 Zwine vhomme vha mamisaho vhane vha vha na dwadze ḽa HIV vha tea u zwi ḓivhadwadze ḽa HIV vha tea u zwi ḓivha

U ya nga muhasho, arali vhe mme a mamisaho ane a vha na dwadze ḽa HIV, ndi zwa ndeme u davhidzana nga ha nḓila dza u ṋea vhana zwiḽiwa na mueletshedzi wavho wa nga ha dwadze ḽa HIV.
Arali vha nga nanga u mamisa ṅwana wavho ḓamu, kha vha vhone uri vha khou mu mamisa ḽeneḽo ḓamu fhedzi lwa tshifhinga tsha miṅwedzi ya rathi ya u thoma.
Ṱhoḓisiso dzo sumbedzisa uri hu na khonadzeo ṱhukhu vhukuma ya uri ṅwana a nga kavhiwa nga dwadze ḽa HIV u bva kha mafhi a ḓamuni arali mme awe vha tshi nga nanga u tou mu mamisa mafhi a ḽeneḽo ḓamu fhedzi.
Nga tshifhinga tsha miṅwedzi ya musi vho vhifha muvhilini, na musi vha tshi khou mamisa, kha vha vhone uri vha khou shumisa khondomu musi vha tshi ita zwa vhudzekani u itela u thivhela huṅwe u kavhiwa nga huswa hune ha nga vha hone. Arali vhe na thaidzo ifhio na ifhio, u fana na u vhavha ha ṱhungu dza maḓamu kana one maḓamu, kha vha mbo ḓi ya kiḽiniki uri vha kone u wana thuso nga u ṱavhanya.
Muhasho u khou theme ndela tshoṱhe zwa u mamisa ṅwana ḓamu fhedzi, sa izwi zwi tshi thusa uri a vhe na sisteme ya maswole a muvhili yo khwaṱhaho khathihi na uri vhenevho mme na ṅwana vha kone u vha tsini na tsini. Zwa u mamisa ḓamu zwi dovha hafhu zwa fhungudza khombo kha mme ya u nga vha na vhulwadze ha khentsara ya ḓamu.
Mavharivhari na ngoho nga ha u mamisa ḓamuHu na mavharivhari manzhi ane a ambelwa zwa u mamisa ḓamu e muhasho wa a thudzela thungo sa mafhungo ane a si vhe ngoho nga u fhindula mbudziso dzi tevhelaho dzine dza dzulela u vhudziswa misi yoṱhe nga vhomme vhane vha vha na dwadze ḽa HIV khathihi na avho vhane vha si vhe naḽo.
Mbudziso: Muhura wanga uri Muhura wanga uri ndi tea u wana mishonga ya ndi tea u wana mishonga ya u ṱanzwa nga ngomu dangani u ṱanzwa nga ngomu dangani ha ṅwananga. Zwo tea uri ndi ha ṅwananga. Zwo tea uri ndi ite ngauralo?ite ngauralo?Phindulo: Khoḽesṱramu, ine ya vha mikando ya u thoma u bva kha ṱhungu dza maḓamu nga murahu ha u beba, i ṱanzwa mekhoniamu, lune lwa vha lugubo lwa u thoma u bva nga ngomu dangani ha ṅwana.
Hu nga si vhe na ṱhoḓea ya mushonga ufhio na ufhio wa u dovha u ṱanzwa hafhu ngomu dangani ha ṅwana sa izwi mikando yone iṋe yo kuna nahone i tshi ita luvhemba ngomu dangani ha ṅwana, ya hu tsireledza kha dziba kitheria.
Mbudziso: Kha maḓuvha a u  Kha maḓuvha a u thoma a si gathi, arali ndi si na thoma a si gathi, arali ndi si na mikando yo eḓanaho, ndi nga mikando yo eḓanaho, ndi nga ṋea ṅwana maḓi kana maṅwe ṋea ṅwana maḓi kana maṅwe mafhi nga thungo?mafhi nga thungo?Phindulo:  Ṅwana u tou ṱoḓa fhedzi mikando ya u thoma.
Vha tea u mamisa ṅwana wavho tshifhinga tshinzhi u itela uri mikando i bve – ngau ralo ndi hone vha tshi ḓo vha na mikando minzhi. Kha vha humbele nese ḽa u bebisa uri a vha ṋee ṅwana wavho nga murahu ha hafu ya awara ya u thoma musi vha tshi kha ḓi bva u beba u itela uri vha kone u vhea ṅwana uyo tsini na ḓamu ḽavho. Ṅwana u ḓo guda u mama nga u ṱavhanya nahone hezwi zwi ḓo thusa uri vha vhe na mikando minzhi.
