โควิด-19 : มาลัยออนไลน์ แจ่วบอง กะหรี่ปั๊บ ส่วนหนึ่งของทางรอดของหมอลำอีสาน
"ยอมจำนนต่อโควิด" เป็นบทสรุปของ นกน้อย อุไรพร หัวหน้าคณะเสียงอิสาน ที่ต้องยุติตารางงานการจัดแสดงหมอลำของฤดูกาลนี้ทั้งหมดอย่างไม่มีกำหนดหลังจากคณะรัฐมนตรีมีมติให้ประชาชน "อยู่บ้าน หยุดเชื้อ เพื่อชาติ" มาตั้งแต่ มี.ค. ที่ผ่านมา
"นกน้อย อุไรพร" พาคณะหมอลำหาทางรอดจากวิกฤตโควิด-19 และมาตรการปิดเมืองอย่างไร เมื่อวิกฤตโรคระบาดหยุดโลก เชื้อไวรัสโคโรนาสายพันธุ์ใหม่ (โควิด-19) ที่ดูเหมือนกำลังคลี่คลายลง ศิลปินพื้นบ้านหมอลำหลายพันคนก็วาดหวังว่า จะได้กลับมาพบปะแฟนเพลง สร้างสรรค์งานใหม่ พร้อมกับ ใช้ชีวิตและสืบสานวัฒนธรรมพื้นบ้านหมอลำเหมือนเดิมในเร็ววัน ขณะที่ไม่มีเสียงตอบรับจากภาครัฐผู้ประกาศให้กิจกรรมทางเศรษฐกิจทุกอย่างต้องยุติเพราะโรคโควิด-19 "ตอนรู้แรก ๆ ทางมติของครม.ประกาศ ถึงสิ้นมีนาคม แต่ก็รู้สึกช็อก ไม่เพียงคิดถึงแค่คณะเสียงอิสานและคณะหมอลำอื่น ๆ เท่านั้น แต่ก็ยังคิดถึงวัฒนธรรมหมอลำว่าจะเป็นอย่างไร" นกน้อย อุไรพร หรือ ชื่อจริง คือ อุไร ฉิมหลวง เผยถึงความรู้สึกกับบีบีซีไทยถึงสถานการณ์ที่เกิดขึ้น ปกติแล้วช่วงต้นปีจะถือว่าเป็นเวลาทองสำหรับคณะหมอลำที่จะเริ่มเปิดฤดูกาลเดินสายไปตามสถานที่ต่าง ๆ ตามที่เจ้าภาพหรือหน่วยงานห้างร้านต่าง ๆ จะเป็นผู้ว่าจ้าง จากเดิมบ้านพักของนกน้อยอุไรพร ที่บ้านหนองใส ต.หนองนาคำ อ.เมือง จ.อุดรธานี ต้องคึกคักไปด้วยบรรดานักร้องนักเต้น ที่ซ้อมการแสดง แต่มาตอนนี้กลับเงียบเชียบมีผู้คนบางตา ผิดแผน วงแตก แยกกักตัว จักรพรรดิ์ บุดดีคง นักร้องหมอลำและผู้เรียบเรียงดนตรีประจำคณะเสียงอิสาน เล่าให้ฟังถึงประสบการณ์ตอนที่คณะหมอลำต้องยุติลงแบบต่างคนต่างแยกย้ายกลับบ้านเพื่อกักตัว หมอลำตกงาน - (จากซ้าย) เกริกพล ยิ่งนอก,ณัฐธิดาพร ขันคำ, จักรพรรดิ์ บุดดีคง จากคณะเสียงอิสาน "ขณะนั้นพวกเรากำลังอยู่ระหว่างทำการแสดงที่จ.ศรีสะเกษประมาณวันที่ 12 ก.พ. ที่ผ่านมา ก็เริ่มมีกระแสข่าวการระบาดโรคโควิด-19 แต่พวกเราก็คาดหวังว่าจะสามารถเดินทางต่อไปทำการแสดงในจุดหมายถัดไปที่จ.