Gerddi - Llanyrafon Manor - Canolfan Treftadaeth Wledig
Mae gerddi'r Faenor wedi gweld newidiadau mawr yn y gorffennol a heddiw maent yn cael eu defnyddio'n helaeth gan y gymuned leol. Yn wreiddiol, roedd gan y Faenor ddwy ardd lysiau. Ymddengys bod un ohonynt wedi bod yn ardd gymunedol. Yma byddai teuluoedd wedi tyfu llysiau a magu anifeiliaid, gan ddibynnu ar yr ardal i gynnal eu hunain. Byddai hyn wedi bod yn elfen bwysicach fyth o'r Fferm yn ystod blynyddoedd y Rhyfel pan oedd bwyd wedi'i gyfyngu'n sylweddol i ddognau.
Dim ond yn ddiweddar mae'r ardd lysiau sy'n bodoli heddiw wedi cael ei rhannu gan y brif ffordd sy'n rhedeg ochr yn ochr â'r Faenor. Cyn canol yr 20fed ganrif, roedd yr ardd dros ddwywaith y maint hwn ac yn ymledu tuag at yr hyn sydd bellach yn siopau Llanyrafon. Ni wnaeth Ymddiriedolaeth Amgueddfa Torfaen osod y wal derfyn tan y 1980au, felly'n creu gofod tawel mor agos at y briffordd brysur.
Heddiw, o ganlyniad i'r cyllid a dderbyniwyd gan y Cynllun Datblygu Gwledig gyda chefnogaeth ychwanegol gan brosiect Community Foodie, mae gardd y Faenor wedi ail-ymddangos i ddarparu hafan arddwriaethol a thirwedd glodforus ym Maenor Llanyrafon. Gyda thoreth o fywyd gwyllt ehangach, mae'r tiroedd yn annog rhai creaduriaid mwy, y ceir hyd iddynt yn y system eco ac ar hyn o bryd mae'n cynnal lluoedd o ystlumod sy'n clwydo yn yr hen fwthyn. Goruchwylir y gerddi gan Grŵp Cymuned Maenor Llanyrafon ac, yn seiliedig ar eu hymchwil a'u syniadau, mae'r cynllun yn cynnig mannau ffurfiol yn ogystal â phocedi o dawelwch ochr yn ochr â gardd lysiau draddodiadol, weithredol.
Mae cyflwyno cynefinoedd bywyd gwyllt newydd yn helaeth wedi cynyddu bioamrywiaeth y gerddi. Mae hyn, ynghyd â defnyddio dull "plannu cydymaith" fel un o nifer o ddulliau garddio, yn sicrhau bod yr ardd yn brofiad synhwyraidd sy'n ddeniadol a dymunol. Mae dethol stoc goed, hadau a dulliau garddwriaethol yn ofalus wedi cyfrannu at ethos y faenor, a dewiswyd rhywogaethau i ailgyflwyno cnydau a fyddai wedi cael eu darganfod yn tyfu yn y gerddi yn ystod cyfnodau canoloesol, Oes Victoria a'r Ail Ryfel Byd. Mae hyn yn ei dro yn ategu at y teimlad o'r adegau a fu, gan ddatgelu planhigion yr anghofiwyd amdanynt ers tro. Mae gwaith caled y grŵp wedi sicrhau bod y gwagle yn parhau i fod yn safle i gynhyrchu bwyd, a bod y bwydydd a gynhyrchir yn cael eu hailddefnyddio yn y caffi ar y safle.