Barddonlaeth i|1898-07-07|Y Cymro - Papurau Newydd Cymru
Issue: 7 Gorffennaf 1898
7 Gorffennaf 1898
Barddonlaeth i
Barddonlaeth FEL YR EIDDEW BYTH YN WYRDD. PAN fo dail y coed yn syrthio, Wedi gorphen byw a gwywo, Yn g-iwodydd hyd y ffyrdd Heb gyfnewid yn ei elfen, Yn y rhew fel yn yr heulwen, Deil yr eiddew byth yn wyrdd. Pan ddaw 'stormydd gwynt ae eira. Niwloedd a llifogvdd gaua', Gan ddifwyno llysiau fyrdd Heb gyfnewid nac adfeilio, Yn y tywydd oeraf arno, Deii. yr eiddew byth yn wyrdd. Mae cyfiawnder a gwirionedd, Purdeb, cariad, dyag a rhinwedd, 0 dan nodau dwyfol urdd, Yn mhob gwlad a phob canedlaeth, Oed a gradd a galwedigaeth, Fel yr eiddew byth yn wyrdd. Nid oes neb na dim all hagru Pethau pur a da, na llygru Nodau aiir eu dwyfol urdd Dan gymylau duon daliant I ddisgleirio mewn gogoriiant, Fel yr eiddew byth yn wyrdd. Nid oes dim o werth ond rhinwedd, Dim ddwg ryddid a than^nefedd, L'awnder a rmvynhad i'r myrdd Cariad cywir mewn daioni, Wnai y byd er maint ei gyni, Fel yr eiddew byth yn wyrdd. Mwy o jos a phleser enaid Mewn daioni geir yn ddibaid, N ac mewn aur a pherlau fyrdd Yn mhob man ar hyd ein dyadiau Mewn pob rhinwedd byddwn ninau Fel yr eiddew byth yn wyrdd. R. J. DICHYL.
TELYN CYMRU.
TELYN CYMRU. WALIA anwyl! Lie mae'tb delvn— Telyn her dy angel glan, Roddai fywyd yn mhob llinyn, Roddai ysbryd yn mhob can t Lie mae telyn Rhyddid, swynodd w Gywir fron Llewelyn gu 1 Ai llinynau hono dorodd Ar ei fedd yn Nghymru Fi-i Walia anwyl Lie mae'th delyn Telyn leddf dy obaith gwyw Pan yn wylo am d'anwylyn Dan ganghenau prudd yr yw ? Ai ar fedd di-faen y gwron Aeth dy gan ar goll, fy ngwlad "t Dyna'r pryd y torwyd calon Angel Rhyddid gan drist-had Walia anwyl! Lie mae'th delyn— Telyn Ion yr aelwyd lan, Pan oedd hen neuaddau dillyn Yn mhob cwm yn adsain can ? Bysedd gwynion Diniweidrwydd A'i chwareuai'r dyddiau gynt; 0 na ddeuai'r seiniau dedwvdd Eto i bereiddio'r gwynt. Walia anwyl! Lie mae'th delyn— Telyn aur dy ysbryd pur, Oedd yn galw'r nefol wanwyn I dyneru gauaf cur ? Lie mae'r delyn oedd »eimasi Fe) murmuron dvvyfol-ber Yn dylifo i'r Diwygiadau Gan ddeffroi dy galon der ? Walia anwyl! Llawer telyn Fn'n cyffroi dy enaid byw Clywaist lawer salm ac emyn Tyner o delynau Duw Llawer Haw fu'n taro'r tanau Heddyw bydra yn y bedd, Ond fe glywir swn eu salmau Hvnaws yn dy sanntaidd hedd. J O.C.R. --0--
Etholiad Durham.
