Mae Prifddinas-Ranbarth Caerdydd a Llywodraeth Cymru yn cydweithredu i greu Gweledigaeth a Strategaeth Ynni arloesol - Cardiff Capital Region
Mae Gwasanaeth Ynni Llywodraeth Cymru (WGES) yn gweithio â phob un rhanbarth ledled Cymru – ac mae'r bartneriaeth hon wedi creu Gweledigaeth a Strategaeth Ynni Prifddinas-Ranbarth Caerdydd, gan dynnu gwybodaeth a dirnadaethau dros gant o randdeiliaid ynghyd ledled y rhanbarth. Dyma'r cyntaf o'r 4 allbwn rhanbarthol sydd wedi'i gymeradwyo gan y priod Gabinetau Rhanbarthol, ac mae'n rhoi Prifddinas-Ranbarth Caerdydd yn gadarn ar lwybr i gyflawni sefyllfa ddi-garbon net erbyn 2050.
Y Weledigaeth a'r Strategaeth
Gwêl Kellie Beirne, Cyfarwyddwr Bargen Ddinesig Prifddinas-Ranbarth Caerdydd, y trawsnewidiad hwn fel rhan fawr o wella iechyd a lles mewn cymunedau ledled y rhanbarth, yn ogystal â chynorthwyo pontio teg i economi twf glân a diogelu'r amgylchedd ar gyfer cenedlaethau'r dyfodol:
"Mae'r opsiynau a'r dewisiadau a roddir ger ein bron wedi bod yn ddi-flewyn-ar-dafod, ac nid oes yna benderfyniadau niwtral. Mae yna gonsensws ledled y rhanbarth bod angen gwneud y penderfyniadau hyn yn awr; a bydd ein cynllun cyflenwi cychwynnol, sydd i fod i ymddangos yn y gwanwyn, yn cyflwyno'r Strategaeth Ynni sy'n ymddangos, yn cynnwys sut rydym yn cysoni'r ymagwedd ranbarthol â'r strategaethau lleol sydd gan y deg Cyngor ac yn cydgysylltu gweithrediad y cynllun."
Bydd y cynllun yn cwmpasu'r 'Genhadaeth Ynni' gyntaf ar gyfer y rhanbarth, gan gydnabod nodweddion cydgysylltiol yr argyfwng hinsawdd, twf a chynhyrchiant hanesyddol isel yn y rhanbarth – a'r adferiad ar ôl yr haint COVID-19. Bydd yn hysbysu cyfleoedd a ffrydiau ariannu ehangach y Fargen Ddinesig a'r Ddinas-Ranbarth, fel ei gilydd, wrth i'r rhanbarth esblygu i fod yn Gyd-bwyllgor Corfforaethol, gan wreiddio set graidd o geisiadau a chynigion ynni o fewn prosbectws buddsoddi 'codi i wastatáu' sy'n amlygu'r potensial ar gyfer rhaglenni trawsnewidiol o weithgareddau.
Gwnaeth Huw David, Aelod o Fwrdd y Cabinet Rhanbarthol a chanddo gyfrifoldeb portffolio dros yr amgylchedd, ansawdd yr aer a thrafnidiaeth gynaliadwy, amlygu'r gofyniad i helaethu'r pwyslais ar ddatgarboneiddio fel mater sy'n annatod o "Ailgodi'n Gryfach" – a'r angen i gytuno ar y strategaeth a'r cynllun gweithredu ar gyfer y flwyddyn ariannol newydd:
"Cred llawer o wyddonwyr mai'r 15 mlynedd nesaf fydd y cyfnod mwyaf canlyniadol yn hanes y ddynoliaeth, fydd yn gofyn am ein hymdrechion gorau i ymdrin â phandemig byd-eang – ac argyfwng hinsawdd a difodiant. O ganlyniad i'r haint COVID-19 a'r effeithiau llesteiriol aruthrol ar economïau byd-eang a lleol, fel ei gilydd, bydd hyn i gyd yn digwydd yn ystod yr hyn y mae rhai arbenigwyr yn ei alw'n 'argyfwng economaidd systemig'. Yn y cyd-destun hwn, mae gennym y cyfle i adeiladu ar asedau cynhyrchu ynni naturiol unigryw'r rhanbarth – a defnyddio nerth ein sylfaen weithgynhyrchu bresennol fel carreg lamu ar gyfer pontio i economi hydrogen, gyda chread canolfannau Twf Glân lluosog."
