Ynglŷn â paranoia | Mind, the mental health charity - help for mental health problems
Home Information & support Gwybodaeth iechyd meddwl Gymraeg Ynglŷn â paranoia
Beth yw paranoia?
Mae paranoia yn golygu meddwl a theimlo fel pe baech dan fygythiad er nad oes llawer o dystiolaeth, os o gwbl, fod hynny'n wir. Gellir hefyd ddisgrifio meddyliau paranoiaidd fel rhithdybiaethau. Mae llawer o fathau gwahanol o fygythiadau y gallech fod yn eu hofni ac yn poeni amdanynt.
Gellid hefyd ddisgrifio meddyliau paranoiaidd fel amheuon gormodol. Er enghraifft, gwnaeth rhywun sylw cas amdanoch unwaith, ac rydych yn credu eu bod yn arwain ymgyrch casineb yn eich erbyn.
Gyda pharanoia, bydd eich ofnau yn gwaethygu a bydd pawb y dewch ar eu traws yn cael eu tynnu i mewn i'r we honno. Byddwch yng nghanol bydysawd bygythiol.
Pa fath o bethau y gallwch deimlo paranoia amdanynt?
Beth sy'n cyfrif fel meddwl paranoiaidd?
A yw paranoia yn broblem iechyd meddwl?
Bydd gan bawb brofiad gwahanol o baranoia. Ond mae rhai enghreifftiau o fathau cyffredin o feddyliau paranoiaidd.
Gallech feddwl:
fod pobl yn siarad amdanoch y tu ôl i'ch cefn neu fod pobl neu sefydliadau yn eich gwylio (ar-lein neu beidio)
bod pobl eraill yn ceisio gwneud i chi edrych yn wael neu'n eich anwybyddu
eich bod yn wynebu risg o gael eich niweidio'n gorfforol neu eich lladd
bod pobl yn defnyddio awgrymiadau a dwy ystyr i'ch bygwth mewn ffordd gyfrinachol neu i wneud i chi deimlo'n wael
bod pobl eraill yn ceisio eich cynhyrfu neu eich gwylltio
bod pobl yn ceisio cymryd eich arian neu eiddo
bod pobl eraill yn ymyrryd â'ch gweithredoedd neu feddyliau
eich bod yn cael eich rheoli neu fod y llywodraeth yn eich targedu
Efallai eich bod yn cael y meddyliau hyn yn gryf iawn drwy'r amser, neu ddim ond weithiau pan fyddwch mewn sefyllfa llawn straen. Gallant achosi llawer o ofid i chi neu efallai nad oes llawer o ots gennych amdanynt.
Rwy'n cael trafferth ymddiried mewn pobl gan fod fy mhen yn dweud wrthyf eu bod yn fy erbyn.
Mae'r rhan fwyaf o bobl yn cael meddyliau paranoiaidd am fygythiadau neu niwed iddyn nhw eu hunain ond gallwch hefyd gael meddyliau paranoiaidd am fygythiadau neu niwed i bobl eraill, i'ch diwylliant neu i gymdeithas yn gyffredinol.
Mae meddyliau paranoiaidd yn ymwneud â'ch syniadau am bobl eraill a beth y gallent ei wneud. Gall fod yn anodd gweithio allan a yw meddwl amheus yn enghraifft o baranoia ai peidio. Gall pobl anghytuno ynghylch beth yw meddwl paranoiaidd. Gallai rhywun arall (ffrind, aelod o'r teulu neu feddyg) ddweud bod eich meddyliau yn baranoiaidd pan nad ydych chi'n credu hynny.
Gall pobl feddwl am risgiau mewn ffyrdd gwahanol a chredu bod pethau gwahanol yn dystiolaeth dda neu ddrwg o feddyliau amheus. Gallai pobl hefyd gredu pethau gwahanol yn seiliedig ar yr un dystiolaeth.
Yn y pen draw, mae'n rhaid i chi benderfynu drosoch eich hun.
