Tshiimo tsha vhulwadze ha Monkeypox kha ḽa Afrika Tshipembe

Vha ri vho wana muvhigo u bva kha Muhasho wa Tshumelo dza Vhuṱoli ha Mutakalo wa Lushaka (NHLS) wa uri hu na muthu o itwaho ndingo dza ḽaborithari dzi khwaṱhisedzaho uri hu na vhulwadze ha Monkeypox kha ḽa Afrika Tshipembe.
Vairasi yo topolwa ngei Gauteng na Kapa Vhukovhela.
Kanzhisa vhulwadze ha Monkeypox a vhu tou vha khombo, vhu tou bvisa zwipundu zwi no ṱhoṱhona kha lukanda. A vhu anzeli u vha khombo nahone tshivhalo tshaho tsha mpfu tshi tou vha 1 phesenthe fhedzi.
Vhulwadze uvhu ho vhuya ha vhigwa tshifhingani tsho fhiraho kha mashango a Afrika a fanaho na Nigeria, Democratic Republic of the Congo, Central African Republic khathihi na shango ḽa Ghana mathomoni a ṅwaha wa 2000.
Zwa zwino tshiwo tsha vhulwadze uvhu tsho hulela ngei Yuropa hune shango ḽa UK ḽa vha ḽone ḽi re kha vhuimo ha nṱhesa nga tshivhalo tsha vhathu vha swikaho 700 vho kavhiwaho, ḽa tevhelwa nga shango ḽa Spain ḽi re na tshivhalo tsha vhathu vho kavhiwaho vha 500, ha ḓa mashango a ya Germany, Portugal na ḽa France. Minisṱa vha ri Tshiimiswa tsha Lushaka tsha Ṱhoḓisiso dza Malwadze (NICD) tshi kati na u pfumbudza vhashu mi vha zwa mutakalo nga kha inthanethe (online) uri vha vhe na nḓivho ya u kona u topola vhulwadze uvhu uri hu kone u itwa ndingo dza ḽaborathari.
“Vhulwadze uvhu vhu kona fhedzi u fhirela nga u tou kwamana na muthu, ngauralo vha nga si kavhiwe nga u tou vha lufherani luthihi na muthu o kavhiwaho," vha ralo Minisṱa.
Minisṱa Vho Phaahla vha ri mafhafhu fhasi kha vhadzulapo vha ḽa Afrika Tshipembe ngauri vairasi ya Monkeypox a si u thoma i tshi vha hone ngauralo vhorasaintsi vha na nḓivho nayo.
Mudzulatshidulo wa Komiti ya Minisṱa ya Vhutsi vhudzi (MAC) ya dwadze ḽa COVID-19 na u vha muraḓo Muhulwane wa NHLS, Phrofesa Vho Koleka Mlisana, vha ri vhulwadze ha Monkeypox ndi vhulwadze hapo vhu anzelaho u tshoṱela mashango a wanalaho Vhukati na Nṱha ha dzhango ḽa Afrika.
Vhulwadze hapo (endemic) ndi vhune ha dzulela u tshoṱela lushaka luthihi lwa vhathu kana fhethu huthihi tshifhinga tshoṱhe.
Vha dovha hafhu vha ṱahisa zwa uri a hu na phambano khulwane vhukati ha vhu lwadze ha Monkeypox na ha Smallpox.
“Hu na khaelo na mishonga ya u lwa na vhulwadze ha Monkeypox. Vhulwadze uvhu vhu tshi kavha muthu vhu vhonala nga tsumbadwadze dza mukhushwane na dza vhulwadze ha Legionnaires.
Zwa vhuṱhogwa ndi musi muthu a tshi ḓa a na tsumba dwadze zwi a ṱavhanya zwa ḓivhea uri o kavhiwa nga vhulwadze uvhu nahone zwa ndeme vhukuma ndi zwa uri a zwi ngo leluwa u vhu fhirisela kha muṅwe, sa zwine zwa bvelela kha vairasi ya zwa mufemo, na uri vhu fhirela fhedzi nga u tou kwamana na muthu.
Vhulwadze uvhu vhu kona fhedzi u fhirela khavho musi vho kwamana na muthu ane o kavhiwa ngaho,'' vha ralo.
Vhulwadze ha Legionnaies ndi vhulwadze ha nyumoni yo goḓombelaho.
Phrofesa Vho Mlisana vha ri u tevhela vhuṱala ha vhathu vhe vha kwamana na muthu o kavhiwaho ndi zwa vhuṱhogwa kha uvhu vhu lwadze nahone Muhasho wa zwa Mutakalo u ḓo dzulela u ita ngauralo.
Vho fulufhedzisa vhadzulapo vha ḽa Afrika Tshipembe zwa uri themamveledziso ya Ḽaborathari i na zwishumiswa zwoṱhe zwa ndeme kha u kona u vhea iṱo vairasi iṅwe na iṅwe ine ya nga ṱaha.
– SAnews.gov.za