Vhana vhane vha kha ḓi bva u bebwa vha kha khombo ya u farwa nga Listeriosis


Muhasho wa zwa Mutakalo wo sedza tshiwo tsha dwadze ḽa  Listeriosis nga maṱo matsu ku, hu na zwiwo zwiswa zwa 119 zwo vhigiwaho u bva ḽa 5 Nyendavhusiku. Nga tshivhalo tshoṱhe, zwiwo zwo khwa ṱhisedzwaho nga vha ḽaboro thari zwa 727 zwo vhigiwa nga 2017.
Senthara ya Ndaulo ya Malwadze na Thivhelo  i ṱalu tshedza Listeriosis sa vhulwadze ha khombo fhedzi vhu thivheleaho na u lafhea vhu vhangwaho nga bakitheria i no pfi Listeria monocytogenes. Vhu wanala kha mavu, maḓi na kha zwimela. Zwibvele dzwa zwa phukha – zwi ngaho sa mafhi na ṋama, zwiḽiwa zwi bvaho lwanzheni na zwibve ledzwa  zwitete u fana na miroho na mitshelo zwi nga pfukelwa nga bakitheria dzhenedzi.
Naho muṅwe na muṅwe a tshi nga wana Listeriosis, vhane vha tou vha kha kho-mbo khulu ya u fariwa nga vhulwadze hu katela vhana vhane vha kha ḓi bva u be-bwa, vhaaluwa, vhafumaka dzi vho ḓihwalaho na vhathu vhane maswole a muvhili a vha a songo khwaṱhela u fana na vhalwadze vha re na HIV , zwigiri, khentsa, vhulwadze ha tshivhindi na tswio vhu sa fholiho.
Zwigwada zwi kwameaho nga maanḓa ndi vhushie – vhune ha  tou vha  na  maḓuvha a 28 ho bebiwa, na vhathu vha vhukale ha vhukati ha miṅwaha ya 15 na 49. Hezwi zwigwada zwivhili zwi ita phesenthe dza 70 dza zwiwo zwoṱhe.
Muhasho wo humbela  vhafumakadzi vho ḓihwalaho uri vha ḓiṅwalise kha MomConnect uri vha wane mafhu ngo maswamaswa a Listerio sis sa i zwi vhana vha fhasi ha maḓuvha a 28 vha vhone vha kwameaho zwihulwane.
Minisiṱa wa Mutakalo Vho Dokotela Aaron Motsoaledi vho amba uri: “Musi ri tshi sedza tshitatistiki tsha vhathu vho kwameaho, ri wana uri kha zwigwada zwi sa koni u ḓitsireledza zwoṱhe, vhushie ndi hone ho kwameaho nga maanḓa. Arali ra sedzulusa nga vhukale u bva kha u be-bwa u swika miṅwaha ya 93, vhushie fhedzi vhu ita phese nthe dzi ṱoḓaho u swika kha 40 dza zwiwo izwi.”  Minisiṱa vho ita khumbelo kha vhashumi vha zwa mu takalo uri vha sedzese nga maanḓa musi vha tshi khou thusa vhafumakadzi vho ḓihwalaho.
Vho amba uri: “Khumbelo ya tshiphentshela kha vhashu mi vha zwa mutakalo na vhathu vhoṱhe ndi ya u vhea ḽiṱo vhukuma kha vhafumakadzi vho ḓihwalaho. Kha ri  vhe na vhusedzi ho khetheaho tshoṱhe musi ri tshi khou thusana na vhafumakadzi vho ḓihwalaho kana vhushie.”v Vha ḓiṅwalisa hani kha MomConnect:
•	 Kha	vha	khwaṱhisedze	uri	vho	ḓihwala	kha	vha 	tshumelo	ya	mutakalo.
•	 Vha	daiḽe	*134*550#	kha	luṱingokhwalwa	lwavho 	u	itela	u	ḓiṅwalisa.
•	 Kha	vha	fhindule	mbudziso	dzi	sa	konḓi	dzi	si 	gathi	nga	ha	u	ḓihwala	havho.
•	 Ndi	hone-ha	vha	tshi	ḓo	vha	vho	ḓiṅwalisa.
•	 U	ḓihwala	hu	ṅwaliswa	kha	databeisi	ya	lushaka.
•	 Vho	ḓiṅwalisaho	vha	wana	milaedza	nga	SMS 	vhege	iṅwe	na	iṅwe	ya	u	vha	ḓivhadza	nga	ha	u 	ḓihwala	havho	na	mutakalo	wa	ṅwana	(u	swika 	ṅwana	a	tshi	vha	na	ṅwaha	muthihi). 	U wana mafhungo manzhi, miraḓo ya tshitshavha i nga kwama vha Senthara ya National Institute For Communicable Diseases (NICD) Emergency Operations nga tshifhinga tsha mushumo kha: 011 386 2000.
Vhashumi vha zwa mutakalo vha nga kwama vha NICD Hotline for Clinical Emergencies nga murahu ha tshifhinga tsha mushumo kha: 082 883 9920.
