Ke mosebetsi wa Afrika Borwa waho ruta batjha

Letona Pandor o itse ke mo sebetsi wa naha ho tshehetsa malapa a mafutsana le ba so tlehang haholo ka ho fetisisa.
O ne a bua nakong ya kopano ya baqolotsi ba ditaba e leng moo a ileng a senola tshebetso ya ho qala ka thuto e pha hameng ya mahala ka hara Afrika Borwa.
Letona Pandor o phatlaladi tse hore Mmuso o tsetetse tjhe lete e ekeditsweng e kana ka  R7.166 biliyone ho lefella diba sari bakeng sa bana ba malapa a mafutsana le malapa a sehlo pha sa basebeletsi ba kenang diyunivesithing le di-TVET selemong sena.
Letona Pandor o nnetefa ditse hore R4.581 biliyone e beheletswe ka thoko bakeng sa baithuti ba tshwanele hang ba yunivesithi athe  R2.585 biliyone e mabapi le baithuti ba dikholetjhe tsa TVET.
Ka 2017 mmuso o ile wa phatlalatsa hore thuto e pha hameng e tla ba ya mahala bakeng sa baithuti ba futsane hileng le bao ba tswang ma lapeng a amohelang lekeno le kopaneng la selemo le fihlang ho R350 000.
Baithuti ba tshehetswa ka tshebediso ya basari e atolosi tsweng e leng e fetolang kadi mo e fetileng esita le tshebetso ya basari ya karolo e neng e fanwa ke Sekema sa Naha sa Thuso ya Ditjhelete ho Baithuti (NSFAS).
“Kabo ya motheo ho  NSFAS ho tshehetsa baithuti ba yunivesithi ba futsanehileng le ba sehlopha sa basebetsi esita le ba TVET e tla eketswa ho  tloha ho R9.849 biliyone ka 2017/18 ho isa ho  R35.321 biliyone ka 2020/21.
Letona le itse: “Hona ho bolela tlhoko ya bohlwahlwa bo ntlafaditsweng le ntshe tsopele ya ditshebetso ho  NSFAS. Ka tsela e jwalo re abile R105 miliyone e ekeditsweng ka Moralo wa Ditshenyehelo wa Nako e Bohareng ho thusa NSFAS ho eketsa le ho ma tlafatsa bokgoni ba yona ba botsamaisi.” Baithuti ba tshwanelehang, dilemong tsohle tsa ho ithuta, ba ingodiseditseng ditefikeiti tsa naha (tsa mesebetsi) le mananeo a thuto dikhole tjheng – kholetjheng efe kapa efe ya TVET – ba tla fumana basari ho lefella ditefello tsa bona tsa thuto le thepa ya ho ithuta.
Keketso ya tefello bakeng sa 2018/19 e tla etsa bonnete ba hore baithuti ba 458 875 ba fumana dibasari.
Palo e ka bang 50 480 ya baithuti ba kholetjhe ya TVET, ba nang le ditshwanelo tsa bohahlaudi, bodulo le dijo, le bona ba tla tshehetswa; ha palo e nngwe ya 82 600 e tla ba le tshwanelo ya ditefello tsa dipalangwang.
Letona le itse kabo e ntjha ya ditefello e lebeletswe ho tshe hetsa bonyane 83 200 ya dibaka tse 208 000 (40%) tse fumane hang bakeng sa boingodiso bo ntjha diyunivesithing ka 2018.