TREVITHICK, RICHARD (1771 - 1833), peiriannydd | Y Bywgraffiadur Cymreig
TREVITHICK, RICHARD (1771 - 1833), peiriannydd
Enw: Richard Trevithick
Rhiant: Anne Trevithick (née Teague)
Rhiant: Richard Trevithick
Galwedigaeth: peiriannydd
Ganwyd 13 Ebrill 1771 yn Illogan, Cernyw, unig fab Richard Trevithick, peiriannydd a rheolwr gwaith mwyn Dolcoath, etc., a'i wraig Anne. Wedi cyfnod o addysg yn Camborne, daeth y mab yn beiriannydd celfydd a dangosodd fod ganddo allu neilltuol o ddyfeisgar, yn enwedig yng nghynllunio a gwella'r mathau gwahanol o beiriannau a ddefnyddid i gludo mwynau a draenio gweithydd mwyn. Erbyn Nadolig 1801 yr ydoedd wedi cynllunio y peiriant cyntaf a allai drafaelio ar y ffordd fawr yn ei nerth ei hun; ar y dydd cyn y Nadolig cludodd y peiriant ager hwn rai personau. Yn 1802 cymerth Trevithick batent ar ei ddyfais, a alwai ef yn welliant ar ddyfais James Watt. Gwnaeth beiriant arall yn 1802; trafaeliodd hwn 10 milltir drwy strydoedd Llundain yn 1803. Rhywbryd yn 1803 cyflogwyd y dyfeisydd yn beiriannydd gan Samuel Homfray, meistr gwaith haearn Penydarren, gerllaw Merthyr Tydfil, a chyn hir yr oedd yn brysur yn gwneuthur peiriant y gobeithid y medrid ei ddefnyddio ar y ffordd dram newydd a wnaethid i gludo haearn o weithydd Penydarren, Dowlais, a ' Plymouth,' i Abercynon. Os gellid ei ddefnyddio i'r pwrpas hwnnw byddid yn osgoi gorfod defnyddio'r gamlas a oedd yn perthyn, gan mwyaf, i Richard Crawshay, y cydymgeisydd ym myd y diwydiant haearn. Erbyn 13 Chwefror 1804 yr oedd y peiriant yn barod, a phrofwyd ef ar y ffordd dram. Cafwyd arbrawf yng ngwydd y cyhoedd ar 21 Chwefror; gweler hanes yr arbrawf yn rhai o'r ffynonellau, yn enwedig y newyddiaduron, a enwir ar waelod yr erthygl hon. Ar 19 Mawrth 1934 dadorchuddiwyd ym Merthyr Tydfil gofadail yn coffáu'r amgylchiad. Bu Trevithick farw yn Dartford, 22 Ebrill 1833.
The Cambrian, 25 Chwefror 1804
Western Mail, 14 Mawrth 1925, 14 a 19 Ebrill 1934
The Merthyr Express, 31 Rhagfyr 1932
A History of Carmarthenshire, ii, 344-5 (cyfeiriad at beiriant gan Trevithick a ddefnyddiwyd ar lofa Alexander Raby yn Llanelly)
Colliery Guardian, 8 Awst 1930
The Listener, 19 Ebrill 1933
Erthygl Wicipedia: Richard Trevithick
Price, W. W., (1953). TREVITHICK, RICHARD (1771 - 1833), peiriannydd. Y Bywgraffiadur Cymreig. Adferwyd 26 Gor 2021, o https://bywgraffiadur.cymru/article/c-TREV-RIC-1771