Y Ddraig Gymreig - Gwasanaethau Diwylliannol Sir Benfro
Yn y 'Mabinogion' sef casgliad o fythau hynafol Cymreig, mae stori Lludd a Llefelys yn adrodd hanes draig goch yn ymladd gyda draig wen. Mae'n gorffen gyda Lludd, Brenin Prydain yn dal y ddwy ddraig a'u carcharu yn Ninas Emrys, yng Ngwynedd.
Yn 'Historia Brittonum' o'r 9fed Ganrif, mae canrifoedd yn mynd heibio gyda'r ddwy ddraig yn dal wedi eu carcharu yn Ninas Emrys hyd nes bo Brenin Vortigern yn ceisio adeiladu castell yno. Bob nos, roedd sylfeini a muriau'r castell yn cael eu chwalu gan rymoedd anweledig.
Yn ôl cofnod o'r ddeuddegfed ganrif gan Sieffre o Fynwy, mae Vortigern yn cwrdd â Myrddin ifanc - sydd yn esbonio iddo fod y ddraig wen a'r ddraig goch yn ymladd o dan y ddaear - ac mai hynny oedd yn achosi i'w gastell chwalu. Mae Vortigern yn cloddio'r bryn, ac yn rhyddhau'r dreigiau. Maent yn parhau i ymladd, ac yn y diwedd mae'r ddraig goch yn gorchfygu'r ddraig wen.
Mae'r ymladd hir rhwng y ddwy ddraig yn symbol o'r gwrthdaro a'r rhyfela rhwng y Cymry (y ddraig goch) a'r Saeson (y ddraig wen).