Обама Путин ҳақида ўз фикрини айтди - ўша кунларни эслади, AQSH, Rossiya, Putin, dunyo, yangiliklar
Обама Путин ҳақида ўз фикрини айтди - ўша кунларни эслади. Ўзбекистон ва Қирғизистонни Америка ҳарбий базаларини жойлаштиришга Россия президенти кўндирганмиди?
Обама Путин ҳақида ўз фикрини айтди АҚШнинг собиқ президенти Барак Обаманинг "Ваъда қилинган ер" деб номланган мемуари шу ҳафта нашр этилди. Китоб биринчи куни АҚШ ва Канаданинг ўзида 890 минг нусхада сотилди - бу "Penguin Random House" нашриёти учун рекорд кўрсаткич. АҚШ 44-президентининг дил изҳорлари тарихда энг кўп сотилган президент мемуари бўлиши кутилмоқда. Обама ўз китобида нафақат Америка сиёсати ва ўзининг оилавий ҳаётидаги муаммолар ҳақида гапиради, балки асарнинг каттагина қисми унинг чет эл сафарлари ва, албатта, дунё раҳбарлари билан учрашувларига бағишланган. Унда ким ва қандай таассурот қолдирган? Владимир Путин Обама президент сифатида Россияга биринчи марта 2009 йили ёзида ташриф буюрган. Ташриф олдидан Оқ уй раҳбарига АҚШ Миллий хавфсизлик кенгаши ходими, кейинчалик Москвада элчи бўлган Майкл Макфол маслаҳат берган. Дмитрий Медведев ўшанда Россия президенти эди, у Обамада АҚШ билан яхши алоқалар ўрнатишга қизиққан "замонавий сиёсатчи" сифатида таассурот қолдирган. Мемуарда ёзилишича, Макфол олдиндан Обамани Медведев ҳақиқатан ҳам "жаҳон саҳнасида жиддий роль ўйнашини" кўрсатишга уринаётгани ҳақида огоҳлантирган. "Қарорларни ҳали ҳам Путин қабул қилишини унутманг", деган президент маслаҳатчиси. Бу Дмитрий Медведевнинг америкалик меҳмон билан биринчи учрашувидаёқ кўринди. Ўша пайтда икки томонлама муносабатларнинг асосий муаммоларидан бири Грузия билан "уч кунлик уруш" эди. Обаманинг эслашича, бу ҳақда гап бошланиши биланоқ, Медведев "худди кимдир уни ушлаб тургандек" Россия расмий идораларининг гапларини такрорлаган. Аммо бошқа масалаларга ўтилганда, у очиқчасига ўзини эркинроқ тутиб, бемалол суҳбатлаша бошлаган. "У менга худди ўзи айтаётган гапга ўзи ишонмаслигини кўрсатаётган эди", деб ёзади Барак Обама. Шундан сўнг америкалик меҳмон Ново-Огарёвода ўша пайтда Бош вазир бўлган Владимир Путин билан учрашди. Обамани қароргоҳ верандасида кутиб олишди, у ердаги стол "ноз-неъматга тўлдирилган" эди ва рус экзотикасини намойиш қилиб, устига косоворотка кийган киши самоварни этик билан пуфлаётган бўлган. Обаманинг айтишича, Россия етакчиси унга сиёсатга илк бор кирганида Чикагода дуч келган одамларни эслатган - "туман раҳбари каби одам, фақат қўлида ядро қуроли ва БМТ Хавфсизлик Кенгашида вето ҳуқуқи бор". "Путин менга бир вақтлар Чикаго сиёсати ёки Тиммани Холлни бошқарган одамларни эслатди [19-асрдан 20-аср ўрталарига қадар Демократик партиянинг Нью-Йоркдаги сиёсий жамияти, у номзодларни илгари суришни тартибга солган] - кўчада тарбияланган, қаттиққўл, ҳиссиётлардан холи тип; ҳеч қачон чекланган тажрибасидан ташқари чиқмаган, "крыша", пора, шантаж, фирибгарлик ва вақти-вақти билан зўравонликни ўз ишининг қонуний йўли деб биладиган, ғалати тур", деб ёзади Обама. Чикаго сиёсий "машинаси" Қўшма Штатларда азалдан коррупция рамзи бўлиб келган. Оқ уйнинг собиқ раҳбари эслашича, Россия раҳбари суҳбат бошида АҚШга қарши барча даъволарини батафсил баён қилган. "Путин туганмасдек туюладиган монологни бошлаганида, мен саволимни тугатишга аранг улгурдим", - дейди Обама ўз хотираларида. "У хаёлий адолатсизликлар [...] ва америкаликларнинг русларга нисбатан ҳурматсизлик ҳолатларини батафсил санади. У 11 сентябрь куни президент Бушга қўнғироқ қилиб [...] жосуслик маълумотларини беришни таклиф қилганини эслади." Шунингдек, Россия раҳбари Ўзбекистон ва Қирғизистон расмийларини ушбу мамлакатларда Америка ҳарбий базаларини жойлаштиришга кўндиришга ёрдам берганини эслатган. Обаманинг эслашича, Путин Буш "унинг огоҳлантиришларига қулоқ солмагани" ва унинг Ироққа бостириб кириши "Яқин Шарқдаги вазиятни беқарорлаштирган"ини алоҳида таъкидлаган. Путин ўзининг монологида Натонинг кенгайиши ва "Россия таъсир доираси"да бўлган давлатларда уюштирилган "рангли инқилоблар" АҚШда тайёрлангани ва Вашингтоннинг "дунёга ҳукмронлик қилиш" уринишларига ҳам тўхталган. Бундан ташқари, Путиннинг сўзларига кўра, Қўшма Штатлар