Бишкек: Жинсий, маиший зўравонликни бас қилинг – аёллар кўчаларга чиқишди, Қирғизистон ва минтақа
Бишкек: Жинсий, маиший зўравонликни бас қилинг - аёллар кўчаларга чиқишди: мамлакатдаги ҳар тўртинчи аёл оиладаги зўравонликдан азият чекади. Аёлларнинг аксарияти камида бир марта психологик, жисмоний ва жинсий зўравонликка дуч келган. Ўзбекистонда эса, хотинига ахлат едиргани айтилган яна бир эркак қамоқ жазосига ҳукм қилинган.
Ўзбекистондаги Qalampir.uz интернет нашрининг ёзишича, Тошкент шаҳар Мирзо Улуғбек туман суди зўравон эрни 3 йил озодликдан маҳрум қилиш жазосини тайинлаган. У Ўзбекистон Республикаси Жиноят Кодексининг 110-моддаси 1-қисмида назарда тутилган (муттасил равишда дўппослаш ёки бошқача ҳаракатлар билан қийнаш) жиноятни содир этганликда айбдор, деб топилган. Тошкентда хотинини дўппослаб, унга боласининг ахлатини едирган эркак қўлга олингани шу йил октябрь ойида хабар берилганди. Маиший зўравонлик Ўзбекистон илова барча Марказий Осиё давлатлари ҳукуматлари қаршисида турган энг долзарб муаммолардан бири бўлади. Аммо аёлларнинг бу каби кўча намойишлари қолган минтақа давлатларида деярли кузатилмайди. Қирғизистонда маиший зўравонликлар билан боғлиқ аҳвол, айниқса, сўнгги йилларда қатор халқаро ташкилотларнинг жиддий хавотирларига сабаб бўлиб келади. Бишкекдаги намойиш глобал коронавирус пандемияси кучайиб бораётган бир пайтга тўғри келган. Қирғизистон эса, Қозоғистон билан бирга минтақанинг коронавирус энг кўп тарқалган иккита давлатидан биттаси бўлади. "Зўравонликка кўз юмишни тўхтатинг!" Ўтган шанба куни "Бишкекдаги феминистик ташаббуслар" жамоат жамғармаси гендер тенгсизлиги ва оиладаги зўравонликка қарши "Етар" номли намойишга қўл урган. Фаоллар қўлларида "Зўравонликка кўз юмишни тўхтатинг!" ва "Зўравонликни йўқ қилишга ўз ҳиссангизни қўшинг", деган шиорлар ёзилган плакатлар билан пойтахт Бишкек кўчаларига чиқишган. Марказий майдон ёнида жойлашган "Қурвонжон Додҳо" ҳайкали олдида йиғилган юзга яқин фаоллар иштирокидаги митинг бир соатга яқин давом этган. Намойишда асосан аёллар иштирок этган. Улар жўр бўлиб, "Аёл бўлсангиз айбдорсиз, ҳукмингизни билсангиз ҳам, адолатли суд йўқ!", дея куйлашган. Ушбу тадбир БМТ аёлларга нисбатан зўравонликка қарши ўтказадиган анъанавий 16 кунлик акция доирасида, жамоатчилик эътиборини аёлларга нисбатан адолатсиз суд қарорларига қаратиш мақсадида ўтказилган. Шунингдек, мазкур намойиш 11 декабрь куни Иссиқ Кўл вилоятига қарашли Тон туман суди 13 ёшли қизни зўрлашда айбланаётган икки кишини оқлаши фонида ўтказилган. Суд учинчи судланувчига қўйилган "Зўрлаш" моддасини, "Ўн олти ёшга тўлмаган шахс билан жинсий алоқа ҳаракатлари" моддасига ўзгартириб, уни 7,5 йилга озодликдан маҳрум этган. Ўтган йилнинг 28 ноябрь куни саккизинчи синф ўқувчиси Э.ни уч эркак ҳамқишлоғи зўрлагани маълум бўлган. Унинг ота-онаси воқеадан бир мунча вақт ўтгач, қизнинг ҳомиладор эканлиги маълум бўлиши ортидангина, бу ҳақда хабар топишган ва милицияга мурожаат қилишган. Ушбу ҳолат юзасидан жиноий иш очилиб, уч эркак ҳибсга олинган. Маълумотларга кўра, жинсий тажовуз қилганлар қизни бу ҳақда гап очса, зўрлаш пайтидаги видеони синфдошларига кўрсатиш билан қўрқитиб келишган. Қирғизистон расмийлари аёлларга нисбатан зўравонлик муаммосига эътиборни кучайтиришни ваъда қилиб келади. Бироқ бундай холлар кўпайиб бормоқда. Инқироз марказлари ассоциациясига кўра, республикадаги ҳар тўртинчи аёл оиладаги зўравонликдан азият чекади. Аёлларнинг аксарияти, 83 фоизи оилада камида бир марта психологик, жисмоний ва жинсий зўравонликларга дуч келган. Жорий йилнинг 12 март куни Ўш шаҳар суди "эрининг тажовузидан ўзини ҳимоя қилиб, уни ўлдирган"ини айтган аёлни 9 йиллик қамоқ жазосига ҳукм қилиб, қарийб $1100 доллар жаримага тортган. Худди шу суд эрининг зўравонлигига чидолмай, тўрт ойлик чақалоғи билан тўртинчи қаватдан ўзини ташлагани маълум бўлган аёлни 11 йилга озодликдан маҳрум қилган. Ҳуқуқ фаоллари суднинг бу қарорларини гендер тенгсизлиги ва аёлларни камситиш билан чиқарилган, дея танқид қилишган. Расмий маълумотларга кўра, бугунги кунда мамлакат қамоқхоналарида жазо муддатини ўтаётган 350 аёлдан юзга яқини "қотиллик"да айбдор, деб топилган. Бу судланганлар умумий сонининг 25 фоизини ташкил қилади. Уларнинг ярмидан кўпи эрлари ёки ўзларига зўравонлик қилган бошқа шахсларни ўлдирганликда айбдор, деб топилишган. Биргина жорий йилнинг ўзида турли кўринишдаги зўравонликлардан вафот этган аёлларга оид қатор хабарлар бўй кўрсатган. Шу йилнинг 8 март - "Халқаро хотин қизлар" куни ҳам пойтахт Бишкекда аёлларга нисбатан зўравонликларга қарши тинч намойишлар бўлиб ўтган. Норозилик акциясида юздан ортиқ одам иштирок этиб, аёлларнинг жамиятдаги роли, уларга бўлаётган тажовузлар ҳақида гапириб, аёллар давлат тарафидан ҳимояга муҳтож эканликларини урғулашган. BBCUZBEK.COM билан Telegram орқали +44 7858860002 номери билан боғланинг. Telegram каналимиз: https://t.me/bbcuzbek