'คู่สร้างคู่สม' จากไป แล้วจะอ่าน-ขาย อะไรกัน
38 ปี ของนิตยสารคู่สร้างคู่สม เดินทางมาถึงฉบับที่ 1005 เป็นฉบับสุดท้าย วางบนแผงหนังสือเมื่อ 20 ธ.ค. หลังนำเรื่องราวสู่แฟนๆ ผู้อ่าน มาตั้งแต่ปี 2523 คนทำ-คนอ่าน-คนขายพูดถึงหนังสือเล่มนี้ว่าอย่างไร
"นิตยสาร" กับ "ร้านเสริมสวย" ยังจำเป็นอยู่หรือเปล่า? "ตลอดเกือบ 40 ปีที่ผ่านมา ผมเองก็ไม่เคยคิดว่าจะขึ้นปกหนังสือที่ตัวเองทำมากับมือเลย ผมจะขึ้นปกเฉพาะเวลาเกิดเหตุวิกฤต" ดำรง พุฒตาล เจ้าของและผู้ก่อตั้งนิตยสารคู่สร้างคู่สม หรือที่เรียกกันในหมู่แฟนนักอ่านว่า คส.คส. เขียนไว้ในฉบับอำลา พร้อมใบหน้ายิ้มแย้มในเสื้อยืดสบายๆ ลายทางแดงดำเป็นคนบนปก ดำรง ในวัยกว่า 70 ปี แจงเหตุผลกับสื่อหลายแขนง ก่อนหนังสือฉบับสุดท้ายวางแผงว่า เหตุของการปิดตัวไม่ต่างจากของสิ่งพิมพ์อื่นๆที่ดำเนินการไป ก่อนหน้า ประกอบกับการถูกสื่อออนไลน์คัดลอกเนื้อหา นำเอาคำทำนายโชคชะตาใน "คู่สมกับราศี" ไปเผยแพร่ในโซเชียลมีเดียโดยไม่ให้เครดิต เป็นสิ่งที่ทำให้คนทำหนังสือเจ็บปวดใจไม่น้อย โดยเขายืนยันว่าไม่ต้องการจะทำในรูปแบบออนไลน์แล้ว ชีวิตหลังจากนี้ต้องการพักผ่อน "ผมตัดสินสละแชมป์ในขณะที่เรายังเป็นแชมป์ เสียในวันนี้จะดีกว่า" ดำรง พุฒตาล เขียนไว้ในหนังสือ คส.คส.ฉบับสุดท้าย ลำดับที่ 1005 ประจำวันที่ 20-31 ธันวาคม 2560 เมื่อผู้ผลิตสละแชมป์ แล้วผู้อ่านและคนขายหนังสือ คิดอย่างไร กับการจากไปของ คส.คส. ที่พวกเขาผูกพันมาเกือบ 40 ปี ขวัญใจของวัยเกิน40? "สมัยก่อนค่าหนังสือพี่เดือนนึง ก็หลายบาท แพรวพี่ก็เอาทุกเล่ม แล้วฮัลโหลอีก แต่หลังๆ เขา (ลูกค้า) ไม่ค่อยอ่าน พี่ก็ไม่ค่อยซื้อแล้ว ซื้อนี่แหล่ะคู่สร้างคู่สมอย่างเดียว" 'ช่างกิ่ง' สุมาพร มั่งคั่ง เจ้าของร้านเสริมสวย 'การะบุหนิง' ย่านสามเหลี่ยมดินแดง บอกกับบีบีซีไทย ในวันที่คู่สร้างคู่สมวางแผงเป็นฉบับสุดท้าย เธอยังไม่ได้มาครอบครอง เพราะเมื่อไปถามหาที่แผงหนังสือที่ซื้อประจำ ก็ได้รับคำตอบจากคนขายว่าหมดแล้ว ร้านเสริมสวยการะบุหนิง ย่านสามเหลี่ยมดินแดง แม้ยุคสมัยเปลี่ยนแปลง ผู้คนเสพความบันเทิงและข่าวสารผ่านหน้าจอมือถือมากขึ้น แต่ร้านเสริมสวยในตึกหนึ่งคูหาติดถนนใหญ่แห่งนี้ ยังวางนิตยสารใหม่-เก่าไว้ในร้าน ไว้บริการลูกค้าที่มารอทำผมได้หยิบอ่าน ตามธรรมเนียมร้านเสริมสวยในอดีต แต่ช่างกิ่งก็บอกว่า