Ku kurisa n’wana loyi a nga na switshetshela

Hi ku ya hi Nhlangano wa Switshetshela wa Afrika-Dzonga, vatswari va nga vilerisiwa hi mayelana na vumundzuku bya n’wana wa vona na ku kuma switshetshela swi tika ku swi amukela kumbe ku vula-vula hi swona. U nga titwa u hlundzukile, u tshikelelekile, u nga enerisekangi na ku tivona nandzu, kambe u nga kota ku hlula matitwelo lama na nchavo hi ku tidyondzisa hi mayelana na xiyimo lexi.Switshetshela i mbhulo wa ku va na mitlumbeko leyi vuyelelaka, leyi yi humelelaka loko ku ri na ku humesiwa ka gezi loku nga tolovelekangiki ebyongweni.Hikwalahokayini  n’wananga?Ku twisisa switshetshela na leswaku hikwalahokayini mitlumbeko yi humelela a swi hlamuseli leswaku hikwala-hokayini leswi swi humelela eka n’wana wa wena.Eka kwalomu ka 66% ta timhangu, xivangelo lexi tumbeleke xa switshetshela a xi tiveki. Leswi swi vuriwa switshetshela swa xivangelo lexi nga tivekiki. Eka timhangu leti nga sala, swivangelo leswi tumbeleke swi nga kumeka, leswi swi tivekaka tanihi switshetshela leswi nga na swi-kombeto. Ku nga va na muxaka wa swivangelo leswi tumbeleke swo tanihi ku vaviseka ka le nhlokweni, loku ku nga humelelaka eka malembe hi vukhale wahi kumbe wahi; ku vaviseka eku velekiweni, ko tanihi ku pfumaleka ka moyatenga hi nkarhi wa ku velekiwa, milombyana ya ku hisa miri, mpfimbabyongo, mpfimbo wa nkuva wa byongo kumbe ximungwamungwana xa vutsongwana; mikavanyeto kumbe mikandzingano ya mpfuvelaseleni kumbe bayokhemikali.Dokodela u ta lawulela mirhi hi ku ya hi malembe hi vukhale, xiyimo xa le mirini na muxaka wa mitlumbeko leyi n’wana wa wena a nga na yona. Tsundzuka, murhi wo lwisana na milombyana a wu horisi switshetshela, kambe eka swiyimo swinyingi, wu ta hunguta mbuyelelo na ku tika ka mitlumbeko.Switsundzuxo swin’wana hi ku kurisa n’wana loyi a nga na switshetshela:
• Lemukisa n’wana wa wena hi xiyimo lexi. Vana va vutsongwana bya kwalomu ka malembe manharhu va nga kota ku twisisa leswaku byongo bya vona byi lawula miri. Vana lavakulunyana va fanele ku nyikiwa nhla-muselo yo angarhela swi-nene.• Tivisa maxaka ya le kusuhi na vanghana va n’wana wa wena, vadyondzisi na tio-fixiyali tin’wana ta xikolo leti nga na vutihlamuleri. • Tiyisisa leswaku n’wana wa wena u kuma nhlahluvo wa vutshunguri wo angarhela hi phurofexinali leyi nga  thwasa, ngopfungopfu nyu-rolojisi.• Hlamusela hi ku tshikelela vuswikoti bya n’wana wa wena na nghingiriko wihi kumbe wihi lowu wu nga ta antswisa vutiamukeli byakwe, nkoka wakwe na vutitshembi byakwe. • Tiyisisa leswaku ku na vulanguteri bya munhu lonkulu eka migingiriko yin’wana, yo tanihi vuhlamberi.• Tiyisisa leswaku mirhi ya kumeka naswona yi nwiwa nkarhi na nkarhi tanihilaha yi lawuleriweke hakona.• Nyika swiendlo swa nkarhi hinkwawo leswi kungu-hatiweke swa ku wisa ko ringanela, miphamelo ya swakudya leyi ringaneri-siweke yinharhu hi siku na vutiolori bya nkarhi na nkarhi.• Loko u ri karhi u hlamusela mitlumbeko tirhisa marito lama n’wana wa wena a nga ta ma twisisa.• U nga pfuki u pfumelele n’wana wa wena ku tirhisa mitlumbeko tanihi nxangu ya ku tihumesa eka mitirho ya le kaya ya siku na siku kumbe ku amukela vutihla-muleri.
