Kha vha vhulunge tshelede:Kha vha renge zwishumiswa zwa pimo ya pumu

Zwishumiswa zwa phimo ya pumu ndi zwiṅwe zwiḽiwa zwa ndeme zwine vhathu vha sa tee u badela muthelo khazwo, zwine zwa amba uri zwi rengiswa nga mutengo wa fhasisa. Vhathu vhane vha renga zwiḽiwa u bva kha mutevhe wa phimo ya pumu vha nga wana zwinzhinyana nga tshelede yavho, zwine zwa thusa uri vha vhe na zwiḽiwa zwi re na pfushi hayani.  U ya nga ha vha Zwitatistika zwa Afrika Tshipembe (Stats SA), zwiḽiwa na zwinwiwa zwi si na aḽikhohoḽi (NAB) zwo gonyelanṱha nga 8.6% nga ṅwedzi wa Fulwi ṋaṅwaha u fhira zwe zwa vha zwi zwone nga Fulwi 2021.  Vha Zwitatistika zwa Afrika Tshipembe vho amba uri zwibveledzwa zwa zwiḽiwa zwe zwa gonyelanṱha nga maanḓa ndi vhurotho na mikapu (zwine zwa katela mugayo), ṋama na ole na mapfura – zwine zwoṱhe zwa vha zwiḽiwa zwa ndeme kha miṱa minzhi.  Zwibveledzwa zwa vhuro-tho na mikapu zwo gonya nga 11.2% u bva Fulwi 2021, zwo gonya u bva kha 8.4% nga Shundunthule ṋaṅwaha, honeha Tsumbamutengo ya Vharengi (CPI) yo gonya nga 1.1%. U gonya ha ṅwedzi nga ṅwedzi ho vha 2.6%, hu na u gonya hu vhonalaho ha mitengo ya mugayo (5.2%), vhurotho ha buraweni (3.2%) na makaroni (3%). Nṱhani ha izwo, mitengo ya ṋama yo gonya nga 9.5% u bva nga ṅwedzi wa Fulwi 2021 u swika Fulwi 2022, zwa sumbedza u ḓuranyana u fhira zwe zwa vha zwi zwone nga Shundunthule 2022. Ole na mapfura zwo gonya kha mutevhe wa nga ṅwaha nga ṅwaha nga 32.5%, zwi tshi vhambedzwa na 26.9% nga Shundunthule musi CPI i tshi gonya. Mutengo wa nṱha wa ole ya mulivhaḓuvha, nga maanḓa, u khou engedza mutsiko kha migaganyagwama ya vharengi.
Kha vha vhulunge Kha vha vhulunge nga zwishumiswa zwa nga zwishumiswa zwa phimo ya pumuphimo ya pumu  Zwishumiswa zwa phimo ya pumu zwo ḓivhadzwa nga muvhuso nga ṅwaha wa 1991 u itela u thusa miṱa ya mbuelo ya fhasi. U bva tshe zwa thoma u ḓivhadzwa, ho ḓo engedzwa zwishu-miswa zwinzhi kha mutevhe wazwo.  U ya nga vha Tshumelo dza Mithelo ya Afrika Tshipembe, zwiḽiwa zwa phimo ya pumu zwi badeliswa muthelo wa 0% – hezwi zwi amba uri vhathu vha badela fhasi ha 15% kha zwiḽiwa izwo ngauri a vha tei u badela muthelo (VAT).  Hezwi zwishumiswa zwi katela:
• Vhurotho ha buraweni• Mavhele o omaho na mase• Fuḽauru ya vhurotho ha buraweni (nga nnḓa ha mufumbu wa goroi)• Tshiḓammba• Makumba• Mitshelo na miroho mitete• Ṋawa dzo omiswaho• Ḽentele• Mugayo• Raisi• Zwikoṱi zwa khovhe• Ole ya miroho ya u bika (nga nnḓa ha ole ya oḽivi)• Mafhi, mafhi o gari-waho, mafhi a luvhanda khathihi na muvango wa luvhanda lwa mafhi• Magaṋawa a ḽeaho na ṋawa, zwi nga ho ere-gisi, ṋawa, nḓuhu, nz  Zwishumiswa zwa vhafumakadzi vhe maḓuvhani sa phede, zwi na phimo ya pumu, sa musi zwi tshi shu-miswa na nga vhaimana khathihi na zwishu-miswa zwa nga ngomu ha zwirukhwana zwa vhafumakadzi. Vhaaluwa vha tea u dovha hafhu vha vhudzisa kha mavhengele avho apo arali a tshi ṋea luafhulelo kha vhonothaho, nga maṅwe maḓuvha, kha zwishu-miswa zwi si zwa phimo ya pumu. v