Er Wikipedia-mañ emañ al liammoù yezh e deroù ar bajenn en tu all da ditl ar pennad. Mont d’an deroù.
Contents
move to sidebar
hide
Deroù
1Buhez
2Sonerezh
3Hêrezh
4Da selaou
5Notennoù
6Levrlennadur
Diskwel/kuzhat isrann Levrlennadur
6.1Brezhonek
6.2Gallek
6.3Saoznek
7Liammoù diavaez
Gwintañ an daolenn
Girolamo Frescobaldi
43 yezh
العربية
مصرى
Беларуская
Български
Català
Čeština
Dansk
Deutsch
Ελληνικά
English
Esperanto
Español
Eesti
Euskara
فارسی
Suomi
Français
עברית
Magyar
Հայերեն
Bahasa Indonesia
Italiano
日本語
ქართული
한국어
Latina
Latviešu
Македонски
Nederlands
Norsk nynorsk
Norsk bokmål
Occitan
Polski
Português
Română
Русский
Slovenčina
Српски / srpski
Svenska
Türkçe
Українська
Oʻzbekcha/ўзбекча
Tiếng Việt
Kemmañ al liammoù
Pajenn
Kaozeadenn
brezhoneg
Lenn
Kemmañ
Kemmañ ar vammenn
Gwelet an istor
Muioc'h
Lenn
Kemmañ
Kemmañ ar vammenn
Gwelet an istor
Eus Wikipedia
Girolamo Frescobaldi
Engravadur gant Claude Mellan, 1619
Stil : barok
Ganedigezh : 9 pe 13 a viz Gwengolo 1583 e Ferrara
Marv : 1añ a viz Meurzh 1643 e Roma
Broadelezh : Dugelezh Ferrara
(Hiziv : italian)
Micher pennañ : ograouer, klavisimer
Micherioù arall : sonaozour
Girolamo Alessandro Frescobaldi (distagadur LFE: [dʒiˌɾɔːlamo fɾeskoˈbaldi]), anvet ivez "Gerolamo", "Girolimo" ha "Geronimo Alissandro", bet ganet d'an 9 a viz Gwengolo 1583 e Ferrara ha marvet d'ar 1añ a viz Meurzh 1643 e Roma, d'an oad a 49 bloaz, a oa un ograouer, ur c'hlavisimer hag ur sonaozour italian, unan eus sonerien bennañ dibenn an Azginivelezh ha deroù ar Barok.
Dreistdonezonet e oa en e vugaleaj, ha heuliet en devoa kentelioù Luzzasco Luzzaschi (~1545-1607) e Ferrara kent bout levezonet gant sonaozourion all, en o zouez Claudio Merulo (1533-1604), Ascanio Mayone (~1565-1627) ha Giovanni Maria Trabaci (~1575-1647).
Kador an ograouer a zalc'has e Penniliz Sant-Pêr eus an 21 a viz Gouhere 1608 betek 1628, hag adarre adalek 1634 betek e varv e 1643.
Er sonerezh bet embannet gant Girolamo Frescobaldi e kaver lod pezhioù eus ar re levezonusañ er XVIIvet kantved ; pezhioù eus e zastumad sonerezh relijiel evit an ograoù, Fiori musicali ("Bleunioù sonerezhel"), a chomas an daveenn bennañ evit a sell ouzh reolennoù ar gendonouriezh betek an XIXvet kantved.
Buhez[kemmañ | kemmañ ar vammenn]
Ferrara : ar blakenn eñvor
war dremm ti genidik G. Frescobaldi
Mab da Filippo Frescobaldi, ur bourc'hiz e Ferrare, e oa Girolamo. Marteze e oa un ograouer eus e dad, peogwir e troas daou eus e vibien da ograouerion[1], ha peogwir e voe lakaet Girolamo da studiañ ar sonerezh hag an ograoù e-kichen Luzzasco Luzzaschi (~1545-1607), ur sonaozour a zalc'he kador an ograoù e lez dug Ferrara, Alfonso II d'Este.
Hervez skridoù eus e amzer e oa Girolamo Frescobaldi ur soner donezonet-dreist pa oa bugel ; kaset-digaset dre gêrioù pennañ Italia e voe, ha buan e c'hounezas brud. Pa voe war-dro ugent vloaz e kuitaas e vro da vont da Roma : e 1604 e lod skridoù, ha testeni eus e vezañs e Roma e 1607 zo, pa voe enrollet evel "Girolamo ograour" (Girolamo organista) eus miz Genver betek miz Mae 1607. Gopret e voe gant Guido Bentivolio d'Aragona (1579-1644), arc'heskob Enez Rodos, ha gantañ ez eas da Flandrez e 1608, ar veaj nemeti a reas e-maez eus Italia. En Antwerpen e voe a-dra-sur, pa skriv kement-se e rakger e zastumad madrigaloù kentañ, embannet e 1608 ivez.
