พบโซนาร์ทำให้วาฬตายจาก “โรคน้ำหนีบ” เหมือนในมนุษย์
เหตุการณ์ที่วาฬและโลมาจำนวนมากพากันมาเกยตื้นตายตามชายหาดต่าง ๆ ทั่วโลกนั้น ยังคงเป็นปริศนาที่นักวิทยาศาสตร์ยังไม่อาจให้คำตอบได้แน่ชัดว่าเกิดขึ้นเพราะอะไรกันแน่ แต่ล่าสุดมีงานวิจัยที่ชี้ว่า อุปกรณ์โซนาร์ที่ใช้ทางการทหารและการสำรวจใต้ทะเล สามารถส่งคลื่นเสียงความถี่สูงที่ทำให้วาฬตกใจและดำน้ำสะเปะสะปะผิดวิธี จนเกิดอาการน้ำหนีบ (Decompression sickness) ซึ่งเป็นอันตรายถึงชีวิตเหมือนกับในคนที่เป็นนักประดาน้ำได้
ภาพวาฬนำร่อง (pilot whale) เกยตื้นตายเกือบ 150 ตัวบริเวณเกาะสจ๊วต ประเทศนิวซีแลนด์ ช่วงปลายปี 2018 ถ่ายภาพโดยลิซ คาร์ลสัน ผู้ที่ไปพบคนแรก ทีมนักวิจัยจากมหาวิทยาลัย Las Palmas de Gran Canaria ของสเปน ตีพิมพ์ผลการศึกษาข้างต้นในวารสารของราชสมาคมกรุงลอนดอน ฉบับบี (Royal Society Journal Proceedings B.) โดยระบุว่าได้รวบรวมหลักฐานจากเหตุการณ์วาฬเกยตื้นหมู่ 121 ครั้ง ระหว่างปี 1960-2004 ซึ่งในจำนวนนี้ 61 ครั้ง ปรากฎว่าวาฬคูเวียร์มีจะงอยปาก (Cuvier's beaked whale) ได้ตายลงเป็นจำนวนมากเป็นพิเศษ ผลการผ่าซากวาฬเพื่อตรวจวิเคราะห์ความเสียหายของอวัยวะภายใน พบว่าวาฬที่เกยตื้นตายจำนวนมาก โดยเฉพาะอย่างยิ่งวาฬที่ตายในแถบหมู่เกาะคะแนรี (Canary Islands ) เมื่อปี 2002 หลังการซ้อมรบทางทะเลครั้งใหญ่ มีร่องรอยของอาการโรคน้ำหนีบคล้ายกับที่เกิดขึ้นในมนุษย์ กล่าวคือมีฟองก๊าซไนโตรเจนในเส้นเลือด มีเลือดออกในสมองอย่างรุนแรง และอวัยวะภายในอื่น ๆ ได้รับความเสียหาย ดร. ยารา เบอร์นัลโด เด ควีรอส ผู้นำทีมวิจัยบอกกับสำนักข่าวเอเอฟพีว่า "คลื่นเสียงจากโซนาร์ทำให้วาฬตื่นตระหนกตกใจอย่างยิ่ง จนไม่สามารถควบคุมตนเองให้ใช้เทคนิควิธีการดำน้ำลึกแบบปลอดภัยอย่างที่เคยทำมาได้" คลื่นเสียงโซนาร์ทำให้วาฬตกใจ จนไม่สามารถควบคุมตนเองให้ใช้เทคนิควิธีดำน้ำลึกแบบที่เคยทำมาได้ "ตามปกติแล้ววาฬจะลดอัตราการเต้นของหัวใจให้ช้าลง เพื่อลดการใช้ออกซิเจนขณะดำน้ำลึก ซึ่งวิธีนี้จะช่วยป้องกันไม่ให้เกิดการสะสมไนโตรเจนในกระแสเลือดด้วย แต่การที่มันตื่นตกใจและพยายามดำน้ำหนีไปจากแหล่งกำเนิดสัญญาณโซนาร์อย่างรวดเร็วไม่คิดชีวิตกลับทำให้เกิดการสะสมไนโตรเจน ซึ่งก็จะกลายเป็นฟองอากาศในเส้นเลือดเมื่อมีการคลายความดันขณะที่มันขึ้นสู่ผิวน้ำในภายหลัง" ดร. เด ควีรอส กล่าว แม้โรคน้ำหนีบที่เกิดขึ้นจากสาเหตุนี้อาจเป็นปัจจัยหนึ่งที่ทำให้วาฬต้องมาเกยตื้นตายหมู่ แต่ทีมผู้วิจัยชี้ว่า สัญญาณโซนาร์นั้นส่งผลกระทบต่อวาฬแต่ละตัวหรือแต่ละฝูงแตกต่างกันไป อย่างไรก็ตาม ดูเหมือนว่ากรณีนี้จะพบมากเป็นพิเศษกับวาฬคูเวียร์มีจะงอยปาก ทีมผู้วิจัยเสนอว่า ควรสั่งห้ามใช้สัญญาณโซนาร์ในเขตน่านน้ำที่วาฬอยู่อาศัยอย่างเด็ดขาด โดยเฉพาะอย่างยิ่งโซนาร์ประเภทย่านความถี่ระดับกลางราว 5 กิโลเฮิรตซ์ ซึ่งปัจจุบันมีการห้ามใช้ในบริเวณหมู่เกาะคะแนรีที่เคยมีเหตุวาฬเกยตื้นตายหมู่บ่อยครั้งมาก่อน อย่างไรก็ตาม มีรายงานว่าหลังออกมาตรการห้ามใช้โซนาร์ดังกล่าว ก็ไม่พบเหตุวาฬเกยตื้นในแถบนั้นอีกเลย