Россияни "тенг ҳуқуқли шерик" сифатида кўрмайди, бундай шароитда икки томонлама муносабатларнинг яхшиланишига умид қилиш қийин. Обаманинг таъкидлашича, Путиннинг жонли монологи роппа-роса 45 дақиқа давом этган. Шундан сўнг, Америка раҳбари унинг барча шикоятларига батафсил жавоб беришга ҳаракат қилган, аммо Обамага Россия Бош вазири бу тушунтиришлар билан қизиқмагандек туюлган. Ҳеч бўлмаганда Путин меҳмонини керагича диққат билан тингламаган. Девид Кэмерон Икковлон 2016 йилда мазза қилиб гольф ўйнашган Этон мактаби тарбияланувчиси, 2010 йилдан 2016 йилгача Буюк Британиянинг Бош вазири бўлиб ишлаган, Консерватив партиянинг етакчиси Обаманинг олдида "назокатли манераси ва ўзига ишонч билан", "босиқ одамга хос хотиржамлик билан" пайдо бўлган. Обама унга нисбатан симпатияси бўлганини тан олади ("Бошимиз тўқнашиб кетганда ҳам у менга шахсан ёқарди"), лекин унинг иқтисодий сиёсати борасида Буюк Британия раҳбари билан келишмаганини яширмайди. "Кэмерон анъанавий эркин бозор сиёсатига тўла содиқ бўлиб, ўз сайловчиларига давлат секторидаги дефицит ва харажатларни камайтириш бўйича сиёсий платформаси - давлат назоратини ислоҳ қилиш ва савдонинг кенгайиши билан биргаликда - Буюк Британиянинг рақобатдошлигининг янги даврини бошлаб беради деб ваъда берди", деб ёзади собиқ президент. "Бунинг ўрнига, кутилганидек, Британия иқтисодиёти янада чуқурроқ турғунликка юз тутди. " Николя Саркози Франциянинг собиқ президенти "ҳиссий портлашлар ва риторикалар"га бой ва у Обамага "Тулуза-Лотрек" картинасидаги персонажни" эслатган. "Саркози билан суҳбатлар ҳам қизиқарли, ҳам чарчатадиган эди; унинг қўллари доим ҳаракатда эди, кўкси бантам хўрозидек титрарди, унинг шахсий таржимони [...] доим у билан ёнма ён юриб, унинг ҳар бир ишора ва интонациясини, суҳбат хушомад, таҳдидлар билан аралашиб кетганда ҳам, такрорлашга уринарди." Обаманинг ёзишича, "Саркози билан суҳбатлар ҳам қизиқарли, ҳам чарчатадиган эди" Ангела Меркель Германия канцлери Обамада "ишончли, ҳалол, беаёв ақлли ва меҳрибон" инсон сифатида таассурот қолдирган. "Софтгўй ва меҳрибон" Обаманинг таъкидлашича, аввалига Меркель уни кўпинча ажойиб нутқлари ва оммавий чиқишларга бўлган қобилияти туфайли етарлича шубҳа билан қабул қилган. Айтганча, собиқ президент ҳақиқатан ҳам ўзининг нотиқлик маҳорати билан фахрланади. "Мен хафа бўлмадим, чунки Германия раҳбари учун ҳар қандай демагогиядан нафратланиш соғлом реакция деб ўйлайман", деб тан олади мемуар муаллифи. Режеп Таййип Эрдоған Туркия раҳбари Обамага "дўстона" муносабатда бўлган ва "умуман, сўровларга сезгир эди", дейди собиқ президент. Бироқ, "Менда у ўз ҳокимиятини сақлаб қолсагина, демократия ва қонун устуворлиги сақланишидан манфаатдордек таассурот қолдирган", деб ёзади Обама. Манмохан Сингх Ҳиндистоннинг собиқ Бош вазири "доно, мулоҳазали ва жуда ҳалол" сиёсатчи, шунингдек, "Ҳиндистоннинг иқтисодий трансформацияси бош меъмори" сифатида таърифланган. Сингх "одамларнинг ишончига уларнинг ҳис-туйғуларига мурожаат қилиш билан эмас, балки ҳаёт сифатини кўтариш, ҳалол, коррупцияга ботмаган сиёсатчи сифатида муносиб обрўсини сақлаб қолиш орқали эришган", деб хулоса қилади Обама. Обама Вацлав Клаус ва Дмитрий Медведев билан 2010 йилда Прагада учрашган Вацлав Клаус Обама бахмал инқилобидан кейин Чехия Республикасининг биринчи президенти бўлган Вацлав Ҳавелнинг мухлиси эканлигини ҳеч қачон яширмаган. Оқ уйнинг собиқ раҳбари унинг ўрнига келган Вацлав Клаусни ўз мемуарида "муаммоли", деб атайди. Обама ушбу евроскептик президент Европада ўнг қанот популизмининг қайта тикланишига бошчилик қилишидан хавотир билдиради. Унинг сўзларига кўра, Клаус "қандай қилиб глобал иқтисодий инқироз [2008-2009] миллатчилик, муҳожирларга қарши кайфият ва [Европа] интеграциясига нисбатан шубҳани кучайтирганига" яққол мисол бўла олади. "Совуқ уруш тугаганидан кейин дунёни қамраб олган демократлаштириш, либераллаштириш ва интеграциянинг истиқболли тўлқини сусая бошлади", дейди АҚШнинг собиқ президенти. "Ваъда қилинган ер" Обама ваъда қилган икки қисмли эсдаликларининг биринчисидир BBCUZBEK.COM билан Telegram орқали +44 7858860002 номери билан боғланинг. Telegram каналимиз: https://t.me/bbcuzbek