D'an 21 viz Gouhere 1608 c'hoazh e voe dilennet an ograouer yaouank da gemer kador Ercole Pasquini (~1560-etre 1608 ha 1619) e Penniliz Sant-Pêr e Roma. E Flandrez e chomas koulskoude, ha distreiñ da Roma d'an 29 a viz Here goude ur chomadenn e Milano, ma 'z embannas e zastumad Fantasie ("Faltazioù"). D'an 31 a viz Here ez azezas er gador, a zalc'has betek e varv, daoust dezhañ bout he dilezet gwech ha gwech all.
Etre 1610 ha 1613 e krogas G. Frescobaldi da labourat evit ar c'hardinal Pietro Aldobrandini, ken na varvas hennezh e 1621.
D'an 18 a viz C'hwevrer 1613 e timezas gant e serc'h Orsola Travaglini, alias Orsola del Pino. Div verc'h ha tri mab o devoe etre 1612 ha 1619.
E miz Here 1614 ez asantas an ograouer dilezel e gador da vont e servij dug Mantova, Ferdinando Gonzaga ; ken dipitet e voe gant lez Mantova avat ma tistroas da Roma e miz Ebrel 1615. Adkavout a reas e gadorioù er Benniliz hag e lez ar c'hardinal, ha kregiñ da gelenn en ur genderc'hel da embann e sonerezh : al levr Toccate ("tokatennoù") kentañ hag ul levr Ricercari et canzoni ("imbourc'hioù ha kanaouennoù") e 1615, ul levr Capprici ("froudennoù") e 1624, an eil levr tokatennoù ha canzone e 1627.
D'an 22 a viz Du 1628 e voe aotreet gant ar Benniliz da vont da Firenze da seniñ evit arc'hdug Toskana, Ferdinando II de' Medici. Betek 1634 e chomas e kêr, ma 'z embannas daou levr arie ("tonioù") e 1630.
E miz Ebrel 1634 e tistroas da Roma, pa oa bet gourc'hemennet da vont e servij ar pab Urban VIII, ar pezh a oa ar brasañ enor a veze graet d'ur soner. Adkregiñ a reas er Benniliz ivez, koulz hag evit ar c'hardinal Francesco Barberini, a oa un niz d'ar pab. D'ar mare-se eo ez embannas Girolamo Frescobaldi e Fiori musicali, e 1635. Ne embannas levr ebet ken kent e varv e 1643, a c'hoarvezas goude ur c'hleñved a badas dek devezh.
Beziet e voe e Santi Apostoli, iliz an Daouzek Abostol Santel e Roma ; da get ez eas e vez pa voe adsavet an iliz e dibenn an XVIIIvet kantved, met ur maen-bez gouestlet da "unan eus tadoù ar sonerezh italian" zo en hevelep iliz hiziv.
Sonerezh[kemmañ | kemmañ ar vammenn]
Fiori musicali
bet embannet e 1635 e Venezia
A-douez soaozourion veur Italia, Flandrez ha Bro-C'hall e voe Girolamo Frescobaldi an hini kentañ a gement a ouestlas e labour d'ar sonerezh-benveg, da lavaret eo hep kan na pozioù. Eizh dastumad a embannas en e vuhez, lod anezho o vout advoullet dindan e c'hoursell, ha pezhioù all a voe embannet goude e varv (Canzoni alla francese in partitura, Venezia, 1645) pe skignet dre zornskridoù.
Disheñvel-krenn eo al levr canzoni bet adembannet e 1634 diouzh embannadur orin 1628 : diwar an 40 pezh a zo ennañ, dek zo bet erlec'hiet ouzh re nevez, ha c'hwezek zo bet kemmet gant ar sonaozour, ar pezh a ziskouez e klaske tizhout peurvadelezh e arz.
Raktal gant e embannadenn gentañ, Ricercari et canzoni e 1615, e stalias Girolamo Frescobaldi e stil : er pezhioù-sonerezh-se e tistroas da zoare orin, glan, ar ricercare evel ma oant e dibenn an Azginivelezh. En e eil levr Toccate e partite e ouezas lakaat ar c'hlavieroù da ezteuler fromoù na oant biskoazh bet klevet kentoc'h, rak ne heulias ket reolennoù boas ar sonaozañ, ar pezh a reas a-hed e vuhez hag a ro d'e sonerezh ur blaz nevez da bep tamm sonerezh bet savet gantañ.
Adal 1627 ez astennas ar sonaozour e arz betek ar sonerezh evit lazoù-seniñ ha lazoù-kanañ, koulz war an dachenn relijiel hag an hini lik, framm an eil o vout ar c'hontrol-mik da hini eben ; daoust da gement-se, an daou stil a c'halle bout sonet ha kanet en iliz.
