Ri roṱhe ri nga kona u lwa na masiandaitwa a COVID-19 

U phaḓalala ha tshitzhili tsha coro na, tshine tshi vhanga vhulwadze ha COVID-19, ho gidima na u phaḓalala nga nḓila i shavhisaho, na uri zwino tshi vho tou ambiwa sa tshiwo tsha dwadze ḽo phaḓalalaho ḽifhasini. A tshi ḓivhi mikaṋo ya fhethu kana vhupo, tsho kavha vhahulwane na vhaṱuku, na uri tshi khou hulela kha mashango o bvelelaho na ane a khou bvelela.
Musi u ṱhaṱhuvha na u ita ndingo zwi tshi khou engedzea, tshivhalo tsha u kavhiwa tshi khou lavhelelwa u gonya Afrika Tshipembe. Ndi kha ḓi tou bva u ḓivhadza zwenezwino uri hetshi ndi tshiimo tsha tshiwo tsha lushaka, tshikalo tshi linganyiswaho na vhuhulu ha nyimele ya tshutshedzo kha vhathu vhashu, lushaka lwashu na ikonomi yashu. Hezwi zwi ḓo ri konisa uri ri vhe na kushumele kwa ndangulo ya tshiwo kwo konanywaho na kwo ṱanganelaho na u dzudzanya sisiṱeme dza shishi dza u fhindula nga u ṱavhanya na nga vhukoni. Hetshi tshitzhili tshi ḓo khakhisa zwihulwane vhukuma, na uri zwa ndemesa kha riṋe ndi u tsireledza mutakalo na vhuvha ha Maafrika Tshipembe vhoṱhe.
Ri tea u dovha ra amba nga ha u wa ha ikonomi he ha vha hu songo lavhelelwa. Ri tea u lavhelela u tsela fhasi ha zwivhambadzwaseli, u tsela fhasi ha  madalo a vhaendelamashango khathihi na masian daitwa o kalulaho kha vhubveledzi, u shuma kwae ha mabindu na u sika mishumo khathihi na u i vhulunga. Khabinethe i kati na u khunyeledza ṱhoḓea dza  thusedzo i angaredzaho zwoṱhe u itela u fhungudza masiandaitwa a COVID-19 kha ikonomi yashu. Hezwi zwi khou itwa hu na u ambedzana na mabindu, vhashumi na zwiṅwe zwiimiswa zwi kwameaho.  Ndi Vho Louis Pasteur vhe vha amba uri mashudu a wela vha mihumbulo yo ḓilugiselaho.  Afrika Tshipembe ḽo ḓilugisela, nahone ḽo ḓilugisela u bva na kale.  U bva tshe ha vhigwa u ṱaha ha vhulwadze lwa u tou thoma, ro shuma u dzudzanya fhethu ha u ṱhaṱhuvha na u vhekanya maga a u vhona uri vhulwadze vhu a langea uri vhu sa phaḓalale. Phindulo yashu sa lushaka yo rangiwa phanḓa nga Komiti ya Minisiṱa dza Tshivhalo (IMC) yo dzulwaho phanḓa nga Minisiṱa wa Mutakalo, Vho Dokotela Zweli Mkhize.
 Nḓila ine IMC na zwigwada zwa thikhedzo vha khou fhindula ngayo kha iḽi shishi yo vha tsumbo na khwaṱhisedzo kha zwoṱhe, nga maanḓa kha u thusa u dzimela u tshuwa ha lushaka.
Ndi ḓo vha ndi tshi khou dzula phanḓa Khoro ya Ndaela ya Lushaka u itela u konanya masia oṱhe a vhufhinduli hoṱhe ha lushaka.  Afrika Tshipembe ḽi na rekhodo yavhuḓi ya u langa zwiimo zwa shishi kha mutakalo wa tshitshavha. Ri na nḓivho, nḓila na vhukoni. Vhorasantsi na vhaḓivhi vha zwa mishonga kha u langa zwa malwadze a phaḓalalaho vha maiimo a nṱha ḽifhasini. Ro dzudzanya mutevhe wa maga a shishi, na uri ri khou vhona uri ndambedzo i vhe hone u itela u tikedza u thoma u shuma hao. A katela nyiledzo dza vhaeni u bva mashangoni a re na tshutshedzo khulwanesa, ndingo dzi kombetshedzaho, u ḓikhetha nga iwe muṋe kana u valelwa thungo ha Maafrika Tshipembe vhane vha khou bva mashangoni a nnḓa u thivhela u phaḓalala ha vhulwadze; khathihi na u khwaṱhisa vhulavhelesi, u ṱhaṱhuvha na ndingo mikaṋoni i no dzhenwa ngayo kha Riphabuḽiki.
