Go fetola lephata la thuto e kgolwane

Jaaka naga e keteka se gopotso sa Kgwedi ya Ba šwa, Vuk’uzenzele  e lebele la ntlha ya ka fao bašwa ba naga eno ba tlamelwang ke Lefapha la Thuto e Kgolwane le Katiso ka ditšhono ka teng gore ba atlege.
Fa e sale a thapilwe mo kgwe ding ya Tlhakole mono ngwaga jaaka Tona ya Thu to e Kgolwane le Katiso, Naledi Pandor o neilwe tiro ya go diragatsa thuto e e sa lefelelweng go thusa baithuti ba ba humanegileng le “bao letseno la kwa mala peng a bo bona le sa ba kgo ntsheng go ka tlamelwa ka matlole a NSFAS”.
Morago ga boipelaetso jwa naga ka bophara jo bo tsereng nako e telele, ka setlhogo se se reng #FeesMustFall , ka kgwedi ya Sedimonthole go ne ga tlhagisiwa fa bašwa ba ba tswang mo malapeng ao letseno la bo bona le leng ka fa tlase ga R350 000 ka  ngwaga ba tla amogela thu to le katiso e kgolwane ntle le go ntsha le ka peni o mo ntsho. Tsenyotirisong e tswe letse mme e tla diraga diwa mo pakeng ya di ngwaga di le tlhano.
Sekema sa Dibasari  “Tona Pandor o dirile netefaletso ya fa tiragatso ya sekema sa dibasari e tswelela sentle ntle le kgoreletso epe.
“Sekema se se ntšhwa seno sa dibasari ke kgatotsereganyo e e botlhokwa thata ya puso ya Aforika Borwa, mmogo le baagi ba Aforika Borwa ka gonne ke makgetho a bona a a duelelang seno” o rialo.
Sekema seno sa dibasari se neelwa baithuti ba ba tsenang yunibesithi la ntlha le baithuti ba ba kwa dikholetšheng tsa Thuto le Katiso ya Tiro ya Matso go le ya Setegeniki (di-TVET), mo dingwageng tsotlhe tsa  fa ba ntse ba le mo dithutong.
Go tlamela sekema seno sa dibasari ka matlole, puso e tlametse lefapha ka madi a mangwe gape a le kanaka  R7.166 bilione ya yona mo  ngwageng wa 2018 – mme R4.581 bilione ya yona e bee tswe thoko go thusa baithuti ba dipholo tsa bona di ba letlang go ithuta kwa diyunibesithing, mme R2.585 bilione ya yona e tla nna  ya baithuti ba dipholo tsa bona di ba letlang go ithuta mo di-TVET.
Tona Pandor o rile dikholetšhe tse dirutwa tsa tsona di dirang ka lephata le le rileng fela la thuto, di ka nna mafelo a bo tswerere a a tsamaelanang le go tlhagisa bokgoni jo bo maemo a a kwa godimo mo lephateng le ba tla bong ba dira ka lona.
Sekai, kholetšhe e e rileng e ka ruta dithuto tsa mechanical engineering  mme e nngwe e rute fela dithuto tsa ditiro tsa phofiso ya difofane, o tlhalosi tse jalo. “Ke dumela gore boka moso jwa dikholetšhe bo mo diatleng tsa go dira ka serutwa se le sengwe,” o ne a tlaleletsa ka go rialo.
“Re batla go bona pharologa no. Ga re batle go bona dikho letšhe tsotlhe tsa rona di dira selo se se tshwanang.”Mo lenaanethutong la Thuto e Kgolwane, go thankgolotswe Tsweletsopele ya Bogwebi mo ngwageng o o fetileng go ro tloetsa bašwa go itshimololela dikgwebo tse e leng tsa bona.
Maitlhomo a seno ke go rula ganya tsweletsopele ya serala sa kgwebo se se ka fa lephateng la thuto e e bonwang kwa yunibe sithing mo Aforika Borwa. Seno se akaretsa bogwebi mo diru tweng tsa maemo a yunibesithi, tsweletsopele ya bogwebi  jwa  baithuti le diyunibesithi tse di rutang ka ga bogwebi.
Tona Pandor o rile go gontsi  go go tlhokagalang go diraga diwa, go thusa bašwa e seng fela mo go ipaakanyetseng ditiro, mme le mo goreng e nne bona bathapi ba ba tlhamang ditiro tse di nang le serite.
O rata go bona ditheo tsa thuto e kgolwane di tlamela ka dithuto tsa bogwebi mo dirutweng tsotlhe, kgato e e tla  kgontshang bašwa go nna le fa ba simololang teng go ala dithata tsa go fetola bokamoso jwa naga eno.