คนที่ยังหยิบหนังสือมาพลิกๆ ดูก็เปลี่ยนแปลงไปตามเทคโนโลยีใหม่ๆ ที่คนมักจะดูอะไรในโทรศัพท์มากกว่า "ต้องดูรุ่น อายุต้องประมาณ 40 ขึ้นไปถึงจะอ่านหนังสือ เดี๋ยวนี้ทุกคนมาเค้าก็ไม่ค่อยอ่าน ถ้าเราชอบเราก็ซื้อเพราะเราอ่านด้วย ก็คงไม่ซื้อแล้วล่ะ ไม่มีคู่สร้างคู่สม จะซื้ออะไร" "เสียดายนะจริงๆ ราคาถูกด้วยที่แน่ๆ เพราะเล่มอื่นมันเป็น 100 นะจ๊ะน้องจ๋า นี่แค่ 30 บาท" สุมาพร มั่งคั่ง ช่างเสริมสวยย่านดินแดง กล่าวถึงนิตยสารคู่สร้างคู่สมที่เพิ่งยุติการพิมพ์ สำหรับนิตยสารคู่สร้างคู่สม ช่างกิ่ง เปิดเผยว่า ชอบที่ทั้งเล่มเป็นเนื้อหาแทบจะทั้งหมด ไม่เหมือนนิตยสารบางเล่มที่เป็นโฆษณาเสียเยอะ จากเริ่มแรกที่อ่านเพราะชอบอ่านดวง ยังชอบเรื่องราวที่หลากหลายจากคอลัมน์ต่างๆ อ่านแล้วได้ความรู้ เหมือนได้ไปท่องเที่ยว เธอบอกว่าบางเรื่องที่ได้อ่าน "คิดไม่ถึงว่าในโลกมีเรื่องแบบนี้ด้วย" "แพรว คู่สร้าง ทีวีพูล ก๊อซซิป เดี๋ยวนี้ไม่มีแล้ว คนก็อ่านในโทรศัพท์กัน เดี๋ยวนี้ 10 นาทีเขาก็โพสต์ออกมาแล้ว โลกมันเปลี่ยน" ช่างกิ่ง กล่าว เก่าไปใหม่มา ส่วนร้านเสริมสวย 'นงนุช' ย่านดินแดง ร้านตัดผมชาย-หญิง ที่ตกแต่งแนวย้อนยุค ไม่วางนิตยสารให้เห็น มีเพียงแฟ้มทรงผมแบบต่างๆ ที่ทางร้านรวบรวมไว้ให้ลูกค้าดู ด้วยเหตุผลว่า "ส่วนมากเขาไม่ได้ดูหนังสือ ส่วนมากจะดูโทรศัพท์" 'ช่างปุ๊' ประภาส สายันต์แก้ว กล่าว ช่างปุ๊ บอกว่า ไม่กี่ปีมานี้ ไม่ค่อยวางหนังสือในร้านแล้ว เพราะคนมาตัดผม มาตัดแล้วก็ไป ไม่มานั่งแช่นาน ส่วนใหญ่เข้ามาก็ก้มหน้ากับมือถือ ทุกวันนี้ช่างปุ๊จะเสียเงินกับนิตยสารก็ต่อเมื่อเจอเล่มที่สนใจเนื้อหาจริงๆ เท่านั้น "แต่ก่อนซื้อนะ พวกหนังสือแฟชั่น ลูกค้าบางคนก็ยังมีนิดหน่อยที่ว่าดาราคนนั้นทำผมทรงนั้นทรงนี้ เดี๋ยวนี้ถ้าเจอที่ถูกใจ ถึงจะซื้อ แต่ก่อนซื้อพวก แฟชั่น ดาราภาพยนตร์ แพรว คู่สร้างคู่สม การ์ตูนขายหัวเราะนี่ชอบจริงๆ" ช่างตัดผมกล่าวกับบีบีซีไทยอย่างอารมณ์ดี เช่นเดียวกับ ร้านตัดผม 'ฟิวเจอร์คัท' ภายในห้าง 'เซ็นเตอร์วัน' ย่านอนุสาวรีย์ชัยสมรภูมิ ที่ไม่มีนิตยสารวางในร้าน "เดี๋ยวนี้โลกโซเชียลมา ไม่ได้ซื้อแล้ว ดวงมันมาตามยูทิวบ์ ยูทิวบ์ทำเสียเรื่องหมดเลยพี่บอกให้ ถ้ายูทิวบ์ไม่เข้ามาเมืองไทย หนังสือคงยังขายได้อยู่ จะตรวจล็อตเตอรี่อะไร ขายไม่ได้หมดเลย" 'ช่างนก' ฐิตาภา