Afrika-Dzonga ri na ntirho wa ku dyondzisa vantshwa

Holobye Pandor u vule leswa ku i ntirho wa tiko ku seketela mindyangu ya swisiwana na ya lava nga sirhelekangiki swinene.
A a vulavula hi nkarhi wa nhlengeletano yo nyika vuxoko xoko eka vateki va mahungu laha a vekeke erivaleni endlelo ro nyika dyondzo ya le henhla ya mahala eAfrika-Dzonga.
Holobye Pandor u tiyisise leswa ku mfumo wu vekise R7, 166 wa mabiliyoni to tatisela ku hakela tibasari ta vana va mindyangu ya swisiwana na ntlawa wa vaaki tiko lava holaka mali leyitsongo lava nghenaka etiyunivhesiti na le ka tikholichi ta Dyondzo na Vule teri bya Xithekiniki na Mitirho ya Mavoko (TVET) lembe leri.
Holobye Pandor u tiyisise leswaku R4, 581 wa mabiliyoni yi vekiwe tlhelo eka swichudeni swa le yunivhesiti leswi lulameleke, naswona R2, 585 wa mabiliyoni i ya swichudeni swa tikholichi ta TVET.
Hi 2017 mfumo wu tivisile leswaku dyondzo ya le henhla yi ta va mahala eka swichudeni leswi nga swela na leswi humaka eka mindyangu leyi holaka mu holo wa lembe hinkwawo loko wu hlanganile wu fikaka eka R350 000.
Swichudeni swi seketeriwa hi ku tirhisa xikimi xa basari lexi ndlandlamuxiweke lexi sivaka xi kimi xa khale xa mali yo lomba no va basarinyana lexi a xi nyikiwa hi Xikimi xo Pfuneta Swichudeni hi swa Timali xa Rixaka (NSFAS).
“Maavelo ya masungulo eka NSFAS yo seketela swichudeni swa mindyangu ya swisiwana na ntlawa wa vaakitiko lava holaka mali leyitsongo lava nghenaka etiyunivhesiti na le tikholichi ta TVET ma ta tlakuka ku suka eka R9, 849 wa mabiliyoni hi 2017/18 ku ya eka R35, 321 wa mabiliyoni hi 2020/21”.
“Leswi swi vula xilaveko xa nhluvukiso wa matirhelo la manene na tisisiteme leti antswisi weke eka NSFAS. Hikokwalaho hi avele R105 wa mamiliyoni eka Rimba ra Matirhiselo ya Mali ra Themexikarhi ku pfuneta NSFAS ku tlakusa no tiyisisa vuswikoti bya matirhiselo bya yona,” ku vula HolobyeSwichudeni leswi lulameleke eka malembe hinkwawo yo dyondza leswi titsariseleke tiphurogireme ta switifikheti (mitirho ya mavoko) na Xiviko xa 191 xa rixaka eka kholichi ya TVET ya mani na mani yin’wana na yin’wana swi ta kuma basari ku hakela mali yo dyondza na switirhisiwa swa dyondza.
Ku tlakuka eka mali ya mpfune to hi 2018/19 ku ta vona leswaku 458 875 wa swichudeni swi kuma tibasari.
Kwalomu ka 50 480 wa swichudeni swa tikholichi ta TVET leswi fikelelaka swilaveko swa mpfuneto wa swa vutleketli, vutshamo na swakudya swi ta tlhela swi seketeriwa, kasi 82 600 ya swona swi ta lulamela mali ya mpfuneto wa swa vutleketli.
Holobye u vule leswaku maave lo ya mpfuneto hi swa timali lamantshwa ma languteriwa ku seketela kwalomu ka 83 200 wa swivandla swa 208 000 (40%) leswi nga kona swa lava nga ta nghena etiyunivhesiti ro sungula hi 2018.