Etholiad Durham. CYMERODD yr etholiad le yn Durbam ddydd Iau, gyda Ir canlyniad i'r Iliyddfry Iwyr goll i'r sedd. Dyma'r ffigyrau :— =1 Mr A. R. D. Elliot (U) 1,167 Mr Boyd (ft) 1,102 Mwyafrif Undebol 65 Ber fu'r frwydr ond poeth lawn. Gwrth- wynebid Mr Boyd, y Rhyddfrydwr, gan y dir- westwyr, ac yr oedd yr United Kingdom Alli- ance yn arwain y gad a diau fod hyn yn priodoli llawer Km yr aflwyidiant. Yn 1882, cafodd y Rhyddfrydwr fwyafrif o 75 yn 1895, mwyafrif o 3, Felly gwolir mai yahydig iawn fuasai'n troi y fantol. Ni raid dweyd fod y Toriaid yn crechwenu mewn llawenydd am orchfygiad eu gwrthymgeiawyr. _-0-- Mae Pwyllgor Trefnu y Bl-vid Seneddol Gymreig wedi penderfynu galw'r cyfarfoi cyntaf 0 Gynghor Cymru GyLn i Landrindod ar y Sid 0 Awst. Disgwylir 110 o gynrychiolwyr yao.
RHAGFARN.
RHAGFARN. MAE yn ffaith hynod, ond gwir, fod eanoedd o bobl yn glynu mor gyndyn wrth hen syniadau fel na roddant brawf ar utirhyw nwydd newydd, pa ragor- iaeth bynag all fod yn perthyn iddo. Nid yw hyn yn iawn nac yn yinddygiad synwyrol, ac yn ami try y eyndynrwydd a'r rhagfarn hwn yn niweidiol ac yn soiled i'r rhai a u coleddant. Mae pob dyn synwyrol yn dysgu llawer oddiwrth brofiad eraill. Mae profiad y lluaws yn ein gwlad yn tystio mai meddyginiaeth anffaeledig at ddoluriau y cylla, yr afu, y giau, a'r gwaed yw Quinine Bitters Gwilym Evans. Mae dysgeid:aeth meddygon yn tystio ei fod yn feadvginiaetli sicr ac effeithiol, a gwybodaeth wydd- onol yn sicrhau i fod yil feddygmtaeth bur a dyogel. Gan hyny, dylai pawb sydd yn dyoddef oddiwrth afiechyd neu wendid yn tarddu oddiwrth anhwylderau yn yr organau hyn wneud prawf ar Quinine Bitters Gwilym Evans. Nid yw byth yn siomi. Mae y meddyglyn rhagorol hwn yn gyd gasgliad godidog o'r hyn sydd rhinweddol a meddyginiaethol yn hollbrif lysiau y byd llysieuol. Mae pawb sydd wedi rhoddi prawf teg ar Quinine Bitters Gwilym Evans yn cydnabod yn rhwydd ei rinweddau a. deilyngdod, ac yn rhoddi y ganmoliaeth nehaf iddo Oherwydd ei fawr Iwyddiant a'i boblogrwydd eyffced inol mae amryw efelychiadau gwael ohono. Dyla' pob un fyddo'n pryau y Quinine Bitters ochel yr efelychiadau diwerth hyn trwy edrych fod enw Gwilym Evans ar y label, j stamp, a'r botel. Ar werth gan fferyllydd yn mhob man, mewn poteli 2s 9e a 4s te yr un.neu gellir ei gael trwy y post yn union- gyrchol oddiwrth y perchenogion, Quinine Bitters Manufacturing 00., Limd., Llauelly, South Wales.
