ธนาธร จึงรุ่งเรืองกิจ: เปิดคำวินิจฉัย-คำโต้แย้งธนาธร หลังศาลรัฐธรรมนูญให้พ้น สภาพ ส.ส.
ศาลรัฐธรรมนูญมีมติ 7 ต่อ 2 ว่านายธนาธร จึงรุ่งเรืองกิจ ส.ส.บัญชีรายชื่อ พรรคอนาคตใหม่ (อนค.) เป็นผู้ถือหุ้นบริษัท วี-ลัค มีเดีย จำกัด ซึ่งประกอบกิจการสื่อมวลชนอยู่เมื่อ 6 ก.พ. 2562 ซึ่งเป็นวันที่ อนค. ส่งบัญชีรายชื่อผู้สมัคร ส.ส.บัญชีรายชื่อ ทำให้สมาชิกภาพ ส.ส. สิ้นสุดลงตั้งแต่ 23 พ.ค. 2562
เดินทางมาถึงศาลรัฐธรรมนูญ เมื่อเวลา 14.28 น. ตุลาการศาลรัฐธรรมนูญ ที่มีนายนุรักษ์ มาประณีต เป็นประธาน ออกนั่งบัลลังก์เพื่ออ่านคำวินิจฉัย เรื่องคณะกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.) ขอให้วินิจฉัยตามรัฐธรรมนูญ มาตรา 82 ว่าสมาชิกภาพ ส.ส. ของนายธนาธร สิ้นสุดลงตามรัฐธรรมนูญ มาตรา 101 (6) ประกอบมาตรา 98 (3) หรือไม่ โดยใช้เวลา 42 นาที นายนุรักษ์ มาประณีต ประธานศาลรัฐธรรมนูญ มอบหมายให้นายปัญญา อุดชาชน และนายวรวิทย์ กังศศิเทียม ตุลาการศาลรัฐธรรมนูญ เป็นผู้อ่านคำวินิจฉัย โดยให้สมาชิกภาพ ส.ส. ของนายธนาธรสิ้นสุดลง เนื่องจากเห็นว่าพยานหลักฐานที่ฝ่ายนายธนาธรหยิบมาโต้แย้งมี "ข้อพิรุธที่น่าสงสัยหลายประการ" "ประกอบกับพฤติการณ์ทั้งปวงแห่งคดี ฟังได้ว่าผู้ถูกร้อง (นายธนาธร) เป็นผู้ถือหุ้นในบริษัท วี-ลัค มีเดีย ซึ่งประกอบกิจการสื่อมวลชนอยู่ในวันที่ 6 ก.พ. 2562 ซึ่งเป็นวันที่ อนค. ยื่นบัญชีรายชื่อผู้สมัคร ส.ส.บัญชีรายชื่อ ต่อผู้ร้อง (กกต.) อันเป็นลักษณะต้องห้ามไม่ให้ผู้ถูกร้องใช้สิทธิรับสมัครรับเลือกตั้งเป็น ส.ส. ตามรัฐธรรมนูญ มาตรา 98 (3) ทำให้สมาชิกภาพ ส.ส. ของผู้ถูกร้องสิ้นสุดลงตามรัฐธรรมนูญ มาตรา 101 (6) ประกอบมาตรา 98" นายวรวิทย์กล่าว ก่อนฟังคำตัดสิน ศาลรัฐธรรมนูญรับคำร้องคดีนี้ไว้พิจารณาเมื่อ 23 พ.ค. และมีคำสั่งให้นายธนาธรยุติการปฏิบัติหน้าที่ชั่วคราวจนกว่าจะมีคำวินิจฉัย ตามรัฐธรรมนูญมาตรา 82 กำหนดว่า กรณีที่ศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัยว่าสมาชิกภาพของ ส.ส. สิ้นสุดลง ให้ผู้นั้นพ้นตำแหน่งนับแต่วันที่ศาลสั่งให้หยุดปฏิบัติหน้าที่ จึงถือว่าวันที่ 23 พ.ค. เป็นวันที่สมาชิกภาพของนายธนาธรสิ้นสุดลง นั่นเท่ากับว่านายธนาธรเป็น "ผู้แทนฯ เต็มขั้น" เพียง 60 วัน หรือตั้งแต่ 24 มี.ค. ซึ่งเป็นวันเลือกตั้ง ถึง 22 พ.ค. ซึ่งเป็นวันก่อนศาลสั่งให้นายธนาธรพ้นจากสมาชิกภาพ รัฐธรรมนูญ มาตรา 100 ระบุว่า "สมาชิกภาพ ส.