Оқ уйдан кетгач, Трамп нима қилмоқчи? АҚШ сайлови, дунё ва Ўзбекистон, O'zbekiston, Mirziyoyev, AQSH, Rossiya, dunyo, yangiliklar
Оқ Уйдан кетгач, Трамп нима қилмоқчи? - Трамп даври Америкаси янги Ўзбекистоннинг ўзаро алоқаларида стратегик шерикликнинг янги даврини бошлаган илк Ғарб давлати бўлади. Бу сиёсатчи ва бизнес корчалон энди нима қилади? Трамп анъанавий сиёсатчиларга ҳеч ўхшамаган.
Собиқ президентлар клуби: чапдан биринчи Жимми Картер, Билл Клинтон, Барак Обама ва Жорж Буш Дональд Трамп 20 январгача лавозимда бўлади, сўнг ўрнини келгуси президентга бўшатиб, собиқ президентларнинг эксклюзив клубига қўшилади. Хўш, бу сиёсатчи ва бизнес корчалон кейин нима иш қилади? Даромадли нотиқлик, хотира ёзиш, президент кутубхонаси ташкил қилиш... Жимми Картер гуманитар ишларга шўнғиди, Жорж Буш мўйқалам билан расм чизади. Аммо Трамп анъанавий сиёсатчиларга ҳеч ўхшамаган. "Дональд Трамп президент сифатида кўплаб меъёрларни бузган", дейди Шимоли ғарбий университет Келлог Менежмент мактабида маркетинг бўйича профессор Тим Калкинс. "Дональд Трамп биз шу пайтгача билган собиқ президентлар каби йўл тутади деб ўйлашимизга заррача асос йўқ." Мана, у қилиши мумкин бўлган эҳтимолий ишлар: Келгуси сайловда яна президентликка номзодини қўйиш Эҳтимол, бу Трампнинг сиёсий амбициялари поёни эмас - у Гровер Клевленд изидан бориб, иккинчи муддатга яна кўз тикиши мумкин. Клевленд 1885 йил ва 1893 йилларда президентликни эгаллаган - Оқ уйдан кетгач, тўрт йил ўтиб яна қайтган ягона президент бўлган. АҚШ конституциясида "ҳеч ким президентлик лавозимини икки мартадан ортиқ эгаллаши мумкин эмас", дейилган. Аммо ўртада бошқа одам президент бўлгач, шундай қилиш мумкин ё мумкин эмаслиги ҳақида ҳеч гап йўқ. Собиқ ёрдамчиларининг айтишича, Трамп айни шундай қилиши мумкин. "Мен уни 2024 йилги сайловда номзодини қўйиши мумкин бўлган шахслар рўйхатига киритган бўлардим", дейди собиқ президент маъмурияти бошлиғи Мик Малвани. Трамп сайлов кампаниясини яхши кўради. Бу сайловда у 71.5 миллион одамнинг овозини олди - ютқазаётган номзод учун катта рақам. У Америка жамиятида сезиларли катта қўлловга эга. "У президентликдан кетаётганда ҳам, президентликка келгандаги каби қўллов билан кетяпти", дейди профессор Калкинс. Президентнинг катта ўғли кичик Дональд Трамп ушбу лавозимга қизиқаётгани ҳақида тахминлар ҳам бор. Бизнес империясини қутқариш Трамп фарзандларининг ҳам ўз сиёсий истаклари бор Президент бўлмасидан илгари Дональд Трамп кўчмас мулк бизнеси билан шуғулланувчи корчалон, реалити шоу юлдузи, ўз номидаги бренд сўзчиси эди. У тўрт йил аввал ташлаб қўйган ишларини қўлга олиши ва бизнес оламига қайтиши мумкин. "New York Times" хабар беришича, Трампнинг келгуси йилларда фоиз кўринишида тўлаши керак бўлган $400 миллион доллардан ортиқ қарзи бор. Аммо ўзининг айтишича, бу пул унинг бойлигининг бир кичик қисмича келади, холос. "Trump Organization" бир неча меҳмонхона ва гольф курсларига эгалик қилади. Мумбай, Истанбул, Филиппин ва Вашингтонда Трамп брендида мулклари, АҚШ, Британия, Дубай ва Индонезияда гольф курслари ҳам бор. Агар президент январда ана шу йўлни танласа, унинг қиладиган ишлари жуда кўп бўлади. Унинг аксарият бизнеси дам олиш ва саёҳат саноатида бўлиб, коронавирус пандемияси уларга жуда катта зарба берган. "Forbes"нинг билдиришича, Ковид-19 сабабли у бир миллиард долларга тушадиган зарба олиши мумкин. "New York Times"нинг 20 йиллик унинг солиқ ҳисоботларидан аниқлашича, у ўтган 15 йилнинг 10 йилида даромад солиғи тўламаган, чунки ҳар сафар "кўрган даромадидан кўра, йўқотгани кўроқ бўлгани" ҳақида ҳисобот бериб келган. Газета унинг "сурункали тарзда зарар кўргани ва солиқлардан қочгани" ҳақида ҳам хабар берган. "Trump Organization" ҳам, президентнинг