Mafhungo nga vhuḓalo nga ha ADHD na ADD

Arali ṅwana ane a vha na thaidzo ya u konḓelwa u  thetshelesa zwavhuḓi, u sa dzulisea na u vha na mafulufulu o kalulaho (ADHD) kana u a konḓelwa u thetshelesa zwavhuḓi na u sa dzulisea (ADD) a sa ilafhiwa, nyimele idzo dzi nga vha na masiandaitwa a tshifhinga tshilapfu kha mutakalo wawe.
Hezwi ndi u ya nga Dokotela Vho Khatija Jhazbhay, vhane vha rangaphanḓa Yuniti ya zwa Muhumbulo ya Vhaswa na Vhana ngei Sibadela tsha Townhill Pietermaritzburg, ngei KwaZulu-Natal.Vho ṱalutshedza uri vho no aluwa, vhana avha vha nga vha kha khombo khulwane ya dziṅwe nyimele dza muhu mbulo, dzi nga ho sa mbilaelo na mutsiko, nahone vha nga shumisa zwikambi lu si lwavhudi.  ADHD na ADD vhu kwama mvelaphanḓa dza pfunzo dza vhana nahone maitele avho a nga kwatisa vhaṅwe. Vhana na vhone vha nga nyaliwa, vha dzhena khakhathini na u welwa nga dzikhombo. Dokotela Vho Jhazbhay vho amba uri: “Nyimele dza ṅwana muṅwe na muṅwe dzi a aluwa nahone a dzi fani, zwo ralo ndi zwa ndeme u ita ṱhaṱhuvho ya kiḽinikhaḽa yo ṱanḓavhuwaho u vhona zwiṅwe zwithu zwine zwa nga vha zwi tshi kwama mveledziso dzavho, khathihi na zwa ndeme zwine zwa nga itwa u vha  thusa u swikela hune vha tea u swikela vhukoni havho ho fhelelaho.”Vho ṱalutshedza uri ADHD na ADD ndi thithiso ya nyaluwo ya maluvhi ine ya sumbedziswa nga vhuḓifari vhu si havhuḓi, zwi ngaho sa u sa kona u dzu lisea na u thetshelesa zwavhuḓi. Izwi zwi vhonala nga:
• u ita vhukhakhi vhu sa tei u itwa• u sa fhedza mishumo• u xedza zwithu• u khakhisea na u hangwa nga u ṱavhanyaTsumbo dza u sa dzulisea na u vha na mafulufulu o kalulaho kana u sa langea zwi katela:
• mazhuluzhulu• u tambisa zwanḓa kana milenzhe• u swenda swenda kha tshidulo• u sokou fhindula u songo thoma wa humbula na u sokou takuwa wa ima u tshi khou lavhelelwa u dzula.
“Tsumbadwadze dzi vhonala fhethu huvhili kana u fhira – hayani, tshikoloni, u na khonani kana mashaka kana musi hu na miṅwe mishumo – zwa thithisa mashumele a tshikolo, zwa mushumo kana zwa matshilisano. Tsumbadwadze dzo kalula ho dzi vhonala ṅwana a sa athu swika miṅwaha ya 12 nahone zwi tea u vhonala lwa miṅwedzi ya henefha kha ya rathi. Vhadededzi vha a kona u topola vhuḓifari vhu siho kha ngona nahone vha nga isa ṅwana kha ṱhaṱhuvho ya zwa kiḽinikhaḽa. Izwi ndi maitele a dzilafho o fhambanaho ane a nga shumiswa.