Kha ri tsireledzane

 Fhedzi hu kha ḓi vha ma tsheloni kha uri ri pembele.
Ri kha ḓi tou vha vhukati ha dwadze tshifu ḽe ḽa dzhia matshilo a paḓaho 11,000 kha ḽa Afrika Tshipembe fhedzi. Kha vhathu vho khwaṱhisedzwaho uri vho kavhiwa, vha paḓaho hafu ya miḽioni, ri kha ḓi vha na tshivhalo tsha vho kavhiwa ho tshi re nṱhesa tshine tsha vha tsha vhuṱanu kha ḽifhasi.
Nahone hu na khonadzeo ya tshikhala tsha u nga gonya ha tshivhalo itshi.
Arali ri tshi ṱoḓa tsivhudzo nga ha ṱhoḓea ya u dzula ro fhaṱuwa, ri tea u sedza kha zwithu zwo iteaho zwene zwino fhethu ha vhukule ha khiḽomitha dza zwigi digidi ngei New Zealand.
Kha miṅwedzi miraru musi shango ḽo ḓivhadzwa uri a ḽi tshe na tshitzhili tsha corona , New Zealand zwa zwino ḽo vhuyela hafhu kha nyiledzo dza u tshimbila.
Naho ṱhaho ya vhulwadze ya zwenezwino ho vha hu vhathu vho kavhiwaho vha si gathi, muvhuso nga u ṱavhanya wo vhuisa hafhu mikano ya nyiledzo dza u tshimbila.
Nyiledzo dzi fanaho na dza mathomo dzo dovha dza vhuedzedzwa kha zwipiḓa zwo fhambanaho zwa Europe saizwi vha tshi khou tshenzhema u kavhiwa hafhu lwa vhuvhili.
Tshenzhemo hedzi dzi tou sumbedza uri zwithu zwi nga shanduka hani musi ho sedzwa COVID-19 .
Zwi tou vha kharuso kha avho vhane vhukati hashu vha nga fara kuhumbulele ku si kwone kwa uri ri tsini na u vhona magumo a tshii mo tsha shishi tshi konḓaho tsha mutakalo wa lushaka.
Zwa ngoho ndi zwauri, hu na tsumbo dza fhulufhelo.
Tshivhalo tsha vhathu vho khwaṱhisedzwaho uri vho kavhiwa Afrika Tshipembe tshi khou ḓi ya phanḓa na u tsa. Musi ri kha maṱhakhe a vhulwadze henefha kha ṅwedzi wo fhiraho, ro vha ri tshi rekhoda nga ḓuvha henefha kha vhathu vhaswa vho kavhiwaho vha 12,000.
Hezwi zwo tsa nga mbalo tshikati ya henefha kha 5,000 nga ḓuvha kha vhege yo fhiraho. Phimo yashu ya u vusulusa hafhu i kha phe senthe dza 80.
Musi shango ḽi tshi khou ya kha levele 2, nyiledzo nnzhi kha mishumo ya ikonomi na ya matshilisano dzo fheliswa. Hezwi zwi ḓa na khonadzeo ya khombo ya u engedzea ha phiriselo.
Zwa zwino ri khou tea u langa khonadzeo ya khombo iyi na u khwaṱhisedza uri mbuelo dze ra dzi swikela u swika zwino ri tshi langa u phaḓalala ha dwadze a dzi khou humela murahu.
Tshutshedzo khulwane kha mutakalo wa lushaka zwa zwino ndi vhuḓigeḓi. Zwi nga vha zwi tshi khou itwa ngauri zwa zwino ri vho te ndelwa u ṱangana na kho nani na muṱa, u dalela fhethu ha vhuḓimvumvusi, u enda ho vhofholowaho na u nwa zwikambi fhethu hune ha rengiswa zwiḽiwa, barani na thaveni.
Sa zwine murero wa amba uri, zwauri ni a kona, a zwi ambi uri ni tea u zwi ita.