Mae meddyliau amheus yn fwy tebygol o fod yn rhai paranoiaidd os yw'r canlynol yn wir:
nid oes neb arall yn rhannu'r un meddwl amheus
nid oes tystiolaeth bendant o'r meddwl amheus
mae tystiolaeth yn erbyn y meddwl amheus
mae'n annhebygol y byddech yn cael eich neilltuo
mae'r amheuon gennych o hyd er bod pobl eraill wedi ceisio eich cysuro
mae eich amheuon yn seiliedig ar deimladau a digwyddiadau amwys
Edrychodd lonciwr arall arnaf wrth iddo fy mhasio a chrisialodd fy ngorbryder o amgylch ei edrychiad ar unwaith. 'Wyt ti'n fy nilyn i?' gwaeddais. Roeddwn yn meddwl ei fod yn asiant wedi'i dalu gan fy nghyflogwr i gadw golwg ar fy symudiadau.
Beth am amheuon y mae cyfiawnhad drostynt
Nid yw pob meddwl amheus yn enghraifft o baranoia. Mae gan bawb reswm dros fod yn amheus weithiau. Amheuon y mae gennych dystiolaeth ar eu cyfer yw amheuon y mae cyfiawnhad drostynt. Er enghraifft, os bydd llawer o bobl wedi cael eu mygio ar eich stryd, nid enghraifft o baranoia ydyw os byddwch yn meddwl y gallech gael eich mygio hefyd a'ch bod yn cymryd gofal wrth gerdded drwy eich ardal. Gall amheuon y mae cyfiawnhad drostynt helpu i'ch cadw'n ddiogel.
Gall tystiolaeth a chyfiawnhad fod yn llawer o bethau gwahanol. Gallai eich tystiolaeth fod yn brofiad unigol ond gallai fod yn hanes o erledigaeth neu wahaniaethu. Er enghraifft, os ydych yn ŵr ifanc du a'ch bod yn gwybod bod yr heddlu yn Llundain yn targedu mwy o ddynion ifanc du wrth stopio a chwilio, nid enghraifft o baranoia yw teimlo eich bod yn wynebu mwy o fygythiad o gael eich stopio a'ch chwilio eich hun. Ond byddai'n enghraifft o baranoia os ydych yn meddwl bod yr heddlu yn eich rheoli.
Weithiau, gall fod yn anodd gweithio allan a yw eich meddyliau yn enghraifft o baranoia neu a ydynt yn amheuon y mae cyfiawnhad drostynt. Gall ein gwybodaeth am beth sy'n cyfrif fel meddwl paranoiaidd a helpu eich hun, eich helpu i benderfynu.
Mae paranoia yn symptom o broblemau iechyd meddwl ac nid yw'n ddiagnosis ynddo'i hun.
Gall meddyliau paranoiaidd fod yn ysgafn iawn neu'n ddifrifol iawn a gall y profiadau hyn amrywio'n fawr. Mae hyn yn dibynnu ar y graddau:
rydych yn credu'r meddyliau paranoiaidd
rydych yn meddwl am y meddyliau paranoiaidd
y mae'r meddyliau paranoiaidd yn eich cynhyrfu
y mae'r meddyliau paranoiaidd yn ymyrryd â'ch bywyd bob dydd
Mae llawr o bobl yn cael paranoia ysgafn ar fyw adeg yn eu bywydau - hyd at un rhan o dair ohonom efallai. Fel arfer, gelwir hyn yn baranoia anghlinigol. Yn aml, bydd y mathau hyn o feddyliau paranoiaidd yn newid dros amser - felly efallai y byddwch yn sylweddoli nad oes cyfiawnhad drostynt neu'n rhoi'r gorau i gael y meddyliau penodol hynny.
Ar ben arall y sbectrwm mae paranoia difrifol iawn (a elwir hefyd yn baranoia clinigol neu'n rhithdybiaethau erlidiol). Os yw eich paranoia yn fwy difrifol yna mae'n debygol y bydd angen triniaeth arnoch.
Gall paranoia fod yn symptom o'r problemau iechyd meddwl canlynol:
sgitsoffrenia paranoiaidd - math o sgitsoffrenia lle rydych yn cael meddyliau paranoiaidd enbyd
anhwylder rhithiol (o fath erlidiol) - math o seicosis lle mae gennych un brif rithdybiaeth sy'n gysylltiedig â chael eich niweidio gan eraill