เรียนออนไลน์ : จากอนุบาล 1 ถึงอาชีวศึกษา วันแรกของการเรียนทางไกลในยุคโควิด-19 เป็นอย่างไร
นับเป็นอีกหนึ่งหน้าประวัติศาสตร์ของการศึกษาไทยที่วันนี้ (18 พ.ค.) กระทรวงศึกษาธิการ (ศธ.) จัด "การเรียนออนไลน์" ให้นักเรียนทุกระดับชั้น ตั้งแต่อนุบาล 1 ไปจนถึงอาชีวศึกษา รวมถึงการศึกษานอกระบบ (กศน.) อันเนื่องมาจากการระบาดของโรคโควิด-19 ที่ทำให้โรงเรียนต้องเลื่อนการเปิดภาคการศึกษาจากเดือน พ.ค.เป็นวันที่ 1 ก.ค.
เด็ก ๆ ใน อ.บางคล้า จ.ฉะเชิงเทรา กำลังพยายามเข้าระบบเพื่อเรียนออนไลน์ แต่มาตรการที่ ศธ.มุ่งมั่นว่าจะช่วยลดผลกระทบของโควิด-19 กลับสร้างผลกระทบให้เด็ก ๆ เสียเองโดยเฉพาะสำหรับเด็กและผู้ปกครองที่ไม่พร้อมสำหรับการเรียนออนไลน์ หน้าประวัติศาสตร์นี้จึงถูกบันทึกในทางที่ไม่น่าประทับใจนักเมื่อนักเรียนพากันออกมา "บ่น" และรายงานปัญหาที่พบตั้งแต่เช้า บ้างบอกว่าเข้าเว็บไซต์ของมูลนิธิการศึกษาทางไกลผ่านดาวเทียมไม่ได้ ขณะที่การลงพื้นที่สำรวจโรงเรียนและเยี่ยมบ้านนักเรียนใน จ.ฉะเชิงเทรา ของบีบีซีไทย พบปัญหาไม่แตกต่างจากที่มีการรายงานในโซเชียลมีเดีย ด้วยความปรารถนาดีจาก ศธ. โครงการนี้มีชื่ออย่างเป็นทางการว่า "การจัดการศึกษาทางไกลผ่านโทรทัศน์ระบบดิจิทัลในสถานการณ์การแพร่ระบาดของโรคติดต่อเชื้อไวรัสโคโรนา 2019 (Covid-19) เป็นความร่วมมือระหว่าง ศธ. มูลนิธิการศึกษาทางไกลผ่านดาวเทียม ในพระบรมราชูปถัมภ์ และสำนักงานคณะกรรมการการกระจายเสียง การโทรทัศน์และกิจการโทรคมนาคมแห่งชาติ ซึ่งแถลงข่าวเปิดตัวเมื่อวันที่ 14 พ.ค. "เพื่อไม่ให้เกิดความเสี่ยงต่อการติดเชื้อ และทำให้การแพร่ระบาดกลับมาอีกครั้ง แม้ว่าการเรียนรู้ที่โรงเรียนยังคงเป็นแนวทางที่ดีที่สุด แต่ถ้าหากไม่สามารถทำได้ สื่อการเรียนการสอนทางไกล (On Air) ผ่านฟรีทีวีทั้ง 17 ช่อง จะเป็นสื่อหลักในการจัดการเรียนการสอนควบคู่ไปกับการใช้สื่อออนไลน์ (Online) ทั้งในส่วนของแพลตฟอร์มที่ ศธ.ได้พัฒนาขึ้น และการจัดการเรียนการสอนแบบห้องเรียนจำลอง (Virtual Classroom)" ศธ.ระบุในเอกสารแถลงข่าว นายณัฏฐพล ทีปสุวรรณ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการ แถลงข่าวเรื่องการศึกษาทางไกลฯ ในสถานการณ์โควิด-19 ขณะที่ พ.อ.ดร.นที ศุกลรัตน์ รองประธาน กสทช. กล่าวในการแถลงข่าววันเดียวกันนั้นว่า กสทช.มีมติอนุญาตให้ ศธ.