(Continued) DWYGYFYLCHI
PENMAENMAWR (with translation)
GERIZIM (with translation)
LLANFAIRFECHAN (with translation)
HENRYD (with translation)
ROE WEN (with translation)
LLANDUDNO (with translation)
LLANDDULAS (with translation)
Urddwyd ef i'r weinidogaeth yn y flwyddyn 1858. Gweinyddwyd ar yr achlysur gan Meistri W. Roberts, Athraw Clasurol Athrofa Aberhonddu ; C. Guion, Aberhonddu; R. Parry, Llandudno ; E. Stephen, Tanymarian ; N. Stephens, Sirhowy; a W. Jenkins, Brynmawr. Profwyd yma ddiwygiad grymus yn nhymor gweinidogaeth Mr. Jenkins, ac ychwanegwyd yma lawer at yr eglwys. Yr oedd yn mryd yr eglwys yn yr adeg yma adeiladu capel yn y pen gorllewinol i'r plwyf, and cymerodd ychydig bersonau y peth i'w dwylaw fel na wnaed ef yn
y modd mwyaf rheolaidd, a chodwyd capel o fewn milldir i bentref Llanfair. Bu Mr. Jenkins yma hyd ddiwedd y flwyddyn 1860, pryd y symudodd i gymeryd gofal yr eglwys yn Nhreffynon."
Yn mhen llai na blwyddyn a haner wedi ymadawiad Mr. Jenkins, rhoddwyd galwad i Mr. Evan Edmunds, efrydydd o Athrofa Aberhonddu, ac urddwyd ef y Llun olaf yn Mehefin, 1862. Ar yr achlysur gweinyddwyd gan Meistri E. Stephen, Tanymarian; W. Thomas, Beaumaris; J. Jenkins, Treffynon ; C. Jones, Dolgellau; W. Roberts, Athraw Clasurol Athrofa Aberhonddu ; H. Oliver, B.A., Pontypridd ; W. Ambrose, Porthmadog ; N. Stephens, Liverpool; R. Thomas, Bangor ; a J. Rowlands, Henryd. Y flwyddyn yr urddwyd Mr. Edmunds, cododd
yr eglwys yma gapel yn Penmaenmawr, a galwyd ef Salem. Agorwyd ef yn 1863, ac aeth nifer o aelodau Horeb yno yn heddychol i ddechreu yr achos, a bu y ddau le am rai blynyddoedd dan ofal Mr. Edmunds. Llafuriodd Mr. Edmunds yma yn ddiwyd, a chyda chymeradwyaeth mawr, a daliodd yr achos ei dir trwy holl flynyddoedd ei weinidogaeth. Gwaelodd ei iechyd yn raddol a bu farw Tachwedd 18fed, 1872, yn 39 oed. Mae yr eglwys yn awr wedi rhoddi galwad i Mr. Caleb Williams, myfyriwr o Athrofa Nottingham, ac y mae yn bwriadu
ymsefydlu yma.
Mae yma lawer o ffyddloniaid wedi bod yn nglyn a'r achos o bryd i bryd. Crybwyllasom eisioes am Evan Thomas a Sarah Morris, Tyddyndu, y rhai oeddynt flaenffrwyth crefydd yn yr ardal. Richard Jones, Tymawr, oedd wr tawel a chymeradwy yn ei ddydd. William Jones, Greiglwyd, a fu yn ddiwyd a ffyddlon am dymor hir. Dyoddefodd bwys y dydd a'r gwres. Bu ar y blaen fel diacon, ac yr oedd yn fedrus mewn achosion dyrus o ddysgyblaeth. Margaret Roberts, Caecudd, oedd un o'r aelodau cyntaf yma, a pharhaodd yn ffyddlon
hyd y diwedd.
John Roberts, Nantglyn. Ymfudodd ef i America. Yr ydym eisioes wedi crybwyll am y gwr rhagorol hwn.
Robert Jones. Mab yr hen weinidog. Y mae wedi rhoddi i fyny bregethu er's blynyddau.
Mark Roberts. Mae yn awr mewn cysylltiad a'r eglwys yn Gerizim.
