หมุดคณะราษฎร: เบื้องหลังพิธีฝังหมุดคณะราษฎร 2563 จาก "พ่อหมอ" กลุ่ม “ขอนแก่นพอกันที”
กว่า 3 ปี หลังจากหมุดคณะราษฎร 2475 สัญลักษณ์การเปลี่ยนแปลงจากระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์สู่ระบอบประชาธิปไตย หายไปจากลานพระบรมรูปทรงม้า "หมุดคณะราษฎร 2563" ถูกฝังลง ณ พื้นที่ท้องสนามหลวง ที่กลุ่มผู้ชุมนุมเรียกขานใหม่ว่า "สนามราษฎร"
เช้าวันอาทิตย์ที่มีสายฝนโปรยมาบางขณะ เป็นเวลาฤกษ์ของการทำพิธีฝัง "หมุดคณะราษฎร 2563" ในระหว่างการชุมนุม "ทวงอำนาจคืนราษฎร" เมื่อวันที่ 20 ก.ย. พิธีกรรมนำโดยนายอรรถพล บัวพัฒน์ จากกลุ่ม "ขอนแก่นพอกันที" รับหน้าที่เป็น "พ่อหมอ" ประกอบพิธีสวดมนต์ อัญเชิญเหล่าเทพเทวดา ดวงวิญญาณคณะราษฎรและวีรชนประชาธิปไตย มาเป็นสักขีพยานให้กับ "การปักหมุดหมายแห่งประชาธิปไตย แห่งชัยชนะของประชาชน" เสียงของมวลชนกล่าวตามดังขึ้น ๆ เมื่อผู้นำพิธีในชุดห่มผ้าขาว เริ่มเปล่งวาจาเข้าสู่บทสาปแช่งผู้ที่อาจรื้อถอนหมุดที่ปักลงในเช้าวันนั้น "ศักดินาจงพินาศ ทรราชจงพินาศ ประชาชาติจงเจริญ... ขอให้มันผู้ใดที่รื้อถอนหมุดนี้ ทั้งผู้กระทำการและผู้สั่ง จงพบแก่ความวิบัติฉิบหาย เสื่อมยศ เสื่อมลาภ เสื่อมฐานันดร เสื่อมสรรเสริญ เสื่อมสมรรถภาพทางเพศ" และเป็นไปตามคาด หมุดคณะราษฎร 2563 มีอายุอยู่บนพื้นสนามหลวงได้ไม่ถึง 24 ชั่วโมง "ถ้าคุณทำลายความสุขของประชาชน ความสุขส่วนตัวของคุณก็ควรถูกทำลายไปเช่นกัน" อรรถพลบอกกับบีบีซีไทยหลังเสร็จสิ้นพิธีฝังหมุดถึงเบื้องหลังของคำสาปแช่งในท่อนสุดท้าย และบอกว่าประโยคนี้ "มีคนร้องขอมาจำนวนมากว่าขอให้เพิ่มเข้าไป ผมไม่ได้คิดเอง" อรรถพล บัวพัฒน์ จากกลุ่ม "ขอนแก่นพอกันที" ในชุดห่มขาว ซ้ายสุดของภาพ นี่ไม่ใช่ครั้งแรกที่ชายหนุ่มวัย 30 ปี จาก จ.ขอนแก่น ประกอบพิธีเกี่ยวกับความเชื่อบนเวทีชุมนุมทางการเมือง แต่ก่อนหน้านี้การชุมนุมของกลุ่มประชาชนปลดแอกที่ จ.ขอนแก่น เขาเป็นผู้นำประกอบพิธีกรรมบนในแบบฉบับที่แทรกความเชื่อของชาวอีสาน อรรถพล ซึ่งมีอาชีพเป็นครูสอนพิเศษ (ติวเตอร์) วิชาภาษาไทย สังคม และ GAT เชื่อมโยง (ข้อสอบวัดทักษะเชิงวิเคราะห์) เล่าว่า เขาเป็นคนที่สนใจศึกษาเรื่องนี้มาเป็นทุนเดิมแล้ว ผ่านครูบาอาจารย์ ผู้เฒ่าผู้แก่ ประกอบกับผ่านการบวชเรียนมา ตั้งแต่เด็กในช่วงปิดเทอมฤดูร้อนทุกเทอม และบวชเป็นพระมา 1 พรรษา จึงทำให้มีความรู้ทางนี้อยู่บ้าง เมื่อทางแนวร่วมฯ จะมีพิธีฝังหมุดใหม่ก็มองหาคนที่ถนัดเรื่องนี้ที่สุด ส่วนการประกอบพิธีในเช้าวันนั้นก็เป็นการ "ด้นสด ไม่มีสคริปต์" "เราอาจจะอยู่ในสังคมชนบท