วัคซีนโควิด: เรารู้อะไรบ้างเกี่ยวกับวัคซีนของซิโนแวคที่ทางการจีนอนุมัติล่าสุด
หลังจากถูกจับตามองจากทั่วโลกในฐานะประเทศที่เป็นจุดเริ่มต้นการระบาดครั้งใหญ่ของไวรัสโคโรนาสายพันธุ์ 2019 ที่กระทบผู้คนมหาศาลอย่างที่ไม่เคยเกิดขึ้นมาก่อน จีนกำลังถูกจับตามองอีกครั้งในฐานะประเทศผู้ผลิตและจำหน่ายวัคซีนโควิด-19
โฉมหน้าวัคซีนโควิด-19 ที่ชื่อว่า "โคโรนาแวค" ของ บ.ซิโนแวค ไบโอเทค ชื่อบริษัทผู้ผลิตวัคซีนโควิด-19 ของจีนที่ผลิตวัคซีนได้สำเร็จและส่งไปให้ประเทศต่าง ๆ ที่สั่งจองแล้ว ได้แก่ ทั้ง "ซิโนแวค ไบโอเทค" และ "ซิโนฟาร์ม" ซึ่งไทยก็เป็นหนึ่งในประเทศที่มีการสั่งซื้อวัคซีนจาก บ.ซิโนแวค เดิมทีรัฐบาลไทยประกาศว่าวัคซีนที่ผลิตโดย บ.ซิโนแวค ซึ่งมีชื่อว่า "โคโรนาแวค" ล็อตแรกจำนวน 2 แสนโดสจากที่ไทยสั่งซื้อทั้งหมด 2 ล้านโดสจะมาถึงประเทศไทยภายในสิ้นเดือน ก.พ. โดยองค์การอาหารและยา (อย.) เตรียมขึ้นทะเบียนภายในวันที่ 14 ก.พ. แต่เมื่อทางการจีนยังไม่รับรองวัคซีนตัวนี้ อย. ของไทยจึงยังไม่สามารถขึ้นทะเบียนเพื่ออนุญาตให้นำเข้ามาใช้ในประเทศได้ เมื่อต้องรอทางการจีนขึ้นทะเบียนวัคซีนของซิโนแวคอย่างไม่มีกำหนด รัฐบาลไทยซึ่งถูกตั้งคำถามอย่างหนักจากสาธารณะเรื่องความล่าช้าในการจัดหาวัคซีนและการไม่หาทางเลือกที่หลากหลายจึงได้ไปเจรจากับ บ.แอสตร้าเซนเนก้าให้ส่งวัคซีนล็อตแรกจำนวน 50,000 โดสจากที่ไทยสั่งซื้อไว้ และ อย.ได้ขึ้นทะเบียนแล้วมาให้ก่อน ขณะที่ยังไม่มีความชัดเจนว่าแอสตร้าเซนเนก้าจะส่งวัคซีนล็อตแรกมาให้ไทยได้หรือไม่ องค์การเวชภัณฑ์แห่งสาธารณรัฐประชาชนจีน (China National Medical Products Administration--NMPA) ก็ได้อนุมัติให้มีการจำหน่ายวัคซีนโคโรนาแวคของซิโนแวคช่วงสัปดาห์แรกของเดือน ก.พ. บ.ซิโนแวคออกแถลงการณ์เมื่อวันที่ 8 ก.พ. ยืนยันว่าทางการจีนได้อนุญาตให้บริษัทจำหน่ายและฉีดวัคซีนโควิด-19 กับผู้ที่มีอายุ 18 ปีขึ้นไป "ซิโนแวคกำลังดำเนินการขอขึ้นทะเบียนวัคซีนโคโรนาแวคในประเทศอื่น ๆ ทั่วโลกซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของความพยายามที่จะกระจายวัคซีนโควิด-19 