John Williams. Addysgwyd ef yn Athrofa y Bala. Urddwyd ef yn Llanelwy. Ymfudodd i America.
William Williams. Dygwyd ef i fyny yn Athrofa y Bala. Ymfudodd i America. Bu yn Athrofa Yale, ac y mae yn awr wedi ei urddo i'r weinidogaeth.
WILLIAM JONES. Ganwyd ef yn Birmingham, yn y flwyddyn 1769. Cymro oedd ei dad, ond Saesnes oedd ei fam. Treuliodd ei ddyddiau
322 boreuol yn ardal Pennal, gerllaw Machynlleth, a bu yn gwasanaethu gyda Mr. a Mrs. Pugh, Llugwy, ac yno yr aeth i'r gyfeillach grefyddol, ond yn Machynlleth y derbyniwyd ef yn aelod, lle y derbynid holl aelodau Pennal yn y dyddiau hyny. Mae yn debyg mai yn Machynlleth y dechreuodd bregethu, er na chawsom ei enw yn mysg y pregethwyr a godwyd yn yr eglwys hono. Bu am yspaid yn Wrecsam yn yr athrofa, ond yr oedd mewn cryn oed pan yr aeth yno. Daeth ar gymhelliad Mr. Jones o Gaerlleon, i lafurio i'r maes eang o
Lanfairfechan hyd Llanbedr, yr hwn oedd wedi ei adael heb neb i lafurio arno, er ymadawiad Mr. Daniel Evans o Fangor. Urddwyd ef yn Salem yn y flwyddyn 1809 pan oedd yn 40 oed. Yn ei dymor ef, a thrwy ei lafur ef yr adeiladwyd Horeb, Dwygyfylchi, at efe oedd yn benaf yn llafurio gyda chodi Henryd. Yn y flwyddyn 1824 cyfyngodd ei lafur i Dwygyfylchi, a daliodd ei gysylltiad a'r eglwys hyd y flwyddyn 1838, pryd y gorfodwyd ef gan lesgedd i roddi i fyny. Bu fyw am fwy na deng mlynedd ar ol hyny ; a bu farw Mai 13eg,
1849, yn 80 oed. Yr oedd Mr. Jones yn ddyn craff a synwyrol, yn ofalus fel gweinidog, ac yn nodedig ar gyfrif ei dduwioldeb. Nid oedd yn hyawdl fel pregethwr, ond oedd yn wastad yn syml ac efengylaidd; ac anhawdd oedd cael ei gyffelyb i ymdrin a phrofiadau y saint. Mae ei enw yn aros yn berarogl yn y wlad, a'i goffadwriaeth yn fendigedig.
GEORGE PEART. Ganwyd ef yn Llansanan, sir Ddinbych. Nis gallasom ddyfod o hyd i ddyddiad ei enedigaeth; ac yr ydym yn gwbl anhysbys o'i ddyddiau boreuol. Derbyniwyd ef yn aelod Llansanan, ac yno y dechreuodd bregethu, ac aeth oddiyno i Athrofa y Bala lle yr arhosodd rai blynyddau. Cafodd alwad o Horeb, Dwygyfylchi, ac urddwyd ef yno yn mis Awst, 1845. Gwr ieuangc tal, teneu ydoedd, a rhyw ddyeithrwch yn ei olwg oedd yn sicr o dynu sylw. Canmolid ef yn fawr ar gyfrif ei grefyddolder, a safai yn uchel
yn ngolwg yr eglwys yn Horeb. Pregethai yn ddifrifol, yn faith, ac yn llafurus, yr hyn oedd yn ormod i'w natur wan ei ddal. Gwaelodd yn raddol, ac aeth i Lanrwst, ond wedi hir nychu bu farw Mai 4ydd, 1846, a chladdwyd ef yn mynwent eglwys Llansanan.
