Thikhedzo kha mabindu na vhashumi

Kha vhoramabindu vhanzhi, u vhona bindu ḽe wa ḽi alusa u thoma fhasi ḽi tshi kundelwa u shuma, kana u kombetshe dzwa u vala minango yaḽo, ndi masinḓambilu. U bva tshe dwadze ḽa COVID19 ḽa thoma, hezwi zwo vha tshiimo tshi vhaisaho tshine mabindu mahulwane na maṱuku a khou ṱangana natsho, tshine tsha vha ḽifhasi ḽoṱhe hu si kha shango ḽashu fhedzi.
Dwadze khathihi na maga ane ra fanela u a tevhedza u itela u langa u phaḓalala ha tshitzhili zwo swika hune zwa vha na masia ndoitwa a si avhuḓi kha mabindu.
 Kha u lwa na dwadze ro swika he ra humbula u thoma maitele o ḓitikaho nga vhuṱanzi uri a vhe milayo na zwine zwa fanela u tevhedzwa, ro lavhelesa kha ṱhoḓisiso dza zwa saintsi, nḓivho na vhukoni ha zwa dzilafho, na masiandoitwa kha sekhithara dzoṱhe dza vhadzulapo.
Ro ḓo tea u linganya vhukati ha u phulusa matshilo na u vhu lunga vhuḓitshidzi. Ro ḓo tea u fhungudza masiandoitwa a nyiledzo dza muvalelo a khou bvelelaho kha vhuḓitshidzi ha vhathu, kana u vhea khomboni dwadze ḽa vhuvhili nahone ḽo kalulaho ḽa vhushai na nḓala kha ḽa matshelo. Kha maḓuvha a mathomoni a ṅwaha wo fhelaho, ro ḓivhadza maga a fanaho na Tshikimu tsha Phalalo ya Mutholi/Mutholiwa tsha Tshifhinganyana (COVID19 TERS), Tshikimu tsha Khwaṱhisedzo ya Khadzimiso ya masheleni tsha COVID-19 na dziṅwe nḓila dza u tikedza mabindu maṱuku u itela u ṋetshedza phalalo ya tshifhinganyana nga u ṱavhanya kha vhatholiwa khathihi na vhorama bindu vho tsikeledzeaho. Tshiṅwe hafhu, Mundende wa Tshipentshela wa Phalalo ya Tshitshavha kha Tsikeledzo ya vhulwadze ha COVID-19 na u ṱanḓavhudza tswikelo kha mi ndende ya tshitshavha ine ya vha hone yo ṋetshedzelwaho u phu lusa matshilo a vhathu na miṱa i shayaho.
 Nga kha thikhedzo idzi ro kona u fhungudza masia ndoitwa o kalulaho a dwadze, ri tshi khou thivhela na u valwa ha mabindu manzhi na u thivhela u fhela ha miṅwe mishumo u ya phanḓa. Dzo ṋetshedza mutheo wo khwaṱhaho kha Pulane ya Mbuedzedzo na Mvusuludzo ya Ikonomi ye ra i rwela ṱari ṅwaha wo fhelaho nga ṅwedzi wa Tshimedzi.  Sa tshipiḓa tsha pulane, ro ḓivhadza Tshiṱuṱuwedzi tsha Mishumo tsha Muphuresidennde u itela u ṋetshedza tshikhedzo ya muholo na ya vhuḓitshidzi kha vhaholi vha dzimiḽioni.
Nga kha tshiṱuṱuwedzi, vhaswa vha paḓaho 300 000 vho tholwa sa vhathusi zwikoloni. Vhalimi vha limelaho vhone vhaṋe vha fhiraho 100 000 vho ṅwaliswa kha databeizi ya u tou thoma hune vha vha na tswikelo kha thi khedzo ya zwa thekhiniki.  Vhaswa vha paḓaho 30 000 vho ṋetshedzwa zwikhala kha sekhi thara dza zwa mvelele, vhu tsila na mitambo. Vhaswa vhane vha vha na vhukoni vho ṋetshe dzwa zwikhala kha mveledziso ya nḓowetshumo, ndondola mutakalo, ṱhogomelo ya mupo na kha dziṅwe sekhithara dza tshivhalo. Hu na tsumbedzo dzi fulufhe dzisaho dza uri ikonomi yashu i khou vuwa nga zwiṱuku nga zwiṱuku, hu na nyaluwo kha u sikwa ha mishumo kha sekhithara dza tshivhalo, u bva kha dza mve ledziso u ya kha dza zwa migodi u swika kha dza vhulimi. Nga tshifhinga tshenetsho ri a zwi ḓivha uri ‘izwi zwi khou vhonalaho zwi zwihulwane’ ndi khuthadzo kha vhashumi na vho ramabindu vhane vho kwamea zwihulwane kha ṅwaha na hafu zwo fhelaho, nahone vho vha vha tshi khou fulufhela uri vha ḓo vhona zwiimo zwavho zwi tshi khou khwiṋifhala musi ikonomi i tshi khou ralo u vulea nga zwiṱuku.U gonyela nṱha ha zwiwo zwa u kavhiwa zwine zwa khou enge dzwa nga lushaka lwa vhulwadze lwa Delta ho ita uri hu khwaṱhiswe maga a nyiledzo kha mutshimbili wa vhathu, kha mashumele a mabindu na kha maguvhangano a tshitshavha, vhukati ha maṅwe.
