Pryfed ac infertebratau eraill -- Cyngor Gweithredu Gwirfoddol Cymru (WCVA)
Pryfed ac infertebratau eraill
Mae pryfed hedegog megis gwenyn a phryfed hofran yn cyflawni gwasanaeth hanfodol bwysig. Mae'r gwynt yn peillio rhai planhigion sy'n blodeuo ond mae'r mwyafrif yn dibynnu ar bryfed i'w peillio a heb hyn byddai planhigion yn methu â chynhyrchu hadau ac, mewn rhai achosion, ffrwythau.
Garddio er budd Bywyd Gwyllt
Amffibiaid, ymlusgiaid a bywyd gwyllt arall mewn pwll dŵr
Plannu ar gyfer Pryfed Peillio
Mae Llywodraeth Cymru yn amcangyfrif bod gwerth y gwasanaeth hwn i economi'r DU dros £430 miliwn y flwyddyn. Serch hynny, mae niferoedd ein gwenyn gwyllt a'n pryfed peillio eraill yn gostwng oherwydd plaladdwyr, clefydau a cholli cynefinoedd. Drwy blannu blodau sy'n llawn neithdar a phaill drwy gydol y tymhorau, gallwn helpu i atal y duedd hon a gall y lle lleiaf un, hyd yn oed, wneud gwahaniaeth ymarferol a gwirioneddol. Mae manylion Cynllun Gweithredu Llywodraeth Cymru ar gyfer Pryfed Peillio ar gael yma. Mae'r Gymdeithas Arddwriaethol Frenhinol yn llunio sawl rhestr yn nodi planhigion gardd, blodau gwyllt a phlanhigion o o amgylch y byd sy'n fuddiol i bryfed beillio yn ogystal â chyngor ar ddenu a chynnal pryfed peillio.
Am ragor o ffyrdd o helpu cymerwch olwg ar rai o'n hoff fudiadau a phrosiectau:
Buglife: Bug Identification Chart
Buglife: Pollinator Identification Chart
Buglife: 'What might move in' guide
BBC: Identifying Butterflies
The Woodland Trust: Butterflies
The Woodland Trust: Beetles
The Woodland Trust: Moths
The Woodland Trust: Spiders
Ym Mhrydain, ceir 24 rhywogaeth o gacwn ond dim ond wyth sy'n gyffredin yn y mwyafrif o lefydd. Yn ôl Bumblebee Conservation Trust mae niferoedd y rhan fwyaf o rywogaethau wedi gostwng mewn blynyddoedd diweddar, ac mae dwy wedi diflannu'n llwyr o Brydain ers 1940.
Mae Canolfan Genedlaethol Cadw Gwenyn Cymru yn rhoi cyngor ar sut y gall eich gardd fod yn hafan i bryfed peillio drwy gydol y flwyddyn a gwybodaeth ynglŷn â gwenyn a chadw gwenyn. Mae Cymdeithas Gwenynwyr Cymru yn darparu gwybodaeth bellach, a dolenni at gyrsiau, digwyddiadau a 19 o Gymdeithasau lleol Cadw Gwenyn.Mae Cymdeithas Gwenynwyr Prydain hefyd yn cynhyrchu rhestr, sydd ar gael i'w lawrlwytho am ddim, o blanhigion i'w plannu yn ôl y tymor yn ogystal ag arweiniad ar wenyn a phlaladdwyr.
Sut i wneud cartref i wenyn:
Mae hi'n syml ac yn hawdd gwneud eich cartref gwenyn eich hun, ac mae'n llawer iawn o hwyl. Gellir gwneud cartref i wenyn unig allan o hen ddeunyddiau, a'i roi unrhyw le, ni waeth a ydych yn byw yn y ddinas neu'r wlad.
Beth allaf ei blannu yn fy ngardd?
Bydd plannu amrywiaeth o lwyni, blodau lluosflwydd a blodau unflwydd, rhai sy'n llawn neithdar, er mwyn cynnig cyflenwad cyson o neithdar o ddechrau'r gwanwyn hyd ddiwedd yr hydref, yn denu cacwn - a phob math o bryfed peillio ardderchog eraill, megis glöynnod byw, gwenyn mêl a phryfed hofran - i'ch gardd. Mae Little Green Space wedi llunio rhestr o'r planhigion gorau ar gyfer gwenyn.
