ออสการ์ 2020: สนทนากับผู้แปลซับไตเติล Parasite ว่าด้วย "กำแพงสูง 1 นิ้ว" และภาพยนตร์ที่คนพูดถึงมากที่สุดปีนี้
บอง จุนโฮ ผู้กำกับหนังเรื่องเยี่ยมแห่งปี Parasite เรียกเสียงฮือฮาจากทั้งฮอลลีวูด เมื่อเขากล่าวในการรับรางวัลหนังต่างประเทศยอดเยี่ยมที่เวที Golden Globes เมื่อเดือนที่แล้วว่า "หากพวกคุณสามารถก้าวข้ามกำแพงสูง 1 นิ้วที่เรียกว่าซับไตเติลได้ คุณจะพบกับหนังดี ๆ อีกมากมาย"
บอง จุนโฮ ผู้กำกับหนังเรื่องเยี่ยมแห่งปี Parasite ตอนนี้ Parasite กลายเป็นหนังที่มีคนพูดถึงมากที่สุดเรื่องหนึ่งในฤดูกาลรางวัล เป็นหนังเกาหลีใต้ที่อาจหาญท้าทายบรรดาหนังอเมริกันดัง ๆ ในทุกเวทีประกวด หลังจากชนะรางวัลปาล์มทองที่เทศกาลคานส์เมื่อปีที่แล้ว ตอนนี้ Parasite ได้เข้าชิงออสการ์ถึง 6 สาขา รวมทั้งรางวัลใหญ่อย่าง Best Picture, Best Director และ Best Original Screenplay ภาพยนตร์ตลกร้ายว่าด้วยครอบครัวยากจนที่วางแผนแฝงตัวเข้าไปในบ้านของคนรวย กลายเป็นหนังแห่งปีที่พูดถึงประเด็นร่วมสมัยอย่างความเหลื่อมล้ำและการปะทะของชนชั้นได้อย่างแหลมคม เพราะซับไตเติลเป็นส่วนสำคัญของหนังต่างประเทศ และเพราะบองพูดถึง "กำแพงสูงหนึ่งนิ้วที่เรียกว่าซับไตเติล" เรามาคุยกับคนแปลซับไตเติลภาษาอังกฤษของ Parasite กัน ดาร์ซี่ พาเก็ท เป็นอาจารย์สอนภาพยนตร์ที่ Busan Film Academy เป็นชาวอเมริกันที่อาศัยอยู่ในเกาหลีใต้มาตั้งแต่ปลายทศวรรษที่ 1990 และทำซับไตเติลให้หนังเกาหลีดัง ๆ มาหลายสิบเรื่องทั้ง Parasite และก่อนหน้านี้ The Handmaiden ดาร์ซี่ เล่าให้ฟังถึงประสบการณ์การแปลซับไตเติลหนังเรื่อง Parasite จากภาษาเกาหลีเป็นภาษาอังกฤษ และพูดถึงความท้าทายในการเก็บรายละเอียดทางภาษาและวัฒนธรรม เพราะสุดท้ายแล้ว "กำแพงสูงหนึ่งนิ้ว" ของเขาถูกปีนข้ามอย่างง่ายดายโดยคนแทบทั้งโลกและมีส่วนช่วยในการพาหนังเกาหลีใต้เรื่องนี้ไปไกลถึงเวทีออสการ์ ภาพชีวิตจริงของผู้คน “ชนชั้นปรสิต” ในกรุงโซล โดยทั่วไปในการแปล สิ่งที่ท้าทายคือการแปลการเล่นคำ หรือมุกตลก Parasite เป็นหนังตลกร้าย สำหรับคุณอะไรที่เป็นเรื่องยากในการทำซับไตเติลหนังเรื่องนี้ คนเกาหลีไม่ค่อยใช้คำที่มีความหมายสองนัย หรือเล่นคำพ้อง (pun) ผมคิดว่า ที่เป็นแบบนั้นเพราะมันง่ายมากที่จะเล่นคำแบบนั้นในภาษาเกาหลี จนมันกลายเป็นไม่ตลก แต่แน่นอนว่า ภาษาเกาหลีมีการเล่นคำแบบอื่น ๆ (wordplay) ที่ผมคิดว่ายากที่สุดในการแปลซับ คือการแปลคำที่มีเรื่องราวและกระตุ้นความทรงจำเกี่ยวกับอะไรบางอย่างเฉพาะในเกาหลี