วัคซีนโควิด-19: สปุตนิก วี ของรัสเซียที่เตรียมผลิตในจีน อินเดีย และยุโรป กำลังเขย่าความสามัคคีของชาติยุโรปอย่างไร
ไม่ใช่เรื่องบังเอิญที่รัสเซียตั้งชื่อวัคซีนโควิด-19 ของพวกเขาว่า "สปุตนิก วี" (Sputnik V) โลกได้ยินชื่อนี้ครั้งแรกตอนที่สหภาพโซเวียตส่งดาวเทียมขึ้นสู่อวกาศเป็นดวงแรกของโลกเมื่อปี 1957
ฮังการีได้ซื้อและแจกจ่ายวัคซีนของรัสเซียไปเยอะแล้ว ส่วนฝรั่งเศสและเยอรมนีก็พร้อมจะพิจารณาเมื่อได้ไฟเขียวจากสำนักงานการแพทย์ยุโรป ในช่วงที่สงครามเย็นกำลังคุกรุ่นในตอนนั้น ประเทศตะวันตกต้องประหลาดใจที่สหภาพโซเวียตมีความสามารถด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีก้าวไกลถึงเพียงนั้น ตอนที่วัคซีนสปุตนิก วี ออกมาแรก ๆ ฝ่ายที่ชอบวิพากษ์วิจารณ์ก็ไม่เชื่อถือวัคซีนของรัสเซีย แต่ก็เป็นอีกครั้งหนึ่งที่รัสเซียทำให้โลกตะวันตกต้องทึ่ง 'อำนาจอย่างอ่อน' นักการทูตจากยุโรปตะวันออกคนหนึ่งบอกบีบีซีว่า "การคิดค้นวัคซีนในปี 2020 คล้ายกับการแข่งขันเพื่อเดินทางไปอวกาศในทศวรรษ 1950 อีกครั้งหนึ่งที่คนภายนอกประเมินรัสเซียต่ำไป นี่อาจเป็นเครื่องมือแห่งอำนาจอย่างอ่อน (soft power) ที่ทรงพลังที่สุดที่รัสเซียมีในมือในรอบหลายช่วงอายุคน" สหภาพโซเวียตส่งดาวเทียมขึ้นสู่อวกาศเป็นดวงแรกของโลกเมื่อปี 1957 ที่พูดว่า "อาจจะ" เป็นเพราะสำนักงานการแพทย์ยุโรป (European Medicines Agency - EMA) ยังไม่ได้อนุมัติวัคซีนตัวนี้ แต่หลายประเทศ อาทิ อาร์เจนตินา เม็กซิโก อิสราเอล และฟิลิปปินส์ก็สั่งซื้อแล้ว และทางการรัสเซียก็บอกว่าได้เซ็นสัญญาเตรียมผลิตวัคซีนของพวกเขาในเกาหลีใต้และอินเดียแล้ว ล่าสุด กองทุนเพื่อการลงทุนโดยตรงของรัสเซีย (อาร์ดีไอเอฟ) ก็ออกมาประกาศเมื่อวันที่ 19 เม.ย. ว่าจะร่วมกับบริษัท หัวหลาน ไบโอลอจิคอล แบคเทอริน ผลิตวัคซีน สปุตนิก วี ในจีน กว่า 100 ล้านโดส แต่ก็ไม่ใช่ว่าจะไม่สะดุดเลยเพราะเมื่อ เม.ย. ประธานาธิบดีอัลแบร์โต เฟอร์นานเดซ ตรวจพบว่าติดเชื้อโควิด แม้ว่าได้วัคซีนของรัสเซียไปครบสองเข็มแล้วเมื่อต้นปี อย่างไรก็ดี หากเป็นในยุโรป ตอนนี้วัคซีนรัสเซียสร้างปัญหาในเชิงการเมืองมากกว่าเรื่องการระบาดของโรค ประเทศยุโรปไม่ได้มีทัศนคติต่อรัสเซียอย่างเป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน หากเป็นเชิงประวัติศาสตร์และภูมิศาสตร์ มีแนวโน้มว่าลิทัวเนียและโปแลนด์จะคิดว่ารัสเซียเป็นภัยมากกว่าที่ประเทศอย่างโปรตุเกสและมอลตาจะคิด นอกจากนี้ ยุโรปยังต้องหาสมดุลระหว่างฐานะการเป็นผู้นำเข้าก๊าซธรรมชาติจากรัสเซีย แต่ก็ต้องการลงโทษรัสเซียกรณีของนายอเล็กเซ นาวาลนี แกนนำฝ่ายค้านรัสเซีย ผู้ต่อต้านการทุจริตและคู่ปรับคนสำคัญที่มักวิพากษ์วิจารณ์ประธานาธิบดีวลาดิเมียร์ ปูติน และการเพิ่มกองกำลังทหารบริเวณชายแดนยูเครน การหาสมดุลที่ว่าจะเป็นเรื่องท้าทายมากขึ้นเมื่อผนวกเรื่องวัคซีนเข้าไปอีก ฮังการีได้ซื้อและแจกจ่ายวัคซีนของรัสเซียไปเยอะแล้ว ส่วนฝรั่งเศสและเยอรมนีก็พร้อมจะพิจารณาเมื่อได้ไฟเขียวจากสำนักงานการแพทย์ยุโรป จุดจบของนายกรัฐมนตรี นายกรัฐมนตรีอิกอร์ มาโตวิกถูกบังคับให้ลาออกจากตำแหน่งเมื่อปลายเดือนที่แล้ว กรณีที่เกิดขึ้นในสโลวาเกีย น่าจะเป็นอุทาหรณ์ให้หลายประเทศได้ นายกรัฐมนตรีอิกอร์ มาโตวิก แอบสั่งนำเข้าวัคซีนของรัสเซีย 2 แสนเข็ม และถูกบังคับให้ลาออกจากตำแหน่งเมื่อปลายเดือนที่แล้วเพราะเขาไม่ได้ปรึกษาพรรคร่วมรัฐบาลเรื่องนี้ นักวิทยาศาสตร์สโลวาเกียอ้างว่าวัคซีนชุดที่ส่งมาประเทศต่างจากตัวอย่างที่ส่งไปประเทศอื่น ๆ ซึ่งรัสเซียออกมาประณามว่าเป็นข่าวปลอม และเรียกร้องให้คืนของที่ส่งไป นอกจากนี้ การที่ฮังการีเสนอตัวมาอนุมติวัคซีนให้สโลวาเกียยิ่งทำให้สถานการณ์ซับซ้อนเข้าไปใหญ่ ปกติแล้ว รัสเซียใช้เงินมหาศาลในการแฮกคอมพิวเตอร์และกระจายข่าวปลอมเพื่อให้เกิดความขัดแย้งและไม่แน่ไม่นอนในยุโรป ดูเหมือนว่าตอนนี้วัคซีนของพวกเขากำลังสร้างผลกระทบลักษณะเดียวกันโดยไม่ต้องใช้ความพยายามอะไรเลย ชัยชนะของรัสเซีย กองทุนเพื่อการลงทุนโดยตรงของรัสเซีย (อาร์ดีไอเอฟ) ก็ออกมาประกาศว่าจะร่วมกับบริษัท หัวหลาน ไบโอลอจิคอล แบคเทอริน ผลิตวัคซีน สปุตนิก วี ในจีน กว่า 100 ล้านโดส รัสเซียต้องพยายามอีกมากที่จะเพิ่มการผลิตวัคซีนหลังเปิดรับการสั่งซื้อจากหลายประเทศทั่วโลก นอกจากจีนแล้ว รัสเซียเพิ่งประกาศว่าจะเริ่มผลิตในเซอร์เบียด้วย นอกจากนี้ พวกเขายังวางแผนจะให้ใบอนุญาตการผลิตในยุโรปฝั่งตะวันตกและอินเดีย ตอนนี้ก็เหลือเพียงรอการอนุมัติจากสำนักงานการแพทย์ยุโรปเท่านั้น ดาวเทียมสปุตนิกสร้างความเปลี่ยนแปลงให้กับโลกจริง ๆ และแม้วัคซีน สปุตนิก วี จะไม่ใช่ความสำเร็จในระดับเดียวกัน มันก็สามารถเปลี่ยนทัศนคติที่โลกภายนอกมีต่อประเทศนี้ได้แล้ว