Gwyddoniaeth | Y Papur Gwyrdd
Category Archives: Gwyddoniaeth
Argyfwng y Ddaear – cyflwyniad theatrig ergydiol Cwmni Pendraw
Posted on Ionawr 31, 2018 | Gadael sylw
Arwydd gobeithiol oedd hi i garedigion y Ddaear pan gafodd cytundeb ei lofnodi gan tua 200 o wledydd yn 2016, dan arweiniad gwaraidd y Cenhedloedd Unedig, i weithredu ar frys i geisio ffrwyno bygythiad cynhesu byd-eang.
Serch hynny, roedd pawb yn deall mai'r dasg fyddai sicrhau bod ein gwleidyddion yn cadw at eu haddewidion. Ganddyn nhw, wedi'r cyfan, mae'r gallu i weithredu polisïau i warchod y plethiad rhwng systemau naturiol y Ddaear sy'n ein cynnal – yn cynnal dynoliaeth a'r myrdd o ffurfiau bywyd eraill, hefyd. Ond sut mae gwneud hynny?
Mae angen dychymyg i lunio ffyrdd newydd o wthio pwnc i ben blaenoriaethau gwleidyddion a'i gadw yno. Yn sicr, dylai fod gan y celfyddydau ran amlwg i sicrhau hynny. Yng Nghymru, fel ymhob man arall.
Angharad Jenkins a Wyn Bowen Harries yn perfformio yn sioe deithiol '2071' am fygythiad cynhesu byd-eang
Felly, roedd Charlotte a minnau'n falch iawn i fod yn bresennol neithiwr ar gyfer cyflwyniad aml-gyfrwng gafaelgar Cwmni Pendraw ar bwnc yr argyfwng amgylcheddol, a hynny yng nghanolfan gelfyddydol Volcano yma yn Abertawe.
Roedd y sioe – dan y teitl (anghynorthwyol!) '2071' – yn asiad effeithiol o sgiliau actio a chyfarwyddo Wyn Bowen Harries, dawn gerddorol Angharad Jenkins a Gwilym Bowen Rhys, ynghyd â fideo o olygfeydd trawiadol. A neges werthfawr y cyfan oedd yr angen i bawb ohonom i beidio â gadael i'n gwleidyddion golli golwg ar weithredu polisïau i warchod y Ddaear, ein hunig gartref planedol.
Mae Cwmni Pendraw yn gwmni sydd wedi'i sefydlu'n benodol i gyflwyno pynciau hanes a gwyddoniaeth ac maen nhw i'w llongyfarch ar y weledigaeth honno.
Mae'r '2071' Cymraeg – sydd yn dal ar daith ledled Cymru – yn gyfieithiad ac yn addasiad o gyflwyniad (gyda'r teitl anghynorthwyol hwnnw!) a wnaed gan wyddonydd newid hinsawdd arbenigol, yr Athro Chris Rapley, gyda'r dramodydd Duncan Macmillan, yn theatr y Royal Court yn Llundain yn 2014.
Bu'r Athro'n disgrifio'r datblygiadau peryglus amrywiol sy'n cynyddu ar draws y Ddaear yn sgil cynhesu byd-eang. Yn ychwanegol, roedd yn holi sut fyd y byddai ei wyres yn ei etifeddu.
Tasg nid hawdd oedd gan Wyn Bowen Harries, mewn gwirionedd – sef o gadw sylw'r gynulleidfa wrth gyflwyno darlith. Ond fe wnaeth hynny'n llwyddiannus trwy ei brofiad a'i ddoniau fel actor. Bu'n sefyll ar ei draed, am un peth, yn wahanol i'r Athro Rapley oedd ar ei eistedd am y cyfan o'i gyflwyniad yntau yn y Royal Court.
(Mewn cromfachau, diddorol yw darllen am berfformiad arall ar yr un pwnc yn y Royal Court, ddwy flynedd ynghynt. Roedd sioe'r gwyddonydd Stephen Emmott yn llawer llai gobeithiol nag un Rapley.)
Braf dyfynnu'r triawd fu o flaen y gynulleidfa, ar lafar ac ar gân, yn esbonio pa mor agos at eu calonnau yw pwnc gwarchod y Ddaear:
Wyn Bowen Harries: "Er mai pwnc dwys sydd yma, mae'r cynnwys ynghylch yr her sy'n wynebu dynoliaeth yn gadarnhaol. Rwy'n gobeithio y bydd y modd yr ydym yn cyfleu'r ffeithiau, ynghyd â'n cyfuniad o ddelweddau a cherddoriaeth, yn rhoi cyfle unigryw i bobl ystyried pwnc sydd yn berthnasol i bob un ohonom."
Angharad Jenkins: "Dwi wrth fy modd i fod yn rhan o'r cynhyrchiad pwysig yma. Mae newid hinsawdd a dyfodol ein planed yn rhywbeth sy'n effeithio arnom i gyd."
Gwilym Bowen Rhys: "Pan glywais am broject 2071, roeddwn yn awyddus i gymryd rhan. Mae newid hinsawdd yn bwnc sydd werth ei drafod mewn unrhyw gyfrwng ac ar unrhyw gyfle. Roedd yn ymddangos i mi fod cyfle yma i sgwennu caneuon newydd sy'n trafod y pwnc, a'u rhannu efo cynulleidfaoedd newydd."
Ie, llongyfarchiadau i Gwmni Pendraw am ein sbarduno ninnau'r Cymry Cymraeg i gael gair gyda'n gwleidyddion ar bwnc mor bwysig â hwn, a cheisio'n bersonol i adael ôl-troed llai niweidiol ar y Ddaear.
