Mbalombalo dza zwa mishumo dzi sumbedza uri Mbalombalo dza zwa mishumo dzi sumbedza uri ikonomi yashu i kha nḓila ya u vhuyelela ngonaniikonomi yashu i kha nḓila ya u vhuyelela ngonani

Vhukati ha hezwi zwoṱhe, tshiwo tsha zwa fulufulu tsho ḓi bvela phanḓa na u ḓivhonadza nga vhuhulu, zwa vhanga tshinyalelo khulwane kha ikonomi khathihi na thambulo miṱani na kha mabindu.
Fhedzi, naho ro ḓi vha ri vhukati ha khaedu idzi, vhadzulapo vhashu khathihi na ikonomi yashu vho su mbedza u konḓelela na uri hu khou vhonala ikonomi yashu zwazwino i tshi vho sumbedza tsumbo dzi nyanyulaho dza u vhuyelela ngonani. Mbalombalo dza zwa mishumo, nga maanḓa dza zwenezwino, ndi dzone dzine dza ita uri ri vhe na fulufhelo.
Vha tshiimiswa tsha zwa Mbalombalo tsha Afrika Tshipembe vho rekhoda u tsela fhasi kha tshivhalo tsha zwa u shayea ha mishumo kha tshifhinga tsha kotara ya vhuvhili ya ṅwaha wa 2021. Zwa ndemesa, zwikalo zwavho zwi sumbedza uri tshivhalo tsha vhukuma tsha vhathu vhane vha vha na mishumo tsho enge dzea u bva kha vhathu vha  14.5 miḽioni kha tshifhinga tsha kotara ya vhuṋa ya ṅwaha wa 2021 u swika kha R15.5 miḽioni kha tshifhinga tsha kotara ya vhuvhili ya ṅwaha wa 2022.Hezwi ndi nyengedzedzo i ṱuṱuwedzaho vhukuma ya mishumo ine ya ṱoḓea ngaurali kha tshifhinga tsha hafu ya ṅwaha ya u thoma.
Vhunzhi ha heyi mishumo yo vha yo sikwa kha sekhithara dzi fanaho na dza tshumelo dza zwa tshitshavha na matshilisano, mbambadzo, zwa masheleni, zwa ndemesa, sekhithara ya zwa u fhaṱa.
Ndi zwone, hu kha ḓi vha na zwinzhi zwine zwa tea u itwa arali ri tshi ṱoḓa u vhona hu tshi vha na tshanduko khulwane kha tshivhalo tsha u shayea ha mishumo tshi re nṱhesa kha shango ḽashu.
Nga tshenetshi tshifhinga tshithihi, mbalombalo hedzi dzi sumbedza uri masia a ndeme ane a vha a Pulane ya Mvusuludzo na Mbue dzedzo ya Ikonomi, a fanaho na u sikwa ha mishumo minzhi ya vhadzulapo, mvusuludzo ya ikonomi khathihi na mvele dziso ya themamveledziso na one a khou vha na zwivhuya zwavhuḓi kha zwa u sikwa ha mishumo. Sa izwi mveledziso ya themamveledziso khathihi na vhubindudzi zwi tshi tou vha zwiṅwe zwa zwipikwa zwa ndeme zwa pulane yashu ya mbuedzedzo, u engedzea ha mishumo kha sia ḽa zwa u fhaṱa ndi zwithu zwine zwa ṱuṱuwedza vhukuma.
Mugaganyagwama wa ṅwedzi wa Luhuhi 2022 wo sumbedzisa nyengedzedzo ya 30% ya masheleni ane a shumiselwa kha zwa themamveledziso dza tshitshavha kha tshifhinga tsha miṅwaha miraru i ḓaho ine ya vha R812 biḽioni musi i tshi vhambedzwa na R627 biḽioni kha tshifhinga tsha miṅwaha miraru yo fhe-laho.
Bodo ya Mveledziso ya Nḓowetshumo ya zwa u Fhaṱa zwenezwino yo dzhiela nṱha zwauri hu kha ḓi tou bva u vha na u engedzea ha thandela dza themamveledziso dzine dza khou rangwa phanḓa nga mabindu a muvhuso a fanaho na Transnet na Eskom, fhedzi hafhu na nga mimasipala mihulwane khathihi na nga vha Muhasho wa Mishumo ya Muvhuso na Themamve-ledziso.
Nga ṅwedzi wa Fulwi, ṅwaha uno ro vhona ikonomi yashu i tshi khou vhuyelela kha tshikalo tsha nyaluwo tsha phanḓa ha musi hu tshi vha na dwadze nga mulandu wa mvelelo dza GDP dze dza vha dzi dzavhuḓi vhukuma kha kotara ya u thoma ya ṅwaha.