EVAN EDMUNDS. Ganwyd ef yn Maesclawddffridd, yn mhlwyf Trawsfynydd, sir Feirionydd, Chwefror 2i1, 1833. Derbyniwyd ef yn aelod eglwysig yn Nolgellau pan oedd yn 15 oed, ac yno y dechreuodd bregethu. Wedi derbyn addysg ragbarotoawl derbyniwyd ef i Athrofa Aberhonddu, yn haf 1858. Treuliodd yno bedair blynedd, at enillodd barch ac ymddiried ei athrawon a'i gydfyfyrwyr. Yr oedd yn gywir a manwl yn mhob peth, ac yn nodedig yn ei ofal am y pethau lleiaf. Derbyniodd alwad gan eglwys Horeb, Dwygyfylchi, ac urddwyd
ef yno yn Mehefin, 1862. Y flwyddyn hono yr oedd eglwys Horeb yn adeiladu Salem, ac wedi ffurfio eglwys yno bu y ddau le dan ei ofal hyd flwyddyn 1869, pryd y rhoddodd Salem i fyny; ond daliodd ei gysylltiad a Horeb hyd y diwedd.
Yr oedd Mr. Edmunds yn ddyn synwyrol a deallgar, wedi darllen llawer, ac yn meddu dirnadaeth glir, a barn uniawn i ffurfio ei olygiadau drosto ei hun ar bob peth a ddarllenai. Hynodid ef bob amser gan bwyll ac arafwch, a mynai chwilio pob peth cyn ei dderbyn, ac nid oedd fel yr ehud yr hwn a goelia bob gair. Bu yn ffyddlon a gofalus fel bugail, a rhodiodd yn ddiargyhoedd a didramgwydd yn mysg pobl ei ofal. Ni roddodd loes iddynt erioed na thrwy ymddygiad anweddus, na thrwy air
anheilwng. Yr oedd yn ddihafal am ei ochelgarwch. Yr oedd yn un o deimladau dwfn a dwys, fel yr oedd pob peth yn ymylu ar angharedigrwydd yn myned yn agos iawn at ei galon ; ac nid hawdd oedd ganddo fyned heibio iddo. Nid oedd yn meddu ar elfenau pregethwr poblogaidd, ond yr oedd yn dderbyniol iawn gan wrandawyr deallgar, y rhai y gallesid eu boddhau a gwirioneddau syml ac efengylaidd, er heb eu gwisgo gyda godidawgrwydd ymadrodd, na'u traddodi gyda nerth a hyawdledd; er mae yn ddiamheu genym y buasai yn fwy
boddhaol i bob dosbarth o wrandawyr pe buasai mwy o yni yn ei weinidogaeth.
Ni bu erioed yn gryf o gorph, ond gwaelodd yn fawr yn ei flynyddoedd olaf ; ac am fisoedd diweddaf ei oes bu yn dihoeni o'r darfodedigaeth nychlyd. Cafodd dynerwch neillduol gan bobl ei ofal yn Horeb, a theimlai tuag atynt hyd ei ddiwedd ymlyniad cryf. Bu farw Tachwedd 18 fed, 1872, yn 39 oed. Claddwyd ef y dydd Gwener canlynol yn mynwent blwyfol Dwygyfylchi, ac yr oedd yno dorf fawr o alarwyr wedi dyfod yn nghyd; ac yr oedd agos holl weinidogion Cyfundeb Gogleddol sir Gaernarfon yn gystal a rhai eraill
wedi dyfod yno i ddangos eu parch i'w goffadwriaeth.
(Llanfair Fechan parish)
Teimlid er's blynyddoedd fod angen am gapel yn y pen gorllewinol i'r plwyf. Yr oedd Horeb yn anghyfleus i luaws o'r boblogaeth, ac yr oedd pentref Penmaenmawr yn cynyddu yn gyflym. Cafwyd tir at godi capel mewn man cyfleus. Dechreuwyd adeiladu y capel yn Tachwedd 1862, ac yr oedd wedi ei orphen erbyn Awst, 1863. Ar yr ail Sabboth yn Awst aeth rhan o eglwys Horeb allan yn heddychol i ffurfio eglwys yn y capel newydd. Cynhaliwyd cyfarfodydd yr agoriad y 24ain a'r 25ain o'r un mis. Galwyd y capel yn Salem. Mae
yn dy hardd a cyfleus, gwerth mwy na mil o bunnau. Bu yr eglwys mewn cysylltiad a Horeb hyd y flwyddyn 1869, pryd y rhoddodd Mr Edmunds i fyny ei gofal. Wedi bod am ychydig heb weinidog rhoddwyd galwad i Mr D. M. Jenkins, Drenewydd. Dechreuodd ef ei weinidogaeth yma yn y flwyddyn 1870, ac y mae yn parhau i lafurio yma a'i weinidogaeth yn dra derbyniol. Mae yr ardal yma yn gyrchfan lluaws mawr o ddyeithriaid dros fisoedd yr haf; ac y mae yma wasanaeth Seisnig yn cael ei ddwyn yn mlaen yn rheolaidd
am y tymor hwnw. Mae yma eglwys weithgar, a dyled y capel yn cael ei dalu yn gyflym.
