เพิ่มเติม : จุฬาฯ แจงเหตุปลดเนติวิทย์
จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยออกคำชี้แจงครั้งแรก (31 ส.ค.) ผ่านเว็บไซต์ กรณีเหตุการณ์ความไม่เรียบร้อยในพิธีถวายสัตย์ฯ ของนิสิตชั้นปีที่ 1 เมื่อวันที่ 3 ส.ค. ที่ผ่านมา เผยเหตุตัดคะแนนความประพฤตินายเนติวิทย์กับเพื่อนรวม 8 คน เพราะไม่ประพฤติปฏิบัติตัวตามบทบาทที่พึงเป็น และเผยแพร่ข้อมูลบิดเบือน สร้างเรื่องกระทบชื่อเสียงสถาบัน
ในคำชี้แจงระบุว่า "โดยปกติมหาวิทยาลัยจะไม่เปิดเผยการลงโทษนิสิต หากแต่ขณะนี้มีการเผยแพร่ข้อมูลที่คลาดเคลื่อนจากข้อเท็จจริงที่เกิดขึ้น" มหาวิทยาลัยจึงจำเป็นต้องสื่อสารกับสาธารณะ โดยมีใจความสำคัญว่า ที่ประชุมคณะกรรมการส่งเสริมวินัยนิสิต เมื่อวันที่ 25 ส.ค. พิจารณาแล้วเห็นว่าการกระทำของนิสิตทั้ง 8 คน "ผิดวินัยนิสิต" เสนอให้มหาวิทยาลัยลงโทษนิสิตกลุ่มนี้ด้วยการตัดคะแนนความประพฤติ เนื่องจากทั้งหมดเป็นตัวแทนสภานิสิตจุฬาฯ แต่ไม่ประพฤติปฏิบัติตัวตามบทบาทหน้าที่ที่พึงจะเป็น ทั้งที่ทราบอยู่แล้วว่าตนมีทัศนะไม่ตรงกับขนบธรรมเนียมประเพณีของมหาวิทยาลัย ในการถวายสักการะและถวายสัตย์ปฏิญาณเพื่อแสดงตนเป็นนิสิตใหม่ มหาวิทยาลัยตระหนักถึงเสรีภาพทางความคิดของนิสิต จึงจัดพื้นที่พิเศษสำหรับนิสิตกลุ่มนี้ไว้ โดยนิสิตก็ยังแสดงความจำนงเข้าร่วมพิธีในฐานะสภานิสิต แต่ไม่ยืนอยู่ในแถวตามที่ผู้เป็นผู้แทนสภานิสิตพึงกระทำ จนกว่าพิธีการจะเสร็จสิ้นเรียบร้อย กลับนัดหมายกันเดินออกจากแถวเพื่อไปทำความเคารพพระบรมราชานุสาวรีย์ฯ ด้วยการโค้งคำนับเพื่อให้แตกต่าง และปรากฏภาพที่ขัดแย้งกับนิสิตคนอื่นที่เข้าร่วมพิธี จนนำไปสู่เหตุการณ์ความไม่เรียบร้อย ส่งผลทำให้เกิดความเสื่อมเสียต่อมหาวิทยาลัย "นิสิตยังได้เผยแพร่ข้อมูลที่มีการบิดเบือนข้อเท็จจริง เพื่อสร้างให้เรื่องราวที่ดูเสมือนความขัดแย้งนี้เป็นประเด็นในสื่อต่างๆ อย่างต่อเนื่อง โดยไม่คำนึงถึงผลกระทบต่อชื่อเสียงมหาวิทยาลัย และสะท้อนถึงการไม่เคารพต่อสิทธิและเสรีภาพของผู้อื่นที่มีทัศนะแตกต่างจากตน โดยเฉพาะของประชาคมทั้งนิสิต บุคลากร และนิสิตเก่าอื่นๆ ที่ให้คุณค่า และมีศรัทธาต่อพิธีถวายบังคมเพื่อแสดงความกตัญญูกตเวทีต่อพระผู้พระราชทานกำเนิด.." คำชี้แจงจุฬาฯ ระบุ คำชี้แจงครั้งแรกจากจุฬาฯ กรณีตัดคะแนนความประพฤติ 8 นิสิต จุฬาฯ ยืนยันด้วยว่า ได้สอบสวนและประมวลข้อเท็จจริงในส่วนของอาจารย์ไปแล้วบางส่วน แต่ยังขาดผลการให้ข้อเท็จจริงในส่วนของนิสิตที่เกี่ยวข้องซึ่งไม่ว่างมาให้ข้อเท็จจริง แต่ได้นัดหมายกันในวันที่ 4 ก.