เลือกตั้ง 2562 : สื่อเสียดสี เพิ่มดีกรีความฮา สะท้อนองศาการเมืองไทย
ท่ามกลางบรรยากาศการเมืองที่เข้มข้น สื่อสังคมออนไลน์ทำหน้าที่ไม่ต่างไปจากสื่อกระแสหลัก คอยเกาะติดความเคลื่อนไหวการเมือง สร้างสีสันให้กับการเลือกตั้งครั้งนี้ หลายคำพูดที่ออกจากปากของผู้นำประเทศและนักการเมือง ได้รับการหยิบมาเล่นทางสื่อสังคมออนไลน์อย่างล้นหลาม
บีบีซีไทยพาไปทำความรู้จักสื่อทางเลือกผู้พยายามพูดความจริงผ่านเสียงหัวเราะ "นารูตู่" เจ้าของเพจ "นารูตู่" เปิดเพจนี้มานานกว่าหนึ่งปี คุยกับบีบีซีไทยแบบไม่เปิดเผยตัว บอกว่าติดตามการเมืองตั้งแต่สมัยรัฐบาลทักษิณ ชินวัตร และเมื่อเกิดรัฐประหารครั้งล่าสุด จึงเกิดอาการ "เซ็ง" "เราก็เลยเซ็ง ๆ กับอะไรหลายอย่างที่เกิดขึ้นมา และเป็นคนชอบอ่านการ์ตูน ก็เหมือนทำเพื่อปลดปล่อยอารมณ์ส่วนหนึ่ง และอยากให้คนรุ่นใหม่หันมาสนใจการเมืองด้วย" เจ้าของเพจในวัยยี่สิบตอนปลายบอก "เดี๋ยวปีนี้ ก็จะ 26 แล้ว อีก 4 ปีก็ 30 ใกล้แก่เหมือนกัน เดี๋ยวก็ตายแล้วทำอะไรช่วยประเทศสักหน่อยก็ดี" นารูตู่อธิบายพร้อมเล่าถึงที่มาของการ์ตูนแก๊กแต่ละตอนว่ายิ่งคณะรักษาความสงบแห่งชาติ (คสช.) อยู่ในตำแหน่งนาน เขายิ่งคิดมุกยากขึ้น "สมัยที่ คสช. มาใหม่ ๆ จะมีอะไรโป๊ะ ๆ เยอะ เราก็คิดได้เร็วเหมือนกัน แต่ว่าหลัง ๆ ผ่านมานานแล้วยิ่งเครียด มันไม่ค่อยตลกแล้ว" แล้วตัวเขา ชอบการ์ตูนตอนไหนของตัวเองที่สุด คำตอบ คือ ฉากต่อสู้กันระหว่าง "ซาสึยุทธ" ปะทะ "ชินนาวะ อิทากิ" ซึ่งล้อเลียนตัวละครหลักในการ์ตูนเรื่องนารูโตะสองตัว คือ อุจิวะ ซาสึเกะ น้องชายผู้เกลียดแค้น อุจิวะ อิทาจิ พี่ชายของตัวเอง เข้ากระดูกดำจนต้องการอำนาจและพลังอันมืดดำเพื่อล้างแค้นพี่ชายให้จงได้ "ตัวลุงตู่เนี่ยให้เป็นซาสึเกะ เพราะมันต้องการอำนาจ ต้องการพลัง" เจ้าของเพจนารูตู่อธิบาย หมายถึง พล.อ. ประยุทธ์ จันทร์โอชา ส่วนการให้นายทักษิณเป็นตัวละครนามอิทาจินั้นเป็นเพราะ "มันเหมือนเป็นความโกรธที่เขา [พล.อ. ประยุทธ์] ต้องการจะเอาชนะให้ได้มาตลอด จะทำยังไงก็ก้าวข้ามไม่ได้สักที แล้วเรื่องการเมืองมันอาจจะรู้จักกันก็ได้ เขาอาจจะไม่เกลียดกันขนาดนั้นหรอก" สำหรับอนาคตของเพจ นารูตู่มองว่า หลังเลือกตั้ง พล.