รัฐธรรมนูญ 2560 : นักรัฐศาสตร์วิจารณ์ กำจัดธนาธร-สกัดแก้ รธน. ทำมวลชนลงถนน
นักรัฐศาสตร์ตั้งวงวิจารณ์ "สติปัญญาของชนชั้นนำ" ทั้งกรณีเอานายธนาธร จึงรุ่งเรืองกิจ หัวหน้าพรรคอนาคตใหม่ (อนค.) ออกจากสภาผู้แทนราษฎร รวมถึงการปิดกั้นไม่ให้แก้ไขรัฐธรรมนูญ 2560 ด้วยกลไกรัฐสภา จนทำให้ประชาชนต้องลงสู่ท้องถนน
นายปิยบุตร แสงกนกกุล เลขาธิการพรรคอนาคตใหม่รณรงค์ให้มีการแก้ไขรัฐธรรมนูญ ในงานเสวนา "อดีต ปัจจุบัน และอนาคตรัฐธรรมนูญไทย" จัดขึ้นที่คณะรัฐศาสตร์ ม.ธรรมศาสตร์ เริ่มต้นด้วยการฉายภาพการเมืองไทยนับจากปฏิวัติสยาม 2475 โดย ผศ.ดร.ธำรงศักดิ์ เพชรเลิศอนันต์ คณะรัฐศาสตร์ ม.รังสิต เขากล่าวว่า เวลาชนชั้นนำพูดถึงประชาธิปไตยมักบอกว่า "ประชาชนยังไม่พร้อม ประชาชนยังไร้การศึกษา" ถึงวันนี้ประชาชนจบการศึกษาระดับปริญญาตรีกันมากมาย แต่วาทกรรมเหล่านี้ก็ยังอยู่ เกิดอะไรขึ้นในรอบ 87 ปีหลังปฏิวัติสยาม รัฐธรรมนูญที่ ผศ.ดร.ธำรงศักดิ์เห็นว่า "สมบูรณ์แบบที่สุด เป็นความใฝ่ฝันของคณะราษฎร" คือรัฐธรรมนูญ 2540 แต่ปัจจุบันมีความพยายามทำให้รัฐธรรมนูญฉบับนี้ถูกลืมเลือน ทำให้รู้สึกว่าผู้นำที่มาจากการเลือกตั้งเป็นความชั่วและความเลว จึงเห็นผู้นำที่ไม่ได้มาจากการเลือกตั้งครองอำนาจยาวนาน เขายังฉายภาพ "วงจรอุบาทว์รัฐประหารไทย" ที่อยู่กับการเมืองไทยมาตลอด 87 ปี และเกิดขึ้นซ้ำใน รัฐประหาร 2557 >>สร้าง "รัฐธรรมนูญ(ไม่)ชั่วคราว" แต่อยู่ยาวนานกว่ารัฐธรรมนูญถาวร >> มีรัฐบาล(ไม่)ชั่วคราว เพราะอยู่ยาวนานกว่ารัฐบาลที่มาจากการเลือกตั้ง >> สร้าง "รัฐธรรมนูญ(อยาก)ถาวร" >> ออกแบบเสื้อคลุมใหม่ผ่านการเลือกตั้งที่ไม่เสรีและไม่ยุติธรรม >> ได้รัฐบาลสืบทอดอำนาจคณะรัฐประหาร >> มีรัฐบาลที่มาจากพรรคการเมืองอื่น >> รัฐประหาร ปัจจุบันประเทศไทยถูกจัดให้อยู่ในกลุ่มประเทศที่ปกครองด้วย "ระบอบพันธุ์ทาง" (hybrid regime) ซึ่ง ผศ.ดร.ธำรงศักดิ์อธิบายว่า เป้าหมายหลักคือเป็นเผด็จการอำนาจนิยม แต่ไม่สามารถดำรงอยู่แบบเผด็จการได้จึงต้องไปหาเสื้อคลุมมาใส่ จัดให้มีการเลือกตั้งและระบบรัฐสภา และไปออกแบบรัฐธรรมนูญให้ตอบโจทย์ตรงนั้น "ตอนปี 2490 รัฐทหารไทยยังหน้าบาง ให้มี ส.ว.