เลือกตั้ง 2562 : มติเอกฉันท์ผู้ตรวจฯ ส่งศาลรัฐธรรมนูญตีความสูตรคำนวณ ส.ส. ปาร์ตี้ลิสต์
ผู้ตรวจการแผ่นดินมีมติ "เอกฉันท์" ส่งเรื่องให้ศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัย กรณีพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญ (พ.ร.ป.) ว่าด้วยการเลือกตั้ง ส.ส. มาตรา 128 มีปัญหาเกี่ยวกับความชอบด้วยรัฐธรรมนูญ มาตรา 91 หรือไม่
พล.อ. วิทวัส รชตะนันทน์ ประธานผู้ตรวจการแผ่นดิน, นายบูรณ์ ฐาปนดุลย์ ผู้ตรวจการแผ่นดิน, นายสมศักดิ์ สุวรรณสุจริต ผู้ตรวจการแผ่นดิน และนายรักษเกชา แฉ่ฉาย เลขาธิการสำนักงานผู้ตรวจฯ ถกนัดพิเศษวันนี้ (26 เม.ย.) ผู้ตรวจการฯ พิจารณาแล้วเห็นว่า วิธีการคำนวณหาจำนวน ส.ส. แบบบัญชีรายชื่อ (ปาร์ตี้ลิสต์) ตาม พ.ร.ป. ว่าด้วยการเลือกตั้ง ส.ส. มาตรา 128 ได้เพิ่มข้อความต่าง ๆ ทำให้การคำนวณผลลัพธ์เพื่อหา ส.ส. แบบบัญชีรายชื่อตามเจตนารมณ์ของรัฐธรรมนูญ มาตรา 91 มีปัญหา นายรักษเกชา แฉ่ฉาย เลขาธิการสำนักงานผู้ตรวจการแผ่นดิน แถลงว่า มาตรา 128 ได้เพิ่มหลักเกณฑ์ "มากกว่า" และ "ต่างไปจากที่รัฐธรรมนูญกำหนดไว้" ทั้งนี้อนุมาตราที่เพิ่มมา ได้แก่ (4) (6) (7) ในขณะที่รัฐธรรมนูญกำหนดให้คำนวณหาจำนวน "ส.ส. พึงมี" แต่มาตรา 128 ไปเพิ่มเป็น "ส.ส. พึงมีเบื้องต้น" เป็นเหตุให้การคำนวณหา ส.ส. แบบบัญชีรายชื่อ ได้ผลลัพธ์ไม่เป็นตามหลักเกณฑ์ที่กำหนดไว้ในรัฐธรรมนูญ มาตรา 91 "จึงมีปัญหาเกี่ยวกับความชอบด้วยรัฐธรรมนูญ มาตรา 91 ให้ส่งเรื่องให้ศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัยต่อไป" มติที่ออกมาเกิดขึ้นในการประชุมวาระพิเศษช่วงเช้าวันนี้ (26 เม.ย.) ของผู้ตรวจฯ ทั้ง 3 คน เพื่อพิจารณาคำร้องของนายเรืองไกร ลีกิจวัฒนะ อดีตผู้สมัคร ส.ส. แบบบัญชีรายชื่อ พรรคไทยรักษาชาติ (ทษช.) และนายวิรัตน์ กัลยาศิริ อดีตผู้สมัคร ส.ส. สงขลา พรรคประชาธิปัตย์ (ปชป.) ที่ขอให้ส่งศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัยว่าวิธีการคำนวณหาจำนวน ส.ส. แบบบัญชีรายชื่อ ตามพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญ (พ.ร.ป.) ว่าด้วยการเลือกตั้ง ส.ส. มาตรา 128 มีปัญหาความชอบด้วยรัฐธรรมนูญ มาตรา 91 หรือไม่ หนึ่งในประเด็นที่ยังถกเถียงกันอย่างกว้างขวางในหมู่ "นักคณิตศาสตร์การเมือง" คือจะอนุญาตให้พรรคที่ได้รับคะแนนมหาชน (ป๊อปปูลาร์โหวต) ไม่ถึงเกณฑ์ขั้นต่ำในการมี "ส.ส. พึงมีได้" (ราว 7.1 หมื่นคะแนน/1 ส.ส.) มีที่นั่งในสภาฯ หรือไม่ ขณะที่คณะกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.) ได้ส่งคำชี้แจงไปยังผู้ตรวจฯ เมื่อ 25 เม.