Россиянинг жаҳондаги обрўси тушганига Путин айбдорми?
Би-би-си Жаҳон хизмати ўтказган сўровда аниқланишича, ўтган йилдан буён жаҳонда Россияга нисбатан муносабати ёмонлашган одамларнинг сони ортган. Би-би-си бу борада дунёнинг 24 мамлакатида истиқомат қиладиган одамларнинг фикрини ўрганган. Айни сўровнома борасида интернет нашрларда баҳсу-мунозаралар қизиб бораётган бир пайтда ўртага турфа саволлар сизиб чиқаётир. Би-би-си сўровида омма Россияга қарашларини аён қилган бўлса, мамлакат раҳбарияти, жумладан президент Путиннинг асл сиёсий ва геополитик мақсади нима, Россияни қаерга етаклаб кетяпти, деган савол устида кўплаб таҳлилчилар бош қотирмоқдалар. Ғарблик шарҳловчилар унинг "империяни тиклаш" илинжи борлиги ҳақида айтар эканлар, бу даъволарда не қадар жон бор? Ушбу саволлар юзасидан сиёсий таҳлилчи Александр Князев ўз фикрини билдирди.
Александр Князев: Нафақат Россия президенти балкида Россия сиёсий ва бизнес истаблишментининг йирик қисми, шунингдек омманинг ҳам анчайин салмоқли қисми Россия учун табиий бўлган мақом томон ҳаракатланмоқда. Яъни геполитик ва иқтисодий жиҳатдан, ўз табиий бойликларини ўзи билганча тақсимлаш ва мамлакат учун мақбул бўлган ижтимоий-сиёсий шакл томон юрмоқда. Би-би-си: Россия учун табиий ва мақбул шакл деганда нимани назарда тутмоқдасиз? Александр Князев: Биласизми мен ўз талабаларим билан демократия ҳақида суҳбатлашган вақтим, механик соат каби оддий бир концепцияни мисол келтираман. Механик соат турли шароитда, масалан атмосферада, сувда, оддий ҳолтада турлича амал қилади. Демократия бўладими , авторитар раҳбариятми бу шунчаки жамиятни бошқариш усулларидир. Бу каби усуллар кўп ва биронтаси ҳам универсал эмас. Инсоният, инсоний жамият турли тарихий босқичлардан ўтиб, турли шаклларни олган ва уларнинг ҳар бири учун турли жамоавий шакл мақбулдир, ва бириники бошқасига тўғри келмайди. Шунинг учун Россия тутаётган йўриқ ҳозирда табиий. Мен фақатгина баъзи соҳаларда бир оз ўзгартириш киритган бўлардим, у ҳам бўлса коррупция билан бўлган ҳолатни яхшилаш. Чунки бу йўллар орқали Россия манфаатларига зид бўлган лойиҳаларни илгари суриш юз бермоқда. Ташқи сиёсат соҳасида юз бераётган нарсалар эса бу табиий ва аксар россияликлар қўллаган сиёсатдир. Би-би-си: Мана шу сиз айтаётган табиий йўналиш ва сиёсат натижасида дунё ҳавфлироқ бўлиб бормоқда ва ўзаро муносабатларда салбий ўзгаришлар юз беряпти, портлаши мумкин бўлган вазиятлар юзага келмоқда деб ўйламайсизми? Александр Князев: Лекин бу каби айбловни нафақат Россияга нисбатан қўйиш мумкин. Бир оддий нарса бор, ер куррасидаги табиий бойликлар миқдори ошаётгани йўқ. Аҳоли сони эса ошмоқда, бунинг ҳаммаси табиий бойликлар учун рақобатни оширмоқда. Биз ана шунга гувоҳ бўлмоқдамиз. Ана шу рақобатда Россия бошқа ҳамма мамлакатлар бўлгани каби бир ўйинчи, ижобий эмас, энг фаол эмас, лекин ўйинчилардан бири. Би-би-си: Лекин Совет Иттифоқи қулашидан кейин бир неча йил ўтиб, рақобатлар не қадар бўлмасин бир қадар илиқлик вазияти юзага келганди, ҳамкорлик ва ҳамоҳанглик оҳанглари анчайин кучайганди. Ўша давр ҳозирги замонда анчайин қабул қилинарли вазият эмасмиди? Александр Князев:Биласизми илиқлик ҳақидаги сўзлар бу бир маъноада хаёлий, бу интилиш мумкин бўлган хаёлий бир мақсаддир. Лекин жаҳонни хаёлотлар эмас, манфаатлар бошқаради. Бу манфаатларга эса баъзида қатъий сиёсат, баъзида эса ҳатто урушлар орқали эришилади. Биз ҳозирда ана шу босқичга кирдик. Сиз айтган илиқлик босқичи ҳам бўлди, албатта. Лекин ҳозирги вазиятда фақатгина Россияни айблаб бўлмайди. Би-би-си: Лекин Россиянинг охирги қадамларидан аввал вазият бу каби абгор эмасди. Сиз тасвирлаётган манфаатлар учун кураш устувор бўлган вазиятга айнан Россиянинг қадамлари туртки берди, деб ўйламайсизми? Александр Князев: Йўқ, бундай деб ўйламайман. Агар бу ҳолатнинг катализатори сифатида Украиндаги ҳодисаларни олсак, Россияни бу қадамга нималар итарганига бир назар ташлайлик - Киевдаги давлат тўнтариш, Янукович шахсиятига турли муносабат бўлиш мумкин, лекин у қонуний сайланган президент эди. Ушбу вазиятни Россия ўзи томон, ғарб эса ўзи томон тортишга ҳаракат қилган вақти, ҳодисаларнинг кейинги ривожи учун айбни ҳеч бўлмаганда икки томон ўртасида тенг бўлиш мумкин, менимча. Би-би-си Ўзбек хизмати билан Whatsapp орқали боғланишни истасангиз, телефонимиз: +44 7858 860002 Агар матнда имло хатоси бўлса, бизга билдиринг.