แต่งตั้ง แต่ไว้คอยโหวตสนับสนุนรัฐบาลเท่านั้น แต่ผ่านไป 70 ปี ไม่หน้าบางแล้ว แต่พร้อมหน้าด้านเพื่ออยู่ในอำนาจ จึงให้ ส.ว. เลือกนายกฯ เลย" ผศ.ดร.ธำรงศักดิ์กล่าว 87 ปีประชาธิปไตยไทย มี รธน. เป็นประชาธิปไตยแค่ 3 ฉบับ ผศ.ดร.ประจักษ์ ก้องกีรติ คณะรัฐศาสตร์ มธ. เป็นอีกคนที่ยืนยันว่า "การมีรัฐธรรมนูญไม่เท่ากับการมีประชาธิปไตย" เพราะรัฐธรรมนูญกับระบอบเผด็จการไปด้วยกันได้ อีกทั้งในระยะหลังมานี้เผด็จการมีความฉลาดขึ้นในการปรับใช้เครื่องมือตามระบอบประชาธิปไตย แต่ความต่างคือรัฐธรรมนูญในระบอบเผด็จการร่างขึ้นเพื่อส่งเสริมให้การครองอำนาจของอำนาจนิยมอยู่คงทนยาวนาน เช่น รัสเซีย จีน กัมพูชา ผู้นำ 7 พรรคฝ่ายค้านจัดเสวนา "พรรคการเมืองร่วมใจแก้ไขรัฐธรรมนูญ" และลงนามสัตยาบันแก้รัฐธรรมนูญ ฉบับประชาชน เมื่อวันที่ 14 ธ.ค. ขณะที่ประเทศไทยอยู่ภายใต้ "รัฐธรรมนูญแบบไทย ๆ" ซึ่งเป็นมรดกของคณะรัฐประหารเป็นส่วนใหญ่ อาจเรียกได้ว่าเป็น "รัฐธรรมนูญสำหรับชนชั้นนำ โดยชนชั้นนำ เพื่อชนชั้นนำ" มีรัฐธรรมนูญเพียง 3 ฉบับเท่านั้นที่ ผศ.ดร. ประจักษ์เห็นว่ามีความเป็นประชาธิปไตย ได้แก่ รัฐธรรมนูญฉบับ 2489, 2517 และ 2540 ขณะที่ ผศ.ดร.ธำรงศักดิ์ระบุว่า รัฐธรรมนูญฉบับ 27 มิ.ย. 2475 และฉบับ 10 ธ.ค. 2475 ก็ถือว่าเป็นประชาธิปไตยด้วย ที่มา : บีบีซีไทยสรุปจากคำกล่าวของ ผศ.ดร.ประจักษ์ ก้องกีรติ นักรัฐศาสตร์ สำนักธรรมศาสตร์ กล่าวว่า บทสรุปของรัฐธรรมนูญที่มีความเป็นประชาธิปไตยทั้ง 3 ฉบับคือ ความต้องการเปลี่ยนผ่านสู่ประชาธิปไตย ทำให้เราได้รัฐธรรมนูญที่ดี แต่ปัจจุบันเป็นการเปลี่ยนผ่านจากระบอบเผด็จการทหารเต็มตัวมาเป็นเผด็จการทหารครึ่งใบ "ตอนนี้โจทย์ยากกว่า แต่ถ้าสำเร็จจะเป็นประวัติศาสตร์ เรากำลังผลักดันให้เกิดการร่างรัฐธรรมนูญที่ดี เพื่อให้รัฐธรรมนูญที่ดีนำเรากลับไปสู่ประชาธิปไตยที่หายไป" ผศ.ดร.ประจักษ์กล่าว หลายคนมองว่ารัฐธรรมนูญ 2560 ถอยหลังไป 40 ปี ทำให้สภาพการเมืองไทยย้อนกลับไปสู่ยุค "ประชาธิปไตยครึ่งใบ" ที่มี พล.อ.เปรม ติณสูลานนท์ อดีตนายกฯ เป็นต้นแบบ แต่ ผศ.ดร.