Жер бетинде калган тырык: кен байлык издеген адамзат
Кен байлыктарын казып жатканда адам баласы тарыхтагы маанилүү бөлүктү жок кылат. Мунай, газ же алтын болобу, бул кендер миллиондогон жылдар бою жетилген. Эми заманбап жабдыктар менен алардын бир нече мүнөттүн ичинде казып алууга болот.
Бразилиядагы Карахас шахтасы. Дүйнөдөгү эң чоң темир кени Адамзат жер алдында баалуу таштар бар экенин түшүнгөндөн бери кен казуу иштери жүрүп келет. Жер алдындагы минералдар күнүмдүк турмушта колдонулган буюмдарды өндүрүүгө пайдаланылат. Бирок ошол эле учурда алыскы аймактагы айлана-чөйрөгө терс таасир этет. Кен шахталардын абалын көрүп көптөр таң калышы мүмкүн. Жада калса колуңуздагы телефон же компьютер бир учурда кылымдар бою таш болуп жер алдында жаткан минералдардан жасалган. Талап өсүп, улам жаңы технология, буюмду каалап турган чакта, алыскы аймакта жаратылыш талкаланып жатканын эстен чыгарбайлы. Төмөнкү сүрөттөр кен казуунун изин жана айлана-чөйрөгө акырындык менен сиңген "калдыктарды" көрсөтөт. Жер алдындагы байыркы кендерди тарых деп карасак, анда адамзатты кейиштүү келечек күтүп турат. Кен казылып алынгандан кийинки дүйнөдөгү эң чоң аңдардын бири. Бул кенден 84 башка минерал алынган. Кытайдын Шинжаң аймагы Кытайдын "Зымырыт көлү", Цинхай провинциясы. Аймакта туз жана башка минералдарды өндүргөн шахта бар эле. Ал ээн калып, химикалык заттар толгон көк жана жашыл көлмөлөр калган Кычкылданган темир минералдары. Испаниянын Уэльва провинциясындагы Rio Tinto компаниясы казып жаткан кен Темир минералдары сууга кошулганда, көз жоосун алган сүрөттөй көрүнөт Темир минералдары абага аралашканда кызарып, кийин кара түскө айланат АКШнын Юта штатындагы жез өндүргөн шахта Мексиканын Герреро штатындагы алтын кени Амазон токоюндагы Esperanca IV алтын кени. Казуу иштери Менкрагноти түпкүлүктүү калк жашаган аймакка өтө жакын жайгашкан. Бразилиянын түпкүлүктүү калкы кен казууга кескин каршылыгын билдирип келет Перудагы Амазон токоюнда мыйзамсыз алтын өндүргөндөрдүн саны арбын. Алар Мадре-де-Диос дарыясынын жээгинде алтын чайкашат жана анын айлана-чөйрөгө болгон зыянына эч көңүл бурулбайт Чилидеги жез шахтасынан кийин пайда болгон "калдык көлү" Чили дүйнөдө эң көп көлөмдө жез экспорттогон мамлекеттердин бири Орусиянын Урал аймагындагы ээн калган жез-сульфид шахтасы Индиянын Жаркханд штатындагы ачык көмүр шахтасы. Кыргызстандагы көмүр кендеринин абалы кандай болду экен? Түркиянын Эскишехир аймагындагы литий кени. Литийден күнүмдүк турмушта колдонулган батареялар жасалат Намибиядагы Россинг уран кени. Дүйнөдөгү эң чоң ачык уран шахталардын бири Орусиядагы алмаз шахтасы. Ата-бабаларыбыз бул көрүнүшкө кандай карайт эле? Бардык сүрөттөрдүн автордук укугу корголгон.