Марказий Осиёда яна "гап": “Президент халққа яқин бўлмоқчи”ми?
Қирғизистоннинг янги президенти бир ҳафтанинг ўзида иккинчи бор минтақавий нашрларнинг диққат-эътиборига тушди.
Охири YouTube пост, 1 Сооронбой Жээнбеков оддий рейс билан Нью-Йоркка бориб келди. Парвоз чоғида айрим йўловчилар билан селфи ҳам тушди. Бу ҳақдаги хабарни ҳам ўз президентлари билан суратга тушишга муваффақ бўлган йўловчилар ўзларининг ижтимоий мулоқот тармоқларидаги аккаунтларида бўлишишган. Қирғизистоннинг янги президенти 24-26 сентябрь кунлари амалий ташриф билан Нью-Йоркда бўлган. Бирлашган Миллатлар Ташкилоти Олий Ассамблеясининг 73-сессиясида иштирок этган. Бу - Сооронбой Жээнбековнинг Қирғизистон президенти этиб сайланиши ортидан илк бор Ассамблея сессиясида қатнашиши эди. Агар, ўз "иқрорлари"га таянилса, Қирғизистон президенти билан селфи тушиб, у билан гаплашишга муваффақ бўлган йўловчилар Сооронбой Жээнбеков "ўзининг оддийлиги билан барчани ҳайратда қолдиргани"ни таъкидлашган. Жумладан, сиёсатшунос Темирлан Сарликбек ўғлининг ёзишича, "У (Қирғизистон президенти - таҳр.) "Манас" эпоси, тарихий қаҳрамонлар ва воқеалар ҳақида гапириб берган, шунингдек, янги катта лойиҳа бошланаётганини маълум қилган". Аммо унинг президент Сооронбой Жээнбеков билан тушган селфиси остида қолдирган комменти фақат шулар билан чекланган, президент Жээнбеков кўзда тутган "янги катта лойиҳа" нима экани ноаён қолган. Жээнбеков ўтган йил октябрь ойида Қирғизистоннинг янги президенти этиб сайланган. Ўзбекистон: Мирзиёевнинг янги вертолёти сурати эълон қилинди "Мирзиёев хавфсизлик сабаб Алишер Усмонов самолётини ижарага олган" Президент Мирзиёев Сочига ҳам Алишер Усмонов самолётида учиб бордими? Президентлар ва самолётлар... Ундан бир йилча аввал қудратга келган Ўзбекистон Президенти Шавкат Мирзиёевнинг Нью-Йоркка қилган илк сафари ҳам айнан қайси самолётда учиб боргани воқеълиги билан кўплаб нашрларнинг эътиборини ўзига тортган. Президент Шавкат Мирзиёев айнан ўз карьерасида биринчиси бўлган Бирлашган Миллатлар Ташкилоти Олий Ассамблеясининг 72-сессиясида иштирок этиш учун асли ўзбекистонлик миллиардер, Россиянинг энг бой одамларидан бири бўлган Алишер Усмоновнинг хусусий самолётида учиб боргани маълум бўлганди. Ўзбекистон янги президентининг бегона учоқда парвоз қилиш қарори қатор саволларни келтириб чиқарган. Бу саволларнинг аксарияти масаланинг ахлоқий томони билан боғлиқ бўлганди. " На президентнинг ўзи, на ҳукумат бу борада тушунтириш бераётгани йўқ. Кузатувчиларда эса, дарҳол Президент Мирзиёев билан Алишер Усмоновнинг муносабатлари шаффоф эмаслиги ҳақидаги савол туғилади. Шу билан бирга, манфаатлар тўқнашуви эҳтимоли ҳақидаги савол ҳам ўртага чиқади - қайси шартларга биноан бу самолёт ёлланмоқда, нима сабабдан мамлакат президенти хусусий хизматдан фойдаланмоқда?", - деганди ўшанда мазкур воқеъликка муносабат билдираркан Лондондаги SOAS - Шарқ ва Африка тадқиқотлари мактабининг илмий ходими Алишер Илҳомов. Эксперт наздида, "Хусусий самолётдан фойдаланилаётгани - бир масала, ҳокимият томонидан бу ҳақда шарҳ берилмаётгани эса, мамлакатдаги бошқарувнинг аҳволи қандай эканини намойиш этадиган бир сигнал" бўлган". Аммо ана шу воқеадан қисқа вақт ўтмай, "Ўзбекистон ҳаво йўллари" миллий авиакомпанияси "изоҳ" билан чиққан. "Ўзбекистон Президенти Шавкат Мирзиёев россиялик миллиардер Алишер Усмоновнинг самолётини ижарага олгани"ни маълум қилган. Хабарда "хавфсизлик ва қулайлик сабаб, айнан шу самолёт президент учун танлаб олинган"и билдирилган. Миллий авиакомпания Klaret Aviation Limited ширкати раҳбари билан ижара шартномасини тузгани, тўлов бозор нархларидан келиб чиқиб белгилангани айтилган эса-да, унинг миқдори очиқланмаган. Кейинчалик Шавкат Мирзиёев Усмоновнинг самолётида Сочига ҳам учиб борган. Марказий телеканалларда эса, Ўзбекистон янги президентининг россиялик миллиардер самолётида учиб юргани яширишга ҳаракат қилинган. Тасвирларда Алишер Усмонов самолёти тўлиқ кўрсатилмаган. Ўтган ой Шавкат Мирзиёевнинг янги вертолёти сурати эълон қилинган. Франциянинг "Airbus Helicopters" ширкати томонидан ишлаб чиқарилган вертолёт суратини Президент матбуот хизмати Фэйсбукдаги саҳифасига жойлаштирганди. Бошқа томондан, Қирғизистон мустақиллиги тарихида Сооронбой Жээнбековга қадар бошқа бирор бир президенти бу каби йўл тутмаган. Қирғизистон ўз вақтида четда Марказий Осиёдаги "демократия оролчаси", деб эътироф этилган, қудрат икки бор "халқ инқилоб"лари ортидан алмашган ягона минтақа давлати бўлади. Янги қирғиз раҳбари шу ҳафта бошида давлат сиёсатида "қариндош-уруғчилик чуқур илдиз отган" бир минтақада "қариндошларимни давлат сиёсатига аралаштирмайман", деган ваъдаси билан ҳам кўпчиликнинг эътиборини ўзига тортганди. Маҳаллий кузатувчиларга кўра, ҳатто, хомаки ҳисоб-китоблар ҳам Нью-Йоркка оддий рейсда учиб бориб келиш билан президент Жээнбековнинг давлати учун ўн минглаб долларни тежаб қолганини англатади. Шундай экан, Қирғизистон янги президентининг Марказий Осиё учун, таъбир жоиз, "ғайриодатий" бўлган бу амаллари нимани англатади? Би-би-си Қирғиз Хизматининг ходими Алмаз Чороев: Алмаз Чороев: Бу борада Қирғизистонда икки хил қараш мавжуд. Бир томоннинг қарашича, Сооронбой Жээнбеков жуда оддий. Пулни тежашга ҳаракат қилаётган президент. Бундан аввал ҳам Жээнбеков оддий йўловчи самолётида Бишкекдан Ўшга учиб бориб келган. Йўловчилар билан селфи тушган. Ўзим ҳам президент ва унинг маъмурияти билан Хитойга, Шанхай Ҳамкорлик Ташкилотининг саммитига бирга учганман. Жээнбеков менга ҳам анчайин оддий кўринган. Ҳамма, жумладан, биз билан ҳам мулоқотда бўлган. Якунида ёнимизга келиб, бизга ўз миннатдорчилигини ҳам билдирган. Яъни, бошқа Марказий Осиё лидерлари билан солиштирганда, анча оддий ва халққа анча яқин. Аммо, бошқа томондан, буларнинг барчаси янги президентнинг имижи учун қилинаяпти, деган фикрда бўлган экспертлар ҳам бор. Уларнинг фикрича, бу ишларнинг барчаси президентни халққа яқинлашиш истагида бўлган оддий инсон сифатида кўрсатиш учун махсусан қилинаяпти. Аммо Қирғизистон