Vhaswa vhashu ndi vha vhuṱhogwa kha riṋe

Nga ḽeneḽo ḽuvha na nga maḽwe maḽuvha a tevhelaho, vhanzhi vho ḽo xelelwa nga matshilo. Vho vhulawa nga muvhuso wa tshiḽuhu we wa vha u sa dzhieli nḽha matshilo a vharema nahone u sa humbuli tshithu musi u tshi ḽhasela vhathu vha songo ḽiḽamaho, vhana vha tshikolo vha sa ḽivhi tshithu. Zwo iteaho zwo khwaḽhisa muhumbulo wa dzitshaka wa u lwa na muvhuso wa tshiḽalula zwa dovha zwa ḽetshedza ḽhuḽhuwedzo i bvelaho phanḽa kha nndwa ya u lwela mbofholowo.Vhaswa vha dzula vha vhone vharangaphanḽa vha migwalabo ya zwitshavha, u bva kha migwalabo i songo tendelwaho ngei Latin Amerika kha miḽwaha ya u fhedzisela ya vho1950, u swika kha migwalabo ya u mona na Afrika kha miḽwaha ya u fhedzisela ya vho1960.ḽivhazwakale i lingedza u ḽwala u shela mulenzhe ha murafho wa 1976 kha dzangano ḽa dzitshaka na kha nndwa ya u lwa na tsikeledzo khathihi na tshayavhulamukanyi. Nndwa iyi ya ḽivhazwakale yo iteaho kha miḽwaha ya 45 yo fhelaho i bvela phanḽa na u humbulwa u mona na Afrika na ḽifhasi ḽoḽhe.  Zwi a ḽungufhadza zwa uri nḽivho ya ḽa 16 Fulwi i khou fhungudzea kha vhaswa vha Afrika Tshipembe . Hezwi zwi khou itea vhukati ha murafho u vhidzwaho Ge neration Z, kana vhaswa vho bebwaho vhukati ha ḽwaha wa 1997 na ḽwaha wa 2015.ḽhoḽisiso ya Vhuḽifari ha Tshitshavha tsha Afrika Tshipembe ya 2019/2020 yo anḽadzwaho nga vha Khoro ya ḽhoḽisiso ya Saintsi ya Vhathu yo wanulusa zwa uri u ya hanefha kha 40% ya murafho wa Generation Z a vha athu u pfa ḽivhazwakale ya zwo iteaho nga ḽa 16 Fulwi. Tshivhalo tsha phesenthe i linganaho na heneyo vho no zwi pfa fhedzi vha ḽivha zwiḽuku kana a vha ḽivhi tshithu nga ha iyo ḽivhazwakale.Naho zwo ralo, ḽhoḽisiso dzo dovha hafhu dza wanulusa zwa uri vhaswa vha mu rafho wonoyu vho ḽiimisela u guda nga ha zwo iteaho kha ḽivhazwakale zwa ndeme nahone vha a dovha hafhu vha tenda kha vhuḽhogwa hazwo vhu bvelaho phanḽa.Ri khou fanela u ita zwi nzhi sa shango u itela u khwaḽhisedza uri mulaedza wa 1976 u khou pfukiswa lwa ngoho. Hovhu ndi vhuḽifhinduleli ho ḽanganelaho ha muvhuso, zwikolo, zwiimiswa zwa pfunzo dza nḽha, vhabebi, miḽa, vhaimbi, vhatsila, na tshitshavha tshoḽhe. Murafho we wa bebwa nga murahu ha muvhuso wa tshiḽalula wo fhedzisela wo wana shango ḽine ḽa vha na Ndayotewa ya demokirasi na hune mbofholowo dza vhuḽhogwa dzo tsireledzwa.Zwikhala zwine vhaswa vha vharema vha vha nazwo ḽamusi ndi zwihulwane nga maanḽa nahone zwo khwiḽiswa vhukuma.U dzulela u amba nga ha zwo iteaho nga ḽa 16 Fulwi ndi tshihumbudzi kha murafho wa ḽamusi tsha vhuḽiḽetshedzeli vhuhulwa ne he ha itwa u itela u wana mbofholowo ine vha vha nayo ḽamusi.ḽuvha ḽa Vhaswa ndi tshihumbudzi tsha maanḽa mahulwane na nyito ya uri vhaswa vha fanela u tou ḽisikela vhumatshelo ha khwiḽe.Thaidzo dzine vhaswa vha Afrika Tshipembe vha vha nadzo ḽamusi ndi nnzhi. Vhaswa vha dzula vha vha vhuḽhogwa kha u ḽisa tshanduko, zwi si na ndavha uri ndi kha u ḽoḽa pfunzo ya mahala na kana kha u lwa na malwadze a tshitshavha a fanaho na khakhathi dzo ḽitikaho nga mbeu.