ILlenyddiaeth. II
Llenyddiaeth. II I Ay FFABMWR AR GLADSTONE. I Y MAE gAnym dri bywgraphiad Cymraeg i'r gwladweinydd enwog. Y cyntaf o ran maint ac ) ymddangosiad ydyw eiddo'r Parch Griffith Ellis, yr hwn a gwblheir mewn chwech c ranan, o j waag Gwrecsam, ac at yr hwn y galwasom sylw ychydig wythnosau yn ol; yr ail yn y wasg gan 4 Mr Gee, ac o werth haner coron a'r trydydd newydd ei gyhoedd, o was, y Genedl gan Ap Ftaraiwr— cyfroi fechan ddestlus am ddeunaw ( ceiniog. Mae hi'n rhy faan i ddatgan barn ar 1 eu teiiynsdod cymharoJ, gan nad oes ond gwaith J Ap Ffarmwr wedi ei gwblhau. Hwyrach fod [ lywediad lolo Morganwg wrth Dr Johnson am ( y gramadegau hyny yn briodol yaia, sef pt.ynu'r tri er mwyn sicrhau'r goreu. Pa fodd bynag. y mae gwaith Ap Ffarmwr yn flaenffrwyth godidog. Gwyr darllenwyr y Gjmro flfnyddau yn oj, a darllenwyr cylchgronau eraill, am alluoedd yr awdwr medrus fel ysgrir- enydd, am ei ddawn arbenig i ddweyd ei feddwl yn glir ac yn gryno, a'i eondra gyda'i ddweyd yn ddiofn dyn. Cawn ef yn y cofi int hwn, er weithian yn amlygu brys—nid yw hyny ond a ellid ddisgwyl mewn lienor sydd yn gorfod cyflawni ei ddogn trwm beunydd arbapyr dydd- iol 0 safle y Nottingham Express—cawn ef, yn fynych yn ei fan goreu. Y mae yn gredadyn llwyr yn y gwr yr ysgrifena am dano creda ynddo fel arwr, ac y mae'r llyfr, mewn llawer o fanaw, yn debyg i arwrgerdd rymus a dyddorol. Rhag i'r darllenydd dybied ein bod yn dweyd gormod, dyfynwn yr adran gyntaf o'r rhagym- adrodd Gwladweinydd enwocafy bedwaredd galirif ar bym- the, y eymeriad mwyaf ysplenydd yn hanes ein gwlad; y dylanwad penaf a mwyaf dyrchafol yn nghynghorau'r genedl; cyfaill ffyddlonaf rhyddid, aohlesydd gonestaf diwygiad a chynydd; cawr mewn deall, sant mewn moes; dihafal mewn hyawdledd, gweithgarwch, a dwysder difrifwch dyna WILLIAM EWART GLADSTONE, "a phwy a draetha ei oes ef?" Ei hanes yw hanes gwleidyddiaeth Prydain o ddyddiau Mesur y Diwygiad hyd yn awr. Mae hwn yn ddernyn hyawdl, ac yn deilwng o'r gwrthddrych. Dengya fod yr awdwr yn edmyg- ydd gonest ar yr hwa yr ysgrifena yn ei gylch ac nid ysgrifenwyd bywgraphiai orioed o fawr werth os na fydd iyr awdwr mewn cydymdeim- lad ig amcanion a chyflawniadau ai destyn. I Hwyrach nas gall pob un a ddarlleno W. E. Gladstone gan Ap Ffarmwr," gydolygu a phob sylw edmygus sydd yn y llyfr hwn,ond yr ydym yn sicr y bydd i bawb deimlo boddhad mawr wrth ei ddarllen, a chael ei bunan yn oleuach ac yn well dinesydd a dyn. Byddai yn bleser genym glywed fod deng mil o'r cofiant godidog hwn wadi ei werthu. GWAITH ROBERT JONES, RHOS LAN." Gwrecsam Huohes a'i Fab.