หนึ่งแถบหนึ่งเส้นทาง: เครื่องจักรขนาดยักษ์ช่วยจีนเชื่อมต่อการคมนาคมโลก
เมื่อจีนเริ่มลงมือวางระบบโครงสร้างพื้นฐานในโครงการที่ใหญ่ที่สุดครั้งหนึ่งของหน้าประวัติศาสตร์ แผนการนี้ได้เปลี่ยนแปลงเทคนิควิธีการก่อสร้างเส้นทางรถไฟไปอย่างสิ้นเชิง โดยขณะนี้กองทัพเครื่องจักรรุ่นใหม่ของจีนกำลังผลักดันให้ความริเริ่มตามโครงการหนึ่งแถบหนึ่งเส้นทาง (BRI) คืบหน้าไปอย่างรวดเร็ว
ความริเริ่มดังกล่าวเป็นของประธานาธิบดีสี จิ้นผิง ซึ่งเปิดตัวเมื่อปี 2013 โดยมุ่งหมายจะเชื่อมต่อเส้นทางใน 70 ประเทศให้ประชากรถึง 2 ใน 3 ของโลกได้ไปมาหาสู่กัน ผ่านเครือข่ายสะพานและอุโมงค์เชื่อมต่อพรมแดน (แถบ) และเครือข่ายท่าเรือซึ่งรองรับเส้นทางเดินเรือใหม่ในทะเล (เส้นทาง) ทางการจีนแถลงว่าความริเริ่มนี้ต้องใช้การลงทุนตลอดชั่วอายุคนเป็นมูลค่าหลายล้านล้านดอลลาร์สหรัฐฯ โดยจะระดมเงินทุนจากธนาคารต่าง ๆ รวมทั้งจากประเทศที่เข้าร่วมโครงการและรัฐบาลจีนเอง แม้ดูเหมือนยากที่จะเป็นไปได้ แต่ก็ปรากฏว่ามีการลงทุนบางส่วนเกิดขึ้นในจีนและในต่างประเทศแล้ว โดยกองทัพเครื่องจักรอันทันสมัยกำลังเร่งก่อสร้างเส้นทางรถไฟในโครงการ BRI ให้รุดหน้าไปได้อย่างรวดเร็วเหลือเชื่อ ก่อสร้างสะพาน คุณจะสร้างทางรถไฟความเร็วสูงให้เสร็จอย่างรวดเร็วได้อย่างไร หากเส้นทางหลายส่วนจะต้องแขวนอยู่เหนือหุบเขาและเหวลึกเป็นช่วงกว้าง เพื่อหลีกเลี่ยงไม่ให้รถไฟวิ่งในทางโค้ง ? ลองใช้เครื่องจักรสร้างสะพาน SLJ900/32 ที่จีนให้ฉายาว่า "อสูรเหล็ก" ดูสิ SLJ เป็นเครื่องจักรขนาดใหญ่ที่รวมความสามารถในการก่อสร้างหลายอย่างไว้ในเครื่องเดียว ทั้งบรรทุก ยก และวางรางรถไฟเป็นช่วง ๆ รวมทั้งวางแท่งหินหนักซึ่งเชื่อมต่อช่องว่างระหว่างตอม่อแต่ละต้นเข้าด้วยกัน หลังวางรางรถไฟแต่ละส่วนเสร็จแล้ว เครื่องจักรขนาด 92 เมตรนี้ยังสามารถใช้ล้อเลื่อนที่มีอยู่ทั้งหมด 64 ล้อ เคลื่อนกลับไปยกเอาแท่งหินก้อนใหม่มาวางในรางส่วนต่อไปได้อีกด้วย ล้อแต่ละตัวสามารถปรับหมุนได้รอบทิศทางถึง 16 ตำแหน่ง ทำให้เครื่องจักรเคลื่อนที่ไปด้านข้างได้อีกด้วย แม้จะบรรทุกน้ำหนักมาเต็มพิกัด "อสูรเหล็ก" ก็ยังเคลื่อนที่ได้ด้วยความเร็ว 5 กิโลเมตรต่อชั่วโมง ทำให้มั่นใจได้ว่าการก่อสร้างจะดำเนินไปอย่างรวดเร็วกว่าวิธีแบบดั้งเดิม ซึ่งจะต้องประกอบติดตั้งปั้นจั่นขนาดใหญ่ขึ้นบนจุดที่จะวางรางส่วนต่อไปเสียก่อน เครื่องจักรขนาดยักษ์นี้มีน้ำหนักถึง 580 ตัน นับว่าหนักกว่าขบวนรถไฟซึ่งจะวิ่งบนรางที่มันสร้างขึ้นเสียอีก หมายความว่ารางและสะพานรถไฟที่สร้างด้วยเครื่องจักร SLJ นั้นแข็งแกร่งกว่าความจำเป็นในการรองรับขบวนรถไฟตามปกติ มีการใช้เครื่องจักรนี้ก่อสร้างเส้นทางรถไฟความเร็วสูงมาแล้วหลายสาย รวมถึงเส้นทางใหม่ระหว่างเมืองสำคัญของจีนกับมองโกเลียใน ซึ่งจะช่วยผลักดันให้จีนบรรลุถึงเป้าหมายการก่อสร้างเส้นทางรถไฟความเร็วสูง 30,000 กิโลเมตร ภายในปี 2020 ขุดอุโมงค์ โครงการก่อสร้างทางหลวงซู่อ้าย (Su'ai ) ในเมืองชันโถว ซึ่งอยู่ไม่ห่างจากเขตปกครองพิเศษฮ่องกงมากนัก นับเป็นแผนการท้าทายอย่างมากอีกแผนหนึ่ง เนื่องจากจะมีการขุดอุโมงค์ใต้ดินให้เป็นถนนมอเตอร์เวย์ขนาด 6 เลน กินระยะทางถึง 5 กิโลเมตร ผ่านข้ามเขตแผ่นดินไหวของจีน อุโมงค์นี้จะแล้วเสร็จและเปิดใช้งานในปี 2019 ซึ่งทางการหวังว่าจะช่วยปรับปรุงการคมนาคมเชื่อมต่อในบริเวณนั้นให้ทันสมัย และทันต่อการเป็นหนึ่งใน 15 ท่าเรือหลักของเส้นทางสายไหมทางทะเล ก่อนหน้านี้ผู้ผลิตเครื่องจักรชั้นนำของเยอรมนีเป็นผู้ริเริ่มประดิษฐ์เครื่องขุดเจาะอุโมงค์ (TBM) ซึ่งมักใช้กันในโครงการลักษณะดังกล่าว แต่ไม่นานมานี้บริษัทหลายแห่งของจีนพากันจ่ายเงินซื้อสิทธิบัตรเทคโนโลยี TBM มาเป็นของตนเองเพื่อใช้และปรับปรุงเทคโนโลยีนี้ ผลที่ได้คือเครื่องจักรขุดเจาะอุโมงค์ชนิดที่ใช้ของเหลวค้ำยันดิน ขนาดหน้ากว้าง 15.3 เมตร ซึ่งสร้างโดยเครือบริษัทอุปกรณ์วิศวกรรมทางรถไฟจีน (CREG) และวิศวกรอิสระชาวเยอรมัน โดยเปิดตัวท่ามกลางเสียงชื่นชมหนาหูเมื่อเดือน ต.