The Early Days – Teithiau Tango
Traeth hir, tywod yn ymestyn mor bell ag y gall rhywun weld, y gwynt yn chwythu yn ddibaid o gyfeiriad y môr, glas yr awyr a dim arwydd yn y byd bod rhywun wedi bod yna o'r blaen. Dim olion gwareiddiad. Roedd rhaid dadlwytho'r nwyddau o fwrdd y llong a'r ychydig eiddo oedd gyda'r ymfudwyr a'u cario ar hyd y bae i loches.
Dywed i'r ymfudwyr cyntaf gysgodi yn yr ogofau sydd ar ochr ddeheuol y bae cyn iddynt bernderfynu ddechrau'r daith hir tuag at y Dyffryn yn dilyn yr afon Chupat yn yr iaith frodorol neu Chubut fel nae'n cael ei adnabod heddiw, y Camwy yn Gymraeg. I bobl oedd wedi pasio deufis caled ar fwrdd llong roedd y daith yn un dorcalonnus: roedd diffyg bwyd ac roedd y cyflenwad o ddŵr i'w yfed yn diflannu. Roedd y dynion wedi blino a cytunwyd y byddai llong arall y Mary Helen yn cario hanner y mamau a'u plant ond oherwydd storm erchyll nid oedd hyn hanner mor hawdd a roedd yn swnio. Roedd y dynion hefyd yn wynebu perygl ymosodiadau gan anifeiliaid gwyllt neu frodorion yr ardal, y Tehuelches. O'r diwedd cyrhaeddon nhw Caer Antur, hen amddiffynfa gynt. Dyna sut y dechreuodd tref Rawson a enwyd er mwyn cofio Guillermo Rawson, y pryd hwnnw Gweinidog y Fewnwlad yn yr Ariannin.
Dechrau Gwireddu'r Freuddwyd
Aeth pawb ati i weithio er mwyn creu sylfeini cymdeithas a fyddai'n gallu ffynnu: adeiladwyd cartrefi syml a storfeydd, planwyd cnydau, dechreuwyd cynnal ysgol a chapel a ffurfiwyd cyngor er mwyn rhannu'r tiroedd a sicrhau bod trefn ar fywyd. Ond nid oedd y gwirionedd yn union fel y freuddwyd a gwerthwyd yn ôl yng Nghymru: roedd y fintai wedi cyrraedd yr Ariannin yng nghanol gaeaf De Amerig, roedd cnydau y flwyddyn olynol sef 1866 wedi methu ac roedd y storfeydd o fwyd yn dechrau diflannu. Ym mis Gorffennaf 1866 cyrhaeddodd dau lwyth o Indiaid brodorol y Tehuelches, a dysgodd y Cymry llawer o'u sgiliau amaethyddol ar ddechrau perthynas oedd yn un heddychlon a ffrwythlon.