-Cymeriad gworth- fawr yn ei oes a'i genedlaeth oedd Robert Jones. Ganwyd ef yn 1874, ac yr oedd pan yn marw yn 84 mlwydd oed. Gwelodd felly fwy na haner diweddaf y ganrif o'r blaen, a mwy na chwarter cyntaf y ganrif hon. Yr oedd yn adnabod Rowlands a Harris, a bu'n gwijando droion yn ddiau ar y tri cbawr Christmas, Williams, ac Elias. Nid oedd ef ei huo yn bregethwr mawr, ond yr oedd yn Ilawn digon o maint i'w oes. Gallai osod ei feddwl allan braidd yn hwylusach gyda'i ysgrifbin na chyda'i dafod. Efe gasgl- odd y Ilyfr hyranau cyntaf at wasanaeth y Metbodistiaid. Galwai ef Grawnsypiau Can- aan," yn ol defod ac arfer allegawl ei oes. Argraphwyd y llyfr hwnw yn Lerpwl yn 1795. Mae'n debyg mai'r achos o'i ddwyn i Lerpwl i'w argraphii ydoedd fod i'r awdwr fab yma a I adwaenid yn dda fel un o fkenoriaid Pall Mall, ac a elwid Mr Samuel Jones. Erbyn hyn, y mae'r Grawnsypiau wedi ymgolli mewn casgl iadau eraill o emynau, fel hefyd y collwyd Drych yr A mseroedd yn Hanes y Methodistiaid. j Eto purion gwa'th oedd ail gyhoeddi'r llyfr. Nid oedd y wlad, mae'n wir, heb y llyfr, gan i Hugh Humphreys, Caernarfon* ei gyhoeddi ychydig cyn ei farwolaeth ac y mae lluaws yn y swyddfa hono, yn ol a ddeallwn, ar werth. I Golygir y gwaith gan 0. M. Edwards. Y GENINEN am Orphenaf.—Fe ddichon nad yw Gol. y trimisolyn poblogaidd hwn yn ddysgedig nac yn aelod o Urdd afiach y Gradd- I olion, ond gall olygu cylchgrawn yn well na'r un ohonynt. Prawf arall o hyny ydyw'r rhifyn I hwn. Bwyd cryf, iach, Cymreig, svdd ynddo i'w dderbynwyr o glawr i glawr. Nid oes ynddo ond un ysgrif neu ddwy y gall y gorfanylaf j ddweyd mai gwell fuasai eu Ile 'na'u cwmni. YsgriE ddyddorol sydd gan Emrys ap Iwan ar fater a gorddodd gryn lawer er's blynyddau ar feddyl- iau Saisnig, ac yn ddiar. sydd yn awr a'i wyneb ar Gymru, sef (Jwchfeirniadaeth Feiblaidd. Y mae Mr Ambrose Joneslyn trafod'y pwnc yn allo- og yn ei wahanol agweddau fel y gallesid dis^wyl, a dywed luaws o bethau a fydd yn newydd yn ddiau i lu o ddarllenwyr y Geninen, Fel byw- graphiadau, ceir llawer o foddbad wrth ddarllen "Monwyson" gan y Parch R, Morgan, a "Hir- aethog" gan y Parch W. H. Evans. Wedi vinwaith ddechreu, anhawdd peidio darllen Ll enydd laeth Gymreig gan y Parch G. Ellis "Pwlpud y Celt" gan Gwylfa; "Y solion ( Cymru" gan y Prifathraw Rhys Cyfenwau I Cymreig gan Morus Glaslyn, sef yw hwnw o'i gyfieithu Mr T. E. Morris, yn nghyda lluaws I eraill rhy ami i'w nodi, chwedl yr arwertbydd. HUNAN-GOFIANT DAFYDD DAFIS;" ¡ rhan III.—Galwasom sylw at y rhifyn cyntaf o'r llyfr hwn beth amser yn ol. Da genym ei weled yn parhau yo. ei ddonioldeb. 0. Mae Miss Myfanwy Rhys, merch hynaf y Prif- athraw Dr John Rhys wedi enillanrhydedd o'r dosbarth cyntaf yn y classical tripos yn Nghaer- grawnt. Y mae ei chlod yn fwy am Jwyddo oblegyd iddi ddyoddef llawer oddiwrth afiechyd yniddiweddar. Myfyria yn Ngholeg Newnham, a derbyniodd gyfran o'i dysg yn Ngholeg y Brifysgol, Bangor. Mae Mr D J Lewis, brodor o Ffestiniog,, hefyd wedi enill "First Class in Moderations." Myfyriwr yn Ngholeg yr Ies?u, Rhydychain ydyw ef.. ef..
Capel CynuEieidfaol Great…
Capel CynuEieidfaol Great Mersey Street Pregethir nos Sabboth, Gorphenaf 10, gan y Parch. FIST EE PRICE.