ประจักษ์มองว่า เป็นการเปรียบเทียบที่ผิดฝาผิดตัว เพราะตอนนั้น "ทหารกลับเป็นคนมีวุฒิภาวะ" เมื่อเห็นว่าตัวเองไปไม่รอดแล้ว จึงก่อรัฐประหารรัฐบาลนายธานินทร์ กรัยวิเชียร แล้วสร้างกติกาใหม่ขึ้นมาโดยแบ่งอำนาจให้นักการเมือง นักธุรกิจ และภาคประชาสังคม จึงถือว่าทหารยอมถอย แต่คณะทหารชุดปัจจุบันได้เอาตัวเองรุกคืบมาในพื้นที่ทางการเมืองและรวมศูนย์อำนาจ ทั้งที่สังคมปัจจุบันตื่นตัวกว่ามาก รธน. 2560 สร้าง "ระบอบทหารที่อำพรางด้วยการเลือกตั้ง" เมื่อพินิจดูรัฐธรรมนูญ 2560 เราเห็นอะไร คือคำถามชวนคิดจาก รศ.ดร.สิริพรรณ นกสวน สวัสดี คณะรัฐศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ผศ.ดร.วรรณภา ติระสังขะ คณะรัฐศาสตร์ มธ. เห็น.. รัฐธรรมนูญที่ร่างบนพื้นฐานความไม่ไว้วางใจคนกลุ่มหนึ่ง คิดว่านักการเมืองต้องโกง อีกทั้งยังเขียนรัฐธรรมนูญให้อ่านยาก เพื่อเปิดโอกาสให้ผู้มีอำนาจทางการเมืองตีความ-ใช้ดุลยพินิจได้ ซึ่งจะทำให้สังคมขาดความเชื่อมั่นในตัวรัฐธรรมนูญเอง ผศ.อัครพงษ์ ค่ำคูณ วิทยาลัยนานาชาติปรีดี พนมยงค์ มธ. เห็น.. ภาพการเมืองไทยลอกเลียนจากเพื่อนบ้านอาเซียน กล่าวคือ "รัฐธรรมนูญลอกเมียนมา" มีนายทหารเป็น ส.ว., "แบ่งเขตเลือกตั้งแบบมาเลเซีย" มีการแบ่งเขตใหม่เพื่อให้พรรครัฐบาลได้เปรียบ และ "ยุบพรรคฝ่ายตรงข้าม" เหมือนกัมพูชา ผศ.ดร.ประจักษ์เห็น.. "สิ่งมหัศจรรย์ ชนิดที่อาจารย์ปรีดี (พนมยงค์ แกนนำคณะราษฎร) ต้องพลิกตัวในหลุมศพเลย" เมื่อกำหนดให้ ผบ.เหล่าทัพเป็น ส.ว.โดยตำแหน่ง และได้รับเงินเดือน 2 ทาง ถือเป็นผลประโยชน์ทับซ้อน ใช้อำนาจหน้าที่ทับซ้อน ทั้งที่ ผบ.เหล่าทัพเป็นข้าราชการประจำ แต่ก็ร่วมโหวตเลือกนายกฯ ได้ด้วย รศ.ดร.สิริพรรณเชื่อว่า คณะร่างรัฐธรรมนูญมีระบอบอยู่ในมโนคติ ทำให้รัฐธรรมนูญกลายเป็นเครื่องมือของชนชั้นนำทางการเมืองเพื่อเปลี่ยนผ่านไปสู่ความไม่เป็นประชาธิปไตย หรือสร้างระบบใหม่ และทำให้เกิด "รัฐธรรมนูญอาบยาพิษ" เธอเรียกสิ่งที่เห็นว่า "ระบอบทหารที่อำพรางด้วยการเลือกตั้งโดยเปิดช่องให้มีการดูดบังคับตัวแสดงทางการเมืองได้ง่าย" สะท้อนผ่านการปรากฎตัวของ "ตัวแสดง" ที่เป็นนายทหารตามสถาบันการเมืองต่าง ๆ เช่นเดียวกับการเปิดพื้นที่ให้กลุ่มทุนผูกขาดได้เข้ามาเป็น "ตัวแสดง" ในฐานะกรรมการยุทธศาสตร์ชาติ "หากถามว่ารัฐธรรมนูญฉบับนี้มีข้อดีไหม ดิฉันมองไม่เห็น แต่การที่มองไม่เห็นเลย ไม่ได้แปลว่าไม่ดี แต่ไม่เห็นจริง ๆ" รศ.