ให้ทั่วถึงและครอบคลุมประชากรโลกให้มากที่สุดเพื่อป้องกันและยับยั้งการแพร่ระบาด" บริษัทระบุในแถลงการณ์ พร้อมกับให้ข้อมูลว่าขณะนี้มีประเทศที่อนุมัติให้ใช้วัคซีนโคโรนาแวคภายใต้สถานการณ์ฉุกเฉินแล้ว 4 ประเทศ ได้แก่ อินโดนีเซีย บราซิล ตุรกีและชิลี นายหยิน เว่ยตง ประธานเจ้าหน้าที่บริหารของซิโนแวคระบุว่า องค์การเวชภัณฑ์ฯ อนุมัติการจำหน่ายหลังจากพิจารณารายงานผลการทดสอบระยะสามซึ่งใช้เวลาทดสอบเป็นเวลา 2 เดือน อย่างไรก็ตามผลการทดสอบที่สมบูรณ์ยังไม่เสร็จสิ้น เช่นเดียวกับผลการศึกษาด้านประสิทธิภาพและความปลอดภัยที่ยังต้องรอการสรุปอย่างเป็นทางการอีกครั้ง หลังจากที่ทางการจีนอนุมัติการใช้และจำหน่ายวัคซีนของซิโนแวค นายอนุทิน ชาญวีรกูล รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงสาธารณสุขกล่าวเมื่อวันที่ 10 ก.พ. ว่าวัคซีนของซิโนแวคที่ไทยสั่งซื้อไป 2 ล้านโดสนั้นจะจัดส่งถึงไทยตามแผนที่วางไว้ คือ 2 แสนโดสแรกจะจัดส่งภายในเดือน ก.พ. ส่วนที่เหลือจะตามมาในเดือน มี.ค. และ เม.ย. จากนั้นในปลายเดือน พ.ค.หรือมิ.ย. วัคซีนของแอสตร้าเซนเนก้าที่ บ. สยามไบโอไซเอนซ์ผลิตในไทยจะเริ่มทยอยออกมา สำหรับประเด็นการขึ้นทะเบียนวัคซีนซิโนแวคโดยองค์การอาหารและยา (อย.) ของไทยนั้น นายอนุทินกล่าวว่า อย. ได้รับเอกสารจาก บ. ซิโนแวคแล้ว และหลังจากที่ทางการจีนได้อนุญาตให้ใช้วคซีนของซิโนแวคแล้ว ก็ไม่ใช่เรื่องยากที่ อย. จะเร่งขึ้นทะเบียนก่อนในไทย หากทั้งหมดเป็นไปตามนี้ นายอนุทินคาดว่าจะเริ่มฉีดวัคซีนโควิด-19 ให้คนไทยกลุ่มแรกได้ภายในต้นเดือน มี.ค. เรารู้อะไรบ้างเกี่ยวกับวัคซีนของซิโนแวค ที่มีแนวโน้มว่าจะเป็นวัคซีนโควิด-19 ยี่ห้อแรกที่จะเดินทางมาถึงและฉีดให้คนไทยในอีกไม่นานนี้ 1. ซิโนแวคทำอะไร "ซิโนแวค" หรือชื่อเต็มว่า ซิโนแวค ไบโอเทค เป็นบริษัทผู้ผลิตยาและชีวเภสัชภัณฑ์สัญชาติจีน ตั้งอยู่ในกรุงปักกิ่ง เชี่ยวชาญการวิจัย พัฒนา ผลิตและจำหน่ายวัคซีนป้องกันโรคระบาด ก่อตั้งในปี 1999 โดยนายหยิน เว่ยตง อดีตเจ้าหน้าที่สาธารณสุขของจีน ปัจจุบันดำรงตำแหน่งประธานและประธานเจ้าหน้าที่บริหาร สำนักงานใหญ่ตั้งอยู่ในกรุงปักกิ่ง ก่อนหน้านี้ซิโนแวคเคยผลิตวัคซีนมาแล้วหลายตัว