BlogMenai.com: February 2009
Ac mae hi'n ddiwrnod da pan mae pol piniwn yn awgrymu bod cefnogaeth i bwerau llawn i'r Cynulliad yn uwch na 50% am y tro cyntaf erioed a bod y Toriaid Cymreig yn ymdebygu i ffuredau mewn sach.
Labels: Datganoli, Toriaid
Gan fod y fyddin Brydeinig yn ddigon caredig i noddi S4C gyda'u hysbysebion cynhyrfys, diddorol a di ddiwedd, 'dwi'n teimlo'r angen i'w cynorthwyo yn eu hymgyrch arwrol i berswadio hogiau o Sgubor Goch, Blaenau Ffestiniog a Rhydaman i fynd i Afganistan i gwffio tros y frenhines. Felly dyma ddechrau ar gyfres achlysurol o gyfraniadau ar yr hyn sy'n wych, yn ysblenydd a godidog am y traddodiad milwrol Prydeinig.
Mi wnawn ni ddechrau efo pitchcapping (does yna ddim gair Cymraeg am yr arfer yma - a dweud y gwir ychydig o dermau Cymraeg sydd am ddulliau artaith yn gyffredinol.
Un o draddodiadau anrhydeddus y fyddin Brydeining yn yr Iwerddon oedd pitchcapping. Fe'i defnyddwyd yn aml yn ystod y gwrthryfel mawr ym 1798, ac ambell waith yn ystod Rhyfel Black & Tan yn y ganrif ddiwethaf.
Arferid tywallt tar poeth i mewn i gap a fyddai wedyn yn cael ei wthio tros ben y sawl nad oedd y fyddin yn or hoff ohonynt. Wedi gadael i'r tar oeri a chaledu, byddai'n cael ei rwygo oddi ar y pen gan ddod a'r gwallt, croen ac ati gyda fo. Byddai hyn yn gadael y sawl oedd wedi diodde'r driniaeth yn edrych fel bwbach am weddill ei fywyd.
Fersiwn ychydig yn gwahanol a mwy diddorol o'r driniaeth oedd ychwanegu tyrps neu bowdwr du i'r tar ac wedyn rhoi pen y Gwyddel oedd oddi tanddo ar dan.
Weithiau byddai'r rhwymau oedd o gwmpas y traed yn cael eu dad wneud er mwyn i'r hogiau gael gweld y Gwyddel yn rhedeg o gwmpas mewn poen. Yn aml byddai'n dobio ei ben yn erbyn y llawr, neu graig gyfagos oherwydd bod poen felly'n haws i'w ddioddef nag un y col tar.
Pwy sy'n dweud nad oes yna hwyl i'w gael yn y fyddin Brydeinig?
Labels: y fyddin Brydeinig
Os nad oes etholiad cyffredinol yn 2009, mi fyddwn yn fodlon betio mai'r newyddion gwleidyddol mawr (ar lefel y DU o leiaf) fydd ethol aelodau o'r BNP i senedd Ewrop. Maent wedi llwyddo i ddenu pleidlais barchus iawn mewn nifer fawr o is etholiadau lleol tros yr ychydig flynyddoedd diwethaf, a chael eu hethol fel cynghorwyr o bryd i'w gilydd. Yn ffodus, ni fydd hyn yn digwydd yn aml iawn oherwydd bod pobl yn tueddu i bleidleisio'n dactegol yn eu herbyn – mae'n hawdd gwneud hynny oddi tan y drefn ethol arferol (First Past the Post).
Trefn gyfrannol De Hondt a ddefnyddir mewn etholiadau Ewrop – nid yw'n bosibl pleidleisio'n dactegol o dan y gyfundrefn bleidleisio yma, a bydd y BNP yn sicr o elwa o hyn.
Rhestraf isod y canrannau isaf y byddai plaid angen eu hennill i gymryd sedd yn yr etholaethau Ewropiaidd ar sail pleidlais 2004.
East Midlands 12.9%
North East 12.2%
North West 6.8%
South East 7.0%
South West 9.2%
Yorkshire & the Humber 8.8%
Yr Alban 8.8%
Cymru 10.5%
Oherwydd nad oes cymaint o etholiadau lleol yn cael eu cynnal ar yr un diwrnod nag yn 2004, mae'r ganran sy'n pleidleisio yn debygol o fod yn isel, ac mae'n bosibl y bydd seddi'n cael eu hennill gyda niferoedd abserliwt is o lawer nag a gafwyd yn 200. Mae'n bosibl wrth gwrs y bydd rhaid i'r bleidlais fod yn uwch na'r lleiafswm posibl – mae pob dim yn dibynnu ar sut y dosberthir y pleidleisiau rhwng y pleidiau eraill – ond nid yw'r gwahaniaeth yma'n enfawr. Byddai 9% yn North West yn sicrhau sedd i Nick Griffin, beth bynnag batrwm gweddill y pleidleisio.
