Lwa tshifhinga tsha miṅwaha miraru u bva tshe Khomishini ya ṅhoṅisiso kha zwa u Dzhiiwa ha Ndaulo ya muvhuso nga vhathu vha nnṅa ya thoma mushumo, ro no pfa nga ha vhuhulwane ha zwine vhaiti vha zwiito zwa tshanṅanguvhoni vha khou ita u itela u kuvha tedza zwiito zwavho zwi si zwavhuṅi.
Wo vha mushumo u konṅaho zwihulwane u dzumbulula zwiitisi zwa tshanṅanguvhoni.
Vhukati ha zwiṅwe zwithu, webusaithi dzo fhambanaho dza khamphani dzi shumaho dzo thoṅwa u itela u fhirisa tshelede hanefho na u dzu-mbetshedza mbadelo dze  dza itwa kha vhorapoṅotiki.Maitele a fanaho o vhonala kha ṅhoṅisiso dza tshivhalo dza zwiito zwa tshanṅanguvhoni dze dza itwa nga vha Yunithi ya ṅhoṅisiso yo Khetheaho (SIU), Ofisi ya ṅhoṅisiso ya Milandu ya Ndeme, Ofisi ya ṅhoṅisiso dza vha Maanṅalanga a Vhu tshutshisi a Lushaka (NPA) na dziṅwe.ṅhoṅisiso idzi dzoṅhe dzo tshimbila zwavhuṅi nahone tshifhinga tsho ṅo fhela kha avho vha kwameaho, ro vhona ṅhanzi dzi tshi khou tshuswa, miṅa yadzo i tshi khou shushe dzwa, i tshi kombetshedzwa u dzumbama, na u vhulawa.
Bulayo ṅa mufumakadzi Vho  Babita Deokaran, mushumi muhulwane wa zwa masheleni  ngei kha muhasho wa muta kalo wa vunṅu ṅa Gauteng, ndi tshihumbudzi tshihulwane tsha u vhea matshilo khomboni he ha vha hone kha u ṅoṅa hashu ho ṅanganelaho u fhelisa dwa dze iṅi kha tshitshavha tshashu. Musi ri sa athu u ṅivha tshivhangi tsha bulayo, vho vha vhe ṅhanzi khulane ya ṅhoṅisiso dza SIU ya nga ha u wanala ha tshishumiswa tsha muthu nga muthu tsha tsireledzo kha muhasho.
Vha SAPS na vha tshi-gwada tsha tsireledzo tsha phuraivethe vhe vha fara vhahumbulelwa vha sumbe vha fanela u khoṅwa kha u  ita mushumo wavho. Dokhethe yo fhiriselwa kha mapho lisa vha Hawks, nahone ṅhoṅisiso dzi ṅo bvisela kha gala maṅwe mafhungo nga ha uri ndi ngani mufuma kadzi Vho Deokaran vho vhu lawa.
Hu sa lavheleswi kha zwi itisi zwa tshiwo itshi tsha ṅikhaulambilu, mufumakadzi Vho Deokaran vho vha vhe muhali vha dovha vha vha mulwelashango. Ndi muṅwe wa tshigwada tsha vhasevhi vha zwiito zwi siho mulayoni,  vhane vha tshi khou vhea matshilo avho khomboni vha thusa u bvisela khagala zwiito zwo khakheaho, ndangulo yo khakheaho, tshiṅivhano na zwiito zwa u tswa.
Nga nnṅa ha thikhedzo dzavho dza vhuhaga nahone dzi re mulayoni, ro vha ri sa nga  koni u bvisela khagala avho vha khou itaho tshanṅanguvhoni.
Naho ndavheleso khulwane ya zwenezwino yo vha kha vhasevhi vha zwiito zwi siho mulayoni sekhitharani ya muvhuso, ri livhisa ndivhuwo dzashu kha avho vha sekhitharani dza phuraivethe vhane mishumo wavho wo wana ndavheleso ṅhukhu, naho i ya  ndeme u lingana.
Vhasevhi vha zwiito zwi siho mulayoni ndi vhalindi vha ndeme vha demokirasi yashu.
Vha huwelela mavhangani na zwiito na mishumo i songo te ndelwaho kha muvhuso washu  khathihi na kha madzangano.
Vha amba vhe na lutendo nahone vho lavhelela zwi pfa laho hu si uri hu ṅo vha na zwine zwa itwa kha zwe vha amba, fhedzi kha uri vha ṅo tsireledzwa uri vha sa farwe luvhi na u vhengwa.Afrika Tshipembe hu na tsireledzo khulwane ya mulayo kha vhasevhi vha zwiito zwi siho mulayoni, hu tshi katelwa na nga kha Mulayo wa Tsire ledzo ya Maambiwa, Mulayo wa Vhushaka ha Mishumo, Mulayo wa Dzikhamphani, Mulayo wa Tsireledzo kha u Tambudzwa, na Ndayotewa nga yone iṅe.
