Tirwedd - Bae Cemlyn
Mae bae crwm, hudolus Cemlyn yn unigryw gyda'i gefnen o raean bras a elwir yn Esgair Cemlyn ac yn gwahanu'r môr agored oddi wrth y morlyn halwynog, arfordirol – caiff ei ystyried fel yr enghraifft orau o'i fath yng Nghymru. Mae Cemlyn tua 3 milltir o Gemaes ar arfordir gogledd orllewin Môn. Mae rhwng pentir Trwyn Cemlyn a phentir Cerrig Brith.
Mae'r bae a'r tir o'i gwmpas yn ffurfio rhan o Ystad Cemlyn sydd ym mherchnogaeth yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol. Ers 1971 mae Ymddiriedolaeth Bywyd Gwyllt Gogledd Cymru wedi cymryd ardal y morlyn ar brydles ac y maent yn ei reoli fel gwarchodfa natur. Yn ystod misoedd yr haf, mae'r morlyn neu'r lagŵn yn cynnig gwarchodfa i gytref enwog o fôr-wenoliaid a ystyrir o bwysigrwydd cenedlaethol gan ei bod yr unig gytref o'r fôr-wennol bigddu sy'n magu yng Nghymru. Crëwyd y morlyn yn y 1930au gan y Capten Vivian Hewitt oedd yn ŵr cyfoethog. Adeiladodd forglawdd a chored yng Nghemlyn, gan droi'r morfa yn forlyn y gellir ei weld heddiw. Roedd ganddo ddiddordeb mawr mewn adar, ac yn byw yn Bryn Aber, sydd ar ochr orllewinol y bae. Capten Hewitt oedd y cyntaf i hedfan o Gymru i'r Iwerddon, ond cafodd ei orchestion eu bwrw i'r cysgod gan drychineb y Titanic yn 1912.
Mae Llwybr Arfordirol Môn yn croesi'r traeth ac mae gan yr Ymddiriedaeth Genedlaethol gyfres o lwybrau cerdded byr sy'n cynnwys y bae a'r ardal ddarluniadwy o'i gwmpas. Gall y golygfeydd rhyfeddol gael eu gwerthfawrogi o'r meysydd parcio ble mae'n bosibl gweld y wledd o fôr-wenoliaid yn magu dros fisoedd yr haf.
Teithlen: Bae Cemlyn a Llyn Alaw
Bywyd Gwyllt – Lagwn Bae Cemlyn
'Porth Swtan'
'Mae Porth Swtan yn draeth hardd gwledig digyffwrdd gyda thywod a cherrig wedi'i ymylu gyda phyllau creigiog. '