U fhaṱa lushaka lu si na zwiito zwa u dzhenelela ha vhathu vha nnḓa kha ndaulo ya muvhuso

Musi mudzulatshidulo wa khomishini, Mufarisa Muhaṱuli Muhulwane Vho Raymond Zondo vha tshi ṱahisa ḽa uri zwi nga vha zwa ndeme arali ṱhanzi nnzhi dza nga ṱanziela, mushumo wa khomishini zwazwino u tsini na u khunyelela.
Hetshi ndi tshone tshipikwa tsha ndeme tshine tsha ri sendedza tsini na u khunye ledza tshithihi tsha zwithu zwi tshinyadzaho ḓivhazwakale ya demokirasi yashu.Naho Muhaṱuli Vho Zondo vha sa athu u rumela mawanwa avho na themendelo kha Muphuresidennde, ri nga tendelana roṱhe uri mushumo wa khomishini wo vha wa ndeme vhukuma.
Kha miṅwaha miraru, ro pfa vhutanzi vhu dodombe dzaho maitele a tshanḓanguvhoni nga vhuḓalo. Ro pfa nga ha zwiito zwe zwa sia lushaka lu tshi khou  tsweliwa dzibiḽioni dza dzirannda. Ro pfa uri ndi zwiimiswa zwa muvhuso zwingana na khamphani dza muvhuso nngana dze dza hoṱefhadzwa nga  maitele aya.U ṱaniwa ha vhuvha, nḓila ye zwa itwa ngayo khathihi na vhudzivha ha zwiito zwa u dzhenelela ha vhathu vha nnḓa kha ndaulo ya muvhuso a zwo ngo itwa zwo dzumbiwa, fhedzi zwo anḓadzwa kha shango ḽoṱhe.
U tendela vhadzulapo vha Afrika Tshipembe vha tshi sala murahu mvelaphanḓa ya khomishini kha fhungo  iḽi, zwo thusa u vhuisa fulufhelo ḽa lushaka kha demokirasi yashu nga nḓila ine ya ṱuṱuwedza u vha khagala kha zwoṱhe.
Shango ḽi khou livhuwa vhoṱhe vhe vha dzhene lela kha mushumo wa kho mishini; u bva kha vhe vha ṱoḓisisa, vha sengulusa vha dovha hafhu vha kuvhanganya mafhungo manzhi nga ha zwiito izwi; ṱhanzi nnzhi dzo ṱanzielaho dza dovha hafhu dza sumbedza vhuṱanzi; vho ramafhungo vho vhigaho nga vhuronwane mvelaphanḓa; na vho ramilayo vho thusaho u sumbedza vhuṱanzi.
Ri khou dovha hafhu ra livhuwa vhathu vhanzhi, vhaṅwe vha hone a vha ḓivhei, vhe vha livhisa kha u thomiwa ha khomishini.
Havha ndi vhathu vho bvu kululaho zwiito hezwi zwa vhugevhenga, vho hanedzaho, vho ambaho na vho dzhiaho maga a u ita mafulo – hu nga vha vhe vha zwiita vhe khagala na vhe vha vha vho dzumbama – kha u fhelisa zwiito zwa u dzhe nelela ha vhathu vha nnḓa kha ndaulo ya muvhuso.
Ri a vha livhuwa zwazwino  ngauri musi ri tshi amba nga ha zwiito zwa u dzhenelela ha vhathu vha nnḓa kha ndaulo ya muvhuso ri zwi amba sa zwo iteaho kale.
Zwiito zwa u dzhenelela  ha vhathu vha nnḓa kha ndaulo ya muvhuso a zwongo fhela nga zwone zwiṋe. Zwo fheliswa nga tshumisano ya vhathu vha Afrika Tshipembe u bva kha masia o fhamba naho, vhe vha shuma fhethu ho fhambanaho u itela u vhuedzedza vhundeme ha demokirasi yashu ya ndayotewa. Zwi kha riṋe roṱhe u khwaṱhisedza uri zwiito zwi fanaho na izwi a zwi tsha dovha hafhu zwa itea.
U bva tsha miṅwaha miraru, ro dzhia maga manzhi a vhuṱhogwa u itela u fhelisa tshanḓanguvhoni na u dzhe nelela ha vhathu vha nnḓa kha ndaulo ya muvhuso. Ri khou vusuludza nga vhu ronwane zwiimiswa zwi ngaho sa zwa Maanḓa-langa a Vhutshutshisi ha Lushaka (NPA), Tshumelo ya Mapholisa ya Afrika Tshipembe (SAPS), Tshumelo ya zwa Muthelo  ya Afrika Tshipembe (SARS) na zwiṅwe. Ro vhea zwi-gwada zwiswa u fana na tsha Vhulanguli kha zwa Ṱhoḓisiso dza NPA u itela u sengisa tshanḓa nguvhoni tsha maimo a nṱha na khothe yo khetheaho ya SIU u itela u vhuisa masheleni a lushaka o tswiwaho.
