Kha vha thivhele vhugevhenga ha u shumisa zwidodombedzwa zwa muṅwe

Vho Mabitsela, vha bvaho ngei Modimolle vunṅuni ṅa Limpopo, vho ita khumbelo ya khadzimiso ya masheleni banngani nga ṅwedzi wa ṅara 2020, fhedzi vha vhu dzwa zwa u pfi vha a koloda nahone a vha swikeli ṅhoṅea. “Ndo ya nda ita khumbelo ya khadzimiso ya masheleni ya tshifhinganyana sa musi ndo vha ndi tshi khou ṅoṅa uri ndi kone u tshila nga murahu ha u wela kha vho fhungudzwaho mishumoni nga ṅwedzi wa Fulwi 2020. Zwe zwa mmangadza, ndo vhudzwa u pfi a thi swikeli ṅhoṅea. “Ndo ṅo humbula uri zwi nga vha zwi khou itwa nga mulandu wa u sa vha hone ha vhudziki kha muholo wanga, fhedzi zwo vha zwi songo ralo. Ndo vha ndi tshi ṅivha uri ndi na akhaunthu nthihi fhedzi ya zwiambaro, zworalo nda humbela bammbiri ṅo phrinthiwaho ṅa zwidodombedzwa zwanga,” vho ralo.Vho Mabitsela vho ṅo wa nulusa zwa uri khonṅhiraka mbili dza ṅhingo, khadzimiso ya masheleni a linganaho  R65 000 khathihi na akha unthu dzo vhalaho dza mavhengeleni zwo vulwa madzinani avho.  Tshikolodo itsho tsho vha tshi tsini na u swika kha R100 000. “Phanṅa ha muvalelo wa lushaka wa ṅeveṅe 5, ndo swika he nda xedza basa yanga. Ndo vha ndi tshi humbula uri i hone huṅwe hanefha nṅuni, zwa ita uri ndi sa vhilahele nga maanṅa ngauri ndo vha ndi na basa yanga ya khadi,” vho ralo.Nga murahu ha u limuha uri muṅwe muthu u khou ita tshikolodo nga madzina avho, Vho Mabitsela vho ṅo vula mulandu wa u tswiwa ha basa tshiimiswani tsha Tshumelo ya Mapholisa ya Afrika Tshipembe (SAPS). Vho ṅo fanela u ṅwala tshiṅatamennde tsha u khwaṅhisedza uri vhone vho xedza basa vha tshi isa kha vhahadzimisi vha masheleni na nomboro ya mulandu wavho u itela u iledza u nga iledzwa u ita tshikolodo. Zwe Vho Mabitsela vha ṅangana nazwo a zwo ngo khethea. U ya nga ha muvhigo wa vhufhura wa 2020 u bva kha vha Tshumelo ya Thivhelo ya Vhufhura ya Afrika Tshipembe (SAFPS), ṅwaha wo fhelaho vhufhura ho engedzea nga 161% kha ṅa Kapa Vhubvaṅuvha na nga 120% kha ṅa Gauteng. Vho Manie van Schalkwyk, Mulangi muhulwane wa SAFPS, vha ri: “Tshi vhilaedzaho nga maanṅa ndi uri vhufhura vhu sa vhonali– vhune ha ṅivhea sa vhufhura ha basa – ho hulela lu shushaho nga 337%.” Vho Van Schalkwyk vha ri vhathu vha fanela u vhiga u tswiwa kana u xela ha basa kana phasipoto na zwenezwo. “U vhiga u tswiwa kana u xe la ha basa kha vha SAFPS na vha SAPS zwi khwaṅhisedza uri ri a kona u dzhenisa zwidodombedzwa hune ha vhulungwa mafhungo kha khomphyutha na u ṅivhadza miraṅo yashu. Vha nga kona u ṅetshedza iṅwe ṅhogomelo musi vha tshi khwaṅhisedza ṅhalusavhuṅe.” 