อุบลราชธานี" เขากล่าว แต่เหมือนโชคไม่เข้าข้าง เมื่อรัฐบาลประกาศให้ยุติกิจกรรมต่าง ๆ ทำให้สมาชิกบางคนต้องหันหน้ากลับบ้านตนเองเพื่อกักตัวแทนที่จะเดินหน้าต่อไป ส่วนสมาชิกคนอื่น ๆ ก็กลับมาที่สำนักงานทำให้เหลือลูกคณะเพียงร้อยกว่าชีวิตจากทั้งหมด 500 คน สภาพทั่วไปในพื้นที่สำนักงานคณะหมอลำเสียงอิสาน นกน้อย อุไรพร บอกว่ายิ่งเมื่อมีการประกาศขยายระยะเวลาให้หยุดกิจกรรมต่าง ๆ ต่อไปเรื่อย ๆ ยิ่งกังวลถึงบรรดาลูก ๆ คณะที่เปรียบเสมือนคนในครอบครัวว่าจะเป็นอย่างไรต่อไป เพราะคำว่า "ตกงาน" อย่างไรก็ตาม เธอบอกว่าอย่างน้อยลูกน้องเข้าใจสถานการณ์เพราะทุกคนได้ติดตามข่าวสารทางออนไลน์ และยังมีการสื่อสารผ่านไลน์กรุ๊ป "น่าเสียดายที่สุดอีกอย่าง คือ ช่วงนี้จะมีนักเรียนนักศึกษาปิดเทอม มาลงภาคสนาม ทำงานกับเสียงอิสาน เพื่อหาเงินค่าหน่วยกิต แบ่งเบาภาระครอบครัว เป็นการให้โอกาสในการหางานสำหรับเยาวชน กลับทำไม่ได้เพราะการระบาดของโรคโควิด" ศิลปินมรดกอิสาน สาขาศิลปะการแสดง (หมอลำเรื่องต่อกลอน) ผู้นี้อธิบาย "โควิดลิขิต ชีวิตก็ปิดหมดเลย" นกน้อยเล่าอีกว่า ตอนนี้ลำบากมาก ตกงาน สปอน์เซอร์ ที่มีสัญญาต่อกัน ทุกหน่วยงานถูกสั่งปิด ก็กระทบสัญญาทำงานไม่ครบตามกำหนด งานเจ้าภาพต่าง ๆ ก็เลื่อนและยกเลิกออกไปไม่มีกำหนดถึงตอนนี้ขอบอกได้คำเดียวว่า "ยอมจำนนต่อโควิด" นกน้อย อุไรพร ก่อตั้งคณะหมอลำมาเล้ว 45 ปี "นับตั้งแต่ก่อตั้งคณะเสียงอิสานมากว่า 45 ปี ล้มลุกคลุกคลานมาโดยตลอด ไม่ว่าจะเป็นเหตุบ้านการเมือง น้ำท่วมใหญ่ ก็มีพื้นที่ก็สามารถให้เราได้เปิดการแสดงได้ แต่โควิดลิขิตชีวิตก็ปิดหมดเลย นี่ถือเป็นมหันตภัยที่ร้ายแรงที่สุด" เธออธิบาย หัวหน้าคณะเสียงอิสานอธิบายเพิ่มเติมว่า การระบาดของโรคโควิด-19 ครั้งนี้ไม่เพียงส่งผลกระทบต่อประเทศไทย แต่ทุกประเทศก็เผชิญกับชะตากรรมนี้เหมือนกัน ในแง่ของธุรกิจบันเทิง ในอดีต หากว่าในไทยไม่สามารถทำการแสดงได้ ศิลปินก็ยังสามารถรับงานเพื่อไปแลกเปลี่ยนวัฒนธรรมในต่างแดนได้ แต่ในกรณีนี้ก็เป็นไปไม่ได้ ไม่มีหนี้ คือ ลาภอันประเสริฐ สายป่านในการทำธุรกิจจำเป็นอย่างมาก