Ku aka vutomi na tindlela to tihanyisa nakambe endzhaku ka tindhambi

Sweswinyana a ndzi endzerile eThekwini eKwaZulu-Natal ku ya hlangana na van’wamabindzu edorobankulu ku ya va nyika nseketelo wa hina eka matshalatshala ya vona yo vuyelerisa matirhelo ya vona.
Loko mhangu leyi ya ntumbuluko yi hlasela, ku ve na ku vilela ka leswaku mifumo yi hava vuswikoti kumbe ku tsakela ku hlamula hi ku hetiseka no tirheka eka xiyimo lexi xo tika xa lava nga lahlekeriwa hi hinkwaswo.
Loko ndzi endzele dorobankulu ra vumbirhi endzhaku ka tindhambi, ndza swi vona kahle leswaku ku vilela loku a ku fanele ku nga vanga kona. eKwaZulu-Natal, ku fana na le Kapa Vuxa na le N’walungu Vupeladyambu, vatekaxiave hinkwavo va le ku tirheni hi matimba ku vuyela evutshan’wini ku suka eka makhombo lama.
Senthara ya Mafambiselo ya Mhangu ya Rixaka yi le ku hlanganiseni ka swiyenge hinkwaswo swa mfumo eka matshalatshala ya swona yo phalala eka mindyangu yo tala leyi khumbekeke. Swi vi le swo tsakisa ku vona mihlangano yo ka yi nga ri ya mfumo,  mabindzu na mihlangano yo phalala yi nghenelela eka ku tirhisana na mfumo ku nyika mpfuneto wo phalala lowu a wu lavekaka swinene.
Vatekaxiave lava hinkwavo va tisile swakudya, swiambalo, mikumba, switirhisiwa swa vavasati na tiyunifomo ta swikolo eka mindyangu leyi nga sirhelelekangiki ku fikelela swilaveko swa vona swa nkoka. Vukorhokerhi bya vutumbelo bya karhi bya nyikiwa eka ku tlula 7,000 wa vanhu eka swifundza swa mune leswi khumbekeke swinene eKwaZulu Natal. Ntirho wo aka tindhawu to tshama ta nkarhinyana ta midyangu leyi  khumbekeke wu sungurile NA swiphemu swa misava leyi lawuriwaka hi mfumo swi hlawuriwile eKwaZulu-Natal ku endlela ku tshamisa vanhu nakambe.
Tindzawulo ta Timhaka ta Xikaya, Rihanyo na Nhluvukiso wa Vaaki ti le ku pfuneni vaaki va tindhawu leti kumbekeke ku fikelela vukorhokeri bya nkoka.
Xikombiso, tiyuniti ta xinkarhana ti le ku pfuneni ka lava nga lahlekeriwa hi maphepha ya nkoka eka tindhambi ku va va kuma makhadi yantshwa ya mapasi no nyika nakambe switifikheti swo velekiwa.
Vukorhokeri bya rihanyu bya xinkarhana, ku katsa misawutiso ya COVID-19, byi le ku nyikiweni ka vanhu etindhawini leti miako yi nga se tlhelelaka ekutirheni hi ku hetiseka.
Ku lulamisiwile maendlelo yo hakela timali ta mpfuneto wa vanhu eka lava khumbekeke.
Titlilasi ta nkarhinyana ti le ku kumiweni ku endlela leswaku ku dyondza no dyondzisa swi nga kavanyeteki nkarhi wo leha ku tlula lowu faneleke eka swikolo leswi khumbiweke hi ndhambi.
Ntirho wo lunghisa tindhawu leti onhakeke ta mitirho yo basisa mati ya nkululu wu le kuyeni emahlweni, switichi swa tipompo na tinete ta mati.
Magondzo lama onhakeke ya le ku lunghisiweni. Khumenhungu wa mabuloho ya kunguhatiwile tanihi xiyenge xa nongonoko wa Welisizwe Rural Bridges.
Ku tlhele ku va na ku humelela lokukulu eka ku lunghisa switirhisiwa swa nkoka, leswi seketelaka Nhlaluko wa le Durban.
Hikwalahoka nkoka wa nhlaluko eka rixaka na ikhonomi ya tikonkulu, ntlimbano wa mafambelo ya le ka nhlaluko wu tlheriseriwe evutshan’wini, matirhelo ya switici ma vuyele eka ku tirha hi ku hetiseka naswona ntirho wo lunghisa switirhisiwa leswi onhakeke swa switimela wu ya emahlweni.
Ku le ku tirhisiweni ka maendlelo yo engetela yo nyika nseketelo wa timali eka mabindzu lamakulu na lamatsongo lama tikeriwaka. Leswi swi laveka hi xihatla ku tiyisisa leswaku mabindzu ma ya emahlweni ma tirha na mitirho yi hlayiseka.
Hi mikarhi yo hambana eka matimu ya demokirasi ya hina, hi langutane na mitirho na swiyimo leswi ringeke ku tiyimisela ka vanhu va ka hina na ku tirha hi ku hetiseka ka mihlangano ya hina.
Hi vonile twanano wa xiyimo xa le henhla na nseketelo eka vaaki va tindhawu leti khumbekeke eKwaZulu-Natal, Kapa Vuxa na N’walungu Vupe ladyambu. Timasipala na mimfumo ya swifundzankulu a yi tirhisana na tindzawulo ta rixaka na tiejensi ku endlela leswaku vanhu va kota ku aka vutomi bya vona hi vuntshwa no endla leswaku migingiriko ya ikhonomi ya muganga yi vuyela evutshan’wini.
A va tirhisana na vate kaxiave hinkwavo eka tindhawu leti hinkwato ku tiyisisa leswaku hi hlanganisa matshalatshala yo vuyelerisa evutshan’wini hi ku hetiseka na leswaku hi kunguhata no aka hi vuntshwa hi ndlela leyi tiyeke eka mitirho yo tika ya muxaka lowu nkarhi lowu taka.
Ku tiyisela ka vaaki va tindhawu leti khumbekeke, ku tinyiketela ka vona ku humelela na vuswikoti bya vona byo lwa swin’we hi mikarhi leyi ya mikitsikitsi swi vi le nhlohlotelo.
Hi hluvula xihuku eka hinkwavo lava a va ri xiphe mu xa matshalatshala yo pfuna vanhu va swifundzankulu leswi khumbekeke.
Tanihi mfumo, hi le ku hlengeleteni ka swipfuno hinkwaswo leswi nga kona no endla matshalatshala hinkwawo ku tiyisisa leswa ku loko hi ri karhi hi aka hi vutshwa, ku hava loyi a siyiwaka endzhaku.