เช่น วัคซีนป้องกันไวรัสตับอักเสบเอ (ชื่อทางการค้า Healive) วัคซีนป้องกันไวรัสตับอักเสบเอและบี (ชื่อทางการค้า Bilive) วัคซีนป้องกันไข้หวัดใหญ่สายพันธุ์เอ ชนิด H5N1 (ชื่อทางการค้า Panflu) และวัคซีนป้องกันไข้หวัดใหญ่ (ชื่อทางการค้า Anflu) วัคซีนโควิด-19 ที่ซิโนแวคเป็นผู้ผลิตเป็นวัคซีนเชื้อตายที่มีชื่อว่า "โคโรนาแวค" (CoronaVac) วัคซีนตัวนี้ ทำงานโดยการเหนี่ยวนำระบบภูมิคุ้มกันร่างกายมนุษย์ให้สร้างแอนติบอดีต้านโควิด-19 โดยแอนติบอดีจะยึดติดกับโปรตีนบางส่วนของไวรัสไม่ให้เข้าสู่เซลล์ร่างกาย ไวรัสเชื้อตายเป็นเทคโนโลยีดั้งเดิมที่ถูกใช้มานานกว่าศตวรรษ โดยโจนัส ซัลก์ (Jonas Salk) ได้ใช้เทคโนโลยีวัคซีนเชื้อตายในการสร้างวัคซีนโปลิโอในปี 1955 การใช้เชื้อตายทำให้โคโรนาแวคแตกต่างจากวัคซีนที่ผลิตในโลกตะวันตกอย่างของบริษัทโมเดอร์นา (Moderna) และไฟเซอร์ (Pfizer) ที่เป็นวัคซีน mRNA ซึ่งเป็นการฉีดพันธุกรรมโมเลกุลที่เรียกว่าเอ็มอาร์เอ็นเอเข้าไปในร่างกายเพื่อกระตุ้นให้ร่างกายสร้างโปรตีนของไวรัสเพื่อกระตุ้นภูมิต้านทาน มีการทดลอง "โคโรนาแวค" กับอาสาสมัครกลุ่มใหญ่ในบราซิล อินโดนีเซีย และตุรกี รองศาสตราจารย์หลัว ต้าไห่ จากมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีนันยางให้ข้อมูลกับบีบีซีว่า โคโรนาแวค เป็นวัคซีนในรูปแบบดั้งเดิมที่ประสบความสำเร็จในการป้องกันโรคที่เกิดจากไวรัสในอดีต เช่น โรคพิษสุนัขบ้า ขณะที่วัคซีนเอ็มอาร์เอ็นเอ เป็นวัคซีนชนิดใหม่และในปัจจุบันยังไม่มีกรณีตัวอย่างที่ยืนยันถึงความสำเร็จของวัคซีนรูปแบบนี้ในกลุ่มประชากร การวิจัยพบว่าข้อได้เปรียบหลักอย่างหนึ่งของวัคซีนที่ผลิตโดยซิโนแวค คือมันสามารถเก็บไว้ในตู้เย็นธรรมดาที่อุณหภูมิ 2-8 องศาเซลเซียสได้ เช่นเดียวกับวัคซีนของอ็อกซ์ฟอร์ดซึ่งพัฒนาขึ้นจากเชื้อไวรัสที่ก่อให้เกิดโรคหวัดในชิมแปนซี ต่างจากวัคซีนของโมเดอร์นาซึ่งต้องเก็บไว้ที่อุณหภูมิ -20 องศาเซลเซียส และวัคซีนของไฟเซอร์ต้องเก็บที่อุณหภูมิ -70 องศาเซลเซียส ถ้าพิจารณาจากอุณหภูมิที่ใช้ในการเก็บวัคซีนจะเห็นได้ว่าวัคซีนของซิโนแวคและของอ็อกซ์ฟอร์ดที่ร่วมผลิตกับ บ.