Mme vha na malwadze a sa fholi vho kunda COVID-19

 Vhathu vha re na ma-lwadze a sa fholiho – u fana na asima, mutsiko wa nṱha wa malo-fha vhulwadze ha tswio vhu sa fholiho na ha swigiri – vha nga tshenzhema tsu-mbadwadze dza COVID-19 dzi re khombo, nahone vha nga lovha nga vhanga ḽa mutsiko une tshitzhili tsha  hwedza mivhili yavho.
 Mashudu mavhuya, musi occupational therapist na mme wa vhana vhararu Vho Insaaf Mohammed (40) vho wanwa vha na COVID-19 musi vha na vhulwadze ha asima, vho kona u langa malwadze aya oṱhe nahone vha sa tou lwalesa.Vho Mohammed vho wana COVID-19 kha munna wavho, vha shumaho laborithari ya Sibadela tsha Groote Schuur. Murwa wa Vho Mohammed wa miṅwaha ya sumbe na ene o ḓo kavhiwa nga dwadze.Nga murahu ha u wana uri vho kavhiwa, vhuraru havho vho ḓo ḓivalela hayani havho vha sa kwamane na vhaṅwe vhathu. “Ro ḓivalela kha lufhera lwa u eḓela, musi ma-zwale wanga – vhane vha vha na vhulwadze ha swigiri na mutsiko wa nṱha wa malofha, nga mashudu vha sa kavhiwe nga tshitzhili – vha ṱhogomela vhana vhashu vhaṅwe vhavhi-li,” Vho Mohammed vha ralo.U ya nga Muhasho wa Mu-takalo wa Kapa Vhukovhela, vhathu vha re na mutsiko wa nṱha wa malofha, vha re na vhulwadze ha swigiri na vhulwadze ha tswio vhu sa fholiho vha vhukati ha vhaṅwe vhalwadze vha re na malwadze a sa fholiho o ḓoweleaho vhukuma vha COVID-19.U bva nga ḽa 25 Shundu-nthule, vhathu vha re na ma-lwadze a sa fholiho a tevhelaho vho sumbedza tsumbadwadze dzi re khombo:
• Mutsiko wa nṱha wa malo-fha, phesenthe dza 58• Vhulwadze ha swigiri, phe-senthe dza 56• Vhulwadze ha tswio vhu sa fholiho, phesenthe dza 17• HIV , phesenthe dza16 • Asima kana vhulwadze ha zwa u fema vhu sa fholiho, phesenthe dza 15• Vhulwadze vhu elanaho na ha mbilu, phesenthe dza 11• U vha na muvhili wo kalu-laho, phesenthe dza 13 • Lufhia, phesenthe dza 13• Khentsa, phesenthe mbili• Maṅwe malwadze a sa fholiho, phesenthe dza 16.Vho Mohammed vha ri ny-ofho dzavho khulwanesa ho vha u tshenzhema u hulela ha u konḓelwa vhukuma u fema ho vhangwaho nga COVID-19. Vha ri “ndo tshenzhema maneto, u hoṱola na u valea khanani, he phamphu yanga ya asima ya thusa. Tsumba-dwadze dzanga dzo vha dzi sa tou vha khombo nga maanḓa u fana na dza munna wanga, vhe muvhili wavho wa vha u khou rema, vha tshi khou sili-ngwa, khana yo valea, u fhele-lwa nga mufemo, sainasi dzo thivha, tshilangwa tshidenya u bva khanani yavho na mu-fhiso muhulu. Murwa wanga o vha na mufhiso muhulu lwa maḓuvha mararu, fhedzi a fhola nga u ṱavhanya musi tsumbadwadze dzawe dzi tshi fhela.”Muṱa wa Vho Mohammed wo tevhedza ndaela dzoṱhe dza tsiradwadze mushumoni na hayani, u thivhela u ka-vhiwa nga tshitzhili.  “Muṱa wanga wo vha u tshi pfesesa, u ṋea ndondolo na thikhedzo, vha tshi ri ḓisela zwiḽiwa zwa tshilalelo madekwana maṅwe na maṅwe, fhedzi tshiṅwe tshifhinga tshit-shavha tsha havho tshi nga kha ḓi sa londa, na vhuṱun-gu vhu vhangwaho nga nyanḓadzamafhungo ya ma-tshilisano vhu a tshuwisa,” vho ralo Vho Mohammed. Muhasho wa Mutakalo wa Kapa Vhukovhela uri u dzula u na maḓi muvhilini na u vhea iṱo swigiri malofhani, mutsiko wa malofha na thempharetsha ndi zwa vhuṱhogwa kha u langa COVID-19, nga maanḓa kha vhalwadze vha re na ma-lwadze a sa fholiho.Zwiṅwe hafhu, muhasho wo eletshedza vhathu vha re na malwadze a sa fholiho uri:
• Vha nwe mishonga nga nḓila yone, sa zwe vha ra-ndelwa nga dokotela wavho. • Vha ṱambe zwanḓa nga tshisibe na maḓi lwa mi-thethe i swikaho 20, phanḓa ha musi vha tshi fara mi-shonga miṅwe na miṅwe.• Vha songo litsha u nwa kana u shumisa mishonga nga nnḓa ha musi dokotela a tshi vha vhudza uri vha litshe nahone vha songo vhuya vha kovhelana mi-shonga na muṅwe muthu.• Vha lingedze u ita nyonyo-loso lwa minithe dza 30 nga ḓuvha.Muhasho uri vhathu vha re na swigiri vha livhana na tshikhala tshihulwane tsha u tzhenzhema tsumbadwadze dzo kalulaho dzi re khombo u bva kha COVID-19, fhedzi khonadzeo ya khombo ya u lwalesa i vha fhasi arali vhu-lwadze ha swigiri havho vhu tshi khou langiwa zwavhuḓi.“Nga u angaredza, vhathu vha re na swigiri vha na khonadzeo khulwane ya u tshenzhema tsumbadwadze dzi re khombo na hulela ha vhulwadze musi vho kavhi-wa nga tshitzhili. Sa izwi vhathu vha re na swigiri vha na khonadzeo khulwane ya u vha na tsumbadwadze dzi re khombo dza COVID-19, u dzulela u vha kule na muṅwe muthu zwo themendelwa hune zwa konadzea. U vha na muvhili muhulu na zwone ndi tshivhangi tsha khonadzeo ya u vha na COVID-19 i re kho-mbo. Nga u ralo, u fhungudza muvhili, arali zwi tshi kona-dzea zwi a themendelwa.”U fhola tshoṱhe Nga murahu ha u ḓivalela thungo lwa maḓuvha a 14, Vho Mohammed vho ḓo hu-mela mushumoni. Vha ri u fhola kha tshitzhili tsha corona zwo shandukisa kuhumbulele na kuvhonele kwavho kwa vhutshilo.Vha ri “zwi ita uri u ṱanganedze vha muṱa wau na zwithu zwiṱuku vhutshiloni nga maanḓa. Ndi ṱoḓa vhathu vha tshi dzhia vhuḓifhinduleli ha mutakalo wavho mishu-moni na u funza vha muṱa wavho na vhana, nga maanḓa zwino vhana vha tshi khou vhuyelela zwikoloni. Kha vha thuse ṅwana wavho nḓila dza vhuṱali dza u sumbedza kho-nani dzawe lufuno, hu si na u sendela tsini na u farana. Kha vha ite uri vha muṱa wavho vha shumise zwivhulahatshitzhili phanḓa ha musi vha tshi dzhena nḓuni, u sia zwienda nnḓa garatshini arali vha tshi kona, vha bvule zwiambaro zwoṱhe vha ṱambe phanḓa ha musi vha tshi lumelisa vha muṱa wavho na u ṱhogomela vhukuma kha sia ḽa mutakalo u itela u vha tsireledza.”Muhasho u eletshedza vhathu vha re na malwadze a sa fholiho u ḽa zwiḽiwa zwa mutakalo, u ita nyonyoloso tshifhinga tshoṱhe, u langa mutsiko wavho, u tevhedza pulane ya mishonga ya dzilafho na u tevhedza maga oṱhe a thivhelo o teaho.
 vnga mashudu vha sa kavhiwe nga tshitzhili – vha ṱhogomela vhana vhashu vhaṅwe vhavhili,” Vho Mohammed vha ralo.
U ya nga Muhasho wa Mutakalo wa Kapa Vhukovhela, vhathu vha re na mutsiko wa nṱha wa malofha, vha re na vhulwadze ha swigiri na vhulwadze ha tswio vhu sa fholiho vha vhukati ha vhaṅwe vhalwadze vha re na malwadze a sa fholiho o ḓoweleaho vhukuma vha COVID-19 .
fholiho, phesenthe dza 16.
Vho Mohammed vha ri nyofho dzavho khulwanesa ho Muṱa wa Vho Mohammed wo tevhedza ndaela dzoṱhe dza tsiradwadze mushumoni na hayani, u thivhela u kavhiwa nga tshitzhili.  “Muṱa wanga wo vha u tshi pfesesa, u ṋea ndondolo na thikhedzo, vha tshi ri ḓisela zwiḽiwa zwa tshilalelo madekwana maṅwe na maṅwe, fhedzi tshiṅwe tshifhinga tshitshavha tsha havho tshi nga kha ḓi sa londa, na vhuṱungu vhu vhangwaho nga nyanḓadzamafhungo ya matshilisano vhu a tshuwisa,” khonadzeo ya khombo ya u lwalesa i vha fhasi arali vhulwadze ha swigiri havho vhu tshi khou langiwa zwavhuḓi.
“Nga u angaredza, vhathu vha re na swigiri vha na khonadzeo khulwane ya u tshenzhema tsumbadwadze dzi re khombo na hulela ha vhulwadze musi vho kavhiwa nga tshitzhili. Sa izwi vhathu vha re na swigiri vha na khonadzeo khulwane ya u vha na tsumbadwadze dzi re khombo dza dzulela u vha kule na muṅwe muthu zwo themendelwa hune zwa konadzea. U vha na muvhili muhulu na zwone ndi tshivhangi tsha khonadzeo ya u vha na  COVID-19mbo. Nga u ralo, u fhungudza  Vho Insaaf Mohammed, vhane vha vha na vhulwadze ha asima, vho kona u kunda COVID-19.

Arali vha na tsu-mbadwadze dziṅwe na dziṅwe, u fana na mufhiso, tshihoṱola, kana u fhelelwa nga mufemo, kha vha kwame nomboro ya shishi ya COVID-19 kha 0800 029 999 kana nga WhatsApp vha ṅwala ipﬁ ‘Hi’ kha 0600 123 456.