ส. เริ่มตั้งแต่วันเลือกตั้ง" บีบีซีไทยสรุปสาระสำคัญคำวินิจฉัยของศาลรัฐธรรมนูญ ข้อต่อสู้-ข้อโต้แย้งใดของฝ่ายนายธนาธรที่ "ฟังไม่ขึ้น" และนำมาสู่คำสั่งให้เขาพ้นจากสมาชิกภาพของ ส.ส. ขณะฟังคำตัดสิน ธนาธร : กระบวนการไต่สวนและยื่นคำร้องต่อศาลรัฐธรรมนูญไม่ชอบด้วยรัฐธรรมนูญและกฎหมาย ศาลรัฐธรรมนูญ : รัฐธรรมนูญ มาตรา 82 วรรคสี่ บัญญัติให้ กกต. มีอำนาจหน้าที่ยื่นคำร้องต่อศาลรัฐธรรมนูญในกรณีที่เห็นว่าสมาชิกภาพ ส.ส. มีเหตุสิ้นสุดลงตามมาตรา 82 วรรคหนึ่ง ซึ่ง กกต. มีมติเรื่องนี้เมื่อ 14 พ.ค. 2562 และได้ยื่นคำร้องต่อศาลรัฐธรรมนูญวันที่ 16 พ.ค. 2562 ถูกต้องตามหลักเกณฑ์วิธีการที่บัญญัติไว้ "การยื่นคำร้องจึงชอบด้วยรัฐธรรมนูญแล้ว" ธนาธร : บริษัท วี-ลัคฯ มิได้ประกอบกิจการหนังสือพิมพ์หรือสื่อมวลชนแล้ว ศาลรัฐธรรมนูญ : ได้ยกนิยามความหมายของคำว่า "หนังสือพิมพ์" ตาม พ.ร.บ. จดแจ้งการพิมพ์ พ.ศ. 2550 มาตรา 4 ขึ้นมาอธิบาย และในการจดแจ้งการพิมพ์และยกเลิกกิจการก็ต้องแจ้งเจ้าพนักงานตามมาตรา 11 และ 18 ขณะที่ข้อเท็จจริงปรากฏในสำนวนว่าบริษัท วี-ลัคฯ จดทะเบียนเป็นนิติบุคคลเมื่อ 10 ม.ค. 2551 และแจ้งวัตถุประสงค์ข้อ 23 ไว้ว่ารับพิมพ์หนังสือพิมพ์จำหน่าย ข้อ 25 ระบุว่ารับโฆษณาทุกอย่าง นอกจากนี้แบบนำส่งงบการเงินที่บริษัท วี-ลัคฯ ยื่นต่อกรมพัฒนาธุรกิจการค้า กระทรวงพาณิชย์ ในรอบปีบัญชีสิ้นสุดปี 2559, 2560, 2561 ก็ระบุว่าบริษัทมีรายได้จากการโฆษณา ประกอบกับไม่ปรากฏหลักฐานว่าบริษัท วี-ลัคฯ ได้จดแจ้งยกเลิกเป็นผู้พิมพ์ ผู้โฆษณา บรรณาธิการ หรือเจ้าของกิจการตาม พ.ร.บ. จดแจ้งการพิมพ์ ก่อนวันที่ 6 ก.พ. 2562 ซึ่งเป็นวันที่ อนค. ได้จัดส่งบัญชีรายชื่อผู้สมัคร ส.ส.บัญชีรายชื่อ ต่อ กกต. "แม้ผู้ร้องอ้างว่าได้ปิดกิจการ โดยยุติการผลิตนิตยสาร โดยเลิกจ้างพนักงานตั้งแต่ 26 พ.ย. 2561 เป็นต้นมา รวมทั้งแจ้งการเปลี่ยนแปลงข้อเท็จจริงของนายจ้างต่อประกันสังคม หยุดดำเนินกิจการเมื่อวันที่ 31 ม.ค. 2562 ก็ตาม แต่ตราบใดที่ยังไม่แจ้งยกเลิก บริษัท วี-ลัคฯ ยังสามารถประกอบกิจการเมื่อใดก็ได้ ดังนั้นบริษัท วี-ลัคฯ จึงยังเป็นบริษัทที่ประกอบกิจการสื่อมวลชนในวันที่ อนค. ได้จัดส่งบัญชีรายชื่อผู้สมัครส.ส. แบบบัญชีรายชื่อ โดยมีชื่อผู้ถูกร้อง (นายธนาธร) ในลำดับที่ 1" ตุลาการอ่านคำวินิจฉัยศาลรัฐธรรมนญ ประชาชนที่มาเฝ้าติดตาม ธนาธร : ในวันสมัคร ส.