PWLPUOAU CYMREIG, Gorph. 10.…
PWLPUOAU CYMREIG, Gorph. 10. LBKPWL. Y METHODtsriAID OALFINAIDO ¡ Prince* rd-10, W Owen. 6, T Evans. I TJavid street -10, T Evans, S, W Owen. Fitzalarence st-10, T G Owen, M.A., 6, J Hughes, M A. Setherfield rd-lo, J Hughes, 6, T G Owen. Chatham street—10 a 6, W B Roberts. Crosshall street—10 a 6, W O Jones, B. A. anfield road—10 a 6, R A Jones, B.A. > eu,sham park—10 a 6, Bootle—10 a 6, J T Job. Aberdar. Birkenhead—10.30 a 6, b J'oues. Seacombe'-IO a 6 J Smallwood, Cymau. a 6, J Williams. Rock Ferry—10 a 6, 0 J Owen, M. A., Walton park—10 a 6, L Lewis. Waterloo—10 a 6, E Humphreys" Rochdale. 'iuyton Quarry—10 a. 8, If: G-lifith, Peel road -10 a 3, II Jones, D.D. dolt toad-10.SO a e, T Gray. Webster road-10 a 6, 0 Owens. New Brighton-10 a 6, H H Hughes. West Eirby—11 a 6.30, E Griffiths. Garston. Southpott—IUM a 6.8-\ W Williams. Yates st'reet,-6 16, R P Jones. St. Helens 10-30 a 6. W JORes (W). Milton st., Widnes.-10.30 a 6. Market street, 8,trkenhead-6, J Evans. BrazIgeY street, Birkenhead—6, Siloh Whist'm—10 30 a 6, Everton brow 'Saes )—10.45, a 6.30, Y7 Vvynn Davies. FalUand rd, Egremont fSaes,)-10.45 a 6.30, T S Morris. j YR ANNIBYNWYR. Tabemacl—10.30, C Willia.ms, Dwygtfy chi. 6, J Morris Grove st-—10.30, P frice. 6 15, -Richards, Llanarmon. Park ro,id J Morris, 6, C Williams. Gt. Mstsey st -10.30, T Thomas, Caerdydd, 6, P Price, Kensington 10.30, J 0 Williams, 6, Trinity rd, Bootle-lo. 30 6, J 0 William?. Marsh Lane—10.30 a 6. J H Rees. Clifton rd, H'head 10.30, Richaitis. 6.15, T Thomas. Seacombe -10.30, 6, Myfyriwr. Vittoria st, .a'Aav^-lti-lS a 6 15, Y BEDYDDWYR. Evrton Village-10, P Jones, 6, D Powell. Windsor st-lo.30 a 6, Capel eion Bousfield st-10.30, D Powell, 6, P Jones. Edge Lane-2,30 a 6, E Jones. Llanelwy. Baliiol Rd Bootle-10 a 6, P Williams KnowRleil Road, Bnotle -10.30 a 6, L W Lewis. Woodlands, B'head-10 80 a 6.15, J Davles Y W SSLEY AlD. Shaw st-10-30, T Hughes, 6, E Humphreys. Boundary st-10.30, G Evans, 6, T Hughes. Trinity Rd, Bootle—10.30. E Humphreys, 6. J Kelly. Edge Hill, P(i-msotl st—10.30, J Kelly, 6, G Evans. Knoivsley Road-2.30, E Humphreys, 6, Brodyro Boundary st Myn'jdd *!eion —10-3Q,' J 0 Parry, 6, H Jones. Olaughtonrd, B'head—10-30, A Owen, 6, J 0 Parry. Price st. Birkenhead—2.30, 6, A Owen. Widnes—10.30 a 6, Gwr clyeithr. Garston— 2.30 a 6, Gwr dyeithr. Earlstown—10.30, A W Davies, a 5.30. Cyf Gweddi. Hermon—10.30, Cyf Gweddi, 6. A W Davies. Qolborne—2, A W Davies, 5.30, Cyf Gweddi. Seacombe-10 a 2, C P I Rocll Pervy -2 30, J 0 Parry, 6, Cyf Gweddi. Wirian—10.30 a 6, J Jones. Leigh-10. 30 a 6, E Price. St Helens 2,30 a 6, W T Jones. Darwin—3.15 a 6-30, J Evans. Tyldesley 2. go a 6. E T Hughes. Thato Heath—10.30 a 6, P Lloyd. YR EGLWYS SEFYDLEDIG, Sant Dewi-lil-30, a 6.31, J Davies, M.A. Sant Asaph—10.45 a 6.30. E Williams. Sant Nathaniel -10.30, Ysgol, am 6.30, R H Davies. St, Winifred, B head —10.45 a 6 30, R Edwards.