สัมผัสกับเรื่องพวกนี้มา มีประสบการณ์ที่ผ่านการบวชมาบ้าง มีบทสวดอะไรที่เราจำได้บ้างก็เอามาปรับใช้" บทสวดในพิธีบางช่วงมีการใช้ภาษาบาลี ร่วมกับถ้อยคำภาษาไทยที่อรรถพลบอกว่าเป็นคำพูดคำกล่าวที่ทุกคนได้ยินจากคำปราศรัยบนเวที และเปลี่ยนแปลงบทบาลีบางช่วงให้เข้ากับบริบทของการฝังหมุดคณะราษฎร ที่ผู้ชุมนุมยึดถือเป็นจุดเริ่มต้นของการทวงคืนอำนาจกลับสู่ประชาชน "อิติปิโส ภะคะวา ฤกษ์งามยามดี พระอาทิตย์ชัยศรี นะโม อันนี้หมายถึงเป็นวันดี ฤกษ์ดี เป็นวันอาทิตย์ ส่วนบทชุมนุมเทวดา เปลี่ยนจากธรรมสวนะกาโล ที่ปกติจะแปลว่านี่คือการเชิญเทวดามาฟังธรรม แต่เราเปลี่ยนเป็นชัยยะสวนะกาโล เราเชิญเทวดามาครั้งนี้เพื่อเป็นสักขีพยานในชัยชนะของประชาชน" ผู้ประกอบพิธีประวัติศาสตร์เมื่อวันที่ 20 ก.ย. บอกบีบีซีไทยอีกว่า ลักษณะของพิธีเป็นการผสมรวมความเชื่อ ทั้งพราหมณ์ พุทธ และผีเข้าด้วยกัน และเขาเชื่อว่า ภาคของพิธีกรรมตามความเชื่อ ไม่ว่าเป็นความเชื่อกระแสใดควรมีพื้นที่ที่เท่าเทียมแม้แต่ในพื้นที่การเรียกร้องประชาธิปไตย "มันคือการรวมเอาความเชื่อแบบไทย ๆ ทั้งหมดเอามาไว้ด้วยกัน แม้ไม่ใช่พิธีหลวง แต่นี่ก็คือพิธีราษฎร์" สมาชิกกลุ่มขอนแก่นพอกันทีกล่าว ในพิธีสวดมนต์ไล่นายกรัฐมนตรีที่การชุมนุมใน จ.ขอนแก่น ที่อนุสาวรีย์ประชาธิปไตยขอนแก่น ใกล้ศาลหลักเมือง เมื่อวันที่ 20 ส.ค. อรรถพลเป็นผู้นำประกอบพิธีสวดมนต์ไล่ พล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา ออกจากการเป็นนายกรัฐมนตรี กิจกรรมในแต่ละช่วงสอดแทรกนัยทางการเมือง อย่างการจุดธุป 112 ดอก เสียดสีการที่รัฐใช้กฎหมายอาญา มาตรา 112 ดำเนินคดีกับผู้เห็นต่าง การ "เปิดบูชากุมารทองน้องป้อม" รุ่นมหาบารมี การพนมมือหนึ่งข้างที่ชูนิ้วออกมาเพียง 3 นิ้ว และอัญเชิญเทวดามาอำนวยพรแก่ให้ประชาชนเรียกร้องประชาธิปไตยได้สำเร็จ "เราไม่ได้ปฏิเสธความเชื่อแต่เราจะจัดที่จัดทางสำหรับความเชื่อ สำหรับพิธีกรรมสำหรับประเพณี ให้อยู่กับประชาชนเรื่อย ๆ เพราะว่าวัฒนธรรมประเพณีมันเป็นพลวัตร มันคือการเปลี่ยนแปลง เรื่องพวกนี้ถูกดัดแปลงให้เข้ากับยุคสมัยหรือเหตุการณ์หรือแม้แต่คำพูดที่ต้องการจะสื่อสาร" สำหรับ "หมุดคณะราษฎร 2563" ทำมาจากทองเหลือง 100% มีเส้นผ่านศูนย์กลาง 11.6 นิ้ว ซึ่งเป็นสัญลักษณ์ของมาตรา 116 ของกฎหมายอาญาที่มักนำมาใช้ดำเนินคดีประชาชน และหนา 2.563 นิ้ว ตรงกับตัวเลขปี พ.ศ. 2563 บนหมุดมีลวดลายเป็นรูปชูสามนิ้ว จารึกข้อความว่า "ณ ที่นี้ผองราษฎรได้แสดงเจตนารมณ์ ประเทศนี้เป็นของราษฎร ไม่ใช่สมบัติของกษัตริย์ตามที่เขาหลอกลวง"