалалари кўриб чиқилган. Ўзбекистон раислигидаги МДҲнинг шу ойга режаланган саммитига тайёргарлик кўриш масаласига алоҳида эътибор қаратилган. Расмий хабар суҳбат ҳар доимгидек самимий, дўстона ва конструктив руҳда ўтганига оид сўзлар билан якунланган. Россия вакцинаси дунёдаги расман қайддан ўтган биринчи вакцина бўлади. Уни шу йил август ойида шахсан Россия президентининг ўзи тақдим этган. Куни-кеча учинчи босқич синовларида коронавирусдан 92 фоиз ҳимоя қилиши айтилган эса-да, унинг қанчалик хавфсиз эканига оид хавотирлар ҳануз аримаган. Орада аксарият минтақа давлатлари Россиянинг Sputnik V вакцинасига қизиқиш билдиришган. Қозоғистон томони аллақачон унинг таъминоти борасида расмий Москва билан бир тўхтамга ҳам келиб улгурган, аммо барча синовлардан ўтишини кутишини айтган. Бунинг ортидан, Sputnik V ни сотиб олиш бўйича Ўзбекистон ва Россия ўртасида ҳам музокаралар бошланганига оид расмий хабарлар бўй кўрсатган. Айрим минтақавий интернет нашрлари эса, куни-кеча Россия вакцинасининг Ўзбекистондаги синовлари 2021 йил бошида бошланиши мумкинлиги ҳақида ҳам ёзишди. Орада Россия тўғридан тўғри инвестициялар жамғармаси (РТИЖ) ва Laxisam фармацевтика компаниясининг расмий билдиришномасига таяниб, Россия Ўзбекистонга 2020 йилда 10 миллион доза, 2021 йилда 25 миллион доза коронавирусга қарши вакцина етказиб бериши кутилаётганига оид хабарлар ҳам ўртага чиққан. Масъуллар Ўзбекистон Россиядан қанча доза вакцина сўрагани саволига шу йил сентябрь ойи охирида расман ойдинлик киритишган. Бундан аввал тарқалган хабарларга раддия беришган, Россия билан Ўзбекистонга 35 миллион доза вакцина юбориш масаласида ҳеч бир келишув бўлмаганини айтишган. Ўзбекистонлик мутасаддилар бу каби хабарлар ҳақиқатдан йироқ эканини таъкидлашган. Санитария эпидемиологик осойишталик агентлиги Ўта юқумли касалликлар лабораторияси бўлим мудири Иброҳим Маматқулов ўшанда мазкур масалага АОКА да бўлиб ўтган брифинг чоғида тўхталган. У Ўзбекистон Россия вакцинасидан бор-йўғи 5 минг доза сўраганини айтган. Россия вакцинасини сотиб олиш бўйича икки ўртада мутахассислар ва ҳукуматлар даражасида музокаралар давом этаётгани худди ўша ой бошида маълум бўлган. Ўзбекистон Соғлиқни сақлаш вазирининг биринчи ўринбосари, санитария-эпидемиологик осойишталик агентлиги директори Баҳодир Юсупалиев Россиянинг "Комерсантъ" нашрига берган суҳбатида бу ҳақда тўхталиб ўтган. "Ўзбекистон, бу хусусда, балки, икки ҳафталардан кейин қандайдир тўхтамга келиши мумкин"лигини айтган. "Ўзбекистон ҳукумати жорий пайтда вакцина олиш учун пул ажратиш масаласини кўриб чиқаётгани"ни ҳам қўшимча қилган. Баҳодир Юсупалиев ўша суҳбатида "Ўзбекистон аҳолиси учун ўз вақтида вакцинани қўлга киритиш учун тайёр эканликлари, бунда вакцинанинг хавфсизлиги ва таъсирчанлиги ўзлари учун катта аҳамият касб этиши"ни таъкидлаб ўтганди. Президент Шавкат Мирзиёев 4 август куни бу ишни Бош вазир ўринбосари Беҳзод Мусаевга топширган, унга бир ҳафта муддат берган. Ана шу муҳлат ичида етакчи олимлар ва тажрибали шифокорлар билан маслаҳатлашган ҳолда, вакцинани харид қилиш ва мамлакат аҳолиси вакцинациясини амалга оширишнинг пухта йўлларини ишлаб чиқишни буюрган. Аммо ўшанда Ўзбекистон вакцинани кимдан харид қилиши масаласи ноаён қолган. Ўзбекистон раҳбари Россиядан ташқари, АҚШ, Британия ва Хитойдан ном тутганди. Ўзбекистон минтақанинг аҳолиси энг катта давлати бўлади. Аҳолисининг сони ҳозир расман 34 миллион кишидан ортади. BBCUZBEK.COM билан Telegram орқали +44 7858860002 номери билан боғланинг. Telegram каналимиз: https://t.me/bbcuzbek