Codwyd yma un pregethwr, sef David Jones, yr hwn sydd etto yn aros yn y lle.Translation by Eleri Rowlands (April 2010)
It had been felt for some time that a chapel was needed in the far Western corner of the parish. Horeb was inconvenient for many of the population, and the village of Penmaenmawr was rapidly increasing. A piece of land was obtained in a convenient place on which to build a chapel. Building started in November 1862, and it was finished by August, 1863. On the second Sabbath in August a section of Horeb church left peacefully to form a new church in the new chapel. The opening services were held on the 24th and 25th of the same month. The chapel was called Salem. It is a fine, convenient house, worth more than a thousand pounds. The church was connected to Horeb until 1869, when Mr Edmunds gave up its care. After being without a minister for a while a call was sent out to D. M. Jenkins, Newtown. He started his ministry here in 1870, and he continues to labour here and his ministry is most acceptable. This area is a haven for a multitude of people in the summer; and an English service is held here regularly throughout that season. There is here a hard working church, and the church debt is being paid off quickly.
One preacher was raised here. He is David Jones, who is still here.
(Llanfair Fechan parish )
Mae y lle hwn o fewn milldir i Lanfairfechan. Dechreuwyd yr achos yma gan Mr. Mark Roberts, ac ychydig gyfeillion gydag ef, y rhai a ymneillduasant o Horeb, Dwygyfylchi, yn y flwyddyn 1858, Buont yn ymgynnull i addoli am yspaid yn Mhenmaenmawr, ond yn y flwyddyn 1862 adeiladasant gapel yn nghanol nifer o dai oedd wedi eu codi o gylch haner y ffordd rhwng Penmaenmawr a Llanfair. Mae yn gapel prydferth, ac wedi ei drefnu yn rhagorol. Costiodd 400p. Agorwyd ef Gwener y Groglith, 1863. Ni bu yma yr un gweinidog
hyd y flwyddyn 1871, pryd
y rhoddwyd galwad i Mr. Ephraim Thomas, Rhosycae, ac y mae yn parhau i lafurio yma.
This place is within a mile of Llanfairfechan. The cause was started here by Mr. Mark Roberts, and a few friends, who left Horeb, Dwygyfylchi, in 1858. For a short time, they had been meeting to worship in Penmaenmawr, but in 1862 they built a chapel in the midst of a number of houses which had been built about half way between Penmaenmawr and Llanfairfechan. It is a beautiful chapel, and has been arranged well. It cost �400. It was opened on Good Friday, 1863. They didn't have a minister until 1871, when
a call was sent to Mr. Ephraim Thomas, Rhosycae, and he continues to labour here.
Bu yma addoldy Annibynol ychydig uwchlaw y pentref. Mae yr hen d� i'w weled etto. Adeiladwyd ef tua dechreu y ganrif bresenol, yn benaf trwy lafur Mr. D. Evans, Bangor. Bu golwg lewyrchus ar yr achos, ond trwy ryw ddiofalwch gadawyd iddo fyned i lawr, a chauwyd y capel. Digwyddodd hyny yn nhymor gweinidogaeth Mr. W. Jones yn Dwygyfylchi. Wedi sefydliad Mr. W. Thomas yn Dwygyfylchi, meddyliwyd am ail gychwyn yr achos yn Llanfair. All agorwyd y capel yn y flwyddyn 1840, ac yr oedd yno gyfarfod llewyrchus ar
y pryd. Yr ydym yn cofio ein bod yn bresenol ar yr achlysur. Ond ychydig o lwyddiant oedd ar y gwaith. Yr oedd y capel yn mhell o'r naill du, ac nid ymddangosai yr ardal yn gafael ynddo. Rhoddwyd ef i fyny drachefn, a throwyd ef yn d� anedd.
