Тошкент: Ўзбекистонда ҳам оммавий тартибсизлик масаласи кун тартибига чиқди, O‘zbekiston, dunyo, yangiliklar
Ўзбекистонда ҳам оммавий тартибсизлик масаласи кун тартибига чиқди - оммавий тартибсизликка даъват қилганлик учун жиноий жавобгарлик белгиланиши мумкинлиги айтилди. Янгилик Россиянинг бу яқин тарихида мисли кўрилмаган рухсатсиз оммавий намойишлардан қисқа вақт ўтмай бўй кўрсатди. Ўзбекистонда президент сайлови кутилаётган бир йилда ўртага чиққани билан ҳам кузатувчиларнинг эътиборини ўзига тортди.
Шу кунларда пойтахт Тошкентдан олинаётган хабарларга кўра, "Миллий тикланиш" ва "Адолат" партияларининг Қонунчилик палатасидаги фракциялари томонидан Ўзбекистон Жиноят кодекси, Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекс ва "Ахборотлаштириш тўғрисида"ги қонунга ўзгартиш ва қўшимчалар киритишга оид ҳужжат лойиҳаси биринчи ўқишда қабул қилинган. Бу ҳақда Ўзбекистондаги "Миллий тикланиш" партияси лидери Алишер Қодиров шу кунларда ўзининг Telegram каналидаги акаунтида маълум қилган. Аммо мазкур хабар мазмунидан бунга айнан нималар сабаб бўлгани, масаланинг нега айнан бугун кун тартибига чиққани тафсилотлари ноаён қолган. Ўзбекистондаги интернет нашрларининг бу ҳақдаги хабарлари ҳам асосан фақат худди шу постнинг ўзига асосланганини кўриш мумкин бўлган. Худди шу постдан маълум бўлишича, дейлик, қонун лойиҳасида Ўзбекистон Жиноят кодексининг ўзгартирилаётган 244-моддасида "ҳокимият вакилларининг қонуний талабларига фаоллик билан бўйсунмасликка, оммавий тартибсизликка ва фуқароларга нисбатан зўравонлик қилишга оммавий даъват қилиш каби ҳуқуқбузарлик учун жарима ёки икки йилгача ахлоқ тузатиш ишлари ёхуд уч йилдан беш йилгача озодликни чеклаш ёки уч йилдан беш йилгача озодликдан маҳрум қилиш билан жазоланиши назарда тутилмоқда". Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекснинг 201-моддасига киритилаётган 1-қўшимчага мувофиқ эса, "фуқароларни Ўзбекистон қонунчилик ҳужжатлари талабларини бажармасликка ёки бузишга, шу жумладан, оммавий ахборот воситаларидан, телекоммуникациялар тармоқларидан, интернет жаҳон ахборот тармоғидан, шунингдек, матнни нашр этиш ёки бошқа шаклда кўпайтириш турларидан фойдаланган ҳолда оммавий даъват қилиш каби ҳуқуқбузарлик учун базавий ҳисоблаш миқдорининг олтмиш бараваридан саксон бараваригача миқдорда жарима солинади". Ўзбекистон қонунчилигидаги янги ўзгартиш ва қўшимчаларга оид мазкур хабар Россиянинг бу яқин тарихида мисли кўрилмагани айтилган рухсатсиз оммавий намойишлардан қисқа вақт ўтмай бўй кўрсатган. Оммавий норозилик намойишлари бундан бор-йўғи бир неча ҳафта бурун, Путин ашаддий танқидчиси ва мулохифат етакчиси Алексей Навальний қўлга олиниши ортидан бошланиб кетган. Уларда минглаб - рекорд сондаги намойишчиларнинг қўлга олингани хабар берилган. Воқеалар ривожини яқиндан кузатиб бораётган таҳлилчилар Россияда янги намойишлар эҳтимолини назардан соқит этишмаган. Айниқса, Россия Думасига сайловлар арафасида мухолифат тарафдорлари чиқишларининг янада кучайиши мумкинлигини тахмин этишганди. Россия саҳна бўлган икки йирик рухсатсиз намойиш ортидан, Ташқи меҳнат миграцияси агентлиги Россиядаги ўзбекистонликларга мурожаат билан чиққан. Уларни оммавий намойишларга қўшилмасликка чақирган. Ташқи меҳнат миграцияси агентлиги мурожаати сўнггида уларни бунинг оқибатлари билан ҳам огоҳлантирган. "Бу каби расман рухсат берилмаган тадбирларда қатнашиш чет эл фуқаролари учун Россия Федерацияси қонунларига мувофиқ жиноий жавобгарликка тортилиш ёки давлатдан мажбурий чиқариб юборишга олиб келиши мумкин"лигини яна бир бор эслатганди. Россия дунёнинг энг катта - юз минглаб сондаги ўзбекистонликлар турли иш, юмуш ва таҳсилда банд давлати бўлади. Норасмий ҳисоб-китобларда бу рақамлар, ҳатто, бир неча миллионга ҳам нисбат берилади. Россияда кечаётган намойишларда яраланганлар ва қўлга олинганлар орасида Ўзбекистон фуқаролари бор-йўқлиги маълум эмас. Россия томони уларнинг фуқароликларини очиқламаган, Ўзбекистон тарафи ҳам ҳалича бу хусусда бирор бир расмий баёнот билан чиқмаган. Ташқи миграция агентлигининг бу