ที่คนนอกประเทศไม่มีทางเข้าใจ เช่นในหนัง มีการพูดถึงร้านเค้กหน้านุ่มแบบไต้หวัน ซึ่งมันดังขึ้นมาเป็นเทรนด์ในเกาหลีอย่างมากในช่วงปี 2017 มีสาขาเปิดกันมากมาย ก่อนที่รายการทีวีจะเสนอข่าวว่า ร้านหนึ่งใช้วัตถุดิบคุณภาพไม่ดี จนเกิดข่าวฉาว ร้านต้องปิดไปหลายร้านรวมทั้งร้านที่ไม่ได้ทำอะไรผิด อะไรแบบนี้คุณจะอธิบายในซับไตเติลที่ขึ้นมาสามวินาทีได้อย่างไร ในกรณีนี้ผมยอมแพ้ Parasite คว้ารางวัล ทีมนักแสดงยอดเยี่ยม จากการประกาศผลรางวัล Screen Actors Guild Awards ประจำปี ครั้งที่ 26 คุณต้องเพิ่มเติม หรือเปลี่ยนความหมายของบทพูดมากไหมเพื่อให้ใจความชัดเจนหรือสื่อสารได้ ตัวอย่างหนึ่งคือ ตอนที่ตัวละครเลียนแบบเสียงคนอ่านข่าวเกาหลีเหนือที่มีชื่อเสียง ผู้ชมหนังในเกาหลีจะจำเสียงเขาได้ทันทีจากการออกเสียงและสำเนียง แต่สำหรับคนดูนอกเกาหลี ผมต้องทำให้มันชัดขึ้นไปอีก ประโยคในภาษาเกาหลีคือ "คุณเล่นมุกเกาหลีเหนือได้เจ๋งจริง" (You're the best at North Korean gags) แต่ผมต้องแปลในภาษาอังกฤษว่า "ไม่มีใครเลียนแบบเสียงคนอ่านข่าวเกาหลีเหนือได้เหมือนเท่าคุณ" (Nobody can imitate north Korean news anchors like you) "ผมคิดว่ายากที่สุดในการแปลซับ คือการแปลคำที่มีเรื่องราวและกระตุ้นความทรงจำเกี่ยวกับอะไรบางอย่างเฉพาะในเกาหลี ที่คนนอกประเทศไม่มีทางเข้าใจ" ในตอนเข้าด้ายเข้าเข็มของ Parasite มีบทพูดที่เกี่ยวข้องกับอาหารที่ชื่อ จาปากูรี ซึ่งคุณแปลในหนังว่า Ram-dom ตกลงมันคืออะไรยังไงกันแน่ จาปากูรี (jjpaguri) เป็นสูตรอาหารใหม่ที่ผสมบะหมี่กึ่งสำเร็จรูปสองยี่ห้อเข้าด้วยกัน คือ Jjapaghetti และ Noguri สูตรดังขึ้นมาเพราะมีดาราไปพูดในทีวีว่าเอามารวมกันแล้วอร่อยมาก ใน Parasite ครอบครัวคนรวยสั่งให้แม่บ้านทำจาปากูรี แต่เธอไม่รู้จัก ในซับไตเติล ตอนแรกผมคิดว่าจะแปลง่าย ๆ โดยใช้ทับศัพท์เลยว่า Jjapaguri แต่เพราะคำนี้ไม่มีความหมายใด ๆ เลยสำหรับผู้ชมที่ไม่ใช่คนเกาหลี สุดท้ายผมตัดสินใจสร้างคำใหม่เลยในซับไตเติลอังกฤษคือ ram-don คือเอา Ramen มารวมกับ Udon ปรากฎว่าผมถูกคนส่งจดหมายมาด่า ว่าเปลี่ยนบะหมี่เกาหลีเป็นบะหมี่ญี่ปุ่นได้ยังไง Parasite ได้รับคำชมมากว่าพูดถึงประเด็นร่วมสมัยที่ทุกคนเข้าถึงได้ นั่นคือเรื่องความเหลื่อมล้ำและชนชั้น คุณคิดว่าซับไตเติลมีส่วนช่วยแค่ไหนในการขับสารนี้ ยิ่งผมดูหนังของ บอง จุนโฮ เท่าไหร่ ผมยิ่งเชื่อว่ามันมีความเป็นสากลบางอย่างลึก ๆ อยู่ในหนังทุกเรื่อง คุณสามารถเข้าใจทั้งเนื้อหาและธีมของหนังโดยไม่ต้องมีซับไตเติลใด