Zwiṅwe hafhu, vha Muhasho wa Vhulamukanyi na Tshumelo ya u Vhuedzedza nṅilani, nga tshumisano na vha maṅwe mazhendedzi a khombe tshedzo ya mulayo, vha la ngula Ofisi ya Tsireledzo ya ṅhanzi u itela u ṅetshedza thikhedzo kha ṅhanzi dzi songo tsireledzeaho nahone dzi khou shushedzwaho kha mvelaphanṅa dziṅwe na dziṅwe dza khaṅhulo.
U dzhenela tsireledzo ya ṅhanzi ndi nga u tou funa, nahone vha SAPS kana vha NPA vha nga si kone u kombetshedza ṅhanzi uri i dzhenele. Arali ṅhanzi ya nga shushedzwa kana u pfa i songo tsireledzea, vha fanela u ṅivhadza vhaṅoṅisisi, vha ita khumbelo ya u ṅanganedzwa kha mbekanyamushumo. Mbekanyamushumo iyi yo bvelelaho yo ita mushumo wa ndeme vhukuma kha u bveledza tsengo dzo bvelelaho u bva tshe ya thoma, nga maanṅesa kha vhugevhenga he ha tou dzudzanywa.
Zwi khagala uri musi nndwa ya u lwa na zwiito zwa tshanṅanguvhoni i tshi khou wana maanṅa, ri fanela u vusuludza nga u ṅavhanya maitele ashu ane a vha hone hu si a tsireledzo ya ṅhanzi fhedzi, na kha tsireledzo nga u angaredza ya vhasevhi vha zwiito zwi siho mulayoni.
Musi sisiṅeme dza tshivhalo dzi hone u itela vhasevhi vha zwiito zwi siho mulayoni uri vha vhige izwo zwiito vho dzumbama, ri khou fanela u khwaṅhisa sisiṅeme dzi re  hone na u ṅetshedza thikhe dzo kha avho vhane vha bve lela na mafhungo vhe khagala.
Sa tshitshavha, ri fanela u ṅalusa fhethu hune milayo  ine ya vha hone ya khou ku ndelwa u tsireledza vhuṅi tshidzi, zwirunzi na tsireledzo ya vhasevhi vha zwiito zwi siho  mulayoni – ra shumisana roṅhe kha u tandulula izwi.
Tshiitisi tsha vhagevhengi vhane vha lavhelesana na vhasevhi vha zwiito zwi siho mulayoni a si u fhumudza avho  vhasevhi fhedzi – ndi u ṅoṅa u rumela mulaedza na kha vhaṅwe vhasevhi vha zwiito zwi siho mulayoni. ṅuvha ṅiṅwe  na ṅiṅwe, MaAfrika Tshipembe vha sa ofhi u fana na mufuma kadzi Vho Babita Deokaran vha ima vho khwaṅha vha tshi sumbedza uri vhone a vha nga ṅo vha tshipiṅa tsha zwiito zwa tshanṅanguvhoni nahone  vho lugela u vha ṅhanzi dzi hanedzanaho na zwiito izwo.
Sa vhathu vha Afrika Tshipembe ri a vha bvulela muṅadzi khathihi na vhaṅwe vhasevhi vha zwiito zwi siho mulayoni kha sekhithara dza muvhuso na dza phurai vethe vhane vha khou ṅana zwiito zwa tshanṅanguvhoni nga nṅila ine zwa vha kha gala lune zwa sa hanedzee.
Vha khou ita izwo vha songo lavhelela u khoṅwa kana u pfufhiwa. Zwi tou vha tshipiṅa tsha mushumo wavho.
Ri nga si vha shonise. Ri fanela, nahone ri ṅo, khwaṅhisedza uri zwe vha zwi amba zwi livhisa kha tsengo na u khwaṅhisedza nga maanṅa uri vho tsireledzea kha u nga huvhadzwa.
Sa MaAfrika Tshipembe, ri khou ṅoṅa u rumela mulaedza wa uri a ri nga ṅo tenda u shushedzwa. Havho vhane vha vha na vhuṅifhinduleli  kha u vhulawa ha ṅhanzi  khathihi na vhasevhi vha  zwiito zwi siho mulayoni vha ṅo farwa vha fhedza nga u livhana na tshanṅa tsha mulayo tsho fhelelaho, na vhoṅhe vhane vha wanala mulandu wa tshanṅanguvhoni une vha khou lingedza u u kuvhate dza.