
O e tlisediwa ke Ditlhaeletsano tsa Puso (GCIS)
 English/Setswana O e tlisediwa ke Ditlhaeletsano tsa Puso (GCIS)
 English/SetswanaALSO AVAILABLE ON:VUK’UZENZELE  KE MAHALA, GA E REKISIWEDiwebesaete ke: www.gcis.gov.zawww.vukuzenzele.gov.zaGo buisa  Vuk'uzenzele  tsenya epe ya GOVAPP e o ka e fitlhelang mo go:Morago o batle SA Government mo go Google playstore kgotsa mo go appstoreVuk'uzenzele @VukuzenzeleNews IKGOLAGANYE LE RONA MO GOTshedimosetso House:  1035 cnr Frances Baard and Festival streets, Hatfield, Pretoria, 0083Imeile ke: vukuzenzele@gcis.gov.za
Mogala ke : (+27) 12 473 0103 Phatwe 2022 Kgatiso 1 Phatwe 2022 Kgatiso 1Boitekanelo • Tlhabololo ya Metseselegae • Ditiro • Pabalasego le Tshireletsego • Thuto Tsebe 11E tswelela mo go tsebe 2Tsebe 10Lesedi Ledwaba o fetola kgwebo ya dikonteraka go e isa kwa maemong a a kwa godimo a iseng a bonweVuk’uzenzeleGo matlafatsa basadi Owen Mngadi Ngaka Ethel Zulu ke molemirui yo mo potlana yo a santseng a gola yo a dirang bontle mo temothuong.
O sola mosola kitso ya gagwe e e tseneletseng ya go tlhaloganya ka dijo mmogo le maitemogelo a gagwe a sebaka sa dingwagangwaga a go rua dikgogo le go jala merogo mo polaseng ya gagwe mme maitlhomo a gagwe ke go matlafatsa basadi ba bangwe gore le bona e tle e nne balemirui ba bagwebi. Ngaka Zulu, yo a nang le dingwaga di le 48, yo a nang le lekwalothuto la bongaka mo dithutong tsa dijo, o na le polasa ya bogolo jwa diheketara di le 23 kwa Cullinan, e leng lefelo le le gaufi le Pretoria, mme teng o jala le go tlhagisa merogo e e sa godisiweng ka dikhemikhale mmogo le go rua dikgogo mme ditlhagisiwa tseno o di rekisetsa mabentlele a dijo a magolo. Mo polaseng ya gagwe gape go katisiwa baithuti ba le 20 ba ba ithutelang dithuto tsa temothuo. Ngaka Zulu o ne a rola tiro ya gagwe kwa Lefapheng la Temothuo mo porofenseng ya Bokone Bophirima mme a itshimo-lolela setheo sa katiso se se bidiwang, Hope Nutrition Business Consultants. O simolotse kgwebo eno morago ga gore a fudugele kwa porofenseng ya Gauteng mme koo a palelwa ke go ka iponela tiro ya batlhankedi ba dithuto tsa dijo.O na le lerato le legolo mo temothuong mme o fisegela gore ka le lengwe la matsatsi a thuse mo go direng gore basadi ba bantsi ba tsene mo lephateng la temothuo, lephata le a naganang gore le na le bokgoni jo bogolo jwa go matlafatsa batho le go ba tlholela ditiro.“Ke diretse puso sebaka sa dingwaga di le robedi, ke dirisana le batlhankedi ba kgodiso ya temothuo, mme re ne ra thusa balemirui ba le bantsi ka merero ya pabalesego ya dijo, ya phepafatso ya dijo le ya dijo tse di dikotla. Ga ke a bolo go nna le lerato la temothuo go tswa ke sentse ke le monnye ga go tiro epe fela e ke neng ke ipona ke e dira ntle le yona eo.” Ngaka Zulu o tlhalositse gore ka setheo sa gagwe sa go katisa batho o thusitse basadi le bašwa go ralala le dipo-rofense di le thataro gore ba kgone go tlhokomela dipolasa tsa bona. Go gweba ka thuo ya dikgogoKa