ḽamusi thaidzo khu lwanesa ine vhaswa vha khou lwa nayo ndi ya vhushaya mishumo, he ha hulela nga mulandu wa dwadze ḽa COVID-19. U sika zwikhala zwinzhi hu u itela vhaswa, na tswikelo kha zwenezwo zwikhala, ndi tshipikwa tsha u thoma tsha muvhuso.Zwoḽhe zwine ra zwi ita sa muvhuso zwi shela mule nzhe kha u khwiḽisa matshilo a vhaswa. U fhenya vhusha yamishumo kha vhaswa zwi ḽoḽa u ḽavhanyiswa ha nyaluwo ya ikonomi, nga maanḽesa kha dzisekhi thara dzi ḽoḽaho vhashumi vhanzhi, na u fhaḽa vhukoni ha muvhuso u itela u khunyeledza mushumo wawo wa mveledziso.Ri khou dovha hafhu ra tshimbidza uyu mushumo nga kha thusedzo dzo pikwaho. Hezwi zwi katela Thusedzo ya Mishumo ya  Vhaswa ya Muphuresi dennde, ine yo no ḽetshedza zwikhala zwa mishumo na thikhedzo ya vhuḽitshidzi kha vhaswa vhanzhi.Ro rwela ḽari mutevhe wa maḽwe maga u itela u sika zwikhala zwa mishumo, u khwiḽisa mveledziso ya zwikili, u tikedza vhoramabindu vhane vha kha ḽi vha vhaḽuku na u konisa u shela mulenzhe ha vhaswa kha ikonomi.Hezwi zwi katela u thomiwa ha Netiweke ya Ndangulo ya Tswikelelo ya Mishumo ya Lushaka ya Vhaswa vha Afrika Tshipembe, ya u ita uri zwi lelutshele vhaswa u lavhelesa na u swikela zwikhala zwa mishumo vha dovha hafhu vha wana thikhedzo i shumaho ya u wana magondo a u dzhena kha mushumo u re hone.Hezwi zwi vhukati ha zwipikwa zwa ndeme kha Thusedzo ya Mishumo ya Vhaswa ya Muphure sidennde, ye ya rwelwa ḽari kha vhege dza phanḽa ha musi ri tshi dzhena kha muvalelo wa lushaka ḽwaha wo fhelaho nahone ine zwazwino ya khou thoma u shu -miswa lwo fhelelaho. Thusedzo ya Mishumo ya Vhaswa ya Muphure sidennde yo itwa nga kha kupfesesele kwa uri u tandulula tshiwo tsha vhushayami shumo ha vhaswa zwi ḽoḽa kuhumbulele kwa vhuḽali khathihi na tshumisano dzo khwaḽhaho u mona na zwi tshavha. Tshipikwa tshayo tsha u fhedzisela ndi u wana maitele ane a shuma, kha mveledziso ya zwikili kana kha mbekanyamaitele dza u anḽadza mishumo dzi re hone, na u swikisa izwi kha vhaswa vhanzhi.Tsha ndemesa, i ḽanganedza uri vhaswa vha fanela u vha vhukati ha ndingedzo iḽwe na iḽwe ya u khwiḽisa zwikhala zwa mishumo ya vhaswa. Vhaswa ndi vha ndeme, vha dovha hafhu vha vha tshihali tshashu tshihu lwane kha ino nndwa. Ri bvulela muḽadzi u konḽelela ha muswa muḽwe na muḽwe ane a khou ita mushumo wawe kha u fhaḽa na u bveledzisa ḽino shango. Ndi vhaswa vhane vha khou shuma hu si na mala mba zwitshavhani zwashu, vhane vha khou fhaḽa shango ḽashu nga kha Thusedzo ya Mishumo ya Vhaswa ya Muphuresidennde, vhane vha khou tshimbidza mabindu a vhone vhaḽe na vhane vha khou guda u itela u ḽikhwiḽifhadza.Ndi vhaswa vhane vha khou ḽiitela nḽila dzavho vha tshi khou tshimbila khathihi na vha miḽa yavho.Ri bvulela muḽadzi vhaswa vhane vha khou shuma u itela u khwiḽisa matshilo avho. Vhaswa vha khou ita mushumo wavho; vha ḽoḽa muvhuso, na tshitshavha tshoḽhe, uri ri ite mushumo washu.Shango ḽashu ḽi khou fhira kha tshifhinga tshi konḽaho, fhedzi ri khou shuma ḽuvha ḽiḽwe na ḽiḽwe u ḽanḽavhudza mikano ya fulufhelo. Ri khou vhona u gonyela nḽha ha nyaluwo kha ikonomi yashu, ri na fulufhelo uri izwi zwi ḽo shandukela kha zwikhala zwa khwiḽe zwa vhoḽhe. Mushumo washu zwazwino ndi u khwaḽhisedza uri vhaswa vho lugela nahone vha a kona u swikelela zwikhala izwi, na u ḽisikela zwa vhone vhaḽe.