U shandukisa pfunzo dza nṱha

Musi shango ḽi tshi khou elelwa Ṅwedzi wa Vhaswa, Vuk’uzenzele  i lavhelesa uri vhaswa vha ḽino shango vha  khou ṋewa zwikhala hani uri vha bvelele nga kha Mu hasho wa Pfunzo dza Nṱha na Vhupfumbudzi.
Vho Naledi Pandor vhane vho vhewa sa Minisṱa wa Pfunzo dza Nṱha na Vhu pfumbudzi nga ṅwedzi wa Luhuhi, vho hweswa vhuḓifhinduleli ha u vhona uri zwa pfunzo ya mahala zwi khou thoma u shuma kha vhagudi vha shayaho na “vhasala vhukati”.”Nga murahu ha migwalabo mihulu ya shango ḽoṱhe nga fhasi ha kupfesesele kwa uri #FeesMustFall , zwo vho ḓo ḓivhadziwa nga ṅwedzi wa Nyendavhusiku uri  vha swa vhane miṱa yavho ya vha na miholo i re fhasi ha R350 000 nga ṅwaha vha ḓo wana  pfunzo na vhupfumbudzi nga maha la. U thomiwa ha tshume lo iyi zwi nḓilani nahone  zwi ḓo vha zwi tshi khou thoma shuma kha lwa miṅwaha miṱanu.
Tshikimu tsha bazari Minisṱa  Vho Pandor  vho khwaṱhi sedza uri u thomiwa ha tshi kimu itshi zwi khou tshimbila zwavhuḓi.
“Tshikimu tshiswa tsha ba zari ndi u ṱhaḓula ha ndeme nga muvhuso  wa Afrika Tshipembe, na uri, ndi vhathu vha Afrika Tshipembe ngauri ndi mithelo yavho ine ya  khou badelela hezwi,” vho ralo.
Bazari i khou ṋekedzwa vhagudi vhane vha swikelela ṱhoḓea vhane vha khou dzhe na yunivesithi kha ṅwaha wa u thoma na kha magudedzi a pfunzo ya thekiniki ya mishu mo ya zwanḓa na vhupfumbu dzi (TVET), miṅwaha yavho yoṱhe vha tshi khou guda.
U itela u lambedza tshi kimu itshi, nyengedzedzo ya ndambedzo ya muvhuso ya  biḽioni dza R7.166 yo avhelwa kha ṅwaha wa 2018  hune R4.581 ya dzibiḽioni yo vhetshelwa thungo u thusa vhagudi vha yunivesithi vha swikelelaho ṱhoḓea na R2.585 ya dzibiḽioni yo vhetshelwaho vhagudi vha magudedzi a TVET.
Minisṱa Vho Pandor vho ri magudedzi ane o lavhelesana na mabuḓo a tshipentshele a nga vha senthara dza vhukoni dzine dza fana na u bveledza zwikili zwa maimo kha buḓo ḽe a randelwa ḽone.
Tsumbo, gudedzi ḽithihi ḽi nga lavhelesana na zwa  vhui nzhiniara ha zwa vhukhanikhe ngeno ḽiṅwe ḽi tshi nga tou ri fombe kha zwa vhufhufhi, vho ralo vha tshi ṱalutshedza. “Ndi a tenda uri u vha vhontende ndi vhumatshelo ha magude dzi,” vho ralo vha tshi ḓadzisa.
“Ri ṱoḓa zwo fhambanaho. A ri ṱoḓi magudedzi a tshi ita zwithu zwi no fana.” Zwi tshe zwo ralo, mbeka nyamushumo ya Mveledziso ya u Ḓisikela Mishumo kha Pfunzo dza Nṱha yo rwelwa ṱari ṅwaha wo fhiraho u itela u ṱuṱuwedza  vhaswa uri vha ḓithomele mabindu avho.
I khou sedza kha u ṱanganyi sa luvhanḓe lwa mveledziso ya u ḓisikela mishumo kha sekithara ya pfunzo dza yuni vesithi Afrika Tshipembe. He zwi zwi katela u gudisa u ḓisi kela mishumo na kha pfunzo  dza nṱha, mveledziso ya vhagudi ya u ḓisikela mishu mo khathihi na dziyunivesithi dza u gudela zwa u ḓisikela mishumo. Minisṱa Vho Pandor vho amba uri hu na zwinzhi zwine zwa kha ḓi tea u itwa nṱha ha  u vhona uri vhaswa vho lugela mushumo,  fhedzi na u vhona uri vha sika mishumo ya vhuḓi.
Ri ḓo takalela u vhona zwii miswa zwa pfunzo dza nṱha  zwi tshi khou ṋekedza ngudo dza u ṱuṱuwedza u ḓisike la mishumo zwi na khoso dzoṱhe, ḽiga ḽine ḽa ḓo vhona uri vhaswa vhoṱhe vho a mbaraho  vha thome mishumo ine ya ḓo kona u ṋea shango tshivhumbeo tshiswa kha ḽa matshelo. 