เมื่อคนไข้คิดว่ายาแพง ยิ่งรู้สึกมีผลข้างเคียงรุนแรงขึ้น
หลายคนคงเคยได้ยินเรื่องผลกระทบของยาหลอก (Placebo effect) ซึ่งคนไข้ที่เชื่อมั่นศรัทธาในประสิทธิภาพของยาหรือวิธีการรักษาโรค มีอาการดีขึ้นหายวันหายคืน ทั้งที่รับประทานเพียงยาหลอกซึ่งอาจเป็นแค่แป้งที่ไม่มีตัวยาออกฤทธิ์ใด ๆ ผสมอยู่ทั้งสิ้น ล่าสุดทีมนักวิทยาศาสตร์จากเยอรมนีได้พิสูจน์เพิ่มเติมว่า สามารถเกิดผลกระทบจากยาหลอกในทางลบได้เช่นกัน หากคนไข้คิดว่ายานั้นมีราคาแพง โดยจะรู้สึกทรมานจากผลข้างเคียงของยารุนแรงขึ้นกว่าความเป็นจริงหลายเท่า
ทีมนักวิทยาศาสตร์จากศูนย์การแพทย์มหาวิทยาลัยฮัมบวร์ก-เอปเปนดอร์ฟ ได้ทดสอบเรื่องผลกระทบของยาหลอกในทางลบหรือโนซีโบ เอฟเฟกต์ (Nocebo effect) ซึ่งเป็นปรากฏการณ์ที่ทัศนคติของคนไข้ที่เป็นลบต่อยาหรือการรักษา จะทำให้เกิดอาการแพ้ยา หรือเกิดผลข้างเคียงไม่พึงประสงค์ของยาที่ร้ายแรงกว่าความเป็นจริงได้ ทั้งที่ได้รับเพียงยาหลอกเท่านั้น ผลการทดลองดังกล่าวซึ่งตีพิมพ์ในวารสาร Science ระบุว่า ได้ทดลองทายาครีมซึ่งเป็นยาหลอกให้กับอาสาสมัครสองกลุ่ม โดยบอกว่าเป็นยาแก้อาการคัน และย้ำว่ายานี้อาจมีผลข้างเคียงทำให้ผิวหนังไวต่อความเจ็บปวดมากขึ้นได้ อย่างไรก็ตาม อาสาสมัครกลุ่มหนึ่งจะได้เห็นว่าบรรจุภัณฑ์ของยานี้ดูหรูหราราคาแพงคล้ายเครื่องสำอางยี่ห้อดัง แต่อีกกลุ่มหนึ่งจะเห็นเพียงว่ายานี้บรรจุในตลับพลาสติกธรรมดาเหมือนยาที่จ่ายตามโรงพยาบาลทั่วไป เมื่อนำอาสาสมัครไปทดลองให้ความร้อนที่ผิวหนังส่วนแขนและขา โดยเพิ่มระดับความร้อนขึ้นเรื่อย ๆ และขอให้อาสาสมัครระบุถึงระดับความรุนแรงของความรู้สึกไม่สบายตัวหรือความเจ็บปวดที่เกิดขึ้น ปรากฏว่ากลุ่มที่ได้เห็นยาบรรจุในตลับพลาสติกธรรมดา รู้สึกเจ็บมากกว่าระดับที่ควรจะเป็นเพียง 3% ในขณะที่กลุ่มซึ่งได้เห็นว่ายาเป็นเวชภัณฑ์ราคาแพง กลับบอกว่ารู้สึกเจ็บมากกว่าระดับที่ควรจะเป็นถึง 30% เพื่อยืนยันความน่าเชื่อถือของผลการทดลอง ทีมนักวิทยาศาสตร์ได้บันทึกภาพจากเครื่องสแกน MRI ซึ่งติดตามการทำงานของสมอง ก้านสมอง และไขสันหลังของอาสาสมัครขณะทำการทดลองเอาไว้ด้วย ซึ่งพบว่าสมองกลีบหน้าสุด (Prefrontal cortex) ซึ่งเป็นช่องทางประสาทรับรู้ความเจ็บปวด มีการทำงานตอบสนองต่างกันไปในระหว่างอาสาสมัครสองกลุ่มนี้ด้วย ดร. อเล็กซานดรา ทินเนอร์มันน์ ผู้นำทีมวิจัยระบุว่า ผลการทดลองนี้ชี้ว่าการที่คนไข้คิดว่ายามีราคาแพง ไม่ได้ทำให้เกิดผลดีในการรักษาเสมอไป แม้ในบางครั้งราคายาที่สูงจะทำให้คนไข้เชื่อมั่นว่ายามีคุณภาพและทำให้เกิดผลกระทบของยาหลอกในทางบวกได้ แต่ในบางครั้งการรับรู้ว่ายาแพงทำให้เกิดผลกระทบในทางลบได้เช่นกัน ซึ่งแพทย์และผู้ให้บริการสาธารณสุขควรคำนึงถึงเรื่องนี้ด้วยเมื่อพูดคุยทำความเข้าใจเรื่องการรักษากับคนไข้