Nga nḓowelo, muhumbulo muhulwane ndi wa u bva nga u ṱavhanya kha tshikalo hetshi tsha fhasi, zwine zwa vha zwone zwine zwa khou itisa uri ri bvele phanḓa na u lavhelesa kha zwa u shandu-kisa milayo ine ya vha yone i ṱuṱuwedzaho nyaluwo.
Muvhuso u kha ḓi tou bva u anḓadza makumedzwa a khwiniso ya mulayo wa zwa fulufulu u itela u fhelisa ṱhoḓea ya ḽaisentsi kha zwiimiswa zwa u bveledza muḓagasi khathihi na u ṱuṱuwedza vhubindudzi kha thandela khulwane dza nḓisedzo ya muḓagasi hu u itela u engedza vhubveledzi vhuswa ha muḓagasi kha sisteme ya nḓisedzo ya muḓagasi. Hezwi zwi sumbedza ḽiga ḽihulwane kha ndingedzo dzashu dza u shandukisa mbonalo ya zwa fulufulu kha shango ḽashu, zwine zwa vha ṱhoḓea ya u thoma ya ndeme kha nyaluwo ya ikonomi khathihi na u kunga vhubindudzi.
U tou bva tshe ha ḓivhadzwa pulane ya zwa fulufulu ya lushaka nga ṅwedzi wa Fulwana uno ṅwaha, ro vha ri tshi khou ḓi shuma sa muvhuso nga tshumisano na vha zwiimiswa zwi kwameaho zwo fhamba-naho kha u shumisa maitele maswa khathihi na u shandu kisa mbekanyamaitele.U tou bva tshe ra engedza vhuhulwane ha ḽaisentsi u swika kha 100 megawatts nga ṅwedzi wa Fulwi 2021, ho no redzhisiṱariwa 500 MW u bva kha thandela dza u bveledza muḓagasi u vusuluseaho dza phuraivethe hune dziṅwe thandela dzine dza ḓo bve ledza 6,000 MW dza vha kati kha zwiimo zwo fhambanaho zwa mveledziso.
Maitele a tshandukiso dza zwa milayo a khou bvela phanḓa na u sumbedza mvelaphanḓa yavhuḓi kha thikhedzo yao ya nyaluwo ya ikonomi khathihi na u kunga vhubindudzi. Nyaluwo ya ikonomi i nga si kone u swikelwa nahone hu nga si vhe na u sikwa ha mishumo arali hu songo ranga u itwa mushumo u konḓaho naho u wa ndeme wa u shandukisa milayo une wa ḓo fhedza nga u khwinifhadza nyimele ya zwa mabindu na vhubindudzi. Hovhu ndi vhuḓifhinduleli ha muvhuso. Fhedziha, uri hu kone u vha na mvelaphanḓa yavhuḓi hu si na u timatima, ri ḓo tea u bvela phanḓa na u kombetshedza uri hu vhe na thendelano vhukati ha vha mabindu, madzangano a vhashumi na zwitshavha, hu si fhedzi kha zwa milayo ine ya ṱoḓea, hafhu na kha thendelano dzine dza vha dza ndeme kha u swikela zwipikwa zwashu.  Naho ikonomi yashu i tshi dzhia tshifhinga tshilapfu u vhuyelela ngonani nahone mbekanyamushumo yashu ya mvusuludzo yo thoma u shuma, ri ḓo bvela phanḓa na u ita maga o fhambanaho a u engedza u itela u tikedza zwa u sikwa ha mishumo.
Nga nṱha ha maga ane a tikedza nyaluwo ya sekhithara ya phuraivethe, ri ḓo dovha hafhu ra engedza mishumo ya muvhuso khathihi na u thusa avho vho shayaho nga thuso ya zwa matshilisano.
Nyengedzedzo ya mishumo khathihi na dziṅwe tsumbo dza nyaluwo dzi ṋeaho fulufhelo, dzi tea u ri ṱuṱuwedza uri ri bvele phanḓa na tshanduko khathihi na u thoma u shu misa Pulane dza Mvusuludzao na Mbuedzedzo ya Ikonomi u itela u vula zwikhala zwa vhubindudzi na nyaluwo. Zwi tea u ṱuṱuwedza vhashumi sani vhashu vhoṱhe vha zwa matshilisano uri vha shumi sane nahone nga u ṱavhanya vhe na ndivho ya u swikela nyaluwo ya tshihaḓu khathihi na u sika miṅwe mishumo minzhi. 


 