Mae 'Cynllun 10 Pwynt ar gyfer Chwyldro Diwydiannol Gwyrdd' diweddar Llywodraeth y Deyrnas Unedig yn darparu rhagor o bersbectif ar y datblygiad polisi Ynni newydd mawr hwn, sy'n cynnig y cyfle i Brifddinas-Ranbarth Caerdydd gysoni â chynnydd mewn gwariant ar Ymchwil a Datblygu a seilwaith – a gweithio yn ysbryd bwriad hysbys Prifddinas-Ranbarth Caerdydd i greu'r amodau ar gyfer pontio i economi a chymdeithas carbon niwtral ym Mhrifddinas-Ranbarth Caerdydd, gan ddefnyddio ynni carbon isel fel galluogydd adfywio economaidd i dyfu incwm rhanbarthol 'glân' sy'n diogelu'r amgylchedd.
Potensial i greu 47,330 o swyddi a chynnydd gwerth £7.2 biliwn mewn Gwerth Ychwanegol Gros
Dengys dadansoddiad (data is-ranbarthol Busnes, Ynni a Strategaeth Ddiwydiannol 2019) fod y defnydd o ynni yn 33 awr terra-watt am bob blwyddyn ledled gwres, trydan, trafnidiaeth a thanwydd. I roi hynny mewn cyd-destun, mae Canolbarth Cymru yn defnyddio 5 awr terra-watt. Mae hynny'n dangos bwrlwm gweithgareddau diwydiannol a gweithgareddau cwsmeriaid ledled ein rhanbarth. Ar hyn o bryd, dim ond un rhan o chwech o hyn a ddaw o ffynonellau adnewyddadwy, trydan gan mwyaf. Felly, mae'r her o ddatgarboneiddio'r pum rhan o chwech sy'n weddill yn sylweddol. I gyflawni'r trawsnewid yn y system ynni, dengys dadansoddiad technegol-economaidd Llywodraeth Cymru fod y buddsoddiad sydd ei angen rhwng hyn a 2035 yn gwneud cyfanswm o £8.6 biliwn, gyda buddsoddiadau eu hangen gan ystod o randdeiliaid. Fodd bynnag, byddai'r buddsoddiad hwnnw'n creu 47,330 o swyddi (net, gan mwyaf) a chynnydd gwerth £7.2 biliwn mewn Gwerth Ychwanegol Gros.
Creu Cynllun y Gellir ei Weithredu
I gyrraedd y targedau, mae ar Brifddinas-Ranbarth Caerdydd angen 55% o ostyngiad mewn allyriadau o'i system ynni erbyn 2035 – y gellir ei gyflawni gan 51% o ostyngiad mewn gwres a phŵer domestig, 54% o ostyngiad mewn allyriadau masnachol a diwydiannol, a 60% o ostyngiad mewn allyriadau trafnidiaeth ar y ffyrdd.
Mae yna gynllun y gellir ei weithredu yn cael ei esblygu i gyrraedd y targedau hyn, gyda phileri dichonol allweddol eisoes ar waith, yn cynnwys:
Codi i Wastatáu: Mae Prosbectws Codi i Wastatáu Prifddinas-Ranbarth Caerdydd yn cynnwys cynigion a ragfynegwyd i greu Gwerth Ychwanegol Gros o £12 biliwn a 12,414 o swyddi, wedi'u canoli ar amcanion sy'n cynnwys ôl-osod domestig a masnachol, arddangos hydrogen a harneisio ynni'r llanw.