แอสตราเซเนกา น่าจะเหมาะกับประเทศกำลังพัฒนาที่อาจไม่มีศักยภาพในการเก็บวัคซีนจำนวนมากในอุณหภูมิที่ต่ำขนาดนั้นได้ โควิด-19 : เรารู้อะไรบ้างเกี่ยวกับวัคซีนของซิโนฟาร์มและซิโนแวคจากจีน 2. "ซีพี" กับ "ซิโนแวค" หลังจากคณะรัฐมนตรีมีมติเมื่อวันที่ 5 ม.ค.อนุมัติงบกลางกว่า 1,200 ล้านบาทให้กระทรวงสาธารณสุขจัดซื้อวัคซีนต้านโควิด-19 จำนวน 2 ล้านโดสจากซิโนแวค และต่อมาคณะกรรมการองค์การเภสัชกรรมได้เห็นชอบสำรองงบประมาณในการสั่งซื้อไปก่อน 1 พันกว่าล้านบาท ก็ปรากฏข่าวว่าบริษัท ซีพี ฟาร์มาซูติคอล กรุ๊ป ซึ่งเป็น บริษัทในเครือซีพี ของเจ้าสัวธนินท์ เจียรวนนท์ ได้เข้าถือหุ้น 15.03 % ของซิโนแวคตั้งแต่เดือน ธ.ค. 2563 ซีพีจึงกลายเป็นอีกหนึ่งตัวละครสำคัญในการจัดซื้อวัคซีนโควิด-19 ของรัฐบาลไทย ข้อมูลจากเว็บไซต์บริษัท ซีพี ฟาร์มาซูติคอล กรุ๊ป ซึ่งเป็นบริษัทในเครือซีพีของนายธนินท์ เจียรวนนท์ ที่ดำเนินธุรกิจยาในประเทศจีนและจดทะเบียนในตลาดหลักทรัพย์ฮ่องกงในนามบริษัท ซิโนไบโอฟาร์มาซูติคอล จำกัด ระบุว่าบริษัทซิโนไบโอฟาร์มาซูติคอลได้ทุ่มเงินกว่า 515 ล้านดอลลาร์สหรัฐฯ หรือประมาณ 15,400 ล้านบาท เพื่อซื้อหุ้น 15.03 % ของบริษัทซิโนแวคเมื่อวันที่ 7 ธ.ค. 2563 โดยซีพี ฟาร์มาซูติคอลระบุว่าการเข้าถือหุ้นในครั้งนี้จะส่งผลดีต่อทั้งบริษัทและผู้ถือหุ้น และตอบสนองยุทธศาสตร์ของบริษัทในการ "รับผิดชอบต่อสังคมด้วยการช่วยควบคุมการระบาดของโควิด-19 ให้รวดเร็วยิ่งขึ้น เพื่อปกป้องสุขภาพของประชาชนจีนและผู้คนทั่วโลก อีกทั้งยังเป็นการขยายธุรกิจจากเน้นที่การรักษาเป็นการป้องกันโรค" ธนินท์ เจียรวนนท์ และครอบครัวของเขา คือมหาเศรษฐีหมายเลขหนึ่งของไทย ขณะที่เว็บไซต์ฐานเศรษฐกิจรายงานคำชี้แจงของซีพีกรณีที่มีการตั้งข้อสังเกตถึงผลประโยชน์ที่บริษัทยาในเครือซีพีได้รับจากการที่รัฐบาลไทยสั่งซื้อวัคซีนจากซิโนแวคจำนวน 2 ล้านโดสว่า ยอดการสั่งซื้อวัคซีนของซิโนแวคจำนวน 2 ล้านโดสของไทย คิดเป็นเพียง 0.33% ของกำลังการผลิต 600 ล้านโดสต่อปีเพื่อกระจายวัคซีนไปทั่วโลก "นั่นจึงคงไม่ใช่เหตุผลที่ซีพีเข้าไปลงทุนในครั้งนี้" ฐานเศรษฐกิจรายงานคำชี้แจงของซีพี