Ўзбекистон ва Мирзиёев: Президент яна афв этди - Мирзиёев, O‘zbekiston, Mirziyoyev, yangiliklar
Ўзбекистон ва Мирзиёев: Президент яна афв этди - афвга тушганларнинг йигирмадан ортиғи яна тақиқланган ташкилотлар фаолиятида қатнашган шахслар экани айтилди. Президентнинг афв тўғрисидаги сўнгги фармони "шов-шувли"сидан саноқли ойлар ўтиб бўй кўрсатди.
Аммо бу гал ҳам сўз айнан қай бир тақиқланган ташкилот ҳақида кетаётгани тафсилотлари очиқланмаган. Ўзбекистон президентининг кеча, 7 декабрь кунги сўнгги фармони ҳам "Озодликдан маҳрум этиш жазосини ўтаётган, қилмишига чин кўнгилдан пушаймон бўлган ва тузалиш йўлига қатъий ўтган бир гуруҳ шахсларни афв этиш"ни кўзда тутган. Янги фармондан президент жами 104 кишини афв этиши маълум бўлган. Айрим фаоллар наздларида, "қилмишига чин кўнгилдан пушаймон бўлган ва тузалиш йўлига қатъий ўтган бир гуруҳ шахслар", деган талқиннинг ўзи ҳам сўз диний маҳкумлар ҳақида бораётганига далолат қилади. Ўзбекистонда айнан қай бир ташкилотларнинг расман тақиқланганига оид аниқ маълумотлар, йилларки, кенг матбуотга имконли бўлмай келган. Афв этилган шахсларнинг 6 нафари асосий жазодан озод этилгани маълум бўлган. 50 нафари жазони ўташдан муддатидан илгари шартли равишда озод қилинган. 17 маҳкумнинг озодликдан маҳрум этиш жазоси енгилроқ жазо билан алмаштирилган. Яна 41 нафарининг қамоқ муддатлари муддатлари қисқартирилган. Аммо бу фуқароларнинг айнан кимлар экани, Ўзбекистон Жиноят Кодексининг аниқ қайси модда ва бандлари бўйича жазо муддатини ўтаётган бўлишганига оид маълумотлар ҳам имконли эмас. Авфга тушганлар орасида 13 нафар чет давлат фуқаросининг ҳам борликлари айтилган. Бунақаси бу яқин йилларда кузатилмаган. Лекин уларнинг қай бир давлат фуқаролари эканликлари очиқланмаган. Аммо президент афвига тушганлар барчасининг оддий ҳаётга қайтиб, мослашиб кетишлари учун масъул вазирлик ва идораларга тегишли топшириқлар берилгани айтилган. Ўзбекистон президентининг сўнгги афви шу йил август ойига тўғри келган. Ўшанда Шавкат Мирзиёев Мустақиллик байрами муносабати билан 113 маҳкумни афв этган. Аммо президентнинг бу авфи ўшанда ҳам мамлакат ичкариси ва ҳам ташқарисида катта шов-шувга сабаб бўлган. Афвга тақдирлари, йилларки, халқаро миқёсда хавотирларга сабаб бўлиб келаётган қатор диний-сиёсий макумларнинг ҳам тушгани кўрилган. Улардан аксарияти - 105 нафарини тақиқланган ташкилотлар иштирокчилари ташкил этиши маълум бўлган. Бунақаси мустақил Ўзбекистон тарихида кузатилмагани билан кўпчиликнинг эътиборини ўзига тортганди. Ўзбекистондаги диний маҳкумлар сони халқаро ташкилотларнинг ҳисоб-китобларида яқин-яқингача мингларга нисбат бериб келинган. Айнан узоқ йиллардан буён Ўзбекистон қамоқхоналарида қолаётган катта сондаги диний-сиёсий маҳкумларнинг тақдири - мамлакат президентининг афв тўғрисидаги ҳар бир янги фармони