Archives Network Wales - Papurau D. J. Williams, Abergwaun
Williams, D. J., Abergwaun, papurau (papers)
Reference code(s): GB 0210 DJWILL
Title: Papurau D. J. Williams, Abergwaun
Short Title: Williams, D. J., Abergwaun, papurau (papers)
Creation date(s): 1793-1969 (gyda bylchau) (crynhowyd 1908-1969)
Extent: 0.521 metrau ciwbig (47 bocs)
Name of creator(s): D. J. Williams
Administrative/Biographical history: Yr oedd D. J. Williams (1885-1970), Abergwaun, yn llenor a chenedlaetholwr.
Mynychodd Ysgol Gynradd Rhydcymerau, 1891-1898. Rhwng 1902 a 1906 bu D. J. Williams yn gweithio fel glöwr yn Ferndale, Cwm Rhondda; Y Betws, Rhydaman; a Blaendulais. Cyn hynny bu'n gweithio ar y tir. Yn 1906 bu'n ddisgybl yn ysgol ragbaratoawl Mr Stephens, Llanybydder, ac yn 1908 fe'i penodwyd yn athro heb drwydded yn Ysgol Llandrillo yn Sir Feirionnydd. Mynychodd Ysgol yr Hen Goleg, Caerfyrddin, o dan Joseph Harry, 1910-1911, ac yn 1911 aeth i Brifysgol Cymru, Aberystwyth gan raddio mewn Cymraeg yn 1914, a Saesneg yn 1915. Bu'n allweddol mewn sefydlu cylchgrawn Y Wawr , cylchgrawn Cymraeg cyntaf Prifysgol Cymru ac fe'i penodwyd yn olygydd cyntaf. Enillodd Ysgoloriaeth Meyricke i Goleg yr Iesu, Rhydychen, am ysgrifennu traethawd ar 'The nature of literary creation' gan raddio mewn Saesneg yn 1918. Bu'n dysgu Cymraeg yn Ysgol Lewis Pengam am dri mis yn 1918. Yn 1919 fe'i penodwyd yn athro Saesneg ac Ymarfer Corff yn Ysgol Ramadeg Abergwaun ac yn athro Cymraeg yno o 1937 nes iddo ymddeol yn 1945.
Scope and content/abstract: Papurau personol, cyhoeddus a llenyddol D. J. Williams, Abergwaun, 1810-1969, gan gynnwys nifer helaeth o lythyrau teuluol a llythyrau oddi wrth gyfeillion a chyd lenorion; dyddiaduron; a llyfrau coleg. Ceir papurau'n ymwneud â'i ran yn Llosgi'r Ysgol Fomio ym Mhenyberth yn 1936 ac fel aelod allweddol o Blaid Cymru, ynghyd â phapurau ei wraig Siân Wiliams. Ym mhlith y rhain ceir llythyrau oddi wrth aelodau o'i theulu, llythyrau a dderbyniodd tra roedd ei gŵr yn y carchar a dyddiaduron.
Personal, public and literary papers of D. J. Williams, Fishguard, 1810-1969, including a great number of family letters and letters from friends and fellow literary figures; diaries; and college notebooks. Included are papers relating to his role in the burning of the Bombing School at Penyberth in 1936 and as a key member of Plaid Cymru, together with the papers of his wife Siân Williams. There are family letters, letters received during her husband's imprisonment and diaries among these.
Language/scripts of material: Cymraeg yn bennaf a pheth Saesneg oni nodir yn wahanol. Gweler y disgrifiadau ar y lefelau perthnasol.
System of arrangement: Trefnwyd ar sail profiant yn LlGC yn bedwar grŵp: papurau personol, papurau cyhoeddus, gweithiau llenyddol, papurau Siân Williams, a dogfennau.
Finding aids: Ceir copi caled o'r rhestr hon yn LlGC, ynghyd â chopi caled o'r rhestr sy'n cynnwys manylion am gofysgrifau, 1793-1906, hynafiaid D. J. Williams a luniwyd c. 1970. Ceir copi ar-lein i'r rhestr o'r cofysgrifau hyn yn http://www.llgc.org.uk:81/index.htm
Appraisal, destruction and scheduling information: Gwaredwyd copïau dyblyg o dystlythyrau D. J. Williams a dyblygion taflenni Plaid Cymru. Mae awdurdod i ddinistrio'r papurau hyn yn Ffurflen Werthuso Adrannol AFE/2004-05/02.
Immediate source of acquisition: Rhodd gan Mr Meredith Miles, Penybont-ar-Ogwr, nai D. J. Williams, Mai 1970.
Related material: Ceir 'Tair stori fer' gan D. J. Williams, buddugol yn Eisteddfod Genedlaethol Caernarfon 1935, a beirniadaethau ganddo ar y stori fer ymhlith Archif yr Eisteddfod Genedlaethol, ac adysgrifau o atgofion D. J. Williams ym mhapurau Yr Academi Gymreig: Cynllun Ymchwil (rhif 19). Mae nifer o lythyrau oddi wrtho yn Archif Plaid Cymru yn ymwneud â materion fel y Welsh Nation, a cheir taflen gwasanaeth ei angladd yn M660. Mae ffotograffau yn LlGC, Casgliadau Arbennig. Gweler hefyd ddisgrifiadau lefel cyfres/ffeil.Ceir hefyd bapurau a dogfennau teuluol a grynhowyd ganddo,1793-1906, yng nghasgliad Papurau Teuluol D. J.Williams yn LlGC.