Penodi Alun Cairns yn Ysgrifennydd Cymru - BBC Cymru Fyw
Alun Cairns yn ymateb i'w benodiad fel Ysgrifennydd Cymru
Mae Alun Cairns wedi cael ei benodi'n Ysgrifennydd Gwladol dros Gymru.
Daw'r penodiad wedi i Stephen Crabb gael enwi'n olynydd i Iain Duncan Smith fel Ysgrifennydd Gwaith a Phensiynau.
Fe wnaeth Mr Duncan Smith ymddiswyddo o'r cabinet nos Wener, gan ddweud nad oedd modd iddo amddiffyn y toriadau pellach sydd wedi eu cynllunio i fudd-daliadau pobl anabl.
Guto Bebb fydd yn cymryd lle Mr Cairns fel gweinidog yn Swyddfa Cymru.
Fe ddywedodd Mr Cairns ei fod o'n "falch" o gael ei benodi i'r swydd, ac y byddai'n bwrw mlaen â chynlluniau i hybu twf economaidd yng Nghymru.
Mae Stephen Crabb, sy'n cynrychioli Preseli Penfro yn y senedd, yn olynnu Iain Duncan Smith yr yr Adran Waith a Phensiynau
Daw'r ad-drefnu yn sgil ymddiswyddiad Mr Duncan Smith oherwydd ffrae dros doriadau o fwy na £4bn i fudd-daliadau i bobl ag anableddau.
Fe ddywedodd David Cameron ei fod mewn "penbleth" fod Mr Duncan Smith wedi penderfynu ymddiswyddo er i'r llywodraeth gytuno i ail-ystyried y polisïau.
Mae Mr Duncan Smith hefyd yn ymgyrchu'n groes i Mr Cameron yn y refferendwm ar ddyfodol y DU yn yr Undeb Ewropeaidd fis Mehefin.
Dadansoddiad Gohebydd Gwleidyddol BBC Cymru, Aled ap Dafydd
Amseru a thôn yr ymddiswyddiad sydd yn golygu fod hon yn ergyd drom i David Cameron yn y tymor byr ac yn y tymor hir o bosib i George Osborne - o gofio y bydd y Ceidwadwyr yn edrych am arweinydd newydd cyn 2020.
Pe bai Iain Duncan Smith ar yr un ochr â'r Prif Weinidog yn y ddadl am Ewrop mi fyddai pawb yn derbyn ei fod yn ymddiswyddo am resymau egwyddorol. Ond gan ei fod o am adael yr Undeb Ewropeaidd mae sawl un yn amau ei gymhelliad.
Yn fab i riant sengl ac o stad o dai cyngor, mae rhai yn dadlau y bydd Stephen Crabb yn awyddus i warchod y mwyaf anghenus mewn cymdeithas. Ond fel y canfu ei ragflaenydd, mae arbed arian a chadw pawb yn hapus fel Ysgrifennydd Gwaith a Phensiynau bron yn amhosib.
Roedd traed Alun Cairns eisioes dan fwrdd Swyddfa Cymru. Ond heno mae'r gadair fawr yn ei ddisgwyl. Gyda'r dyrchafiad i fod yn Ysgrifennydd Cymru daw'r her, nid ansylweddol, o ail-ddrafftio mesur Cymru. Hwn fydd y prawf cyntaf o allu aelod newydd y cabinet i gydweithio gyda Llywodraeth Cymru.
Gan ddweud ei fod yn "falch" o gael ei benodi'n Ysgrifennydd Cymru, fe dywedodd Alun Cairns y byddai'n "lais cryf dros Gymru yn y cabinet".
"Mae hi wedi bod yn wythnos anhygoel i Gymru gyda chytundeb dinesig i ardal prifddinas Caerdydd, a'r drysau'n cael eu hagor ar gyfer cytundeb twf yng ngogledd Cymru a thrafodaethau am gytundeb dinesig i Fae Abertawe", meddai.
"Mae'r cyhoeddiad am dollau Pont Hafren yn dangos fod Cymru'n le i wneud busnes ac rwy'n benderfynol o gadw'r momentwm yma i fynd a chyflawni'r prosiectau hyn."
Pwy yw Alun Cairns?
45 mlwydd oed
Aelod Seneddol dros Fro Morgannwg ers Mai 2010
Cafodd ei fagu yng Nghlydach ger Abertawe, ac aeth i Ysgol Gyfun Ystalyfera
Rhwng 1999 a 2011, roedd yn Aelod Cynulliad dros ranbarth De Orllewin Cymru
Mae o wedi rhedeg ym Marathon Llundain bedair gwaith
Ymysg heriau mwyaf Mr Cairns fel Ysgrifennydd Cymru fydd llywio'r broses o ail-lunio Mesur Cymru - y ddeddfwriaeth gafodd feirniadaeth hallt gan aelodau o'r Cynulliad, gan gynnwys Prif Weinidog Cymru, Carwyn Jones.
Gan edrych yn ôl ar ei gyfnod fel Ysgrifennydd Cymru, dywedodd Mr Crabb: "Rwy'n credu fod Mesur Cymru - gyda'r newidiadau y gwnes i eu cyhoeddi yn yr wythnosau diwethaf - mewn cyflwr da i fynd ymlaen i'r Senedd, ond wrth gwrs, swydd yr ysgrifennydd gwladol newydd dros Gymru yw arwain y broses honno y modd y mae e'n ei weld sydd orau."
Ychwanegodd: "Roeddwn yn bles iawn i weld mai Alun Cairns yw fy olynydd fel Ysgrifennydd Cymru. Rwy'n meddwl y gwneith e'n wych."
Cafodd croeso Mr Crabb ei ategu gan Andrew RT Davies, arweinydd y Ceidwadwyr Cymreig, a ddywedodd: "Mae Alun wedi bod yn lais diflino ac effeithiol dros Gymru trwy gydol ei yrfa, a rwy'n edrych ymlaen i gydweithio gydag e yn y misoedd a'r blynyddoedd i ddod."
"Gan ei fod wedi bod yn Aelod Seneddol ac yn Aelod Cynulliad, mae Alun mewn lle gwell na'r rhan fwyaf o bobl i ddeall y tirlun gwleidyddol Cymreig ac mi fydd yn pwyso achos Cymru yn y cabinet."
Ceidwadwyr mewn 'creisis', medd AS Llafur
Wrth ymateb i'r ad-drefnu, dywedodd llefarydd Llafur ar Gymru, Nia Griffith, ei bod hi'n gobeithio y gwneith Mr Cairns "ganolbwyntio ar ddiddordebau Cymru - ac y bydd e'n gallu gwneud rhywbeth i sicrhau ein bod ni'n cael Mesur Cymru gwell."
Fe ychwanegodd ei bod hi'n gweld penderfyniad Mr Duncan Smith i ymddiswyddo fel arwydd o "greisis" fewnol yn y Blaid Geidwadol.
"Fi'n ofnus iawn fod y refferendwm yn effeithio ar y Blaid Geidwadol, ac y ffaith yw dydyn nhw ddim yn gallu gwneud jobyn dda ar beth ddylen nhw ei wneud yn y llywodraeth os ydyn nhw'n canolbwyntio ar y problemau sydd tu mewn i'r blaid ynglŷn ag Ewrop," meddai.