Aforika Borwa e na le maikarabelo a go tsenya bašwa sekolo

Tona Pandor o rile ke maikara belo a naga go tshegetsa bahuma negi mmogo le malapa ao a leng mo tlalelong go gaisa.
O buile seno mo kopanong ya bobegakgang mo a neng a rebo la lenane la tsamaiso ya thuto e kgolwane e e sa duelelweng mo Aforika Borwa.
Tona Pandor o tsibositse se mmuso gore puso e beeleditse madi a mangwe gape a le kana ka R7.166 bilione go tlamela ka dibasari go bana ba ba tswang mo malapeng a a humanegileng le ba ba tswang mo malapeng ao a amogelang letseno le le kwa tlase go ya diyunibesiting le dikhole jeng tsa TVET monongwaga.
Tona Pandor o tlhomamisitse gore go beetswe kwa thoko R4.581 bilione go isa sekolong baithuti ba ba falotseng go ya diyunibesiti mme R2.585 bilione e beetswe baithuti ba ba yang  dikholejeng tsa TVET.
Ka ngwaga wa 2017 puso e begile gore thuto e kgolwane e tla nna mahala go baithuti ba ba dikobo dikhutshwane le ba ba tswang mo malapeng a a amo gelang letseno le le kwa tlase ga R350 000 ka ngwaga.
Baithuti ba tla tshegediwa go tswa mo sekemeng se se atolosi tsweng sa dibasari, seo se tsenang mo legatong la sekema sa mo malobeng sa kadimo le bontlha bongwe jwa dibasari seo se neng se neelwa ke Sekema sa Bosetšha ba sa Thuso ya Ditšhelete tsa Thuto mo Baithuting (NSFAS).
“Motheo wa madi a a abelwang NSFAS go tshegetsa baithuti ba diyunibesiti le dikholeje tsa TVET ba ba humanegileng le bao ba tswang mo malapeng a a amogelang letseno le le kwa tlase a tla okediwa go tloga go  R9.849 bilione ka ngwaga wa 2017/18 go ya go R35.321 bilione ka ngwaga wa 2020/21.
Seno se tlhalosa tlhokego ya thulaganyo e e tokafaditsweng e bile e dira sentle mo tsamaisong ya NSFAS. Ka jalo re abelane ka madi a mangwe gape a le kana ka R105 milione mo pakeng ya Letlhomeso la Ditshenyegelo tsa Pakagare (MTEF) go thusa  NSFAS go oketsa le go matlafatsa mothamo wa thulaganyotsamai so ya yona,” go rialo Tona.
Baithuti ba ba falotseng, mo dingwageng tsotlhe tsa fa ba tla bo ba ithuta, ba ba ikwadiseditse ng makwalo a bosetšhaba (thuto ya ditiro tsa diatla) le manane a thuto mo dikholejeng mo dikho lejeng tsa botlhe tsa TVET ba tla amogela  dibasari tsa go duelela dithuto le didirisiwa tsa go ithuta.
Koketso mo matloleng a  ngwaga wa 2018/19 e tla netefa tsa fa baithuti ba le 458 875 ba tla amogela dibasari.
Baithuti ba dikholeje tsa TVET ba le 50 480 bao ba fitlhele tseng ditlhokego tsa go duelelwa dipalangwa, go duelelwa madulo le go duelelwa dijo le bone ba tla tshegediwa, fa ba bangwe ba le 82 600 ba tla fiwa matlole a go duelela dipalangwa tsa go ba tlisa sekolong.
Tona o rile matlole a a tlileng go rebolwa a mašwa a solofe tswe go tshegetsa baithuti ba le  83 200 mo dikgaleng di le  208 000 (40%) tse di leng teng tse dintšhwa tsa go ikwadisa mo diyunibesiting ka ngwaga wa 2018.
