АҚШ президент сайлови: Буёғи энди нима бўлади? Жо Байден кучаядими? - AQSh, dunyo va siyosat
АҚШ президент сайлови: Буёғи энди нима бўлади? Жо Байден кучаядими? - Камала Ҳаррис унга ёрдам берадими ёки зарар? Икковлон аллақачон Трампни даҳанаки ҳужумга тутишган. Уни "ноқобиллик"да айблашган. Трамп Американи "вайрон қилгани"ни айтишган.
Демократчи номзод Жо Байден бўлажак сайловда Камала Ҳаррисни ўзининг вице-президенти сифатида танлаган. Орадан кун ўтиб, икковлон ўзларининг биргаликдаги илк кампанияларини ўтказишган. Трамп ҳам ўз жавобини узоқ куттирмаган, Камала Ҳаррис ўзининг бу даъвоси билан "осмондан тушган тошдек" бўлганини айтган. АҚШ президент сайлови шу йил ноябр ойига режаланган. Республикачи Трамп ва Демократчи Байден унда асосий номзодлар саналишади. Баъзида танловлар бежизга бўлмайди? Камала Ҳаррис Жо Байденга сайлов кампаниясида шерик бўлиш борасида фаворит эканлиги март ойидан бери - демократлардан президентликка номозоди қўйиладиган Байден ўзига аёл кишини шерик қилиб танлаши ҳақида айтганидан буён маълум эди. Бу танлов амалий жиҳатдан муҳим ва ишончли. Ҳаррис ҳозир шундай мақомдаки, у Байден ноябрдаги сайловда енгилса ёки енгса ю, лекин кейинги муддатга номзодини қайта қўймаса, тўрт йилдан сўнг, агар номзодини қўйса, саккиз йилдан сўнг президентликка демократлардан кўрсатилажак умидли номзод бўлиши мумкин. Шунгамикан, кейинги ойларда Ҳаррисни чалиб йиқитиш ёки муқобил бошқа номзодни илгари суришга жуда кўп уринишлар бўлди. Моҳиятан, бу баҳслар аслида тўрт йил кейинги президентликка номзодлик учун бўлди ва амбициялари аниқ кўриниб турган Ҳаррис бу баҳсда бир қадам олдинга одимлади. Келажакда демократлардан ким номзод бўлиши бошқа бир куннинг мавзуси, бугун эса муҳими Камала Ҳаррис Жо Байденга Оқ уйни ютиб олиши учун қандай ёрдам бериши мумкин, ана шу. Қуйида Оқ уйга боришда унинг ёрдами нимадан иборат бўлиши мумкин у, қайси жиҳатлари баъзи демократлар учун ҳавотирли экани ҳақида келтираман. Кучли жиҳатлари Турфа хиллик Дангал айтганда, бугунги Демократик партия Жо Байденга ўхшамайди. У ёш ва этник жиҳатдан турфа хил. Президентликка номзод бўладиган шахс Оқ уйга етиб олиши учун ўзига шерик сифатида ёшроқ, жуда ҳам оқ танли бўлмаган одамни танлаши керак. Отаси ямайкалик, онаси ҳиндистонлик бўлган Ҳаррис бунинг учун яхши танлов. У президентликка чипта учун курашда ҳам қора танли биринчи аёл, ҳам биринчи осиёлик бўлади. 55 ёшли бу аёл, гарчи у қадар ёш бўлмаса ҳам, 77 ёшли Жо Байденга қиёслаганда етарлича ғайратли ва фаол. Сешанба оқшомида у Байденнинг сайловдаги шериги деб эълон қилинишидан олдин, Ҳаррис партия етакчилари орасида турфа хиллик бўлиши керак, дея твит ёзди. "Қора танли ва рангли аёллар вакиллари сайланган раҳбарият орасида ниҳоятда оз ва ноябрда биз буни ўзгартириш имконига эга бўламиз," деб ёзди у. Афтидан Ҳарриснинг ўзи ўша ўзгаришларнинг бевосита бошида турмоқчи. Ҳужумкор "ит" Вице-президентлик учун курашадиган шерикнинг асосий вазифаси рақиблар билан бевосита шуғулланишдир. Биринчи одам қуруқ гап билан бош йўлдан кетса, иккинчи одам рақибларнинг суягини синдиради. 2008 йили Жон Маккейннинг сайлов кампаниясидаги шериги Сара Пэйлин бу вазифани яхши уддалаган эди. Башарти бу вазифа Ҳарриснинг елкасига тушаётган бўлса, у буни уддалайди, бунга тарихдан мисоллар бор. Байден июлда ўтган дебатларда Ҳаррис уни таъқиб қилгани, мактаблардаги сегрегацияни тугатиш учун болаларни мактабларга элтувчи автобус маршрутларини бекор қилиш ҳақидаги таклифини қаттиқ танқид қилгани эсида, шубҳасиз. Ҳаррис, шунингдек, АҚШ сенатида қатъиятли ва ҳужумкор сўроққа тутувчи сифатида ном чиқариб бўлган. Доналд Трамп буни яхши эслайди. Сешанба куни у ёзганидек, Ҳаррис Трампнинг Олий суд судьялигига қўйган номзоди Бретт Каванога "фавқулодда ёқимсиз" муносабатда бўлган. Трампга балки бу ёқмас, аммо Жо Байден бу йилги куз учун айнан шунақасини излаётган эди. Қатъиятлилик Оқ уй учун курашган сиёсатчилар қайта ва қайта сайлов кампаниялари давомида то биттаси ғалаба қилмагунча жуда кучли босим ичида бўлишларини тушуниш қийинлигини таъкидлайдилар. Гарчи Ҳарриснинг 2020 йилги президентлик сайлови учун кураши муваффақиятсиз чиққан ва аксар рақибларидан анча аввал пойгани тарк этган бўлса ҳам, у бундай катта эътибор остида бўлиш нима эканини тушуниб етган. 2019 йили январ ойида ўз кампаниясини бошлаб, ўнлаб минг тарафдорлари олдида нутқ сўзлаганида, унга президентлик учун курашдаги фаворитлардан бири сифатида қараган эдилар. Дебатлардаги муваффақиятли иштирокидан сўнг, июль ойида айрим бирламчи суровларда унинг рейтинги юқорилаган ҳам эди. Қисқа вақт бўлса ҳам, Ҳаррис олов бўйлаб ўтди, унинг қандай қиздиришини ҳам билиб олди. Агар унинг шкафида динозаврнинг устухонига ўхшаш жиддий скелетлар бўлганда эди, тирилиб кетади бу аҳволда. У президентлик учун курашганини ҳисобга олсак, кўпчилик америкаликларнинг уни келажакдаги бўлажак президент сифатида кўриши эҳтимолдан узоқ эмас. Калифорниядан сенатор бўлган Ҳаррис 2019 йилда у қадар динамик номзод бўлмагандир балки - омадли номзод эмасди, албатта - аммо айни дамда у машҳур инсон. Ижтимоий сўровларда пешқадам бўлган Байден учун бундан буён сайлов кампаниясида қанчалик сюрпризлар оз бўлса, шунчалик яхши. Қусурлари "Ҳаррис - полициячи" Вице-президентлик ўрнига номзодлар орасида Ҳарриснинг ҳуқуқ тартибот органларида тажрибаси катта. Полициянинг шавқатсизлиги, ҳуқуқ тартибот органларидаги ирқчилик даъволари боис кузатилаётган ҳозирги намойишлар асносида, Ҳарриснинг таржимаи ҳоли Демократик партия ичидаги ютуқларга бироз соя ташлаши мумкин. Ҳарриснинг президентликка номзодлик учун курашида шундай бўлди ҳам. "Ҳаррис - полициячи" деган калака қилувчи айблов калифорниялик сенаторга қарши бир неча марта янгради. Сан Франциско прокурори сифатида ҳам, Калифорния бош прокурори сифатида ҳам Ҳаррис айбланувчиларга қарши полиция томонда турган. Ҳаттоки ўша айбланганлар ноҳақ ҳукм қилинганда ҳам. Гарчи у шахсан ўлим жазосига қаршилигини айтса ҳам, аммо мансабда бўлган пайтда унинг қўлланилишини ёқлаган. Жиноятга қарши қаттиққўл курашчи ўлароқ Ҳаррис умумий сайловларда мустақил ва консервативликка мойил сайловчиларга жозибадор бўлиб кўриниши мумкин. Аммо бу сайловчиларнинг дастаги сўлчиларнинг Байден Ҳаррис жуфтлигига Оқ уй томон берган чиптасига зарар бериши, умумий натижа эса салбий бўлиши мумкин. Жорж Флойднинг ўлимидан бери Ҳаррис ҳуқуқ тартибот органларини ислоҳ қилиш бўйича кескин гапларни айтиб келади. Бу унга айрим прогрессивларнинг қўлловини беради, албатта. Аммо улар ҳамон Ҳаррисга нисбатан шубҳа сақлайдилар десак, тўғрироқ бўлади. Бетайинлик Юқорида Ҳарриснинг президентлик учун кампания олиб борганини унинг учун ижобий тажриба бўлди дедим. Аммо танганинг бошқа томони ҳам бор. Бирдан бошланган, қизғин онларга бой бўлган унинг Демократик партиядан номзодлик учун кампанияси жиддий камчиликлардан ҳам холи эмасди. Ўша камчиликларнинг айримлари номзоднинг ўзига даҳлдор. Гарчи Ҳаррис сенатор ва штат бош прокурори сифатида бирмунча мўътадил бўлган эса-да, кампанияси вақтида сўлчилар томонга оғишга ҳаракат қилди. У бепул коллеж таълимини, "Яшил янги йўл" экологик дастурини, умумий соғлиқни сақлаш тизимини ёқлади, аммо гаплари ишонарли чиқмади. Ҳарриснинг шахсий суғуртани тақиқлаш керакми деган саволга тайинли жавоби йўқ. Унинг тақиқланиши прогрессивлар учун мақбул ҳисобланса, мўътадиллар учун бу оғриқли масала. "Келинг, ҳаммасини бир чеккага улоқтириб, йўлимизда давом этайлик," деган эди у бир интервьюда беписандлик билан. Ҳозирги даврда сиёсатчилар учун меъёрдан ортиқ сиёсий бўлиб кўриниш - сайловчилар нимани хоҳласа, шунга асосланиб, қадрият ва эътиқодни ўзгартираётгандек кўриниш ўлим қўнғироғидек гап. Самимийлик, ҳеч қурса самимий бўлиб кўриниш сайловчилар қадрлайдиган фазилат бўлиб қолган ва айни шу нарса Доналд Трампнинг президент бўлишининг қисман сабабидир. Тарафдорлари унинг ҳар гапини маъқуллайвермаса ҳам, Трамп нимани ўйласа шуни гапиради, деб билишади. Ҳарриснинг муътадилликдан сўлчиликка томон ўзгаргани, кейин яна байденча мўтадиллик мавқеига ўтгани, эҳтимол, айрим сайловчиларда унинг ҳақиқий ишончи ҳақида савол пайдо қилар, агар ўша ишонч бўлса, албатта. BBCUZBEK.COM билан Telegram орқали +44 7858860002 номери билан боғланинг. Telegram каналимиз: https://t.me/bbcuzbek