ดร.สิริพรรณระบุ เธอสรุปความล้มเหลวของรัฐธรรมนูญ 2560 เอาไว้ 4 ประการคือ อนาคตรัฐธรรมนูญ 2560 แก้ได้ด้วย "ฉันทามติมหาชน" ท่ามกลางสารพัดปัญหาที่เกิดขึ้นจากการทดลองใช้รัฐธรรมนูญ 2560 สะท้อนผ่านปรากฏการณ์ "รัฐบาลเสียงปริ่มน้ำ-สภาล่ม-ส.ส. งูเห่า-แจกกล้วย" จึงปรากฏความเคลื่อนไหวทั้งในและนอกสภาของ "ขบวนการแก้ไขรัฐธรรมนูญ 2560" รศ.ดร.สิริพรรณมองว่า การได้มาซึ่งรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ไม่จำเป็นต้องฉีกทั้งฉบับ หรือแก้แล้วมีความเป็นประชาธิปไตยแบบแข็งขืนจนชนชั้นนำบางส่วนรับไม่ได้ เพราะบรรยากาศการเมืองขณะนี้แตกต่างจากช่วงก่อนปี 2540 มาก มีการแบ่งขั้วการเมืองชัดเจน การสร้างฉันทามติจึงไม่ใช่เรื่องง่าย นักรัฐศาสตร์จากรั้วจามจุรีแสดงความไม่เห็นด้วยกับคำกล่าวของนักการเมืองคนหนึ่งที่ว่า "รัฐธรรมนูญฉบับใหม่ ถ้าไม่ได้มาด้วยเลือด ก็ต้องมาด้วยการยินยอม" เพราะทำให้เกิดความเห็นแบบ 2 ขั้วที่อันตราย ดังนั้นอาจต้องคิดว่า ทำอย่างไรให้ได้รัฐธรรมนูญที่ดีกว่านี้ ซึ่งอาจไม่ดีที่สุดเท่าที่อยากได้ แต่สร้างการยอมรับระยะหนึ่งแล้วค่อย ๆ แก้ไขไป นายธนาธรระบุว่า การเข้ามามีส่วนร่วมของประชาชนในการแก้ไขรัฐธรรมนูญมีเพียง 2 แนวทาง ระหว่าง "แก้ด้วยเลือด" หรือ "แก้ด้วยความยินยอมพร้อมใจ" "ฉันทามติ" และ "ความชอบธรรม" คือคาถาที่จะทำให้ขบวนการแก้ไขรัฐธรรมนูญประสบความสำเร็จ หนึ่งในโจทย์หลักที่ รศ.ดร.สิริพรรณคิดว่าต้องแก้ไขคือ ระบบเลือกตั้ง ซึ่งผู้ยกร่างรัฐธรรมนูญต้องการลดอิทธิพลของพรรคใหญ่ โดยสามารถจัดการพรรคเพื่อไทย (พท.) ได้ในระดับที่เขาพอใจ แต่ได้ก่อให้เกิดพรรคอนาคตใหม่ (อนค.) ซึ่งไม่ได้อยู่ในสมการตอนที่ออกแบบระบบเลือกตั้งมา "สุดท้ายระบบที่เขาคิดว่าจะมีความมั่นคงไปเจออนาคตใหม่เป็นภัยคุกคามใหม่ต่อระบอบนี้" รศ.ดร.สิริพรรณกล่าวว่า หากยังใช้ระบบเดิมในการเลือกตั้งครั้งหน้า พรรคพลังประชารัฐ (พปชร.) ก็ต้องใช้ต้นทุนสูงมากในการไปดูด ส.