ไม่เว้นแม้แต่การบริหารจัดการวงดนตรีหมอลำ ภู่กัน ปุริสาย หรือที่รู้จักกันในชื่อ "บอย ศิริชัย" พระเอกหมอลำในวัย 33 ปีที่เพิ่งตั้งคณะหมอลำใจเกินร้อยมาเพียง 4 ปีเท่านั้นและยังคงแบกรับภาระหนี้สินกว่า 3.5 ล้านบาทที่กู้มาจากธนาคารเพื่อลงทุนซื้อที่ดินสร้างอาคารและเวทีซ้อมที่บ้านพักที่จ.มหาสารคาม ซื้อรถยนต์เพิ่มเพื่ออำนวยความสะดวกในการออกงานในต่างจังหวัด รวมทั้งเป็นค่าใช้จ่ายในการตัดชุดนักร้องนักเต้นร่วมล้านบาท รวมทั้งฉากบนเวทีร่วมแสนบาท "บอย ศิริชัย" พระเอกหมอลำในวัย 33 ปีที่เพิ่งตั้งคณะหมอลำใจเกินร้อยมาเพียง 4 ปีเท่านั้นและยังคงแบกรับภาระหนี้สินกว่า 3.5 ล้านบาท เขายอมรับว่า หากว่าไม่มีการลงทุนต่อเนื่องจากเงินกู้ดังกล่าวนี้สามารถคืนทุนได้ภายในระยะเวลาเพียง 2 ปี แต่เนื่องจากสภาพการแข่งขันที่สูงในตลาดทำให้คณะหมอลำของเขาต้องลงทุนอย่างต่อเนื่องเพื่อให้ผลงานออกมาอย่างมาตรฐาน เช่น การซื้อรถยนต์ใหม่แทนการเช่า ที่ผ่านมาในวงการหมอลำถือว่าคึกคักพอสมควร ในแต่ละปีคณะหมอลำใจเกินร้อยรับงานจากเจ้าภาพประมาณ 200 งานต่อปีตั้งแต่ปลายเดือนก.ย. ถึงต้นเดือนมิ.ย. หมายเหตุ: ราคาเปลี่ยนแปลงได้ตามระยะทาง ที่มา : เว็บไซต์กรุงเทพธุรกิจและบีบีซีไทยรวบรวม หลังจากรับทราบว่าต้องหยุดและงานถูกยกเลิกเพราะโรคโควิด-19 บอย ศิริชัย ยอมรับว่าเครียดเพราะหนี้ที่จะต้องจ่ายรายเดือนสูงถึงกว่าสองแสนบาท จากการกู้เงินดังกล่าว แต่ในส่วนที่เป็นค่าจ้างของลูกน้องในทีมถือว่าจัดการเรียบร้อยแล้ว "ที่จริงผมก็ได้ยื่นเรื่องเพื่อพักชำระหนี้ไปแล้ว ธนาคารบางแห่งพักหนี้ให้แต่ไม่ได้พักดอกเบี้ย แต่ธนาคารก็มีเงื่อนไขแตกต่างกัน สิ่งที่อยากจะเรียกร้องรัฐบาล คือ ควรที่จะมีมาตรการช่วยเหลือเป็นจัดตั้งกองทุนกู้ยืม หรือช่วยเจรจากับเจ้าหนี้ให้สามารถลดต้นลดดอกเบี้ยได้" เขากล่าว เขาเล่าให้ฟังอีกว่า เท่าที่พูดคุยกันกับคณะหมอลำอื่น ๆ ส่วนใหญ่ก็เผชิญปัญหาเดียวกันคือ "ภาระหนี้สิ้น" และบอกว่า หากได้กลับมาแสดงอีกครั้ง สิ่งแรกที่จะทำคือ ทำงานใช้หนี้ให้หมด ลดการลงทุนใหม่ ๆ ส่วนประการที่สองคือ ต้องหาอาชีพสำรองเพิ่มอาจจะทำรีสอร์ท สวนผลไม้ เพื่อลดความเสี่ยง หากว่าจะต้องเผชิญกับวิกฤตเช่นเดียวกันกับโรคโควิด-19 "ตอนนี้คิดอย่างเดียวว่า ไม่มีหนี้ คือ ลาภอันประเสริฐ" โควิดกำลังลิขิตหลายพันชีวิตและวิถีหมอลำ ด้วยสภาพเศรษฐกิจที่ถดถอยในปีที่ผ่านมา ทำให้การจ้างคณะหมอลำลดลง หัวหน้าคณะหมอลำใจเกินร้อยบอกว่าในอดีตมีวงหมอลำราว 100 คณะ แต่ปัจจุบันมีอยู่ราว 30 คณะ แต่ละคณะมีสมาชิกอย่างน้อย 200 คน รวมเป็นในวงการหมอลำอย่างน้อย 6,000 คน กำลังตกงาน เขาอธิบายว่า อาชีพหมอลำเป็นจุดเชื่อมโยงสังคม วัฒนธรรมเพื่อให้เกิดการหมุนเวียนทางเศรษฐกิจ เช่น การจัดงานบุญหากว่ามีการจัดแสดงหมอลำ จะเป็นจุดดึงดูดให้คนเข้ามาร่วมงานและร่วมทำบุญมากขึ้น สมาชิกวงเสียงอิสานกำลังซ่อมแซมอุปกรณ์ประดับฉาก "หมอลำคือภูมิปัญญาและวัฒนธรรมล้วน ๆ อยากให้ภาครัฐเข้ามาอนุรักษ์และให้ความช่วยเหลือ ก่อนที่จะจางหายไป เราเป็นผู้สืบสานวัฒนธรรม ลูกหลานของกระทรวงวัฒนธรรม" เขากล่าว ด้านนกน้อย อุไรพร ในฐานะประธานภาคีเครือข่ายหมอลำ (เรื่องต่อกลอน) บอกว่าได้ทำเรื่องไปยังกระทรวงวัฒนธรรมไปแล้ว เพื่อบอกเล่าถึงความเดือดร้อนและได้รับผลกระทบมากสำหรับฝ่ายบันเทิงและวัฒนธรรม ซึ่งที่ผ่านมาได้สร้างชื่อเสียงมาโดยตลอด พร้อมกับการสืบสานภาษาถิ่น แต่ตอนนี้ยังไม่มีสัญญาณตอบรับ ตอนนี้เธอบอกว่าได้ทำใจไว้แล้วว่า หลังโควิด-19 อาจจะมีสิทธิได้เห็นการปิดตำนานในด้านวัฒนธรรมของคนอีสานได้ "บ่สร้างผลงาน ปาฏิหาริย์บ่เกิด" เธอกล่าว มาลัยออนไลน์ แจ่วบอง และหมูสวรรค์ ในระหว่างที่ทุกคนต้องหยุดเชื้อเพื่อชาติ บรรดาศิลปินหมอลำต่างคนต้องดิ้นรนเพื่อหารายได้เสริม โดยช่องทางหลักคือ สื่อสังคมออนไลน์ ทั้งการขายสินค้าของตนเอง และการจัดแสดงผ่านเฟซบุ๊กไลฟ์เพื่อให้บรรดาแฟน ๆ หายคิดถึง พร้อม ๆ กับเปิดช่องทางรับมาลัยออนไลน์ด้วย "มาลัยออนไลน์" ก็เป็นหนึ่งช่องทางในการส่งกำลังใจให้บรรดาศิลปินหมอลำหลายคน บอย ศิริชัย หัวหน้าคณะหมอลำใจเกินร้อยก็จัดเฟซบุ๊กไลฟ์แสดงดนตรีในช่วงค่ำเพื่อมอบความบันเทิงให้กับบรรดาแฟนเพจที่มีผู้ติดตามอยู่ราว 97,000 คน โดยเปิดโอกาสให้ผู้ชมสามารถส่งมาลัยออนไลน์เป็นกำลังใจได้ผ่านเลขบัญชีธนาคาร