Creaduriaid bychain
Efallai fod infertebratau yn fach ond mae hyn yn eu gwneud ymysg yr anifeiliaid hawsaf i wneud lle iddynt ac mae eu rôl peillio a threulio yn hanfodol i ecosystem iach. Mae rhywbeth mor syml â llenwi potyn planhigion â dail marw a'i droi ar ben i lawr yn cynnig lloches i amrywiaeth o bryfed. Mae'r Ymddiriedolaethau natur a'r Gymdeithas Arddwriaethol Frenhinol yn argymell cyfuno nifer o ddulliau i greu plasty i greaduriaid bychain, mae cyfarwyddiadau manwl ar gael ar eu gwefan Wild About Gardens.
Sut i wneud cartref i greaduriaid bychain:
Mae'r cafn blodau gwyllt hwn sydd hefyd yn gartref i bryfed gan Wildlife Gadgetman Jason Alexander yn ateb gwyllt i erddi palmantog ac yn cynnig lle perffaith i blannu rhai o hadau blodau gwyllt Grow Wild.
Buglife: Wildlife Gardening
RHS: Plants for Bugs
RSPB: Are native plants best for bugs in gardens?
Dywed Butterfly Conservation fod 4 rhywogaeth o löynnod byw a thros 60 rhywogaeth o wyfynod wedi darfod amdanynt yn ystod y ganrif ddiwethaf. Mae tair o bob pedair rhywogaeth o löynnod byw ym Mhrydain yn prinhau ac mae llawer o wyfynod hefyd yn wynebu dyfodol ansicr.
Mae'r 56 rhywogaeth ym Mhrydain ac Iwerddon dan fygythiad heddiw oherwydd newid amgylcheddol digynsail. Mae'r Llywodraeth wedi cydnabod bod glöynnod byw a gwyfynod yn ddangosyddion o fioamrywiaeth. Mae eu breuder yn eu gwneud yn gyflym i ymateb i newid felly mae eu brwydr i oroesi yn rhybudd difrifol ynglŷn â'r amgylchedd.
Mae cynefinoedd wedi'u dinistrio ar raddfa enfawr, ers y 1940au mae 97% o ddolydd blodau gwyllt wedi'u dinistrio, a bellach mae patrymau'r hinsawdd a'r tywydd yn newid, a hynny mewn ffordd nad oes modd ei rhagweld, mewn ymateb i lygredd yn yr atmosffer ond mae diflaniad y creaduriaid tlws hyn yn fwy difrifol na dim ond llai o liw yng nghefn gwlad.
Sut i wneud cartref ilöynnod byw:
Mae glöynnod byw yn hoff o gynhesrwydd felly dewiswch fannau heulog, clyd wrth blannu planhigion neithdar.
Dewiswch wahanol blanhigion i ddenu amrywiaeth ehangach o rywogaethau. Rhowch yr un mathau o blanhigion gyda'i gilydd mewn blociau.
Ceisiwch ddarparu blodau drwy gydol tymor glöynnod byw. Mae blodau'r gwanwyn yn hanfodol i löynnod byw sy'n dihuno o aeafgysgu ac mae blodau'r hydref yn helpu glöynnod byw i fod yn barod at y gaeaf.
Gwnewch y cyfnod blodeuo yn fwy drwy dorri pen gwywedig blodau, taenu compost organig, a rhoi digon o ddŵr i'r planhigion i'w cadw'n iach. Bydd planhigion sy'n cael digon o ddŵr yn cynhyrchu llawer mwy o neithdar i'r glöynnod byw.
Peidiwch â defnyddio pryfladdwyr a phlaladdwyr. Maent yn lladd glöynnod byw a llawer o bryfed peillio yn ogystal â'r fuwch goch gota, chwilod a phryfed cop.
Peidiwch â phrynu compost â mawn ynddo. Mae mawnogydd yn gartref i lawer o anifeiliaid a phlanhigion arbennig, gan gynnwys gweirlöyn mawr y waun, sydd ar drai ledled Ewrop. Mae yna bellach ddewisiadau da mewn canolfannau garddio yn lle compost â mawn ynddo.