ย. คาดว่าน่าจะสามารถสรุปผลได้ในเวลาอันใกล้ เจษฎาชี้ เนติวิทย์ละเมิดสิทธินิสิตคนอื่น รศ.ดร.เจษฎา เด่นดวงบริพันธ์ อาจารย์ประจำภาควิชาชีววิทยา คณะวิทยาศาสตร์ จุฬาฯ กล่าวกับบีบีซีไทยว่า ทางจุฬาฯ มีขั้นตอนในการพิจารณาโทษ ไม่ได้ออกเป็นคำสั่งปลดเลย แต่ตัดคะแนนความประพฤติ จึงนำไปสู่การหมดสถานภาพความเป็นสมาชิกสภานิสิตฯ แต่หลายคนอาจถกเถียงกันไปว่าเป็นความตั้งใจของจุฬาฯ จะให้เป็นเช่นนั้นหรือเปล่า ก็วิพากษ์วิจารณ์กันไปสำหรับคนที่มองต่างมุม "ผมคิดว่าคงมีการลงโทษอยู่ แต่ไม่คิดว่าจะตัดคะแนนเยอะขนาดนี้ แต่ในอีกด้านก็เห็นว่าพฤติกรรมของนายเนติวิทย์ละเมิดสิทธิเสรีภาพของคนอื่นด้วย สิ่งที่เขาทำนั้นเกิดขึ้นเมื่อพิธียังไม่จบ เขาไม่น่าเดินไปเพื่อโค้งคำนับในระหว่างการทำพิธีเพื่อให้ดูแตกต่าง ปัจจุบันนี้คนในสังคมพูดกันมากเรื่องสิทธิเสรีภาพในการแสดงความคิดเห็น แต่ไม่ค่อยมีใครพูดถึงการแสดงความคิดเห็นที่อาจไปละเมิดคนอื่น วิธีการที่นายเนติวิทย์กับพวกแสดงออกนั้น เกินไปกว่าการแสดงความคิดเห็นส่วนตัวโดยเสรี และเป็นการละเมิดสิทธิของคนอื่นที่กำลังทำพิธีอยู่" รศ.ดร.เจษฎากล่าว เหตุการณ์ในวันพิธีถวายสัตย์ฯ วันที่ 3 ส.ค.นายเนติวิทย์ โชติภัทร์ไพศาล ประธานสภานิสิตฯ และเพื่อนๆ เดินไปโค้งคำนับพระบรมรูป 2 รัชกาล โดยหนึ่งในนิสิตบอกกับบีบีซีไทยว่า เดินออกมาหลังจากพิธีการจบแล้ว ก่อนหน้านี้สภานิสิตจุฬาฯ ได้ออกแถลงการณ์ของสภานิสิตจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย แสดงจุดยืนไม่ยอมรับคำสั่ง 2 ฉบับของจุฬาฯ ที่สั่งตัดคะแนนความประพฤตินิสิตจำนวน 25 คะแนน และสั่งให้สมาชิกสภานิสิตสามัญพ้นจากตำแหน่ง พร้อมเรียกร้องให้คณะกรรมการฯ ชี้แจงกระบวนการพิจารณาและข้อกล่าวหาอย่างชัดเจน รวมทั้งเปิดโอกาสให้นิสิตที่ถูกสอบสวนมีเวลารวบรวมพยานหลักฐาน และแก้ข้อกล่าวหาอย่างเต็มที่ในชั้นของการอุทธรณ์ต่อไป นอกจากนี้สภานิสิตฯ ยังแสดงความกังวลต่อกระบวนการสอบสวนทางวินัยกับอาจารย์ที่เข้าไปทำร้ายร่างกายนิสิต ที่ไม่มีความคืบหน้าออกมาแต่อย่างใด เนติวิทย์เสียใจ ติดเข็มปธ.