Vhadzulapo vha pembelela R21-miḽioni ya nyanḓano ya mavu

Vhadzulapo vha Double Drift tsini na Grahamstown vha li ngana 1 500 nga tshivhalo u bva kha miṱa ya 264. Vho bviswa kha mavu avho nga muvhuso wa Ciskei nga 1991, hu tshi khou itelwa vhugalaphukha vhu langwaho nga vhatshena.
Vhadzulapo zwezwino vho wana ṱhanziela ya vhuṋe ha mavu, e a vhuiselwa khavho zwi tshi ya nga mbekanyamushumo ya nzudzanyululo ya mavu.
U ya nga Mulangavunḓu wa Kapa Vhubvaḓuvha Vho Phumulo Masualle, vho sumbedza uri R21 miḽioni yo kumedzelwa kha nyanḓano ya mbuyedzedzo ya mavu nahone i khou ṋetshedzwa nga zwipiḓa.
Vho Masualle vho amba uri: “Hezwi zwi tou vha ḽiga ḽa vhuṱhogwa malugana na tshanduko na ndondolo ya mupo.
Vhupo vhu khou bveledzwa uri vhu vhambedzwe tshoṱhe na vhuṅwe vhugalaphukha nahone muvhuso u khou tikedza vhadzulapo nga kha ndambedzo, ṋet shedzo ya phukha na vhugudisi”.
Vhadzulapo, vhane vha langa vhugalaphukha na vha Zhende-dzi ḽa Vhuendelamashango na Vhugalaphu kha ḽa Kapa Vhubvaḓuvha (ECPTA) nga fhasi ha ndango ya Likhayalethu Communal Property Association (LCPA), vho ṱanganedza  R6 miḽioni i bvaho kha Muhasho wa  zwa Mupo u itela u bveledza thandela ya ikonomi ya zwa maḓaka kha bulasi ya phukha ya hekithara dza 1 400 ye vha renge-lwa nga Muhasho wa Mveledziso ya Mahayani na Mbuyedzedzo ya Mavu.
Mudzulatshidulo wa LCPA, Vho Mxolisi Ngesi, vho amba uri vhadzulapo vho dzhenisa mbilo yavho nga 1998. Nga 2012, miraḓo ya vhadzulapo vha ṋewa hekithara dza 23 500 dze u bva tshetsho dza engedzwa nga dziṅwe hekithara dza 1400 dza vhugalaphukha.
“Ro takala nga mannḓa ngauri ro fhedza ro wana zwoṱhe zwe ra vha ri tshi khou ṱoḓa. Muvhuso wo ri fha ndambedzo ya thema mveledziso. Ri na phukha, dzine dza katela mbiḓi dza 10, tholo dza 15 na phofu dza 10” izwo zwo ambiwa nga Vho Ngesi, vha engedza ngauri ṋari na phala zwi ḓo wanala hu si kale.
Vho ḓadzisa nga uri vhadzulapo vha khou wana vhugudisi vhu bvaho kha ECPTA u itela u tshimbidza vhugalaphukha. Vho Ngesi vho amba uri: “Nzudzanyo ndi ya u fhaṱa ḽodzho mbili na uri zwa zwino ri khou fhaṱa fhethu ha u zwima na boma ḽa u  tsitsa phukha”.
Minisiṱa wa zwa Mupo Vho Edna Molewa musi hu tshi khou ṋetshedzwa mavu lwa tshiofisi vho amba uri: “Nga kha u dzheniswa ha luhura lwa khiḽomitha dza 10 na gethe ḽa u dzhena, ho sikwa zwikhala zwa mishumo zwa 61 ya vhadzulapo”.