จากผู้นำรัฐประหารสู่นายกฯ พลเรือน 7 ปีของ พล.ประยุทธ์ จันทร์โอชา กับการ ยึด-ผ่อน-รวบ อำนาจ
รัฐประหาร 22 พ.ค. 2557 คือจุดเริ่มต้นในการเข้ายึดครองอำนาจรัฐของ พล.อ. ประยุทธ์ จันทร์โอชา ในฐานะหัวหน้าคณะรักษาความสงบแห่งชาติ (คสช.) แล้วกลายเป็นนายกรัฐมนตรีคนที่ 29 ของประเทศ
ผู้นำรัฐบาลรายนี้อยู่กับคนไทยมาแล้ว 7 ปี และอาจอยู่ต่ออีก 2 ปี หากดำรงตำแหน่งครบวาระในปี 2566 แม้ท่อนฮิตติดหูของเพลงที่พล.อ. ประยุทธ์ แต่งบอกไว้เมื่อหลายปีก่อนว่า "เราจะทำตามสัญญา ขอเวลาอีกไม่นาน" มาวันนี้ ผู้ถือครองอำนาจร่วมกับเขา คือ พล.อ. ประวิตร วงษ์สุวรรณ รองนายกรัฐมนตรี และอดีตรองหัวหน้า คสช. บอกว่า "รัฐบาลอยู่มา 2 ปี ไม่ใช่ 7 ปี" และ "คสช. ก็ คสช. สิ นี่รัฐบาลที่มาจากรัฐธรรมนูญ" จากวันนั้นถึงวันนี้ มีอะไรเปลี่ยนแปลงไปบ้าง จากยุค "ยึดอำนาจ" ถึงยุค "ผ่อนอำนาจ" ก่อน "รวบอำนาจ" อีกครั้งเมื่อเผชิญกับวิกฤตการแพร่ระบาดของโรคโควิด-19 เครือข่าย พล.อ. ประยุทธ์ปรับตัวอย่างไร บีบีซีไทยรวบรวม 5 ประเด็นสำคัญมาไว้ ณ ที่นี้ 7 ปี ใช้งบแผ่นดิน 20.8 ล้านล้านบาท ไม่ว่ายุครัฐบาลหลังรัฐประหาร หรือหลังเลือกตั้ง พล.อ. ประยุทธ์ต้องปรากฏตัวกลางรัฐสภาอย่างน้อยปีละครั้ง เพื่อขอความเห็นชอบร่างพระราชบัญญัติ (พ.ร.บ.) งบประมาณรายจ่ายประจำปี ด้วยเพราะเงิน คือปัจจัยสำคัญในการขับเคลื่อนงาน พล.อ. ประยุทธ์ จันทร์โอชา เสนอร่าง พ.ร.บ.งบประมาณปี 2564 ต่อสภา เมื่อ มิ.ย. 2563 พล.อ. ประยุทธ์จัดทำงบประมาณมาแล้ว 7 ครั้ง วงเงินรวม 20,428,000 ล้านบาท และเตรียมเสนอร่าง พ.ร.บ.งบประมาณรายจ่ายประจำปีงบประมาณ 2565 วงเงิน 3,100,000 ล้านบาท วาระ 1 ต่อสภาผู้แทนราษฎร สิ้นเดือน พ.ค. นี้ นอกจากนี้ พล.อ. ประยุทธ์ยังจัดทำ "งบกลางปี" เพิ่มเติม 3 ครั้งหวังกระตุ้นเศรษฐกิจ ด้วยการตรา พ.ร.บ.งบประมาณรายจ่ายเพิ่มเติมประจำปีงบประมาณ วงเงินรวม 396,000 ล้านบาท หากนำงบประมาณแผ่นดินทั้งสองก้อนมารวมกัน คิดเป็นวงเงินรวม 20,824,000 ล้านบาท ที่รัฐบาล พล.อ. ประยุทธ์ ใช้บริหารประเทศในห้วง 7 ปีที่ผ่านมา 7 ปี กู้เงินทะลุ 4.7 ล้านล้านบาท เมื่อพิจารณารายละเอียดในการจัดทำงบประมาณแผ่นดิน พบว่า รัฐบาล พล.