นิสิตฯ ไม่ถึง 2 ชม. นายเนติวิทย์ โชติภัทร์ไพศาล นิสิตคณะรัฐศาสตร์ มีโอกาสติดเข็มประธานสภาแห่งนิสิตจุฬาฯ ได้ไม่ถึง 2 ชั่วโมง ก่อนถูกสั่งปลด กล่าวกับบีบีซีไทยว่า "เสียใจกับมหาวิทยาลัยที่ทำแบบนี้ ยังหวังว่ามหาวิทยาลัยจะให้ความเป็นธรรม ผมยังมีงานต้องทำอีกมากในจุฬาฯ ตามวิสัยทัศน์ที่ผมคิดไว้" เขาเล่าว่า "เมื่อช่วงเช้านี้ ผมเพิ่งได้รับเข็มประธานสภานิสิตฯ ในพิธีไหว้ครู.. มาตอนบ่าย ผมถึงรู้ว่าผมถูกปลดแล้ว มีคำตัดสินตั้งแต่วานนี้ (30 ส.ค.) แต่เขาไม่ได้บอกผม" นายเนติวิทย์กล่าว เขาเพิ่งได้รับหนังสือคำสั่งจากคณะกรรมการส่งเสริมวินัยนิสิตฯ เมื่อช่วงเวลา 16.00 น. วันที่ 31 ส.ค. มีเนื้อหาให้ลงนามยอมรับความผิด 5 ข้อ เช่น ไม่ปฏิบัติตามคำสั่งของมหาวิทยาลัย ไม่ประพฤติศีลธรรมดีงาม เป็นผลให้ถูกตัดคะแนนความประพฤติ 25 คะแนน ตามระเบียบจุฬาฯ ว่าด้วยสโมสรนิสิตจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย พ.ศ. 2529 ผู้ดำรงตำแหน่งสมาชิกสภานิสิตฯ ต้องไม่เป็นนิสิตที่เคยถูกลงโทษตัดคะแนนความประพฤติสะสมตั้งแต่ 20 คะแนนขึ้นไป นั่นทำให้นายเนติวิทย์กับเพื่อนอีก 4 คน ต้องพ้นจากการเป็นสมาชิกสภานิสิตฯ ไปโดยปริยาย เหตุการณ์อาจารย์จุฬาฯ พยายามเข้าหานิสิตจุฬาฯ การสอบสวนเกิดขึ้นเมื่อวันที่ 25 ส.ค. มีนิสิต 8 คนถูกสอบสวน ในฐานะที่มีส่วนรู้เห็นกับการเดินออกมาจากพิธีถวายสัตย์ปฏิญาณตนของนิสิตใหม่ประจำปี 2560 ที่พระบรมราชานุสาวรีย์ 2 รัชกาลในจุฬาฯ นิสิตถูกเรียกสอบสวนทีละคน ใช้ช่วงตั้งแต่ 13.30-19.00 น. ส่วนของนายเนติวิทย์ใช้เวลา 50 นาที โดยมี ผศ.บัณฑิต จันทร์โรจนกิจ รองคณบดีฝ่ายวิชาการ คณะรัฐศาสตร์ ในฐานะอาจารย์ที่ปรึกษา และอาจารย์สุลักษณ์ ศิวรักษ์ หรือส. ศิวรักษ์ ในฐานะผู้ปกครอง เข้าร่วมรับฟัง แต่ไม่เปิดโอกาสให้ซักถามใดๆ ประเด็นที่คณะกรรมการมุ่งตรวจสอบคือ เหตุการณ์ที่เกิดขึ้นมีการเตรียมการล่วงหน้าระหว่างนิสิตกับช่างภาพหรือไม่ และนายเนติวิทย์ได้แจ้งให้ รศ.ดร.