Kha ri shumisane roṱhe u itela u dzudzanya zwa masheleni ashu 

Figara dzo zwi vhea khagala zwauri ra  sa ita nyito zwino ra shandukisa zwithu, hu ḓo vha na zwifhinga zwinzhi zwi koṋdaho phanḓa.
Zwo vheiwa nga nḓila i lelu waho, ri khou shumisa mashele ni manzhi u fhirisa zwine ra khou hola zwone.
Zwo ralo, ri khou hadzimesa, mbadelo dza u kona u badela tshikolodo itsho nga nḓila kwao dzi khou gonya. Zwa vhukuma ndi zwauri, mbadelo dza u kona u badela tshikolodo nga nḓila kwao zwazwino ndi yone tshinyalelo i no khou aluwa nga luvhilo. Ri shumisesa masheleni manzhi kha mbadelamurahu ya tshikolodo u fhirisa zwine ra ita kha mutakalo; ndi kha mveledzi so ya zwa matshilisano na zwa pfunzo fhedzi hune ha wanwa masheleni manzhi.
Tshiimo itshi tshi a tima timisa nahone a si tshine ra nga ṱuwa ngatsho.
Ri tea u ita tshanduko dza ndeme nahone ri tea u dzi ita zwino.
Hu na zwiitisi zwo vhalaho zwa tshiimo tshine ra vha kha tsho zwino. Ikonomi yashu a yo ngo aluwesa kha miṅwaha ya fumi yo fhiraho, zwo itiswa nga vilili ḽa  ḽifhasi ḽa zwa mashele ni ḽa 2008 na u fhungudzea ha ṱhoḓea ya mineraḽa dzine ra vhambadzela nnḓa. Zwo ralo, khuvhanganyo ya mbuelo yo vha fhasisa nahone ro tou tea u koloda zwinzhi u itela u bve ledza u shumisa masheleni kha mveledziso, themamveledziso na kha miholo. Nga tshifhinga themamveledziso tshithihi, u hombokwa ha muvhuso na tshanḓanguvhoni zwo kwama mavhusele, mashumele kwao na vhudziki ha zwa masheleni kha zwiimiswa zwa muvhuso zwo vhalaho, zwi tshi katela mabindu a langwaho nga mu vhuso (dziSOE).  Ndingedzo dza kha miṅwa ha mivhili yo fhiraho dza u vusulusa ikonomi na u fhaṱu lula zwiimiswa zwazwino zwi khou dzhielwa fhasi nga vilili ḽa muḓagasi, iṅwe nyaluwo i konḓaho na  u vhea muṅwe muhwalo hafhu kha masheleni a muvhuso.
Zwipikwa zwashu kha mu gaganyagwama uyu zwo ralo ndi u vhuedzedza ikonomi kha gondo ḽa nyaluwo, ndango ya tshumiso ya masheleni a mu vhuso na u vhea  tshikolodo tshashu kha ngona.
Mugaganyagwama ndi tshipi ḓa tsha ndeme tsha vhutshi mbidzi hashu u itela nyaluwo i katelaho zwoṱhe, u sika mishu mo, vhubindudzi na muvhuso u ḓikonaho.
Ro ita tsheo i re kha ngona hu si u tevhela nḓila ya nyimele ya ikonomi i si yavhuḓi. Nḓila iyo yo vha i tshi ḓo vhona hune ha tea u fhungudzwa nga maanḓa kha u shumisa masheleni kha tshumelo dza matshilisano dzine vhashai vha ḓitika ngadzo. Zwo vha zwi tshi ḓo dzhenisesa nga maanḓa phungudzo ya miholo ya vhashumeli vha muvhuso, muelo wa vhashumi vha mu vhuso, u fhungudza bonasi na phensheni, u engedza muthelo na u rengisa thundu dza mu vhuso dza ndeme.
Mugaganyagwama wa nyi mele ya ikonomi i si yavhuḓi wo vha u tshi ḓo vha wo vhaisa hafhu khonadzeo ya nyaluwo wa hoṱefhadza khonadzeo ya muvhuso u ṱuṱuwedza nyito ya ikonomi na u swikela ṱhoḓea dza vhathu.  Naho zwo ralo, ro ṋetshedza mugaganyagwama wo faraho mutshotshonono wa maga o sedzwaho zwavhuḓi nahone o dzudzanyeaho u itela u fara zwavhuḓi mashumisele a masheleni, nyaluso ya muthelo wa mbuelo na ṱhuṱhuwedzo ya nyaluwo.
Kha miṅwaha miraru i ḓaho, ri khou lavhelela u swikela mbulungelo ya henefha kha R261 biḽioni nga u fhungudza migaganyagwama ya mihasho minzhi na u fhungudza phimo ine mulayotibe wa muholo wa tshumelo ya muvhuso wa engedzwa ngayo. Kha tshifhi nga tshenetsho tshithihi, naho zwo ralo, ri khou tea u shumisa masheleni manzhi u tikedza u dzudzanywa hafhu ha mabindu a langwaho nga muvhuso a nga ho sa Eskom na SAA. Zwo ralo, ri lavhelela ṱhumbulotsalela ya R156 biḽioni kha u shumiswa ha masheleni kha zwi si na mui ngapfuma kha tshifhingakati.
Izwi zwi ḓo thusa u fhungu dza ṱhahelelo na u fhungudza ṱhoḓea dzashu dza u hadzima.
Tshipiḓa tshihulwane tsha u vhulunga tshi ḓo bva kha u fhungudza phimo ine mulayo tibe washu wa muholo wa alu wa ngatsho. Izwi zwi ḓo ṱoḓa nyambedzano dzo dzudzanaho nga ngona vhukati ha vhashu misani vhoṱhe vha zwa ma tshilisano, fhedzi nga maanḓa na vha mbumbano dza sekithara dza muvhuso. Vhuḓidzhenisi uhu vhu tea u tshimbidzwa nga muya wa u ṱoḓa thandululo.
