Уҳан ва Хитой: Фуқароларини қайтариш Ўзбекистон учун хавфлими? Коронавирус кирадими? - O'zbekiston, Xitoy va koronavirus
Ўзбекистон келаси икки кун ичида Уҳандагилари илова Хитойдаги фуқароларини ортга қайтаришга киришмоқчи. Пекиндан чартер рейсларини йўлга қўймоқчи. Бу Ўзбекистонга коронавирус кириб келиши хавфини қанчалик кучайтиради? - Би-би-си Ўзбек хизмати худди шундай савол билан Канададан асли ўзбекистонлик микробиолог Обид Мамадалиевга мурожаат қилди:
Охири YouTube пост, 1 Ўзбекистон ҳукумати ўзининг бу режаси ҳақида кеча, якшанба куни расман баён қилди. Расмий Тошкентнинг бу баёноти Қозоғистон Уҳандагилари илова Хитойдан ўнлаб фуқароларини ортга қайтариши ортидан янгради. Қозоғистон бу ишга қўл урган биринчи Марказий Осиё давлати бўлди. Устига устак, ўзлариникидан ташқари, яна Қирғизистон, Арманистон ва Беларусь фуқароларини ола қайтди. Расмий Нур-Султоннинг маълум қилишича, бунга улар ҳукуматларининг илтимослари сабаб бўлган. Ортга қайтган фуқаролари аллақачон пойтахт Нур-Султон яқинида карантин остига олинган. Коронавирус юз минглаб ўзбекистонликлар бўлган давлатларга кириб бормоқда, Ухандаги ўзбеклар сони 72 га чиқди - O'zbekiston, Xitoy va koronavirus Хитой: Ҳалокатли вирус тарқалган Уханда 30 ўзбекистонлик қамалиб қолган Хитойдаги ҳалокатли вирусдан сақланиш учун Ўзбекистон ҳукумати нима қилмоқда? O'zbekiston, Xitoy Хитой, коронавирус: уханликлар уйига қамалган, аммо ўлим вирусини юқтирганлар кўпаймоқда O'zbekiston Xitoy Хитой ичкариси ва ташқарисида коронавирус жадаллик билан тарқалиб бораётган бир манзарада бу катта сондаги ўзбекистонликларни ҳам ўйлантираётган масала бўлади. Ўзбекистон, расмий Тошкент ўз фуқароларини қачон ортга қайтариши саволи сўнгги ҳафталардан кибер фазода энг кўп баҳсу мунозараларга сабаб мавзулардан бири экани кўрилади. Кўпчилик наздида, Ўзбекистон ҳукумати ортиқ сусткашликка йўл қўймай, "оғизда устма-уст баёнотлар билан чиқмай", ўз фуқароларини имкон қадар тезроқ ортга қайтариши керак. Уларнинг, таъбир жоиз, бу каби талаб ва даъватлари дунёнинг қатор давлатлари Уҳандан ўз фуқароларини эвакуация қилиш ҳаракатига тушган бир фонда янада кучайган. Улар худди шу манзарада расмий Тошкентнинг Хитой ҳукумати бунга изн бермаётганига оид изоҳларини ҳам савол остига олишни бошлашган. Қозоғистоннинг ўз фуқароларини ортга қайтаришга муваффақ бўлиши эса, улар орасида "мана, қилса бўларкан-ку", каби муносабатларга сабаб бўлган. Аммо бу масалада ўзбекистонликлар орасида қарама-қарши муносабатларни ҳам кузатиш мумкин бўлган. Айниқса, мутахассислар бу янгиликка эҳтиёткорлик билан муносабат билдиришган. Улар Ўзбекистондаги бугунги шарт-шароит ва тиббиёт тизимининг аҳволини назарда тутиб, Ўзбекистон коронавирус хавфига қанчалик ҳозир эканини савол остига олишни бошлашган. Ўзбекистон ва ўзбекистонликларни коронавирус хавфидан жиддий огоҳлантиришган. Аммо, бошқа томондан, Ўзбекистон Соғлиқни сақлаш вазирлиги коронавирусни