บัญชา ชลาภิรมย์ รองอธิการบดีด้านกิจการนิสิต (ขณะนั้น) ทราบก่อนหรือไม่ว่าจะมีนิสิตเดินออกจากสถานที่ทำพิธี นิสิตจุฬาฯ นำโดยนายเนติวิทย์ จัดกิจกรรม "ม็อบร่ม" เพื่อประท้วงการที่นายโจชัว หว่อง นักกิจกรรมเรียกร้องประชาธิปไตยในฮ่องกง ถูกกักตัวที่สนามบินและไม่ได้รับอนุญาตให้เขาประเทศ เมื่อเดือน ต.ค. 2559 นายเนติวิทย์เล่าว่า ในวันนั้น คณะกรรมการบอกว่า "เป็นการเก็บรวบรวมข้อมูล ไม่ได้เป็นการสอบสวน" แต่เมื่อเข้าไปในห้องสอบ กลับเป็นการสอบสวน โดยเริ่มจากการให้เล่าเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นในวันพิธีถวายสัตย์ "ทั้งห้องมีกรรมการเป็น 10 คน แต่ให้นิสิตเข้ามาทีละคน ตอนนั้นเราไม่รู้เลยว่าคนสอบเอาข้อมูลอะไรมา หรืออยู่ดีๆ ไปเชื่อข้อมูลจากแหล่งข่าวที่ไหน ก่อนมีการตัดสินออกมาเลยภายหลังการสอบแค่ไม่กี่วัน ทั้งที่ 1 ในกรรมการยังบอกให้รอผลต้นเดือน ก.ย." ก่อนหน้านี้ นายเนติวิทย์ได้ยื่นขอขยายเวลาสอบสวนเพิ่มเติม เพื่อรวบรวมข้อมูลส่งให้คณะกรรมการสอบ แต่ถูกปฏิเสธ และบอกว่าหากยื่นหลักฐานนอกรอบคณะกรรมการจะไม่รับ อย่างไรก็ตามจะยื่นอุทธรณ์ต่อคณะกรรมการอีกชุด ซึ่งตามระเบียบสามารถทำได้ภายใน 30 วัน นายเนติวิทย์ชี้ว่าสิ่งที่เกิดขึ้น "สะท้อนกระบวนการยุติธรรมของประเทศนี้ที่รับฟังข้างเดียว" และคิดว่าเป็นเรื่องที่ "มีธงอยู่แล้วในใจ แต่ไม่เชื่อว่าจะมาทำแบบนี้ในมหาวิทยาลัย มันเป็นการทำลายแสงสว่างทางปัญญา" หวั่นถูกพักการเรียน หากโดนตัดคะแนนความประพฤติเพิ่ม อาจารย์คณะรัฐศาสตร์ จุฬาฯ ผู้ไม่ประสงค์จะเปิดเผยชื่อ ตั้งข้อสังเกตว่าคำสั่งลงโทษนิสิตที่ออกมาค่อนข้างคลุมเครือ และกระบวนการสอบสวนค่อนข้างรวดเร็วและรวบรัด คณะกรรมการฯ ไม่ยอมรับเอกสารชี้แจงเพิ่มเติมจากนิสิต จึงเชื่อว่ามหาวิทยาลัยอยู่ภายใต้แรงกดดันไม่น้อย "เราประเมินว่าการตัดคะแนนความประพฤตินิสิต น่าจะอยู่ที่ 10-15 คะแนน เพื่อให้นิสิตกลับตัว ไม่คิดว่าจะตัดคะแนนสูงขนาดนี้" อาจารย์จุฬาฯ กล่าว เมื่อวันที่ 31 ม.ค.ที่ผ่านมา นายเนติวิทย์ และเพื่อนนิสิตคณะรัฐศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ยื่นหนังสือประธานศาลฎีกา เพื่อให้พิจารณาการปล่อยชั่วคราวหรือให้สิทธิการประกันตัวแก่ "ไผ่ ดาวดิน" นอกจากนี้ เนติวิทย์ยังถูกสอบวินัย กรณีจัดประชุมฟังความเดือดร้อนผู้ค้าบริเวณสวนหลวงสแควร์โดยไม่ได้ขออนุญาตทางมหาวิทยาลัยใช้สถานที่ นายเนติวิทย์กล่าวว่าหากผลออกมาว่าถูกตัดคะแนนในอีกข้อหา และถูกตัดคะแนนความประพฤติเพิ่มจนเกิน 40 คะแนนขึ้นไป จะมีผลให้ถูกพักการเรียนตามระเบียบของมหาวิทยาลัย คนส. นัดถกปมเนติวิทย์ 4 ก.