Cyfraith Cymru - Gosod ffioedd a asesiadau ariannol
Hafan > Gwasanaethau cyhoeddus > Gofal cymdeithasol > Cyfrifoldebau awdurdodau lleol > Gofal a chymorth ar gyfer oedolion a phlant > Gosod ffioedd a asesiadau ariannol
Gosod ffioedd
Mae Rhan 5 y Ddeddf Gwasanaethau Cymdeithasol a Llesiant (Cymru) 2014 yn ymwneud â gosod ffioedd ac asesiadau ariannol mewn perthynas â gwasanaethau sydd wedi'u darparu neu eu trefnu gan awdurdodau lleol o dan y Ddeddf.
Caiff awdurdod lleol godi ffi am ddarparu neu drefnu i ddarparu gofal a chymorth neu gynhorthwy. Gall ffi o'r fath ond cael ei chodi ar gyfer y gost y mae'r awdurdod lleol yn ei hysgwyddo wrth ddiwallu'r anghenion y mae'r ffi yn berthnasol iddynt, er bod yr awdurdod yn gallu adennill ffi ychwanegol (cyfeirir ati fel "ffi broceriaeth" yn aml) ar gyfer trefnu i ddarparu gofal a chymorth ar gyfer oedolyn y mae ei adnoddau ariannol yn uwch na'r terfyn ariannol (cyfeirir at oedolyn o'r fath fel "hunangyllidwr" yn aml) ond sydd, serch hynny, yn gofyn i'r awdurdod ddiwallu ei anghenion.
Pan fo gofal a chymorth yn cael eu darparu ar gyfer oedolyn (naill ai i ddiwallu anghenion yr oedolyn ei hun neu i ddiwallu anghenion gofalwr yr oedolyn), gellir codi'r ffi ar yr oedolyn hwnnw.
Pan fo gofal a chymorth yn cael eu darparu ar gyfer plentyn (naill ai i ddiwallu anghenion y plentyn ei hun neu anghenion gofalwr y plentyn), gellir codi'r ffi ar unrhyw oedolyn sydd â chyfrifoldeb rhiant dros y plentyn. Pan fo anghenion plentyn yn cael eu diwallu drwy ddarpariaeth ar gyfer oedolyn, gellir codi'r ffi ar yr oedolyn hwnnw.
Pan fo'r ffi yn ymwneud â chymorth sydd wedi'i ddarparu ar gyfer gofalwr, gellir codi ffi ar ofalwr sy'n oedolyn, neu yn achos gofalwr sy'n blentyn, ar unrhyw oedolyn sydd â chyfrifoldeb rhiant dros y plentyn.
Mae gan Weinidogion Cymru'r pŵer i wneud rheoliadau ynglŷn â sut mae awdurdodau lleol yn defnyddio eu pwerau i godi ffi am wasanaethau gofal cymdeithasol. Hefyd, gall rheoliadau ddatgymhwyso pŵer awdurdod lleol i osod ffi, ac yn hytrach gallant ei gwneud yn ofynnol i awdurdod lleol ddarparu gofal a chymorth neu gynhorthwy am ddim.
Gweler Rhan 2 o Reoliadau Gofal a Chymorth (Gosod Ffioedd) (Cymru) 2015 (O.S. 2015/1843)
Asesiadau Ariannol
Mae'n rhaid i awdurdod lleol gwblhau asesiad ariannol o adnoddau person os yw wedi dod i'r casgliad y bydd yn diwallu anghenion y person am ofal a chynhorthwy neu am gymorth.
Mae'n rhaid i Weinidogion Cymru wneud rheoliadau ynglŷn â sut y bydd awdurdod lleol yn cwblhau asesiadau ariannol. Mae'n rhaid i'r rheoliadau ddarparu ar gyfer cyfrifo incwm a chyfalaf person cymwys. Hefyd, gallant ddarparu ar gyfer i ba raddau y bydd y naill neu'r llall yn cael eu hystyried neu eu diystyru wrth gyfrifo'r ffioedd sydd i'w gosod, o dan ba amgylchiadau y pennir bod gan berson adnoddau ariannol sy'n uwch na throthwy penodedig, ac o dan ba amgylchiadau y bydd angen/angen posibl cwblhau asesiad ariannol newydd.