อ. ประยุทธ์น่าจะได้นั่งเก้าอี้นายกฯ ต่อ จึงอาจจะวาดการ์ตูนล้อเลียนได้อีกประมาณ 1 ปี แต่หากสถานการณ์ไม่เป็นเช่นนั้นก็อาจจะคิดดูอีกรอบว่าจะวาดต่อหรือเปลี่ยนชื่อเพจแล้วสร้างตัวละครใหม่ขึ้นมา นอกจากนี้ นารูตู่ยังมองการเมืองไทยในรอบสิบกว่าปีที่ผ่านมาว่า "ผมก็คิดว่าเราควรไปตามกติกา ควรจะเลิกเล่นนอกกติกาสักที ไม่งั้นมันจะวนลูปไปเรื่อย ๆ" "คาราโอเกะชั้นใต้ดิน" ที่โด่งดังในโลกออนไลน์ เพจทางเฟซบุ๊กที่ชื่อ "คาราโอเกะชั้นใต้ดิน" เป็นอีกเพจหนึ่งที่ได้รับเสียงตอบรับล้นหลามจากยอดผู้ติดตามกว่า 1.5 ล้านคน เดิมทีนำเสนอเรื่องราวที่เกิดขึ้นในสังคมด้วยการใช้ภาพประกอบเนื้อเพลงคาราโอเกะเชิงหยิกแกมหยอก เป็นที่ส่งต่อกันในโลกออนไลน์ เมื่อเข้าสู่ฤดูเลือกตั้ง คาราโอเกะชั้นใต้ดิน ก็ไม่พลาดที่จะหยิบยกประเด็นการเมืองที่เกิดขึ้นมาพูดถึงอย่างทันท่วงที แม้จะเป็นเพียงภาพและคำพูดสั้น ๆ ไม่ได้มีรายละเอียดตั้งแต่ต้นจนจบ แต่อย่างน้อยก็สร้างความตื่นตัวให้คนสนใจไปติดตามเรื่องนั้นๆ ต่อไป เจ้าของเพจบอกกับบีบีซีไทยว่า แม้จะมีผลงานออกให้ชมอย่างต่อเนื่อง แต่เขาเป็นทีมงานเพียงคนเดียวของเพจ อีกทั้งมีความตั้งใจเพียงเพื่อสร้างความบันเทิง และเน้นตลก ขำขัน เท่านั้น ความที่เขาชอบฟังเพลงอยู่เป็นทุนเดิม และจำเนื้อเพลงได้มาก เมื่อลองนำมาทำเป็นมุกตลกก็ดูสนุก เขายังบอกอีกว่า แต่เดิมประเด็นที่หยิบยกมานำเสนอจะเป็นเรื่องที่คนสนใจอยู่แล้ว ยิ่งเมื่อใกล้เลือกตั้ง การเมืองจึงได้รับความสนใจเป็นพิเศษ โดยสิ่งหนึ่งที่เขาระมัดระวังเป็นอย่างมากและต้องตรวจสอบก่อนทุกครั้ง คือ "พาดหัวข่าวปลอม" มากกว่า"ขายหัวเราะ" สื่อที่สร้างเสียงหัวเราะให้กับคนไทยมายาวนานต่อเนื่องร่วม 40 ปี อย่าง "ขายหัวเราะ" เป็นอีกนิตยสารการ์ตูนที่ลงมาสร้างสีสันการเมือง จับกระแสวันเลือกตั้งที่กำลังใกล้เข้ามาทุกที นำประเด็นตึงเครียดทางการเมืองไทยมาเล่าต่อผ่านมุกตลกโปกฮา พิมพ์พิชา อุตสาหจิต กรรมการบริหาร กลุ่มบริษัทบันลือกรุ๊ป เจ้าของ ขายหัวเราะ กล่าวไว้ช่วงการเปิดตัวขายหัวเราะเล่มฉบับ 1476 "Game of ไทย เข้าคูหา ฮาเลือกตั้ง" ว่า นอกจากความขำขัน แล้ว Game of ไทย ยังมีส่วนพิเศษคือ "คู่มือการเลือกตั้ง" ฉบับการ์ตูนที่ย่อยให้เข้าใจกฎและกติกาการเลือกตั้งกันได้ง่าย ๆ "ไม่ว่าคุณจะอายุเท่าไหร่ ก็สามารถเข้าใจและสนุกกับเรื่องราวของการเลือกตั้งแง่มุมต่าง