Cenhadaeth Ynni: Ffordd brofadwy ac arloesol o strwythuro buddsoddiadau cyhoeddus, gan ymateb yn uniongyrchol i broblemau a achosir drwy ganolbwyntio ar ffactorau cymdeithasol megis newid ymddygiad. Mae Cronfa Her Adeiladu Cyfoeth Leol Prifddinas-Ranbarth Caerdydd yn enghraifft gref o'r cyfryw ymagwedd a gymhellir gan her, gan ddarparu templed llwyddiannus ar gyfer datblygu Cenhadaeth Ynni i roi sylw i lu o heriau ynni.
Arloesi: Mae technolegau ynni newydd yn dechrau ymddangos ar gyflymder mawr yn y gwaith o bontio i economi carbon isel, ac mae yna gyfleoedd addawol i'r gwaith pontio hwn ddod â buddion i gymunedau ledled Prifddinas-Ranbarth Caerdydd. Drwy'r Fenter Byw yn Glyfar, mae Llywodraeth Cymru yn cefnogi prosiectau 'wedi'u seilio ar leoedd ac a arweinir gan anghenion' Arddangoswr ledled Cymru sy'n ceisio gosod Caerdydd mewn safle 'catalydd newid', yn neilltuol o ran trafnidiaeth carbon isel.
Ailgodi'n Gryfach: Ac yntau eisoes yn un o'r meysydd blaenoriaeth '5 am 5' allweddol i Brifddinas-Ranbarth Caerdydd, mae 'Ailgodi'n Gryfach' yn gosod pwyslais ar wreiddio hanfodion ynni i amcanion economaidd, datblygu prosiectau a rhaglenni penodol, a symud y model meddyliol tuag at wella lles drwy effeithiau cymdeithasol ac economaidd.
Esblygu tuag at Gyd-bwyllgor Corfforaethol: Byddai'r symudiad tuag at amgylchedd sy'n helaethach ac yn fwy amrywiol na'r Fargen Ddinesig yn golygu llywodraethu economaidd rhanbarthol arloesol, gyda Chabinet Prifddinas-Ranbarth Caerdydd fel Cyd-bwyllgor Corfforaethol. Mae hyn yn naturiol yn arwain at gyfleoedd ar gyfer buddsoddi cyhoeddus rhanbarthol ar raddfa ehangach – ar gyfer Ymchwil a Datblygu, seilwaith, y Gronfa Ffyniant Cyffredin newydd, y Gronfa Chwyldro Diwydiannol Gwyrdd gwerth £12 biliwn, a Strategaeth Ddiwydiannol ddiwygiedig.
Strategaeth Drafnidiaeth: Mae Metro a Mwy a mathau eraill o waith trafnidiaeth lleol i gyd yn cynnwys elfen o leihau carbon. Mae'r Strategaeth Tacsis Cerbydau Allyriadau Isel, caffael cerbydau allyriadau isel iawn gwerth £1.3 miliwn, ac astudiaeth ddichonoldeb bysiau trydan rhanbarthol hefyd ar y gweill, gyda'r gallu i gysoni â datblygu ynni craidd cyfunol.
Ymgysylltu: Ar ben yr ymgysylltu helaeth sydd eisoes yn digwydd, bydd strategaeth ymgysylltu eang yn parhau, gan ganolbwyntio ar ddatblygu tystiolaeth wedi'i seilio ar ddata bod Gweledigaeth Prifddinas-Ranbarth Caerdydd yn creu mwy o Werth Ychwanegol Gros a swyddi net na sefyllfa busnes fel arfer.
Caiff rhagor o wybodaeth am ein bwriad strategol a'n cynlluniau cyflenwi sy'n dechrau ymddangos eu rhannu dros yr wythnosau a'r misoedd i ddod.