Ro khwiṋisa vhukoni hashu ha u lwa na zwiito zwa vhugevhenga nga u thoma senthara yo ṱanganelaho,  ine ya konanya mazhendedzi a zwa mulayo o fhamba naho uri a kone u kovhelana mafhungo na u dzudzanya ṱhoḓisiso kha vhutshutshisi ha vhugevhenga.
Ro shandukisa vhurangaphanḓa kha mabindu a muvhuso o fhambanaho, ra thoma maitele a u a vhue dzedza kha tshiimo tshavhuḓi tsha zwa masheleni na ku-shumele. Ri khou shumana na nḓila ntswa ya dziSOE ine ya ṱuṱuwedza u bvela khagala zwihulwane, u vha na vhuḓifhinduleli na u bvela phanḓa.
Mushumo munzhi u khou bvela phanḓa. Huna masia ane mvelephanḓa i khou ongolowa u fhira zwe ra vha ro lavhelelisa zwone, fhedzi hezwi zwi khou lavheleswa.Mawanwa khathihi na themendelo dza khomishini zwi ḓo maanḓafhadza ndinge dzo idzi. Ri khou lavhelela uri khomishini i ḓo topola zwo itaho uri hu vhe na zwiito zwa u dzhenelela ha vhathu vha nnḓa kha ndaulo ya muvhuso. Hezwi zwi ḓo ri ṋea maanḓa a u bvela phanḓa na u dzhia maga a ndulamiso.
Musi ri tshi nga ri tshifhinga tsha u dzhenelela kha ndaulo ya muvhuso ha vhathu vha nnḓa tsho fhira, a ri athu u kunda tshanḓanguvhoni. Vhufhura na tshanḓanguvhoni zwo goḓombela kha sekhithara dza muvhuso na dza phuraivethe. Naho zwi tshi nga vha zwi siho kha tshikalo tsha u langulwa ha muvhuso nga vhathu vha si vhone, zwiito izwo zwa vhugevhenga zwo tshinyadza vhukuma shango ḽashu, zwo hoṱefhadza zwii miswa zwashu na u thivhela vhadzulapo vha Afrika Tshipembe u swikelela ṱhodea dzavho dza ndeme .Tshanḓanguvhoni ndi maitele a tshayavhuḓifari naho zwi tshi kona u itea, fhedzi zwi itisa vhuaḓa vhuhulwane vhukati ha nyimele dzi ṱoḓaho vhuthu. Vhaṅwe vho amba nga ha u thoma ha zwiito zwa tshanḓanguvhoni kha u wanwa ha zwishumiswa na tshumelo ye ya vha i tshi khou ṱoḓea kha nndwa yashu ya u lwa na dwadze ḽa COVID-19.Ro shuma nga u ṱavhanya vhukuma u itela u fhelisa zwiito izwo zwa tshanḓanguvhoni, u ṱalusa vhaiti vhazwo na u vha dzhiela maga a ndaṱiso. Hezwi ndi vhuṱanzi ha u sumbedza vhuḓikumedzeli hashu ha u fhelisa tshanḓanguvhoni.
Ro khwaṱhisa milayo ya Mithelo, ra thoma senthara yo ṱanganelaho ra i ṋea ndaela khulwane ya u ṱoḓisisa zwi humbulelwaho u vha tshanḓanguvhoni tshi elanaho na zwa COVID-19 kha vha Yunithi ya Ṱhoḓisiso yo Khetheaho. Tsha u thoma kha shango, ro anḓadza zwidodombedzwa zwa thendelano dzoṱhe dza nga ha u wana khaelo dza COVID-19 u mona na zwiimiswa zwoṱhe zwa muvhuso.Tshinyalelo yo itwaho kha shango ḽashu nga zwiito zwa u dzhenelela ha vhathu vha nnḓa kha ndaulo ya muvhuso ndi khulwane. Masiandoitwa azwo a ḓo pfiwa lwa miṅwaha minzhi i ḓaho. Fhedzi, nga u shumisana, ro no thoma u lulamisa vhukhakhi. Ro no thoma u vusuludza na u vhuedzedza.
Ri nga lavhelela uri mawanwa a khomishini ya Zondo a ḓo khwaṱhisa zwi hulwane ndingedzo idzi.
A ḓo ri ṋea tshikhala tsha u dzhia tsheo na u awela ha tshifhinga tshilapfu kha zwiito zwa u dzhenelela ha vhathu vha nnḓa kha ndaulo ya muvhuso.
Mushumo munzhi u tshe phanḓa, na khaedu nnzhi dzi tea u lavheleswa. Fhedzi ri kha lwendo lwashu lwa u fhaṱa tshitshavha tshi si na vhuvhi ha zwiito zwa u dzhe nelela ha vhathu vha nnḓa kha nda ulo ya muvhuso.  