Parc Cenedlaethol Arfordir Penfro - Sgomer
Hafan » Mwynhau » Llefydd i Ymweld â Nhw » Ynysoedd Sir Benfro » Sgomer
Adar y pâl © Adrian Owens.
Yn eiddo i Gyfoeth Naturiol Cymru, ac yn cael ei rheoli gan Ymddiriedolaeth Natur De a Gorllewin Cymru, mae Sgomer yn agor am ymweliadau dyddiol ac arosiadau dros nos yn ei hostel, sy'n cael ei redeg mewn modd cynaliadwy. Ffi glanio.
Ardal y Parc: Gorllewin Cyfeirnod Grid: SM715090.
Ar Ynys Sgomer, ceir y cytrefu mwyaf, a mwyaf hygyrch, o adar môr yn ne Prydain. Mae'r clogwyni wedi eu gorchuddio ag adar y môr - gwylanod y graig, llursod, heligogod a gwylanod coesddu. Mae'r palod yn nythu mewn tyrchfeydd yn y tywarch ar gopa'r clogwyni, gwylanod y penwaig a'r gwylanod cefnddu ar frigiadau caregog a gwylanod cefnddu bach ar y llwyfandir. Mae'r sŵn, yr arogl a'r gweithgarwch bridio yn parhau ddydd a nos.
Llurs ar Ynys Sgomer.
Mae dros 100,000 pâr o balod Manaw ar yr ynys, y gytref fwyaf o'r adar hyn yn y byd. Maen nhw'n bwydo allan yn y môr yn y dydd, ac yn dychwelyd at eu tyrchfeydd yn y nos, gyda'u cri iasol i'w chlywed ar yr awel - oherwydd y gri hon, roedden nhw'n arfer cyfeirio at Sgomer fel "ynys yr eneidiau coll". Mae aros dros nos ar Sgomer yn brofiad bythgofiadwy.
Mae yna dystiolaeth o bresenoldeb pobl mor gynnar â'r Oes Efydd, ar ffurf un maen hir a elwir yn Faen Harold, a grŵp o naw o garneddau claddu bach. Ond, daw'r olion archeolegol pwysicaf o Oes yr Haearn (650 CC - 100 OC) a chredwyd bod dros 200 o bobl yn byw yma bryd hynny. Mae yna olion pedwar anheddiad, caer benrhyn fechan a rhai o'r systemau cae gorau ym Mhrydain i oroesi o'r Oes Haearn. Yn y gwanwyn, cyn i'r llystyfiant dyfu, mae modd gweld y ffiniau cae hynafol hyn yn glir, fel llinellau carreg neu fanciau o gerrig a phridd.
Mae llystyfiant yr ynys yn cael ei docio gan y gwynt a'r heli, ac mae'n cael ei wrteithio a'i sathru dan draed gan adar y môr, a'i bori gan filoedd o gwningod. Mae clychau'r gog a'r gludlys coch yn blodeuo mewn ardaloedd cysgodol, gyda chlustog Fair a'r gludlys arfor ar gopa'r clogwyni. Nid oes unrhyw goed, er bod prysg helyg, mieri a'r ddraenen ddu yn goroesi yn y dyffrynnoedd, ac mae rhywogaethau nodweddiadol coetir, fel clychau'r gog, yn awgrymu y bu ardaloedd coediog helaeth yma ar un adeg.
Ynys Sgomer oddi wrth y tir mawr.
Mae'r dyfroedd o amgylch Sgomer, Sgogwm a Middleholm yn rhan o Warchodfa Natur Forol Sgomer, un o dair gwarchodfa o'r fath yn y Deyrnas Unedig. Yma, rydych chi'n debygol o weld llamhidyddion cyffredin, yn bwydo ar bysgod yn y dyfroedd byrlymog. Yn hwyr yn yr haf, efallai y gwelwch chi'r dolffiniaid cyffredin, yn ogystal â dolffiniaid trwynbwl a dolffiniaid llwyd, a hefyd yr heulbysgodyn rhyfedd.