พันธ์หล่อ ให้ความเห็น "คู่สร้างคู่สม ขวัญใจคนวัยเรา" "พอรู้ปุ๊บตกใจมาก เป็นไปได้หรือเนี่ย จะว่าขาดทุนก็ไม่เชิง ตกใจ ไม่เชื่อด้วยซ้ำ" 'ป้าอร' ทองม้วน หมันมน ช่างทำผมวัย 58 ปี กล่าวถึงการยุติการพิมพ์ ของนิตยสารคู่สร้างคู่สม ระหว่างกำลังจัดทรงให้กับลูกค้าวัยใกล้เคียง ภายในร้านเสริมสวยต้นซอยประดิพัทธ์ 19 ย่านสะพานควาย ที่เธอเปิดมากว่า 40 ปี ป้าอร เล่าให้ฟังว่า ร้านของเธอรับคู่สร้างคู่สมทุกฉบับ ด้วยความชอบในเนื้อหาในเล่มที่นำเสนอ ประกอบกับลูกค้าประจำในวัย 50-70 ก็ชอบอ่านด้วย เธอบอกว่า หลังจากดำรง พุฒตาล เลิกทำคู่สร้างฯแล้ว เธอก็คงไม่ได้รับหนังสือเล่มไหนมาไว้ที่ร้านอีก ทองม้วน หมันมน ช่างทำผมวัย 58 ปี บอกว่าแต่ก่อนรับทุกฉบับหนังสือพิมพ์ แต่ปัจจุบันลูกค้าไม่มากเท่าในอดีต จึงไม่ได้รับแล้ว ส่วนนิตยสารก็ซื้อแค่คู่สร้างคู่สมเล่มเดียว "เป็นอะไรที่มันผูกพันเราเหมือนญาติ พอได้ดูเค้า เค้าไปเที่ยวไหนมา พอเราดู เราก็ชื่นชม เราเห็นคุณดำรงไป ก็เหมือนเราได้ไปด้วย ก็รู้สึกเศร้าใจ ใจหาย" ป้าอร กล่าว วันดี มิมะพันธุ์ ข้าราชการบำนาญวัย 73 ปี ที่เพิ่งเสร็จจากการแต่งทรงผม กล่าวเสริมว่า คู่สร้างคู่สม คือ นิตยสารที่เธอชอบอ่านที่สุด "ชอบทุกอย่างในคู่สร้างฯ บางทีมีสารคดีต่างประเทศที่เราไม่สามารถเดินทางไปด้วยตัวเองได้ หรือเรื่องแปลกๆ ที่หนังสืออื่นไม่มี ซึ่งคุณดำรงไปจัดสรรมาให้ พวกเราที่ไม่ทันเรื่องเทคโนโลยีใหม่ๆ อย่างเด็กๆ คู่สร้างคู่สม เป็นขวัญใจคนวัยเรา" วันดี มิมะพันธุ์ ข้าราชการบำนาญวัย 73 ปี อ่านคู่สร้างคู่สมหลายฉบับที่ร้านเสริมสวยใกล้บ้าน เล่มไหนปิดตัว สั่งยอดเท่าไหร่เท่ากัน ที่ร้าน 'รัตนแสง' แผงขายหนังสือเก่าแก่ย่านสะพานควาย ยังมีลูกค้าแวะมาถามหานิตยสารอายุเกือบสี่ทศวรรษ ฉบับสุดท้าย สุปราณี ตั้งวรธรรม เจ้าของร้านในวัย 80 ปี เล่าว่า ได้รับ คู่สร้างคู่สมฉบับสุดท้ายมา 30 เล่ม ตามปกติแล้วจะรับจากร้านส่ง 2 เจ้า พอรู้ว่า จะเป็นฉบับสุดท้ายก็ขอเพิ่มไปกับเจ้าหนึ่งเป็น 50 เล่ม แต่ก็ได้มาเพียง 20 เล่ม ส่วนหนึ่งวางขายหน้าร้าน อีกส่วนเก็บให้ลูกค้าประจำ และลูกค้าที่แวะมาถามหาบ่อยๆ แต่ "แค่ลูกค้าประจำก็ไม่พอแล้ว" "ไม่กล้าวาง แต่เก็บไว้ให้ลูกค้าประจำ มีนะ เขาบอกว่าให้เก็บไว้ให้ เราก็ต้องเก็บไว้ บางคนมาซื้อ 3 เล่ม 5 เล่ม ไม่ได้เลยนะ ให้ไปได้เล่มสองเล่ม" สุปราณี