ใช้คลื่นความถี่ในกิจการกระจายเสียงและกิจการโทรทัศน์ เพื่อทดลองหรือทดสอบเป็นการชั่วคราว ตามโครงการทดลองส่งสัญญาณโทรทัศน์ภาคพื้นดินในระบบดิจิทัลเพื่อการศึกษาเป็นการชั่วคราว ให้ออกอากาศแบบความคมชัดปกติ (SD) ผ่านช่องสัญญาณ จำนวน 17 ช่อง (ช่องหมายเลข 37-53) เป็นระยะเวลาไม่เกิน 6 เดือน สำหรับ 4 ช่องทางหลักในการเรียนออนแอร์และออนไลน์ คือ ความกังวล หลังจาก ศธ.กำหนดให้วันที่ 18 พ.ค.เป็นวันเริ่มออกอากาศและการเรียนออนไลน์วันแรก ความกังวลและคำถามก็เริ่มเกิดขึ้น บางคนตั้งคำถามแทนนักเรียนที่ฐานะยากจนว่าจะเรียนออนไลน์ได้อย่างไรหากไม่มีทีวี โทรศัพท์มือถือและสัญญาณอินเทอร์เน็ตความเร็วสูง ถ้าพ่อแม่ต้องไปทำงานไม่สามารถอยู่คอยให้คำแนะนำหรือดูแลการเรียนที่บ้านได้จะทำอย่างไร ไปจนถึงปัญหาน่าคิดอย่างเช่น ถ้าที่บ้านมีพี่น้องเรียนคนละชั้น แต่มีทีวีอยู่เครื่องเดียวจะแบ่งกันเรียนยังไง เป็นต้น ขณะที่นายณัฏฐพล ทีปสุวรรณ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการ ยืนยันว่าครูหลายโรงเรียนมีการเตรียมความพร้อมและทำการบ้านอย่างเข้มข้น และยอมรับว่ามีเด็กบางส่วนที่ต้องการความช่วยเหลือด้านอุปกรณ์ เช่น ตัวเชื่อมต่อทีวี หรือในกลุ่มเด็กโต อาจต้องการช่องทางเสริมในการเรียนออนไลน์ ซึ่งเบื้องต้นมีข้อมูลว่านักเรียนในกรุงเทพฯ น่าจะมีความต้องการ Digital TV Box ประมาณ 300,000 เครื่อง เพื่อรองรับการเรียนการสอนทางทีวีดิจิตอล โดย ศธ. กสทช. และ กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม ได้เตรียมเครื่องอุปกรณ์เหล่านี้ เพื่อตอบสนองความขาดแคลนหรือความจำเป็น โดยไม่มีค่าใช้จ่าย วันจริง โซเชียลมีเดีย โดยเฉพาะทวิตเตอร์คึกคักตั้งแต่ช่วงเช้า เต็มไปด้วยข้อความบอกเล่าประสบการณ์เรียนออนไลน์วันแรก ส่วนใหญ่แจ้งปัญหาเรื่องเข้าเว็บไซต์และแอปพลิเคชัน DLTV ไม่ได้ และหาช่องทีวีดิจิทัลทีมีการสอนเนื้อหาของระดับชั้นตัวเองไม่เจอ ผู้ที่โพสต์ มีทั้งนักเรียนที่พบปัญหาด้วยตัวเองและ "ผู้สังเกตการณ์" ที่เข้าไปส่องดูเนื้อหาที่มีการสอนออนแอร์และออนไลน์และนำมาวิจารณ์แสดงความเห็น ขณะที่ ดร.ประจักษ์ ก้องกีรติ อาจารย์ประจำคณะรัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ให้ความเห็นต่อเรื่องเรียนออนไลน์ว่าสิ่งนี้อาจกลายเป็น "ความทุกข์ของทุกฝ่าย" หากไม่มีโครงสร้างพื้นฐาน ทักษะของครูและเนื้อหาที่ทันสมัย เด็กต่างจังหวัดเป็นอย่างไร บีบีซีไทย สำรวจการเรียนทางไกลผ่านการถ่ายทอดสัญญาณสำหรับการเรียนออนไลน์ผ่านช่องทีวีดิจิทัล ทีวีดาวเทียม และแอปพลิเคชัน DLTV ของมูลนิธิการศึกษาทางไกลผ่านดาวเทียม ที่ จ.