BlogMenai.com: June 2016
Felly mae'r Blaid Doriaidd yn wynebu etholiad mewnol chwerw gyda'r triciau budur, cynllwynio a bradychu arferol.
Mae'r Blaid Lafur mewn cyflwr o ryfel cartref agored gyda phosibilrwydd gwirioneddol y gallai hollti'n ddwy blaid fel y gwnaeth yn y gorffennol.
Mae'r Dib Lems wedi diflanu i'r fath raddau nes bod gan Plaid Cymru fwy o wleidyddion proffesiynol, etholedig yng Nghymru na sydd gan y Dib Lems trwy'r Deyrnas Unedig.
Mae sicrwydd yr ychydig ddegawdau diwethaf wedi ei daflu i'r pedwar gwynt. Mae'r ychydig flynyddoedd nesaf yn ymddangos yn rhyfeddol ansicr. Mae'r drefn bleidiol sydd wedi goroesi am bron i ganrif ac ymhell wedi i'r tirwedd cymdeithasegol ac economaidd a roddodd fodolaeth iddi gilio i niwloedd hanes yn gwegian. Ac mae'n hynod debygol y bydd etholiad cyffredinol yn yr hydref - etholiad a gaiff ei chynnal gydag anhrefn a ffraeo mewnol y ddwy blaid fawr unoliaethol yn gefndir iddi.
Ni fu erioed well cyfle i dorri'r gyfundrefn etholiadol sydd gennym ar hyn o bryd - ac mae pleidiau sy'n ymddangos yn unedig, yn drefnus ac yn gytun mewn sefyllfa hynod gryf i wneud hynny.
Dwi wedi clywed sawl un ers nos Iau yn beio mewnfudwyr o Loegr am ganlyniad refferendwm Ewrop yng Nghymru. Rwan mae'n wir fy mod i mewn blogiad blaenorol wedi dangos bod peth perthynas rhwng lefelau mewnfudo o Loegr a thueddiad i bleidleisio i Adael yng Ngwynedd. Ond fel y dywedais yn y blogiad hwnnw - Gwynedd ydi Gwynedd - mae'n gwneud ei pheth ei hun yn etholiadol.
O edrychach yn ehangach mae yna stori wahanol. Wrth ochr yr enwau siroedd isod mae dau ganran. Y ganran o boblogaeth y sir a anwyd yn Lloegr ydi'r cyntaf, y ganran a bleidleisiodd tros adael yr Undeb Ewropiaidd ydi'r ail.
Ynys Mon - 28.8% / 50.9%
Gwynedd - 27.4% / 41.9%
Conwy - 39.7% / 54%
Dinbych - 36.3% / 54%
Fflint - 44.3% /56.4%
Wrecsam - 23.4% / 59%
Powys - 44.7% / 53.7%
Ceredigion - 37.4% / 45.4%
Penfro -27% / 57.1%
Caerfyrddin 18.9% / 53.7%
Abertawe - 14.1% / 51.5%
Castell Nedd Port Talbot - 9.7% / 56.8%
Pen y Bont - 12.2% / 54.6%
Bro Morgannwg - 18.5% / 49.3%
Caerdydd - 16.9% / 40%
Rhondda Cynon Taf - 8.2% / 53.7%
Merthyr Tydfil - 6.4% / 56.4%
Caerffili - 8.4% / 57.6%
Blaenau Gwent - 7.1% / 62%
Torfaen - 11.3% / 59.8%
Mynwy - 33.5% / 49.6%
Casnewydd - 12.7% / 56%
Mae yna bump sir lle ganwyd llai na 10% yn Lloegr. Pleidleisiodd 52.5% yng Nghymru tros adael y DU. Mae'r ganran a bleidleisiodd i Adael yn uwch na'r cyfartaledd hwnnw ym mhob un o'r siroedd hynny - yn sylweddol felly mewn pedwar ohonynt.
