ความตึงเครียดอิหร่าน-ซาอุฯ : ใครหนุนใคร
อิหร่านกับซาอุดีอาระเบียเป็นคู่ขัดแย้งในภูมิภาคกันมาเนิ่นนาน และความสัมพันธ์ยิ่งตึงเครียดขึ้นในช่วงสองสามสัปดาห์มานี้ โดยซาอุดีอาระเบียออกมากล่าวหาอิหร่านว่าส่งขีปนาวุธให้กลุ่มกบฏในเยเมน
เจ้าชายโมฮัมเหม็ด บิน ซัลมาน มกุฎราชกุมารแห่งซาอุดีอาระเบีย (ซ้าย) และ ปธน.ฮัสซัน รูฮานี ของอิหร่าน (ขวา) ทั้งสองชาติมีพันธมิตรอันทรงพลังคอยเคียงข้าง และมีศัตรูที่ร้ายกาจ มาดูกันว่าใครอยู่ฝ่ายใดในความขัดแย้งนี้ ซาอุดีอาระเบีย เจ้าแห่งศาสนาอิสลามนิกายซุนนี ประเทศต้นกำเนิดและเป็นที่ตั้งศาสนสถานที่สำคัญของโลกอิสลาม และเป็นหนึ่งในชาติผู้ส่งน้ำมันเป็นสินค้าออกรายใหญ่ ทั้งยังเป็นหนึ่งในชาติร่ำรวยที่สุดในโลก ซาอุดีอาระเบียนั้นเกรงว่าอิหร่านต้องการกุมอำนาจในภูมิภาคตะวันออกกลาง จึงพยายามสกัดกั้นไม่ให้ชาติที่ประชากรส่วนใหญ่นับถือศาสนาอิสลามนิกายชีอะห์นี้ ได้ก้าวขึ้นมามีอิทธิพล ท่าทีอันไม่ลดราวาศอกของซาอุดีอาระเบียที่มีต่ออิหร่าน ได้รับการหนุนหลังจากประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ ของสหรัฐฯ ที่แข็งกร้าวกับอิหร่านไม่แพ้กัน ซาอุดีอาระเบียเป็นแกนนำเปิดศึกกับกลุ่มกบฏฮูธีในเยเมน และกล่าวหาอิหร่านสนับสนุนอาวุธให้กลุ่มกบฏ เจ้าชายโมฮัมเหม็ด บิน ซัลมาน มกุฎราชกุมารแห่งซาอุดีอาระเบียทรงเปิดศึกกับกลุ่มกบฏฮูธีในเยเมนประเทศเพื่อนบ้านมายาวนาน และทรงชี้ว่าอิหร่านสนับสนุนอาวุธให้กลุ่มกบฏ ข้อกล่าวหาที่อิหร่านปฏิเสธมาโดยตลอด ซาอุดีอาระเบียยังสนับสนุนกลุ่มกบฏในซีเรียและต้องการโค่นล้มประธานาธิบดีบาชาร์ อัล อัสซาด พันธมิตรสำคัญของอิหร่าน ซาอุดีอาระเบียมียุทโธปกรณ์เหนือชาติใดในภูมิภาค และยังเป็นชาติที่นำเข้าอาวุธรายใหญ่ที่สุดของโลก มีการประเมินกันว่าซาอุดีอาระเบียมีกำลังพลประมาณ 227,000 นาย ซาอุดีอาระเบียกับอิหร่าน จะทำสงครามกันหรือไม่? อิหร่าน อิหร่านเปลี่ยนแปลงการปกครองจากระบอบกษัตริย์มาเป็นสาธารณรัฐอิสลามในปี 1979 ภายใต้การนำของอยาตอลลาห์ โคไมนี ประชากรส่วนใหญ่จากจำนวน 80 ล้านคนของอิหร่านนับถือศาสนาอิสลามนิกายชีอะห์ อยาตอลลาห์ อาลี คาเมเนอี ผู้นำสูงสุดคนปัจจุบันเป็นผู้มีอำนาจตัดสินใจในขั้นสุดท้ายในประเด็นสำคัญทั้งในและนอกประเทศ ในช่วงทศวรรษที่ผ่านมา อิหร่านก้าวเข้ามามีอิทธิพลมากขึ้นในภูมิภาค โดยเฉพาะอย่างยิ่งหลังยุคนายซัดดัม ฮุสเซน แห่งอิรัก กองกำลังพิทักษ์การปฏิวัติอิสลามมีอิทธิพลสูงในด้านความมั่นคง การเมือง และเศรษฐกิขในอิหร่าน อิหร่านให้ความช่วยเหลือประธานาธิบดีบาชาร์ อัล อัสซาด แห่งซีเรีย ทำสงครามกับกลุ่มที่เรียกตัวเองว่ารัฐอิสลาม หรือไอเอส ขณะที่กองกำลังพิทักษ์การปฏิวัติอิสลามของอิหร่านนั้นอยู่เบื้องหลังการปราบปรามกลุ่มนักรบสายซุนนีทั้งในซีเรียและอิรัก อิหร่านนั้นเชื่อว่าซาอุดีอาระเบียพยายามทำลายความมั่นคงของเลบานอนโดยกลุ่มเฮซบอลเลาะห์ซึ่งอิหร่านหนุนหลังนั้นร่วมอยู่ในรัฐบาลเลบานอนด้วย อิหร่านยังถือว่าสหรัฐฯ เป็นชาติคู่ปรปักษ์รายสำคัญ มีรายงานว่าอิหร่านเป็นชาติที่มีระบบขีปนาวุธทันสมัยที่สุดในภูมิภาค ขณะที่มีกำลังพลที่ปฏิบัติหน้าที่อยู่ในปัจจุบันมากกว่า 534,000 นาย ซึ่งรวมถึงกำลังพลปกติและที่อยู่ในกองกำลังพิทักษ์การปฏิวัติอิสลาม สหรัฐฯ สหรัฐฯ และอิหร่านนั้นขัดแย้งกันด้วยเหตุผลหลายประการ ตั้งแต่เรื่องที่สำนักข่าวกรองกลางของสหรัฐฯ หรือซีไอเอ มีบทบาทสำคัญในการก่อรัฐประหารโค่นล้มอดีตนายกรัฐมนตรีอิหร่านเมื่อปี 1953 ไปจนถึงการปฏิวัติอิสลาม และเหตุการณ์จับเจ้าหน้าที่สถานทูตสหรัฐฯ ในกรุงเตหะรานเป็นตัวประกันในช่วงทศวรรษ 1980 อีกด้านหนึ่งซาอุดีอาระเบียนั้นเป็นพันธมิตรยาวนานของสหรัฐฯ แม้ว่าจะมึนตึงกันบ้างในสมัยรัฐบาลนายบารัค โอบามา อันมีสาเหตุมาจากนโยบายที่สหรัฐฯ มีต่ออิหร่าน ขณะที่ประธานาธิบดีทรัมป์ ประกาศจะใช้ไม้แข็งจัดการกับอิหร่าน และยังจะไม่ยอมรับข้อตกลงนิวเคลียร์ที่รัฐบาลนายโอบามา ทำไว้กับอิหร่านด้วย ซาอุดีอาระเบียเป็นพันธมิตรที่ยาวนานของสหรัฐฯ สหรัฐฯ สานสัมพันธ์ชื่นมื่นกับซาอุดีอาระเบีย โดยที่ผ่านมานายทรัมป์และรัฐบาลของเขายังไม่เคยออกมาวิพากษ์วิจารณ์กลุ่มอิสลามสุดโต่งในซาอุดีอาระเบียในทำนองเดียวกับที่สหรัฐฯ ชี้ว่าอิหร่านพัวพันกับกลุ่มก่อการร้าย นอกจากนี้ซาอุดีอาระเบียยังไม่ได้อยู่ในบัญชีประเทศที่ห้ามพลเมืองเดินทางเข้าสหรัฐฯ เหมือนอิหร่าน หลังเข้ารับตำแหน่ง นายทรัมป์เดินทางไปเยือนตะวันออกกลางเป็นภูมิภาคแรก และได้พบปะกับผู้นำซาอุดีอาระเบียและอิสราเอล สองชาติที่ต่างต้องการลดทอนอิทธิพลของอิหร่านในตะวันออกกลาง ซาอุดีอาระเบียยังเป็นประเทศเป้าหมายในการขายอาวุธของสหรัฐฯ ด้วย รัสเซีย รัสเซียเป็นพันธมิตรกับทั้งซาอุดีอาระเบียและอิหร่าน โดยเฉพาะในแง่เศรษฐกิจ รัสเซียยังขายอาวุธอันทรงประสิทธิภาพให้กับทั้งสองประเทศ ด้วยท่าทีที่ไม่เลือกข้างบ่งชี้ว่ารัสเซียพร้อมจะทำหน้าที่เป็นตัวกลางไกล่เกลี่ยความขัดแย้งของสองฝ่าย ปธน.ปูติน ส่งทหารรัสเซียไปช่วย ปธน.