ส. แบบบัญชีรายชื่อ ไม่ได้ถือหุ้นในบริษัท วี-ลัคฯ แล้ว เพราะได้โอนหุ้นทั้งหมดให้แก่นางสมพร จึงรุ่งเรืองกิจ มารดา ตั้งแต่ 8 ม.ค. ศาลรัฐธรรมนูญ : พยานหลักฐานที่ได้จากการไต่สวน ได้แก่ สมุดทะเบียนผู้ถือหุ้น และสำเนาบัญชีรายชื่อผู้ถือหุ้น (แบบ บอจ.5) ซึ่งบริษัท วี-ลัคฯ ได้ยื่นต่อนายทะเบียนหุ้นส่วนบริษัทกรุงเทพมหานคร กรมพัฒนาธุรกิจการค้า ปรากฎว่าผู้ถูกร้องถือหุ้นบริษัทนี้จำนวน 675,000 หุ้น ตั้งแต่ 12 ม.ค. 2558 กระทั่งวันที่ 21 มี.ค. 2562 จึงปรากฏชื่อนางสมพรเป็นผู้ถือหุ้นดังกล่าวในแบบ บอจ.5 นายธนาธรแก้ข้อกล่าวหาว่าได้โอนหุ้นให้มารดาตั้งแต่วันที่ 8 ม.ค. 2562 และมีการจ่ายค่าตอบแทนในการโอนหุ้นเป็นเงิน 6,750,000 บาทผ่านเช็คธนาคารกรุงศรีอยุธยา ต่อมามารดาได้โอนหุ้นจำนวนดังกล่าวให้นายทวี จรุงสถิตพงษ์ เมื่อ 14 ม.ค. 2562 ก่อนที่หลานชายรายนี้จะโอนหุ้นคืนนางสมพร วันที่ 21 มี.ค. 2562 โดยไม่มีค่าตอบแทนในการโอน ทุกครั้งที่มีการเปลี่ยนแปลงหุ้น บริษัท วี-ลัคฯ จะแจ้งต่อนายทะเบียนหุ้นส่วนบริษัทกรุงเทพมหานคร กรมพัฒนาธุรกิจการค้า โดยเร็ว แต่กรณีวันที่ 8 ม.ค. กลับไม่ปรากฎการส่งสำเนาแบบ บอจ. 5 ที่มีการเปลี่ยนแปลงแต่อย่างใด "จึงเป็นความผิดปกติจากที่เคยปฏิบัติมา ทั้งที่การโอนหุ้นมีความสำคัญต่อการเข้าดำรงตำแหน่งทางการเมืองของผู้ถูกร้องอย่างยิ่ง เพราะถ้าไม่ได้โอนก่อนวันสมัครรับเลือกตั้ง ย่อมทำให้ผู้ถูกร้องมีลักษณะต้องห้ามตามรัฐธรรมนูญ" ส่วนที่นายธนาธรโต้แย้งว่าบริษัทปิดกิจการแล้วจึงไม่มีนักบัญชี อีกทั้งโอนหุ้นในวันที่ 8 ม.ค. ก็เป็นการโอนหุ้นภายในครอบครัว ก็ขัดแย้งกับคำเบิกความของ น.ส. ลาวัลย์ จันทร์เกษม เจ้าหน้าที่แจ้งแบบ บอจ.5 ที่บอกว่า "สามารถทำได้ถ้ามีคำสั่งให้ทำ" อีกทั้งการดำเนินการก็ไม่ยุ่งยาก เพราะบริษัท วี-ลัคฯ ใช้วิธีส่งสำเนาแบบ บอจ.5 ผ่านอิเล็กทรอนิกส์มาตลอด เช่นเดียวกับการใช้เวลาถึง 128 วัน ในการนำเช็คชำระราคาหุ้นที่ได้เมื่อ 8 ม.ค. ไปเรียกเก็บเงินเข้าบัญชี แม้นายธนาธรอ้างว่ามีการขึ้นเงินล่าช้าเป็นประจำ แต่จากการตรวจสอบย้อนหลัง 3 ปี ตั้งแต่ 2560-2562 พบว่า การเรียกเก็บเงินตามเช็คจำนวน 2 ล้านบาทขึ้นไป ใช้เวลา 42-45 วันนับจากวันที่ที่ลงในเช็ค ส่วนที่นางรวิพรรณเบิกความว่าช่วงนั้นไม่สะดวกจะนำเช็คไปเรียกเก็บเงิน เนื่องจากต้องดูแลบุตรที่เป็นทารกและเป็นเช็คที่มีความน่าเชื่อถือ ศาลเห็นว่าเช็คดังกล่าวเป็นชื่อนายธนาธรเป็นผู้รับเงิน หากต้องการไปขึ้นเงินสามารถทำหนังสือมอบอำนาจให้บุคคลใดไปดำเนินการแทนก็ได้ นางรวิพรรณจึงไม่ต้องดำเนินการด้วยตนเองและไม่ต้องรอเวลาถึง 4 เดือนเศษ ส่วนกรณีการโอนหุ้นไปมาระหว่างนางสมพร หลานชาย และโอนกลับมาที่นางสมพรอีกครั้ง ศาลชี้ว่า "การโอนหุ้นให้และการโอนหุ้นคืนไม่มีค่าตอบแทน โดยอ้างความสัมพันธ์ในทางเครือญาติ ซึ่งย้อนแย้งและแตกต่างจากการโอนหุ้นระหว่างนางสมพรกับผู้ถูกร้อง ซึ่งมีความสัมพันธ์เป็นมารดากับบุตร กลับมีค่าตอบแทน" แม้นางสมพรเบิกความว่าต้องการให้หลานชายมาแก้ปัญหา หรือฟื้นฟูกิจการบริษัท วี-ลัค ก็ตาม แต่การโอนหุ้นให้แก่กันโดยไม่มีค่าตอบแทน ย่อมทำให้ไม่สามารถตรวจสอบได้ว่ามีการโอนหุ้นจริงหรือไม่ คงมีเพียงตราสารโอนหุ้น สมุดทะเบียน และใบหุ้น ซึ่งเป็นเอกสารที่บริษัทสามารถจัดทำขึ้นเองได้ในภายหลัง ประกอบกับการที่หลานชายได้โอนหุ้นกลับไปให้มารดานายธนาธรภายในเวลา 2 เดือนเศษ "ข้อเท็จจริงส่วนนี้ขัดกับปกติวิสัยของนักลงทุนทั่วไปที่มีความประสงค์จะฟื้นฟูบริษัทซึ่งต้องใช้เวลาศึกษาพอสมควร ทำตามแผนฟื้นฟูทางธุรกิจที่ศึกษาไว้ก่อน กับเมื่อพิจารณาจำนวนเงินที่ต้องลงทุนเพิ่ม หากเทียบกับฐานะทางเศรษฐกิจที่นางสมพรมีเห็นว่าเป็นเงินจำนวนเงินเพียงเล็กน้อย" ตุลาการศาลรัฐธรรมนูญระบุ ศาลรัฐธรรมนูญเห็นว่า บุคคลที่นายธนาธรอ้างเป็นกลุ่มเดียวกัน และพยานหลักฐานที่อ้างก็เป็นเอกสารที่บริษัท วี-ลัคฯ จัดทำและเก็บรักษาไว้ "เป็นการกล่าวอ้างเพียงเพื่อให้เจือสมกับสำเนาแบบ บอจ. 5" ส่วนที่นายธนาธรระบุว่า เดินทางกลับจาก จ.บุรีรัมย์ กลับบ้านที่ กทม. เพื่อโอนหุ้น แม้ฟังได้ว่าผู้ถูกร้องเดินทางกลับจริง แต่ข้อเท็จจริงฟังได้เพียงว่าผู้ถูกร้องอยู่ใน กทม. แต่ไม่ได้หมายความว่ามีการโอนหุ้นในวันดังกล่าวจริง" และต้องพิจารณาพยานหลักฐานอื่น ๆ ประกอบพฤติการณ์แห่งคดี ซึ่งศาลเห็นว่ามี "ข้อพิรุธที่น่าสงสัยหลายประการ" ธนาธรโต้นอกศาล ให้น้ำหนัก "ข้อสันนิษฐานมากกว่าข้อเท็จจริง" ภายหลังศาลอ่านคำวินิจฉัยเสร็จสิ้น นายธนาธรให้สัมภาษณ์ว่า เหตุผลที่ศาลยกขึ้นมาวินิจฉัยให้สมาชิกภาพ ส.