Rhestraf isod y ganran o'r bleidlais a gafodd y BNP ym mhob rhanbarth yn 2004. Y ffigyrau yn y cromfachau yw canrannau UKIP. 'Rwan dydi UKIP a'r BNP ddim mor agos a hynny mewn aml i ffordd, ond mae cryn dir cyffredin rhyngddynt. Roedd 2004 yn etholiad gwych i UKIP – bydd eu pleidlais yn syrthio'n sylweddol y tro hwn – a bydd rhan o'u pleidlais yn sicr o fynd i'r BNP.
East Midlands 6.5% (26.1%)
Eastern - 4.3% (19.6%)
London - 4% (12.3%)
North East - 6.4% (12.2%)
North West - 6.4% (12.2%)
South East - 2.9% (19.5%)
South West - 3% (22.6%)
West Midlands - 7.5% (17.5%)
Yorkshire & the Humber - 8% (14.5%)
Yr Alban – 1.7% (6.7%)
Cymru - 3% (10.5%)
Ychwaneger at hyn bod dirwasgiad economaidd yn bodoli – rhywbeth sydd yn ddi eithriad yn dda i'r Dde eithafol, a bod drwg deimlad eang tuag at weithwyr tramor, ac mae'r tirwedd gwleidyddol yn edrych yn addawol iawn i'r BNP gwaetha'r modd. Hefyd, fel 'dwi wedi son, bydd y ganran sy'n pleidleisio'n isel, ac mae pleidiau eithafol yn ffynnu o dan amgylchiadau felly. Gallai'r BNP yn hawdd gael pedair neu fwy o seddi. 'Dwi'n mawr obeithio fy mod yn anghywir – ond go brin.
Bai Rhodri Morgan a Gordon Brown ydi hi bod Cymru'n dlawd - Cameron
Wel, diolch yn fawr David Cameron - rydym bellach yn gwybod mai'r hyn sydd y tu ol i dlodi cymharol Cymru ydi'r ffaith mai Gordon Brown a Rhodri Morgan sydd wedi bod wrth y llyw am ddegawd.
Hmm - felly roedd Cymru'n hynod gyfoethog i gymharu a gweddill Prydain pan roedd y Toriaid wrth y llyw? Ym - na - mae Cymru pob amser yn gymharol dlawd. Yn wir aeth llywodraeth Mrs Thatcher ati'n fwriadol i ddifa'r farchnad am lo De Cymru trwy ddad gomisiynu pwerdai oedd yn cael eu tanio gan lo. Dyma'r penderfyniad polisi a wnaeth y mwyaf o niwed i economi Cymru erioed o bosibl.
Mae'r rheswm am dlodi cymharol Cymru yn gwbl syml - nid oes gennym reolaeth tros bolisiau economaidd ein gwlad. Mae'r penderfyniadau hynny yn cael eu gwneud mewn gwlad arall, ac o ganlyniad nid yw'n dilyn mai dyma'r polisiau mwyaf priodol i ni.
Diffyg llwyddiant economaidd parhaus a pharhaol Cymru ydi'r ddadl gryfaf tros annibyniaeth. Duw yn unig a wyr pam na wneir mwy o ddefnydd ohoni.
Labels: Cameron, economi, Toriaid
Pa flogiwr toreithiog o gynghorydd sy'n meddwl ei bod yn bwysig i'r byd a'r betws gael gwybod am pob un cam mae'n ei droedio, pob gem rygbi neu bel droed mae'n ei gweld pob tro mae'n mynd am dro, sydd wedi anghofio son ei fod yn y sefyllfa tra anarferol i gynghorydd o gael ei hun ar lyfrau'r ombwdsman llywodraeth leol?
Diweddariad - bu Alwyn yn ddigon caredig i wneud ychydig o waith ymchwil (gweler y dudalen sylwadau) ac mae'n honni i'r unigolyn sydd o dan sylw fod yn y sefyllfa yma o'r blaen. Dydw i ddim yn gwybod dim oll am hynny, dwi'n cymryd bod ymchwil Alwyn yn ddilys - ond does gen i ddim ffordd o wybod hynny, a fyddwn i ddim yn awyddus i gysylltu fy hun efo honiad nad ydw i'n gwybod i sicrwydd llwyr ei bod yn wir. .
Pam bod ethnigeiddio addysg Gymraeg yn anghyfrifol?
Ymddengys bod Rhodri Morgan yn dilyn esiampl Ramesh Patel ac yn ethnigeiddio'r anghydfod ynglyn ag Ysgol Treganna. Mae Vaughan yn codi dau bwynt ar ei flog - y naill yn ymwneud a chytundeb rhwng y pleidiau i beidio a defnyddio hil mewn anghydfod gwleidyddol, a'r llall i'w wneud a gwrthdaro rhwng gweithred Rhodri a rol y Cynulliad mewn adolygu penderfyniadau ynglyn ag ail strwythuro ysgolion.
'Dwi am fynd ar ol mater ychydig yn gwahanol - pam bod llusgo ethnigrwydd i mewn i ddadl ynglyn ag addysg Gymraeg yn gam cwbl anghyfrifol. Mae'n fater sy'n cyffwrdd gyda rhai o'r elfennau mwyaf anghyfforddus ynglyn a'n cymdeithas a'n cymunedau - yr hyn sy'n eu dal at ei gilydd, a'r potensial iddynt dorri'n garfanau sy'n cystadlu yn erbyn ei gilydd, ac yn wir yn casau ei gilydd.
