Дунёда яна янги совуқ уруш бошланадими? Дунё янгиликлар
Иккинчи Жаҳон урушидан сўнг шаклланган глобал тартибот нобарқарор пойдевор устига қурган БМТ ўзининг 75 йиллигини нишонламоқда.
БМТнинг собиқ Бош котиби Пан Ги Мун таъкидлаганидек, кўптомонламалилик жиддий парокандалик ичида қолди. Президент Доналд Трампнинг "Америка биринчи" ташқи сиёсати кўптомонли битимлар - Париж Иқлим келишувидан тортиб, Эрон ядро битимигача, барига беписанд қараб келмоқда. Хитой эса, аксинча, ўзини БМТнинг янги дастаги сифатида тақдим қилмоқда. Аммо Хитой таъсирининг ортиши оқибатсиз бўлмайди, Пекин БМТ агентликларига, жумладан, Жаҳон Соғлиқ ташкилотига кўпроқ маблағ берса, табиийки, кўпроқ талаблар қўя оладиган бўлади. БМТ Бош котиби Антониу Гутерреш БМТ муҳим палладан ўтаётганини айтди - БМТни қурганлар бирлик қадрини билади, чунки улар урушда яшадилар ва пандемияни кўрдилар, деб таъкидлади у. Жаҳон етакчилари масофадан тўпланар экан, АҚШ Хитой рақобати глобал барқарорлик учун нимани англатиши борасидаги хавотирлар кучайган. Франция Президенти Эммануэл Макрон бугунги дунё тақдирини АҚШ Хитой рақобатига ташлаб қўйиб бўлмаслиги ҳақидаги нутқида хавотирини яшира олмади. Ҳар жабҳада - савдодан технологиягача тортишаётган бу икки мамлакатнинг рақобати борган сари ғазабнок тус олиб бормоқда, Президент Трамп эса реторикасини авжига чиқариб, дунё саҳнасидаги ўз платформасидан ўзи Хитой вируси деб атаётган нарсага қарши курашиш учун фойдаланмоқда. АҚШдаги президентлик сайловигача 40 кундан ҳам оз вақт қолар экан, Пекинни қоралаш Трамп сайловолди кампаниясининг марказий мавзусига айланган. Пандемияга қарши чора кўришдаги хатоликларни хаспўшлаш учун Хитойни вирус экспорт қилганликда айблаш махсус режаланган кўринади. Устунлик учун АҚШ ва Хитой ўртасидаги кураш кечаётган қўш қутбли дунё алалоқибат ҳарбий тўқнашувга томон бормайдими? Биз жуда тахликали йўналиш бўйлаб кеяпмиз" АҚШ ва Хитой савдо, коронавирус, уйғурлар, Гонгконг бобида келишолмаяпти. "Икки катта иқтисод дунёни икки катта бўлакка - ҳар бири ўз савдоси, ўз молиявий тартиби, ўз интернети ва сунъий ақл имкониятлари бўлган қисмларга ажратиб олганда дунёмизнинг келажаги бўлмайди". "Технологик ва иқтисодий бўлиниш пировардида геостратегик ва ҳарбий бўлинишга олиб боради. Биз имконимиз қадар бунинг олдини олишимиз керак" - деган у. "Буюк бўлиниш" оқибатларининг очиқча муҳокама қилиниши дунёнинг не қадар шитоб ўзгараётганини, дипломатлар ҳам ортда қолмай деб шу йўлдан кетаётганини кўрсатади. Хитой Президенти Си Цзиньпин виртуал умумий мунозарада "Хитой ҳеч бир давлат билан Совуқ урушга ҳам, иссиқ урушга ҳам бориш нияти йўқ," деб айтди. Бу баёнот жуда чиройли эди. Президент Трамп эса Хитой билан зиддиятни шу даражада таранглаштирдики, буларнинг бари қаерга олиб бориши ҳақидаги тахминларни урчитди. Сешанба куни бир тажрибали дипломат менга БМТдаги умумий дебатлар доим шундай ижодий тартибсизлик билан ўтган деди. Дунё етакчилари бир жойга йиғилиб, қўл сиқиб сўрашиб, алоҳида учрашувлар ташкил қилар экан, ҳақиқий дипломатия бўлади. Ҳозир эса шунчаки парокандалик, дейди бу кекса ёрдамчи маҳзун кайфиятда ва ким бу ерда бош ва қайси етакчи тамоман тор фикрли худбин, дея савол беради. Пандемия дунёдаги адолатсизликдан фойдаланмоқда, дейди БМТ Бош котиби. Одамлар азият чекмоқда, сайёрамиз ёнмоқда, дейди у дунё етакчиларини Ковид 19га уйғонишга ва олдинда турган синовларга тайёрланишга ундов сифатида қарашга чақирар экан. Жаноб Гутеррешнинг ҳамжиҳатлик ўз манфаатимизга хизмат қилиши ҳақидаги нутқидан бир соат ўтар ўтмай Президент Трамп дунё етакчиларини ўзидан ўрнак олиб, ўз давлатларини бошқалардан олдинга қўйишга чақирди. Агар у қайта сайланса, унинг бир томонлама сиёсати янада кучлироқ намоён бўлади ва БМТ Вашингтон томонидан янада четга суриб қўйилиш эҳтимоли бор. АҚШнинг НАТО олдидаги вазифалари ҳам камаядими? Жо Байден президент этиб сайланса, Вашингтон ва Пекин ўртасидаги таранг муносабат юмшаши, аммо АҚШ Хитой муносабатидаги фундаментал рақобат сақланиб қолиши мумкин. Дунё ўзгармоқда ва бугуннинг саволи эса - эски кўптомонламали тартибот янги шароитга қандай мослашади, ким бунда етакчилик қилади? BBCUZBEK.COM билан Telegram орқали +44 7858860002 номери билан боғланинг. Telegram каналимиз: https://t.me/bbcuzbek