Месут Ўзил, Дембадан кейин Антуан Гризманн ҳам уйғурлар ҳимоясига чиқди, Xitoy, uyg'urlar, musulmonlar, dunyo, yangiliklar
Месут Ўзил, Дембадан кейин Антуан Гризманн ҳам уйғурлар ҳимоясига чиқди - ўзбекистонликларга яхши таниш Франция ва жаҳон футболи юлдузи Хитойнинг етакчи Huawei ширкати билан ҳомийлик шартномасини зудлик билан бузишини айтди. Бу ҳақда ўзининг Instagram акаунтида маълум қилди.
Юлдуз футболчининг бу қарори Хитой телеком ширкатининг мусулмон уйғурларини кузатишдаги иштирокига оид даъволар ортидан янгради. Яқинда эълон қилинган ҳисоботда иддао қилинишича, Huawei полицияга уйғурларни топишда ёрдам бериши мумкин бўлган юзни аниқловчи махсус дастурни синовдан ўтказган. Huawei айни мазмундаги даъволарни кескин рад қилган ва Би-би-сига Антуан Гризманнинг бу қароридан "хафа" эканлигини айтган. Расмий Пекин уйғурлар ва бошқа мусулмон озчиликларга нисбатан сиёсати учун халқаро миқёсда кескин танқидлар остида қолиб келади. Бу танқидларнинг, айниқса, сўнгги йилларда янада кучаяётгани кузатилади. Хитой ва мусулмонлар БМТ ҳисоб-китобига кўра, камида 1 миллион уйғур Хитойнинг қамоқ жамлоқларига ташланган. Бу маҳбуслар тутиб турилган жамлоқлар дунёдаги мусулмонлар учун мўлжалланган энг йиригига қиёс берилган. Уларда сақланаётган аксарияти уйғур мусулмонларнинг тақдири халқаро миқёсда жиддий хавотирларга сабаб бўлиб келади. Диний эътиқодлари ва этник келиб чиқишлари боис қамоқ-лагерларда маҳкамасиз тутиб турилибди, деб ишонилади. Хитой ҳукумати уйғур болаларни ота-оналаридан ажратгани, аёлларни мажбурий стерилизация қилаётгани ёки бичаётгани, меҳнатга мажбурлаётгани ва қийноқларга тутаётгани ҳақида даъволар кенг ёйилган. Яқинда кўзлари боғланган уйғурларнинг поездга чиқарилаётгани акс этган суратлар дунё бўйлаб тарқалган. Сиздирилган ҳужжатларда лагерлардаги, собиқ маҳбуслар қийноқларни ҳам ўз ичига олишини айтган "интизом ва жазо" ҳақида сўз боради, у ердаги маҳбусларнинг онглари ювилаётгани ва ўзлари жазоланишаётганига далолат қилади. Хитойнинг улкан жамлоқлар тармоғи Шинжон Уйғур Мухтор минтақасида барпо этилган. Орада бўлга раиси "у ердаги барча озод этилгани, ўз таълимини якунлаган"ини ҳам даъво қилиб чиққан. Аммо унинг даъволарини мустақил манбалардан тасдиқлаш ҳали-ҳануз имконсизлигича қолмоқда. Яқинда, аксинча, Шинжон Уйғур Мухтор минтақасида жамлоқлар тармоғининг янада кенгаётганига оид хавотирли хабарлар ҳам олинган. Фаолларга кўра, бу жамлоқлар ўта кучли қўриқланувчи қамоқхоналар бўлади. Уларда Хитойдаги юз минглаб мусулмонлар тутиб турилади. Кўриниб турган баланд кузатув миноралари, тиканли симларга қарамай, расмий Пекин бу жамлоқларнинг қамоқхоналар эканини рад этиб келади. Расмий Пекин бу жамлоқларни "қайта таълим бериш марказлари", деб атайди. Янги ҳисобот ва даъволар 29 ёшли Антуан Гризманн 2017 йилдан буён Хитойнинг энг машҳур ширкатларидан бири бўлган Huawei брендини тамсил этиб келган, Франциядаги рекламаларининг юзи бўлган. Ҳақли равишда жаҳон футболи юлдузларидан бири сифатида эътироф этилувчи Антуанн Гризманн ҳозир Испаниянинг забардаст "Барса"сида тўп суради. Юлдуз футболчи ўзбекистонлик футбол мухлисларига яхши таниш. "Барселона" ўзбекистонликлар ашаддий