E 1635, d'an oad a 52 vloaz, ez embannas Girolamo Frescobaldi e bennoberenn, Fiori musicali. E levr nemetañ gouestlet d'an Iliz eo, hag e zastumad diwezhañ ma 'z eus pezhioù nevez. Meur a zoare zo er Fiori, petra bennak ma 'z eo an holl bezhioù bet savet evit an oferenn ; e berr gomzoù, an holl stiloù bet labouret gant ar sonaozour a gaver en dastumad, war-bouez sonerezh ar werin. Ur vuhez nevez en deus roet er Fiori d'an doare hengounel da brimaozañ war an ograoù diwar ur c'han gregorian : a bep eil e klever ar c'han hag an ograoù, ar soner o primaozañ en doare kendonouriel. Ur skouer e voe ar Fiori musicali a-hed an XVIIIvet hag an XIXvet kantved.
Toccate Girolamo Frescobaldi (1615 ha 1627) zo hir a-walc'h evit bout sonet en o unan, met savet e voent ivez evit talvout da rakkerzhoù da bezhioù hiroc'h c'hoazh. Un astenn d'al levr kentañ eo an eil levr e gwirionez, pa zegas luskoù disheñvel ha divoas.
Mailhoni zo a vare da vare e sonerezh G. Frescobaldi, lod pezhioù o taeañ sonerion hon amzer zoken, evel an Toccata IX a zo en eil levr : ken diaes eo e he seniñ ma skrivas ar sonaozour "Ne dizher ket an diwezh hep skuizhder"[2]
Hevelep notennoù a gaver er Fiori ivez, peurgetket unan a c'houlenn digant kaner ur pempvet mouezh kavout e-unan ar c'houlz ma rank kanañ en ur ricercare[3]. Kement-se a ziskouez ur wezh all e oa eus Frescobaldi un nevezer a-fed sonaozouriezh.
Hêrezh[kemmañ | kemmañ ar vammenn]
En e amzer e veze anavezet Girolamo Frescobaldi evel an nevezer nemetañ evit a sell ouzh ar sonerezh evit ar c'hlavieroù ; zoken pa ne blije ket e sonerezh mouezhel dezho ez anzave ar vurutellerion e oa Frescobaldi ur mestr-soner hag ur mestr-sonaozour. Betek kreiz an XVIIIvet kantved e klever levezon e labour war ar sonerezh evit ar c'hlavieroù.
Meur a sonaozour italian a zeskas ar vicher gant G. Frescobaldi, hag ar pennsonaozour alaman Johann Jakob Froberger (1616-1667) a studias en e gichen eus 1637 betek 1641. Sonaozourion evel Johann Pachelbel (1653-1706), Johann Sebastian Bach (1655-1754) ha Henry Purcell (1659-1695) a voe levezonet gant Girolamo Frescobaldi.
Da selaou[kemmañ | kemmañ ar vammenn]
Toccate :
Toccata III
Sonet gant Sylvia Kind, klavisim eus deroù an XXvet kantved
Fiori Musicali :
Toccata avanti la Messa della Domenica
Sonet war ograoù Taylor & Body, Marquand Chapel, Yale University
Fiori Musicali :
Kyrie della Domenica
Sonet war ograoù Taylor & Body, Marquand Chapel, Yale University
Notennoù[kemmañ | kemmañ ar vammenn]
↑ Hammond, Frederick (1983), op.cit.
↑ "Non senza fatiga si giunge al fine".
↑ "Intendami chi può che m'intend'io", "Komprenet me piv a c'hallo, en em gompren a ran-me".
Levrlennadur[kemmañ | kemmañ ar vammenn]
Brezhonek[kemmañ | kemmañ ar vammenn]
Jil Ewan & Pêrig Herbert (1990), Geriadur bihan ar sonerezh, Hor Yezh
Gallek[kemmañ | kemmañ ar vammenn]
La musique, les hommes, les instruments, les œuvres, Larousse, 1965, ISBN 978-2-03-014110-6
Saoznek[kemmañ | kemmañ ar vammenn]
Apel, Willi (1972), The History of Keyboard Music to 1700, Indiana University Press, 1997, ISBN 978-0-253-21141-5
Hammond, Frederick (1983), Girolamo Frescobaldi, Harvard University Press, ISBN 978-0-674-35438-8
Liammoù diavaez[kemmañ | kemmañ ar vammenn]
Daveennoù enrolladurioù @ Musicologie.org/Frescobaldi
Muioc'h a restroù diwar-benn
Girolamo Frescobaldi
a vo kavet e Wikimedia Commons.
Adtapet diwar « https://br.wikipedia.org/w/index.php?title=Girolamo_Frescobaldi&oldid=1987811 »
Rummadoù:
Ganedigezhioù 1583
Marvioù 1643
Sonaozourien Barok
Sonaozourien Italia
Sonaozourien ar XVIIvet kantved
Rummad kuzhet:
Pajennoù a ra gant liammoù burzhudus ISBN
Kemmoù diwezhañ degaset d'ar bajenn-mañ d'an 23 Ebr 2022, da 17:01.
Gallout a reer implijout an testennoù zo dindan an Aotre-Implijout Creative Commons Dereiñ/Kenrannañ diouzh an hevelep divizoù; divizoù ouzhpenn a c'hall bezañ ivez. Gwelet an Doareoù Implijout evit gouzout hiroc'h.