Kha vha ḓitsireledze kha COVID-19  vhuriha vhu sathu dzhena

U ya nga Minisṱa vha Muhasho wa Mutakalo, Dokotela Vho Joe Phaahla, nga ḽa 25 Lambamai Afrika Tshipembe ḽo rekhoda u engedzea nga 137% ha tshivhalo tshiswa tsha zwiwo zwa u kavhiwa nga vairasi ya COVID-19 musi tshi tshi vhambedzwa na tsha maḓuvha a sumbe o  fhiraho, zwine hezwi zwo itiswa nga maanḓa nga tshivhalo tsha nṱhesa tsha zwiwo zwa u kavhiwa ngei vunḓuni ḽa Gauteng, KwaZulu-Natal na Kapa Vhukovhela.
“Vairasi iyi ya COVID-19 i kha ḓi vha khombo vhu kuma nahone ri nga si kone u ṱutshela maga oṱhe a u thivhela,” Minisṱa Vho Phaahla vha ralo.
“Ri khou dovha hafhu ra ṱuṱuwedza avho vhoṱhe vhane a vha athu u haelwa uri vha bvele khagala vha ye vha  haelwe. Ri kha ḓi vha kha tshivhalo tsha fhasi ha 50% tsha vhaaluwa vhane vha kha ḓi tou vha na  khaelo nthihi fhedzi ya u thoma, nahone hezwi a si mbonalo yavhuḓi. Ri khou ṱuṱuwedza vhathu vhaswa uri vha ye u haelwa. Maswole a tsireledzo ya muvhili a swika hune a fhelelwa nga maanḓa nga murahu ha tshifhinga nahone u nga si kone u ita nzudzanyo dza u ya wa a engedza maanḓa hafhu u fana na zwine wa nga ita kha muhaelo. Ri khou ṱuṱuwedza vhathu vhoṱhe vhane vho tewa nga u wana khaelo dza u engedza maanḓa uri vha shumise tshikhala itshi phanḓa ha musi vhuriha vhu tshi hulela,” vho ralo vha tshi ḓadzisa.
Muhasho wa Mutakalo wa vunḓu ḽa Kapa Vhukovhela wo ḓivhadza uri mbalombalo dza fhano hayani na dza dzitshaka dzo khwaṱhisedza uri muhaelo wa COVID-19 u kha ḓi vha yone philelo ya khwinesa kha u lwa na vairasi iyi. Izwi zwo ralo nga maanḓa na kha vhathu vhane maswole a mivhili yavho a vha a sa tou shuma zwavhuḓi nga mulandu wa maṅwe malwadze ane vha vha nao.
Dwadze ḽa COVID-19 a ḽi athu tou vha tsini na u fhela. U itela uri ri kone u ḽi kunda, ri tea u tou ḽi fhelisa nga u vhona uri hu khou haelwa vhathu vhanzhi vhukuma khathihi na nga u bvela phanḓa na u ita uri vha wane khaelo dzavho dza u engedza maanḓa, muhasho u ralo.
Luṱa lwa vhuṱanu
Naho tshivhalo tsha zwiwo zwa u kavhiwa nga vairasi ya COVID-19 tshi tshi khou engedzea na uri shango ḽi khou lavhelela u dzhena kha luṱa lwa vhuṱanu hu si kale, a zwi athu tou ḓivhea uri luṱa ulwu lu ḓo vha khombo u swika ngafhi.
“Zwine a zwi athu tou vha khagala ndi zwine ra khou vhudzwa nga vhorasaintsi vhashu zwa uri luṱa ulwu luswa lu ḓo ḓiswa nga lushaka luswa lwa vairasi lune lwo ṋewa dzina ḽa Pi, lune lwa ḓo vha lushaka lu fhirelaho nga luvhilo khathihi na u kunda maswole a muvhili. Fhedzi, u swika zwino, tshaka dze dza khwaṱhisedzwa  sa dzone tshaka dza vairasi dzo andesaho, ndi tshaka ṱhukhu dza lushaka lwa Omicron dzine dza vhidzwa u pfi B.4 na B.5,” vha ralo Vho Phaahla.
Kha vha thivhele u fhirela ha dwadze 
Vha nga thusa u thivhela u fhirela ha dwadze ḽa COVID-19 nga u vhona:
• Uri vho wana khaelo dzoṱhe dza COVID-19 (hu tshi katelwa na khaelo dza u engedza maanḓa).
• Uri fhethu hoṱhe hune ha vha nga ngomu ha zwifhaṱo hu khou dzhena muya nga nḓila yavhuḓi.
• Uri vha khou ambara masiki wa tshifhaṱuwo musi vhe nga ngomu ha tshifhaṱo na fhethu ho ḓalesa vhathu.
• Uri vha khou wana khaelo ya mukhushwane.
• Uri vha a ḓivha zwine vha tea u ita musi vhe na tsumbadwadze dzi fanaho na dza mukhushwane.
• Uri vha khou ṱamba na u sanithaiza zwanḓa zwavho.