Mbudziso: Ndi khou ḓi mamisa  Ndi khou ḓi mamisa ṅwana mikando, fhedzi ha ṅwana mikando, fhedzi ha pfeleli. Ndi tea u engedza nga pfeleli. Ndi tea u engedza nga u mu ṋea mafhi a boḓelo?u mu ṋea mafhi a boḓelo?Phindulo:  Hai, vha nga vha na mikando minzhi nga u dzu lela u mamisa ṅwana wavho tshifhinga tshoṱhe. Kha vha tendele ṅwana a tshi mama ḓamu ḽithihi u vhuya u swikela a tshi pfelela u itela uri ṅwana uyo a kone u wana mikando ya u fhidzisela ine ya vha mikando ine ṅwana wavho a i wana musi a tshi fhedza u mama. Musi ṅwana a tshi dzula a tshi mama tshifhinga tshinzhi, zwi ita uri vha vhe na mikando minzhi.
Mbudziso: Ṅwananga u funa  Ṅwananga u funa u dzula a tshi mama tshifhinga u dzula a tshi mama tshifhinga tshoṱhe, ndi nga vha ndi si na tshoṱhe, ndi nga vha ndi si na mikando yo eḓanaho?mikando yo eḓanaho?Phindulo:  Ṅwana a nga vha a tshi khou aluwa nga u ṱavhanya, ngauralo, u ṱoḓa mikando minzhi. Musi arali vha tshi dzulela u mamisa ṅwana wavho, vha nga vha na mikando minzhi ine a i ṱoḓa.
Mikando i nga si fhele.Kha vha tende hu tshi vha na tshifhinga tsha u engedza u mamisa ṅwana – vha songo litshisa ṅwana musi a tshi kha ḓi mama ḓamu. Arali ṅwana a tshi thabisa maḽeri lu fhiraho rathi nga ḓuvha, nahone a tshi dzula a tshi khou mama tshifhinga tshinzhi, (lwa 8-12 nga ḓuvha), ha wanala uri tshileme tsha ṅwana tshi khou engedzea nga 500g ṅwedzi muṅwe na muṅwe, zwi amba uri vha khou vha na mikando yo eḓanaho.
Mbudziso: Arali ṅwananga a Arali ṅwananga a tshi dzulela u lila misi yoṱhe, tshi dzulela u lila misi yoṱhe, ndi tea uri ndi ite mini?ndi tea uri ndi ite mini?Phindulo:  Kha vha luludzele ṅwana wavho nga u mu vhea kha ḓamu tshifhinga tshoṱhe.
Vhana vha takalela u vha tsini na vhomme vhavho.
Vhomme na vhana vhane vha shumisa lufhera luthihi vha ḓo ṱuṱuwedza zwenezwo.
Arali ṅwana wavho e na nḓala, e na ḓora kana o sinyuwa, u mama ḓamu zwi nga ita uri a pfe o fura. A si kanzhi hune ṅwana wavho a nga swika hune a furesa arali vha tshi khou mu ṋea mikando fhedzi.  Mbudziso: Ndi zwavhuḓi u ṋea Ndi zwavhuḓi u ṋea ṅwana zwiṅwe zwinwiwa?ṅwana zwiṅwe zwinwiwa?Phindulo: Hai, u engedza zwiṅwe zwinwiwa zwi nga amba uri hu nga vha na kho-nadzeo ya uri ṅwana a wane malwadze a ngaho lugubo na tshikana (nyumonia). Hafhu, arali ṅwana a tshi nga nwa zwiṅwe zwinwiwa, a nga si tsha tou mama ngauralo nahone a vha tsha ḓo vha na mikando yo eḓanaho.
Mbudziso: Ṅwana ha ṱoḓi  Ṅwana ha ṱoḓi maḓi a u nwa arali hu tshi maḓi a u nwa arali hu tshi khou fhisa?khou fhisa?Phindulo:  Hai, mikando ya u thoma (mikandothangeli) i na maḓi manzhi nahone i dzimula ḓora ḽa ṅwana. Kha vha tou vhona fhedzi uri vha khou mamisa ṅwana wavho tshifhinga tshinzhi arali hu tshi khou fhisa.
Mbudziso: Ndi lini hune nda Ndi lini hune nda tea u engedza nga zwiṅwe tea u engedza nga zwiṅwe zwiḽiwa?zwiḽiwa?Phindulo:  Nga murahu ha miṅwedzi ya rathi, kha vha bvele phanḓa na u mamisa ṅwana wavho u fana na mathomoni, fhedzi vha nga ḓi engedza na nga zwiṅwe zwiḽiwa. Ṅwana u thoma u lugela u guda u ḽa zwiṅwe zwiḽiwa nga murahu ha miṅwedzi ya rathi. 

