'ห้ามนำเข้า': สหรัฐฯ 'แบนน้ำปลาไทย 4 ยี่ห้อ' จริงหรือ?
สื่อไทยหลายแห่งรายงานว่า สหรัฐฯ 'สั่งแบนน้ำปลาจากประเทศไทย' และบางสื่อยังได้อ้างว่าเป็นเพราะเหตุผลด้าน 'ความปลอดภัยของน้ำปลา' ด้านสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยาของไทยยืนยันกระบวนการผลิตน้ำปลาไทยเป็นไปตามมาตรฐาน
เรื่องนี้ทางบีบีซีไทยได้ตรวจสอบเว็บไซต์ขององค์การอาหารและยาของสหรัฐฯ (U.S. Food and Drug Administration--FDA) พบว่า ได้มีการเผยแพร่บัญชีแจ้งเตือนสินค้าที่ถูกกักกันการนำเข้า หมายเลขการแจ้งเตือน 16-120 เมื่อวันที่ 16 ต.ค. 2018 โดยในบัญชีแจ้งเตือนฯ ดังกล่าวเป็นการแจ้งเตือนสินค้านำเข้าประเภทปลาและผลิตภัณฑ์ที่ทำจากปลา ในส่วนผลิตภัณฑ์ที่มาจากประเทศไทยที่ถูกขึ้นบัญชีการแจ้งเตือนหมายเลข 16-120 มาจาก 11 บริษัท รวมถึง 4 บริษัทที่ส่งออกน้ำปลา โดยบริษัทโรงงานน้ำปลาไทย (ตราปลาหมึก) จำกัด เป็นบริษัทล่าสุดที่ถูกขึ้นบัญชีการแจ้งเตือนเมื่อวัน 3 พ.ค. 2018 โดยในหมายเหตุระบุว่า "ละเมิด HACCP" ส่วนการขึ้นบัญชีแจ้งเตือนฯ บริษัทที่ส่งออกน้ำปลารายอื่น ๆ เกิดขึ้นนานหลายปีแล้ว เช่น บริษัท ทั่งซังฮะ จำกัด ซึ่งผลิตน้ำปลาตราทิพรส เมื่อวันที่ 20 พ.ค. 2014, บริษัท ทั่งง่วนฮะ จำกัด เมื่อวันที่ 21 เม.ย. 2014, บริษัท ไซ่ง่อน อินเตอร์เนชั่นแนล (2004) เมื่อวันที่ 13 มี.ค. 2009 เป็นต้น นายอดุลย์ โชตินิสากรณ์ อธิบดีกรมการค้าต่างประเทศ เปิดเผยถึงกรณีนี้กับไทยรัฐว่า ตามระเบียบข้อ 21 CFR PART 123 ของสหรัฐฯ ที่มีผลบังคับใช้เมื่อวันที่ 18 ธ.ค. 1997 กำหนดให้ผลิตภัณฑ์ปลาและการประมงทุกอย่าง ทั้งที่มีแหล่งกำเนิดในต่างประเทศหรือในสหรัฐฯ ต้องได้รับการจัดเตรียม บรรจุ และเก็บรักษาให้เป็นไปตามข้อกำหนด HACCP หากผู้ผลิตรายใดไม่ปฏิบัติตาม อาจถูกกักกันการนำเข้าโดยไม่ต้องมีการตรวจตัวสินค้า จนกว่าจะมีหลักฐานแสดงให้เห็นว่า ได้ดำเนินการตามข้อแนะนำของการแจ้งเตือนดังกล่าวแล้ว "น้ำปลาที่ถูกแจ้งเตือนจาก USFDA ถูกกักกัน ไม่สามารถนำเข้าได้ในเป็นการชั่วคราว จนกว่าจะมีการนำเอกสารชี้แจงให้เห็นถึงกระบวนการผลิตที่ปลอดภัยมาแสดงต่อ USFDA" นายอดุลย์กล่าวกับไทยรัฐ HACCP คืออะไร? HACCP ย่อมาจาก Hazard Analysis and Critical Control Point หรือแปลว่า การวิเคราะห์อันตรายและจุดวิกฤตที่ต้องควบคุม HACCP เป็นระบบที่ได้รับการยอมรับในระดับสากลว่า ช่วยลดความเสี่ยงของอันตรายจากกระบวนการผลิตอาหาร ระบบ HACCP กำหนดให้ผู้ผลิตต้องควบคุมและระบุถึงอันตรายที่อาจเกิดขึ้นได้ในขั้นตอนต่าง ๆ ในกระบวนการผลิต รวมถึงอันตรายทางกายภาพ, อันตรายทางเคมี, อันตรายทางชีวภาพ ทุกบริษัทที่เกี่ยวข้องกับการผลิต, การแปรรูป หรือการจัดการกับผลิตภัณฑ์อาหาร สามารถใช้ระบบ HACCP เพื่อลดหรือกำจัดอันตรายในผลิตภัณฑ์ของตัวเองได้ HACCP มีหลักการสำคัญ 7 ข้อคือ 1. การวิเคราะห์อันตราย 2. การกำหนดจุดควบคุมวิกฤตในกระบวนการผลิต 3. การกำหนดค่าวิกฤตเพื่อเป็นเกณฑ์ในการควบคุมอันตราย 4. การกำหนดระบบตรวจติดตามเพื่อควบคุมจุดวิกฤตที่ต้องควบคุม 5. การกำหนดการแก้ไขข้อบกพร่อง 6. การจัดทำบันทึกและเก็บรักษาข้อมูลในกระบวนการผลิต 7. การกำหนดกระบวนการตรวจสอบระบบ HACCP หลังเกิดกระแสข่าวนี้ขึ้น ทางสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.) ได้จัดแถลงข่าวต่อสื่อมวลชนเมื่อวานนี้ (24 ต.