янги президентининг Нью-Йоркка оддий рейсда бориб келгани анчайин мантиқий бир иш. Чунки президент маъмуриятининг самолёти бор. Лекин анчайин эски. Шу боис ҳам, унда Нью-Йоркка бориб келиш анчайин харажатли иш бўлган бўларди. Би-би-си: Экспертларнинг бу каби фикрларида қанчалик жон бор, дейсиз? Чунки журналист сифатида президент Жээнбеков ўзимга ҳам анчайин оддий кўринди, дедингиз? Дейлик, ўзи атрофида бу каби имижни яратиш Жээнбековга нима учун керак? Алмаз Чороев: Айни ўринда гап шунда ҳам бўлиши мумкинки, Қирғизистон парламент демократияси йўлидан бормоқчи. Буни янги президент Сооронбой Жээнбековнинг ўзи ҳам таъкидлаган. Бу эса, ўша мамлакат раҳбарининг халқчил бўлишини кўзда тутади, тақазо қилади. Президент курсисида ўтирволиб, президент самолётида учувчи, оддий сайловчилари билан учрашмайдиган, мулоқот қилмайдиган лидер бу каби тузумда лидер саналмайди. Чунки бу нарсани Қирғизистон яқин тарихининг ўзи кўрсатган. Жамият ва давлат ёки одамлар ва ҳукумат айро тушса, бу икки томон ўртасида "тўқнашув"га олиб келади. Қирғизистон бошидан ўтказган иккита инқилобнинг ўзи бунга мисол. Буларнинг барчаси тарозининг посонгиси халқ, одамлар томонига босишини кўрсатган. Бу - Қирғизистон халқи, жамияти билан ҳисоблашишнинг кераги йўқ, деган собиқ лидерлар учун аччиқ сабоқ бўлган. Сооронбай Жээнбеков Агар, имконли бўлган маълумотларга таянилса, Сооронбай Жээнбеков катта сиёсат сари йўлини оддий ўқитувчиликдан бошлаган. 2007 йилда вазир даражасига кўтарилган, Қирғизистон Қишлоқ Хўжалик вазири этиб тайинланган. 2010 йилги инқилоб ортидан, 5 йил жанубий Ўш вилоятига ҳокимлик қилган. Бунинг ортидан, Алмазбек Атамбаев уни Бишкекка чақириб олган. Унга аввалига кадрлар масаласини ишониб топширган, кейин ўтган йил март ойида президент маъмурияти раҳбарининг биринчи муовини этиб тайинлаган. Орадан бор-йўғи бир ой ўтиб, Сооронбай Жээнбеков Қирғизистон Бош вазири даражасига кўтарилган. Президент сайловига ўз номзодини илгари суриш учун август ойида Бош вазирликдан истеъфо берган. Унинг бутун сиёсий карьераси Алмазбек Атамбаев номи билан чамбарчарс боғлиқ экани айтилади. Хабарларга кўра, Ўшда Жээнбековлар клани катта қудратга эга, деб кўрилади. Маълум бўлишича, укаси Асилбек Жээнбеков 2011-2016 йиллар оралиғида Қирғизистон парламенти спикери бўлган. Акаси Жусупбек Шарипов Қирғизистоннинг Қувайтдаги элчиси бўлади. Марҳум акаси Канторо Шариповнинг Жалол-Обод шаҳридаги Молия институти ректори бўлгани айтилади. Сооронбай Жээнбеков бир қиз ва бир ўғилнинг отаси бўлади, рафиқаси ҳеч ерда ишламайди, уй бекаси. Яқинда Мексика ва Хорватия президентларининг ҳам бу каби йўл тутишгани халқаро миқёсда яхшигина шов-шувга сабаб бўлган. Куннинг энг муҳим сарлавҳалари қаторига чиққанди. Шундай экан, Сиз бу борада қандай фикрдасиз? Президентнинг ўз самолёти бўлгани маъқулми ёки сафарлари чоғида йўловчи учоғидан фойдалангани дурустми? BBCUZBEK.COM билан Telegram орқали +44 7858860002 номери билан боғланинг. Telegram каналимиз: https://t.me/bbcuzbek