Yn ystod y deng mlynedd diweddaf y mae Llanfair wedi cynyddu yn ddirfawr, ac y mae y lle wedi dyfod yn gyrchfa canoedd o ddyeithriaid yn yr haf. Meddyliwyd fod yr adeg wedi dyfod i wneyd cynyg drachefn ar godi achos yma. Buwyd yn addoli am dymor mewn t� anedd; ond o'r diwedd sicrhawyd darn o dir mewn man cyfleus at adeiladu capel. Rhoddodd S. Morley, Ysw., A.S., 100p. at y draul. Codwyd y capel yn y flwyddyn 1867. Gweinidogion y sir a gymerodd y llafur a'r cyfrifoldeb gyda chodi y capel. Gweithredai Mr. Thomas,
Bangor, fel Trysorydd. Nid yw yr achos etto ond egwan ac y mae baich y ddyled yn gorphwys yn drwm arno. Mae yn un o lawer o'r engreifftiau sydd genym o'r anhawsder sydd i godi achos mewn man heb fod y bobl fyddo yn gysylltiedig ag ef yn ymgymeryd yn gwbl a'r cyfrifoldeb. Cynhelir yma wasanaeth Seisnig bob Sabboth yn yr haf, a cheir yma fynychaf gynnulleidfa dda.
There had been an Independent place of worship here a little above the village. The old house is still to be seen. It was built around the beginning of this century, mainly through the labour of Mr. D. Evans, Bangor. The cause had appeared successful, but as a result of some carelessness it was allowed to deteriorate, and the chapel closed. This happened during the ministry of Mr. W. Jones in Dwygyfylchi. After the induction of Mr. W. Thomas in Dwygyfylchi, the revival of the cause in Llanfair was considered. The chapel was reopened in 1840, and at the time, there was a successful meeting. We remember being present on the occasion. But the work had little success. The chapel was far from either side, and the people of the area did not take to it. It was given up once again and turned into a dwelling house.During the last ten years Llanfair has increased greatly, and it has become a resort for hundreds of strangers in the summer. It was thought time to make another effort towards reigniting the cause here. They worshipped for a time in a house; but eventually they managed to secure a piece of land in a convenient place in order to build a chapel. S. Morley, Esq., M.P., gave �100 towards the cost. The chapel was built in 1867. The ministers of the county took responsibilty for building the chapel. Mr. Thomas, Bangor, became the treasurer. The cause is still weak and the burden of the debt falls heavily on it. It is one of many examples we have of the difficulty in raising a chapel in a place where the people who may have been connected with it weren't completely dedicated to its responsibility. An English service is held every Sunday in the summer, and usually has a good congregation.