Yn y gorffennol roedd cymdeithas fel rheol yn arddel gwerthoedd lled gytuniedig - hynny ydi mae bron i bawb yn eu derbyn, neu yn fodlon cymryd arnynt eu bod yn eu derbyn. Roedd y wladwriaeth yn aml yn hyrwyddo'r gwerthoedd yma. Roedd crefydd - fersiwn Brotestanaidd y grefydd Gristnogol yn achos Prydain - yn elfen bwysig o'r gwerthoedd hyn, er bod elfennau eraill yn bwysig hefyd - ideoleg 'cenedlaethol', dehongliad arbennig at faterion tramor ac ati. 'Dydi hyn ddim yn golygu bod pawb yn cytuno ynglyn a phob dim wrth gwrs - i'r gwrthwyneb - ond roedd craidd o gredoau oedd yn gyffredin i bron bawb. Roedd cymdeithas yn llawer llai goddefgar na chymdeithas heddiw, ond roedd hefyd yn llawer mwy unedig.
Yn y ganrif diwethaf chwalwyd y lled gonsensws hwn - roedd nifer o resymau, datblygiad democratiaeth, dylanwad gwyddoniaeth, mewnfudiad a llawer o bethau eraill. Oherwydd hyn niweidwyd cohesion cymdeithasol, ac yn bwysicach o safbwynt y darn hwn chwalwyd y ddelwedd unedig o gymdeithas.
'Rwan, lle mae gwagle mewn ideoleg moesol yn cael ei greu, mae ideoleg moesol o rhyw fath yn sefydlu ei hun - mae pobl yn unigol a chymdeithas yn gyffredinol angen rhyw feincnod moesol. Datblygodd ideoleg ym Mhrydain - ac yn y rhan fwyaf o wledydd y Gorllewin - yn ail hanner y ganrif ddiwethaf oedd yn pwysleisio pwysigrwydd goddefgarwch. Dyma'r unig fath o ideoleg cynhwysfawr sy'n gallu datblygu mewn cymdeithas ranedig - un sy'n pwysleisio goddefgarwch at yr holl elfennau oddi mewn i'r gymdeithas hwnnw. Mae ideoleg o'r fath yn pwysleisio pwysigrwydd cysyniadau megis cyfartaledd statws, cyfartaledd cyfleoedd, cynhwysiad ac ati. Mae pob math o elfennau mewn cymdeithas wrth gwrs - gall gynnwys dosbarthiadau cymdeithasol, grwpiau ethnig, grwpiau hil, pobl gyda rhywioldeb amgen ac ati.
Mae rhywun nad yw'n arddel y gwerthoedd hyn, a sy'n ymddangos yn anoddefgar yn rhoi ei hun y tu allan i'r feddylfryd prif lif yn union fel roedd Pabydd yn ei wneud yn Oes Elisabeth, neu anffyddiwr yn Oes Fictoria. Gall ddisgwyl bod yn wrthrych gwawd, a gall ddisgwyl canlyniadau anymunol - gofynwch i Alun Cairns er enghraifft.
Mae hyn oll yn burion - a fel y dywedais, ideoleg moesol wedi ei seilio ar oddefgarwch ydi'r unig un a allai weithio mewn cymdeithas ranedig. Yr unig broblem ydi nad yw pob carfan yn gyfartal mewn gwirionedd, ac oherwydd hynny gall yr ideoleg ei hun greu gwrthdaro sylweddol.
I ddechrau dydi'r goddefgarwch a'r cydraddoldeb y gall grwp ei ddisgwyl ond yn ymestyn cyn belled a nad yw'n amharu ar fuddiannau grwp arall. Gyda mae hynny'n digwydd mae gwir statws y grwp hwnnw'n dod yn amlwg yn weddol sydyn. Er enghraifft mae'n weddol amlwg bellach bod buddiannau mewnfudwyr o Loegr yn fwy pwysig na rhai Cymry Cymraeg fel grwp.
Yn ogystal mae'r cyfleoedd sydd ar gael i gwahanol grwpiau yn gwahanol iawn mewn gwirionedd. Er enghraifft mae'r cyfleoedd sydd ar gael i rhywun o gymuned Bangladeshaidd Newham yn syfrdanol is na'r cyfleoedd sydd ar gael i rhywun gwyn sy'n byw yn Westminster.
Mae'r bwlch rhwng y disgwyliadau mae ideolegau cenedlaethol cynhwysol yn eu creu a'r hyn sydd yn bosibl mewn gwirionedd yn rhywbeth sy'n generadu siom, anghytgord a drwg deimlad. Mae hyn yn arbennig o wir lle mae'n effeithio ar grwpiau ethnig - gan fod y llinynau sy'n dal grwpiau o'r fath at ei gilydd yn rhai pwerus, ac mae pobl yn teimlo anhegwch tuag at grwp cyfan yn waeth na maent yn teimlo anhegwch personol. Hynny yw mae siom ac ymdeimlad o anhegwch yn gryfach o lawer lle mae'n cael ei deimlo'n dorfol.