ขายหนังสือมาตั้งแต่อายุยังไม่ถึง 20 ปี เธอย้ายร้านมาขายที่สะพานควายมาตั้งแต่ปี 2515 สุปราณี เปิดแผงหนังสือพร้อมกับขายของจิปาถะ ตั้งแต่เสื้อผ้านักเรียน รองเท้า มาตั้งแต่ปี 2515 เธอบอกกับบีบีซีไทยว่า รับคู่สร้างคู่สมมาขายตั้งแต่ออกมาใหม่ๆ ช่วงปี 2523 ก่อนสู่ยุค "ขายดีเป็นเทน้ำเทท่า" ที่ร้านส่งย่านสุทธิสารที่รับหนังสือมาขายประจำถึงกับไม่มีให้ "ฉันรู้จักนะ โรงพิมพ์คู่สร้างฯ อยู่ที่ฝั่งธนฯ เนี่ย ฉันเคยไปถึงโรงพิมพ์เค้าเอง เวลาขายดี ร้านส่งไม่มี ฉันโมโห ไปที่โรงพิมพ์เองเสียเลย... ก่อนนี้ขายหนังสือ ขายดีจริง โรงพิมพ์อยู่ที่ไหน เราก็วิ่งไปเอง อะไรไม่มีก็ไปเอาเอง คู่สร้างฯ เค้าก็ขายดี แต่ไม่เท่างวดสุดท้ายนี่ งวดสุดท้ายถ้าได้ 100 เล่ม ฉันก็เอา 100 เล่ม " ในยุคแรกๆ ของการขายหนังสือ สุปราณี เล่าว่า ต้องไปซื้อเองถึงย่านหลานหลวง และเวิ้งนาครเกษม ทุกวันนี้ร้านรัตนแสงที่ขายนิตยสารหลายหัว ก็ยังเดินทางไปรับหนังสือที่ร้านสายส่งในย่านใกล้เคียง ส่วนหนังสือพิมพ์ ร้านส่งจะมีบริการส่งถึงร้าน เมื่อมีข่าวว่านิตยสารหัวใดจะปิดตัวจะสั่งมาเพิ่มพิเศษ ในประเภทที่ว่า "ยิ่งยอดเท่าไหร่เท่ากัน" เพราะคนจะแห่มาซื้อเก็บ นิตยสารเพื่อครอบครัวและสาระมีฉบับปฐมฤกษ์เมื่อวันที่ 1 ม.ค.2523 ขายในราคาเล่มละ 8 บาท วางแผงเดือนละครั้ง ก่อนเปลี่ยนเป็นรายปักษ์ 15 วัน รายทศ 10 วัน รายสัปดาห์ ปีปัจจุบันเป็นรายทศ "ตอนนี้นิตยสารแบบไหนยังขายดีสุด" "คู่สร้างฯ นี่แหล่ะครับ ส่งมาเยอะสุด 30-40 เล่ม อย่างอื่นก็ 3-4 เล่ม จะขายได้ไหม ขึ้นอยู่กับปก" วิเชียร ตั้งวรธรรม ลูกชายวัย 43 ของสุปราณี ที่เติบโตมากับร้านขายหนังสือ บอกกับบีบีซีไทย วิเชียร บอกอีกว่า การเลือกหัวนิตยสารมาขายดูที่ลูกค้าหลักๆ ที่มาถามหา อย่างพวกนิตยสารเกษตร อิเล็กทรอนิกส์ เคยเอามาขาย แต่ตอนหลังลูกค้าเงียบๆ ไป จึงไม่ได้นำมาวางขายแล้ว "อันไหนที่คิดว่าเอามาแล้วไม่ได้ขาย เอามาแล้วต้องคืนก็จะเบรก อย่างว่ามันลำบากทั้งคนส่งคนรับ ขนมาขนกลับ" "พูดง่ายๆ นะ เดี๋ยวนี้เอามาก่อน ขายดีค่อยเอามาเพิ่ม อย่างแต่ก่อนหนังสือดารายุค ณเดช ญาญ่า คนซื้อเยอะ" วิเชียรกล่าว และทิ้งท้ายว่า ที่ร้านอาจจะเลิกขายหนังสือไวกว่าที่คิด ตอนแรกประเมินไว้ 5 ปี แต่ดูสถานการณ์ที่หนังสือปิดตัวปีนี้แล้ว เขามองว่าอีกไม่เกิน 2 ปี คงได้เลิกขาย