Xichela xa Ngaleka xa masalamusi eka bindzu leri humelelaka swinene

ensin’wini ya kwala kaya anakanyangi leswaku siku rin’wana u ta va na bind- zu ra vurimi leri nga ta phakela mavhengele ya le mugangeni na swikimi swo phakela swakudya eswikolweni.
Ngaleka (67) u huma eKwa-
Xolo ePort Shepstone eKwa- Zulu-Natal.
U byala swipinichi, tikhavi- chi, tikherotsi, matamatisi, ti- nyala, tinyawa na mabanana. Bindzu ra yena ri hlurile eka muendli wa xanchumu loyi a humaka emahlweni hi 2016 hi nkarhi wa Masagwadi ya Van’wamabindzu Vaxisati ya Ndzawulo ya swa Vurimi ya Kwazulu-Natal.
Ngaleka u vule leswaku
loko a sungula ku byala matsavu a lava ku pfuna ndyangu wa yena ku kuma swakudya leswi nga riki swa khale, kambe ku tsakela ka yena ku n’wi susumetele
eka bindzu. U tlhele a thola vamanana vambirhi va le mugangeni ku n’wi pfuna ku tirha epurasini ra yena. “Eka nkarhi wa sweswi ndzi byala swimilana swa mina eka tihekitara timbirhi ta misava, kambe a ti rin- ganelanga. Vanhu va lava matsavu ya mina hikuva a ndzi tirhisi manyoro ya tikhemikaali, kambe ndzi tirhisa manyoro yo huma eswivaleni swa tihomu,” ku vula yena.
Ngaleka, loyi a nga khale ka
mudyondzisi u vule leswaku a ri na ku tsakela eka vurimi loko a ha ri mudyondzisi exikolweni xa Phurayimari xa Gcilima.
“A ndzi tshamela ku vuya exikolweni, kutani ndzi ya emasin’wini. A ndzi tsakela swinene ku dya swakudya leswi akaka miri. Loko ndzi fika eka malembe yo ya emudendeni leswi a ndzi lava swona ntsena a ku ri ku rima hi nkarhi lowu ndzi nga endleki nchumu
Ndzi sungule hi xipinichi,
tikhavichi  na  tibitiruti, kutani ndzi swi xavisa eka tliliniki ya le mugangeni. Siku na siku a ndzi vuya ndzi xavise xitoko xa mina hinkwaxo. Leswi swi ndzi hlohlotele ku byala swotala,” ku vula yena.
Ngaleka  u  hlamusela 
leswaku vurimi hi matsavu byi na mintlhotlho ya byona n’wini.
“Matsavu a ma dumanga eka varimi votala hikuva maxelo ma fanele ma va lama hetisekeke. A ku fane- langa ku titimela ngopfu kumbe ku hisa ngopfu,” ku vula yena.
Hi ku tirhisa ntswalo lowu Ngaleka a wu hlengeleteke ku suka eka bindzu ra yena ra vurimi, u swi kotile ku xava tihekitara tinharhu ta misava to tatisela laha a nga ta byala swimilana swa tiya. “Ndzi tlhele ndzi kuma makete lowu ndzi nga ta wu phakela tiya yo hlawu- leka. Mirhi ya tiya yi endla mafurha ya nkoka lawa ma horisaka swiphiqo swa nhlonge swo fana na swi- mungwamungwana.” Ngaleka u hlohlotele vama- nana ku nghenelela eka vuri- mi ngopfungopfu hikuva byi na mivuyelo yotala.
“U nga byi endla ejaratini
ra wena no kula. Misava yi tele hi swivandlanene eka vamanana.”