11-09Myanmar
Cenedl mewn cythrwfl
Archwilio'r sefyllfa ym Myanmar ar hyn o bryd, a myfyrio ar ein rhyddid personol.
Fe allech chi lwytho i lawr luniau o Myanmar ac Aung San Suu Kyi i fynd gyda'r gwasanaeth hwn. Cymerwch olwg ar Google images a http://www.dassk.com/index.php i gael lluniau o Aung San Suu Kyi.
Cerddoriaeth fyfyriol: byddai rhywbeth gan Enya yn addas.
Mae hanes yn llawn o storïau di-rif am unigolion dewr yn dygymod â chaledi mawr er mwyn cadw at eu hegwyddorion. Mewn blynyddoedd diweddar, mae rhai fel Nelson Mandela a'r Dalai Lama yn dod i'r cof. Un arall sy'n enwog am weithredu yw Aung San Suu Kyi. Fe'i ganwyd yn 1945, wrth i reolaeth yr Ymerodraeth Brydeinig ddod i ben yn ei gwlad, Burma, gwlad sy'n cael ei galw'n Myanmar erbyn hyn. Hi fu'r prif weinidog cyfreithlon er 1990. Er hynny, mae llywodraeth filwrol wedi gwrthod rhoi eu harweinwyr etholedig i bobl Myanmar, ac mae Suu Kyi wedi treulio sawl blwyddyn dan arestiad ty.
Fel un o gyn drefedigaethau Prydain, cafodd Myanmar ei 'rhyddhau' gan luoedd trefedigaethol y Japaneaid yn ystod yr Ail Ryfel Byd. Yn dilyn buddugoliaeth y Cynghreiriaid, gosodwyd llywodraeth drosiannol gan Brydain, a arweiniodd at annibyniaeth lawn. Er hynny, bu gwrthryfel milwrol yn 1962, gyda'r bwriad o sefydlu gwladwriaeth sosialaidd. Yn 1988, gorlifodd rhwystredigaeth y bobl, a chynhaliwyd cyfres o brotestiadau o blaid democratiaeth. Lladdwyd miloedd o brotestwyr, ac arweiniodd Cyngor Heddwch a Datblygiad y Wladwriaeth, dan arweiniad y Cadfridog Saw Maung, wrthryfel, gan fwriadu cynnal etholiadau ar gyfer 1990. Enillodd plaid Suu Kyi, Y Gynghrair Genedlaethol dros Ddemocratiaeth, fuddugoliaeth lethol, ond di-rymwyd y fuddugoliaeth gan y cadfridogion. Nid yw Suu Kyi wedi gallu dechrau ar ei swydd, ac mae hi wedi treulio cyfnodau achlysurol dan arestiad ty.
Yn ystod y cyfnod hwn, mae Myanmar wedi parhau i fod yn un o wledydd tlotaf y rhanbarth, ac i raddau helaeth maen nhw wedi colli'r cyfle i fod yn rhan o'r datblygiadau a gwelliannau economaidd a fu o fudd i wledydd eraill yn rhanbarth Asia'r Môr Tawel. Dangosodd Seiclon Nargis yn 2008 pa mor dlawd yw hi ym Myanmar a pha mor isel yw safon byw cynifer o bobl o ddydd i ddydd. Mae rhagor na 200,000 o bobl yn parhau i fod ar goll ers y seiclon. Fe wnaeth y jwnta waethygu'r difrod drwy wrthod caniatáu i gymorth tramor ddod i mewn i Myanmar, gyda nifer yn credu iddyn nhw wneud hynny rhag i filwyr tramor gael eu hanfon yno hefyd.
Yn y cyfamser, mae arweinwyr y genedl yn byw mewn moethusrwydd goludog. Fe wnaeth y Cadfridog Than Shwe, sy'n cael ei ystyried fel pennaeth y jwnta, drefnu dathliad anferth ar gyfer priodas ei ferch, a oedd yn cynnwys siampên a diemwntau, tra mae'r bobl gyffredin yn byw mewn tlodi a llymder gorfodol. Symudwyd y brifddinas yn 2006 o Yangon i Naypyidaw, dinas newydd y dechreuwyd ei hadeiladu mor ddiweddar â 2005. Yn swyddogol, gwnaed hyn oherwydd gorboblogi yn Yangon; ond mae nifer yn amau hyn. Mae nifer o aelodau'r jwnta yn ofergoelus dros ben: efallai fod hynny'n achos dros y newid. Yr hyn sy'n fwy tebygol yw y byddai'r mapio eang wedi ei gynllunio'n ofalus yn Naypyidaw, gryn 200 milltir o boblogaeth enfawr Yangon, yn gwneud y gwaith o drefnu unrhyw wrthryfel yn anos, ac yn haws ei diddymu.
Yn anffodus, nid yw digwyddiadau diweddar wedi bod yn garedig wrth bobl Myanmar. Ym mis Medi 2007 cymerodd mynachod Bwdhaidd y wlad ran mewn arddangosiadau enfawr heddychlon. Fe gawson nhw eu gwasgaru mewn dull treisgar gan yr heddlu terfysg. Bu farw llawer, a charcharwyd llawer mwy.
Yn gynnar yn 2009, fe wnaeth dyn o'r enw John Yettaw o America nofio ar draws llyn i dy Suu Kyi. Fe wnaeth hi adael iddo aros am ddeuddydd i adfer ei hun o'i flinder, ond fe waeth hynny fynd yn erbyn amodau ei harestiad ty. Cafodd y ddau eu harestio. Yn dilyn trafodaethau gyda'r seneddwr o'r Unol Daleithiau, Jim Webb, hedfanwyd Yettaw yn ôl i America, yn rhannol oherwydd ei iechyd meddyliol gwael. Dedfrydwyd Suu Kyi i dair blynedd o lafur caled, ond ymyrrodd Than Shwe i ddangos 'tynerwch', drwy ostwng ei dedfryd i 18 mis yn rhagor o arestiad ty. Mae hyn wedi cael ei ystyried fel symudiad gwleidyddol, i rwystro Suu Kyi rhag ymgyrchu mewn etholiadau sydd gerllaw. Fel prif fygythiad y junta, mae ei chadw hi yn ei thy fwy neu lai yn gwarantu buddugoliaeth iddyn nhw.
Er hynny, mae pobl y byd wedi sylwi ar ei dewrder. Mae Suu Kyi yn cael ei pharchu drwy'r byd i gyd fel hyrwyddwr rhyddid a chyfiawnder. Mae llywodraethwyr Myanmar wedi dangos dro ar ôl tro na fyddan nhw'n goddef unrhyw anghydffurfiaeth. Cyfrifoldeb gweddill y byd yw sicrhau na fu i Suu Kyi ymdrechu'n ofer.
Rhowch lun Aung San Suu Kyi ar y wal. Chwaraewch gerddoriaeth fyfyriol.
Mae Aung San Suu Kyi wedi treulio ei bywyd yn ceisio gweithio i roi hawliau dyledus i bobl Myanmar.
Beth fyddwn i'n barod i wneud safiad drosto, o ran hawliau sylfaenol fy ffrindiau, fy nheulu a'm cyd-ddinasyddion?