ๆ ผ่านอารมณ์ขันไปได้ด้วยกันทุกคน" การ์ตูนตอนหนึ่งที่เป็นภาพตัวละครที่กำลังจะขีดเขียน และเผาป้ายหาเสียงเลือกตั้ง แต่ท้ายสุดก็ไม่ได้ทำ ด้วยด้านหน้าป้ายหาเสียงมีข้อความว่า "ทำลายป้ายนี้ ขอให้แฟนจับได้ว่ามีกิ๊ก" สะท้อนให้เห็นปัญหาการทำลายป้ายหาเสียงเลือกตั้งที่เกิดขึ้นจริง ผสมผสานกับการล้อเลียนคนไทยที่เชื่อเรื่องคำสาปแช่ง จึงออกเป็นผลงานดังกล่าว ตัวละครของผู้สูงศักดิ์ที่นั่งอยู่บนบันลังก์ โดยมีชายคนนึ่งใส่สูทเดินเข้ามาพูดคุยด้วย พร้อมข้อความว่า "ดูเหมือนพวกเขาจะมาขอให้ท่านเป็นแคนดิ...เอ่อ..." พร้อมประชาชนที่มาร่วมให้กำลังใจด้านหลังถือป้ายพรรคขายหัวเราะ ถือเป็นการสื่อสารถึงสิ่งที่เกิดขึ้นในช่วงเลือกตั้งอย่างตรงไปตรงมา นอกเหนือจากการ์ตูน ยังมีเกร็ดความรู้ที่น่าสนใจ อย่างครั้งหนึ่งในอเมริกาเคยมีการตั้งหน่วยเลือกตั้งนอกโลก เพื่อให้นักบินอวกาศที่อยู่ระหว่างทำงานได้ลงคะแนน หรือข้อมูลที่ว่าไม่ใช่ทุกประเทศจะมีช่องไม่ประสงค์ลงคะแนน คำพูดเป็นนายเรา "วิวาทะ V2" คือ เพจทางเฟซบุ๊กที่มีผู้ติดตามทางเฟซบุ๊กกว่า 326,338 คน นำเสนอวาทะของบุคคลสำคัญของไทย โดยเฉพาะทางการเมือง ที่ให้สัมภาษณ์ผ่านสื่อต่าง ๆ ทำให้ผู้สนใจติดตามประเด็นและนำไปต่อยอด เจ้าของเพจวิวาทะ V2 ให้สัมภาษณ์บีบีซีไทย โดยขอไม่เปิดเผยตัวตนว่า ทางเพจวิวาทะเคยถูกร้องเรียนให้ปิดตัวลงมาครั้งหนึ่ง เมื่อคราวเกิดรัฐประหาร พ.ศ. 2557 แม้จะยื่นอุทธรณ์ต่อเฟซบุ๊กแต่ก็ไม่สามารถนำข้อมูลกลับมาได้ จนต้องเปิดตัวเป็นวิวาทะ V2 ขึ้นมา เขากล่าวว่าเพจต้องการสื่อสารต่อสาธารณะ ให้เห็นข้อถกเถียงในสังคมที่กำลังเป็นประเด็น เพื่อให้ประชาชนสามารถตรวจสอบคำพูด และความคิดของบุคคลสาธารณะ และร่วมตั้งคำถามว่าเมื่อเวลาและบริบทเปลี่ยน คำพูดจะเปลี่ยนแปลงไปอย่างไร โดยมีการค้นหาว่ามีใครโต้แย้งในประเด็นดังกล่าวบ้าง รวมทั้งบุคคลคนนั้นเองเคยพูดอย่างไรบ้างในอดีตแล้วเอามานำเสนอหากมีคำพูดย้อนแย้ง "ใครก็แล้วแต่บันทึกเอาไว้ด้วย ในประวัติศาสตร์ พูดแล้วต้องทำตามนั้น" คำพูดของนายกฯ เมื่อ 25 ส.