Mae'r Pwyllgor Cydraddoldeb a Chyfiawnder Cymdeithasol yn cynnal ymchwiliad i ofal plant a chyflogaeth rhieni: y pandemig a thu hwnt. Mae pandemig COVID-19 wedi dod â materion yn ymwneud â chydraddoldeb o ran rhywedd, gofal plant a chyflogaeth i'r amlwg. Bydd yr ymchwiliad yn ceisio mynd i'r afael â'r materion hyn drwy ganolbwyntio ar sut y gall y ddarpariaeth gofal plant greu rhwystrau i rieni, yn enwedig menywod, sy'n ymuno â'r farchnad lafur neu'n symud ymlaen yn eu swyddi.
Cylch gorchwyl yr ymchwiliad yw ystyried:
Pa effaith y mae'r Cynnig Gofal Plant wedi'i chael o ran cyflawni nod Llywodraeth Cymru o "helpu rhieni, mamau yn arbennig, i ddychwelyd i'r gwaith neu i gynyddu'r oriau y maent yn eu gweithio"
Effaith diffyg argaeledd gofal plant ar lefelau cynhyrchiant Cymru.
Sut mae trefniadau gofal plant wedi effeithio ar gyflogaeth rhieni yn ystod pandemig y coronafeirws, yn enwedig mamau? Pa wersi y gellir eu cymhwyso i roi cefnogaeth well yn ystod unrhyw gyfnodau clo yn y dyfodol neu gyfyngiadau pellach.
P'un a yw'r ddarpariaeth gofal plant a ariennir gan Lywodraeth Cymru yn ddigon hyblyg i gefnogi cyflogaeth rhieni, yn enwedig mamau, mewn gwahanol grwpiau demograffig ac o dan wahanol amgylchiadau.
Effaith darpariaeth gofal plant ffurfiol o safon uchel ar leihau'r bwlch cyrhaeddiad, a manteision posibl ymestyn darpariaeth gofal plant i fynd i'r afael ag anghydraddoldeb.
Yr hyn y gall Cymru ei ddysgu o fodelau eraill o ddarpariaeth gofal plant sydd ar waith yng ngweddill y DU ac yn rhyngwladol ac arferion sy'n dod i'r amlwg o ran cefnogi cyflogaeth rhieni, ac i ba raddau y gellir trosglwyddo'r modelau hyn i gyd-destun Cymru.
Sut y byddai angen i Lywodraeth Cymru ystyried goblygiadau ariannol ac ymarferol fel argaeledd gofal plant wrth ddatblygu unrhyw bolisi yn y dyfodol i ymestyn y ddarpariaeth gofal plant.
Gosododd y Pwyllgor ei adroddiad ddydd Gwener 28 Ionawr 2022. Ar ôl ei gyhoeddi, dywedodd Jenny Rathbone AS, Cadeirydd y Pwyllgor:
"Gwyddom fod gwell darpariaeth gofal plant yn gyfystyr â chyfleoedd gwell i sicrhau cydraddoldeb yn y gweithle.
"Fodd bynnag, nid yw'r system gyfredol yn ei gwneud hi'n hawdd; mae rhieni'n gorfod ymdopi â system gymhleth er mwyn hawlio cymorth gofal plant, a hynny er mwyn iddynt fod yn barod i fynd yn ôl i'r gwaith.
"Er gwaethaf bwriadau gorau Llywodraeth Cymru, mae'n amlwg bod llawer o rieni a ddylai fod yn gymwys i hawlio cymorth yn llithro drwy'r craciau. Mae angen i'r Llywodraeth edrych ar ein hargymhellion ar fyrder a blaenoriaethu'r broses o lenwi'r bylchau yn y system."
Cafodd y Pwyllgor ymateb gan Lywodraeth Cymru ar 23 Mawrth.
Bydd dadl yn cael ei chynnal yn y Cyfarfod Llawn ar 30 Mawrth.
Cyhoeddwyd gyntaf: 05/10/2021
Ymateb Llywodraeth Cymru PDF 460 KB
Gohebiaeth gan y Cadeirydd at y Dirprwy Weinidog Gwasanaethau Cymdeithasol ynghylch gofal plant a chyflogaeth rheini – y Cytundeb Cydweithio a chyllideb ddrafft 2022-23 – 6 Rhagfyr 2021 PDF 88 KB
Ymateb y Dirprwy Weinidog Gwasanaethau Cymdeithasol i'r Cadeirydd ynghylch gofal plant a chyflogaeth rhieni - y Cytundeb Cydweithio a chyllideb ddrafft 2022-23 – 5 Ionawr 2022 PDF 368 KB