ортидан кун тартибига чиқувчи, аммо ўз жавобини топмай келаётган энг асосий саволлардан бири бўлган. Ўзбекистондаги диний-сиёсий маҳкумлар ва уларга нисбатан муносабат, йилларки, инсон ҳақлари ҳимояси билан шуғулланувчи барча йирик халқаро ташкилотларнинг бирдек хавотирларига сабаб бўлиб келган. Ўзбекистон ҳукумати эса, яқин-яқингача мамлакатда диний ва сиёсий маҳкумлар борлигини тан олмаган. Аммо амалдаги биринчи президенти Ислом Каримовнинг кутилмаган вафоти ортидан, 2016 йилда Шавкат Мирзиёев қудратга келади. Ўзбекистонда чорак асрдан ортиқроқ вақт давомида шаклланган мавжуд вазият ҳам анчайин жадаллик билан ўзгаришларга юз тута бошлайди. Мустақил Ўзбекистон тарихидаги энг катта сондаги маҳкумни ҳам президент Мирзиёев афв қилган. Мамлакат тарихига кирган бу афв ўшанда айнан Конституция куни муносабати билан эълон қилинган. Конституциянинг 25 йиллиги арафасида Президент Шавкат Мирзиёев 2700 нафар маҳбусни озод этиш ҳақидаги фармонни имзолаган. Ўшанда қилган чиқишида Мирзиёев "кўп-кўп одамларнинг адолатсиз қамалгани" ва ҳануз қамоқда ўтирганини айтган. "Адолатсиз ўтиргани учун адолатсиз халққа ҳам, жамиятга ҳам душман бўлгани"ни айтган. Айни пайтда у ноҳақ қамалганларни реабилитация қилиш ҳақида ҳеч нарса демаган. У 10 минг нафар маҳбусни озод этишни режалагани, аммо маҳбусларнинг аксари "қилмишидан пушаймон бўлмаган"ини айтган. Бу маҳкумларнинг орасида диний-сиёсий айблар билан қамалганларнинг бор-йўқлиги ўша пайтда ҳам номаълум қолганди. Ўзбекистонда сўнгги йилларда илк маротаба маҳбусларни афв этиш ишлари тўғрисида Президент фармойиши чоп қилинмоқда. Шу вақтгача Президент маҳбусларни афв этиш қарорини таёрлаш бўйича Ўзбекистон сенатига тақдимнома берар эди. Маҳаллий фаолларга кўра, ҳам бу каби маҳкумларга қўйилган айбларнинг қанчалик асосли экани, ҳам уларни қамоқхоналарда сақлаш учун давлат бюджетидан кетадиган сарф-харажатларнинг қанчалик катта экани ва ҳам янгидан янги хорижий сармоялар илинжида бўлган Ўзбекистоннинг халқаро миқёсдаги имижи масаласи назарда тутилса, Ўзбекистонда катта афвларга, сўзсиз, эҳтиёж бор. Улар керак. Президентнинг сўнгги авфи ҳам бу йил глобал коронавирус пандемияси билан бир пайтга тўғри келган, Ўзбекистон қамоқхоналарида қолаётган аниқ қанча маҳкумнинг коронавирусга чалингани ҳақидаги расмий маълумотлар ҳалича бўй кўрсатмаган. Президент Шавкат Мирзиёев кеча, 7 декабрь куни Конституция куни муносабати билан Ўзбекистон халқини расман табриклаган. "Ўзбекистон фуқаролари ҳамиша ўз давлати ва Конституцияси ҳимоясида бўлади ва биз бу тамойилни бундан буён ҳам қатъий амалга оширамиз", - дея яна бир бор таъкидлаганди. Мустақил Ўзбекистон Конституцияси қабул қилинганига бугун, 8 декабрь куни расман 28 йил бўлади. BBCUZBEK.COM билан Telegram орқали +44 7858860002 номери билан боғланинг. Telegram каналимиз: @bbcuzbek