ค. 2558 ที่ถูกใช้เป็นภาพหน้าปกของเพจวิวาทะ V2 เป็นเครื่องย้ำเตือนการทำงานของเพจได้ดี เขาให้เหตุผลว่ามีหลายกรณีมีการหยิบเอาคำพูดที่ปรากฏตามสื่อโดยไม่ตรวจสอบให้แน่ชัดว่าพูดจริงหรือไม่ ทำให้เข้าใจเป้าหมายการสื่อสารนั้นผิดไป ทางเพจเองก็มีหลายครั้งที่ผิดพลาด ทั้งการนำเสนอข้อมูลที่ผิดหรือการส่งต่อพาดหัวข่าวที่เกินจริง ก็ต้องออกมายอมรับและประกาศยืนยันความผิด เพื่อสร้างความเข้าใจที่ถูกต้อง "ก่อนหน้าก็คือเข้าไปนั่งในใจแฟนเพจว่าเขาต้องการ quote อะไรแบบไหนในช่วงนั้นๆ เราก็เสิร์ฟให้เขา แต่ก็มี quote ที่เอามาขัดใจแฟนเพจบ้าง เพื่อให้เขาได้ถกเถียงโต้แย้งกับ quote นั้น ๆ" ห่วยตูน เพจหนึ่งที่ได้รับความสนใจจากคอการเมืองไม่แพ้กัน เพจ "ห่วยตูน" มียอดผู้ติดตามทางเฟซบุ๊กกว่า 332,019 คน เป็นอีกพื้นที่ในการแสดงความคิดเห็นทางการเมือง ในรูปแบบของการ์ตูนล้อเลียน ที่มีการเสียดสีเรื่องราวที่เกิดในสังคม โดยเฉพาะหากเกี่ยวข้องกับบุคคลสำคัญทางการเมือง ห่วยตูนไม่ได้พูดถึงเรื่องราวที่เกิดในเมืองไทยเท่านั้น แต่ยังหยิบยกประเด็นระดับชาติขึ้นมาพูดถึง อย่างการรวมชาติของเกาหลีเหนือและเกาหลีใต้ และทิ้งท้ายด้วยการจิกกัดอเมริกาเล็กน้อย ในปัจจุบันนาน ๆ ครั้ง เราถึงจะได้เห็นงานการ์ตูนจากห่วยตูน มาสร้างสีสันทางการเมือง แต่ยังมีการนำเสนอประเด็นข่าวในสังคมที่น่าสนใจในหน้าแฟนเพจอย่างต่อเนื่อง จนมีเสียงเรียกร้องให้ห่วยตูน กลับมาจับปากกาตวัดเส้นสาย จิกกัดการเมืองให้ได้ชมอย่างต่อเนื่องกันอีกครั้ง "เจาะข่าวตื้น" เสียดสีข่าวลึก เมื่อเราสามารถเข้าถึงสื่อได้เพียงปลายนิ้วสัมผัส รายการบนสื่อออนไลน์จึงกลายเป็นกระแสนิยม "เจาะข่าวตื้น" คือ แถวหน้าของรายการเล่าข่าวที่มีเนื้อหาวิจารณ์ การประเด็นทางสังคม อย่าตรงไปตรงมา จึงเป็นที่พูดถึงทันที ที่ผ่านมารายการเจาะข่าวตื้น พากษ์วิจารณ์หลายประเด็นดัง เช่น "แหวนมารดา นาฬิกาเพื่อน" การอยู่ในอำนาจของ คสช.ของ พล.อ. ประยุทธ์ กรณีบ้านพักศาลเชิงดอยสุเทพ กรณีคำพิพากษาคดีจำนำข้าวของยิ่งลักษณ์ ชินวัตร กรณีเสือดำ และยิ่งเข้าใกล้ช่วงเลือกตั้งเนื้อหาทางการเมืองจึงยิ่งเข้มข้น วิญญู "จอห์น" วงศ์สุรวัฒน์ ผู้ดำเนินรายการ ให้สัมภาษณ์กับบีบีซีไทยว่า จุดเริ่มต้นสำคัญของการเริ่มทำรายการคือ การเริ่มทำงานในวงการบันเทิงตั้งแต่วัยรุ่น และการโดนเก็บภาษีย้อนหลังหลายล้านบาทในช่วงอายุ 20 กว่าทำให้ "ตาสว่าง" และเริ่มนึกถึงคนอื่น ๆ ในรุ่นเดียวกันว่าตระหนักเรื่องการเสียภาษีและหน้าที่พลเมืองแค่ไหน