ย. เรียกร้องจุฬาฯ แจง นักวิชาการบางส่วนของกลุ่มที่เรียกตัวเองว่า เครือข่ายนักวิชาการเพื่อสิทธิพลเมือง (คนส.) ได้ออกมาเคลื่อนไหว ผศ.อนุสรณ์ อุณโณ คณบดีคณะสังคมวิทยาและมานุษยวิทยา มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ซึ่งเป็นแกนนำของคนส.กล่าวกับบีบีซีไทยทางโทรศัพท์ว่ากรณีนี้เป็นการใช้ระเบียบกฎเกณฑ์ลิดรอนเสรีภาพในการแสดงความคิดเห็นของนิสิต "เข้าใจว่านายเนติวิทย์กับพวกเคลื่อนไหวท้าทายคุณค่าและหลักบางประการที่คนบางกลุ่มยึดถือ มีคนบางกลุ่มผูกขาดว่าจุฬาฯ ต้องหมายความว่าอย่างนั้นอย่างนี้ แต่เมื่อถูกคนรุ่นหลังท้าทาย จึงพยายามหาวิธีการยับยั้งการท้าทาย" บรรยากาศงาน "6 ตุลาชาวจุฬาฯ มองอนาคต" เมื่อปี 2559 ซึ่งนายเนติวิทย์เป็นหนึ่งในทีมผู้จัดการ แล้วเชิญนายโจชัว หว่อง ผู้นำเหตุการณ์ปฏิวัติร่มของฮ่องกงมาบรรยาย แต่ถูกสกัดห้ามเข้าไทย จนต้องสไกป์มาแทน เขายังได้เรียกร้องให้จุฬาฯ ตอบคำถามสังคมว่านิสิตที่ถูกสอบสวนมีพฤติกรรมผิดระเบียบวินัยของมหาวิทยาลัยอย่างไร อาศัยกฎข้อไหนลงโทษ และทำผิดแบบไหนจะถูกตัดคะแนนเท่าไร เพื่อให้เกิดความชัดเจน ความเคลื่อนไหวต่อไปของกลุ่มคนส.คือจะจัดแถลงข่าววันที่ 3 ก.ย. ที่คณะสังคมวิทยาฯ เกี่ยวกับประเด็นสิทธิเสรีภาพในสถาบันการศึกษา โดยมีกรณีนายเนติวิทย์กับเพื่อน และกรณี ดร.ชยันต์ วรรธนะภูติ ผู้อำนวยการศูนย์ภูมิภาคศึกษาด้านสังคมศาสตร์และการพัฒนาอย่างยั่งยืน มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ถูกออกหมายเรียกกรณีฝ่าฝืนคำสั่ง คสช. หลังจุฬาฯมีคำสั่งตั้งคณะกรรมการสอบสวนนิสิตที่เดินออกจากพิธีถวายสัตย์ คนส.ที่เกิดจากการรวมตัวของคณาจารย์และนักวิชาการไทย 128 คนได้ส่งจดหมายเปิดผนึกถึงผู้บริหารจุฬาฯ เตือนว่า "หากการตัดสินของจุฬาฯ ขัดแย้งกับหลักฐานที่ปรากฏ ไม่เพียงแต่จะส่งผลให้ผู้บริหารจุฬาฯ ถูกพิพากษาจากสังคม แต่จะส่งผลต่อชื่อเสียงและเกียรติภูมิของจุฬาฯ อย่างสำคัญ"