NHI i nthamuko kuya eka nhlayiso wa rihanyu lowu antswisiweke

Motsoaledi a ri eku vu lavuleni ku nga ri khale eka nhlengeletano yo nyika vu xokoxoko eka van’wamaphe phahungu laha a ri eku andla leni ka Nawumbisi wo Hu ndzuluxa wa NHI na Na wumbisi wo Hundzuluxa wa Swikimi swa Vutshunguri.
Nawumbisi lowu wu ta khulela ndlela ya mfikelelo wo tala wa nhlayiso wa riha nyu hi NHI.
Nawumbisi lowu i nkandzi yiso wa mpfapfarhuto wa nawu. Milawumbisi yo tala yi pfapfarhutiwa hi ndzawu lo ya mfumo ehansi ka xile riso xa holobye loyi a fane leke. Nawumbisi lowu wu fanele ku pasisiwa hi Khabi nete wu nga si rhumeriwa ePalamende.
Ku andlariwa ka Milawumbi si leyimbirhi swi vula leswa ku Afrika-Dzonga yi le kusu hi hi goza rin’we ku fikelela nhlayiso wa rihanyu ra vanhu hinkwavo leswi swi vulaka leswaku NHI ku nga ri khale yi ta va nawu.
NHI i sisiteme yo nyika timali leyi yi nga ta tiyisisa leswaku vaakatiko hinkwavo va Afrika-Dzonga va nyikiwa nhlayiso wa rihanyu lowu lavekaka swonghasi, swi nga ri na mhaka xiyimo xa vona xa ku thoriwa na vuswikoti bya vona ku hoxa xandla ka swa timali ko kongoma eka nkwama.
Motsoaledi u vule leswaku mfumo wa wu tiva hindlela yo vava ntiyiso wa leswaku vanhu van’wana va tshemba swoleswo hambiloko ku nga si vulavuriwa hi mayelana na NHI, ku na xidingo xa ku lunghisa sisiteme ya nhlayi so wa rihanyu ya mfumo leyi tsekatsekaka kusungula.
U vule leswaku mfumo wa swi vona swiphiqo swa risima ra xiyimo xa le hansi na mpfu maleko wa matirhelo lama nga tlangisiki swipfuno eka sisiteme ya nhlayiso wa ri hanyu ya mfumo.
Kungu ra Nhluvukiso ra Rixaka, ku vula Motsoaledi, ri swi kombisile hindlela leyi nga kanakanisiki na leswaku eka ku simeka NHI, risima ra xiyimo xa le hansi xa nhlayiso wa rihanyu naswona ndhu rho lowu nga kona wa nhla yiso wa rihanyu swi dinga ku lulamisiwa.
Loko mihundzuluxo ya Mi lawumbisi leyi yi ri karhi yi jekajekisaniwa, ndzawulo yi ta simeka mune wa tiphuro jeke ta NHI leti ti nga ta katsa rihanyu ra le xikolweni, riha nyu ra le miehleketweni, va yimani lava nga na vuyimana lebyi pfilunganeke eka 22 wa swibedhlele leswi khumbeka ka na onkholoji (ntivonkuku makaxitshumba), hi mpfuno wo kongoma wa Gauteng na KwaZulu-Natal, hitlhelo ku ri karhi ku nga honisiwi swi fundzakulu leswin’wana.
Nakambe Motsoaedi u vule leswaku ndhurho wa nhlayi so wa rihanyu lowu nga riki wa mfumo a wu fikeleleki eka vaakatiko vo tala, laha khale ka Muavanyisinkulu Sandile Ngcobo a thoriweke hi Khomixini ya Mphikizano ku endla vulavisisi bya ma kete eka ndhurho wa nhlayiso wa rihanyu lowu nga riki wa mfumo.
“Mihundzuluxo leyi hi yi andlalaka yi endleriwa ku nyi ka mphalalo lowu dingekaka swonghasi eka vavabyi lava tikumaka va ri emaxangwini ya swa timali yo tivikana,” a vula.
Motsoaledi u vule leswaku hundzuluxo wo sungula wa Nawumbisi lowu wu ta herisa tihakelo to hakerisana.
Tihakelo to hakerisana swi vula leswaku xikimi xi hakela xiphemu xa bili leyi mupha keri – ku nga va xibedhlele kumbe dokodela loyi a nga riki wa mfumo – a yi koxaka muvabyi. Timali letin’wana hinkwato ti fanele ku hake riwa hi muvabyi kusuka exi khwameni xa yena.