Vhaongi vha zwifuwo vha u tou thoma kha ḽa Afrika Tshipembe vho ṱhaphudza ngudo dzavho

Mthimkhulu u kha ḓi tou bva u ṱhaphudza ngudo dzawe  dza  Bachelor  of Veterinary Nursing fhaḽa Yunivesithi ya Pretoria (UP), ine ya vha yone i yoṱhe i pfumbudzaho  vhaongi vha zwifuwo kha ḽa Afrika Tshipembe.
“A zwi athu tou nwelela zwavhuḓi kha nṋe. U ḓivha zwauri ndo vha tshipiḓa tsha kiḽasi ya u thoma u gudela digirii, ine yo dzhia miṅwaha minzhi u i khunyeledza, ndi zwithu zwa nṱhesa.”“Ndi khou livhuwa zwikhala na mavothi zwine zwa ḓo vulea kha riṋe vhaongi u isa pfunzo dzashu phanḓa khathihi na u pfumbudzwa  lwa tshipentshela kha buḓo ḽashu, zwe zwa vha zwi tshi konḓa u zwi ita tshifhinga tsho fhiraho, u ralo.”Vho  Tamarin  Fisher, Muphuresidennde  wa Dzangano ḽa Vhaongi vha Zwifuwo  kha  ḽa  Afrika Tshipembe, vha ri heḽi ndi ḽiga  ḽa  vhuṱhogwa  kha ḓivhazwakale ya buḓo heḽi lwa miṅwaha ya 42 yo fhiraho tshe ḽa vha hone.
“Digirii  iyi  ntswa  ya miṅwaha  miraru  i  ḓo ṋetshedza  vhaongi  vho ṱhaphudzaho pfunzo tshi khala  tsha  uri  vha ḓiṅwalisele u isa pfunzo dzavho phanḓa, zwine ra fulufhela uri zwi ḓo swikisa kha uri vha swikelele digirii  dza honours, masters khathihi na PhD.”Vhaongi vha zwifuwo vha onga mbonzhe khathihi na malwadze kha zwifuwo, u fana na zwine dokotela a ṋetshedza dzilafho ḽa muta kalo kha vhathu. Vhaongi vha zwifuwo ndi vha ndeme kha sia heḽi ḽa zwifuwo, u ralo Mthimkhulu.
“Tshiṅwe  tsha  zwikili zwa ndeme tshine muongi a tea u tshi sumbedzisa ndi ndondolo ya mulwadze, u davhidzana na vhathu, u thusa avho vha re kha buḓo ḽa zwifuwo nga maitele, kha thihi na zwiṅwevho zwine zwa nga thusa vhuongelo uvho ha zwifuwo uri vhu shume zwavhuḓisa.
“Ndi ḽiṅwe ḽa mabuḓo a fushaho vhukuma. Arali ni tshi ṱoḓa u vha muongi wa zwifuwo, ni songo tenda nyofho kana u shaya nḓivho zwi tshi ni khelusa kha u nga lingedza na u ḓiphiṋa ngaḽo ngauri ḽi ḓo shandukisa vhutshilo haṋu nga nḓila ya khwiṋesa,” u ralo Mthimkhulu.
Bazari dza u thusa kha ṱhahelelo ya zwikiliNga nṱhani ha ṱhahelelo khulu ya zwikili kha sekhithara iyi, Mthimkhulu ha ngo lenga na u wana mushumo.
Ndo vha wa mashudu u  wana mushumo Sibadela tsha Zwifuwo tsha Fourways  musi ndi kha ṅwaha wanga  wa  u fhedzisa.  Ndo thoma u shuma hone nga murahu ha ṅwedzi musi ndo  fhedza  u ṅwala  mulingo wanga wa u fhedza nahone  ndi  khou ḓiphiṋa nga tshiṅwe na tshiṅwe tshawo,” u ralo.
Vha Maanḓalanga a Sekhithara ya Pfunzo na Vhupfumbudzi ha zwa Mutakalo na Ndondolavhathu (HWSETA) vho ḓiimisela u sedzana na ṱhahelelo khulu ya zwikili kha sekhithara ya u onga zwifuwo khathihi na u vhona uri hu vhe na tshanduko.