Cyhoeddwyd yn Addysg Amgylcheddol, Gwyddoniaeth, Newid Hinsawdd, Uncategorized
Tagiwyd 2071, amgylchedd, Cwmni Pendraw, cyflwyniad theatr, Cynhesu Byd-eang, newid hinsawdd, Volcano Abertawe
Cefnogwn 350.org yn erbyn grym Exxon yng Nghyngres yr Unol Daleithiau
Posted on Gorffennaf 27, 2016 | Gadael sylw
Rydym yn byw mewn cyfnod eithriadol o gythryblus gyda bygythiadau Trump, Brexit, terfysgaeth, globaleiddio, rhyfela, tlodi a newyn enbyd, symudiadau poblogaeth dirdynnol o drist a phroblemau anferth eraill.
Ond er y rheidrwydd arnom i ymateb i'r pynciau difrifol hyn, y perygl yw ein bod wedi anghofio mai'r cyd-destun i'r cyfan yw bod cynhesu byd-eang yn carlamu ymlaen. Wrth i ddynoliaeth gredu bod pethau eraill i'w delio â nhw'n gyntaf, dyw prosesau'r Ddaear ddim yn oedi.
Ledled y byd mae pobl yn ymgyrchu i dynnu buddsoddiadau allan o ddiwydiannau, fel Exxon, sy'n llosgi carbon gan achosi cynhesu byd-eang.
Cyhoeddodd gwyddonwyr NASA bod cyfartaledd tymheredd y blaned yn ystod pob un o fisoedd 2016 hyd yn hyn wedi torri pob record flaenorol. Yn America, rhybuddiodd yr Arlywydd Obama am beryglon y tywydd eithriadol o boeth sy'n llethu pobl ar draws y wlad. Yn Kuwait, mesurwyd tymheredd o 129.4oC, yr uchaf a gofnodwyd yn hemisffer y dwyrain.
Diolch i'r Athro Siwan Davies, y gwyddonydd o Brifysgol Abertawe, am ein hatgoffa ni yn dawel ac awdurdodol yn ei chyfres bwysig a gafaelgar, Her yr Hinsawdd, ar S4C bod yr iâ yn toddi, bod y moroedd yn codi, bod pobl yn dioddef. Diolch byth, dyma ni yng Nghymru, ac yn yr iaith Gymraeg, yn cael ein hannog yn effeithiol iawn i addasu'n bywydau er mwyn gwarchod y byd a'u holl ffurfiau byw. Parhau i ddarllen →
Cyhoeddwyd yn Gwyddoniaeth, Newid Hinsawdd, Newyddiaduraeth, Uncategorized
Angen i gylchgrawn leisio ofnau gwyddonwyr am newid hinsawdd
Posted on Mawrth 10, 2016 | Gadael sylw
Stori ydy hon am wyddonydd digalon, a chylchgrawn Cymraeg pwysig. Y cefndir yn gyntaf …
Ar 10 Fai, 2000, dywedodd y diweddar Athro Phil Williams A.C. wrth sesiwn o'n
Dr Phil Williams, gwyddonydd ac Aelod Cynulliad Plaid Cymru a rybuddiodd am beryglon cynhesu byd-eang 16 mlynedd yn ol.
Cynulliad Cenedlaethol fod gwyddonwyr, fel yntau, mewn panig – "panig rhesymegol, cyfrifol", meddai – wrth iddynt ofni peryglon cynhesu byd-eang a newid hinsawdd.
Ar 21 Orffennaf, 2015, rhybuddiodd gwyddonwyr blaenllaw y Royal Society aruchel mewn communiqué arbennig fod cynhesu byd-eang bellach yn golygu bod dynoliaeth yn wynebu sefyllfa eithriadol o ddifrifol:
'Mae llawer o systemau eisoes dan bwysau o ganlyniad i newid hinsawdd. Byddai codiad o fwy na 2oC uwch lefelau [tymheredd] cyn-ddiwydiannol yn arwain at risg gynyddol o dywydd eithafol a byddai'n gosod mwy o ecosystemau a diwylliannau mewn perygl sylweddol.
'Ar, neu yn fwy na 4oC byddai'r risgiau'n cynnwys difodiant sylweddol rhywogaethau, ansicrwydd bwyd byd-eang a rhanbarthol, a newidiadau sylfaenol i weithgareddau dynol sydd heddiw'n cael eu cymryd yn ganiataol.'
Cefnogwyd y communiqué gan 24 o gymdeithasau gwyddonol amlycaf gwledydd Prydain, gan gynnwys Cymdeithas Ddysgedig Cymru.
Ac ar Ragfyr 11, 2015 – er mawr syndod – dangosodd arweinwyr 195 gwlad ar ddiwedd Cynhadledd Newid Hinsawdd Paris eu bod hwythau bellach yn derbyn gwir faint y bygythiad sy'n ein hwynebu. Y canlyniad oedd iddynt arwyddo cytundeb gyda'r nôd o geisio cyfyngu cynhesu byd-eang i godiad nid yn unig o ddim mwy na 2oC ond o yn agosach at ond 1.5oC o gymharu â chychwyn y Chwyldro Diwydiannol. Rhaid oedd torri allyriadau CO2 yn llym.
Pawb wedi deall, felly? Pawb yn bwrw ati i droi cefn ar effaith ddinistriol ein ffyrdd arferol o fyw ar y blaned, i lunio polisïau i warchod y systemau naturiol sy'n ein cynnal ni, i gofleidio meddylfryd newydd o barchu'r Ddaear yr ydym yn teithio arni mewn modd mor wyrthiol?
Wel, nage, yn ôl yr Athro Deri Tomos, Prifysgol Bangor, y cyfeirion ni ato uchod fel y 'gwyddonydd digalon'. Parhau i ddarllen →