Дунё: Коронавирус супер-тарқатувчилари - улар кимлар? O'zbekiston, Ўзбекистон
Супер-тарқатувчилар - фанда расман ишлатилувчи атама эмас. Бироқ ўз номи билан улар бирор касалликни кўплаб одамларга юқтирувчи шахслардир. Коронавирус ўчоғи - Хитойнинг Ухан шаҳрида ҳам айни ҳолат аниқланган.
Супер-тарқатувчилар касалликни қасддан бошқаларга юқтирмайди, аммо улар деярли ҳар бир эпидемиянинг юзага келишида катта роль ўйнайди. Супер-тарқатувчи касалликни ўртача икки ё уч одамга юқтиради. Масалан, Сингапурда бўлган бир британиялик эркак Буюк Британияда тўрт, Францияда беш инсоннинг коронавирусни юқтириб олишига алоқадор кўрилмоқда. Аммо эпидемиялар бошланганда ҳамма ҳам супер-тарқатувчига айланиб кетавермайди. Баъзи одамлар касалликни ҳеч кимга юқтирмайди. Супер-тарқатувчилар қанчалик «хавфли»? Улар эпидемиянинг кенгайиб кетишига катта таъсир кўрсатиши мумкин. 2015 йилда касалхоналардан бирида даволанаётган биргина бемор ҳозирда дунёни ташвишга солаётган коронавирусга ўхшашроқ бўлган Яқин Шарқ нафас йўли синдроми (Мерс)ни 82 инсонга юқтирган эди. Ғарбий Африкада юзага келган Эбола эпидемиясида эса 61 фоиз ҳолатга атиги 3 фоиз беморлар сабаб бўлгани аниқланган. "Ўшанда 2014 йил июнида бўлган бир дафн маросими чоғида 100 дан зиёд инсон бу касалликни юқтириб олган эди", эслайди Лондон Қироллик Коллежидан доктор Натали Макдермот. Эболани тарқатганлар сони оз бўлган Нега айримлар супер-тарқатувчига айланади? Шунчаки баъзи одамлар ўзининг яшаш тарзи - иши ёки истиқомат жойига боғлиқ равишда кўпроқ одамлар билан мулоқот қилади. Бу, касаллик аломатлари юзага келгунча, уларнинг ўзи билмаган ҳолда супер-тарқатувчига айланиб қолишини англатади. «Болалар касалликни кенгроқ тарқатишга мойил. Шу сабабдан эпидемия чоғида мактабларни ёпиш яхши чора бўлиши мумкин», тушунтиради Лондон Гигиена ва Тропик Медицина Мактабидан доктор Жон Эдмундс. Айниқса, тез тарқалаётган касалликка чалинган беморлар даволанаётган шифохоналар ходимлари,кўпинча, дарднинг «нишони»га айланади. Сўнгги вақтларда тарқалаётган инфекциялар, жумладан, коронавирус инсонга ҳайвонлардан ўтган. Илк беморга юққанидан то катта эпидемияга айланиб кетгунга қадар касаллик яшириниб ётади. Супер-тарқатувчига ўтиб олгандан сўнггина у юзага чиқа бошлайди. "Агар атрофингизда бир неча супер-тарқатувчи бўлса, сизнинг касалликдан қутилиб қолишингиз амри маҳол бўлади", дейди доктор Макдермот. Ҳаммасига супер-тарқатувчилар айбдорми? Супер-тарқатувчиларнинг эпидемиялардаги роли янгилик эмас. Айни вақтда, инсоният супер-тарқатувчи ва у билан алоқага киришган шахсларни аниқлашга катта эътибор қаратмоқда. Тарихда эса супер-тарқатувчиларни «иблис малайлари» ўлароқ тасвирлаш урф бўлган. 1869-1938 йилларда яшаган ирландиялик ошпаз Мари Маллон ўзи билмаган ҳолда тиф (ич терлама) касаллигини одамларга юқтирган. Мари Маллон тиф касаллагини тарқалишида айбдор дейилганди Бироқ унинг ўзида касалликнинг аломатлари кузатилмаган. Маллон хоним ўнлаб йиллар умрини сургунда ва мажбурий карантинда ўтказган. Аслида эса, супер-тарқатиш беморнинг айби эмас. «Бунга улар айбдор эмас. Инфекция уларнинг айби билан юқмайди», таъкидлайди доктор Дермот. Коронавирус: Хитойдан келган Ўзбекистон фуқароларини вазир самолётга чиқиб кутиб олди Коронавирус давоси фақат Қуръондами? – Ислом ва