BBC - Gogledd Orllewin - Catrin o Ferain
Ganwyd: 1534
Magwyd: Berain, ger Llanefydd
'Mam Cymru' a briododd bedair gwaith ac esgor ar lu o chwedlau.
Petai'r holl hanesion am Catrin o Ferain, neu Catrin Tewdwr, yn wir, yna byddai gan Gymru ei Lucrezia Borgia ei hun.
Roedd hanesion o'r fath yn frith yn y cyfnod, rhyw fath o storïau Mills and Boon yr unfed ganrif ar bymtheg.
Yn wir, roedd hanesion o'r fath i'w cael ledled y byd.
Mynnai hwnnw i Syr Richard Clough, wrth i Catrin fynd i angladd ei gŵr cyntaf, John Salisbury, sibrwd yn ei chlust yr hoffai ei phriodi.
Yna, wrth iddi fynd o'r angladd, gofynnodd Morris Wynn o Wydir am ei llaw.
Roedd y gwir am Catrin - neu o leiaf gymaint o'r gwir ag sy'n bosibl dod o hyd iddo - yn dra gwahanol. Roedd Catrin o Ferain yn un o fenywod harddaf ei dydd, fel y dengys portread ohoni gan Adrian van Cronenburgh a beintiwyd yn 1568 pan oedd hi'n 34 mlwydd oed. Roedd hi'n wyres i Harri VII ac yn fenyw ddeallus a phwerus.
Oedd, roedd gwir yn y ffaith iddi briodi sawl gwaith. Doedd hynny ddim yn anghyffredin o gwbl yn y cyfnod dan sylw, mwy nag ydyw heddiw.
Y gwahaniaeth mawr yw mai ysgaru yw'r prif reswm dros derfynu priodasau heddiw, tra mai marwolaeth oedd yr achos yng nghyfnod Catrin.
Roedd afiechydon yn rhemp.
Ffactor arall dros amlbriodi oedd nad cariad, yn aml iawn, fyddai wrth wraidd priodas ond yn hytrach barhad llinach a chyfoeth.
Yn wir, dau ddewis oedd gan ferched fel Catrin - priodi neu fynd i leiandy - ac o ystyried y ddau ddewis, bu Catrin yn hynod ddoeth.
O'r herwydd trefnid priodasau'n aml pan fyddai'r ddarpar briodferch a'r darpar briodfab yn dal yn blant.
Byddai'r ddau deulu yn dod at ei gilydd i wneud y trefniadau, gyda thad y priodfab yn darparu cartref iddynt a threfnu incwm ar gyfer y pâr ifanc a phennu faint o'r stad fyddai'n eiddo iddynt.
Yn ogystal, byddai'n pennu maint y gwaddol a delid i'r ferch petai hi'n cael ei gadael yn weddw.
Mewn gwirionedd, cytundeb yn dibynnu ar arian ac eiddo oedd priodi - ceid cytundeb cyfreithiol rhwng y ddau deulu. Lles teuluol oedd y ffactor bwysicaf.
Pe deuai cariad yn ffactor ychwanegol wedyn, yna bonws fyddai hynny.
Gŵr rhif un
Ganwyd Catrin Tewdwr yn 1534 yn ferch i Tudur ap Robert Fychan a Jane Velville.
A do, fe briododd hi fwy nag unwaith - bedair gwaith i fod yn fanwl gywir - ond nid y ffaith iddi briodi gymaint o weithiau oedd wrth wraidd y celwyddau a ddywedwyd amdani.
Yr hyn a wnaeth Catrin yn destun sgandal oedd iddi greu eiddigedd drwy briodi'n dda bob tro, gan gynyddu ei dylanwad a'i grym gyda phob uniad.
Mae'n wir mai ei gŵr cyntaf oedd John Salisbury, neu Salsbri. John Salsbri oedd mab hynaf Syr John Salisbury, Lleweni, Canghellor a Siryf Dinbych.
Roedd Catrin eisoes yn berchen ar stadau Môn a Berain, sef ymron i bedair mil o erwau, ac roedd ei gŵr i etifeddu tiroedd ei dad yn Ninbych a Fflint.
Gŵr rhif dau
Bu farw Salisbury ac ailbriododd Catrin â Syr Richard Clough, asiant masnachol yn Antwerp, yn 1567.
Bu Clough ar bererindod i Gaersalem, a hynny a'i gwnaeth yn Farchog o'r Beddrod Sanctaidd.
Daeth yn ddyn dylanwadol a chyfoethog, ac ef a roddodd gychwyn i'r Gyfnewidfa Stoc yn Llundain lle gweithiai hefyd fel asiant gwleidyddol dros y Frenhines.
Daeth hynodrwydd arall i ran Clough hefyd wrth iddo godi'r tŷ brics cyntaf yng Nghymru, Bach y Graig.
Codwyd y tŷ mor gyflym fel i rai gredu fod Clough yn gweithio law yn llaw â'r diafol. Bu farw Clough yn 1570 ac aeth Catrin yn ôl i Ferain.
Gŵr rhif tri
Y nesaf i ofyn am ei llaw, yn aflwyddiannus, oedd John Vaughan o'r Gelli Aur yn Sir Gaerfyrddin.
Yn hytrach, priododd Catrin â Morris Wynn o Wydir, un o Dywysogion Gwynedd a disgynnydd i Rhodri Fawr, Tywysogion Powys, Iarll Salisbury a Llywelyn Fawr. Fe'u priodwyd naill ai ym mis Ionawr 1572 neu 1573.
Yn wir, bu uniad arall yn fodd o dynhau'r cwlwm hwn ymhellach wrth i fab Catrin o'i phriodas gyntaf briodi â merch i Morris Wynn o'i briodas gyntaf yntau.
Gŵr rhif pedwar - a'r olaf
Unwaith eto trefnwyd priodas ddwbl - Catrin ac Edward, a merch Catrin o'i thrydedd briodas a Simon, mab Edward o'i briodas gyntaf.
Hon fyddai priodas olaf Catrin. Bu farw ddiwedd Awst 1591. Er iddi gael pedwar gŵr, nid oedd ond ychydig dros ei hanner cant oed.