ย. ที่ผ่านมา คะแนนมหาชนของพรรคต่าง ๆ ตามที่ กกต. แถลง 28 มี.ค. แต่ขณะนี้มีความเปลี่ยนแปลงเพราะมีคำสั่งนับคะแนนใหม่และจัดการเลือกตั้งใหม่ในบางหน่วยเลือกตั้ง ก่อนหน้านี้เมื่อ 24 เม.ย. ศาลรัฐธรรมนูญเพิ่งมีมติเอกฉันท์ไม่รับคำร้องในกรณีเดียวกันนี้ของ กกต. ไว้พิจารณา เนื่องจากเห็นว่า "กกต. ไม่สามารถยื่นคำร้องโดยตรงต่อศาลรัฐธรรมนูญได้" และมีมติเสียงข้างมาก 7 ต่อ 2 ไม่รับวินิจฉัยสูตรคำนวน ส.ส. แบบบัญชีรายชื่อ เพราะเห็นว่าเป็นหน้าที่ของ กกต. ในการต้องไปทำหน้าที่ พล.อ. วิทวัส รชตะนันทน์ ประธานผู้ตรวจการแผ่นดิน กล่าวแสดงความมั่นใจว่า ผู้ตรวจฯ มีอำนาจส่งคำร้องไปยังศาลรัฐธรรมนูญให้วินิจฉัย จากนั้นขึ้นอยู่กับดุลพินิจของศาลว่าจะรับคำร้องไว้พิจารณาหรือไม่ นายรักษเกชา กล่าวว่า ผู้ตรวจฯ จะยื่นคำร้องต่อศาลรัฐธรรมนูญภายในวันนี้ (26 เม.ย.) ส่วน กกต. ต้องรอความชัดเจนจากศาลรัฐธรรมนูญก่อนคำนวณหาจำนวน ส.ส. แบบบัญชีรายชื่อหรือไม่ และต้องใช้สูตรใดคำนวณ ระหว่าง พ.ร.ป. ว่าด้วยการเลือกตั้ง ส.ส. มาตรา 128 กับรัฐธรรมนูญ มาตรา 91 นั้น เลขาธิการสำนักงานผู้ตรวจฯ ไม่ขอให้ความเห็น เพราะ "ผู้ตรวจฯ พิจารณาประเด็นข้อกฎหมายเป็นหลัก ส่วนวิธีทำคำนวณถือเป็นหน้าที่ของ กกต." นอกจากนี้เขายังปฏิเสธจะตอบคำถามที่ว่าการส่งเรื่องให้ศาลรัฐธรรมนูญตีความซ้ำ จะส่งผลกระทบต่อการประกาศผลการเลือกตั้ง ส.ส. ภายในวันที่ 9 พ.ค. หรือไม่ เพราะทุกอย่างขึ้นอยู่กับดุลพินิจของ กกต. และผลการตัดสินหรือมติของผู้ตรวจฯ ไม่ได้มีผลผูกพันทุกองค์กร ตัวแทน 21 พรรคการเมืองที่เรียกตัวเองว่า "กลุ่มสามัคคีสร้างชาติ" ร่วมกันแสดงสัญลักษณ์ ให้กำลังใจการปฏิบัติหน้าที่ศาลรัฐธรรมนูญ ก่อนมีมติไม่รับตีความสูตร ส.ส. ปาร์ตี้ลิสต์ เมื่อ 24 เม.ย. ส่วนคำร้องที่ขอให้ผู้ตรวจฯ วินิจฉัยการขัดแย้งกันเองของรัฐธรรมนูญ มาตรา 91 ในการคำนวณหา ส.ส. แบบบัญชีรายชื่อ นั้น ผู้ตรวจฯ มีมติ "ยกคำร้อง" เพราะเห็นว่าไม่มีอำนาจที่จะวินิจฉัยการขัดกันของบทบัญญัติรัฐธรรมนูญได้ นอกจากนี้ผู้ตรวจฯ ยัง "ไม่รับพิจารณา" คำร้องของนายเรืองไกรที่ขอให้วินิจฉัยและส่งศาลปกครอง หรือศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัยว่าการเลือกตั้งเมื่อ 24 มี.ค. 2562 เป็นโมฆะหรือไม่ โดยนายรักษ์เกชาอธิบายว่าไม่ใช่หน้าที่ของผู้ตรวจฯ ในการพิจารณาเรื่องนี้ แต่ได้พิจารณาประเด็นต่าง ๆ 4-5 ประเด็นตามคำร้องของนายเรืองไกร ในจำนวนนี้คือการไม่นำบัตรเลือกตั้งนอกราชอาณาจักรจากประเทศนิวซีแลนด์มานับคะแนน ซึ่งผู้ตรวจฯ มีข้อสรุปว่า "ไม่เป็นปัญหา ก็ยุติเรื่อง ไม่ส่งต่อไปที่ไหน ก็จะแจ้ง กกต. และตอบผู้ร้องต่อไป"