บาชาร์ อัล อัสซาด ในสงครามกลางเมืองซีเรีย รัสเซียเคยมีบทบาทในตะวันออกกลางตั้งแต่ยุคสงครามเย็น โดยอดีตสหภาพโซเวียตเคยช่วยเหลือทั้งด้านอาวุธและฝึกฝนให้กับกองกำลังทหารของซีเรีย แต่อิทธิพลของรัสเซียแผ่วลงหลังการล่มสลายของอดีตสหภาพโซเวียต แม้รัสเซียจะพยายามสร้างเสริมอิทธิพลในภายหลังแต่ก็สายเกินไป อย่างไรก็ดี การโจมตีทางอากาศของรัสเซียเพื่อจัดการกับกลุ่มไอเอสนั้นช่วยพลิกสถานการณ์การสู้รบของกองกำลังรัฐบาลซีเรียและกลุ่มนักรบที่สนับสนุนนายบาชาร์ อัล อัสซาด ปธน.เรเจป ทายยิป แอร์โดอัน ของตุรกี สนับสนุนกาตาร์ที่กำลังมีข้อพิพาทกับซาอุดีอารเบีย ตุรกี ตุรกีเข้ามาเกี่ยวข้องกับเหตุการณ์ในภูมิภาคตะวันออกกลางนับตั้งแต่พรรคยุติธรรมและการพัฒนา (Justice and Development Party) เป็นรัฐบาลเมื่อปี 2002 ตุรกีกับซาอุดีอาระเบีย มีสัมพันธ์แนบแน่นอันเนื่องมาจากเป็นชาติมุสลิมสายซุนนีเหมือนกันและต่างก็ต่อต้านรัฐบาลซีเรียเช่นเดียวกัน แม้ตุรกีจะไม่ไว้เนื้อเชื่อใจอิหร่าน แต่ก็ยังเลือกที่จะจับมือกับอิหร่านเพื่อสกัดอิทธิพลของชาวเคิร์ดที่ทั้งสองมองว่าเป็นภัยคุกคาม อิสราเอล การจัดตั้งรัฐอิสราเอลเกิดขึ้นเมื่อปี 1984 โดยมีพลเมืองส่วนใหญ่เป็นชนชาวยิว อย่างไรก็ดี ในแง่ของโลกอาหรับนั้น อิสราเอลมีความสัมพันธ์ทางการทูตเพียงกับอียิปต์และจอร์แดนเท่านั้น นายกรัฐมนตรีเบนยามิน เนทันยาฮู ของอิสราเอล พยายามเรียกร้องประชาคมโลกให้ร่วมกันสกัดการครอบครองอาวุธนิวเคลียร์ของอิหร่าน สำหรับอิหร่านนั้นคัดค้านการตั้งรัฐอิสราเอลและต้องการให้ยุบเลิก ขณะที่นายกรัฐมนตรีเบนยามิน เนทันยาฮู ของอิสราเอล พยายามเรียกร้องประชาคมโลกให้ร่วมกันสกัดการครอบครองอาวุธนิวเคลียร์ของอิหร่าน และให้ยกเลิกข้อตกลงนิวเคลียร์อิหร่านเพื่อจัดการกับสิ่งที่เขาเห็นว่าเป็นนโยบายอัน "ก้าวร้าว" นายเนทันยาฮู ยังระบุด้วยว่าอิสราเอลนั้นมีความร่วมมือกับชาติอาหรับหลายประเทศเพื่อลดทอนอิทธิพลของอิหร่านในภูมิภาค อย่างไรก็ดี ซาอุดีอาระเบียปฏิเสธรายงานของสื่อที่ระบุว่าเจ้าชายผู้มีบทบาทสำคัญพระองค์หนึ่งได้เดินทางไปเยือนอิสราเอลอย่างลับ ๆ เมื่อเดือนกันยายนที่ผ่านมา อียิปต์มีสัมพันธ์กันชื่นมื่นกับซาอุดีอาระเบียมากกว่าอิหร่าน อียิปต์ อียิปต์มักจะเล่นบทตัวกลางในการเมืองตะวันออกกลาง แต่ก็มีสัมพันธ์กันชื่นมื่นกับซาอุดีอาระเบียมากกว่าอิหร่าน โดยเฉพาะอย่างยิ่งนับตั้งแต่ช่วงหลังของการปฏิวัติอิสลาม ซาอุดีอาระเบียนั้นช่วยเหลือกองทหารอียิปต์โค่นล้มอดีตประธานาธิบดีโมฮัมเหม็ด มอร์ซี เมื่อปี 2013 ขณะที่อียิปต์กับอิหร่านก็มีการรื้อฟื้นสัมพันธ์กันในหลายโอกาส เช่น อิหร่านเป็นผู้สนับสนุนการทำความตกลงด้านน้ำมันระหว่างอียิปต์และอิรัก เป็นต้น