Daw hyn a ni at Rhodri Morgan, Ramesh Patel a Threganna. Fel rheol ni fyddai'r term ethnig yn cael ei ddefnyddio yng nghyd destun agor ysgol Gymraeg yn y Gymru ddi Gymraeg. Mae'r rhan fwyaf o bobl sy'n byw yn y Gymru honno yn wyn, ac yn ddi Gymraeg. Mater o ddewis gan un carfan o grwp ethnig unedig fyddai sefydlu ysgol Gymraeg.
Mae Treganna ychydig yn gwahanol - mae mwy na sy'n arferol o rieni'r ardal yn Gymry Cymraeg sydd yn aml a'u gwreiddiau yn y Gorllewin neu'r Gogledd, ac mae cryn dipyn o bobl sydd a'u gwreiddiau yn Asia yn byw yno bellach - yn arbennig yn Nwyrain y ward. Mae teulu fy ngwraig yn ddi Gymraeg, ac mae nifer ohonynt yn byw yn Nhreganna. 'Dydw i ddim yn derbyn bod eu ethnigrwydd nhw yn gwahanol i fy un i. Ond mae'r term ethnig yn un rhyfedd - ac mae hefyd yn un goddrychol. Ar un ystyr mae'r grwp ethnig mae rhywun yn perthyn iddo'n fater cyfnewidiol, ac yn fater sy'n deillio o hunan ddiffiniad i raddau.
Felly pan mae Ramesh a Rhodri'n dod ag ethnigrwydd i mewn i'r ddadl mae perygl iddynt gychwyn ar broes lle mae pobl yn diffinio eu hunain mewn termau ethnig, ac yn ystyried addysg Gymraeg mewn nhermau o sut mae'n effeithio ar eu grwp ethnig nhw. Pan fydd hyn yn digwydd mae'r sawl sydd yn colli'r ddadl yn gweld pethau fel ymysodiad ar eu grwp ethnig nhw - a fel y nodwyd uchod, mae'r gynnen yn waeth o lawer - ac yn effeithio ar gymdeithas i raddau mwy o lawer.
'Dydi addysg Gymraeg ddim oll i'w wneud gydag ethnigrwydd - mae'r iaith yn perthyn i bawb yng Nghymru - os ydynt yn ei siarad ai peidio, os ydynt a'u gwreiddiau yn Nhregaron, yn Bangalore neu yn Nhreganna. Mae'n anghyfrifol ac yn sinicaidd ei droi'n fater sy'n ymwneud ag ethnigrwydd - mae'n niweidiol i'r Gymraeg, mae'n niweidiol i'r gymdeithas yn Nhreganna ac mae'n niweidiol i ymson gwleidyddol.
Mae pendraw ethnigeiddio gwleidyddiaeth i'w weld yn glir yng Ngogledd Iwerddon. Mae'n rhannu cymdeithas yn llwyr, yn difa gallu pobl i resymu'n wleidyddol y tu allan i ffiniau eu grwp ac yn difa gallu pobl i feddwl yn annibynnol. Mae bron i pob Pabydd yng Ngogledd Iwerddon yn erbyn ysgolion gramadeg ac yn erbyn Israel, mae bron i pob Protestant o blaid Israel ac o blaid ysgolion gramadeg. Mae annibyniaeth barn wedi ei lyncu gan feddylfryd torfol y grwp ethnig - hyd yn oed pan nad ydi materion dan sylw yn effeithio ar y grwp ethnig yn uniongyrchol.
Mae Rhodri a Ramesh yn cychwyn mynd a ni i lawr y llwybr yma - ac mae'n gywilydd arnynt.
Labels: Llafur, Ramesh Patel, Rhodri Morgan
Bu cryn dipyn o drafodaeth ynglyn a sylwadau ymfflamychol a wnaed gan ddau wleidydd Llafur Cymreig yn ddiweddar, sef Rhys Williams a Ramesh Patel.
Rydym eisoes wedi trafod rant gweddol ddi resymeg Rhys - yr hyn sy'n nodweddu'r darn am wn i yw ei fod yn cwmpasu nifer o stereoteipiau Seisnig ynglyn a natur y Gymru Gymraeg.
Disgrifio'r broses ail strwythuro ysgolion cynradd yng Ngorllewin Caerdydd yn nhermau 'puro ethnig' wnaeth Ramesh. Mae'r ysgol mae plant Ramesh yn ei mynychu - Ysgol Landsdowne - yn debygol o gael ei chau, neu ei symud er mwyn ymateb i'r galw sylweddol sydd yna am addysg Gymraeg yn y rhan yma o'r ddinas.
Mae yna wahaniaeth yn natur y sylwadau wrth gwrs - cafodd Rhys gyfle i bendroni ynglyn a'i erthygl, ac o wneud hynny cynhyrchodd ddarn gwirioneddol anymunol a fyddai'n ymylu ar fod yn hiliol petai wedi ei gyfeirio at leiafrif ethnig yn hytrach nag at grwp ieithyddol a daearyddol.