Ndi a khwaṱhiswa nga lutamo lwa madzangano oṱhe lwa u ḓidzhenisa kha nyambedzano dza vhuṱhogwa dzo sedzaho kha u wana thandululo.
Maitele ashu a si a u tou fhu ngudza muelo wa tshumelo dza muvhuso nga u tou hwiḓa, fhedzi ndi u tou ṱola phimo ine miholo ya aluwa ngayo. Miholo ya tshumelo dza muvhuso i na u ya nga mbalotshikati nyengedzo i na phimo ya nṱhesa u fhirisa inflesheni lwa miṅwaha minzhi, zwo ralo ri tea u dzudzanya hezwi zwithu arali ri tshi khou ṱoḓa u wana masheleni a mu vhuso a kha ndango. Izwi zwi dovha zwa ya na kha ndango ya masheleni a vhathu vhone vhaṋe, hune arali tshiteṅwa tshi no shumisa masheleni tshiṅwe na tshiṅwe tshine tsha aluwa kha phimo i fhiraho inflesheni – hu nga vha mbadelotiwa dza muḓagasi, mbadelotiwa dza ṱhingokhwalwa kana zwiḽi wa – zwi ḓo dzulela u vhea mugaganyagwama muṅwe na muṅwe wa muthu ene muṋe na masheleni fhasi ha mutsiko na u sa vha kha ngona.
Mulayotibe wa muholo u dzu lela u vha tshipiḓa tshihulwane sa tsha u shumisa masheleni zwi tshi ya nga khethekanyo ya ikonomi. Nyaluwo kha mulayo yibe wa muholo yo no thoma u bvisela thungo zwa u shu misa masheleni kha thandela dza pfuma u itela nyaluwo ya tshifhinga tshiḓaho na zwite ṅwa zwine zwa vha zwa ndeme kha nḓisedzo ya tshumelo.
Mulayotibe wa muholo wa vhashumeli vha muvhuso u nga si vuwe wo vha wone fhedzi une ra khou fhungudza mbadelo. Ndo humbula zwauri a hu nga vhi na nyengedzo kha miholo ya vhaofisiri vha mu vhuso vhahulwane ṋaṅwaha.
Izwi zwi khou tevhela ṱhumbu lo kha mbuelo dzo simuwaho zwi tshi bva kha tshanduko dzi re kha Bugupfarwa ya Dziminisṱa. Ri ḓo anḓadza mu layo muswa ṋaṅwaha une wa ḓivhadza muhanga wa miholo ya zwiimiswa zwa muvhuso na khamphani dzi langwaho nga muvhuso u thivhela mbadelo dzo kalulaho dza miraḓo ya bodo na vhaofisiri vhahulwane.
  Vhashumisani na riṋe vha mbumbano ya vhashumi vha kha ngoho musi vha tshi amba uri ri tea nga nḓila i vhonalaho u thivhela u bva kana u bvuḓiswa ha masheleni a muvhuso nga u amba nga ha tshanḓanguvhoni, u fhelisa zwithu zwi si ho kha ngona, tshumiso ya masheleni nga nḓila ya u sa londa. He -zwi ri ḓo zwi ita na zwiṅwe  zwinzhi.
Naho u fara mulayotibe wa miholo ya vhashumeli vha mu vhuso zwi zwa ndeme u itela u vhea kha ngona masheleni a muvhuso, u khwinisa mashu mele a sekithara dza muvhuso ndi zwa ndeme nga maanḓa arali ri tshi khou ṱoḓa u fhaṱa muvhuso u na vhukoni vhu hulwane. Ri ṱoḓa vhunzhi ha vhathu kwao kha maimo kwao.
Musi ri tshi fara tshumiso ya masheleni a muvhuso, ri khou fungelela nyaluwo. Ndi nga ṅwambo wa hezwi uri, naho hu na tshikhala kha zwa masheleni, a hu na nyengedzo ya muthelo khulwane.  Madzuloni azwo, hu na u rulwa nyana ha vhatheli na maga o vhalaho u itela u alu sa mbadelo ya phimamuthelo wa vhabindudzi.  Ri khou ya phanḓa na tshanduko dza ndeme kha masia a ngaho sa ṋetshedzo ya muḓagasi, vhuimangalavha na zwiporo khathihi na vhudavhidzani ha kule u fhungudza mbadelo dza
vhubindudzi. Nga kha Tshi kwama tsha Themamveledziso ro lavhelela u tshimbidza zwa u ṋetshedza masheleni u bva kha zwiko zwo vhalaho u itela u vhulunga kha mbekanyamu shumo ya u fhaṱa khulwane.
Nga kha tshimbidzo yashu ya tshiṱirathedzhi tsha zwa nḓowetshumo na mbulungelo ri khou vula masia manzhi a nyaluwo.
Ri khou dzudzanya masheleni ashu a muvhuso u itela uri nya luwo i angaredzaho zwoṱhe na u sika mishumo zwi konadzee.
Zwifhinga zwo raloho zwi ṱoḓa riṋe ri tshi ḓivha zwine zwa tea u itwa, ri si vhe vhathu vha sa koni u shandukisi kuhumbule le. Tshi ṱoḓa tshumisano, hu si khuḓano. U pfesesana na u ḓikumedzela zwi tea u itwa.
Ri kha hezwi zwithu roṱhe, nahone ri kovhelana vhuḓi fhinduleli vhuthihi, ra dzhia magungwa, ra ita muduba muthihi ra tshimbidza shango ḽashu ḽa fhira kha maḓi a  maga belo haya. 
