Mabindu a Muvhuso (dziSOE) a fanela u tshimbidza nyaluwo na tshanduko ya ikonomi

U ṅadzisa kha ṅhoṅea ya u rengululwa ho teaho u bva kha muvhuso, dziṅwe dza khamphani dza shango khulwane nahone dza nde me dzi khou konṅelwa u swikela ndaela dzadzo.Mabindu a Muvhuso a fanela u vha phanṅa kha tshanduko ya ikonomi na matshilisano. A na vhuṅifhinduleli ha u ṅetshedza themamveledziso na tshumelo dzine ikonomi ya ṅitika ngadzo, zwi si na ndavha uri ndi kha mvele dziso ya muṅagasi, vhuendi ha nnyi na nnyi, ndugiselo dza maṅi, nyendedzo ya thundu kana vhudavhidzanikule.Maitele ashu kha vhuṅe ha muvhuso o ṅuṅuwedzwa nga ṅhoṅea ya u shuma zwavhuṅi ha nṅowetshumo dza netiweke dza ndeme, dzi fanaho na muṅagasi na vhuimangalavha, na nga ṅhoṅea ya u khwaṅhisedza uri ṅhoṅea dza ndeme dza Maafrika Tshipembe vhoṅhe, nga maanṅesa vha shayaho, dzi nga swikelwa.Ri tenda zwavhukuma uri vhuṅe ha tshitshavha vhu a ṅoṅea kha sekhithara dza ndeme dza ikonomi na uri shango ṅi khou ṅoṅa Mabindu a Muvhuso o khwaṅhaho ane a nga kona u tshimbidza nyaluwo na tshanduko ya ikonomi.Hezwi ndi zwa ndeme nga maanṅesa kha ṅetshedzo ya thundu ya tshitshavha i fanaho na muṅagasi na maṅi, hune Mabindu a Muvhuso a a kona u tevhelela ndaela ya mveledziso kha dzangalelo ṅa tshitshavha zwi tshi hanedzana na ya vhuvhambadzi ha vhukuma.Ndi ngazwo ro zwi ita tshipikwa tsha muvhuso u shandula khamphani idzi u itela u fhelisa vhuaṅa, u khwiṅisa ndaulo yadzo na u dzi konisa u ita mushumo une dza fanela u u ita kha u tshimbidza nyaluwo ya ikonomi na tsiko ya mishumo.U swika kha magumo aya, ro thoma kha tshivhalo tsha tshanduko u itela u maanṅafhadza mabindu aya a muvhuso ngauralo a ṅo kona u bveledza mvelele dzine shango ṅa khou dzi ṅoṅa kana dzine ṅa khou dzi lavhelela. Nthihi ya tshanduko dza ndeme i kha sekhithara ya muṅagasi. Ro no thoma na maitele a u dzudzanyulula Eskom uri i vhe na Mabindu a Muvhuso mararu, ane a vha na vhuṅifhinduleli ha mveledziso, pfukiselo na kho vhekanyo, nga u angaredza. Hezwi ndi nga uri tshivhu mbeo tsha Eskom tsha kale tsho vha tshi songo fanela kha tshiimo tsha muṅagasi tshine tsha khou shanduka. Tsho swika he tsha balelwa u shuma lwo linganaho, tsha ṅoṅa tshelede nnzhi na u sa bvela khagala lwo linganaho.U thomiwa ha tshiimiswa tsha pfukiselo nga u angaredza zwi ṅo amba uri Eskom i ṅo kona u renga muṅagasi u bva kha vhaṅetshedzi vhanzhi vho angalalaho, vha phuraivethe na vha muvhuso. Hezwi zwi ṅo khwiṅisa u vha khagala, zwa engedza vhuṅaṅisani khathihi na u engedza thengo ya muṅagasi wa mutengo wa fhasi. Nga kha Mbekanyamu shumo ya Vhabveledzi vha Muṅagasi une wa Vusuludzea vho ṅiimisaho nga vhoṅhe, ho vha na vhubi ndudzi vhuhulwane ha phu raivethe kha mveledziso ya muṅagasi. Hu na khumbelo ya u gonyisa nyengedzedzo ya thendelo ya mveledziso i re hone – hune khamphani dza bveledza muṅagasi u itela dzone dziṅe na vhaṅwe vhashumisi vha mbambadzo – u bva kha 1MW u ya kha 100MW, Ri nga lavhelela vhuṅwe vhubindudzi vhu nzhi ha phuraivethe. Hezwi ndi zwa ndeme nga tshifhinga tsha musi shango ṅi tshi khou fhira kha ṅhahelelo khulwane nahone i bvelaho phanṅa ya muṅagasi na hune Eskom kana muvhuso zwi nga kona u bindula kha nṅadzo ntswa ya mveledziso.Tsha ndemesa, tshanduko idzi dzi ṅo ṅetshedza Eskom tshikhala tsha u tandulula khaedu dzayo dza masheleni na dza kushumele.Iṅwe ya tshanduko ya ndeme ndi u thomiwa ha Maanṅalanga a Vhuimanga lavha ha Lushaka sa kha mphanindaulwa ya Transnet yo ṅiimisaho nga yoṅhe.Hetshi ndi tshipiṅa tsha ṅiano ṅo angalalaho ṅa Trannet ṅa u vusuludza themamveledziso yashu ya nyendedzo ya thundu. Transnet yo pulana u bindudza R100 biṅioni kha miṅwaha miṅanu i ṅaho kha u khwiṅifhadza themamveledziso yayo u mona na sisiṅeme ya vhuimanga lavha. Hezwi zwi ṅo ita vhuimangalavha hashu uri vhu shume zwihulwane na u ita uri vharengiselannṅa vhashu vha kone u ṅa ṅisana, na u vhuedza iko nomi nga u angaredza.Kha murengi zwawe, zwi ṅo amba mitengo yo fhungudzwaho lwa tshifhinga tshilapfu kha vhunzhi ha thundu yashu. Kha vharengiselannṅa vhashu, zwi ṅo amba vhuṅaṅisani vhuhulwane kha mimaraga ya ṅifhasi.Musi thengiselonnṅa yashu i tshi khou aluwa, ikonomi yashu i ṅo engedzea ya sika mishumo minzhi. Vhunzhi ha vhuimangalavha vhu shumaho vhu ṅo kona u ita ikonomi uri i shume khwiṅe – na uri musi mishumo ya vhuimangalavha i tshi engedzea, mishumo i ṅo sikea ha nefho kha vhuimangalavha.U thoma Maanṅalanga a Vhuimangalavha ha Lushaka sa khamphanindaulwa ya Transnet ine ya vha na bodo yayo zwi ṅo, vhukati ha zwiṅwe, amba uri mbuelo dzine dza itwa nga vhuima ngalavha dzi nga shumiswa u sudzulusa tshishumiswa tsha kale nga tshiswa na u khwiṅisa na u ṅanṅavhudza vhuimangalavha hashu, mu shumo we wa khakhiswa lwa miṅwaha i fhiraho ya ṅana.  Vhukati ha zwiṅwe zwi thu, tshanduko idzi dzi ṅo ṅuṅuwedza vhubindudzi vhuhulwane ha phuraivethe kha thememveledziso ya ikonomi ya shango. Vhaṅwe vhathu vho sumbedza mbilahelo dza uri hezwi zwi ṅo fhungudza vhuṅhogwa kana u fhungudza ndeme ya Mabindu a Muvhuso. Na ngoho, mbilahelo dzine dza vha hone ndi dza vhukuma. Tshanduko idzi dzi ṅo khwaṅhisedza uri musi the mamveledziso dza tshiṅi rathedzhiki dzi tshi dzula  dzo khwaṅha zwanṅani zwa muvhuso, Mabindu  ashu a Muvhuso a ṅo shu ma zwavhuṅi nahone nṅo wetshumo dzine a dzi ṅea thikhedzo dzi ṅo kona u ṅaṅisana. Zwi tshi lingana na zwenezwo, tshanduko idzi ndi dza ndeme u itela u khwaṅhisedza uri Mabi ndu a Muvhuso a thoma ndaela dza mveledziso dzo ṅanṅavhuwaho u itela u tikedza vhadzulapo vhoṅhe khathihi na ikonomi. Mulayo washu u dzula u wa uri Mabindu a Muvhuso a fanela u ita mushumo wa ndeme wa mveledziso kha u tikedza nyaluwo ya ikonomi yashu. Mushumo washu ndi u a shandukisa, ngauralo a nga shumela vhafaramikovhe vhao – Vhathu vha Afrika Tshipembe.