อ. ประยุทธ์ ได้ขอกู้เงินเพื่อชดเชยการขาดดุลงบประมาณระหว่างปีงบประมาณ 2558-2564 เป็นวงเงินรวม 3,285,279.8 ล้านบาท และยังเตรียมขอกู้อีก 700,000 ล้านบาทในปีงบประมาณ 2565 ภายใต้กรอบวินัยการเงินการคลังของรัฐ กำหนดให้การกู้เงินเพื่อชดเชยการขาดดุลงบประมาณแต่ละปี ต้องไม่เกิน 20% ของงบประมาณปีนั้น ๆ นอกเหนือจากเงินกู้ที่อยู่ในกฎหมายงบประมาณปกติ รัฐบาลยังออกกฎหมายพิเศษคือพระราชกำหนด (พ.ร.ก.) ให้อำนาจกระทรวงการคลังกู้เงิน เพื่อแก้ไขปัญหา เยียวยา และฟื้นฟูเศรษฐกิจและสังคม ที่ได้รับผลกระทบจากการระบาดของโรคติดเชื้อไวรัสโคโรนา 2019 วงเงิน 1,000,000 ล้านบาท และมีรายงานข่าวปรากฏในสื่อหลายสำนักว่าที่ประชุมคณะรัฐมนตรี (ครม.) เมื่อ 18 พ.ค. เห็นชอบให้ตรา พ.ร.ก.ให้อำนาจกระทรวงการคลังกู้เงินเพิ่มอีกวงเงินไม่เกิน 700,000 ล้านบาท เพื่อใช้แก้ปัญหาโควิดระบาดระลอกใหม่ หลังมีรายงานว่าเงินกู้ก้อนเดิมเหลือเพียง 16,525 ล้านบาทเท่านั้น เนื่องจากได้อนุมัติแผนงาน/โครงการภายใต้ พ.ร.ก. ฉบับแรกไปแล้ว 833,475 ล้านบาท (19 เม.ย. 2563-11 พ.ค. 2564) และยังกันไว้ใช้เยียวยาฟื้นฟูเศรษฐกิจและสังคมในการระบาดระลอก 3 อีก 150,000 ล้านบาท พล.อ. ประยุทธ์ จันทร์โอชา ใช้เวลา 50 นาทีในการนำเสนอหลักการของ พ.ร.ก.กู้เงิน ต่อสภาเมื่อ 27 พ.ค. 2563 โดยย้ำว่า "เป็นกรณีฉุกเฉินรีบด่วนอันไม่อาจหลีกเลี่ยงได้" และ "เป็นทางเลือกสุดท้าย" ของรัฐบาล" อย่างไรก็ตาม ราชกิจจานุเบกษาได้เผยแพร่ พ.ร.ก.ให้อำนาจกระทรวงการคลังกู้เงิน เป็นวงเงินไม่เกิน 500,000 ล้านบาท หากนำเงินกู้ทั้งตาม พ.ร.บ.งบประมาณ และ พ.ร.ก.กู้เงิน มารวมกัน คิดเป็นวงเงินรวม 4,785,279.8 ล้านบาท นายจตุพร เจริญเชื้อ ส.ส.ขอนแก่น พรรคเพื่อไทย (พท.) เคยนำประวัติการชำระหนี้เงินต้นของรัฐบาล พล.อ. ประยุทธ์ในช่วง 7 ปีที่ผ่านมา มาคิดคำนวณ พบว่าชำระหนี้ได้เฉลี่ย 58,435 ล้านบาท/ปี นั่นเท่ากับว่าต้องใช้เวลาถึง 70 ปี จึงชำระหนี้กว่า 4 ล้านล้านบาทที่รัฐบาล พล.อ. ประยุทธ์ ก่อไว้คืนได้หมด จึงไม่แปลกหากพรรคร่วมฝ่ายค้านจะพากันตั้งสารพัดฉายาให้ พล.อ. ประยุทธ์ อาทิ "นักกู้แห่งลุ่มน้ำเจ้าพระยา" หรือ "ผู้นำแห่งการก่อหนี้" อย่างไรก็ตาม ประมุขฝ่ายบริหารไม่ได้ตอบโต้ใด ๆ ในระหว่างชี้แจงหลักการของกฎหมายงบประมาณต่อสภา เมื่อ ก.ค. 2563 โดยบอกเพียงว่า "ผมก็ไม่รู้จะว่าอย่างไร ไม่อยากไปตั้งฉายาท่านใครก็แล้วแต่" 7 ปี กับ 5 รมต. หน้าเดิม ถึงขณะนี้ พล.