Kha vha thuse vhagudiswa u langa COVID-19

 Vhagudiswa vho ṱangana na khaedu nnzhi nga mulandu wa Vhulwadze ha Tshitzhi li tsha Corona  (COVID-19) khathihi na nyiledzo dza muvalelo.
Ho vha na tshanduko dza misi yoṱhe kha vhupo ha ngudo kha zwikolo zwa Afrika Tshipembe, dzine dza nga sia vhana vha tshi pfa vha na mbilaelo na nyofho.
Vhagudiswa vho ḓo fanela u pfukela kha ḽifhasi ḽiswa ḽa u guda nga kha inthanethe kana ḽa ngudo dzo khakhiseaho, u sendedzwa kule na khonani dzavho, u xelelwa, na u pfa vhuṱungu, zwine zwoṱhe hezwo zwa nga ita uri vha pfe vha tshi vhilaela na u tsikeledzea.
Muḓivhi mueletshedzi wa muhumbulo Vho Boitumelo Tlhapane, vhane vha shumela Yunithi ya Pfunzo i Katelaho ngei kha Muhasho wa Pfunzo wa Free State, vha ri u pfa u na mbilaelo kana u na mutsiko nga zwifhinga izwi zwa u tou lingedza zwi a pfesesea.
 “Lwa tshifhinga tshi linganaho ṅwaha na hafu zwino, vhagu diswa vho ḓo fanela u shandukela kha nḓila ntswa dza u guda, dzine dza vha na u ṱangana huṱuku na tshifhinga tshiṱuku tsha u funzwa.
 “Vhanzhi vho ḓo fanela u vhala vhe vhoṱhe, zwenezwo musi vha tshi khou tshila na nyofho nga ha vhumatshelo havho na masiandoitwa a COVID-19  kha fulufhelo na miḽoro yavho, miṱa khathihi na kha matshilo avho a zwa matshilisano,” vho ralo Vho Tlhapane.
Vha nga zwi kon ḓelela hani  Vho ṱalutshedza uri u vhilaela ndi u tshuwa kana u humbulesa nga ha tshithu tshine tsha vha na mvelelo dzi sa ḓivhei. U thusa vhana uri vha kone u konḓelela, vho ṋetshedza ngeletshedzo dzi tevhelaho: • Kha vha pfesese uri zwo fanela uri muthu a vhilaele kana a ofhe. Hezwi a zwi ambi uri a vha na nungo. Zwo luga uri vha sa dzulisee.
• Zwine vha ita musi vho tshuwa ndi zwone zwine zwa vha zwa ndeme. Vha khou tevhedza milayo yoṱhe ya COVID-19  ye ya vhewa u itela u vha tsire ledza na u tsireledza vhaṅwe? Ndi zwifhio zwiṅwe zwine vha nga ita u itela u khwaṱhisedza uri vhone na vhaṅwe vho tsi reledzea? • Hu na mafhungo a vhu kuma ane vha a ḓivha nga ha COVID-19  u itela musi  vho kavhiwa kana ane vha muḓivha o kavhiwa? • Vha na thikhedzo ya vhade dedzi, miṱa na khonani ya u vha thusa musi vha tshi pfa vha sa khou dzulisea kana vha na mutsiko kana vha tshi vhi laela? Hezwi ndi zwa ndeme.
Vhadededzi vha nga dovha hafhu vha ṋetshedza thikhedzo ya kule na ngudo nga kha zwishu -miswa zwa inthanethe na gurupu dza ngudo dza kha inthanethe; nga u dzudzanya zwihumbudzi u itela u ṱuṱuwedza vhagudiswa uri vha vhale vhe hayani; na nga u vha ṱuṱuwedza u amba nga ha nyofho dzavho dza nga ha u guda.
 “Hezwi ndi zwa ndeme, nga maanḓesa kha thero dzine vha wana dzi tshi vha ṋea khaedu,” vho ḓadzisa.
Miṱa na khonani vha nga ṋetshedza vhagudiswa thikhedzo ya vhuḓipfi, nga nḓila ya ṱhuṱhuwedzo na u vha khwaṱhisa tshifhinga tshoṱhe, vho ralo Vho Tlhapane.