A si kale vho rwela ṱari Fulo ḽa u Eletshedza Matshudeni nga ha Buḓo heḽi ḽa Saintsi ya u Onga Zwifuwo, nga tshumisano na Muhasho wa Pfunzo dza Nṱha na Vhupfumbudzi,  nahone vha ḓo dalela zwikolo zwa mahayani u ṱuṱuwedza vha gudiswa u dzhia buḓo iḽi ḽa vhuongi ha zwifuwo sa ḽine vha nga tevhela ḽone.
Vho dovha vha ḓivhadza u ṋetshedzwa ha bazari dza 60 u thusa u lwa na ṱhahelelo ya vhaongi vha zwifuwo khathihi na vhathusi vhavho kha ḽa Afrika Tshipembe zwihulwanesa vhuponi ha mahayani.
“Bazari idzo dzo itelwa zwihulusa  vhagudiswa vha  vhuponi  ha  mahayani sa vhunga vha tshi ḓo kona u humisela nḓivho iyi mahayani avho,” avho ndi Dokotela Vho Nomfundo Mnisi, Mudzulatshidulo wa HWSETA.
Tshanḓa tsha Minisṱa wa Pfunzo dza Nṱha, Saintsi na Vhutumbuli, Vho Buti Manamela, vho livhuwa bazari idzo.
Khethekanyo ya Saintsi ya zwa Vhuongi ha Zwifuwo  ya UP i ḓo thusa vha  HWSETA  kha  u kunguwedza, u ṋetshedza masheleni a bazari khathihi na mafulo a u wana vhagu diswa.
“Ri ḓo dovha ra thusa vha  HWSETA  kha  nda ngulo ya dzibazari, dze dza ḓo ṋetshedzwa kha vhagu diswa vha saintsi ya vhuongi ha zwifuwo vha ṅwaha wa   u thoma u bva kha zwigwada zwo ṋangiwaho,” vha ralo Vho Chris van Blerk, Ṱhoho ya Vhudavhidzani na Midia kha Khethekanyo ya Saintsi ya Vhuongi ha Zwi fuwo ya UP.
Vha  ri  vhaswa  vha  no khou  ṱoḓa  u  kanda  kha ṋayo dza Mthimkhulu na u ḓiṅwalisela u guda digirii yavho ya u thoma fhaḽa UP vha tea u vha vho ṱhaphudza Ṱhanziela ya Maṱiriki ya Lushaka (NSC), kana iṅwe ṱhanziela i elanaho na yeyo, na u swikelela ṱhoḓea dza fhasisa dzo randelwaho.
“Uri vha kone u gudela digirii ya Vhuongi ha Zwifuwo, vha tea u vha vho wana Tshikoro tsha Phoindi dza U ṱanganedzwa dza fhasisa dza 28  khathihi na u khunyeledza NSC hune vha tea u vha vhe na  English Home Language kana English First Additional Language, mathematics,  khathihi  na physical sciences kana life sciences, vho ḓadzisa nga  u ralo.
U wana mafhungo nga vhuḓalo nga ha sekhithara iyi, vhaswa vha nga kwama vha shumaho nga vhuongi ha zwifuwo vha phuraivethe kana vha amba na vhaongi vha zwifuwo vha tshumelo ya tshitshavha ya khombekhombe (CCS) vhane vha vha tshipiḓa tsha Muhasho  wa Vhulimi, Mvusuludzo ya Mavu na Mveledziso ya Mahayani (DALRRD) u mona na shango.
“Mbekanyamushumo ya CCS yo livhiswa kha u  ṋetshedza  tswikelelo ya  tshumelo  ya  u  onga zwifuwo i sa ḓuriho kha vhupo  ha  mahayani  na vhune vhu sa wane tshumelo dzo teaho u mona na ḽa Afrika Tshipembe. Zwo ralo, vha tshumelo ya u onga zwifuwo vha re kha mbekanyamushumo vha ḓo shuma sa zwiko zwavhuḓi zwa mafhungo a elanaho na u onga zwifuwo,” vha ralo Vho-Van Blerk.