ณัฐพงศ์ เทียนดี หรือ "พ่อหมอ" พิธีกรร่วมกับ วิญญู (ขวา) "มันก็เกิดจากความไม่รู้ของเราเนี่ยแหละครับ... เราก็เป็นคนที่มีโอกาสได้เริ่มชีวิตการทำงานต่าง ๆ ก่อนเพื่อน ๆ รุ่นเดียวกัน เราก็เลยรู้สึกว่า แล้วคนอื่นล่ะ เพื่อนรุ่นเดียวกัน หรือคนรุ่นใหม่ที่กำลังโตออกไปอีกเยอะแยะมากมาย เขาไม่รู้เรื่องว่า คุณต้องเสียภาษีนะ คุณมีหน้าที่พลเมืองยังไง สิทธิเสรีภาพมีเรื่องอะไรบ้าง แล้วก็การเมือง การใช้งบประมาณต่าง ๆ ของรัฐเนี่ยมันก็เป็นเงินที่มาจากการใช้จ่ายของเรา ไม่ว่าจะการเก็บภาษีทางตรงหรือทางอ้อม เราก็เลยอยากทำรายการให้คนหันมาสนใจการเมืองและสนใจข่าวสารที่มันเกี่ยวข้องกับสังคมของเราบ้าง" เขาบอกว่า แทนที่จะทำรายการที่ดูเท่ การทำออกมาให้ตลก มีการเสียดสีประชดประชัน น่าจะสนุกและทำให้มีคนสนใจมากกว่า การเริ่มมีการใช้อินเทอร์เน็ตอย่างแพร่หลายในตอนนั้นทำให้เลือกใช้แพลตฟอร์มออนไลน์สำหรับการเผยแพร่ แม้จะเป็นรายการแนวตลก แต่จริง ๆ แล้ว วิญญู ก็บอกว่ารู้สึก "จิตตก" เป็นประจำกับเรื่องที่เกิดขึ้นในสังคม อาทิ ความไม่เป็นธรรม "มีคนในสังคมจำนวนเยอะมากที่โอเคกับการที่คนอื่นเดือดร้อนหรือโดนคุกคาม มีการใช้อำนาจของรัฐแล้วมันก็ควรจะต้องรับใช้ประชาชนแต่ไปคุกคามคนอื่น แต่มีคนที่โอเคกับสิ่งนั้น ผมว่ามันก็เป็นเรื่องน่าเศร้า ทุกวันนี้ก็มีคนโดนจับอะไรเยอะแยะมากมาย" วิญญู กล่าว และบอกต่อว่า เป็นคนรุ่นใหม่ที่ทำให้เขารู้สึกมีความหวังขึ้นเห็นได้จากความตื่นตัวทางประเด็นสังคมและการเมืองและมีการถกเถียงในประเด็นเหล่านี้มากขึ้น เมื่อรายการโด่งดัง วิญญู ผู้ดำเนินรายการจึงกลายอินฟลูเอนเซอร์ไปโดยปริยาย ทุกการเคลื่อนไหวทางการเมืองของเขาจะกลายเป็นประเด็นที่ถูกพูดถึง ยิ่งช่วงในที่การเมืองร้อนแรง หลายคนจึงเกาะติดทวิตเตอร์ของเขาไม่คลาดสายตา เพราะมีไม่กี่คนที่จะกล้าวิพากษ์วิจารณ์การเมืองได้จัดเต็มทุกครั้ง คุณผู้อ่านสามารถติดตามความเคลื่อนไหว สัมภาษณ์พิเศษ บทวิเคราะห์ พร้อมทั้งทำความรู้จักกับ การเลือกตั้ง 2562 โดยทีมงานบีบีซีไทยได้ที่เว็บไซต์ www.bbc.com/thai/election2019 พร้อมทั้งสื่อสังคมออนไลน์บีบีซีไทยผ่านทาง เฟซบุ๊ก, อินสตาแกรม และ ยูทิวบ์ รวมทั้ง #ThaiElection2019 หรือ #เลือกตั้ง2562