ngwaga wa 2017, Ngaka Zulu o ne a lemoga gore go katisa batho fela ntle le go diragatsa se a se rutang go tshwana fela, ka jalo o ne a reka polasa eo mo go yona a diragatsang seo a se rutang.Gompieno o gweba ka go rua dikgogo mme o na le dikgogo di feta di le 7 500. Kwa tshimologong o ne a itheile a re o tla jala fela merogo e e sa godisiweng ka dikhemikhale. “Dikgogo ke di tlhokela manyora. Ke ne ke iphitlhela ke gasagane le naga ke kopa manyora a dikgogo mo baagisaning ba me gore ke kgone go a tshelela merogo ya me. Seno ke sona se se dirileng gore ke iphitlhele ke ruile dikgogo. Mo sebakanyaneng sa dingwaga tse di ka fa tlase ga di le pedi re ne ra iphitlhela re setse re na le dikgogo di le  5 000 mme ka jalo re ne ra simolola go rekitsetsa mabentlele a dijo a magolo a mo kgaolong ya rona.”O tlaleleditse ka gore dikgogo tsa gagwe le tsona ga di godisiwe ka dikhemikhale MoAforika Borwa wa ntlha wa motho wa mme yo a fofisang dipharašuta tsa masoleka temothuo Ngaka Ethel Zulu o di goga kwa pele ka polasa ya gagwe mo a lemang merogo e e sa godisiweng ka dikhemikhale le go rua dikgogo tse di bulelwang go ya go sela e leng dilo tse a di rekisetsang mabentlele a magolo a dijo.
 Setswhantsho se tserwe ke Ngaka Zulu.

==================================================================================================================

Page:2

Vuk’uzenzele2Phatwe 2022 Kgatiso 1E tswelela go tswa mo go tsebe 1DIKGANGKAKARETSOmme di a bulelwa gore di ye go sela. O dirisa manyora a dikgogo mo tshimong ya gagwe mo a jalang merogo e e jaaka sepenatšhe, borokholi, khabetšhe le dipe-pere. Ngaka Zulu ga a rekisetse fela mabentlele a dijo a magolo, o rekisetsa gape le batho ba ba rekisang mo mebileng. Kgwebo ya gagwe e tsamaya sentle mo e bile a thapileng gape le basadi ba bangwe ba le 12 mo ditirong tsa letsatsi le letsatsi. Go ya ka Zulu, lephata la dikgogo ke lephata le lengwe la a a botlhokwa ka fa nageng, go nne malapa a le mantsi a ja nama ya kgogo go phala dinama tse dingwe.Ngaka Zulu o fisegela gore ngwaga yo mongwe le yo mongwe a ka katisa basadi ba feta ba le 1 000 ka tsa temo go ralala le naga. O tsewa gape jaaka mole-mirui yo a tshepagalang wa nama ya dikgogo tse di bulelwang gore di ye go sela le motlhagisi wa merogo e e sa godisiweng ka dikhe-mikhale. O eletsa balemirui ba basadi ba ba fisegelang go nna balemirui gore ba se itlhaganele mme ba tseye kgato ka kgato mme ba se letele gore puso e ba tswe thuso. “Thuso ya puso fa e tla e tshwanetse go go fitlhela o setse o le kgakala. Fa e le gore o batla go ipona o ruile dikgogo di le 3 000, ga go sepe se se go kgoreletsang gore o simolole ka go rua di le 20. Kopana le mabentlele a dijo a magolo a mo o leng gone mme o utlwe gore fa o batla go ba rekisetsa ba tlhoka gore ditlhagisiwa tsa gago di bo di  le mo maemong afe a boleng mme lo ipope ngatana gore le kgone go tlhagisa dijo tsa boleng joo le go fitlhelela palo e ba e tlhokang.Go matlafatsa