Roedd sylw Ramesh yn ymfflamychol, ond mae ganddo'r esgys mai yng ngwres y funud - mewn cyfarfod cyhoeddus i amddiffyn Landsdowne - y gwnaed y sylwadau. Mae wedi rhyw hanner ymddiheuro. Serch hynny, dydi'r math yma o iaith ddim yn dderbyniol. Meddyliwch beth fyddai'n digwydd petai rhywun fel Seimon Glyn yn disgrifio mewnfudiad i'r Gymru Gymraeg fel 'puro ethnig'.
Ymateb y wasg, ac yn arbennig felly'r BBC sydd o ddiddordeb i mi yn y blog hwn. Mae Prysor wedi 'sgwennu darn sy'n dehongli ymateb rhyfedd y BBC yn nhermau llyfdra eangach y cyfryngau Cymreig. Yn sicr roedd ymateb y Bib yn un rhyfedd - roedd eu hadroddiadau ynglyn ag erthygl Rhys yn gwneud i'r erthygl edrych yn llawer llai anymunol a hysteraidd nag oedd mewn gwirionedd, a phan y cafodd Rhys ei holi gan y Bib ni wnaed unrhyw ymdrech i wneud iddo gyfiawnhau ei sylwadau.
Adlewyrchir yr agwedd blase yma ym mlog Vaughan Roderick - ac mae sylwadau eithaf ffyrnig gan ambell un, gyda Vaughan yn cael ei gyhuddo o fod yn Llafurwr.
'Rwan dydi Vaughan ddim yn Llafurwr wrth gwrs. Wnaiff o ddim diolch i mi am ddweud hyn (ac yntau yn y swydd mae ynddi), ond mae Vaughan yn genedlaetholwr at flaenau'i fysedd. Ond mae'r ffaith yna ynddo'i ei hun yn codi cwestiwn diddorol - pam na wnaeth Vaughan (fel y Bib yn gyffredinol) fwy o'r peth?
Mae'r ateb yn eithaf syml yn y bon 'dwi'n meddwl. Pan rydym yn gwneud rhywbeth yn broffesiynol (a dyna mae Vaughan yn ei wneud pan mae'n blogio - yn gwahanol i'r mwyafrif llethol ohonom) - rydym yn rhesymu oddi mewn i ffiniau sydd wedi eu gosod gan ddiwylliant ein proffesiwn. Pan mae Vaughan yn blogio, neu'n darlledu, mae'n gwneud hynny oddi fewn i gyd destun arbennig - hive mentality y BBC. 'Does yna ddim yn anarferol yn hynny wrth gwrs - pan y byddaf i yn gweithredu'n broffesiynol, 'dwi'n gwneud hynny oddi mewn i gyfyngiadau tebyg.
Y ffaith syml amdani ydi mai'r Blaid Lafur Gymreig ydi'r sefydliad gwleidyddol yng Nghymru, a BBC Cymru ydi'r sefydliad cyfryngol, ac mae'r naill ochr a'r llall yn gwbl ymwybodol o hynny. Yn gyffredinol mae strwythurau sefydliadol yn hoff o strwythurau sefydliadol eraill, maent yn sefyll gyda'i gilydd, ac mae perygl iddynt syrthio efo'i gilydd.
O ganlyniad mae ymateb y BBC i gwahanol storiau yn ymddangos yn un ochrog - ac maent yn un ochrog. Mae nifer wedi tynnu sylw at y cyferbyniad rhwng ymateb y Bib i sylwadau cymharol sobr a phwyllog Seimon ynglyn ag effaith mewnfudo ar y Gymru Gymraeg, a'u hymateb i bregeth casineb Rhys a ieithwedd Paysliaidd Ramesh. Gwir bod amserau'n gwahanol, ac nad ydi'r agenda newyddiadurol yng Nghymru yn cael ei lywio gan ymgyrch gasineb y Welsh Mirror bellach, ond mae sylwedd i'r canfyddiad bod safonau deublyg ar waith. Mae'r sylwadau ynglyn a phwysigrwydd cymharol sylwadau sarhaus Jeremy Clarkson am Gordon Brown a rhai Rhys Williams am Gymry Cymraeg hefyd yn berthnasol.
Mae agwedd y Bib tuag at Llais Gwynedd yn rhan o'r patrwm yma. Bydd pob math o storiau ynglyn a Llais Gwynedd yn fynych ar newyddion y Bib - rhai ohonynt yn wirioneddol ddi ddim. Bydd rhai o'u haelodau yn cael gwahoddiad i gymryd rhan mewn gwahanol raglenni radio ac ati. Mae hynny'n ddigon teg - mae'n bwysig bod y Bib yn adlewyrchu pob barn yng Nghymru. Ond lle mae'r Llais y Bobl eraill? - yr un yng Ngwent. Mae'r mudiad hwnnw yn fwy o lawer na Llais Gwynedd - mae ganddynt aelod seneddol, aelod cynulliad, maent yn rheoli cyngor i bob pwrpas ac mae eu dylanwad yn ymestyn y tu allan i'r sir maent wedi cychwyn ynddi. Mewn hanner un sir mae Llais Gwynedd yn ddylanwadol.
Eto mae'r ateb yn weddol syml - draenen yn ystlys y Blaid Lafur ydi Llais y Bobl. Draenen yn ystlys Plaid Cymru ydi Llais Gwynedd. Dydi Plaid Cymru ddim yn golofn sefydliadol Gymreig - dyna'n union ydi'r Blaid Lafur - fel BBC Cymru.
