มู่หลาน : การประท้วงในฮ่องกงเป็นชนวนเหตุให้ภาพยนตร์ดิสนีย์ถูกกระแสคว่ำบาตรได้อย่างไร
มันคือหนึ่งในหนังฟอร์มยักษ์เรื่องแรก ๆ ที่ลงโรงฉายนับแต่เกิดการระบาดใหญ่ของโรคโควิด-19 ที่ทำให้โรงภาพยนตร์ทั่วโลกต้องปิดบริการ และการสร้างภาพยนตร์ต้องหยุดชะงักลง
แต่หนังเรื่องมู่หลานฉบับคนแสดงของค่ายดิสนีย์กำลังเผชิญกับอุปสรรคใหม่ นั่นคือกระแสเรียกร้องให้คว่ำบาตรภาพยนตร์เรื่องนี้จากผู้คนในหลายประเทศแถบเอเชีย เมื่อปีที่แล้ว หลิว อี้เฟย ผู้สวมบทมู่หลาน ตัวละครเอกของเรื่อง เคยจุดกระแสไม่พอใจให้แฟนหนังจากการแสดงความคิดเห็นในเชิงสนับสนุนตำรวจฮ่องกง ซึ่งถูกกล่าวหาว่าใช้ความรุนแรงต่อกลุ่มผู้ประท้วงเรียกร้องประชาธิปไตย ล่าสุดกลุ่มนักกิจกรรมทั้งในประเทศไทยและไต้หวันต่างออกมาเรียกร้องผู้ชมไม่ให้ตีตั๋วเข้าชมภาพยนตร์เรื่องนี้ จุดกำเนิดจากฮ่องกง คุณอาจยังจำได้ถึงเหตุการณ์ประท้วงใหญ่ในฮ่องกงเมื่อปีก่อน ซึ่งคนหนุ่มสาวและเยาวชนต่างเป็นแกนนำการเคลื่อนไหวต่อต้านกฎหมายที่จะเปิดทางให้มีการส่งผู้ร้ายจากฮ่องกงไปดำเนินคดีในจีนแผ่นดินใหญ่ การประท้วงดังกล่าวได้ขยายขอบเขตไปเป็นการเรียกร้องให้มีการปฏิรูปด้านประชาธิปไตย และให้มีการสอบสวนข้อกล่าวหาเรื่องตำรวจใช้ความรุนแรงต่อกลุ่มผู้ชุมนุม หลิว อี้เฟย ผู้สวมบทมู่หลาน จุดกระแสไม่พอใจให้แฟนหนังจากการแสดงความคิดเห็นในเชิงสนับสนุนตำรวจฮ่องกง ซึ่งถูกกล่าวหาว่าใช้ความรุนแรงต่อกลุ่มผู้ประท้วงเรียกร้องประชาธิปไตย ในช่วงนั้นเอง หลิว อี้เฟย ผู้ถือกำเนิดในประเทศจีน และปัจจุบันเป็นพลเมืองอเมริกัน ได้แชร์โพสต์จากหนังสือพิมพ์พีเพิลส์เดลี ของทางการจีนผ่านทางเว่ยป๋อ (Weibo) โซเชียลมีเดียยอดนิยมของจีน พร้อมแสดงความเห็นว่า "ฉันสนับสนุนตำรวจฮ่องกง เชิญพวกคุณทั้งหลายมารุมฉันได้เลย ช่างน่าละอายจริงๆ ฮ่องกง" ดาราสาววัย 33 ปี ระบุในโพสต์ จากนั้นไม่นาน แฮชแท็ก #BoycottMulan หรือ คว่ำบาตรมู่หลาน ก็ติดอันดับยอดนิยมในทวิตเตอร์ ซึ่งเป็นโซเชียลมีเดียที่ถูกปิดกั้นในจีนแผ่นดินใหญ่ ในขณะที่พลเมืองจีนต่างแสดงการสนับสนุนดาราสาว นั่นคือสิ่งที่เกิดขึ้นเมื่อปีที่แล้ว แต่สถานการณ์ทางการเมืองในฮ่องกงยังคงตึงเครียดมาจนถึงปัจจุบัน ในเดือน เม.ย.ปีนี้ มีนักเคลื่อนไหวเรียกร้องประชาธิปไตยชื่อดังหลายคนถูกตำรวจฮ่องกงจับกุม และหนึ่งเดือนต่อมาหน่วยงานตรวจสอบตำรวจระบุว่าไม่พบหลักฐานชัดเจนถึงการกระทำผิดของตำรวจในช่วงการประท้วงเมื่อปี 2019 เมื่อเดือน มิ.ย.