Mae y lle hwn o fewn dwy filldir a haner i Gonwy. Dechreuwyd pregethu yn lled reolaidd yma tua'r flwyddyn 1806. Ymddengys fod pregethu wedi bod yma yn achlysurol cyn diwedd y ganrif ddiweddaf, oblegid crybwyllir am Mr. W. Hughes yn dyfod yma cyn ei symudiad o Fangor i Ddinasmawddwy. Mr. William Hughes, Brynbeddau, a ddechreuodd bregethu yma yn fwyaf cyson yn ei ymweliad fel efengylwr teithiol a'r rhan hon o'r wlad. Dywedir ddarfod i glerigwr o Gonwy gydio yn Mr. W. Hughes gan geisio ei dynu i lawr oddiar gareg
farch, lle y safai i bregethu. Ffurfiwyd eglwys yma yn y flwyddyn 1810, fel y tybir gan Mr. W. Jones, Dwygyfylchi, yr hwn oedd erbyn hyn wedi sefydlu yn y wlad yma. Nid oedd nifer yr aelodau ond pedwar, sef Robert Thomas, William Pritchard, David Davies, Ddol, ac Ann Rodric. Cyfarfyddent mewn t� bychan sydd yn aros etto. Daeth Thomas Jones i fyw i'r gymydogaeth, yr hwn wedi hyny a symudodd i Benmynydd yn Mon. Cadwai ysgol, a rhwymai lyfrau at ei gynhaliaeth, a phregethai yn yr hen d�. Buwyd yn addoli yma am tua
deuddeng mlynedd. Cafwyd tir i adeiladu capel gan un Edward Parry, Llanerchyfuwch am y
swm o 20p. Codwyd y capel yn y flwyddyn 1822. Mesurai ddeg llath o hyd wrth naw o led oddi fewn. Agorwyd ef Hydref 8fed a'r 9fed, y flwyddyn hono. Pregethodd Meistri J. Roberts, Capelgarmon, J. Williams, Ffestiniog, W. Jones, Caernarfon, D. Griffith, Bethel, D. Roberts, Pentir, ac R. Morris, Bangor.* Yn mhen dwy flynedd wedi codi y capel rhoddodd Mr. Jones, Dwygyfylchi, i fynu ofal yr eglwys hon a'r eglwys yn Salem; ac unodd y ddwy i roddi galwad i Mr. Lewis Lewis, ac urddwyd ef yma Medi 14eg, 1826. Ar yr
achlysur pregethwyd ar Natur Eglwys gan Mr. D. Roberts, Dinbych; holwyd y gofyniadau gan Mr. W. Jones, Dwygyfylchi, yr hwn hefyd a weddiodd; pregethwyd i'r gweinidog gan Mr. T. Lewis, Pwllheli; ac i'r eglwysi gan Mr. D. Griffith, Bethel. Bu Mr. Lewis yma am tua phedair blynedd, ac yna symudodd i Merthyr Cynog, Sir Frycheiniog. Wedi bod yno dros rai blynyddoedd ymadawodd ac aeth at y Bedyddwyr. Bu yn gweinidogaethu am dymor yn Dinas, gerllaw Trefdraeth, Sir Benfro, a chyn pen rhai blynyddoedd bu farw. Yr oedd
yn ddyn o gorff cryf, ac yn meddu llawer o ddawn pregethu, a gallasai o ran cymwysderau naturiol fod yn weinidog parchus a defnyddiol. Yn y flwyddyn 1830 rhoddodd yr eglwys hon alwad i Mr. Richard Rowlands, yr hwn a fuasai am dymor yn Athrofa Drefnewydd, ac urddwyd ef i waith y weinidogaeth Hydref 7fed, y flwyddyn hono. Pregethwyd ar Natur Eglwys gan Mr. A. Jones, Bangor. Holwyd y gofyniadau gan Mr. E. Davies, Llanrwst. Dyrchafwyd yr urdd weddi gan Mr. D. Morgan, Machynlleth, yr hwn hefyd a bregethodd ar ddyledswydd
yr eglwys; a phregethwyd i'r gweinidog gan Mr. W. Jones, Dwygyfylchi. Llafuriodd Mr. Rowlands yma gyda derbyniad a llwyddiant hyd orpheniad ei yrfa Rhagfyr 10fed, 1836. Yn y flwyddyn 1838 rhoddodd yr eglwys yma a'r eglwys yn Nghonwy alwad i Mr. Richard Parry, Salem, Bryngwran, Mon, a bu yma yn ddefnyddiol hyd y flwyddyn 1848, pryd y derbyniodd alwad o Llanymddyfri, ac y symudodd yno. Y flwyddyn wedi ymadawiad Mr. Parry rhoddodd y ddwy eglwys alwad i Mr. John Davies, Myfyriwr o Athrofa y Bala; ac urddwyd ef yn