ค.) โดย นพ. ธเรศ กรัษนัยรวิวงค์ เลขาธิการคณะกรรมการอาหารและยา กล่าวเกี่ยวกับกระบวนการผลิตน้ำปลาในประเทศไทยว่า อย. ได้กำกับดูแลการผลิตน้ำปลาที่ผลิตในประเทศไทยทั้งก่อนจำหน่ายและหลังจำหน่ายสู่ท้องตลาดอย่างเข้มงวด โดยสถานที่ผลิตต้องเป็นไปตามหลักเกณฑ์วิธีการที่ดีในการผลิตอาหาร (มาตรฐาน GMP ย่อมาจาก Good Manufacturing Practice) โรงงานน้ำปลาในเวียดนาม (แฟ้มภาพ) นอกจากนี้ระบุว่า เมื่อปี 2560 กระทรวงสาธารณสุขโดย อย. และกรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ ได้ตรวจสอบการปนเปื้อนของเชื้อแบคทีเรียคลอสตริเดียม โบทูลินัม (Clostridium botulinum) และสารพิษโบทูลินัม ในตัวอย่างน้ำปลา รวม 48 ตัวอย่าง ปรากฏว่าไม่พบในน้ำปลาทุกตัวอย่าง ด้าน นพ. พูลลาภ ฉันทวิจิตรวงศ์ รองเลขาธิการคณะกรรมการอาหารและยา กล่าวเพิ่มเติมถึงกรณีที่เกิดขึ้นในสหรัฐฯ ว่า เกี่ยวข้องกับการเตรียมหลักฐาน เพื่อให้เป็นไปตามข้อกำหนดของทางสหรัฐฯ ไม่ใช่ประเด็นการตรวจพบความไม่ปลอดภัยของน้ำปลาจากประเทศไทย น้ำปลาไทย 'ยังไม่ขาดตลาด' นายอดิเรก ดุลยไพบูลย์ เจ้าของร้านอาหารสตาร์ ออฟ สยาม ร้านอาหารไทยขนาด 250 ที่นั่ง ในนครชิคาโก รัฐอิลลินอยส์ กล่าวกับบีบีซีไทยว่า ทางร้านยังไม่เห็นปัญหาน้ำปลาไทยขาดตลาด ส่วนน้ำปลาทิพรสที่ปรากฏในข่าวนั้น ไม่มีวางจำหน่ายในสหรัฐฯ มาเป็นปีแล้ว แต่ก็ยังเห็นน้ำปลาไทยยี่ห้ออื่นวางขายอยู่ ทางร้านจึงเปลี่ยนไปใช้น้ำปลายี่ห้ออื่นแทน และหากเกิดเหตุการณ์น้ำปลาไทยขาดตลาดจริง ก็ยังมีน้ำปลาที่นำเข้ามาจากประเทศอื่นให้เลือกใช้ ทั้งจากเวียดนาม มาเลเซีย และจีน แต่ราคาอาจจะแพงขึ้น "ถ้ายังต้องใช้น้ำปลา ก็มีของเวียดนามตั้งเยอะแยะ ตั้งหลายแบรนด์ แต่ของเวียดนามแพงกว่าเท่าตัว สองเท่าตัวเลย" นายอดิเรก ซึ่งเปิดร้านอาหารนี้มาเกือบ 40 ปี กล่าวกับบีบีซีไทย ส่วนอาหารชนิดอื่นที่นายอดิเรกคาดว่า ถูกห้ามนำเข้ามาในสหรัฐฯ เพราะไม่มีขายในท้องตลาดมาเป็นเวลานานแล้ว ได้แก่ ปลาอินทรีย์ที่นำมาทำผัดคะน้าปลาเค็ม ปลาหมึกน้ำที่ใช้ใส่ในเย็นตาโฟ และใบมะกรูดสดแต่ใบมะกรูดแช่แข็งยังมีขายอยู่ นอกจากนี้ ผู้สื่อข่าวบีบีซีไทย ยังได้สอบถามไปยังร้านสามป้า ซึ่งเป็นร้านค้าปลีกสินค้าไทยในนครนิวยอร์ก ทางร้านระบุเกี่ยวกับน้ำปลาที่ปรากฏในรายงานข่าวว่า ได้รับแจ้งจากทางผู้นำเข้าสินค้าว่า ไม่สามารถนำเข้าสินค้าเข้ามาเพิ่มได้ แต่สินค้าที่อยู่ในท้องตลาดแล้วยังสามารถวางขายได้ตามปกติ ข้อมูลจากกระทรวงพาณิชย์ระบุว่าสหรัฐฯ เป็นตลาดส่งออกน้ำปลาใหญ่ที่สุดของไทย ในช่วงเดือนมกราคม - กันยายน ปีนี้ ไทยส่งออกน้ำปลาไปสหรัฐฯ เป็นมูลค่า 277. 10 ล้านบาท ขยายตัวจากปีก่อนหน้ามากกว่า 2% เล็กน้อย ขณะที่มูลค่าส่งออกรวมของน้ำปลาไทยอยู่ที่พันกว่าล้านบาท ซึ่งเป็นสัดส่วนที่น้อยเมื่อเทียบกับตลาดน้ำปลาในประเทศที่มีมูลค่าประมาณหมื่นล้านบาทต่อปี