ส. ของเขาสิ้นสุดลง "ล้วนเป็นข้อสันนิษฐาน ไม่มีข้อเท็จจริงที่เป็นวิทยาศาสตร์มาหักล้างเอกสารหลักฐานที่เรานำเสนอ ศาลให้น้ำหนักกับข้อสันนิษฐานมากกว่าข้อเท็จจริง" ก่อนจะชี้แจงนอกศาลเป็นรายประเด็น เขาให้ความเห็นว่า ศาลได้พูดถึงเจตนารมณ์รัฐธรรมนูญ มาตรา 98 (3) ที่ไม่ให้นักการเมืองให้คุณกับตัวเอง ให้โทษกับผู้อื่น แต่ศาลไม่ได้พูดเลยว่าเขาหรือบริษัท วี-ลัคฯ กระทำผิดเจตนารมณ์รัฐธรรมนูญอย่างไร ส่วนคำวินิจฉัยในประเด็นที่ว่าบริษัท วี-ลัคฯ ไม่ได้แจ้งยกเลิก และกลับมาเป็นสื่ออีกครั้งเมื่อใดก็ได้ เขาชี้ว่าประเด็นนี้ศาลยอมรับแล้วว่าไม่มีรายได้ ไม่มีบุคลากรบริษัท จึงเห็นว่าศาลควรวินิจฉัยก็ต่อเมื่อบริษัท วี-ลัคฯ มีการดำเนินการในกิจการสื่ออีกครั้ง "ถ้า วี-ลัคฯ เป็นบริษัทสื่อจริงแล้วกลับมาทำอีกครั้ง ค่อยไปตัดสินตอนนั้น ทำไมถึงมาตัดสินตอนนี้ ทั้ง ๆ ที่ศาลยอมรับว่าบริษัทไม่มีรายได้ และปิดตัวลงตั้งแต่ 26 พ.ย. 2561" กรณีใช้เวลากว่า 4 เดือนในการขึ้นเช็คชำระราคาหุ้นที่ได้จากมารดา เมื่อวันที่ 8 ม.ค. และสามารถมอบอำนาจให้ผู้อื่นไปขึ้นเช็คได้ ไม่จำเป็นต้องเป็นนางรวิพรรณ ภรรยา นายธนาธรชี้แจงว่า เรื่องนี้เป็นธรรมเนียมปฏิบัติในครอบครัวที่ให้ภรรยาเป็นผู้ดำเนินการคนเดียวเท่านั้น นอกจากนี้เช็คตัวจริง ยังมีการยื่นเป็นพยานหลักฐานให้กับ กกต. เมื่อ 30 เม.ย. ที่ผ่านมา และได้มีการทำสำเนาเป็นเอกสารแนบประกอบพยานหลักฐานที่ยื่นในคดี "คุณรวิพรรณ พอรู้ว่าเกิดเป็นคดีความ ก็ไม่กล้าไปขึ้นเช็ค ก็เก็บเช็คไว้ วันที่ 30 เม.ย. ที่ผมไปให้การกับ กกต. ได้มีการยื่นเช็คนี้ให้เจ้าหน้าที่ กกต. ดูด้วย" นายธนาธรยังกล่าวถึงคำวินิจฉัยของศาลช่วงหนึ่ง ที่ระบุถึง "ข้อพิรุธที่น่าสงสัยหลายประการ" โดยเกี่ยวกับการโอนหุ้นไปมาระหว่างนางสมพรกับหลานชาย ก่อนปิดกิจการบริษัท วี-ลัคฯ ว่า ไม่เกี่ยวข้องกับการโอนหุ้นระหว่างเขาและนางสมพร เมื่อวันที่ 8 ม.ค. ซึ่งเป็นการโอนหุ้นที่สมบูรณ์ เขายังกล่าวว่า การลงทุนเป็นเรื่องของรสนิยมของบุคคล และการแบกรับความเสี่ยง การขาดทุน และความผันผวนของตลาดแตกต่างกันไป ดังนั้นการที่ศาลใช้มาตรฐานตัดสินว่านางสมพร มารดา ควรจะลงทุนในโครงการใดนั้นเป็นเรื่องที่ผิดฝาผิดตัว "ผู้พิพากษาไม่เคยมีใครเป็นนักธุรกิจ ไม่เคยมีใครเป็นนักลงทุนมาก่อน จะใช้มาตรฐานของศาลมาตัดสินว่าโครงการไหนน่าลงทุน โครงการไหนไม่น่าลงทุน ไม่น่าจะถูกต้อง ความเป็นจริง บุคคลทุกบุคคลมีรสนิยมในการลงทุนต่างกัน มีความรักความชอบในความเสี่ยงต่างกัน แบกรับความเสี่ยง การขาดทุน ความผันผวนของตลาดต่างกัน ให้ผู้เชี่ยวชาญ 100 คนตัดสินใจการลงทุนย่อมต่างกัน"