Андижон. 2005 йил, 13 май
Воқеалар ҳукумат кучларининг кўп сонли намойишчилар тўпланган Бобур майдонига қарата ўт очиши билан бошланган эди. Гувоҳлар ҳукумат кучлари тинч намойишчиларни ўққа тутиши натижасида камида беш юз кишининг ҳалок бўлганини айтишади.
Ўзбекистон ҳукумати эса аскарлар давлат тузумини ағдаришга уринган исломий радикаллар билан жанг қилгани, натижада 187 кишининг, асосан жангарилар қўлидан ҳалок бўлганини иддао қилади. Шундан буён Ўзбекистон ҳукумати Андижон воқеалари юзасидан мустақил халқаро текширув олиб бориш ҳақидаги чақириқларни рад этиб келмоқда. Қўшинларнинг Андижон марказидаги намойишчиларга қарата ўт очиши минглаб кишиларнинг камдан-кам кузатилувчи ошкора бир тарзда ўз норозиликларини билдириб, кўчаларга чиққан ғайриодатий бир кунга якун ясаганди. Андижонда танглик бир неча ҳафталардан буён таранглашиб келарди. Исломий экстремизмда айбланган бир гуруҳ таниқли маҳаллий бизнесменлар устидан маҳкама жараёни борарди. Уларнинг ғазабга келган яқинлари ва тарафдорлари маҳкама биноси ташқарисида тинч намойишлар уюштириб, шу йул билан расмийларга ўз норозиликларини билдиришарди. Эртаси куни маҳкама ҳукми ўқилиши керак бўлган тунда бир гуруҳ қуролли шахслар шаҳар қамоқхонасига ҳужум уюштирадилар. Улар бизнесменлар дохил, қамоқхонадаги барча маҳбусларни озод этишади. Ҳамда вилоят ҳокимлиги биносини эгаллаш учун йўл олишади. Эртаси куни тонгда нималар юз бераётганлигини билиш учун одамлар шаҳардаги бош майдонга қараб оқиб келишни бошлайдилар. Президент вазиятга ойдинлик киритиш учун шахсан ўзи етиб келаётганига оид гап-сўзлар тарқалиб кетади. Ёшу, қари, гўдагини кўтариб олган аёллар, нима қилишини билмай турган ўсмирлар дейсизми, майдон оддий халқ билан тўлиб кетади. Айримлари эса ҳаттоки сайрга чиққандек, егулик-ичкиликларини ҳам кўтариб келишганди. Нутқлар ирод қилинади. Кишилар оилаларини боқишга қанчалар иложсиз эканликлари ҳақида сўзлашади. Маҳаллий вақт билан тушдан кейин соат бешлар атрофида қўшинлар етиб келишади. Улар майдонни ўраб олиб, халойиққа қарата ўт очадилар. Тало-тўп ва ғала-ғовурда кишилар жон сақлаб қолиш илинжида ўзларини очиқ қолган яккаю ягона йўлга қараб уришади. Бироқ аскарлар кўчанинг бошида баррикада ўрнатиб олишганди. Намойишчиларни пулемётлардан отилган қақшаткич ўқ ёмғири кутиб олади. Отишма бир соатдан ортиқроқ давом этади. Воқеа шоҳидлари отишма ортидан ҳар ёқда чўзилиб ётган жасадларга кўзлари тушганлигини айтишади. Ўша куни кечқурун қанча одамнинг қурбон бўлганлигини ҳеч ким аниқ билмайди. Андижон ҳодисалари ортидан пайдо бўлган қўрқув муҳити ва қатағонлар туфайли, омон қолганлар нималар юз берганлиги хусусида факатгина пичирлаб сўз юритишади. Орадан роппа-роса бир йил ўтаркан, Андижон халқи қурбон бўлган яқинларининг руҳини ёд этади. Бироқ шунда ҳам нафасларини ичларига ютиб...