 “ V h a g u d i s w a 

h a  f a n e l a  u humbudzwa tshifhinga tshoṱhe uri ndingedzo dzavho na vhuḓikumedzeli havho zwi khou vhonala nahone zwi khou takalelwa, hezwo zwi engedza vhuḓifulufheli havho.”Vha nga fhungudza hani u vhilaelaVho Tlhapane vha ri hu na nḓila dzo fhambanaho dzine vhabebi na vhagudiswa vha nga fhungudza u vhilaela. Idzi dzi katela dzi tevhelaho:
•  Kha vha khwaṱhisedze uri hu na nḓila ya vhuronwane ya u vhala, u eḓela na u ambedzana na vhaṅwe. Hezwi zwi ḓo thusa vhana u swikelela zwipikwa zwavho khathihi na maḓuvha a u swikelela ngao, zwenezwo musi vha tshi khou vha thusa uri vha pfe vha na ndangulo kha pfunzo dzavho.
• Vhagudiswa vha fanela u shumisa zwiko zwoṱhe zwo ṋetshedzwaho zwikoloni na kha mbekenyamushumo dza zwa pfunzo, zwi tshi ya nga zwine zwa fanela u funzwa, zwine zwa hashwa kha theḽevishini na kha radio.
• Vhabebi vha nga thusa nga u khwaṱhisedza uri vhagudiswa a vha khou ṱanea zwihulu kha mafhungo a COVID-19 , nga maanḓesa zwi kwamaho mpfu na pfunzo dza zwimbevha, sa musi izwi zwi tshi nga enge dza nyofho dzavho zwa dovha hafhu zwa livhisa kha zwiṅwe zwiimo zwa mihumbulo.
• Vhagudiswa vha fanela u fhungudza u shumisesa vhu davhidzani ha kha inthanethe, ngauri zwi tambisa tshifhinga tsha u vhala zwa dovha hafhu zwa vha tshikhakhisi tshihulwane.
• Muṱa u nga kona u ḓowela matshilele avho nga u enge dza mishumo ya ṱhogomelo ya vhone vhaṋe, i fanaho na nyonyoloso ya muvhili na zwa u tamba mitambo.
“Arali mugudiswa o xelelwa nga muthu ane a mufuna, a nga tshenzhema tsumbadwadze dza u pfa vhuṱungu kana u vhilaela.
“Ndi zwa ndeme uri tshikolo na vhabebi vha rumele vhagudiswa avha kha thikhedzo ya nya mbedzano dza muhumbulo,  dzine dza ṋetshedzwa nga Muhasho wa Pfunzo ya Mutheo, kana u dalela zwiko zwa mahala kana kiḽiniki dzapo u itela zwe vha rumelwa,” vho ralo Vho Tlhapane.
Zwiga zwa mutsiko Vhabebi vha fanela u fhaṱuwa vha lavhelesa zwiga zwo fha mbanaho zwine zwa nga sumbedza uri vhana vhavho vho tsikeledzea. Hezwi zwi katela:
• U bviswa ha ṅwana na u ḓikhethela thungo ha vhaṅwe.
• Kuḽele na kueḓelele zwi songo ḓoweleaho.
• Vhuḓipfi ho kalulaho, u fana na u dzulela u lila, u pfa u na nḓaḓo kana u ṱavhanya u kwata.
• U kundelwa u livhisa ṱhogomelo.
• U sa fhedza mishumo na tshuṅwahaya.
• Thaidzo dza vhuḓifari, dzi fanaho na mbiti.
• U ḓiimelela uri a sa ye tshi koloni.
• U dzulela u vha e kha founu yawe kana netiweke dza vhudavhidzani ha kha inthanethe.
• U kundelwa u fhedza miṅwe mishumo ya vhutshilo ha ḓuvha.
U itela u wana thuso, vhabebi na vhana vha nga dalela ofisi dza tshiṱiriki dza muhasho.
Vha nga dovha hafhu vha founela Tshigwada tsha Thuso ya zwa Mutsiko na Mbilaelo tsha Afrika Tshipembe, kha 0800 567 567 kana vha rumela mulaedza wa SMS kha 31393 ngauralo mueletshedzi u ḓo vha founela murahu.