Vhathu vhanzhi vhane vha vha na tshitzhili tsha corona  a vha na tsumbadwadze na hone a vha zwi ḓivhi zwauri vho kavhiwa. Hei ndi ngoho ino vhavha nga maanḓa ngauri zwi amba uri muṅwe na muṅwe washu a nga kavhiwa zwa zwino nahone ri nga pfukisela tshitzhili kha vhaṅwe ri sa zwi limuwi.
Hezwi zwi fana na ma fhungo a musi u tshi dalela mashaka, nga maanḓa vhaaluwa na avho vha re na vhulwadze he ha vha vhu tshi ḓi vha hone zwine zwa vha itisa uri vha vhe vha songo tsireledzea kha u nga kavhiwa. Zwo tou ralo na kha zwa u dzhenela tshumelo dza vhurereli kana mishumo ya zwa mvelele.
U gonya ha tshivhalo tsha vha kavhiwaho nga vhu lwadze ha vhuvhili u fana na zwe maṅwe mashango o vhalaho a zwi tshenz hema ndi zwithu zwine zwa vha hone zwine zwa nga konadzea na kha riṋe.
Naho nyiledzo nnzhi dzo fheliswa, a zwi ambi uri a dzi nga ḓo vhuedzedzwa hafhu arali ra nga tshe nzhema u gonya tshivhalo tsha vha kavhiwaho nga vhuhulu. Dwadze heḽi ndi mafhungo a u fa na u tshila.
Ri tea u zwi ḓowela nahone ri tea u fhaṱuwa.
Kha maḓuvha, vhege na miṅwedzi zwine zwa vha phanḓa hashu, ri tea u livhisa nga u ṱavhanya ndingedzo dzashu kha u vusuludza hafhu. Ikonomi yashu na tshitshavha tshashu zwo vhaisala vhukuma. Musi ri tshi khou humela kha mishumo ya zwa ikonomi u mona na nḓowetshumo dzoṱhe – na u shuma u itela u lugisa tshinyalelo yo iteaho – ri na vhuḓifhinduleli ha u sa laṱa fhulufhelo sa vhathu, vhatholi, tshitshavha, miṱa, vhashumi vha phurofesheni, vhashumi na vhadzulapo.
A hu na na muthihi washu ane a ṱoḓa u humela kha maḓuvha aḽa a u thoma a mi kano i shushaho ya nyiledzo dza u tshimbila. Ri tama u ya phanḓa na vhutshilo. Ri tama khonani na vhafunwa vhashu vha tshi dzula vhe na mutakalo nahone vho tsireledzea.
Sa lushaka, kha ri ise phanḓa na u shumisana u khwaṱhisedza uri ri vhe na mvelaphanḓa. U ya kha levele 2 ya nyiledzo dza u tshimbila a zwi ambi  ‘mbo fholowo kha vhoṱhe.’ Milayo ya zwa u sia tshikhala vhu kati ha muthu na muṅwe, u ambara masiki, magu vhangano a vhathu na ya u endela mashangoḓavha i tshe yo dzula yo tou ralo.
U bvelela hashu hu bva kha vhukoni hashu ha u tevhedza milayo iyi na u khwaṱhisedza uri roṱhe ri ḓifara zwavhuḓi nahone ri na vhuḓifhinduleli.
Tshifhinga tshoṱhe ri tshi humbula u ita mushumo muṅwe na muṅwe u si wa ndeme, ri tea u vhudzisa uri: khonadzeo ya khombo ya u nga kavhiwa kha riṋe na kha vhaṅwe ndi nnga fhani? Hune ha vha na kho nadzeo ya khombo, naho i ṱhukhuṱhukhu, ndi zwa ndeme uri mushumo uyo vha songo vhuya vha u ita.
Kha ri ise phanḓa, u fhira na mathomoni,  na vhulondi.
Kha ri tsireledzane.