BBC - Bitesize TGAU Cymraeg - Cwestiwn 2 – Ysgrifennu darn ffeithiol/perswadiol : Adolygu, Tudalen 3
Hafan > Cymraeg > Uned 1 > Cwestiwn 2 – Ysgrifennu darn ffeithiol/perswadiol
Cwestiwn 2 – Ysgrifennu darn ffeithiol/perswadiol
Rhennir y marciau am y cwestiwn yma fel a ganlyn:
18 marc am y wybodaeth
2 farc am y ffurfCyfanswm marc y cwestiwn - 20
Er mwyn cyrraedd y marciau uchaf, dylet fynd ati i ateb y cwestiwn fel hyn:
Defnyddio'r wybodaeth o'r darn darllen yn drefnus i greu darn ysgrifenedig ar y ffurf arbennig a nodir yn y cwestiwn, ee cyfweliad, deialog, erthygl papur newydd neu adroddiad. Dylet wneud yn siŵr dy fod yn deall beth yw'r ffurfiau gwahanol wrth baratoi ar gyfer yr arholiad.
Cyflwyno'r ffeithiau perthnasol o'r darn darllen yn dy eiriau dy hun yn drefnus er mwyn creu gwaith diddorol.
Sicrhau dy fod yn deall y wybodaeth o'r darnau darllen cyn cychwyn llunio dy ateb. Dylet ddarllen y darnau darllen fwy nag unwaith er mwyn sicrhau hyn.
Sicrhau mai dim ond gwybodaeth o'r darn darllen sy'n cael ei gynnwys yn yr ateb. Efallai y byddi'n gwybod llawer mwy am y testun ond ni fydd marciau'n cael eu rhoi am unrhyw wybodaeth ychwanegol yn y cwestiwn yma.
Ar y papur arholiad rhoddir is-benawdau i ti gyfeirio atynt yn dy ateb. Er mwyn cyrraedd y marciau uchaf dylet sicrhau dy fod yn cynnwys gwybodaeth o'r is-benawdau.
Gwna'n siŵr nad wyt ti'n ailadrodd, dim ond unwaith y cei dy wobrwyo am unrhyw ffaith. Gofala nad wyt ti'n copïo o'r testun, yn hytrach ysgrifennu'r ffeithiau yn dy eiriau dy hun.
Y mae'n arfer da sicrhau fod gennyt ti ddigon o ffeithiau a gwybodaeth i'w cynnwys yn dy ateb drwy danlinellu neu aroleuo'r ffeithiau yn y darnau darllen cyn cychwyn llunio dy ateb.
Cofia fod angen cymryd gofal gyda'r iaith yn y cwestiwn yma hefyd yn enwedig atalnodi, sillafu a defnydd cywir o gystrawennau. Ni ddylid defnyddio geiriau Saesneg yma ychwaith.Prawf
Ar ôl darllen y darn, ysgrifennwch adroddiad i bapur newydd yn sôn am yr hyn roedd Merched Beca yn ei wneud yr amser hynny.
Dylech gyfeirio at y canlynol:
Pryd, ble a phwy?
Y rheswm am y protestio [18]Ysgrifennwch eich ateb ar ffurf adroddiad. [2]
Defnyddiwch wybodaeth o'r Darn darllen - Merched Beca.
Dylech ddefnyddio eich geiriau eich hun.
Dylech ysgrifennu rhwng un a dwy dudalen.
Cyfanswm [20]
Darn darllen - Merched Beca
Dynion wedi eu gwisgo fel merched oedd yn duo eu hwynebau.
Roedden nhw'n cyfeirio at eu harweinydd fel Beca – dyn oedd Beca!
Twm Carnabwth oedd enw eu harweinydd mewn un ardal, ac roedd e'n ddyn cryf a oedd yn arfer bocsio mewn ffeiriau. Fe gafodd ef fenthyg dillad gan wraig o'r enw Beca Fawr a dyna sut cafodd Merched Beca eu henw, meddai rhai.Pryd?
O tua 1839-1844.
Ar 13 Mai 1839 dinistriwyd y tollborth cyntaf yn Efailwen.Beth oedd Merched Beca yn ei wneud?
Torri a llosgi'r tollbyrth neu'r barrau oedd ar draws y ffyrdd.
Protestio yn erbyn tlodi mawr y bobl gyffredin.Pam? Achos bod:
Dynion cyfoethog yr adeg yma yn prynu'r ffyrdd ac yn codi tollbyrth arnynt er mwyn talu am eu cynnal a'u cadw, ond doedd arian y tollbyrth ddim yn cael ei wario bob amser ar gynnal a chadw'r ffyrdd. Roedd hyn yn annheg.
Roedd y pris am fynd drwy'r tollbyrth yn llawer rhy ddrud i'r bobl gyffredin.
Roedd y tollbyrth yn rhwystr ar y ffordd oedd yn arwain at odynnau calch yn yr Eglwys Lwyd.
Roedd y ffermwyr yn gorfod talu i fynd â'u hanifeiliaid i'r marchnadoedd.Roedd yn arferiad gan Ferched Beca i anfon llythyrau i rybuddio pobl o'u bwriad i losgi tollbyrth neu weithredu mewn rhyw ffordd arall. Dyma rai o'r pethau roeddent yn cwyno amdanynt yn y llythyrau hyn:
Roedd y Cymry cyffredin yn dlawd iawn, gyda'r rhan fwyaf o deuluoedd yn byw mewn bythynod pridd bychain, un ystafell.
Roedd y dynion oedd yn berchen y tir lle'r oedd y Cymry'n byw yn codi rhent uchel.
Bwyd gwael – bara barlys, cawl neu datws roeddent yn ei gael ddydd ar ôl dydd.