Hefyd, mae gan Weinidogion Cymru'r pŵer i wneud rheoliadau sy'n nodi o dan ba amgylchiadau y caiff y ddyletswydd i gwblhau asesiad ariannol ei datgymhwyso.
Gweler Rheoliadau Gofal a Chymorth (Asesiad Ariannol) (Cymru) 2015 (O.S. 2015/1844)
Dyfarniadau ynghylch gallu person i dalu ffi
Mae'n rhaid i awdurdod lleol ddyfarnu, ar sail yr asesiad ariannol a gwblhawyd, a yw'n rhesymol ymarferol i berson dalu'r ffi safonol ar gyfer y gwasanaeth, ac os nad yw'n ymarferol resymol, faint y mae'n ymarferol resymol i'r person ei dalu (os o gwbl).
Mae'n rhaid i Weinidogion Cymru wneud rheoliadau sy'n gwneud rhagor o ddarpariaeth ynglŷn â sut i ddyfarnu'r gallu i dalu ffi am ofal a chymorth neu am gymorth.
Mae'n rhaid i awdurdod lleol roi effaith i unrhyw ddyfarniad ynghylch gallu person i dalu ffi.
Cytundebau ar daliadau gohiriedig
Mae gan Weinidogion Cymru'r pŵer i wneud rheoliadau ynglŷn ag o dan ba amgylchiadau y gall person y mae ei anghenion yn cael eu diwallu gan awdurdod lleol, neu y mae ei anghenion yn mynd i gael eu diwallu, ymrwymo i drefniadau â'r awdurdod lleol hwnnw i ohirio unrhyw ffioedd a gaiff eu gosod ar y person ar gyfer darparu'r cyfryw wasanaethau. "Cytundeb ar daliadau gohiriedig" yw'r term am drefniant sy'n cael ei wneud o dan yr adran hon.
Mae rheoliadau wedi'u gwneud o dan yr adran hon, gan gynnwys y llog y gellir ei godi a hyd y cytundeb ar daliadau gohiriedig. Gweler Rheoliadau Gofal a Chymorth (Taliadau Gohiriedig) (Cymru) 2015 (O S. 2015/1841)
Gosod ffi am wasanaethau ataliol ac am gynhorthwy
Mae gan Weinidogion Cymru y pŵer i wneud rheoliadau ynglŷn â gallu awdurdod lleol i osod ffi am ddarparu gwasanaethau ataliol a chynhorthwy, ond ni all y cyfryw reoliadau osod ffi ar blentyn.
Gweler Rhan 3 o Reoliadau Gofal a Chymorth (Gosod Ffioedd) (Cymru) 2015 (O.S. 2015/1843)
Adolygiadau yn ymwneud â gosod ffioedd
Gall Gweinidogion Cymru wneud rheoliadau ynglŷn â rhwymedigaeth awdurdod lleol i gynnal adolygiad o benderfyniad yn ymwneud â'r ffioedd a osodwyd, dyfarniad ynglŷn â gallu person i dalu ffi neu benderfyniadau'n ymwneud ag atebolrwydd person am wneud taliad lle mae asedau wedi'u trosglwyddo er mwyn osgoi ffioedd.
Hefyd, gall y cyfryw reoliadau gynnwys darpariaeth i nodi'r weithdrefn sydd i'w dilyn, yn ogystal â phwy sy'n gallu gofyn am yr adolygiad a'r cyfnod amser a ganiateir i wneud cais am adolygiad.
Gweler Rheoliadau Gofal a Chymorth (Adolygu Penderfyniadau a Dyfarniadau Gosod Ffi) (Cymru) 2015 (O.S. 2015/1842)