อ. ประยุทธ์บริหารประเทศมากว่า 2,500 วันแล้ว ซึ่งนอกจาก "นายกฯ หน้าเดิม" ยังมีนักการเมืองอีก 5 คนที่เป็น "รัฐมนตรีหน้าเดิม" ที่อยู่ร่วมหัวจมท้ายกันมาตั้งแต่รัฐบาล "ประยุทธ์ 1" ที่มาจากการรัฐประหาร ถึง "ประยุทธ์ 2" ที่มาจากการเลือกตั้ง แม้จะมีพรรคร่วมรัฐบาลมากถึง 19 พรรค แต่รัฐมนตรีของ ครม. ประยุทธ์ 2/1 มาจากพรรคการเมืองเพียง 6 พรรค แม้มีตัวหาร-ส่วนแบ่งอำนาจมากมายหลังการเลือกตั้ง 2562 เมื่อพรรคพลังประชารัฐ (พปชร.) ในฐานะพรรคอันดับสองในสภา ต้องรวบรวมเสียงแข่งเพื่อชิงการจัดตั้งรัฐบาล ก่อนปิดยอดรัฐบาลผสม 19 พรรค แต่ก็มีรัฐมนตรี 5 คนที่ไม่ได้สังกัดพรรคการเมืองใด ๆ ได้กลับมาร่วมวงฝ่ายบริหารอีกครั้งภายใต้สัดส่วน พปชร. ทว่ากินโควต้ากลางของนายกฯ ไม่ว่าในยุครัฐบาล "ประยุทธ์ 1" ที่มีการปรับคณะรัฐมนตรี (ครม.) 4 ครั้ง หรือ "ประยุทธ์ 2" ที่มีการปรับ ครม. ไปแล้ว 3 ครั้ง แต่รัฐมนตรีกลุ่มนี้ก็ยังเหนียวแน่นบนเก้าอี้ตัวเดิม ยึดกุมงานในกระทรวงความมั่นคง ต่างประเทศ และงานกฎหมาย พล.อ. ประวิตร วงษ์สุวรรณ เข้ารั้งเก้าอี้ รองนายกรัฐมนตรี และ รมว.กลาโหม ตั้งแต่วันแรกและอยู่จนสิ้นอายุรัฐบาล "ประยุทธ์ 1" (31 ส.ค. 2557-10 ก.ค. 2562) จากนั้นเหลือเพียงเก้าอี้รองนายกฯ รองก้นในรัฐบาล "ประยุทธ์ 2" เนื่องจาก พล.อ. ประยุทธ์ ขอควบ รมว.กลาโหมเอง รวมระยะเวลาดำรงตำแหน่งกว่า 2,400 วัน ทั้งนี้เมื่อปี 2563 พล.อ. ประวิตรได้ขยายฐานอำนาจเข้าปกครองพรรคแกนนำรัฐบาลอย่างเต็มตัวในฐานะหัวหน้า พปชร. และเป็นรัฐมนตรีโควต้า "ลุงตู่ขอมา" เพียงคนเดียวที่เป็นสมาชิกพรรคการเมือง นายวิษณุ เครืองาม เป็น รองนายกรัฐมนตรีฝ่ายกฎหมาย ตั้งแต่ต้นจนถึงปัจจุบัน รวมระยะเวลาดำรงตำแหน่งกว่า 2,400 วัน นายดอน ปรมัตถ์วินัย แรกเริ่มเดิมทีเข้ามาในตำแหน่ง รมช.ต่างประเทศ ในรัฐบาล "ประยุทธ์ 1/1" ก่อนขยับชั้นเป็น รมว. ในการปรับ ครม. "ประยุทธ์ 1/3" และได้เป็น รองนายกรัฐมนตรี ควบ รมว.ต่างประเทศ ในรัฐบาลประยุทธ์ 2 รวมระยะเวลาดำรงตำแหน่งกว่า 2,400 วัน พล.อ. อนุพงษ์ เผ่าจินดา เป็น รมว.มหาดไทย ตั้งแต่ต้นจนถึงปัจจุบัน รวมระยะเวลาดำรงตำแหน่งกว่า 2,400 วัน พล.อ. ชัยชาญ ช้างมงคล เข้าดำรงตำแหน่ง รมช.กลาโหม ในการปรับ ครม. "ประยุทธ์ 1/5" (23 พ.