енгса бўлиши ва бу хавфга бас келишга қодир эканликларини баён қилиб улгургани ҳам бор гап. Расмий баёнот Кеча якшанба, расман дам олиш куни эканига қарамай, Ўзбекистон Ташқи ишлар вазирлиги бир куннинг ўзида кетма-кет иккита расмий баёнот билан чиққан. Ҳар икки гал ҳам Хитойдаги фуқаролари диққатини ўзига тортган. Ташқи ишлар вазирлиги Хитой томони билан чартер рейслар ташкиллаштириш масаласи устида иш кетаётганини маълум қилган. Чартер рейслар мақсади хизмат сафари ва таълим олиш мақсадида Хитой ҳудудида (жумладан, Уҳан шаҳрида) бўлиб турган Ўзбекистон фуқароларини эвакуация қилишдан иборатлигини билдирган. Аммо коронавирус ўчоғи бўлган Уҳандагилари илова уларни ортга қайтаришда қандай эҳтиёт чоралари кўрилиши номаълумлигича қолган. Расмий билдиришномада бу ҳақдаги тафсилотлар ҳалича расман очиқланмаган. Худди шу баёноти манзарасида вазирлик 1 февраль ҳолатига кўра Уҳан шаҳрида 81 нафар Ўзбекистон фуқароси борлигини ҳам билдирган. Бунгача Уҳандаги ўзбекистонлик талабалар сони расман 72 тага нисбат бериб келинган. Орада уларнинг коронавирус хавфидан жиддий хавотирда ва шикоятда эканликлари ҳам англашилган. Бунга улар ижтимоий тармоқларда бўлишган видеомурожаатлар, Би-би-си Ўзбек хизмати илова турли оммавий-ахборот воситалари, интернет нашрларига берган суҳбатлари далолат қилган. Ўзлари ва Ўзбекистонда қолаётган яқинларининг уларнинг имкон қадар тезроқ ортга қайтиши, қайтарилиши истагида эканликлари кўрилган. Худди шу манзарада Ўзбекистон Ташқи ишлар вазири бу масалага бир эмас, бир неча бор эътибор қаратган. Аммо фақат кеча, якшанба кунига келибгина, бу иш ижросига киришишларига оид расмий баёнот билан чиққан. Хитойда коронавирус илк бор аниқланганидан эса, аллақачон бир ойдан кўпроқ вақт ўтган. Лекин вазирлик ўзининг сўнгги билдиришномасида ҳам, улар билан телефон орқали алоқа ўрнатилганини маълум қилган. Яна "WеChat" ижтимоий тармоғи ("Wuhan 2020 Uzbekistan", "Embassy of Uzbekistan" ва "Uzbekistan students №1" гуруҳлари) орқали мулоқотда бўлиб турганликларини қўшимча қилган. Вазирликка кўра, Пекиндан Тошкент шаҳрига чартер рейсларнинг 4 ва 5 февраль кунлари аэропортнинг 2-терминалидан амалга оширилиши режалаштирилмоқда. Ўзбекистон фуқароларидан эса, 3 февраль куни Пекин шаҳрига келишлари сўралган. Худди шу манзарада ўнлаб Ўзбекистон фуқароларининг Уҳандан Пекинга қандай чиқиб боришлари саволи очиқ қолган. Бошқа рейслар санаси бўйича қўшимча хабар берилиши айтилган. 2020 йил 1 февралидан Ўзбекистон ва Хитой ўртасида авиақатновлар тўхтатилган. Вазирликка кўра, бу каби расмий билдиришнома билан чиқишларига айнан шу хабарга доир кўплаб мурожаатлар келиб тушаётгани сабаб бўлган. Аммо режаланаётган чартер рейсларининг кимнинг ҳисобидан амалга оширилиши номаълум қолган. Худди шу фонда ижтимоий-мулоқотлар тармоқларида бу каби рейсларга чипталарнинг бир неча минг долларга тенг эканига оид айрим хабарлар ҳам кўзга ташланган. Аммо бу каби чиқишлар