ишиқбозлик қилувчи саноқли чет эл футбол клубларидан бири бўлади. Сешанба куни АҚШ да жойлашган IPVM кузатув-тадқиқот ширкати ўзининг янги ҳисоботини эълон қилган. Ширкат ўз ҳисоботида Huawei хитойлик масъуллар уйғурларни топишда қўллаши мумкин бўлган юзни аниқлаш дастури синовида иштирок этганини даъво қилган. IPVM нинг айтишича, 2018 йилда Huawei ўзининг видеоклауд(cloud) тизимида Хитойнинг Megvii ширкати дастурини синаб кўрганлигига далолат қилувчи ҳужжатларни қўлга киритган. Megvii ширкати эса, ўзининг юзни аниқловчи дастурлари билан танилган. Huawei Би-би-си билан суҳбатида ҳисобот "мутлақ қабул қилиб бўлмас" "оҳанг"да эканини айтган. "Бу иш Huawei қадриятларига тўғри келмайди. Бизнинг технологияларимиз этник гуруҳларни аниқлашга қаратилмаган. Дискриминацияга йўл қўймаслик - ширкатимиз қадриятларининг асосидир", - дея баён қилган. Антуан Гризманнинг постига келганда эса, "Huawei, сўзсиз, унинг ширкат билан шартномасини бузиш қароридан қайғуда экани"ни айтган. "Шахсан суҳбатлашиш, ҳозирги кунда барча кўринишдаги инсон ҳуқуқлари, тенглик ва дискриминацияга қарши компанияда энг олий даражада олиб борилаётган ишларни тушунтириш, уни, барча мижозлари ва ҳамкорларини Huawei бу хавотирларга жиддий қарашига ишонтириш учун Хитойга таклиф қилиш истагида эканликлари"ни ҳам қўшимча қилган. Хитой Ташқи ишлар вазирлиги АҚШнинг CNBS бизнес янгиликлар каналига берган баёнотидa IPVM ҳисоботини "туҳмат", деб атаган. Франция миллий терма жамоаси сафида 2018 йилги футбол бўйича жаҳон чемпиони Антуан Гризманн уйғурлар ҳимоясига чиққан биринчи юлдуз футболчи эмас. Месут Ўзил ҳам ўтган йил охирида мусулмон давлатларни Хитойда уйғурларга бўлаётган зулмга кўз юмишда айблаган. Лондоннинг "Арсенал" жамоасида тўп сурувчи Ўзил жаҳон футболи, Германия миллий терма жамоасининг энг сара ва ёрқин футболчиларидан бири ҳам саналган. Унинг бу сўзларига Хитойнинг муносабати ғазабнок бўлган. "Арсенал"нинг кутилаётган ўйинини эфирдан, Ўзилни Pro Evolution Soccer видеоўйинининг хитойча версиясидан олиб ташлаган. Хитой Ташқи ишлар вазирлиги Месут Ўзилни ҳам "ноҳақлигини ўз кўзи билан кўриши учун" Шинжонга таклиф қилган. Вазирлиги вакили ўшанда "Ўзил фэйк янгиликларга алданган"ини баён қилган. Шу йил август ойида эса, "Қачон бутун дунё мусулмонларнинг ҳимоясига чиққанини кўрамиз?", деган савол билан Премьер-лиганинг бошқа бир ўйинчиси Демба Ба ҳам чиққан. (Демба Ба ҳозир Туркиянинг İstanbul Başakşehir клубида тўп суради - таҳр.). "Мусулмон, буддавий ёки насроний, эътиқодидан қатъиназар, адолат учун курашга тайёр футболчилар кўп. Спорт одамлари сифатида биз қанчалик катта кучга эга эканимизни баъзан ўзимиз ҳам билмаймиз. Агар биз бир овоздан гапиришни бошласак, вазият ўзгаради", - деган Синегал миллий жамоаси ҳужумчиси. Хитой Премьер-лиганинг Англия ташқарисидаги трансляция ҳақларига эга бўлган энг катта ҳамкорларидан. Аммо Хитой билан спорт соҳасидаги битимларнинг сиёсий жиҳатдан қанчалик ҳассослиги ҳам маълум. Демба Ба ўшанда футболчилар уйғурлар масаласида сукут сақлаш учун босим остида, деб ишонишини айтган. BBCUZBEK.COM билан Telegram орқали +44 7858860002 номери билан боғланинг. Telegram каналимиз: https://t.me/bbcuzbek