ซึ่งย้ำด้วยว่าบริษัทซิโนไบโอฟาร์มาซูติคอลของซีพีมีหุ้นในซิโนแวคเพียงส่วนน้อยคือ 15.03% และดีลนี้เกิดขึ้นหลังจากที่ซิโนแวคขยายข้อตกลงจัดหาวัคซีนโคโรนาแวค และทดลองกับหลายประเทศเพิ่มมากขึ้น 3. รัฐบาลไทยมีแผนอย่างไรในการจัดซื้อและแจกจ่ายวัคซีนของซิโนแวค หลังได้รับอนุมัติจาก ครม.ให้จัดซื้อวัคซีนของบริษัทซิโนแวคจำนวน 2 ล้านโดน วงเงิน 1,228 ล้านบาท นพ. เกียรติภูมิ วงศ์รจิต ปลัดกระทรวงสาธารณสุขแถลงความคืบหน้าเรื่องการขึ้นทะเบียนและจัดซื้อวัคซีนจากจีนเมื่อวันที่ 10 ม.ค. ว่าองค์การเภสัชกรรม (อภ.) จะเป็นผู้ดำเนินการจัดซื้อ เป็นตัวแทนจำหน่าย และทำเอกสารเพื่อยื่นขึ้นทะเบียนจากองค์การอาหารและยา คาดว่าจะขึ้นทะเบียนให้ได้ภายในวันที่ 14 ก.พ. โดย อภ.จะสำรองงบประมาณ 1,228 ล้านบาทในการสั่งซื้อไปก่อน จากการชี้แจงของปลัด สธ. และ ครม. สรุปปฏิทินการนำเข้าวัคซีนโคโรนาแวคของบริษัท ซิโนแวค และแผนการแจกจ่ายได้ดังนี้ 4. วัคซีนของซิโนแวคได้ผลมากน้อยแค่ไหน บทความวิชาการในวารสารทางวิทยาศาสตร์ เดอะแลนแซตระบุว่าขณะนี้มีข้อมูลจากการทดลองวัคซีนโคโรนาแวคแค่ในระยะแรกและระยะที่สองเท่านั้น บทความนี้ยังระบุด้วยว่าผลจากการฉีดวัคซีน ซึ่งอ้างอิงจากผู้เข้าร่วม 144 คนในการทดลองระยะที่หนึ่ง และ 600 คนในการทดลองระยะที่สอง ระบุไว้ว่าวัคซีน "เหมาะสำหรับใช้ในกรณีฉุกเฉิน" ขณะที่สำนักข่าวรอยเตอร์รายงานว่ามีการตั้งคำถามถึงความโปร่งใสเกี่ยวกับประสิทธิภาพของโคโรนาแวค หลังจากที่บริษัทเปิดเผยผลการทดลองฉีดวัคซีนโคโรนาแวค ระยะที่สามในตุรกีว่าได้ผลมากถึง 91.25% แต่บริษัทไม่ได้เปิดเผยตัวเลขจริง การทดลองระยะที่สามในตุรกีเริ่มขึ้นเมื่อ ก.ย. 2563 โดยมีผู้เข้าร่วมทดลองในเฟสที่สาม 7,000 คน และผลรายงานออกมาเมื่อเดือน ธ.ค. โดยอ้างอิงผลจากผู้เข้าร่วมเพียงแค่ 1,322 คนเท่านั้น โดยทางตุรกีซึ่งมีประชากรมากกว่า 84 ล้านคน ได้สั่งวัคซีนตัวนี้ไปถึง 50 ล้านโดส ซิโนแวครายงานด้วยว่าอาสาสมัครรับวัคซีน "บางคนมีอาการอ่อนเพลียหรือไม่สบายเพียงเล็กน้อย ซึ่งไม่เกิน 5%" ต่อมาในเดือน ต.