ๆ เลยด้วยซ้ำ แต่แน่นอนว่า งานของผมคือการเก็บรายละเอียดอันน่าทึ่งเล็ก ๆ น้อยระหว่างทาง รักษามันไว้ และขับเน้นมันออกมาให้ได้ในการแปล บอง จุนโฮ กล่าวในการรับรางวัลหนังต่างประเทศยอดเยี่ยมที่เวที Golden Globes เมื่อเดือนที่แล้วว่า "หากพวกคุณสามารถก้าวข้ามกำแพงสูง 1 นิ้วที่เรียกว่าซับไตเติลได้ คุณจะพบกับหนังดี ๆ อีกมากมาย" คุณคุยกับผู้กำกับ บองจุนโฮ บ่อยแค่ไหนในการทำงาน ก่อนผมจะเริ่มลงมือแปล ผมได้รับอีเมลยาวหลายหน้าจาก บอง จุนโฮ ในจดหมายเขาชี้ให้ผมเห็นคำบางคำที่ถูกใช้ซ้ำ ๆ ในหนัง เช่น metaphorical หรือ vigor (การอุปมา และ ความเข้มแข็ง) และเขาขอให้ผมแปลคำเหล่านี้ให้เหมือนกันทุกครั้งในภาษาอังกฤษ และให้พยายามใช้คำที่ดึงดูดและคนดูจะจำได้ เขายังเสนอว่า ควรเปลี่ยนชื่อตัวละคร มิน-ฮุค (ตัวเพื่อนของครอบครัวฝ่ายจน) เพราะถึงแม้จะออกมาแค่ฉากเดียว แต่ชื่อของเขาจะถูกกล่าวขึ้นอีกในตอนหลังของหนัง และจำเป็นที่คนดูต้องจำเขาได้ เราจึงเปลี่ยนชื่อตัวละครนี้เหลือแค่ Min และนี่เป็นตัวละครตัวเดียวที่มีชื่อพยางค์เดียวในหนัง อีกอย่างที่ บอง จุนโฮ เน้นคือ ผมต้องเข้าใจความสัมพันธ์ของตัวละครแต่ละคน และคิดถึงมันตลอดในการแปล หลังจากแปลเสร็จ เรานั่งลงด้วยกันและแก้ซับไตเติลอีกสองวัน โดยมีโปรดิวเซอร์ และคนจาก CJ Entertainment มาให้ความเห็นด้วย ภาษาเกาหลีมีลักษณะเฉพาะอะไรหรือไม่ที่ภาษาอังกฤษถ่ายทอดไม่ได้ ภาษาเกาหลีมีระดับความเป็นทางการและไม่เป็นทางการหลายชั้นมาก เมื่อตัวละครเปลี่ยนจากโทนสุภาพ เป็นทางการ ไปเป็นโทนไม่เป็นทางการ คนฟังจะรู้สึกได้อย่างชัดเจนราวกับโดนตบหน้า นี่คือสิ่งที่ยากมากในการแปลเป็นภาษาอังกฤษ ผมอาจจะใช้วิธีเปลี่ยนสรรพนาม หรือเปลี่ยนการเรียกชื่อ (เช่นการเรียกชื่อสกุล หรือการเรียกชื่อหน้า) หรือเปลี่ยนโทนของประโยค แต่ไม่มีทางที่จะเก็บความรู้สึกเต็ม ๆ แบบภาษาเกาหลีได้ Parasite มีมุกตลกเกี่ยวกับเกาหลีเหนือเยอะ คุณว่ามีความหมายอะไรซ่อนอยู่หรือเปล่า นักวิจารณ์นอกเกาหลีบางคนตีความว่า หนังเรื่องนี้เป็นการวิพากษ์วิจารณ์เกาหลีเหนือ ผมไม่เห็นแบบนั้น บอง จุนโฮ ก็บอกเช่นกันว่า ไม่ได้ตั้งใจอะไรแบบนั้น คนนอกเกาหลี มักจะมองภาพเกาหลีเหนือแบบดราม่าเกินจริง แน่นอนว่า สถานการณ์ทางการเมืองในคาบสมุทรเกาหลีมันช่างแปลกและแตกต่าง แต่ในชีวิตประจำวัน คนเกาหลีใต้พูดถึงเกาหลีเหนือในหลายรูปแบบ ทั้งพูดเฉย ๆ อ้างถึงธรรมดา ๆ ไม่ได้ดราม่าการเมืองเสมอไป ผมคิดว่าหนังก็สะท้อนความจริงตรงนี้