Neu cymerer y ffordd yr oedd y Bib yn delio efo canlyniadau'r etholiadau lleol y llynedd. Dyma'r etholiadau mwyaf llwyddiannus yn hanes Plaid Cymru, a'r rhai mwyaf trychinebus i Lafur ers degawdau cynnar y ganrif diwethaf. Prif ffocws y Bib oedd y ffaith i Lais Gwynedd gipio dwsin o seddi ar un cyngor - un allan o'r dau ar hugain.
Ni fyddai'r tueddiad cyfundrefnol yma i wyro tuag at Lafur mor bwysig petai'r cyfryngau eraill yng Nghymru o farn gwleidyddol arall - neu o leiaf yn ddi duedd. Ond nid felly mae pethau wrth gwrs - Trinity Mirror sydd ag hegemoni ar wasg brint yng Nghymru - yn lleol ac yn genedlaethol. Mae'r grwp yma'n driw iawn i Lafur ar raddfa Cymreig a Phrydeinig. Felly mae bron i pob cyfrwng newyddion Cymreig yn edrych ar wleidyddiaeth yn yr un ffordd - ac mae'r ffordd honno yn ffafriol i Lafur ac yn anffarfiol i bawb arall. Gor ddweud fyddai honni bod Cymru Rhodri Morgan yn ymdebygu i Rwsia Putin yn unffurfiaeth gwleidyddol y ffynonellau newyddion- ond mae yna wirionedd mewn gor ddweud weithiau.
ON - Pan 'dwi'n son am y Bib, BBC ac ati, son am BBC Cymru ydw i. Mae'r ddadl ychydig yn gwahanol mewn cyd destun Prydeinig.
ONN - O edrych yn ol 'dwi'n ofni fy mod braidd yn llawdrwm ar Vaughan. Mae llais newyddiadurol Vaughan yn fwy Cymreig a Chymraeg nag un nemor neb arall sy'n gweithio i'r Bib - diwylliant mewnol y Bib ydi'r broblem, nid Vaughan.
Labels: BBC, Cyfryngau, Llafur, Rhys Williams
Y gred yn ddiweddar ydi bod y galw am annibyniaeth i'r Alban wedi lleihau oherwydd yr amgylchiadau economaidd anodd.
Nid felly mae pethau yn ol pol a gynhalwyd yr wythnos diwethaf. Ymddengys bod 38% o blaid annibyniaeth a 40% yn erbyn. Y bwlch lleiaf erioed.
Labels: Annibyniaeth, Yr Alban
Bydd datganiad yn cael ei wneud yn ddiweddarach y prynhawn yma ynglyn a lleoliad carchar newydd i Gymru.
Gall blogmenai ddatgelu (cyn yr asiantaethau newyddion swyddogol) mai yng Nghaernarfon y bydd y datblygiad newydd.
Bydd yn dod a llawer o swyddi o ansawdd lled uchel i'r ardal. Bydd hefyd yn fater cynhenus yn wleidyddol.
Rydym yn byw mewn amseroedd diddorol.
Labels: Caernarfon, carchar, economi
'Dwi'n hanner difaru 'sgwennu nad oes fawr ddim yn fy ngwylltio yn Barn y dyddiau hyn - gyda erthygl anwybodus Arwel Ellis Owen ynglyn a'r ffilm Hunger yn y rhifyn diwethaf ac erthygl gwirioneddol ffuantus ac idiotaidd gan ddarpar ymgeisydd y Blaid Lafur yn Nwyrain Caerfyrddin a Dinefwr - Rhys Williams yn y rhifyn diweddaraf.
Mae'n anodd cyfleu pam mor amddifad o resymeg sylfaenol ydi gwead ei ddadl - ond mi wnaf fy ngorau i gyfleu ychydig o idiotrwydd ei ddarn.
Byrdwn dadl Rhys ydi ei fod yn casau'r Cymry Cymraeg yn dorfol, yn arbennig rhai sy'n byw mewn ardaloedd gwledig, ond ei fod yn eu caru'n unigol (yn bersonol 'dwi ddim yn awyddus iawn i fod yn wrthrych serch Rhys - mae'n well gen i gael fy nghasau unigol yn ogystal na fel rhan o grwp torfol ganddo).
Y rheswm tros y casineb torfol bisar yma ydi bod Rhys yn credu bod 'llawer o bobl bach pwysig ein cymunedau Cymraeg' yn defnyddio'r iaith i gadw eraill allan neu i'w rhoi yn eu lle. A dweud y gwir mae Rhys yn mynd cyn belled a chredu bod sawr y Seiri Rhyddion ar y Gymru Gymraeg. Mae hefyd yn son am achos Stephen Lawrence a hiliaeth sefydliadol yr heddlu'n Llundain. Nid yw'n ceisio esbonio beth sydd a wnelo hynny a'i ddadl, ond yr hyn mae'n geisio ei awgrymu am wn i ydi bod y Gymru Gymraeg yn sefydliadol hiliol. Wnawn ni ddim aros gyda'r anhawsterau rhesymegol mae awgrymu bod rhywbeth nad yw'n sefydliad yn sefydliadol hiliol yn ei greu.