ย. 2560-10 ก.ค. 2562) และได้ไปต่อกับรัฐบาลภาค 2 จนถึงปัจจุบัน รวมระยะเวลาดำรงตำแหน่งกว่า 1,200 วัน 7 ปี ของเส้นทางการเมือง-แรงต่อต้าน การยึดอำนาจ 22 พ.ค. 2557 ทำให้ พล.อ. ประยุทธ์ กลายเป็นชายผู้มีอำนาจสูงสุดในการปกครองประเทศในฐานะ "รัฏฐาธิปัตย์" เขาออกประกาศหัวหน้า คสช./คำสั่งหัวหน้า คสช./คำสั่ง คสช. หลายฉบับเพื่อควบคุม บังคับ สั่งการ และจัดการทางการเมืองในนามของการ "ปฏิรูป" แต่ถึงกระนั้น ไม่ใช่ทุกคนที่ยอมรับ-ยอมตามผู้นำที่มาจากการรัฐประหาร จึงปรากฏภาพการต่อต้านเป็นระยะ ๆ นายวิษณุ เครืองาม รองนายกรัฐมนตรี เคยเปิดเผยเมื่อ พ.ค. 2562 ว่าหัวหน้า คสช. ได้ออกประกาศ/คำสั่ง รวม 456 ฉบับ โดย 246 ฉบับถูกยกเลิกหรือสิ้นผลหลังเสร็จภารกิจ และ 66 ฉบับถูกยกเลิกโดยคำสั่งหัวหน้า คสช. ที่ 9/2562 นั่นหมายความว่ามี 144 ฉบับที่มีผลบังคับใช้ จนกว่ารัฐสภาจะเปลี่ยนแปลงสถานะทางกฎหมายของมันหรือให้ยกเลิกไป ในแต่ละปีที่ผ่านมา พล.อ. ประยุทธ์วางโรดแมปการเมืองไว้อย่างไร และต้องเผชิญกับปัญหาและแรงต้านทางการเมืองอย่างไรบ้าง 2557 ภารกิจการเมือง: แรงต้านทางการเมือง: ผู้นำเหล่าทัพ นำโดย พล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา ที่สโมสรกองทัพบก สถานที่ที่ใช้พูดคุยปรองดองก่อนทหารจะประกาศยึดอำนาจในวันที่ 22 พ.ค. 2557 2558 ภารกิจการเมือง: แรงต้านทางการเมือง: 2559 ภารกิจการเมือง: ข้าราชการ เจ้าหน้าที่รัฐ และอาสาสมัคร ร่วมรณรงค์ให้ประชาชนไปลงประชามติร่างรัฐธรรมนูญปี 2559 แรงต้านทางการเมือง: 2560 ภารกิจการเมือง: แรงต้านทางการเมือง: การถ่ายภาพหมู่ ครม. "ประยุทธ์ 5" เมื่อ 4 ธ.ค. 2560 นำมาสู่ปมร้อน "แหวนมารดา นาฬิกาเพื่อน" ของ พล.อ.ประวิตร วงษ์สุวรรณ 2561 ภารกิจการเมือง: แรงต้านทางการเมือง: ประชาชนร่วมกิจกรรม "นัดรวมพลประชาชนอยากเลือกตั้ง แสดงพลังต้านสืบทอดอำนาจ คสช." ที่ลานสกายวอล์ก เขตปทุมวัน กทม. เมื่อ 27 ม.ค. 2561 2562 ภารกิจการเมือง: แรงต้านทางการเมือง: 2563 ภารกิจการเมือง: แรงต้านทางการเมือง: ผู้ชุมนุมที่อนุสาวรีย์ชัยสมรภูมิพร้อมใจกันเปิดไฟจากสมาร์ทโฟนเพื่อขับไล่นายกฯ โดยบรรยายว่าเป็นการทำความมืดมิดให้หมดไปจากสังคมไทย เมื่อ 18 ต.ค. 2563 2564 ภารกิจการเมือง: แรงต้านทางการเมือง: 7 ปี หลุด 3 คดีในศาลรัฐธรรมนูญ นอกจากความเคลื่อนไหวนอกสภา พล.