ҳалича расман ўзининг тасдиғини топмаган. Ўзбекистон Ташқи ишлар вазирлиги ҳозирча бу масалага расман ойдинлик киритмаган. Хитой, коронавирус ва дунё Кеча, якшанба куни Хитойдан ташқарида коронавирусдан биринчи ўлим ҳолати расман қайд этилган - бу Филиппинда содир бўлганди. Коронавирус ўтган бир ойнинг ичида дунёнинг юз минглаб, миллионлаб ўзбекистонликлари бўлганлари илова йигирмага яқин давлатига кириб борган. Ўзбекистоннинг айрим мамлакатлардаги дипломатик ваколатхоналари аллақачон ўз фуқароларини бу хусусда расман огоҳлантириб чиқишган. Лозим бўлган тақдирда, ўз ёрдамлари ва ҳамкорликларини таклиф этишган - боғланишлари учун лозим рақамларни беришган. Хабарларга кўра, Филиппиндаги вирус қурбони хитойлик 44 ёшли эркак бўлган. Қурбон Хитойнинг коронавирус ўчоғи бўлган Уҳанидан экани аниқланган. Вирусни эса, Филлиппинга келмасидан олдин юқтирган, деб айтган Жаҳон Соғлиқни сақлаш ташкилоти. Коронавирусдан ўлганлар сони ҳозирга келиб 360 кишидан ортган. 17 мингдан зиёд одам эса, вирусни юқтиришга улгурган. АҚШ, Австралия ва бошқа кўплаб давлатлар Хитойдан чет элликларнинг келишини тақиқлаб қўйган. Ўзбекистон ҳам куни-кеча Хитой билан қатновларни вақтинча тўхтатишини маълум қилди. Россия илова Хитой билан чегарадош қолган бир қанча минтақа давлатлари ҳам худди шундай йўл тутишган. Бунга қўшимча яна Хитой билан чегараларини ҳам ёпишга киришишган. Хитой дунёнинг аксарият Марказий Осиё давлатларига бевосита чегарадош саноқли давлатларидан бири бўлади. Ўзбекистон ва коронавирус Коронавирус таҳдиди ва унинг олдини олиш Ўзбекистон Президенти ва ҳукумати диққат-эътиборидаги масала бўлади. Президент Шавкат Мирзиёев аллақачон бу хусусда расмий фармойиш билан чиққан. Ўзбекистон Бош вазири эса, махсус йиғин ўтказиб, барча масъул идораларга устма-уст топшириқлар берган. Коронавирус янги турининг Ўзбекистонга кириб келиши ва тарқалишининг олдини олиш мақсадида Миллий қонунчилик базасида махсус ҳужжат ҳам қабул қилинган. Янги ҳужжат аллақачон - 29 январдан бошлаб қонуний кучга ҳам кирган. Бу йўлда лозим чора-тадбирлар ишлаб чиқиши учун махсус Республика комиссияси тузилган. Унинг вазифаларига дунё, минтақа ва Ўзбекистоннинг ўзидаги эпидемиологик вазиятни доимий таҳлил қилиш ва мониторинг қилиш, давлатлараро ўзаро таъсир ва ахборот алмашинуви, коронавирус муаммолари бўйича тадқиқотларни мувофиқлаштириш ва бошқалар кириши айтилган. Чора-тадбирлар дастури 3 кун ичида ишлаб чиқилиши ва тасдиқланиши кераклиги таъкидланган. Гриппнинг оғир шакли ва бошқа ўткир респираторли инфекцияларга чалинган инсонларнинг сўзсиз коронавирусга текширилиши шарт экани айтилган. Бунга қўшимча, чегара ўтиш пунктларидаги санитария-карантин пунктларининг стационар ва кўчма тепловизорлар билан жиҳозланиши маълум бўлган. Коронавируснинг янги турини аниқлаш учун диагностика асбоблари ҳам сотиб олиниши айтилган. Бунинг учун мамлакат Молия вазирлиги шу йилнинг 5 февралига қадар лозим маблағни ажратиши кўз тутилган. Янги ҳужжатга мувофиқ, яна ўқув муассасалари ва жамоат транспортида лозим барча профилактик чоралар кўрилиши ҳам тилга олинган. Соғлиқни сақлаш масканлари ҳам "шайлик ҳолати"га ўтказилиши билдирилган. 