Nid bod Rhys yn hollol siwr ynglyn a hyn hyd yn ddiweddar cofiwch - o na - roedd yn meddwl ei fod yn cyfeiliorni am hir - ond cafodd brawf 'gwrthrychol' bod ei ganfyddiadau yn gywir - darllen dau lyfr tros dair neu bedair blynedd a chlywed cyfweliad ar y teledu.
Y llyfr cyntaf sydd wedi ei argyhoeddi bod ei ragfarnau yn gywir ydi hunangofiant Cynog Dafis, Mab y Pregethwr. Mae'n cyfeirio at ddau sylw gan Cynog ynglyn a chydnabod Cymraeg eu hiaith iddo oedd wedi magu eu plant yn ddi Gymraeg. O ran goslef mae'r sylwadau yn weddol niwtral - er nad yw'n cymryd athrylith i ganfod nad yw Cynog yn cymeradwyo'r arfer o beidio a throsglwyddo'r iaith i'r genhedlaeth nesaf. Mae Rhys yn ystyried y sylwadau yn hunan dosturiol a rhagrithiol.
Yr ail lyfr sy'n cefnogi rhagfarnau Rhys ydi cofiant Gwynfor Evans gan Rhys Evans. Ymddengys bod Rhys (Williams) yn ei chael yn ddigri i Gwyn Humphries - Jones wrthod cyfathrebu gyda'r Gwynfor Evans ifanc (cloff ei Gymraeg) yn y Gymraeg oherwydd nad oedd ganddo'r amynedd i wneud hynny. A dweud y gwir mae Rhys yn cael hyn yn fater i'w edmygu - chware teg i'r hogyn di flewyn ar dafod o'r Bala..
Byddai rhywun nad yw wedi ei ddallu gan gasineb yn tybio mai esiampl o'r hyn mae Rhys yn honni ei fod yn ei gasau - 'defnyddio'r iaith i dorri pobl allan' - oedd agwedd o'r fath.
Cyfweliad teledu gyda Keith Davies ydi'r trydydd peth sydd wedi argyhoeddi Rhys o ddilysrwydd ei ragfarnau. Yr hyn sy'n gwneud Keith yn un o'r bobl hynny sydd yn defnyddio'r iaith i gau pobl allan ac i'w gwneud yn ddinasyddion eilradd ydi iddo nodi bod rhai o rieni'r Gwendraeth yn defnyddio'r Saesneg gyda'u plant.
Felly mae Rhys wedi ei argyhoeddi bod ei 'ganfyddiad' bod y Gymru Gymraeg yn defnyddio'r iaith i greu dinasyddion eilradd ac i gau pobl allan gan sylwadau gan Keith Davies am bobl nad ydynt yn trosglwyddo'r iaith i'w plant, sylwadau gan Cynog am bobl nad oeddynt yn trosglwyddo'r Gymraeg gyda'u plant a stori yn llyfr Rhys Evans am rhywun (mae Rhys Williams yn ei edmygu) yn gwrthod cyfathrebu yn y Gymraeg gyda Gwynfor Evans.
Felly 'prawf' Rhys o falais sefydliadol y Gymru Gymraeg ydi storiau am Gymry Cymraeg adnabyddus yn poeni nad yw'r iaith yn cael ei throsglwyddo o un genhedlaeth i'r nesaf a stori am siom Gwynfor Evans nad oedd un o'i gyd fyfyrwyr yn Aberystwyth yn fodlon siarad Cymraeg efo fo. Trosglwyddiad iaith o un genhedlaeth i'r llall, a defnydd mynych o'r iaith rhwng pobl o'r un genhedlaeth ydi'r llinynau pwysicaf yn y gwead o gwahanol ffactorau sy'n ffurfio'r amodau sy'n caniatau i iaith oroesi. I Rhys mae mynegi gofid ynglyn a'r materion hyn yn dystiolaeth o hiliaeth a malais sefydliadol.
Mae'r erthygl yn codi nifer o gwestiynau - rhai ohonynt ynglyn a Rhys ei hun - a wna i ddim aros gyda'r rheiny. Ond ystyriwch mewn difri bod Rhys yn sefyll tros blaid, a phlaid prif lif - yn wir plaid sydd mewn llywodraeth yng Nghaerdydd a Llundain. Mae'n sefyll mewn etholaeth sydd yn Gymreig iawn - mae tua dau o bob tri o drigolion Dwyrain Caerfyrddin a Dinefwr yn siarad Cymraeg. Nid yw'n cael problem dweud ei fod yn casau'r gymdeithas mae'r rhan fwyaf o ddarpar etholwyr yn rhan ohoni.
Meddyliwch am ymgeisydd ar ran unrhyw blaid arall yn cyfaddef ei fod yn casau cymdeithas ei ddarpar ymgeiswyr. Meddyliwch mewn difri calon beth fyddai'n digwydd petai darpar ymgeisydd ar ran Plaid Cymru yn dweud ei fod yn casau Saeson, ond ei fod yn caru pob Cyril, Herbert a Sophie, neu petai Tori yn dweud ei fod yn casau Pacistanis ond ei fod yn caru pob Javed, Asif ac Iqbal. Mi fyddai'r ddau wedi colli eu hymgeisyddiaeth erbyn diwedd yr wythnos.
