Pulane ya vhufuwakhuhu ndi muṱoḓo kha vhorabulasi vhapo


Musi Vho Beve rly Mhlabane vha tshi fara lwendo lwa u ya vhenge leni u renga makumba, vho vha vha tshi zwi ḓivha nyana uri nga itsho tshifhinga musi vha tshi humela hayani muhumbu lo wa bindu ḽavho ḽo bve lelaho u ḓo vha wo no nwelela.
“Ḓuvha ḽiṅwe ndo ya vhengeleni u renga maku mba, nda wana makumba a tshi khou ḓura zworalo nda dzhia tsheo ya u renga khuhu dza 10 dza u kudzela uri ri kone u wana makumba hayani,” vho ralo.
Khuhu i kudzela kumba kha awara dza 26 dziṅwe na dziṅwe, zwine zwa amba uri Vho Mhlabane vha ḓo wana tshivhalo tsha nṱhesa tsha makumba a malo kana a ṱahe nga ḓuvha.
Nga murahu ha miṅwedzi mivhili, vho ḓo thoma u rengisela makumba vhad zulatsini. Hezwi zwo li vhisa kha uri vha shandule garadzhi yavho ya hayani i vhe tshitumba tsha u kudze lela khuhu. Nga tshenetsho tshifhinga vho vha vha na ngade ya miroho nga mu rahu ha nnḓu.
Vho Mhlabane, muinzhi niara wa kale, vho vha vha tshi dzula vha na muhu mbulo wa u ṱutshela ḽifhasi ḽa u ranga phanḓa muvhuso kana khamphani uri vha thome bindu ḽavho ḽa ndaka.
Nga 2014, nga murahu ha u wana khuhu dzavho, vho ḓo renga hekhithara mbili dza mavu ngei Benoni, kha ḽa Gauteng, vha na muhu mbulo wa u fhaṱa madzulo.
Naho zwo ralo, vho vha vha si nga si kone u bvela phanḓa na muhumbulo wavho ngauri mavu o vha o randelwa vhulimi. Nṱhani ha zwenezwo vho ḓo dzhia tsheo ya u engedza bindu ḽavho ḽa vhubulasi vhuṱuku.Maitele o angalalahoṰhahelelo ya themamve ledziso i fanaho na luhura, mathannga a maḓi na muḓagasi zwo amba uri vho thoma u shumisa mavu nga 2016.
Muthu wa miṅwaha ya 49 vha humbula nḓila ye vha shumisa ngayo sisiṱeme ya Google search  u ita ṱhoḓisiso nga ha vhulimi.
Ḽiga ḽa u thoma ḽo vha badela, ngauralo ṋamusi vha rabulasi wa Bulasi ya Zapa a ḓihudzaho, bindu ḽa vhuvhambadzi ha zwiliṅwa ḽo bvelelaho.
Vho bvelela kha u shumisa hekhithara dzavho mbili dza mavu u itela u engedza mve ledzo yavho ya makumba na u alusa tshipinitshi, kale (mu roho uno nga khavhishi wa maṱari o songanaho), phiri phiri dala na maṱamaṱisi, zwe vha zwi rengisa hene fho, u swikela kha u dzhenisa makasi mavhili a tshiraba, vha lima hekhithara dza 1.5 dza mavu khathihi na u fhaṱa tshitumba tsha khaphasithi dza 5 000 na dza 2 000.
Bulasi i ṋetshedza zwibve ledzwa resitorenthi nṋa dza Wimpy, Pick n Pay, hodela ya Holiday Inn na zwiphaza zwa tsini, vhukati ha zwiṅwe.