 Heyo a yo ngo vha tsheo yo leluwaho u i dzhia, musi hu tshi khou humbulelwa na masiandoitwa ane a ḓo vha hone kha vhuḓitshidzi ha vhathu.
Sa zwe ra ita mathomoni a dwadze, ro ḓidzhenisa kha nyambedzano na vhashumi sani vhoṱhe vha tshitshavha, mabindu, mishumo na tshitshavha tsho faranaho u itela u vhona uri ndi maga afhio a zwa masheleni a bvelaho phanḓa ane ra nga a ḓivhadza u itela u tikedza mabindu na phalalo ya muthu nga muthu nga hetshi tshifhinga.
 Nyambedzano na vha Khoro ya Mveledziso na Mishumo ya Ikonomi ya Lushaka dzo bve ledza vhuṱanzi ha uri ḽiga ḽi no kona u itea nahone ḽi bvelelaho siani ḽa masheleni, ḽine ḽa nga ṋetshedza phalalo nga u ṱavha nya ndi u engedza COVID19  TERS kha sekhithara dzo kwameaho nga maga a nyiledzo dza ḽeveḽe ya vhuṋa ya tsivhudzo.
U itela u tikedza mabindu ane ḽaisentsi dzao dza thendelo dza u shuma dzo fhelelwa nga tshifhinga vhukati ha ṅwedzi wa Ṱhafamuhwe 2020 na wa Fulwi 2021, ri khou engedza tshi-fhinga tsha thendelo u swika nga ṅwedzi wa  Nyendavhusiku 2022. Zwiṅwe hafhu, ḽaisentsi dza thendelo dza u shuma dza mabindu maswa dze dza ṋe tshedzwa u bva nga ḽa u thoma ḽa ṅwedzi wa Fulwana dzi ḓo shuma u swika nga ḽa  31 Nyendavhusiku 2022, nahone a hu na mbadelo ya ḽaisentsi ine ya ḓo badelwa.
 Kha ṅwaha wo fhelaho, ro vha ri tshi khou shuma ri sa neti u itela u tsireledza vhashumi vhe mishumo yavho ya vha i khomboni ya u fhela, nga maanḓesa kha sekhithara dzo kwameaho nga nḓila i si yavhuḓi dzi fanaho na mavhengeleni, zwiḽiwani na zwinwiwani khathihi na kha nḓowetshumo ya zwa tsimbi.
Nga kha maitele o ṋetshedzwaho nga vha Khomishimi u itela vhu  pfumedzani, vhulamuli khathihi na vhulamukanyi, miṅwe mishumo ya 58 000 yo vhulungwa.
 Musi dwadze ḽi sa khou sumbedza zwiga zwa u fhela nga u ṱavhanya, mabindu na vhashumi vha dzula vhe khomboni.
 Ndi ndivhuwo kha thende-lano dza tshitshavha dzine ra bvela phanḓa na u ita uri muvhuso, mabindu na mishumo zwi kone u shumisana u itela u khuthadza vhashumi na mabindu kha masiandaitwa a dwadze a vhavhaho.
 U swika zwino, tshipikwa tshashu ndi u phulusa ma tshilo, na u khwaṱhisedza  uri ri ṋetshedza thikhedzo yo fanelaho, i re maanḓani ashu, ya u thivhela u valwa ha mabindu manzhi na u fhela ha mishumo minzhi.
 Sa zwe ra ita nga tshikimu tsha COVID-19 TERS,  muvhuso wo ḓiimisela nga maanḓa u bvela phanḓa na nyambedzano na mabindu khathihi na mishumo u itela u wana nḓila dza u pfuka kha zwifhinga izwi zwa tsike ledzo dzine dza phulusa matshilo na u tsireledza vhuḓitshidzi.