basadi ka temothuoNgaka Zulu o dumela gore temothuo e ka nna le mosola o mogolo mo go direng gore basadi ba itirele letseno le mo go tlholeleng basadi ba bangwe ba bantsi ditiro. “Fa o dira gore mosadi a ikemele o a bo o dira gore setšhaba se ikemele. Re le basadi re kgona go abelana ka kitso e re nang le yona le go dira gore seo se tswele molemo batho ba bangwe ba bantsi.”O tlaleleditse ka gore basadi ga ba tshwanela go itomeletsa ka go dira tiro ya temothuo fela mme ba tshwanetse go dira ditiro tse dingwe tse di sa tlwae-legang tsa intaseteri eno go tshwana le go tsena mo kgwebong ya go rekisa dijo tse di apeilweng tse di kotutsweng, ya go phuthela dilwana tse di kotutsweng le ya go reka ba rekisa dilo tse di kotutsweng.“Go itirela letseno ke yona tsela ya tse dingwe tse di ka dirisiwang go fedisa tirisodikgoka e e totileng batho ba bong jo bo rileng mme seno, gare ga ditiro tse dingwe tse dintsi, se ka kgona go diragadiwa ka ditiro tsa temothuo,” ga rialo Ngaka Zulu.
Go ikuelwa mo dikgwebopotlaneng gore di tsenye dikopo tsa go enngwa nokengNosihle Shelembe Tona ya Tlhabololo ya Dikgwebopotla na, Stella Ndabe ni-Abrahams, o ikuetse mo dikgwebopotlaneng kwa makeišeneng le kwa me tseselegaeng gore di tse nye dikopo tsa go enngwa nokeng ka go sola moso la Letsholo la go Ema Nokeng Boitshimololedi kgwebo kwa Makeišeneng le kwa Metseselegaeng (TREP).
“Re ikemiseditse go fedisa botlhokatiro le lehuma mme gape ke maikarabelo a rona go godisa ikonomi,” Tona Ndabeni-Abrahams o tlhalo sitse jalo.
Fa a ne a bua kwa Kopanong ya Bašwa ya SheTradesZA e mo malobeng e neng e tshwaretswe kwa Pretoria, Tona o ne a re madi a mantsi a a beetsweng kwa thoko go samagana le merero ya TREP ke Milione o le mongwe wa diranta, mme mo go yona go na le lephata le le abelanang ka madithuso fa lephata le lengwe le abelana ka madikadimo. Beng ba dikgwebo tsa ko makeišeneng le tsa ko metseselegaeng ba ka tsenya dikopo tsa go enngwa nokeng, mmogo le tsa go tlamelwa ka madithuso, ka go dirisa foromo ya go dira dikopo e ba ka e fitlhelang mo Setheong sa go Thusa go Godisa Dikgwebopotlana (SEDA), mo Setheong sa Matlole a Dikgwebopotlana (SEFA), mo Setheong sa Naga sa Matlole a go Godisa Dikgwebo (NEF) mmogo le mo Setheo sa Naga sa Thuso ya Bašwa (NYDA).Gore batho ba bone thuso eno e tshwanetse ya bo e le baagi ba naga ya Aforika Borwa.Beng ba dikgwebo tseno ba ka thusiwa ka dithuso tse di latelang:
• Letsholo la go ema nokeng mapaka a ma potlana le a dikuku• Letsholo la go ema nokeng dikgwebo tsa mafelo a go lokisa le go penta dijanaga (mmogo le dikgwebo le dikgwebopotlana tsa ma-felo a a rekisang diphatse tsa dijanaga le dikgwebo tse di potlana tse di sa kwadisiwang tsa go rekisa dijanaga)• Letsholo la go ema nokeng diselaga• Letsholo la go ema nokeng dikgwebo tsa diapara, tsa matlalo le tsa masela• Letsholo la go ema nokeng dikgwebo tsa didirisiwa tsa go itlhokomela• Letsholo la go ema nokeng dikgwebo tsa di-spaza• Letsholo la go ema nokeng dikgwebo tsa go besa nama le tsa dijo tse di apeilweng.Batho ba ka kwadisa mo webesaeteng ya  smmesa.gov.za. mme ba tlatse tshedimosetso e e tlhokaga-lang.Mo go netefatseng gore tlamelo ya matlole ya dikgwebopotlana ga e ngamole tlhogo, puso e samagane le go dira gore ditheo tsotlhe tsa yona tsa dikgwebopotlana e nna setheo se le sengwe fela.