Er eu bod yn gwneud menyn ffres ac yn magu moch, gwratheg a defaid, byddai'r rhain yn gorfod cael eu gwerthu yn y marchnadoedd er mwyn i'r teulu gael arian i dalu'r rhent.
Pe byddai teulu'n methu â thalu'r rhent, byddent yn cael eu hanfon i'r tloty.Twyllo
Os clywai Beca a'i merched fod rhywun neu rywrai yn twyllo pobl gyffredin, byddent yn anfon llythyr atynt. Roedd ficer o Aberaeron wedi derbyn llythyr o'r fath ym 1843 am iddo gasglu arian i godi adeilad gan ddweud ei fod am agor ysgol, ond agor eglwys a wnaeth. Er mai capelwyr oedd llawer o'r bobl gyffredin, roeddent yn dal i orfod talu 'degwm' i'r eglwys bob blwyddyn, sef un rhan o ddeg o bopeth oedd ganddynt. Cafodd sawl offeiriad lythyr yn gorchymyn iddo roi'r gorau i gasglu'r degwm hwn.
Mynd ati i ateb y cwestiwn:
Edrycha ar y darn darllen a noda'r ffeithiau perthnasol i'w cynnwys yn dy ateb. Gofala fod gennyt ti o leiaf 18 o ffeithiau a'u bod yn cyd-fynd â'r is-benawdau canlynol:
Y rheswm dros y protestioPryd, ble a phwy?
Tua 1839-1844.
Efailwen oedd y tollborth cyntaf i gael ei ddinistrio.
Yn 1839 y dinistriwyd y tollborth cyntaf.
Merched Beca - dynion wedi gwisgo fel merched oedden nhw.
Roedd yr arweinydd yn cael ei alw'n Beca.
Roedd Merched Beca wedi cael yr enw oherwydd fod Twm Carnabwth (arweinydd mewn un ardal) wedi benthyg dillad Beca Fawr, meddai rhai.Y digwyddiadau
Merched Beca yn torri a llosgi tollbyrth
Anfon llythyrau yn rhybuddio eu bod am ymosod
Llythyr yn cael ei dderbyn gan Ficer Aberaeron yn 1843
Derbyn llythyr am iddo gasglu arian ar gyfer yr eglwys a dweud mai ar gyfer yr ysgol oedd yr arian
Cwyno am yr arferiad o dalu treth y 'degwm' i'r eglwysY rheswm dros y protestio
Protestio yn erbyn tlodi mawr y bobl gyffredin - y Cymry cyffredin yn dlawd iawn
Dynion cyfoethog yn prynu'r ffyrdd a chodi tollbyrth - y dynion cyfoethog yn farus
Tollau ddim yn cael eu gwario ar y ffyrdd bob amser - y bobl gyffredin yn cael eu twyllo
Y pris yn rhy ddrud
Tollau'n faich ar ffermwyr bach
Ffermwyr y cylch yn gyrru anifeiliaid i'r farchnad ac yn gorfod talu am wneud hynny
AnnhegwchCam 2
Defnyddia'r ffeithiau sydd wedi eu nodi i greu adroddiad i bapur newydd yn sôn am yr hyn roedd Merched Beca yn ei wneud amser hynny.
Merched Beca yn creu terfysg!
Grŵp o bobl gyffredin oedd Merched Beca oedd yn protestio a chreu terfysgoedd. Roedd y grŵp yn protestio tua'r cyfnod 1839-1844 ac roeddent yn protestio drwy losgi tollbyrth, sef lle i dalu i fynd drwy giât. Efailwen oedd y tollborth cyntaf i gael ei ddinistrio ac fe'i llosgwyd yn y flwyddyn 1839. Dynion wedi gwisgo fel merched oedd Merched Beca ac roeddent hefyd yn duo eu hwynebau. Roedd arweinydd y grŵp yn cael ei alw'n Beca. Y rheswm dros hyn, meddai rhai, oedd oherwydd fod Twm Carnabwth, sef yr arweinydd mewn un ardal wedi benthyg dillad gan Beca Fawr.
Roedd Merched Beca yn gwneud llawer o bethau ac maent yn enwog am dorri a llosgi tollbyrth. Byddai Merched Beca hefyd yn anfon llythyrau i bobl i rybuddio y gallent fod yn ymosod ar dollbyrth neu'n ymosod mewn unrhyw ffordd arall. Un a wnaeth dderbyn llythyr oedd Ficer Aberaeron yn 1843. Y rheswm am hyn oedd oherwydd ei fod wedi hel arian at yr eglwys er iddo ddweud fod yr arian yn mynd at yr ysgol. Roedd yna lawer o bobl yn teimlo wedi eu twyllo gan hyn. Roedd llawer yn cwyno am dalu'r degwm hefyd, sef treth i'r eglwys.
Y rheswm dros y protestio yn bennaf oedd protestio yn erbyn tlodi mawr y Cymry yn y cyfnod yma. Byddai'r dynion cyfoethog, barus yn prynu'r ffyrdd ac yn codi tollbyrth ar y ffyrdd. Roedd y bobl gyffredin yn flin iawn gan nad oedd y tollau yn cael eu gwario ar y ffyrdd bob amser. Teimlai'r bobl gyffredin fod y pris i fynd drwy'r tollborth yn rhy ddrud - rhy ddrud i ffermwyr bach yn enwedig. Byddai ffermwyr y cylch yn gyrru anifeiliaid i'r farchnad ac yn gorfod talu am wneud hynny. Roedd y rhai oedd yn protestio yn teimlo annhegwch mawr gan fod y prisiau mor ddrud a theimlant felly mai protestio oedd yr unig ateb.