ค. ได้มีการทดลองวัคซีนตัวนี้ในบราซิลซึ่งเป็นประเทศที่มีผู้เสียชีวิตจากโควิด-19 สูงเป็นอันดับต้น ๆ ของโลก แต่การทดลองก็ต้องหยุดชะงักลงในเดือน พ.ย. หลังจากมีรายงานการเสียชีวิตของอาสาสมัคร แต่กลับมาดำเนินการต่อหลังจากพบว่าการเสียชีวิตไม่มีความเชื่อมโยงกับวัคซีน รองศาสตราจารย์หลัวจากมหาวิทยาลัยนันยางให้ความเห็นว่า "จากข้อมูลเบื้องต้นโคโรนาแวค น่าจะเป็นวัคซีนที่มีประสิทธิภาพ แต่เราจำเป็นต้องรอผลการทดลองระยะที่สามที่สมบูรณ์ก่อน" แม้จะยังมีข้อกังขาในระดับนานาชาติ แต่ นพ. เกียรติภูมิ ปลัด สธ. ยืนยันว่าวัคซีนจากซิโนแวคเป็นวัคซีนชนิดเชื้อตายแบบดั้งเดิม มีความปลอดภัยสูง หลังฉีดยังไม่พบผลข้างเคียงรุนแรง และคาดว่าจะได้รับการขึ้นทะเบียนในประเทศจีนเร็ว ๆ นี้ เพื่อใช้ในกรณีฉุกเฉิน ขณะที่ นพ.นคร เปรมศรี ผู้อำนวยการสถาบันวัคซีนแห่งชาติ กล่าวว่า จากการศึกษาเปรียบเทียบวัคซีนโควิด 19 ที่มีผลการทดสอบประสิทธิภาพในมนุษย์ระยะที่ 3 ซึ่งเป็นขั้นตอนสุดท้ายก่อนการขึ้นทะเบียนพบว่า ทั้งนี้วัคซีน 5 ตัวแรกได้รับการขึ้นทะเบียนในประเทศต้นทางแล้ว 5. ประเทศใดบ้างที่สั่งซื้อวัคซีนของจีน เว็บไซต์ของบริษัทซีพี ฟาร์มาซูติคอล กรุ๊ป รายงานเมื่อต้นเดือน ธ.ค. ว่ามี "หลายประเทศ" สั่งซื้อวัคซีนโคโรนาแวคแล้ว แต่ไม่ได้เปิดชื่อประเทศ หลังจากนั้นไม่นานมีรายงานว่าวัคซีนล็อตแรกส่งมาถึงอินโดนีเซียเพื่อเตรียมพร้อมสำหรับการฉีดวัคซีนให้ประชากรกลุ่มใหญ่ และอีก 1.8 ล้านโดสจะมาถึงภายในเดือน ม.ค. ไม่กี่วันต่อมาสหรัฐอาหรับเอมิเรตส์และบาห์เรนได้อนุมัติวัคซีนจากบริษัทซิโนฟาร์ม ซึ่งเป็นบริษัทของรัฐบาลจีน เป็นวัคซีนที่ทำงานในลักษณะเดียวกันกับซิโนแวค โดยทางการบาห์เรนระบุว่าประชาชนสามารถลงทะเบียนออนไลน์เพื่อรับวัคซีนได้ฟรี ขณะที่สิงคโปร์กล่าวว่าได้ลงนามในข้อตกลงการสั่งซื้อล่วงหน้ากับผู้ผลิตวัคซีนรวมถึงซิโนแวค โมเดอร์นา และไฟเซอร์ ด้านซิโนแวคเปิดเผยว่าขณะนี้มีประเทศที่อนุมัติให้ใช้วัคซีนโคโรนาแวคภายใต้สถานการณ์ฉุกเฉินแล้ว 4 ประเทศ ได้แก่ อินโดนีเซีย บราซิล ตุรกีและชิลี ส่วนในอาเซียนนอกจากอินโดนีเซีและสิงคโปร์แล้ว ไทยและฟิลิปปินส์เป็นอีก 2 ประเทศ ที่สั่งซื้อวัคซีนของซิโนแวคมาใช้