Mae'n adrodd cyfrolau am ddiwylliant mewnol y Blaid Lafur bod Rhys yn meddwl bod ei sylwadau yn dderbyniol, ac yn wir ei fod yn meddwl eu bod nhw'n rhesymegol. Mae'n dweud mwy bod Llafur yn fodlon dewis eithafwyr gwrth Gymreig fel Rhys fel ymgeiswyr seneddol. Mi fyddai'r BNP yn meddwl dwywaith am ddewis pobl o'r fath.
Labels: hunan gasineb, idiotrwydd, Llafur, Rhys Williams
Y Tori Cymreig (Rhan 1 mewn cyfres achlysurol ar y pleidiau unoliaethol Cymreig)
Mi fydd y blog hwn yn cael ei gyhuddo o bryd i'w gilydd o fod yn un llygeidiog a bod a diddordeb yn unig mewn un plaid wleidyddol. Does yna ddim gwirionedd o gwbl yn hyn wrth gwrs, ac i brofi'r pwynt 'dwi am 'sgwennu ambell i ddarn ar y pleidiau unoliaethol Cymreig o bryd i'w gilydd.
Mae pawb yn gwybod mai plaid ar gyfer Saeson ydi'r Toriaid, ac mae'n dilyn felly mai Cymry sydd eisiau bod yn Saeson ydi Toriaid Cymreig. Y gymhariaeth mwyaf cywir y gallaf feddwl amdano ydi rhywun trawsrywiol yn y dyddiau cyn iddo gael ei lawdriniaeth. Fel y Tori Cymreig mae'n credu iddo gael ei eni yn y corff anghywir.
Mae'r Tori Cymreig gyda phroblemau hunan gasineb ac mae wedi ei elyniaethu oddi wrth y bobl o'i gwmpas, serch hynny yn aml mae'n ceisio ymddwyn fel person normal. Ond mae'r cyflwr o fod yn Dori Cymreig yn un o hanfodion ei fodolaeth – ac mae'r Tori ynddo byth a hefyd yn ceisio ymwthio i'r wyneb.
Mae llawer o Doriaid Cymreig yn cymryd rhan mewn gweithgareddau Seisnig ym mhreifatrwydd eu cartrefi eu hunain. Gall hyn olygu ymhel a phob math o weithredoedd gwyrdroedig – gwylio criced ar y teledu, gwisgo bowler hat neu flesyr rygbi Lloegr a thei MCC, gwrando ar Elgar ar y stereo, yfed te o fyg efo llun Charles a Di arno, chware croquet yn slei bach yn y cefn, yfed port wine, smocio cetyn, gwisgo tweed, gwneud ychydig o ddawnsio moris ar y mat o flaen y tan ac ati. Gweithredoedd hynod o ryfedd, ond digon di niwed yn y bon. Gellir eu disgrifio fel Toriaid Cymreig goddefol am wn i.
Ceir Toriaid Cymreig eraill mwy mentrus a heriol wrth gwrs. Gellid am wn i gymharu'r rhain i'r dynion hynny bydd rhywun yn eu gweld yn hwyr yn y nos mewn arch farchnadoedd dinesig – wigs mawr melyn, esgidiau stiletto (maint 9) drewdod persawr o'u cwmpas ym mhob man, olion locsyn o gwmpas eu bochau, siarad mewn gwich. Mae pobl yn diflanu cyn gynted a phosibl rhag croesi eu llwybr, yn gafael yn eu plant ac yn eu llusgo allan o'r siop gan adael troli hanner llawn y tu mewn.
Mae'r Tori Cymreig mwy mentrus yn ddigon tebyg i'r person traws rywiol mwy mentrus – yn hollol anymwybodol o pham mor chwerthinllyd mae'n ymddangos i bawb arall. Mae'r math yma o berson yn treulio ei amser hamdden mewn clwb Ceidwadol neu glwb hwylio, mae'n tyfu mwstash bach gwirion fel y diweddar D Elwyn Jones, efallai ei fod yn gweithio i'r Ceidwadwyr – neu hyd yn oed yn sefyll trostynt fel ymgeisydd seneddol (am rhyw reswm 'dydi Ceidwadwyr Cymreig byth, byth yn sefyll i fynd ar gyngor), maent yn datblygu rhyw dwang bach wrth siarad Saesneg ac mae eu Cymraeg yn mynd mymryn bach yn chwithig. Mae'n gwisgo yn union fel mae'r Ceidwadwr Cymreig llai mentrus yn gwisgo yn ei gartref - ond yn gwneud hynny'n gyhoeddus o bryd i'w gilydd.
Ac wrth gwrs mae'r ddau fath o Dori Cymreig yn breuddwydio – a'r freuddwyd fawr wrth gwrs ydi gadael y piwpa yn bili pala hardd coch, gwyn a glas ar ol mynd i mewn iddo'n lindis bach gwyrdd, hyll Cymreig.