Mae disgyblion tair ysgol yng Ngwynedd wedi bod yn cyd-weithio gyda'r arlunydd Eleri Jones a staff Gwasanaeth Archifau Cyngor Gwynedd er mwyn paratoi gwaith celf trawiadol a chreadigol ar y thema llechi.
Cafodd disgyblion blynyddoedd 5 a 6 y cyfle i ddysgu mwy am bwysigrwydd hanesyddol a diwylliannol y dirwedd chwarelyddol yng ngogledd orllewin Cymru a'r cais arfaethedig i ddenu dynodiad Safle Treftadaeth y Byd i'r ardal. Cafwyd cwis ac yna sgwrs ddifyr am y diwydiant llechi a'i arwyddocâd yn eu hardal hwy gan y Gwasanaeth Archifau i Ysgolion.
Wedi hyn cafodd y disgyblion gyfle i drosglwyddo'r wybodaeth i ffurf weledol a chreadigol gyda chymorth yr arlunydd Eleri Jones. Cafodd y disgyblion hwyl dda arni gan greu darnau o waith sydd yn cyfleu hanes a threftadaeth y diwydiant llechi mewn modd effeithiol a thrawiadol. Defnyddiwyd hen ffotograffau a dogfennau o'r Archifdy i gynnig ysbrydoliaeth i greu platiau argraffu, a gafodd eu hargraffu ar bapur, defnydd ac ar faneri.
Dywedodd y Cynghorydd Gareth Thomas, Aelod Cabinet Cyngor Gwynedd dros ddatblygu'r Economi: "Mae cynlluniau fel Prosiect LleCHI yn hynod o bwysig o ran rhoi'r cyfle i bobl ifanc yng Ngwynedd i ddysgu mwy am eu treftadaeth ac i ennyn yr ymdeimlad o berchnogaeth dros y dreftadaeth honno. Mae'n braf hefyd gweld pobl ifanc y sir yn cael y cyfle i chwarae rôl bwysig a gweithredol yn y cais enwebiad Safle Treftadaeth y Byd i dirwedd llechi gogledd orllewin Cymru.
"Gwyddom am bwysigrwydd hanesyddol a diwylliannol y chwareli yma yng ngogledd Cymru, ac mi fyddai sicrhau dynodiad Safle Treftadaeth Byd yn rhoi hwb enfawr i'r ymdrechion parhaus i adfywio cymunedau llechi Gwynedd."
Cychwynnwyd y gwaith celf gan bob un ysgol drwy ddefnyddio inc lliw a sialc i greu lliw llechan sydd yn nodweddiadol o liw y llechan yn ei ardal nhw. Er enghraifft, y lliw glas ar gyfer Blaenau Ffestiniog a lliw gwyrdd/glas/piws ar gyfer Llanberis. Yna fe beintiwyd cychod gan ddisgyblion Ysgol Eifion Wyn, Porthmadog, wagenni a thai Blaenau Ffestiniog gan ddisgyblion Ysgol Maenofferen a ffens llechi gan Ysgol Y Felinheli.
Mae'r llawysgrifen ar y gwaith celf yn cynnwys straeon personol am gysylltiad teuluol y disgyblion gyda'r diwydiant llechi, darnau o siantis a chaneuon, barddoniaeth a llenyddiaeth sydd yn cynnwys Cwymp yn y Chwarel gan Sian Lewis a Bwli y Bradwr gan Brenda Wyn Jones.
Bydd y gwaith celf yma yn cael ei arddangos yn archifdai Caernarfon a Dolgellau dros wyliau'r Haf hyd at ddiwedd mis Medi.
Mae yna hefyd cynllun ar y cyd gydag Amgueddfa Lechi Cymru ar gyfer Llysgenhadon Ysgolion Uwchradd LleCHI; prosiect sy'n dod a phobl ifanc ardaloedd Llechi Cymru at ei gilydd, a thrwy gyfres o weithdai, ymweliadau a digwyddiadau yn eu hyfforddi a'u datblygu i ddod yn Llysgenhadon Ifanc i'r Cais Treftadaeth Byd.
Bwriad hyn oll yw arfogi ein hieuenctid i ddod yn Llysgenhadon Ifanc LleCHI. Noddwyd y cynllun drwy nawdd Cronfa Dreftadaeth y Loteri Genedlaethol, sydd yn gweithio ar draws cymunedau chwarelyddol Gwynedd er mwyn ceisio grymuso, ail-gysylltu ac adfywio'r cymunedau hynny trwy dreftadaeth ac yn cyd-fynd a'r gwaith ehangach o ddatblygu enwebiad i geisio sicrhau statws Safle Treftadaeth y Byd i dirwedd llechi Gogledd Orllewin Cymru.