U khwiniswa ha bada khulwane ya N3 zwi khou maanḓafhadza  Maafrika Tshipembe  

“Riṋe sa vhathu vhane vha khou tshila na vhuholefhali, ro zwi sumbedza uri na riṋe ri na vhukoni, a ri tsha thembela kha masheleni a mundende.  Ri ita mushumo wo lavhelelwaho,’’ vha ralo Vho Jijana. Vho Matekane Tsepo vhane vha vha Mulanguli wa Mbekanyamushumo ya Sanral ya bada ya N3 vho amba uri khamphani yavho yo vhona zwo fanela uri 30% ya mushumo i ṋewe kha mphani dzapo dzine dza vha na vhukoni ha mishumo yo fhambanaho. Hezwi zwo bveledza zwikhala zwa mishumo kha mabindu maṱuku a vhaswa, vhafumakadzi na vhaṅwe vhathu vhe vha vha vho khethululwa murahuni. “Hu na 108 ya mabindunyaluwi na mabindu maṱuku ane a khou shuma zwazwino kha thandela dzo fhamba naho,'' vha ralo vha tshiamba. Vho Nokuthula Zondi vha Khamphani ya Ingqalabutho Yamalinda Multipurpose Trading vho avhelwa thandela ya nḓisedzo ya mavu khathihi na u panga dziphaiphi dza maḓi. Vho amba uri khamphani yavho yo thola vhashumi vhagudeli vha swikaho malo, zwi tshi katela na maḓiraiva. Vho Zondi vho dovha hafhu vha ambedzela zwa uri na vhafumakadzi vha na vhukoni sa vhathu vhatshinnani na khamphani yavho i na rekhodo yavhuḓi ya zwa nḓisedzo ya tshu melo.
 “Ri a pfesesa vhudeme ha tshifhinga khathihi na u kona u swikela zwipikwa zwashu u itela u vhona uri thandela i khou tshimbila nga ngona. Ri khou livhuwa tshoṱhe u ṋewa tshikhala itshi nahone ri fulufhela uri hu tshe na zwinzhi zwi re phanḓa u itela uri khamphani yashu i aluwe nga ngona kha ḽeveḽe dza zwa u fhaṱa,'' vha ralo vha tshi ambedzela. Thandela dza ndeme dza Muvhuso wa Lushaka  Vho Matekane vho amba uri vha Durban-Free State-Gauteng Logistics na vha mveledziso ya Mukwita wa Ṋdowetshumo vha na mugaganyagwama u anganyelwaho kha  R26 biḽioni na zwa uri ndi iṅwe ya thandela dzo dzudzanywaho dza nḓila dza vhuṱali dza muvhuso wa lushaka. I ḓivhea sa SIP2. Thandela iyi I ḓo ṱandavhudza bada ya N3 nga ḽaini dzo vhalaho kha lurumbu lwo livhaho fhethu huthihi, na maṅwe mafhande mahulwane a ḓo shandukiswa u itela u khwinifhadza kutshimbilele kwa vhuendi. Tshipiḓa tsha bada ya N3 tshe tsha vha tsho vhaisala tsho vhanga u tsitsikana ha vhuendi lwa miṅwaha yo vhalaho, kanzhisa nga zwifhinga zwine vhuendi ha vha ho ḓalesa magondoni zworalo vhunzhi ha maḽori a u endedza thundu a ne a takuwa vhuimangalavha ha Durban a tshimbila kha bada ya N3 o livha Gauteng na kha maṅwe mavunḓu a wanalaho vhukati ha shango. Ho no ḓivha na khombo dza badani 
dzo vhalaho dzo vhangwa nga vhareili vha maḽori a u endedza thundu nga u sa ṱhogomela zwavhuḓi midzengani yo khonakhonesaho kha iyo bada. “Nga nnḓa ha u tandulula thaidzo ya u ongolowa ha vhuendi nga kha u ita bada khulwane nga thandela ya u engedza dziṅwe ḽaini dza bada, u khwinifhadzwa ha bada ya N3 zwi ḓo ṱuṱuwedza tsirakhombo. Midzenga ine ya ofhisa i ḓo bviswa. Mafhande a songo tsireledzeaho a ḓo fhaṱululwa nga huswa,’’ vha ralo Vho Matekane. Vha Sanral vho avhela thandela tharu kha kotara ya u fhedzisela ya ṅwaha wa 2021, nahone mushumo wa u fhaṱiwa wo thoma vhukati ha ṅwedzi wa Phando na wa Lambamai. Zwipiḓa zwine zwa zwino zwono khwinifhadzwa ndi khiḽomithara (km) dza 19 ya u bva Cato Ridge u swika Dardanells, hune ha ḓivheswa nga ḽa uri Umlaas Road; tshipiḓa tshi no lingana 26.6 km tsha u bva Mafhandeni a Dardanelles u swika Lynnfield Park; khathihi na 30 km ya u bva Lynnfield Park u swika Mafhandeni a Ashburton. Vho Matekane vho ṱalutshedza zwa uri SIP2 i ḓo khwaṱhisa vhupuḽani na vhuendedzi ha thundu kha thihi na mukwita wa vhuendi vhukati ha nḓowetshumo khulwane dza vhuimangala vha ha ḽa Afrika Tshipembe, u khwinifhadza tswikelo kha vhuvhambadzelannḓa na vhuṱunḓi kha zwiimiswa zwa Durban khathihi na u alusa tshumelo kha mukwita uyo.
Vho ambedzela zwa uri thandela iyi ndi tshipiḓa tsha Pulane ya Mveledziso ya Lushaka ya u swika nga ṅwaha wa 2030 na Pulane khulwane ya Vhuendi ha Lushaka ya u swika nga ṅwaha wa 2050 khathihi na u tikedza muvhuso kha Pulane ya u Vhuedzedza na Mvusuludzo ya Ikonomi. Nga maitele aya, muvhuso u khou lwisa u bveledza sisiṱeme ya vhuendi ine yo fanela zwine vhadzulapo vha ḽa Afrika Tshipembe vha ṱoda zwone na u thusa vhathu vhane vha shaya masheleni musi vha tshi ṱoḓa u ḓiendedza. Vho Matekane vho amba uri khwinifhadzo idzi dzi ḓo dzhia miṅwaha ya malo u swika kha ya 10 uri dzi khunyeledzwe nahone vha ḓo vhona uri u valwa ha dzibada zwiitwe nga nḓila ya khwiṋe. Vho dovha hafhu vha ambedzela zwa uri vha reili vha zwiendedzi vha ḓo dzulela u ḓivhadzwa nga ha u tsitsikanya dzibadani khathihi na zwa uri vhaofisiri vha tshumelo ya badani vha ḽa KwaZulu-Natal vha ḓo thusa kha u langula vhuendi. Vha Sanral vha humbela vhareili vha mimoḓoro uri vha ṱhogomele zwiga zwoṱhe zwa ngeletshedzo magondoni, vha fhungudze luvhilo musi vha tshi swika fhethu hune ha khou lugiswa bada khathihi na u humbulela vhaṅwe vhashu misi vha bada. 