กองทัพซีเรียแย่งชิงพื้นที่คืนจากกลุ่มไอเอสได้อย่างต่อเนื่อง ซีเรีย รัฐบาลของนายบาชาร์ อัล อัสซาด เลือกเข้าข้างอิหร่านอย่างชัดเจน ขณะที่ซีเรียกล่าวหาซาอุดีอาระเบียอยู่บ่อยครั้งว่าดำเนินนโยบายอันเป็นการบ่อนทำลายสันติภาพในภูมิภาค อิหร่านนั้นสนับสนุนทั้งยุทโธปกรณ์และกำลังพลช่วยซีเรียจัดการกับกลุ่มกบฏและนักรบสุดโต่ง และถือว่านายอัสซาดเป็นพันธมิตรใกล้ชิดที่สุด ในเวลาเดียวกันซีเรียก็เป็นจุดขนถ่ายอาวุธจากอิหร่านไปให้เฮซบอลเลาะห์ กลุ่มมุสลิมสายชีอะห์ในเลบานอน โดยเฮซบอลเลาะห์ได้ส่งนักรบหลายพันคนไปช่วยเหลือรัฐบาลซีเรียด้วยเช่นกัน จุดยืนของเลบานอนในความขัดแย้งซาอุฯ-อิหร่านออกจะผสมปนเป เลบานอน จุดยืนของเลบานอนในความขัดแย้งซาอุฯ-อิหร่านนั้นออกจะผสมปนเป เพราะนายกรัฐมนตรีซาอัด ฮารีรี ที่เพิ่งออกมาพูดเป็นนัยว่าอาจไม่ลาออกจากตำแหน่งแล้วนั้น เป็นคนหนึ่งที่มีสัมพันธ์แนบแน่นกับรัฐบาลซาอุดีอาระเบีย และต่อต้านอิหร่าน อย่างไรก็ดี กลุ่มเฮซบอลเลาะห์ในเลบานอนกลับเป็นพวกเดียวกับอิหร่านที่คอยให้ความช่วยเหลืออยู่อย่างต่อเนื่อง ขณะที่นายฮัสซาน นาสรัลลาห์ ผู้นำเฮซบอลเลาะห์ มักออกมาตำหนิรัฐบาลซาอุดีอาระเบียอยู่บ่อยครั้ง ชาติในอ่าวอาหรับ ในอดีต ทั้งกาตาร์ บาห์เรน และคูเวต ต่างเป็นมิตรกับซาอุดีอาระเบียมากกว่าอิหร่าน แต่ความสัมพันธ์ระหว่างกาตาร์กับซาอุดีอาระเบียเริ่มร้าวฉานนับตั้งแต่กาตาร์ไม่ยอมทำตามคำขอให้จำกัดความสัมพันธ์กับอิหร่าน และหลังจากที่ซาอุดีอาระเบีย สหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ และบาห์เรน คว่ำบาตรกาตาร์เมื่อเดือนกรกฎาคมที่ผ่านมา อิหร่านเป็นประเทศที่ส่งความช่วยเหลือทางอาหารเข้าไปยังกาตาร์ ซาอุฯ เรียกร้องกาตาร์เพิ่มความพยายามต่อสู้กับกลุ่มสุดโต่งและกลุ่มก่อการร้ายมากกว่านี้ ทั้งสองชาติยังสถาปนาความสัมพันธ์ทางการทูตกันใหม่เมื่อเดือนสิงหาคมที่ผ่านมา หลังจากที่หมางเมินกันไปจากเหตุการณ์โจมตีสถานทูตซาอุดีอาระเบียในอิหร่าน ในส่วนของบาห์เรนและคูเวตนั้นมีความโน้มเอียงเข้าข้างซาอุดีอาระเบีย บาห์เรนกล่าวหาอิหร่านว่าฝึกฝน "กลุ่มก่อการร้าย" ให้เข้าไปปฏิบัติการโค่นล้มรัฐบาลบาห์เรน และกล่าวหาฝ่ายค้านชีอะห์ว่ายังคงคบหากับอิหร่าน คูเวตเสนอเป็นตัวกลางในการเจรจาไกล่เกลี่ยระหว่างรัฐบาลกาตาร์และซาอุดีอาระเบีย สำหรับคูเวตนั้นแม้จะไม่ได้ร่วมคว่ำบาตรกาตาร์ด้วยแต่รัฐบาลคูเวตกลับเลือกเข้าข้างซาอุดีอาระเบียแทนอิหร่าน ทั้งยังขับนักการทูตอิหร่าน 15 คน ออกจากประเทศ กับยุติภารกิจทั้งทางการทหาร การค้าและวัฒนธรรมระหว่างกันด้วย