Mae nhw i gyd ag eithrio RCT gyda chanran uwch eisiau Gadael na Dinbych, Fflint a Chonwy - tair sir sydd a mwy na thraean eu poblogaeth wedi eu geni yn Lloegr. Mae nhw i gyd - gan gynnwys RCT - efo canran uwch na Cheredigion, Mynwy a Phowys. Mae mwy na thraean o bobl y siroedd hynny wedi eu geni yn Lloegr hefyd.
Mae pedair o'r bum sir a bleidleisiodd i Aros efo canran llawer uwch o bobl sydd wedi eu geni yn Lloegr yn byw ynddynt na chymedr Cymru. Caerdydd ydi'r eithriad.
Mae trosglwyddo bai yn un o'r nodweddion cenedlaethol Cymreig lleiaf dymunol. Dydi trosglwyddo bai am ganlyniad Cymru ar Saeson o ddim cymorth i neb. Ni fel Cymry bleidleisiodd tros adael ddydd Iau. Os ydym i symud ymlaen o'r smonach yma mae'n bwysig ein bod yn deall a derbyn hynny.
Ymateb cynnes gan aelodau a chefnogwyr Llafur i ymddiswyddiad Chris Bryant
Patrwm clir yng Ngwynedd o lefydd Cymraeg eu hiaith yn fwy tebygol o fotio i aros na rhai mwy Seisnig.
Aros yn debygol o ennill yn Nwyfor - ond nid o gymaint. Meirion yn agos iawn.
Diweddariad - Meirion yn debygol o bleidleisio i adael.
Dwyfor am bleidleisio i aros - ond ddim o cymaint ag Arfon.
Arfon yn drwm iawn tros aros - ddim ymhell o 70% hyd yn hyn.
Os ydych chi'n cael eich temtio i bleidleisio i adael Ewrop ddydd Iau _ _
_ _ cofiwch pwy fydd yn gwenu fore Gwener os bydd Gadael yn ennill.
Pam bod poster Farage mor anffodus i'r ochr Gadael?
Mae'r diwrnod yn anffodus wrth gwrs - roedd llofruddiaeth Jo Cox yn cysylltu'r ochr Gadael efo eithafiaeth Adain Dde - ac roedd y poster efo'i adleisiau Natsiaidd yn adgyfnerthu hynny.
Ond mae yna rhywbeth arall hefyd - rhywbeth nad ydym am rhyw reswm yn ei ddarllen yn y cyfryngau prif lif.
Mae yna leiafrif nid bychan o fewnfudwyr o is gyfandir Asia sy'n ystyried pleidleisio i adael oherwydd nad ydynt yn ystyried ei bod yn deg bod cyfyngiadau caeth ar fewnfudo o'u gwledydd nhw, tra nad oes cyfyngiad o gwbl ar fewnfudo o'r Undeb Ewropiaidd.
Mae'r ffaith bod wynebau pawb yn y poster yn dywyll yn dangos yn glir pwy nad ydi'r ochr Gadael yn eu hoffi go iawn. Mae'n dangos yr hiliaeth sydd wrth wraidd yr ochr Gadael yn boenus o glir.
Pam bod y marchnadoedd betio yn anghytuno efo'r polau?
Bydd darllenwyr rheolaidd Blogmenai yn gwybod fy mod wedi bod yn gymharol besimistaidd ynglyn a refferendwm dydd Iau. Un o'r rhesymau am hynny ydi methiant yr ymgyrch Aros i greu dadl gadarnhaol o pam y dylid aros yn yr Undeb, ac un arall ydi symudiad y polau piniwn tuag at yr ochr Gadael. Mae yna resymau eraill hefyd.