мурожаатига Россияда меҳнат қилаётган мигрантларнинг фаоллик билан муносабат билдиришгани ҳам кўрилмаган. Ўзбекистондаги "Митинг, йиғилиш ва намойишлар тўғрисида"ги қонун лойиҳаси ўтган йил Беларусдаги оммавий намойишлар фонида бўй кўрсатган. Мавжуд ҳолат Ўзбекистондаги қонун лойиҳасининг Беларусдаги президент Александр Лукашенкога қарши давомий оммавий намойишларга боғлиқ эканига оид гап-сўзларга ҳам сабаб бўлмай қолмаган. Кузатувчилар қолиб, оддий ўзбекистонликлар орасидаги бу каби фикру мулоҳазалар Ўзбекистон Ички ишлар вазирлигининг расман раддия билан чиқишига ҳам олиб келган. Ички ишлар вазирлиги ўшанда Ўзбекистон қонунчилигида шу кунгача ҳам "йиғилиш, митинг ва намойишлар тушунчалари, уларни ташкил этиш ва ўтказиш тартибини белгиловчи норматив-ҳуқуқий ҳужжат мавжуд эмас"лигини эслатган. Ўшанда қонун лойиҳаси муҳокамасининг аксар иштирокчилари унинг Ўзбекистон Конституциясига зид бандлари борлиги ҳақидаги фикрларни ҳам изҳор этишган. Ўзбекистонда оммавий тартибсизликлар сўнгги бор ўтган йилнинг май ойида, Қирғизистон билан чегарада келиб чиққан. Сўх тумани аҳолиси ва қирғизистонликлар ўзаро чегара ҳудудида жойлашган Чашма булоғининг кимга тегишли экани борасидаги тортишувлар ортидан тўқнашган. Жанжал натижасида Ўзбекистон ҳудудидаги уч хонадон ёқиб юборилган. Можаро ҳар икки томондан жаъми 200 дан ортиқ кишининг тан жароҳати олиши билан якун топган. Биргина расмий рақамлардан энг кўп жабрланганларнинг ўзбекистонликлар экани англашилган. Сўх воқеалари билан алоқадорликда қўлга олинганлар устидан Ўзбекистонда ўтган йили суд жараёни ҳам бошланган ва ҳали-ҳануз якун топмаган. Ўзбекистонда сўнгги йилларда кузатилаётган қолган рухсатсиз норозилик акцияларининг асосан кичик миқёсда, маиший ва ижтимоий мазмунда - снослар, қиш мавсумидаги электр энергияси ва газ тақчиллиги, дарахтларнинг аёвсиз кесилиши юзасидан уюштирилаётгани экани кўрилади. Оммавий тартибсизликка даъват қилганлик учун жиноий жавобгарлик белгиланиши мумкинлиги ҳақида хабар берган Ўзбекистондаги айрим маҳаллий нашрлар эса, энди "қонун лойиҳасининг қуйи палата йиғилишида кўриб чиқилиши" ҳақида ёзишган. Худди шу хабарлар манзарасида Ўзбекистон Адлия вазирининг "янги ўзгартиш ва қўшимчалар"га эътибор қаратгани кўрилган. Вазир Русланбек Давлатов, "Барча норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар лойиҳалари Адлия вазирлигида ҳуқуқий экспертизадан ўтиши керак"лигини айтган. "Депутатлар лойиҳани ўзларига тақдим этишлари шарт" эканини баён қилган. "Бу оммавий тартибсизликка даъват қилганлик учун жавобгарлик тўғрисидаги қонун лойиҳасига ҳам тегишли" эканини таъкидлаган. Русланбек Давлатовнинг баён қилишича, "Адлия вазирлиги яқин вақт ичида бу қонун лойиҳасини кўриб чиқади". Вазир, худди шу ўринда, "қонун билан тақиқланиши режалаштирилган ҳаракатлар - ноқонуний ҳаракатлар" эканлигига эътибор қаратган. "Мен оммавий тартибсизликлар ҳақидаги ҳужжатни кўрдим. Оммавий тартибсизликлар қонунга зидми ёки йўқми? Гап оммавий тартибсизликлар ҳақида кетмоқда. Оммавий тартибсизликка чақиришнинг жамиятга хавфи борми ёки йўқми? Биз буни ана шундай стандартлар билан таққослашимиз керак. Қонунчилик ҳужжатлари, одатда, мажбурий меъёр бўлиб, уларни ҳамма ҳурмат қилиши керак ... Агар кимдир чиқиб, қонунларга риоя қилмасликка чақирса, бу тўғрими ёки йўқми? Менимча, жамият ўз баҳосини бериши керак, депутатлар ҳам ўз сўзларини айтишлари лозим", - деган у Русланбек Давлетов. Ўзбекистон Адлия вазири "қонун устуворлигига қатъий ишониши"ни таъкидлаган. Русланбек Давлатов кеча, 15 феврал куни gazeta.uz мухбири саволига жавоб бераркан, "Ўзбекистонда йиғилишлар, митинглар, кўча юришлари ва намойишларни ташкил этиш СССР Олий Кенгаши Президиуми фармони билан тартибга солиниши ҳақидаги маълумотларни ҳам рад этган". Мазкур нашрнинг ёзишича, "шунга қарамасдан у бу борада қонунбузарлик учун маъмурий ва жиноий жавобгарлик мавжуд бўлса-да, митингларни ташкил этиш тартиби белгиланмаганини тан олган". BBCUZBEK.COM билан Telegram орқали +44 7858860002 номери билан боғланинг. Telegram каналимиз: https://t.me/bbcuzbek