I- : u: - Dyffryi Clwyd*
u: Dyffryi Clwyd* YN Ninbyoh ddyd i Gweaer, dirwywyd J. Gill. mot-5 i lp i53 6c a.ru daro Pierce Joasa, ysgubwr simneiau. Yn Llanelwy yr wythnos diiweddaf, darlithiai Dyfed ar Wiad y PJramidiau" i dyrfa luosog. Yn yr un ddinas ail agorwyd organ yr Eglwys Gadeinol. Yr oedd y gost yn ago3 i 1,400p. Ghwareuwyd anryw ddarnau gan organydd eg- lwys gadeiriol Ely, a phregethwyd gan y Parch H. A. James, prifathraw Ysgol Rugby. Cynorthwyai cor o'r dyffr.f n hefyd. EniIlwr y w.obr am y chwedl yn Titbits yr wyth. nos ddiweddtf oedd Mr T. Brosklehurst, Borthyn, Rhuthin. 0 flAen ynadon Rhuthin dygwyd dau achos o gymydogaeth Llanarmon o rai yn esgeuluso anfon eu plant i'r ysgol. Am fod y plant dan afiechyd, taflwyd yr achos allan, a bu raid i'r swyddog gor- fodol dalu'r costau. Yn nghyfarfod misol Bwrdd Ysgol Dinbych, gwnaei oais gan y ddwy ysgolfeistres, Miss Parry Williams a Miss Davies, am godiad yn eu eyflojau. Gohiriwyd ateb hyd y cyfarfod nesaf. Yn y zyf arfod o'r blaen, yr oadd y swyddog gorfodol wedi dweyd fod rhai yn cwyno foi yn y Fron blant nad oeddynt yn cael eu hanfon i'r ysgol. Sicrhawyd fod y" rhai hyn yn caei eu dysgu gartref. Sylwai Mr Thoi. Roberts fod merch Plas yn Green heb fod dan addysg a hithau dros yr oed. cl Yr wythnos ddiweddaf bu Cyfarfod Misol Dyff- I ryn Olwyd ya Heol Henllan, Dinbych. Llywydd, y Parch Jonathan Jones. Hwn oedd y cyntaf i'w gynal yma. Pregethwyd gan y Parch H. Pugh, Absrffraw, a gweinidogion y sir. Oyfiwynodd yr Arolygwr H. Jones ffon yn an- g rheg i'r cyn-Ringyll Chaloccr gan heddgeidwaid y rhanbarth fel arwydd o'u parch iddo ar ei ymneill- duad. Bwriadi Eglwys wyr Dinbych gael pleserdaith i Blackpool eleni. Gerbran ynadon Rhyl, cyhuddai Mary Vaughan ei gwr o fod yn geeuloo wrthi. Caniatawyd idd- yntfyw ar wahan, ac iddo dala 15s yr wythaos at ei chynal. Yn Mwrdd Gwarcheidwaxd Llanelwy cynygiodd Mr Gwilym Parcy, Dinbych, fod yr adi'oddiad a ddeuai o'r Gwallgofdy bob haner blwyddyn yn cael ei ddarllen. Cefaogodd Mr Lloyd, Trefaant, a phasiwyd ef. Aeth plant Gobeithlu y Brookhouse am wibdaith i Rhyl yr wythnos ddiweddaf. Bydd Arddaingosfi Amaethyddol, Fflinfc yn cael ei chyaal eleui yn Acton Park, Gwrecsam, pan y oynygir 600p mewn gwobrwyon. Yn mysg y rhai a enillodd drw.yddedau anrhyd- eddus yn Ngholeg Bangor, y mae enw Edward Jones, nub Mr Robert Jones, Beacon's Hill ac un arall addysgwyd yn Ysgol Ramadegol Dinbych, sef W. T. Woodroofe. Yahqthiqy mae drymar. iawa. Pan fydd rbyw ayph meddw yn ymyraeth kg ef gyda'i I waith, ceir prawf o hyny, fel y cafwyd nos Sad- wrn. Rhoddodd y drumsticki i lawr; peidioad curo'r drym, achymerod,d ei ddrumsiicks natnriol pan guro yr ymyrwr yn dd^rugaredd. Yr oedd 0 j ya ddrym ac yn ddrWar. • j ONESIMU?. j