Tiko ra hina ri rilela vutomi bya vantshwa lebyi lahlekeke eka khombo ra le thavhenini ya le Enyobeni

Va byeriwile leswaku 21 wa vana va vona va kumiwile va lovile, ethavhenini. N’wana lontsongo a ri na 13 wa malembe ntsena.
Vulavisisi bya maphorisa eka khombo byi ya mahlweni hi xihatla. Ku ya emahlweni ka kahle ka vulavisisi, Masipala wa Buffalo City wu le ku langutisiseni loko thavhene yi nga tlulanga nawu na wun’we wa masipala.
Miehleketo na swikhongelo swa hina swi katsa mindyangu leyi nga ku xanisekeni ku fikelela ku amukela khombo ro chavisa leri nga vulavulekiki.
Hi khensa Mfumo wa Xifundzakulu xa Kapa-Vuxa ku va wu pfuna mindyangu leyi khumbekeke, xikan’we na AVBOB leyi tinyiketeleke ku pfuna mindyangu ku lahla.
Hambiloko milawu yo fanela yi hlela leswi humeleleke ku tiyisisa leswaku nawu wu teka xiave eka vatwisiwa ku vava, ku na mbhurisano lowu hi lavaka ku va na wona tanihi tiko. I xiphiqo xa ku nwa byala hi vana va malembe ya le hansi.
Mikandziyiso na swinepe leswi hoxiweke eka swa leswi vitaniwaka tlangu wa ‘pens down’ endhawini liya vusiku byebyo swi komba vantshwa va tsakile va karhi va bananisa mabondhlele ya byala. Votala va vona eka swinepe va languteka va ri lavantsongo.
Nhlayo ya vantshwa kusuka eScenery Park va byerile va vuteki bya mahungu leswaku va vone hungu ri rhendzeleka eka inthanete ya vuhangalasamahungu ya vanhu, ro nyikiwa byala bya mahala eka hinkwavo lava yeke etlangwini vusiku byebyo.
Ku engeteleka ka ku amukela hi vaaki ka ku nwa byala hi vantshwa i xiphiqo lexikulu etikweni laha vanhu vo tala lava nwaka byala va nga ntlawahatiwa hi Nhlangano wa Rihanyo wa Misava leswaku i swidakwa.
Ku tirhisiwa ka byala hi majaha na vanhwana swi fambelanisiwa na ku kavanyeta matirhelo, ku papalata ku dyondza, ku vaviseka ko fambelana na byala, miehleketo yo tisunga no ringeta, na matikhomelo ya khombo.
Hi fanele ku hlangana ku lwisana ni vubihi lebyi vutleleka vantshwa va hina malembe ya vona yo tsakisa ya vutomi, no va endla leswaku va va mahlonga ya xihoko.
Tanihi mindyangu swi vula leswaku hi fanele ku va na mimbhurisano yo pfuleka no tshembeka mayelana na byala no veka mindzilikano. A swi le nawini eka vana lava nga ehansi ka malembe ya 18 ku nwa xihoko.
Tanihi vatswatsi hi fanele ku papalata swiendlo swo fana na ku rhuma vana vatsanana ku ya hi xavela xihoko kumbe ku tinyiketela ku xavela vantshwa lava xihoko.
A hi ro sungula hi hlangana ni khombo ro tani ro fana na leswi humeleke eScenery Park vhiki leri hundzeke.
Vuxaka bya swivangelo exikarhi ka thavene ya le Enyobeni, khombo ra le ka ndhawu ya vatswatsi yo hungasela kona nivusiku ya Throb eDurban hi 2000, na khombo ra le thavenini ya Osi eKhayelitsha hi 2015, hileswaku swisimekiwa leswi a swi xavisela vana lavantsongo xihoko.
Ntlakuko wa le henhla wa swisimekiwa leswi tlulaka nawu i xikombiso xo hluleka ka nawu eka xiave xo tiyisa malawulelo.
Ehansi ka Nawu wa Tiko wa Xihoko, vinyi va swisimekiwa leswi nga na maphepha yo xavisa xihoko a va fanelanga ku xavisela un’wana na un’wana loyi a nga ehansi ka malembe ya 18 xihoko.
Va fanele ku teka magoza yo twisiseka ku tiyisisa leswaku un’wani na un’wani loyi va n’wi xaviselaka xihoko u na malembe lama nga ringanela.
Hi kombela miganga ku tirha na nawu ku tiyisisa leswaku tithavhene, ndhawu yo xavisela byala yo ka yi nga ri enawini, tindhawu ta vuhangasi na vaxavisi lava tlulaka nawu swi fanele ku kuma nxupulo.
Hi vitana maphorisa ya hina ku nghenelela ku tiyisa nawu lowu alelanaka na ku xavisa xihoko ekusuhi na swikolo no engetela ku languta vaxavisi va xihoko ku tiyisisa leswaku xihoko a xi le ku xaviseriweni ka vana lavantsongo.
Ntiyiso wun’wani hileswaku xihoko i xin’wana xa swibalekelo eka vantshwa emigangeni laha swivandlanene swo hlayiseka na tindhawu ta mitlangu ya malembe ya vona ti nga titsongo.
Muganga wa Scenery Park wu kombisile nkayivelo wa mitlangu, dyondzo na switirhisiwa swin’wani swa nhluvuko eka vantshwa, leswi endlaka leswaku va tinghenelerisa swinene eka ‘ku jikajikela ethavenini’.
Ekuhumeleleni ka khombo, muganga wu humesele ehandle leswaku a ku na timbala ta mitlangu, tilayiburari ta miganga kumbe tisenthara ta vatshwa eScenery Park.
Tanihi mfumo wa tiko, xifundzakulu na miganga hi fanele ku hlamula xikombelo xa muganga lowu na yin’wana miganga hi ku ndlandlamuxa tindhawu ta vuhungaselo to tala, switirhisiwa, tiphurogireme, na tiphurojeke ta vantshwa va hina etindhawini leti sweleke exifundzeninkulu.
Vatirhisanikulobye va vuhungasi tanihi mabindzu ya miganga ya fanele ku pfuna hi nseketelo.
Tanihi miganga hi fanele ku tirha na Tiforamu ta Maphorisa ya Miganga, na mihlangano ya miganga na tihuvo ta vufambisi bya swikolo no tlanga xiave xo vonaka evuton’wini bya vana va hina no tiyisisa vuhlayiseki bya vona na rihanyu lerinene.
Tanihiloko va vula hi ndhavuko wa XiAfrika “Swi dinga muganga ku kurisa n’wana”.
A hi tirheni swin’we ku sirhelela vumundzuku bya kahle bya vana va hina eka ku hlakatiwa hi xihoko na swidzidziharisi na khombo ra swona.
A hi tirheni swin’we ku tiyisisa leswaku vanhu lava rhangisaka bindzulo ku tlula vutomi bya vana va hina a va pfumeleriwi ku xavisa.
Naswona a hi endleni xikombiso xa kahle eka vuxaka bya hina na xihoko.
Hi nga vi vanhu lava hlayisaka vana va hina ntsena, kambe hi va vahlayisi va vana va vaakelani va hina.