Nghonwy, Rhagfyr 19eg, 1849; ac er na pharhaodd ei gysylltiad a'r eglwys yn Nghonwy yn hir, bu yn weinidog yma hyd y flwyddyn 1859, pryd y symudodd i'r Amwythig. Daeth yma un Robert Jones, o Chwilog, ac urddwyd ef yma, ond ni bu ei arosiad ond byr iawn. Aeth pethau yn anghysurus rhyngddo a'r eglwys, ac ymadawodd at y Bedyddwyr, lle y mae etto. Cyn diwedd y flwyddyn 1861 rhoddwyd galwad i Mr. Joseph Rowlands, mab Mr. R. Rowlands, a fu yn weinidog yma, ac urddwyd ef Ionawr 15fed, 1862. Ar yr achlysur pregethwyd
ar Natur Eglwys gan Mr. W. Rees, Liverpool. Holwyd y gweinidog gan Mr. R. Thomas, Bangor. Dyrchafwyd yr urdd weddi gan Mr. E. Owen, Llansantffraid. Pregethwyd i'r gweinidog gan Mr. J. Roberts, Conwy, ac i'r eglwys gan Mr. R. Parry, Llandudno. Bu gweinidogaeth Mr. Rowlands yma yn dra llwyddianus. Yn y flwyddyn 1866 ymgymerwyd ag ailadeiladu y capel. Costiodd 300p. heb gyfrif cludo defnyddiau, yr hyn a wnaed yn rhad gan amaethwyr yr ardal. Dangoswyd haelioni mawr i dalu am dano. Nid oedd ond 100p. o ddyled yn aros
ddydd ei agoriad. Bu Mr.Rowlands yma hyd ddechreu y flwyddyn 1868, pryd y symudodd. i Rhosllanerchrugog. Wedi bod am dymor heb weinidog rhoddwyd galwad i Mr. Robert Roberts, pregethwr cynorthwyol yn Llanberis, ac urddwyd
*Dysgedydd, 1823. Tudal. 214.
ef Mehefin 29ain, 1871. Ar yr achlysur pregethwyd er Natur Eglwys pan Mr. D. Oliver, Llanberis; holwyd y gofyniadau gan Mr. W. Griffith, Trefriw; dyrchafwyd yr urdd weddi gan Mr. J. Rowlands, Rhos; pregethwyd i'r gwewinidog gan Mr. R. Perry, Llandudno, ac i'r eglwys gan Mr. D. Griffith, Portdinorwic. Mae Mr. Roberts yn parhau i lafurio yma a'r achos mewn gwedd siriol.
Mae yma rai cymeriadau nodedig wedi bod yn nglyn a'r eglwys hon, am y rhai y gallesid ysgrifenu llawer megis Dafydd Jones, Robert Hughes, William Pritchard, O. Owens, Tyddyncynal, ai was Hugh Hughes; ac y mae yma lawer o deuluodd sydd wedi bod ac yn bod yn swcwr mawr i'r achos yn y lle.
Cyfodwyd y personau canlynol i bregethu yn yr eglwys hon : -
Griffith Griffiths, Marchlyn. Yr oedd ef yn amaethwr cyfrifol yn yr ardal, ac felly mewn amgylchiadan i allu bod o help mawr i'r achos. Pregethai yma ac yn yr holl eglwysi cylchynol gyda derbyniad mawr. Bu o lawer o help ynglyn � chychwyniad yr achos yn Nghonwy. Torwyd ef i lawr yn mlodeu ei ddyddiau, ac yn tglianol ei gynlluniau. Mae ei weddw yn parhau yn ffyddlon i'r achos; ai thy wedi bod yn llety clyd i weinidogion trwy y blynyddoedd.
Edward Thomas. Mae ef yn awr yn Horeb, Dwygyfylchi, ac yn pregethu yn achlysurol fel y gelwir am ei wasanaeth.
RICHARD ROWLANDS. Ganwyd ef yn Mrongamlan, yn mhlwyf Mallwyd, yn Sir Feirionydd, Mehefin 2i1, 1803. .................................
This place is within two and a half miles of Conway. Preaching started fairly regularly here in about 1806. It appears that preaching had occurred here occasionally before the end of the last century, since it is mentioned that Mr. W. Hughes came here before he moved from Bangor to Dinasmawddwy. Mr. William Hughes, Brynbeddau, started preaching here more regularly on his visit as a journeying evangelist to this part of the country. It is said that a cleric from Conwy took hold of Mr. W. Hughes an