"Беларусда қўлга олинган намойишчилар ёппасига қийноққа солинган" Belarus
Беларусдаги ноинсоний муносабат туфайли ном чиқарган ҳибсда тутиб туриш марказидан озод қилинган инсонлар 9 августдаги натижаси баҳсли бўлиб қолаётган президентлик сайловидаги овоз беришдан кейинги кунларда қўлга олинганларга шафқатсиз ҳужумлар ва калтакланишлар тафсилотини ошкор қилмоқдалар.
Окрестина ҳибсда тутиб туриш марказидан озод қилинган инсонлар ўз баданларидаги жароҳатларни намойиш этишган Милиция шафқатсизлиги ҳақидаги ҳисоботларга таянган Amnesty International халқаро инсон ҳуқуқларини ҳимоя қилиш ташкилоти, бу "кенг тарқалган қийноқлар аломати" дея баёнот тарқатди. Европа Иттифоқи ташқи ишлар вазирлари янги санкцияларни жорий этишни муҳокама қилаётган бир вақтда Беларусь ҳукумати қўлга олинган 6700 кишини озод этишга ваъда берган. Президентлик сайловида овоз беришдан кейинги олти кун давомида Беларусда норозилик намойишлари кузатилди. Сайлов мулозимлари Александр Лукашенкони ғолиб деб эълон қилишди, аммо асосий мухолиф номзод Светлана Тихановская тарафдорларининг ишонишларича, Тихановская кўп овоз тўплаган. Европа Иттифоқи ва АҚШ Беларусь президентлик сайловини танқид қилганлар, уни эркин ва адолатли сайлов бўлмади, дея таърифладилар. Давлат телевидениесида Беларусь Сенати спикери Наталя Кочанованинг эълон қилишича, президент намойишчиларни оммавий ҳибсга олиш юзасидан тергов ўтказишга фармон берган, 1000 дан ортиқ одам қўйиб юборилган. Беларус Ички ишлар вазири ўринбосари Александр Барсуков қўлга олинганлар калтакланганини рад этган, бошқалар 14 август куни қўйиб юборилишини айтган. 'Қийноқ бўлмалари' Би-би-си ўзининг қандай калтакланганини айтиб берган бир неча инсон, шу жумладан, ўсмирлар билан ҳам суҳбатлашган. "Улар одамларни шафқатсиз, ўзларининг жамзоланмаслигини билиб туриб урдилар, ҳар кимни ҳибс этдилар. Бизни туни билан ҳовлида тик туришга мажбур этишди. Биз аёлларнинг калтакланаётганини эшитиб турдик. Бунчалик шафқатсизлик сабаби нимада, билмадим", деди Би-би-сига бир эркак ўзининг баданидаги жароҳатларини намойиш этаркан. Озод этилган тутқунлар Nexta мессенжерида таналаридаги жароҳат излари ва шишиб кетган жойларини фотосуратларини эълон қилганлар. Қариндошлар Минскдаги Окрестина ҳибсда тутиб туриш маркази ташқарисида қўлга олинган яқинларини кутиб туришипти Amnesty International ташкилотига кўра, қўлга олинган инсонлар яланғоч қилиб ечинтирилганлар, калтакланганлар, жинсий зўрлаш билан таҳдид қилинганлар. "Собиқ тутқунларнинг бизга айтишича, ҳибсда тутиб туриш марказлари қийноқ бўлмаларига айлантирилган. У ерда намойишчилар ифлос жойга ётишга мажбур қилинганлар. Милиция ходимлари эса уларни тепишган ва тўқмоқлар билан калтаклаганлар", деб айтди Amnesty Internationalнинг Европа ва Марказий Осиё бўйича директори Мэри Струсерс. Би-би-си журналисти тарқатган аудиода пойтахт Минскдаги Окрестина ҳибсда тутиб туриш маркази ичидан келаётган қичқириқлар овозини эшитиш мумкин. Бунга қўшимча, БМТ инсон ҳуқуқлари экспертлари тинч намойишчиларга қарши хавфсизлик кучларининг амалларини танқид қилган. Уларга кўра, протестчиларга нисбатан ҳаддан зиёд қаттиққўллик қўлланган, зарур бўлмаган, пала-партиш ва ортиқча куч ишлатилган. "Расмийлар афтидан фақат намойишларни имкони борича тез тарқатиб юбориш ва имкони борича кўп одамни ҳибсга олишдангина манфаатдор бўлганлар", дейилади эълон қилинган қўшма баёнотда. 14 август куни Европа Иттифоқи ташқи ишлар вазирлари мажлис режалаганлар. Уларнинг намойишларни бостиргани учун Беларусга нисбатан янги жазо чораларини жорий этиш масаласини муҳокама этишлари хабар қилинган. Европа Иттифоқи бундан олдин Беларусга нисбатан санкциялар жорий этган, бироқ бир неча йил олдин Президент Лукашенко маҳкумларни озод этгани учун жазо чораларини бекор қилган эди. Протестлар Минскда бешинчи кун давом этган Норозилик намойишлари пайти икки инсон ҳаётдан кўз юмгани хабар қилинди. Бир киши 10 август кунги Минскдаги протест пайти ҳалок бўлган. Иккинчи инсон 12 август куни Гомел шаҳрида ҳибсга олинганидан кейин ўлган. Беларусь ички ишлар вазири намойишчиларга нисбатан куч қўллангани учун расман кечирим сўраб чиқди. Кузатувчиларга кўра, Беларусь расмийларининг баёнотлари ва қўлга олинганларнинг қўйиб юборилиши раҳбариятнинг ён босиш томонга қадам қўяётганининг далолати. Бунга Беларусь милициясининг шафқатсизлигидан мамлакат жамоатчилигининг ғазаби ва халқаро қораловлар туртки берган. Мухолиф номзод Светлана Тихановская Беларусни тарк этган. Унинг Литвадалиги хабар қилинди. Светлана Тихановская видео мурожаат тарқатган, унда "бўлаётган воқеалар бир инсоннинг ҳам умрига арзимайди. Бизнинг ҳаётимиз учун энг қадрли нарса болаларимиз", деб айтган. BBCUZBEK.COM билан Telegram орқали +44 7858860002 номери билан боғланинг. Telegram каналимиз: https://t.me/bbcuzbek