 U sa sokou ita miṱangano ndi zwa ndeme arali ri tshi ṱoḓa u langa u phaḓalala ha COVID-19.  Maguvhangano a vhathu vha fhiraho 100 o iledzwa na vhuṱambo ha u pembela nga magogo kha maḓuvha a holodei a vhu tsha ḓo vha hone. Madalo kha senthara dzoṱhe dza vhululamisi a kha ḓi vha o fhahewa lwa maḓuvha a 30 u tou bva zwino. U endela mashangoḓavha zwi sa tou kombetshedza nga vhaofisiri vhoṱhe vha muvhuso ho iledzwa na uri u enda ha fhano hayani hu sa tou kombetshedza a hu ṱuṱuwedzwi. Mikaṋo ya 35 ya shangoni na mivhili ya lwanzheni i ḓo valwa, na zwikolo u bva nga ḽa 18 ḽa Ṱhafamuhwe u swika mafhelo a vhege ya Paseka. Hu si kale ri ḓo ḓivhadza maga o dzhiiwaho malugana na dziyunivesithi na magudedzi.  Ṅwedzi u ḓaho ndi Paseka, tshifhinga tshikhethwa tsha lutendo lwa vhanzhi na uri ndi tshifhinga tshine mishumo minzhi na maguvhangano zwa ḓo farwa. Tshitshavha tsha vha lutendo vha tea u dzhia tsheo kha heḽi fhungo vho dzhielesa nṱha madzangalelo a mutakalo wa vhakereki vhavho na shango ḽoṱhe nga vhuphara. Ndaulo ya ndondolamutakalo i tea u engedzedzwa kha sekhithara dzoṱhe.  Mudzulapo muṅwe na muṅwe u tea u dzhia vhuḓifhinduleli ha tsireledzo yawe nga u dzhiela nṱha maga a tsireledzo angaho u dzulela u ṱamba zwanḓa nga tshisibe kana u zwi moṋa nga sanithaiza khathihi na u vala ningo na mulomo nga thishu kana u thivha nga tshanḓa musi vha tshi hoṱola kana u atsamula. Sa tshipiḓa tsha ndingedzo ya lushaka, Muhasho wa Mutakalo u ḓo bvela phanḓa na fulo nga vhuhulu ḽine ḽa khou ḓi ya phanḓa u ita tsivhudzo nga ha thivhelo, u phaḓaladza na tsumbadwadze dza u kavhiwa. Ndi ṱuṱuwedza Maafrika Tshipembe vhoṱhe uri vha ḓivhe nga ha zwithivheli zwo teaho.  Haya maga a fana na ayo a maṅwe mashango, na uri ndi zwa ndeme zwa uri roṱhe ri pfesese uri a si a u ri vhaisa, fhedzi ndi fhungo ḽa tsireledzo ya tshitshavha.
Tshiṅwe tshine tsha vha khombo khulwanesa tshifhinga hetshi ndi u dzhiela fhasi fhungo heḽi na u sa vha na mafhungo o fhelelaho. Ri tea u litsha u sokou tshimbidza mafhungo a si one nahone a songo khwaṱhisedzwaho, nga maanḓa kha nyanḓadzamafhungo dza zwitshavha. Hezwi zwi nga kuṱedza ḽimu di ḽa u sinyuwa ḽine lushaka lwo no vha khaḽo khathihi na u tshinyadza ndingedzo dza lushaka. Na uri riṋe ri songo ḓidzhenisa kha maitele a u sa konḓelelana hune ra vha na kuvhonele ku sa fani sa zwine ra khou zwi vhona kha maṅwe mashango he u ṱaha ha uvhu vhulwadze ho thoma hone kana hune zwazwino ha vho tou vha luvholelani lwa hone ngei Yuropa. Hetshi tshi tou vha tshitzhili tshine tshi kavha vhathu vha tshaka dzoṱhe.
Kha ri vhe na  pfelovhuṱungu kha avho vho kavhiwaho, na kha avho vho vhuyaho u bva mashangoni a re na tshutshedzo khulwanesa. Kha ri thuse avho vhane vha khou ṱoḓa thuso na vhashayatsireledzo, madzuloni a u vha valela nnḓa. Ri ḓo dzula ri tshi khou fulufhedzea kha zwa ndeme zwa u konḓelelana na ṱhompho ine ya amba uri ri vhonnyi sa vhathu. Ndo imela vhathu vha Afrika Tshipembe, ndi livhuwa tshigwada tshe tsha vhuisa vhaṅwe nga riṋe u bva ngei Wuhan, China, khathihi na vhurangaphanḓa na vhathu vha Limpopo vhane vha khou thusa nga fhethu ha u valela vhathu u thivhela u phaḓalala ha vhulwadze.
 Ndi zwifhinga zwi konḓaho.
Honeha, ndi kha zwifhinga zwi lemelaho hune nungo dzashu dza dzumbululea. Ri ḓo dzhia tsheo nga u ṱavhanya, ri na ndivho na u ḓiimisela . Ri ḓo shuma sa ṅanda, sa izwi u bvelela ha ndingedzo dzashu ho ḓisendeka kha nyito dza Muafrika Tshipembe muṅwe na muṅwe.
 Tshifhinga tsha Thuma Mina tshi kha riṋe, huṅwe ṱhaṅwe na u fhira mathomoni.  Hezwi na zwone zwi ḓo fhira. Ri ḓo kunda. Ri Maafrika Tshipembe.
  