หมอลำรุ่นใหม่รายนี้ ให้เหตุผลที่ต้องจัดให้มีการแสดงผ่านช่องทางออนไลน์เพื่อบอกกับแฟนคลับและผู้สนับสนุนว่ายังพร้อมที่มีผลงาน ถ้ารัฐบาลอนุญาตให้เปิดการแสดงก็มีความพร้อมส่วนเรื่องของมาลัยออนไลน์ ก็ขึ้นอยู่กับผู้ชม ซึ่งก็เข้าใจว่าผู้ชมก็มีภาระอยู่แล้วยิ่งในช่วงปิดเมือง ขณะที่ ทุกวันช่วงบ่าย ๆ ที่หน้าเฟซบุ๊กแฟนเพจของ "เสียงอิสาน นกน้อย อุไรพร" ซึ่งมีผู้ติดตามอยู่มากกว่า 2 แสนคน จะมีเฟซบุ๊กไลฟ์ เธอจะมาพร้อมกับการแนะนำผลิตภัณฑ์น้ำปลาร้า แจ่วบอง (น้ำพริกปลาร้า) กาแฟ และสบู่ พร้อมกับเล่าเรื่องสารทุกข์สุกดิบให้บรรดาแฟนคลับได้ติดตาม ในขณะที่ เกริกพล ยิ่งนอก หรือ ไทม์ เสียงอิสาน นักร้องหมอลำประจำวงต้องทำหน้าที่เป็นผู้ช่วย เพื่อแบ่งบันสารทุกข์สุกดิบ นกน้อย อุไรพร จะทำเฟซบุ๊กไลฟ์เพื่อพูดคุยกับบรรดาแฟนคลับพร้อมกับขายผลิตภัณฑ์ของคณะหมอลำ นอกจากนี้ สินค้าดังกล่าวยังได้รับการแจกจ่ายไปยังกลุ่มศิลปินหมอลำและสมาชิกของวงเสียงอิสาน เพื่อให้พวกเขาสามารถนำไปขายหารายได้ผ่านทางโซเชียลมีเดียของพวกเขาอีกด้วย ณัฐธิดาพร ขันคำ นักร้องหมอลำสาววัย 22 ปี สมาชิกเสียงอิสาน บอกว่า ตอนนี้นอกจากช่วยนกน้อย อุไรพรในการขายสินค้าผ่านช่องทางออนไลน์ของเธอแล้ว เธอกับแม่ก็ช่วยกันทำขนมกะหรี่ปั๊บ และหมูสวรรค์ ซึ่งได้กำไรวันละประมาณ 500 บาท แต่ก็เที่ยบกับรายได้ที่ได้จากแฟน ๆ ระหว่างการเดินสายไม่ได้ เพราะปกติช่วง เม.ย. - พ.ค. เป็นช่วงเทศกาล เกริกพล ยิ่งนอก หรือ ไทม์ เสียงอิสาน สาธิตการขับร้องหมอลำ ทั้ง ๆ ที่เมื่อปีที่แล้วเขาต้องแสดงบนเวที เมื่อถามว่าแล้วให้กำลังใจทีมงานอย่างไร นกน้อย บอกว่า "โควิดน่าจะปิดอีกยาว เพราะไม่ได้กระทบแค่ไทย แต่ทั่วโลก กระทบการบิน บอกลูก ๆ ว่า ในช่วงที่ปิด สถานการณ์ไม่ชัดเจน แต่ลูก ๆ ต้องจับมือให้กำลังใจซึ่งกันและกัน และต้องอยู่กับความจริงของโควิด ไม่ได้ตกงานแต่เรา หน่วยงานอื่น ๆ ก็เช่นกัน แต่เราจะอยู่อย่างไรในการสร้างงานและสืบสานเจตนารมณ์ของเสียงอิสานต่อไป" "อย่างไรก็ตาม โควิดก็ต้องพ้นผ่านไป ยังไงเราต้องอยู่ให้ได้" เธอกล่าวทิ้งท้าย