“Naho zwo ralo, ri na ṱhahelelo musi ṱhoḓea yashu i tshi fhira vhukoni hashu, nga mulandu wa zwenezwo, ri wana makumba u bva kha vhaṅwe vhabveledzi vhapo. Ri na ngaganyo i kwamaho zwa mupo yo ṱanganedzwaho ya khuhu dza u kudzela dza 120 000 ngauralo ri ṱoḓa tshelede u itela nyengedzedzo” vho ralo.Pulane Khulwane ya VhufuwakhuhuVho Mhlabane vho wana thuso uri vha vhe rabulasi o bvelelaho. Ndi muṅwe wa vhorabulasi vhanzhi vha u thoma vha khou vhuelwaho u bva kha Pulane Khulwane ya Vhufuwakhuhu, ye ya bveledzwa nga muvhuso na vhafaramikovhe vha nḓowetshumo, hu tshi kate lwa vhabveledzi vha khuhu, vhorabulasi, vhatshimbidzi, vhavhambadzelannḓa, vhaṱunḓi na vhashumi vho dzudzanywaho.
Pulane ye ya sainwa nga 2019, i lavhelesa kha u alusa mishumo kha nḓowetshumo nga kha maga a tshivhalo ane a ḓo ḓivhadzwa kha miṅwaha i si gathi i ḓaho.
Ndi nga mulandu wa pulane uri Dzangano ḽa Vhufuwakhuhu ḽa Afrika Tshipembe (SAPA) ḽi ba dele ḽaisentsi ya tshumiso ya maḓi ya Vho Mhlabane na u vha ṋetshedza pfumbudzo ya mveledzo ya makumba.
Thikhedzo kha vhora bulasiMulangi Muhulwane wa SAPA Vho Izaak Breitenbach vha ri nḓowetshumo yo bindudza dzimiḽioni kha u tikedza vhorabulasi vha vha rema na u alusa mveledzo ya vhufuwakhuhu nga 5%. Kha miṅwedzi ya 12 fhedzi, vhorabulasi vha 13 vha vharema vha khonṱhiraka dza vhufuwakhuhu u itela u rengisa vho tikedzwa na mishumo ya 960 yo sikwa.
“Nḓowetshumo yo  bindudza R870 miḽioni u itela u sika mimaraga u itela vhorabulasi  vha vha rema vha khonṱhiraka dza vhufuwakhuhu u itela u rengisa vha 50 khathihi na u tshimbidza zwiṱunḓwa u itela u sika mishumo yapo.
Nḓowetshumo yo dovha hafhu ya ita na u badetshela ngudo dza vhubindudzi kha vhorabulasi vha 19 vha vharema vhane vha vha kha mbekanyamushumo na Muhasho wa zwa Vhulimi, Mbuedzedzo ya Mavu na Mveledziso ya Mahayani” vho ralo.
Vhorabulasi vha fumiiṋa vho ḓiimisaho nga vhoṱhe vha vharema vha khou ṋetshedzwa ngeletshedzo i elanaho na zwa vhufu wakhuhu khathihi na pfu mbudzo.
“Nḓowetshumo i dovha hafhu ya vha na databeizi ya vhorabulasi vha mabi ndu maṱuku, a vhukati na mahulwane (SMME) vha 650 vhane ra vha thusa nga mafhungo a tshimbilelanaho na zwa vhufuwakhuhu,” vho ralo.
Tshiṅwe hafhu, SAPA yo ita uri bugu i vhe hone u itela u funza vhorabulasi nga ha mveledzo ya vhufuwa khuhu na u bveledzisa pu lane dza mabindu avho.
Vhabveledzi vha khuhu vho ḓiimisela kha vhubi ndudzi huswa ha R1.5 biḽioni kha zwiimiswa zwavho zwa mveledzo kha miṅwaha miṋa i ḓaho, vhune ha ḓo sika mishumo ya u enge dzedza ya 4 000.
Nḓowetshumo i ḓo dovha hafhu ya bindula  R1.7 biḽioni kha u thomiwa ha  khonṱhiraka dza vho rabulasi vha mbambadzo vha 50. Vhubindudzi uvhu vhu ḓo tikedzwa nga nḓowetshumo khathihi na mazhendedzi a muvhuso o fhambanaho. 


