ASIDI yi hatlisisa switirhisi wankulu swa xikolo

Xikolo, lexi kumekaka eMthatha eKapavuxa, xi sungule ku tirhela egaraji ekaya ra xirho xa muganga Nkululeko Ralo, loyi xi thyiweke vito ra yena.
Eka malembe yo hlaya, xikolo xi cincile tindhawu mikarhi yo hlaya tanihi loko xi ri karhi xi kula.
Hambiswiritano, vadyondzi na vadyondzisi a va vanga ni ku vuyeriwa hi switirhisiwa leswi nga fanela ku fikela swe-swinyana, loko va nghena eka minyangwa ya xikolo xa vona  lexintshwa, xa xiyimo xa le henhla.
Xikolo xi hetisiwile tanihi xiphemu xa Goza ro Hatlisisa Ku nyikiwa ka Switirhisiwa nkulu swa Swikolo (ASIDI), leri simekiweke hi Ndzawulo ya Dyondzo ya le Hansi hi 2011.
Goza ri kongome ku siva swikolo leswi vekaka vuhla yiseki bya vadyondzi na vatirhi ekhombyeni, hikwalaho ko pfumaleka ka switirhisiwankulu leswi nga ringanela, mati, nkululo na gezi.
Ku fikela sweswi, ASIDI yi ake swikolo swa 266, yi nyikele swikolo swa 886 nkulululo, 1 030 mati na 372 gezi.
Vadyondzi va le Xikolweni xa  Purayimari xa Nkululeko Ralo sweswi va ni titlilasi leti nga fanela na ku fikelela senthara ya swipfuno, laborotari ya sayense, Senthara ya swikongomelo nyingi na swakudya.
Xivono lexi fanaka
Nhloko ya xikolo Koleka Gilman wa hiseka mayelana ni ku antswisa dyondzo eMthatha.
Norho wa yena wo sungula xikolo emugangeni wa yena wu sungurile hi 1988, kutani lembe leri nga landzela, u sungurile ku tivisa muganga xivono xa yena.
“Muganga wa hina a wu ri ni vana votala lava nga ni malembe yo ringanela ku ya exikolweni lava a ku nga ri ni laha va nga yaka kona ku ya dyondza.
Xivono xa mina xi amukeriwile hi xirho xa muganga Nkululeko Ralo, loyi a nga nyikela hi garaji ya yena leswaku yi tirhisiwa tanihi xikolo,” ku vula Gilman.
U tatisa hi ku vula leswaku Ralo u lulamisile khonteyina yo huma eka Telkom naswona yi tirhisiwile tanihi tlilasi yo engetela.
Ralo u tlhele a lulamisa ni swirho swimbirhi emugangeni wa yena ku nyikela tigaraji ta vona tanihi titlilasi to engetela.
Mhaka yo vava hileswaku Ralo  u hundzile emisaveni hi 2004.
Hi 1994, xikolo xi yisiwile eHolweni ya Eli Spilkin, leyi akiweke hi n’wamabindzu wa kwala mugangeni Eli Spilkin.
“Hi lembe rolero, hi amukerile swihambukelo swo rhwaleka ku suka eka Ndzawulo ya Dyondzo ya xifundzankulu.
Kutani ndzi lavile ndhawu na ku endla xikombelo xa laha hi nga akaka kona xikolo xa hina ekuheteleleni. Hi amukerile misava yo ringana ntlhanu wa tihekitara hi 1998,” ku vula Gilman.
Xikolo xi nyikeriwile hi titlasi tinharhu ta nkarhinyana hi nhlangano wo ka wu nga ri wo bindzurisa lowu vitaniwaka Kats and Spaks, kutani muganga wu aka ntlhanu wa titlilasi hi misava.
Hi ku famba ka malembe, Gilaman u yile emahlweni ni ku vulavulela xikolo leswaku xi antswisiwa kutani ekuheteleleni, ku amukeriwile ntlhanu wa titlilasi ku suka eka Hofisi ya Phirimiya wa Xifundzankulu xa Kapavuxa.
Hi 2014, swilo swi cincile swi va kahle loko Ndzawulo ya Dyondzo ya le Hansi, hi ku tirhisa ASIDI, yi rhumerile thendara yo aka Xikolo xa Purayimari xa Nkululeko Ralo “Ku aka  swi sungurile hi 2018 kutani xikolo xi hela hi 2021, ku khensiwa ASIDI,” ku vula Gilman.
Nhlohlotelo wo dyondzisa na ku dyondza
Xandla xa Holobye wa Dyondzo ya le Hansi Reginah Mhaule u vula leswaku ndzawulo yi lava ku tiyisisa leswaku xivumbeko xa switirhisiwankulu swa xikolo xihi ni xihi swi hlohlotela vadyondzi ku nghena xikolo na ku dyondza, na vadyondzisi ku dyondzisa.
“Ku akiwa ka xikolo lexi i ndlela ya mfumo ku lunghisa xindzhuti eka matikoxikaya na le ka vana va malembe yo ya exikolweni lava nga eka xiyimo xa le hansi xa vutomi ku katsa na vadyondzisi va vona,” a engetela.
Xirho xa huvo ya vulawuri bya xikolo, Nomuntu Dlengane, u vula leswaku xikolo lexitshwa xi ta hlohlotela vadyondzisi na vadyondzi ku fikelela hi laha va nga kotaka hakona.
“Mavonelo ya vadyondzi va hina na ku titshemba se swa antswa hikwalaho ka switirhi -siwankulu leswintshwa.
Leswi swi ta tlhela swi hi pfuna ku landzelela ku siya mpfhuka exikarhi ka vanhu etitlilasini ta hina leswaku hi kota ku hunguta ku hangalaka ka Vuvabyi bya Khoronavhariyasi,” ku vula Dlengane.
Xikolo xi ni 489 wa vadyondzi, 14 wa vadyondzisi, na vafambisi vambirhi va vamabalana. Xi amukela ku suka eka giredi R ku fika eka 7 naswona i xikolo lexi nga hakerisiki tihakelo ta xikolo.