ส. มา แต่ก็ยังได้เสียงปริ่มน้ำในสภา "ถึงเวลาก็โหวตไม่ได้ เขาจะทำอย่างไร ต้องแจกกล้วยไปเรื่อย ๆ หรือคะ ตอนนี้กล้วยมันก็เริ่มเหี่ยว กล้วยมันราคาแพงขึ้นเรื่อย ๆ ดังนั้นระบบนี้ก็เป็นภัยคุกคามต่อระบอบที่เขาพยายามจะสร้าง ดังนั้นตัวระบบเลือกตั้งอาจกลายเป็นฉันทามติเบื้องต้นที่ทำให้เขาอยากร่วมแก้รัฐธรรมนูญก็ได้" ปฏิเสธไม่ได้ว่า อนค. เป็นพรรคการเมืองที่หาเสียงด้วยการขอชัยชนะ 3 คูหา (เลือกตั้ง >> ประชามติเปิดทางแก้รัฐธรรมนูญ 2560 >> ประชามติผ่านร่างรัฐธรรมนูญฉบับใหม่) และเริ่มขบวนการรณรงค์ 2 ขาทั้งใน-นอกสภาเพื่อไล่รื้อ "มรดก คสช." ร่วมกับ 7 พรรคฝ่ายค้าน ทว่าขณะนี้พรรคสีส้มต้องเผชิญคดียุบพรรคและเตรียมนำมวลชนลงสู่ท้องถนนปีหน้า นี่อาจนำไปสู่เสียงวิจารณ์-ลดทอนความชอบธรรมของ "ขบวนการธงส้ม" ว่า "นักการเมืองแก้รัฐธรรมนูญเพื่อเพื่อตัวเอง" หรือไม่ เกี่ยวกับเรื่องนี้ ผศ.ดร.ประจักษ์ยอมรับว่า การผลักดันของพรรคการเมืองในสภายากจะประสบความสำเร็จ หากมีการยุบ อนค. ก็ยิ่งไปเปลี่ยนดุลอำนาจในสภา จากปัจจุบันเสียงฝ่ายค้านก็ไม่เพียงพออยู่แล้ว และความชอบธรรมก็ไม่สูงมาก จะโดนกล่าวหาว่าแก้เพื่อผลประโยชน์ตัวเอง จึงจำเป็นต้องทำให้เกิดความเคลื่อนไหวคู่ขนานทั้งพรรคและภาคประชาสังคม "ถ้าสามารถสร้างพลังคู่ขนานถึงจุดที่กระแสสังคมสูงพอ กลายเป็นมติมหาชน ถึงจุดนั้นเชื่อว่าพรรคประชาธิปัตย์และพรรคภูมิใจไทยก็คงเอาด้วย... 2 พรรคนี้เป็นพรรคดูทิศทางลมอยู่แล้ว ถ้าลมพัดไม่แรงพอ ไม่เป็นไร กินกล้วยไปก่อน แต้ถ้าลมพัดไปแรง กล้วยไม่มีความหมายแล้ว" ผศ.ดร.ประจักษ์กล่าว การเมืองที่ "มืดมัว" ในปี 2563 ท่ามกลางภาวะอึมครึมการเมืองในช่วงส่งท้ายปี ทำให้ ผศ.ดร.ประจักษ์มองเห็นแต่ความ "มืดมัวมาก ๆ ทั้งทางเศรษฐกิจและการเมือง ไม่มีสัญญาณบวกเลย" ในปี 2563 สิ่งที่เป็นเงื่อนไขสำคัญที่สุดคือพฤติกรรมการใช้อำนาจของผู้มีอำนาจในปัจจุบันทั้งที่มีตำแหน่งทางการและไม่มีตำแหน่ง ซึ่งจะเป็นตัวกำหนดอารมณ์ของสังคม แต่ขณะนี้ดูเหมือนไม่ค่อยสนใจสังคมเท่าไร เรียกว่า "โนแคร์ โนสน" เขากล่าวต่อว่า ขณะเดียวกันรัฐธรรมนูญจะเป็นชนวนความขัดแย้งครั้งใหญ่ ส่วนตัวไม่อยากเห็นการได้รัฐธรรมนูญใหม่ต้องผ่านการนองเลือด แต่ถ้าไปดูเงื่อนไขตอนนี้เหมือนยากมาก เนื่องจากชนชั้นนำไม่เปิดให้มีพื้นที่ทางการเมืองในระบบ เมื่อแก้ไขรัฐธรรมนูญในระบบไม่ได้ มันก็บีบให้คนเหลือช่องเดียวคือโมเดลแบบเหตุการณ์ 14 ตุลา 2516 หรืออาหรับสปริง "ในที่สุดรัฐธรรมนูญที่เป็นประชาธิปไตยต้องเกิดจากการต่อสู้บนท้องถนนโดยปฏิเสธไม่ได้ ถ้าเราไม่อยากให้เกิดเหตุนองเลือด ชนชั้นนำก็ต้องเห็น ไม่ใช่เรื่องยากที่ต้องใช้สติปัญญาอะไร ต้องเปิดในระบบ และยอมให้แก้ไขกติกาได้... สติปัญญาและวุฒิภาวะของชนชั้นนำจะไปกำหนดว่าสังคมจะไปทางไหน" ผศ.