ที่ผ่านมา จีนได้ผ่านกฎหมายความมั่นคงแห่งชาติซึ่งนักวิจารณ์ต่างเรียกว่า "จุดจบของฮ่องกง" เพราะมีบทบัญญัติที่กำหนดให้การกระทำหลายอย่างที่อาจเป็นภัยคุกคามต่ออำนาจรัฐบาลจีนแผ่นดินใหญ่เป็นความผิดที่มีบทลงโทษรุนแรงถึงจำคุกตลอดชีวิต ด้วยเหตุการณ์ที่กล่าวมาทั้งหมดในข้างต้น ทำให้ โจชัว หว่อง นักเคลื่อนไหวเพื่อประชาธิปไตยคนสำคัญได้ออกมาเรียกร้องให้ "ทุกคนที่เชื่อในหลักสิทธิมนุษยชนคว่ำบาตรมู่หลาน" ดิสนีย์และจีน โจชัว หว่อง ระบุว่า ดิสนีย์ "ยอมซูฮกให้รัฐบาลจีน" โดยเขาชี้ว่าค่ายดิสนีย์และค่ายหนังฮอลลีวูดอื่น ๆ ต่าง "ศิโรราบ" ให้รัฐบาลจีนในการเซ็นเซอร์ภาพยนตร์เรื่องต่าง ๆ ด้วยการปรับเปลี่ยนบท และสัญชาติของตัวละครในเรื่องเพื่อให้แน่ใจว่าจะได้รับอนุญาตให้เข้าฉายในจีน ซึ่งเป็นตลาดภาพยนตร์ใหญ่เป็นอันดับ 2 ของโลก ภาพยนตร์การ์ตูนมู่หลานฉบับดั้งเดิมในปี 1998 สร้างจากตำนานเก่าแก่หลายร้อยปีของจีน ทว่ามีการนำเสนอข้อมูลที่คลาดเคลื่อน อีกทั้งยังมีการนำเสนอภาพลักษณ์ของจีนในลักษณะเหมารวม ด้วยเหตุนี้ ดิสนีย์ จึงต้องการสร้างมู่หลานฉบับคนแสดงให้มีความถูกต้องขึ้นและเป็นที่ยอมรับจากรัฐบาลจีน จึงมีการถ่ายทำภาพยนตร์บางส่วนในประเทศจีน และบทภาพยนตร์ก็ยึดตามแหล่งข้อมูลของเรื่องราวต้นฉบับในศตวรรษที่ 6 มากขึ้น #MilkTeaAlliance มู่หลาน เป็นวีรสตรีที่รักและชื่นชอบของใครหลายคน เธอเป็นผู้ที่ต่อสู้เพื่อสิ่งที่เธอคิดว่าถูกต้อง แม้จะต้องเผชิญอุปสรรคนานาประการ นี่จึงไม่น่าแปลกใจที่กลุ่มผู้ประท้วงในฮ่องกงจะยกให้เธอเป็นสัญลักษณ์แห่งการต่อสู้ของพวกเขา ตอนที่ แอกเนส โจว แกนนำการเรียกร้องประชาธิปไตยของฮ่องกงถูกจับกุมเมื่อเดือนที่แล้ว กลุ่มผู้สนับสนุนต่างยกย่องให้เธอเป็น "มู่หลานตัวจริง" ส่วนในประเทศไทยที่กลุ่มเยาวชนและคนหนุ่มสาวกำลังออกมาเคลื่อนไหวเรียกร้องประชาธิปไตยและต่อต้านเผด็จการ ก็มีกระแสความรู้สึกต่อต้านจีนในหมู่คนรุ่นใหม่บางส่วนที่มีความกังวลเรื่องที่จีนเข้ามามีอิทธิพลในภูมิภาค เมื่อเดือน เม.ย.ที่ผ่านมา ได้เกิดแฮชแท็ก #MilkTeaAlliance และ #ชานมข้นกว่าเลือด ซึ่งเป็นสงครามออนไลน์ที่ผู้ใช้ทวิตเตอร์ชาวไทย ไต้หวันและฮ่องกงผนึกกำลังกันต่อสู้ห้ำหั่นกับผู้ใช้ทวิตเตอร์ชาวจีน ซึ่งไม่พอใจกรณีที่ วชิรวิชญ์ ชีวอารี นักแสดงดังจาก "เพราะเราคู่กัน" หรือ 2gether The Series ได้รีทวีตภาพถ่ายตึกสูงจาก "4 ประเทศ" ของช่างภาพคนหนึ่งโดยมีฮ่องกงเป็นหนึ่งในนั้นด้วย ทำให้แฟนคลับชาวจีนของ วชิรวิชญ์ ไม่พอใจเป็นอย่างมากโดยบอกว่าฮ่องกงไม่ใช่ประเทศ แต่เป็นส่วนหนึ่งของจีน ส่งผลให้เรื่องบานปลายกลายเป็นการตอบโต้ทางการเมืองในหลายประเด็น เช่น อธิปไตยและระบอบการปกครองในประเทศ กระแสต่อต้านการใช้ความรุนแรงต่อกลุ่มผู้ประท้วงของตำรวจฮ่องกง ยังทำให้ เนติวิทย์ โชติภัทร์ไพศาล นักกิจกรรมด้านสิทธิและเสรีภาพใช้แฮชแท็ก #BoycottMulan ในช่วงก่อนที่หนังเรื่องนี้จะเข้าฉายในโรงภาพยนตร์ไทยวันที่ 4 ก.ย. ในการรณรงค์ให้ผู้ชมคว่ำบาตรหนังเรื่องนี้ เพื่อแสดงให้ดิสนีย์และรัฐบาลจีนได้รู้ว่าความรุนแรงของรัฐต่อประชาชนเป็นสิ่งที่ยอมรับไม่ได้ และในกิจกรรมนี้ก็มีการนำแอชแท็ก #MilkTeaAlliance กลับมาใช้อีกครั้ง