мусулмонлар Коронавирус ҳақида бонг урган шифокор ўлди, Хитой аҳли ҳукуматдан ғазабда Lotinda: Dunyo: Koronavirusning super-tarqatuvchilari - ular kimlar? Super-tarqatuvchilar - fanda rasman ishlatiluvchi atama emas. Biroq oʻz nomi bilan ular biror kasallikni koʻplab odamlarga yuqtiruvchi shaxslardir. Koronavirus oʻchogʻi - Xitoyning Uxan shahrida ham ayni holat aniqlangan. Super-tarqatuvchilar kasallikni qasddan boshqalarga yuqtirmaydi, ammo ular deyarli har bir epidemiyaning yuzaga kelishida katta rol oʻynaydi. Super-tarqatuvchi kasallikni oʻrtacha ikki yo uch odamga yuqtiradi. Masalan, Singapurda boʻlgan bir britaniyalik erkak Buyuk Britaniyada toʻrt, Fransiyada besh insonning koronavirusni yuqtirib olishiga aloqador koʻrilmoqda. Ammo epidemiyalar boshlanganda hamma ham super-tarqatuvchiga aylanib ketavermaydi. Baʼzi odamlar kasallikni hech kimga yuqtirmaydi. Super-tarqatuvchilar qanchalik "xavfli"? Ular epidemiyaning kengayib ketishiga katta taʼsir koʻrsatishi mumkin. 2015-yilda kasalxonalardan birida davolanayotgan birgina bemor hozirda dunyoni tashvishga solayotgan koronavirusga oʻxshashroq boʻlgan Yaqin Sharq nafas yoʻli sindromi (Mers)ni 82 insonga yuqtirgan edi. Gʻarbiy Afrikada yuzaga kelgan Ebola epidemiyasida esa 61 foiz holatga atigi 3 foiz bemorlar sabab boʻlgani aniqlangan. "Oʻshanda 2014-yil iyunida boʻlgan bir dafn marosimi chogʻida 100 dan ziyod inson bu kasallikni yuqtirib olgan edi", eslaydi London Qirollik Kollejidan doktor Natali Makdermot. Nega ayrimlar super-tarqatuvchiga aylanadi? Shunchaki baʼzi odamlar oʻzining yashash tarzi - ishi yoki istiqomat joyiga bogʻliq ravishda koʻproq odamlar bilan muloqot qiladi. Bu, kasallik alomatlari yuzaga kelguncha, ularning oʻzi bilmagan holda super-tarqatuvchiga aylanib qolishini anglatadi. "Bolalar kasallikni kengroq tarqatishga moyil. Shu sababdan epidemiya chogʻida maktablarni yopish yaxshi chora boʻlishi mumkin", tushuntiradi London Gigiyena va Tropik Meditsina Maktabidan doktor Jon Edmunds. Ayniqsa, tez tarqalayotgan kasallikka chalingan bemorlar davolanayotgan shifoxonalar xodimlari,koʻpincha, dardning "nishoni"ga aylanadi. Soʻnggi vaqtlarda tarqalayotgan infeksiyalar, jumladan, koronavirus insonga hayvonlardan oʻtgan. Ilk bemorga yuqqanidan to katta epidemiyaga aylanib ketgunga qadar kasallik yashirinib yotadi. Super-tarqatuvchiga oʻtib olgandan soʻnggina u yuzaga chiqa boshlaydi. "Agar atrofingizda bir necha super-tarqatuvchi boʻlsa, sizning kasallikdan qutilib qolishingiz amri mahol boʻladi", deydi doktor Makdermot. Hammasiga super-tarqatuvchilar aybdormi? Super-tarqatuvchilarning epidemiyalardagi roli yangilik emas. Ayni vaqtda, insoniyat super-tarqatuvchi va u bilan aloqaga kirishgan shaxslarni aniqlashga katta eʼtibor qaratmoqda. Tarixda esa super-tarqatuvchilarni "iblis malaylari" oʻlaroq tasvirlash urf boʻlgan. 1869-1938-yillarda yashagan irlandiyalik oshpaz Mari Mallon oʻzi bilmagan holda tif (ich terlama) kasalligini odamlarga yuqtirgan. Biroq uning oʻzida kasallikning alomatlari kuzatilmagan. Mallon xonim oʻnlab yillar umrini surgunda va majburiy karantinda oʻtkazgan. Aslida esa, super-tarqatish bemorning aybi emas. "Bunga ular aybdor emas. Infeksiya ularning aybi bilan yuqmaydi", taʼkidlaydi doktor Dermot.