อ. ประยุทธ์ยังถูกตรวจสอบอย่างเข้มข้นจากทั้งฝ่ายค้าน และ "นักร้อง" ในการทำหน้าที่นายกฯ สมัยที่ 2 ตั้งแต่เรื่องคำพูด ตำแหน่ง ยันบ้านพัก ทว่าทุกคดีที่ไปถึงมือศาลรัฐธรรมนูญ ไม่ศาลสั่งยกคำร้อง ก็ตีความว่าไม่ผิดรัฐธรรมนูญ ด้วยมติ "เอกฉันท์" ทุกคดี 11 ก.ย. 2562 จบ "คดีถวายสัตย์" ศาลรัฐธรรมนูญมีมติเป็นเอกฉันท์ "ไม่รับคำร้อง" ไว้พิจารณา โดยให้เหตุผลว่า "ไม่อยู่ในอำนาจการตรวจสอบขององค์กรใดตามรัฐธรรมนูญ เพราะการถวายสัตย์ปฏิญาณต่อพระมหากษัตริย์เป็นการกระทำทางการเมืองของ ครม. ในฐานะองค์กรตามรัฐธรรมนูญฝ่ายบริหารในความสัมพันธ์เฉพาะกับพระมหากษัตริย์" คดีนี้ ผู้ตรวจการแผ่นดินมีมติส่งเรื่องให้ศาลรัฐธรรมนูญพิจารณาวินิจฉัย กรณี พล.อ. ประยุทธ์นำ ครม. กล่าวคำถวายสัตย์ปฏิญาณก่อนเข้ารับหน้าที่ เมื่อ 16 ก.ค. 2562 ไม่ครบถ้วน เป็นการกระทำที่ขัดต่อรัฐธรรมนูญ มาตรา 161 อันเป็นการกระทำที่ละเมิดสิทธิเสรีภาพของผู้ร้องเรียนหรือไม่ 18 ก.ย. 2562 หลุด "คดีเจ้าหน้าที่รัฐ" ศาลรัฐธรรมนูญมีมติเป็นเอกฉันท์ว่า พล.อ. ประยุทธ์ไม่มีลักษณะต้องห้ามในการดำรงตำแหน่งนายกฯ เนื่องจากตำแหน่งหัวหน้า คสช. ไม่ถือว่าเป็น "เจ้าหน้าที่อื่นของรัฐ" ตามรัฐธรรมนูญ มาตรา 160 (6) ประกอบมาตรา 98 (15) ความเป็นรัฐมนตรีไม่สิ้นสุดลงเฉพาะตัวเพราะเหตุที่เป็นเจ้าหน้าที่อื่นของรัฐ คดีนี้ พรรคฝ่ายค้านได้ยื่นคำร้องผ่านประธานสภา ขอให้พิจารณาคุณสมบัติของ พล.อ. ประยุทธ์ว่ามีลักษณะต้องห้ามในการดำรงตำแหน่งเป็นนายกฯ หรือไม่ 2 ธ.ค. 2563 หลุด "คดีพักบ้านหลวง" ศาลรัฐธรรมนูญมีมติเอกฉันท์ว่า พล.อ. ประยุทธ์ไม่ขาดคุณสมบัติความเป็นนายกฯ จากกรณีพักอาศัยในบ้านพักข้าราชการทหารแม้เกษียณอายุไป 6 ปีแล้ว หรือที่รู้จักในชื่อ "คดีพักบ้านหลวง" เนื่องจากเป็นไปตามระเบียบภายในของกองทัพบก (ทบ.) ปี 2548 ความเป็นรัฐมนตรีไม่สิ้นสุดลงเฉพาะตัวตามรัฐธรรมนูญ มาตรา 170 วรรคหนึ่ง (4) ประกอบมาตรา 160 (5) และมาตรา 170 วรรคหนึ่ง (5) ประกอบมาตรา 186 วรรคหนึ่ง และมาตรา 184 วรรคหนึ่ง (3) คดีนี้ พรรคฝ่ายค้านได้ยื่นคำร้องผ่านประธานสภา ขอให้ศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัยว่าความเป็นรัฐมนตรีของ พล.อ. ประยุทธ์ สิ้นสุดลงหรือไม่