ดร.ประจักษ์กล่าว ขณะที่ ผศ.ดร.ธำรงศักดิ์วิจารณ์ว่า เป็นความไม่ชาญฉลาดของชนชั้นนำไทยที่กำจัดนายธนาธร จึงรุ่งเรืองกิจ ออกจากสภา เพราะการให้อยู่ในสภาเป็นการจำกัดบทบทของหัวหน้า อนค. "เขาอาจมองว่านี่คือกระบวนการทางกฎหมาย แต่ในทางสังคมไม่ได้มองอย่างนั้น มองว่านี่คือการกำจัด" นอกจากนี้ยังปรากฏข่าวเรื่องการกำจัด อนค. ซึ่งสะท้อนภาวะภูมิปัญญาที่ขาดแคลนของชนชั้นนำ และไม่มีความฝันกับการสร้างอนาคตประเทศ แต่ในช่วง 2-3 วันมานี้กลับบอกว่ามีอะไรให้มาคุยกันที่สภาสิ เล่นเกมสภาสิ อย่าไปเล่นเกมถนน เขายังเตือนด้วยว่า มีการก่อ "อาชญากรรมโดยรัฐ" แทบทุก ๆ 10 ปี ทั้งเหตุการณ์ 14 ตุลา 2519, 6 ตุลา 2519, พฤษภา 2535 และคิดว่าชนชั้นนำอาจกำลังคิดอย่างนี้ นี่คือความรุนแรงของรัฐไทยที่อยู่กับเรามาช้านาน ขณะที่ รศ.ดร.สิริพรรณเห็นว่า แรงกดดันต่อความเปลี่ยนแปลงจะเกิดขึ้นอย่างหนักในปีหน้า หากผู้ยึดกุมโครงสร้างอำนาจรัฐ "ไม่มีปัญญาบริหารให้ประชาชนสุขสบายได้ โดยอ้างแต่ความมั่นคง ๆ มันไปไม่รอด" "รัฐธรรมนูญฉบับประชาชน" ของหัวหน้า คสช. กล่าวสำหรับรัฐธรรมนูญ 2560 ถือเป็นฉบับที่ 2 ในประวัติศาสตร์การเมืองไทยที่ผ่านการออกเสียงประชามติ โดยมีประชาชนถึง 16.8 ล้านเสียง ต่อ 10.5 ล้านเสียง ให้ความเห็นชอบร่างรัฐธรรมนูญฉบับนี้ เป็นผลให้หัวหน้า คสช. เรียกขานว่าเป็น "รัฐธรรมนูญฉบับประชาชน" มีชัย ฤชุพันธุ์ นำทีม กรธ. ร่วมถ่ายภาพหมู่หน้าพระบรมราชานุสาวรีย์ รัชกาลที่ 7 อาคารรัฐสภา ก่อนร่วมพระราชพิธีพระราชทานรัฐธรรมนูญ เมื่อ 6 เม.ย. 2560 โจทย์ในการออกแบบรัฐธรรมนูญที่ คสช. มอบให้คณะกรรมการร่างรัฐธรรมนูญ (กรธ.) คือ "ประชาธิปไตยที่เหมาะสมกับสังคมไทยที่สุดคืออะไร" ต่อมาบรรดาผู้สนับสนุน คสช. และ กรธ. ได้ชี้ให้เห็นสารพัดข้อดีของรัฐธรรมนูญฉบับนายมีชัย ฤชุพันธุ์ และตั้งฉายา "รัฐธรรมนูญ 3 ป." ได้แก่ "ปฏิรูป" "ประชาชนเป็นใหญ่" และ "ปราบโกง"