ฉะเชิงเทรา พบว่า นักเรียนต้องเจอปัญหาไม่ต่างจากที่มีหลายคนโพสต์ทางโซเชียล ตั้งแต่ช่วงเช้า ผู้ปกครองของนักเรียนชั้น ป.6 โรงเรียนวัดบางกระเจ็ด อ.บางคล้า จ.ฉะเชิงเทรา ได้เริ่มหาช่องสัญญาณ DLTV บนทีวีดาวเทียม แต่ไม่สามารถดูได้ และเมื่อลองเข้าแอปฯ DLTV สำหรับเรียนออนไลน์ ก็ไม่สามารถเข้าถึงได้เช่นกัน ก่อนได้รับข้อมูลในภายหลังว่ากล่องที่ใช้ดูทีวีผ่านดาวเทียมต้องเป็นกล่องแบบเอชดีเท่านั้น น.ส.ปภาววินท์ คงคาชนะ ครู ร.ร.วัดบางกระเจ็ด บอกว่า ตั้งแต่ช่วงเช้าได้รับรายงานจากนักเรียนชั้น ป.4-ป.6 พบปัญหาดูช่องทีวีไม่ได้ และเข้าดูผ่านแอปฯไม่ได้เช่นกันเกือบทั้งหมด มีเพียงบางคนที่สามารถดูผ่านทีวีได้ คุณครูวิชาสังคมโรงเรียนวัดบางกระเจ็ด อ.บางคล้า จ.ฉะเชิงเทรา กำลังสอนนักเรียนก ชั้น ม.3 ทางออนไลน์ เช้าวันนี้ จากนักเรียนทั้งหมด 13 คน มีเพียง 7-8 คน ที่เข้าเรียนออนไลน์ได้ ครูเล่าว่า จากการสำรวจบ้านนักเรียนก่อนหน้านี้ พบว่าเด็กและผู้ปกครองพร้อมปรับตัวเรียนในระบบใหม่ แต่ยังกังวลในเรื่องต้องออกไปประกอบอาชีพ ซึ่งส่วนใหญ่ทำงานโรงงาน รับจ้าง เลี้ยงกุ้ง อีกทั้งเด็กบางคนอยู่กับผู้สูงอายุ จึงอาจทำให้ไม่สามารถดูแลได้อย่างเต็มที่ ครูบอกอีกว่าแม้เด็กราว 95 เปอร์เซ็นต์ มีมือถือที่ใช้อินเทอร์เน็ตได้ แต่ส่วนใหญ่ใช้เป็นระบบเติมเงิน เชื่อว่าเมื่อเรียนไปแล้ว 1 สัปดาห์ น่าจะเริ่มเห็นภาระค่าใช้จ่ายของผู้ปกครองที่เพิ่มขึ้น ส่วนปัญหาที่เจอวันนี้ ครูปภาวรินท์ ยอมรับว่าอาจกระทบความเชื่อมั่นของผู้ปกครองที่มีต่อการสอนของครู จึงต้องการให้ระดับนโยบายเห็นปัญหาในระดับพื้นที่และแก้ไขให้การเรียนการสอนเป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพ นายปราโมทย์ จินดางาม ผอ.โรงเรียนวัดบางกระเจ็ด กล่าวว่า จากการสำรวจความพร้อมที่ครูแต่ละระดับชั้นลงพื้นที่ติดตามนักเรียนที่บ้าน พบว่ามีความพร้อมครึ่งต่อครึ่งจากนักเรียนทั้งหมดกว่า 130 คน บางบ้านไม่มีอินเทอร์เน็ต และทีวีไม่สามารถเรียนผ่านทางไกลได้ โรงเรียนได้พยายามแก้ปัญหาโดยให้ครูจัดให้นักเรียนไปเรียนร่วมกับบ้านใกล้เคียงที่มีความพร้อมแทน และเมื่อเปิดเทอมวันที่ 1 ก.ค. หากยังไม่สามารถเรียนที่โรงเรียนได้เต็มรูปแบบและยังต้องเรียนออยไลน์อยู่ โรงเรียนเตรียมแผนให้นักเรียนบางส่วนที่ไม่พร้อมมาเรียนที่โรงเรียน โดยมีการเว้นะระยะห่างตามมาตรการป้องกันโรค