“Ga jaanong re samagane le go kopanya SEFA le SEDA mmogo le Setheo sa Dibanka tsa go Thusa Dikoporasi.”Letsholo la SheTrades Ndabeni-Abrahams o tlhalo sitse gore puso, ka go dirisa matsholo a a farologaneng, e kgonne go tswa thuso lephata la dikgwebopotlana gore le kgone go gola le go tlhola ditiro tse di tlhokagalang.“Ba Lefapha la Tlhabololo ya Dikgwebopotlana mmogo le ba SEDA ba ikopantse le ba Setheo se se Botlhokwa sa Dikgwebo tsa Boditšhabatšhaba (ITC), gore letsholo la SheTrades le tlisiwe ka fa nageng ya Aforika Borwa mmogo le go tlhoma lefelo le legolo la SheTrades.“Maitlhomo a letsholo leno ke go matlafatsa dikgwebo tse beng ba tsona e leng basadi gore di kgone go gweba ka fa nageng, ka fa kgaolong ya rona ya kontinente le kwa dinageng tsa boditšhabatšhaba. Lefelo leno le ema nokeng basadi ba e leng beng ba dikgwebo ba maAforika Borwa ba le  10 000 ka dikgato tsa go ba matlafatsa sebaka sa di ngwaga di le nne ka bokgoni jwa go tsamaisa dikgwebo le jwa go dira ka botswapelo,” Tona o tlhalositse jalo.Basadi ba ka nna 3 000 ba maAforika Borwa ba e leng beng ba dikgwebo ba setse ba ikwadisitse mo go SheTradesZA e bile jaanong ba tlamelwa ka katiso mo inthaneteng le ka tlhatlhelelo ya bokgoni tse ba sa di dueleleng.SheTradesZA e tla dira gape gore go nne bonolo gore dikgwebo tse beng ba tsona e leng basadi di kgone go fitlhelela dipeeletso mmogo le go oketsa ditšhono tsa dikgwebo.“Go nneng le seabe ga rona mo go SheTradesZA re le lefapha mmogo le SEDA go bontsha maikemisetso a rona mo go thuseng basadi le mo go reng ba kgone go itirela letseno mo nageng ya Aforika Borwa,” ga rialo Tona Ndabeni-Abrahams. – SAnews.gov.zaGo bona tshedimo tsetso ka botlalo ka ga SEDA letsetsa  0860 663 7867, romela imeile mo go info@seda.org.za kgotsa o tsene mo go www.seda.org.za.
Tel: 012 473 0353  Email: vukuzenzele@gcis.gov.zaAddress: Private Bag X745,  Pretoria, 0001Head of Editorial and Production Regomoditswe Mavimbela Regomoditswe@gcis.gov.za Acting Editor-in-Chief Zanele Mngadi | Zanelemngadi@gcis.gov.zaActing Managing Editor Tendai Gonese | tendai@gcis.gov.za News EditorNoluthando Motswai Writers: More Matshediso Ursula GraaffGraphic Designers  Tendai Gonese | Benny KubjanaProduction AssistantsJauhara Khan | Sebastion Palmer Language Practitioners  Nomgcibelo Motha  | Boitumelo PhalatseThandolunye Khulu | Mahanyele Ramapalais published by Government Communications (GCIS)Vuk’uzenzeleAll rights reserved.  Reproduction of the newspaper in whole or in part without  written  permission is strictly prohibited.
Distributed by:Printed by: