MISA ndi mutheo wa vhupulani ha ḓorobo vhune ha ḓisa mvelaphanḓa

 Mukhoḓiwa, a bvaho muvhunduni wa Luheni kha Masi pala wapo wa Thulamela kha vundu ḽa Limpopo o wana Digirii ya Vhupulani ha Ḓorobo na Dzingu u bva Yunivesithi ya Venḓa nga 2016.
Ndi muṅwe wa vhavhuelwa vha mbekanyamushumo ya Matshudeni a vhaswa vho Fhedzaho ngudo dzavho dza pfunzo ya nṱha, ya Zhendedzi ḽa Thikhedzo ya Themamveledziso ya Masipala (MISA). Ndivho ndi u wanela mushumo na vhueletshedzi matshudeni vho fhedzaho ngudo dzavho dza pfunzo ya nṱha kha mabuḓo a thekiniki o teaho u itela uri vha ṅwaliswe sa dziphurofeshinala.
MISA ndi tshipiḓa tsha muvhuso wa lushaka tshine tsha vha ngomu ha Muhasho wa Tshumisano ya Mavhusele. Yo thomiwa nga ṅwedzi wa Shundunthule 2012.
“Nga murahu ha u phasa murole wa maṱiriki nga 2008, ndo ḓo ima ṅwaha muthihi ndi tshi khou humbula nga ha uri ndi ḓo badela hani mbadelo dza Yunivesithi”, o ralo Mukhoḓiwa.
Nga 2010 o ḓinwalisa Yunivesithi ya Johannesburg fhe-dzi masheleni a si mu tendele u khunyeledza ṅwaha wawe wa u thoma, a vho tea u litsha vhukati.
Nga ṅwaha u tevhelaho, o ḓiṅwalisa kha N3 ya Vhuinzhiniara ha Muḓagasi kha khoḽidzhi yapo fhedzi a zwi limuwa uri a si buḓo ḽawe. A thoma hafhu u rumela khumbelo dziyunivesithi a na fulufhelo ḽa uri a nga wana ndambedzo.
Mashudu mavhuya, Yunivesithi ya Venḓa ya ṱanganedza khumbelo yawe a kona u thoma Digirii yawe ya zwa Vhupulani ha Ḓorobo na Dzingu nga 2012.
“Tshikimu tsha Thuso ya Zwa masheleni tsha Matshudeni tsha Lushaka (NSFAS) tsha badela mbadelo dza ṅwaha wanga wa u thoma wa ngudo, MISA ya kona u nṋea bazari musi ndi tshi khou ita ṅwaha wa vhuvhili nahone ya nthusa u swika ndi tshi ṱhaphudza ngudo dzanga nga 2016”, u ralo.
Bazari yo mu badelela ṱhoḓea  dza pfunzo, zwo katela mbadelo dza ngudo, dzibugu, vhudzu lo na zwiḽiwa.
Nga 2017 Mukhoḓiwa a thoma ngudo dza mushumo ngei kha Masipala Wapo wa Prince Albert kha Muhasho wa Tshu melo dza Tshitshavha  na Ma bindu.  “A hu na u lenga kha u vha hune wa tama u vha hone vhutshiloni. Ni tea u ita zwoṱhe nga nungo dzaṋu u shandula nyimele yaṋu na khwinisa nyimele ya matshilele”, u ralo Mukhoḓiwa.
Mbekanyamushumo ya Matshudeni a Vhaswa vho fhedza ho ngudo dza pfunzo ya nṱha ya MISA zwa zwino i na vhaswa vha matshudeni vha swikaho 70, ho katelwa vhapulani vha ḓorobo na madzingu vha 31, vhainzhiniara vha muḓagasi  vha 24, vhainzhiniara vha zwa u fhaṱa vha 12 na vhalanguli vha zwa khonthraka na thandela vhararu. Vhoṱhe vha kha mimasipala u mona na mavundu oṱhe a ṱahe sa tshipiḓa tsha mbeka -nyamushumo iyi.
CEO o tou farelaho wa MISA Vho Ntandazo Vimba vho ri ofisi yavho i a pfesesa ṱhoḓea dza ndeme dza zwa vhuinzhiniara na zwikili zwa zwa mupo kha ḽa Afrika Tshipembe.
“A ri ṱoḓi vhaswa vho phasaho kha mabuḓo aya fhedzi, fhedzi ri ṱoḓa u vhona uri vha na zwikili zwi dzhielwaho nṱha kha ḽifhasi nahone ndi dziphurofeshinaḽa dzo ṅwaliswaho”, Vha ralo vho Vimba.
“Masipala yashu i khou ṱhoga vhomakone. Ri na vhuḓifhinduleli vhuhulu ha u ita uri muvhu so wapo u vhe na dziphuro feshinaḽa nga kha maitele a u bveledza vhukoni”, vha ralo vha tshi engedza. 


Vhabebi vha ḓo vha tshipiḓa tsha SGB

VhABEBI  vha na tshikhala tsha u ranga phanḓa kha kuvhusele kwa zwikolo zwa muvhuso vha na ndivho ya u khwinisa zwitandadi na u ita uri tshikolo tshi vhe fhethu ha khwine kha vhana vhavho.

Khetho dzi ḓo vha hone kha zwikolo zwoṱhe zwa muvhuso u mona na shango.
Minisṱa wa Pfunzo dza Fhasi Vho Angie Motshekga vho ri haya ndi maitele a khetho khulusa kha shango nga nnḓa ha khetho dza mivhuso yapo na dza lushaka.“Khetho dza SGB dzi shela mulenzhe  kha u bveledza ku-pfesesele kwo khwaṱhaho kwa vhuṋe nga tshitshavha. Kushumele kwa zwikolo ku a khwinisea musi vhabebi vha tshi dzhenela nga nḓila yo khwaṱha ho na u vha na dzangalelo kha mafhungo a tshikolo.”Vho ri SGB dzi na mushumo muhulu une dza tea u ita kha u anḓanya madzangalelo a vhoṱhe vha kwameaho u itela u tikedza ndivho ya u swikelela mvelelo dza pfunzo yavhuḓi dzine dza thusa kha ṱhoḓea dza tshitshavha na mveledziso ya ikonomi.
Dzi SGB dzi imela sekithara dzoṱhe dza tshitshavha tsha tshikolo, ho katelwa vhabebi, vhadededzi, vhashumi vha si vhadededzi na vhagudiswa. Tshifhinga tshine khorombusi ya shuma tshone ndi miṅwaha miraru.
Maanḓa a u langa zwikolo Mulayo wa Afrika Tshipembe wa Zwikolo u ṋea Khorombusi dza Zwikolo maanḓa manzhi a u langa zwikolo sa tshipiḓa tsha ndeme tsha zwiimiswa zwa ndeme zwa dimokirasi.Nga u ḓidzhenisa kha maitele a khetho, vhabebi vha vhona uri zwikolo zwi shumele madza-ngalelo a vhana vhavho.Naho miraḓo ya Khorombusi vha sa kombetshedzei u vha na ndalukano dza fomaḽa, vhabebi vhane vha vha na zwikili zwa Bookkeeping, Accounting  na tshumelo dza milayo zwihulu avho vhane vha vha na dza-ngalelo na vhuḓiimiseli kha zwa pfunzo, vha ṱuṱuwedzwa uri vha dzhenele sa vhonkhetheni khakhetho .

Vhathu vha kwameaho vha tevhelaho vha nga khethiwa kha SGB:
•  Vhabebi vha vhana vha tshikolo
tshenetsho.
•  Vhadededzi vha tshikolo tshenetsho.
•  Vhashumi vha tshikolo tshenetsho vhane vha si vhe vhadededzi.
•  Vhagudiswa vha tshikolo tsha sekondari.
Mishumo ya khorombusi ndi ifhio?• U dzhia tsheo kha zwi kwamaho mbekanyamaitele ya u ṱanganedzwa ha vhagudiswa tshikoloni.
• U dzhia tsheo kha zwi kwamaho mbekanyamaitele ya luambo lwa tshikoloni.
• U dzhia tsheo kha uri ndi afhio maitele a vhurereli ane a tea u tevhedzwa afho tshikoloni.
• U bveledza mulayotewa wa tshikolo na tshitatamennde tsha mishini.
• U bveledza milayo ya vhuḓifari ya vhagudiswa ine ya bvisela khagala maga a ndaṱiso.
• Mugaganyagwama na ndango ya masheleni.
• U themendela u tholiwa ha vhashumi.
• U tikedza ṱhoho ya tshikolo, vhadededzi na vhaṅwe vhashumi.