ўзи ҳам бу хабарни хато деб танқид қилган. Калкинснинг айтишича, президент ўз брендини сақлаб қолишнинг доим уддасидан чиқиб келган ва президентлик унга таъсир қилмаган. "Трамп бренди бизнес бренд сифатида зиддиятли ва янада кўзга ташланувчан бўлиб қолди", дейди у. "Агар сиз ҳозир никоҳ маросими учун Трамп меҳмонхонасига борсангиз, бу сизнинг тутган мавқеингизни билдиради. Трамп президент бўлмасдан илгари бундай эмасди." Унинг қизи Иванка Трампнинг айни шу номдаги бренди ҳам у Оқ уйда бош маслаҳатчиликка тайинланганда бойкотларга рўпара бўлди, катта чакана савдо компаниялари ундан фойдаланмай қўйди. Трамп президентлиги даврида унинг кўчмас мулкка сармоялари, брендлари ва бошқа бизнесларини бошқарадиган компания "Trump Organization"ни унинг ўғиллари Эрик ва Дональд назорат қилиб турди. Аммо улар ҳам отасининг сиёсий каръераси таъсиридан четда қолмади. "Уларни ҳозир ўйлантираётган нарса "энди қайси йўлдан кетишдир", дейди профессор Калкинс. Медиа корчалони бўлиш "Apprentice" реалити шоудаги чиқишларидан сўнг Президент Трамп ТВга бегона бўлмай қолган. Унда янгиликлар медиаси учун амбицияси борлиги ҳақида тахминлар мавжуд. Ўзининг ТВ каналини очиши ёки бирор танилган консерватив медиа тармоғи билан ҳамкорликда ишлаши мумкин. "Трампда етарлича потенциал аудитория бор", дейди "Q Scores Company" вице президенти Ҳенри Шафер. Трамп худди Кардашиан ва Ҳовард Стерн каби "нафратланишни севувчи" сифатида ўз имижини яратишга муваффақ бўлди, дейди у. Шафернинг тахмин қилишича Трамп "ўзига мос келадиган иш - зиддиятларга шўнғиши мумкин". "У зиддиятлар ичида ўсади, у зиддиятларни ўз фойдасига ҳал қилади, бу унинг доимий иши." Унинг эҳтимолий ҳамкори "One American News Network" (OANN) ёки "Newsmax". OANN ва президент бир бирига мухлис. "Atlantic" журнали Трампни бу каналнинг "қисман раҳбари, қисман илҳомчиси" деб атаган эди. Консерватив ТВ канал бўлмиш "Newsmax"нинг Бош ижрочи директори Кристофер Раддини бир гал "Washington Post" "Трампнинг тили" деб атаган эди. Яна Трамп учун бошқа медиа ва кўнгилочар ташкилотлар бор. Президентлар баъзида китоблар учун шартномалар тузади. Барак ва Мишель Обама биргаликда $65 миллион долларлик шартнома имзолаган эди. Жорж Буш эса миш-мишларга қараганда хотиралари учун аввалдан 10 миллион доллар олган. Обамалар "Netflix" билан кўп миллион долларлик шартнома имзолади, Клинтонлар эса подкаст бўйича имзолаган. Президентликдан кейинги нафақа Трамп президентликдан кетгач, президентлик пенсияси ва бир қанча имтиёзларга эга бўлади. "Собиқ президентлар тўғрисидаги қонун" 1958 йили лавозимнинг "ҳурматини сақлаш" учун қабул қилинган. Унга кўра, йиллик пенсия белгиланади. 2017 йили унинг миқдори 207800 доллар эди. Шунингдек, собиқ президентлар умрбод Махфий хизмат ҳимоясида бўлади, соғлиғини сақлаш бўйича, саёҳат ва ходимлар учун харажатлари қопланади. Шундай қилиб, Tрамп - у ҳозир 74 ёшда - бемалол пенсияга кетиши мумкин. У кунларини филантропик фаолият билан ўтказиши, нутқ сўзлаб, банкдаги балансини кўпайтириши, президентнинг архиви ва унинг маъмурияти даврига оид музейдан иборат президент кутубхонаси ташкил қилиши мумкин. У бўш вақтини бемалол хордиқ чиқариб, Флоридада гольф ўйнаб ёки Палм Бичда дам олиб ўтказиши мумкин. Аммо профессор Калкинс доимий ҳаракатда бўлган бу одамнинг бундай осуда ҳаёт кечиришига ишонмайди. "Дональд Трампнинг шахсияти унинг четга чиқиб қолишига халал беради ва, менимча, биз Трамп брендини бундан кейин ҳам кўраверамиз", дейди у. Октябрь ойида Трамп, агар у сайловни бой берса, ўзини ёмон ҳис қилишини айтган, "эҳтимол мамлакатни тарк этишим мумкин" деган эди. BBCUZBEK.COM билан Telegram орқали +44 7858860002 номери билан боғланинг. Telegram каналимиз: https://t.me/bbcuzbek