U lwa na gomelelo ḽihulu

Gomelelo ndi  u  shaea ha mvu la ho  kalulaho lwa tshifhinga tshilapfu hune ha ita uri hu vhe na ṱhahalelo ya maḓi.
U ya nga Dokotela Vho Mathieu Roualt, mushumisani na phrofesa kha Muhasho wa Oceanography Yunivesithi ya Cape Town, zwivhangi zwihulu zwa gomelelo ndi mveledzwa nga El Niño na tshanduko dza kilima.
Vho amba uri: “El Niño ndi nzulele ya mupo ine ya bvele la nga murahu ha tshifhinga tsho pimeaho ine ya vhuya hafhu miṅwaha miraru u ya kha miṱanu miṅwe na miṅwe nahone i nga vha hone u swika miṅwaha mivhili. I engedza themparetsha kha maḓadzhe a India na Pacific, zwine zwa sia zwi tshi vhanga tshiimo tsha gomelelo.
Tshanduko ya kilima i ṱalutshe dzwa sa tshanduko kha phatheni dza kilima ya zwa dzingu na ḽifhasi nga vhuphara ye ya thoma vhukati u swika mafheloni a sentshari ya vhu20 nahone yo shela mulenzhe zwi hulusa kha nyengedzo ya ḽeveḽe dza gesepfuḓi ya dzingamufhe yo bveledzwaho nga tshumiso ya masalela a zwivhaswa.
Dokotela Vho Roualt vho ṱalu tshedza uri: “Kha sentshari yo fhiraho tshipembe ha Afrika ho tambudzwa nga tshanduko dza ṅwaha nga ṅwaha dzi ma ngadzaho kha kilima, dzi livhisa ho kha gomelelo ḽo kalulaho na thithiso kha ikhosisiteme ya zwa shangoni na maḓadzheni.
Tshanduko hedzi dzi kwama nḓowetshumo ya zwa vhulimi, tsireledzo ya maḓi na vhureakhovhe zwine zwa vha ikonomi yo ṱanḓavhuwaho. Zwi kwama hafhu na muelelo wa maḓi kha zwidambwana na kha zwimela na u kumbuludzwa ha pfushi dzi tshi ya lwanzheni.
Masiandaitwa haya a pfeswa nga maanḓa nga Afrika Tshipembe ngauri shango ḽashu ḽi dzula ḽi na tshikalo tsha u shaea ha mvula nga ṅwaha tsha 450 mililitha (ml), hu tshi vhambedzwa na tshikalo tsha ḽifhasi nga vhuphara tsha  860 mililitha (ml).
 Masiandaitwa a gomelelo ndi afhio?Nga Luhuhi, Muhasho wa Tshu misano ya Mavhusele na zwa Sialala (COGTA) wo shandukisa tshiimo tsha tshiwo tsha gome lelo tsha vunḓu tsha vha tshiimo tsha tshiwo tsha gomelelo tsha lushaka.
Ṱhoho ya Senthara ya Ndau lo ya Zwiwo ya Lushaka, Dokotela Vho Mmaphaka Tau vho amba uri:  “Nga murahu ha ela hafhu vhuhulu na tshi nyadzo ya gomelelo ḽine ḽa khou bvela phanḓa kha mavundu a swikaho mararu, vha ndaulo ya zwiwo vho shandukisa tshiimo tsha gomelelo tsha vha tshiwo tsha lushaka”.  Naho masiandaitwa a gomele lo kha ikonomi zwi tshi konḓa u a kala, ho vha na masiandaitwa a ofhisaho kha sekithara dza zwa vhulimi. Ngei Kapa Vhu kovhela, hune ha vha hone muṋe tshedzi muhulwane wa vhuvhili kha shango wa zwibveledzwa zwapo zwa vhulimi, mishumo ya henefha kha 21 000 yo fhela kha kotara ya vhuraru mahoḽa.
Vhubveledzi ha goroi ho tsela fhasi nga phesenthe dza 47 nga 2007 nahone hu nga kha ḓi vha na ṱhahalelo i linganaho ḽithara dza 90 miḽioni dza  waini  ya mbambadzwaseli na mbamba dzwapo.
Ṱhahalelo dza maḓi dzi ḓo vha na masiandaitwa a si avhuḓi kha vhuthathazwitzhili, ndondolamutakalo na vhuende lamashango.
Hu khou itwa mini u shumana na nyimele?Mimasipala yo kwameaho nga gomelelo yo thoma u shumisa nyiledzo dza maḓi dzi tevhedza ho mulayo kha vhadzulapo na vhubindudzi.
Zwimela zwine zwa bvisa muṋo kha maḓi a lwanzheni, mbekanyamushumo dza u lugisa dziphaiphi, u ṱanzwa maḓi na u bommba maḓi a tshi bva fhasi zwoṱhe zwi ṱalusiwa sa thandululo ya tshiimo itshi, na thandela hedzi dzi kha maga o fhambanaho a khunyeledzo. 