ค. ของปีที่แล้ว เครื่องจักรขุดเจาะอุโมงค์ของจีนนี้คล้ายกับของเยอรมนี ตรงที่มีหัวตัดเป็นจานหมุนขนาดยักษ์อยู่ด้านหน้า สามารถขุดลึกลงไปในดินและหินแข็งได้ เครื่องจักรขนาด 4,000 ตัน มีส่วนหางยาว 100 เมตร ซึ่งติดตั้งอุปกรณ์พร้อมให้คนงานใช้ประกอบผนังอุโมงค์ส่วนที่ขุดเจาะเสร็จแล้ว ในขณะที่หัวตัดยังคงเคลื่อนลึกเข้าไปในเนื้อดินด้านหน้าเรื่อย ๆ โดยใช้เครื่องตะบันน้ำ (Hydraulic ram ) ออกแรงดัน ส่วนเศษดินเศษหินจากการขุดเจาะจะถูกเก็บลำเลียงออกมาจากอุโมงค์ ด้วยวิธีการแบบเดียวกับเครื่องจักรชนิดที่ใช้ของเหลวค้ำยันดิน (Slurry) แบบอื่น ๆ แม้จะไม่ใช่เครื่องจักร TBM ที่มีขนาดกว้างที่สุดในโลกเหมือนกับเครื่อง Bertha ของเยอรมนี ซึ่งมีหน้ากว้าง 17.4 เมตร และใช้ในการก่อสร้างทางยกระดับ Alaskan Way ในนครซีแอตเทิลของสหรัฐฯ แต่เครื่องจักรขุดเจาะอุโมงค์ขนาดยักษ์ของจีนก็แสดงให้เห็นถึงความมุ่งมั่นที่จะเป็นหนึ่งในผู้มีบทบาทสำคัญของวงการก่อสร้างอุโมงค์ของโลก สร้างทางรถไฟ ในขณะที่มีการวางรากฐานของโครงการ BRI ทั่วประเทศจีน โครงสร้างพื้นฐานจำนวนมากที่จีนเป็นผู้ลงทุนก่อสร้างในต่างประเทศก็กำลังมีความคืบหน้าเช่นกัน เช่นโครงการทางรถไฟมอมบาซา-ไนโรบี ในเคนยา ซึ่งได้รับความสนใจอย่างมากจากนานาชาติเมื่อก่อสร้างแล้วเสร็จในปี 2017 ทางรถไฟความยาว 480 กิโลเมตรแห่งนี้ ไม่ได้ตกเป็นข่าวฮือฮาเพราะสร้างเสร็จก่อนกำหนดถึง 18 เดือน แต่เนื่องจากเป็นทางรถไฟสายใหม่สายแรกที่เคนยามี นับแต่ประเทศได้รับเอกราชเป็นต้นมา เงินทุนในการก่อสร้าง 90% มาจากธนาคารเพื่อการนำเข้าและส่งออกของจีน (Exim bank) ทั้งยังเป็นทางรถไฟสายแรกที่จีนสร้างนอกประเทศ ตามมาตรฐานการก่อสร้างของจีนและด้วยเครื่องจักรของจีนล้วน ๆ หากต้องการทราบว่าจีนสร้างทางรถไฟนี้ได้ไกลถึงวันละ 700 เมตรได้อย่างไร ให้มองหาคำตอบที่ตัวเครื่องจักรขนาดยักษ์ชิ้นนี้ เครื่องวางรางรถไฟขนส่งตัวรางที่ประกอบสำเร็จรูปแล้วไปวางตามตำแหน่งที่ต้องการ โดยการวางรางรถไฟแต่ละช่วงใช้เวลาเพียง 4 นาที จากนั้นเครื่องจักรสามารถเคลื่อนไปข้างหน้าเพื่อวางรางตามเส้นทางที่กำหนดไว้ต่อไปได้เลย วิธีการนี้สามารถใช้เปลี่ยนตัวรางขนาดสั้นที่นำมาประกอบเป็นทางรถไฟเดิม ให้เป็นตัวรางสำเร็จรูปที่มีความยาวแต่ละช่วงมากขึ้น ซึ่งจะช่วยให้เดินรถไฟได้เรียบไม่มีสะดุดเหมือนแต่ก่อน