Serch hynny mae'r marchnadoedd betio wedi parhau i awgrymu mai'r ochr Aros fydd yn ennill y dydd. Ar hyn o bryd maen nhw'n awgrymu bod y tebygolrwydd o bleidlais aros tua 70%. Rwan gall marchnadoedd betio fod yn anghywir - ac maen nhw weithiau. Ond maen nhw'n fwy tebygol na pholau piniwn o fod yn gywir. Y rheswm am hynny ydi bod marchnadoedd betio yn ystyried y polau, ond maen nhw'n ystyried amrediad o ffactorau eraill hefyd - ffactorau na all y polau eu hystyried. Er enghraifft, pan lofruddwyd Jo Cox yn gynharach yr wythnos yma, ymatebodd y marchnadoedd betio yn syth fwy neu lai gan awgrymu tebygrwydd uwch y byddai'r ochr Aros yn ennill. Mae hynny'n amlwg yn ganfyddiad synhwyrol - ond dydi'r polau cyfredol ddim yn adlewyrchu'r digwyddiad trist hwnnw eto.
Mi fyddwn i'n awgrymu bod y canlynol ymysg y ffactorau ychwanegol i'r polau mae'r marchnadoedd yn eu hystyried.
1). Roedd y polau ar gyfer Etholiad Cyffredinol 2015 yn enwog o anghywir. Does yna neb wedi egluro'r gwahaniaeth yn llawn - ond y prif reswm mae'n debyg oedd bod gormod o bobl ieuengach yn y sampl. Mae pobl ieuengach yn llai tebygol o bleidleisio na phobl hyn mewn etholiadau arferol. Mae'r cwmniau polau wedi mynd i'r afael a hyn trwy leihau'r nifer o bobl ieuengach yn eu samplau - ond does yna ddim ffordd o wybod i sicrwydd os bydd pobl ieuengach yn llai tebygol na phobl hyn o bleidleisio mewn refferendwm Ewrop.
2). Mae digwyddiadau cymharol fach yn fwy tebygol o gael effaith ar batrymau pleidleisio mewn refferendwm na mewn Etholiad Cyffredinol. Mewn Etholiad Cyffredinol mae'r rhan fwyaf o bobl o lawer - mwy na 70% mae'n debyg - yn pleidleisio yn union fel y gwnaethant yn yr Etholiad Cyffredinol blaenorol. Does yna ddim 'y tro o'r blaen' yn y refferendwm yma. Dydi'r balast o batrymau pleidleisio blaenorol ddim yn bresenol - ac mae hyn yn gwneud pethau yn fwy anwadal. Ar ben hynny mae rhai cwmniau polio yn cymryd patrymau blaenorol i ystyriaeth cyn dod i gasgliadau blaenorol. Dydi hynny ddim yn bosibl y tro hwn.
3). Mae'r polau eu hunain yn anghyson. Mae polau ar lein yn tueddu i roi pleidlais uwch i'r ochr Gadael na'r rhai ffon. Dydi hi ddim yn glir pam bod hyn yn digwydd - ond yn amlwg mae'r polau ar lein, y polau ffon neu'r ddau yn anghywir.
4). Dydi'r polau ddim yn 'gweld' y sawl sydd newydd gofrestru - ac mae yna lawer iawn o bobl felly. Mae'n debyg i 1.65 miliwn o bobl gofrestru fis diwethaf. Mae'n debyg i hanner miliwn o bobl gofrestru ar y diwrnod cofrestru swyddogol olaf. Cofrestrodd tua chwarter miliwn y diwrnod wedyn - wedi i estyniad gael ei ganiatau. Roedd mwyafrif llethol y bobl hyn yn ifanc - ac mae'r ifanc yn fwy tebygol o lawer i bleidleisio i aros na'u rhieni.
5). Dydi'r polau ddim yn 'gweld' Prydeinwyr sy'n byw mewn gwledydd tramor chwaith. Caiff Prydeinwyr sydd wedi byw yn y DU yn ystod y pymtheg mlynedd diwethaf bleidlais. Am resymau amlwg mae'r rhan fwyaf o'r bobl hyn yn debygol o bleidleisio i aros yn Ewrop. Mae yna tua 5.6m o Brydeinwyr yn byw y tu allan i'r DU.
6). Mae yna hen hanes o ogwydd tuag at y status quo yn nyddiau olaf refferenda. Mae hyn yn digwydd ym mhob refferendwm bron.