Ku hiseka hi ku tumbuluxiwa ka mitirho 

Yi tisa ntshembo eka vantshwa vanyingi lava tsandzekaka ku kuma mitirho naswona yi hume lerile hi matimba ku sivela na ku lawula mindzilo ya le nhoveni na ku hunguta matimba ya yona. Phurogireme yi thorile ku tlula 5 000 wa vanhu ku suka emigan geni leyi khirhiweke naswona yi va leterile ku lemuka mindzilo, dyondzo, ku yi sivela na ku yi timela na vuswikoti byin’wa na byo fana na mpfuno wa xi lamulelamhangu, vuvatli, ku sweka, rihanyo na vuhlayiseki na vuhlanganisi.
Muofisirimuhlanganisi wa WOF Lebogang Maseko u hla muserile leswaku phurogireme yi kongomanile na vantshwa na ku thola vanhu lava hanyaka na vutsoniwa ku tirha etihofisini ta xifundzankulu.
“Hi nyika ntshikelelo wa matimba eka nhluvukiso wa vuswikoti na ku nyika mitirho eka vantshwa lava ha ku huma ka eswikolweni swa sekondari kumbe lava ha ku thwasaka tidyondzo ta vona ku suka eka mihlangano ya dyondzo ya le henhla. Eka vagangisiwa va phurogireme leyi, 94 phesente i vantshwa, 31 phesente i va xisa ti naswona tiphesente tinharhu i vanhu lava hanyaka na vutsoni wa,” u tiyisisile.  Lorraine Mokoena (31) ku suka eMpumalanga i wun’wana wa vagangisiwa lava vuyeriweke hi phurogireme leyi. U le ku tirheni eka WOF ku ringana malembe ya 11 lama hundzeke.  Endzhaku ka ku heta ti dyondzo ta ka matiriki, u tikeriwile ku kuma ntirho malembe yambirhi. Hiloko makwenu wa yena wa xisati a n’wi bye la hi phurogireme ya WOF.  “Xikombelo xo endla ntirho a xi nonohwa. Ku tiya emirini i xihlawulekiso xa nkoka xa nti rho lowu naswona vagangisiwa vantshwa va fanele ku fikelela xihlawulekiso lexi. Loko u pasile xikambelo u fanele ku tlhela u pasa xikombelo xa rihanyo ra wena kutani u ta kota ku sungula vuleteri bya vutimandzi lo,” u vurile. Mokoena u sungurile tanihi mutimandzilo wa xiyimo xa le hansi naswona u khandziyile switepisi a kondza a va mufambisinkulu wa vatimandzilo, laha a fambisaka xipano xa 18 wa vatimandzilo.  “Ntirho lowu wu cincile vu tomi bya mina. Hi mina mutundzi ndzi ri ndzexe wa vamak wavo va mina na vana vambirhi.
Sweswi ndzi kota ku tundzela ndyangu wa mina na ku yisa vana va mina exikolweni,” ku vule Mokoena.  U amukerile leswaku hi ku angarhela ntirho wa vuti mandzilo i ntirho wa vaxinuna naswona u dyondzile ku tiya tanihi wansati entirhweni lowu.  Mokoena u tibyerile leswaku u ta hundzuka mufambisi wa mafambiselo ya vatimelandzi lo eka malembe yambirhi lama landzelaka. Leswi swi ta endla leswaku a va na vutihlamul -eri bya swipano swa WOF hi nkwaswo leswi kumekaka eMpumalanga.
Tanihilaha nguva ya ndzilo yi nga kwala nyongeni, Mokoena u nyika switsundzuxo leswi landzelaka swo sivela ndzilo wa nhova: 
• U nga lumeki mindzilo e ndhawini leyi pfulekeke loko ku ri leswaku a wu nga swi koti ku wu lawula.
• Tiyisisa leswaku u na mpfuno na switirhisiwa leswi ri nganeke leswi u nga ta kota ku swi tirhisa loko swilo swi biha.
• U nga tshiki ndzilo wu ri woxe.
• Tshama u tlhave tihlo eka ma xelo.
• U nga lumeki mindzilo endhawini leyi pfulekeke loko ku hisa kumbe loko ku ba moya.  