แนวคิดการก่อสร้างทางรถไฟแบบนี้ไม่ใช่เรื่องใหม่ เพราะก่อนหน้านี้วิธีการดังกล่าวเป็นที่แพร่หลายทั่วโลกมานานหลายสิบปี เพียงแต่ในปัจจุบันจีนสามารถทำให้กระบวนการนี้เสร็จเร็วขึ้น สร้างเครื่องจักรมาใช้งานได้รวดเร็วและมีราคาถูกลง รวมทั้งบรรทุกและวางรางประกอบสำเร็จรูปที่มีขนาดใหญ่ขึ้นได้ แต่อย่างไรก็ตาม เครื่องจักรแสนวิเศษเหล่านี้ยังคงต้องการกำลังคนจำนวนมาก โดยคนงานท้องถิ่นที่วิศวกรจีนเป็นผู้ควบคุมจะต้องโหมงานหนัก เพื่อประกอบรางสำเร็จรูปในโรงงานชั่วคราวที่สร้างขึ้นตามเส้นทางรถไฟเหล่านี้ จากนั้นเหล่าคนงานที่วางรางรถไฟจะต้องตรวจตราอย่างละเอียด เพื่อให้แน่ใจว่าตัวรางสำเร็จรูปถูกยึดเข้าด้วยกันแน่นหนาในตำแหน่งที่ถูกต้อง โดยมีระยะคลาดเคลื่อนไม่ถึง 2 เซนติเมตร จีนมีความกังวลเรื่องความปลอดภัยของรางรถไฟอย่างมาก เมื่อปีที่แล้ววิศวกรอาวุโสชาวจีนผู้หนึ่งที่ทำงานสร้างทางรถไฟสายมอมบาซา-ไนโรบี เผยกับสำนักข่าวซินหัวว่าเกิดอุบัติเหตุในสถานที่ก่อสร้างขึ้นเป็นประจำ "เมื่อมีเหตุร้ายเกิดขึ้น เหตุนั้นมักจะรุนแรงและมีผู้เสียชีวิตอยู่บ่อย ๆ " ถึงกระนั้นก็ตาม โครงการทางรถไฟของจีนยังคงเป็นที่นิยมในหลายประเทศของทวีปแอฟริกา ซึ่งจีนมุ่งมั่นจะพัฒนาให้เกิดความเปลี่ยนแปลงขึ้น ทางรถไฟสายมอมบาซา-ไนโรบี ลดระยะเวลาเดินทางตามเส้นทางเก่าของเจ้าอาณานิคมชาวอังกฤษลง จากที่เคยใช้เวลากว่า 10 ชั่วโมง มาเป็นเพียง 4 ชั่วโมงเท่านั้น ข้อมูลในเดือน ก.พ.ที่ผ่านมาชี้ว่า มีผู้โดยสารกว่า 870,000 คน ใช้บริการเส้นทางรถไฟสายนี้แล้ว นอกจากนี้ จีนยังเริ่มโครงการขยายเส้นทางรถไฟสายตะวันตกไปยังเมืองท่าคิซูมู (Port Florence) ของเคนยาอีกด้วย โดยธนาคารเพื่อการนำเข้าและส่งออกของจีนให้กู้อีก 1,500 ล้านดอลลาร์สหรัฐฯ เพื่อให้เส้นทางนี้เชื่อมต่อกับยูกันดา รวันดา ซูดานใต้ และเอธิโอเปียได้ในที่สุด หากแผนการทั้งหมดเป็นไปตามที่วางไว้ โดยกองทัพเครื่องจักรขนาดยักษ์ของจีนหนุนให้การก่อสร้างสำเร็จลงได้อย่างรวดเร็ว ก็คงไม่นานที่เคนยาจะกลายเป็นศูนย์กลางเครือข่ายทางรถไฟที่จีนเป็นผู้ลงทุนในภูมิภาคแอฟริกาตะวันออก