1 мартга қадар ҳукумат коронавирус ва бошқа юқумли касалликларга қарши самарали антивирал препаратлар ва шахсий ҳимоя воситаларини маҳаллий миқёсда ишлаб чиқаришни йўлга қўйиш бўйича ўз таклифларини киритиши шартлиги айтилган. Тайёргарлик Аммо худди шу манзарада ҳам ўзбекистонликлар орасида мамлакат ва ҳукуматнинг коронавирус таҳдидига қанчалик шай экани, бу хавфга қарши туришга нечоғлиқ қодир эканини савол остига олаётган ўзбекистонликлар сони анчагинани ташкил этиши ҳам кўрилади. Ҳозирча Ўзбекистон илова бирор бир Марказий Осиё давлатида коронавирус ҳолати расман қайд этилмаган. Сўнгги кунларда Ўзбекистонда бу каби ҳолатлар аниқланганига оид хабарлар ҳам бўй кўрсатган, аммо Ўзбекистон Соғлиқни сақлаш вазирлиги уларни устма-уст расман рад этиб чиққан. Вазирликнинг мурожаатларидан бу орада қатор Ўзбекистон фуқароларининг Хитойдан ортга қайтиб улгуришгани ҳам англашилган. Аммо ҳозирча Россия коронавирус кириб борган биринчи ва сўнгги собиқ Шўро давлати бўлиб турибди. Хитой дунёнинг аҳолиси энг йирик давлати бўлади. Бугун Хитой аҳолиси қарийб бир ярим миллиард кишини ташкил қилади. Жорий пайтда дунёнинг энг йирик иккита иқтисодий ва ҳарбий қудратидан биттаси саналмайдими, у билан турли соҳаларда ҳамкорлик ва шериклик қилаётган давлатларнинг сони ҳам озмунчани ташкил этмайди. Хитой майда тижоратда банд аксарият Марказий Осиё давлатлари фуқаролари учун, йилларки, энг маъқул ва энг мақбул бозор вазифасини ўтаб келган. Бундан ташқари, Хитойда турли иш, юмуш ва таҳсилда машғулларининг сони ҳам озмунчани ташкил этмайди. Хитойдаги ҳалокатли коронавирус шу кунларда Ўзбекистондаги барча етакчи интернет нашрлари, оммавий-ахборот воситаларининг диққат-марказидаги энг долзарб мавзулардан бири бўлиб турибди. Куни-кеча Россия, Ўзбекистон ва Қозоғистон президентлари кетма-кет Хитой раҳбарига нома йўллашган. Ўз ҳамдардликларини билдириб, керак бўлса ёрдамларини таклиф қилишган. Бу йўлда аллақачон Хитой ҳукумати кўраётган чоралар эътирофга лойиқ эканини ҳам бирдек таъкидлашган. Хитойни дўст, деб аташган. Шавкат Мирзиёев "ушбу оғир дамларда Ўзбекистон халқи Хитой Президентига елкадош бўлиб, хитойлик дўстларга чин дилдан қайғудош эканини алоҳида таъкидлашни исташи"ни айтган. "Ўзбекистон ҳукумати ушбу касаллик тарқалишига биргаликда қарши курашиш чораларини Хитой билан яқиндан мувофиқлаштиришга тайёр эканини билдирган". Худди шу кунларда Қозоғистон Президентининг буйруғи билан Хитойга 13,6 тонна миқдорда тиббий асбоб-ускуналар шаклида инсонпарварлик ёрдами етказиб бергани ҳам маълум бўлган. Сиз яшаб турган жойдаги вазият қандай? BBCUZBEK.COM билан Telegram орқали +44 7858860002 номери билан боғланинг. Telegram каналимиз: @bbcuzbek