Kha ri shumisane u khwaṱhisa dimokirasi 

Nga ḓuvha ḽa u thoma ḽa  2022, lushaka lwo kuvhanga  na lwa tshimuya u onesana na Vho Archbishop Desmond Tutu ngei St George’s Cathe dral Ḓoroboni ya Kapa.
Ho  vha  hu  tshifhinga tshi  vhavhaho  musi  ri tshi  humbula  vhutshilo na  vhushelamulenzhe  ha ḽizhakanḓila ḽashu vhe nga nḓila dzo fhambanaho vha vha muthu o ḓikumedzelaho na u dzhiela nṱha mikhwa ya lushaka lwashu.
Nga tshifhinga tshenetsho, mbulungo  yavho  yo  vha vhuṱambo ha u pembelela mikhwa  ye  vha  vha  vha tshi  imela  yone.  Ho  vha vhuṱambo ha u pembelela vhuthihi ho khwaṱhaho na phambano ya vhathu vhashu, na u vha tshihumbudzo tsha  vhuḓikumedzeli he vha vhu sumbedza nga nḓila nnzhi u swikelela dimokirasi.
Ḓuvha ḽa vhuvhili  ḽa 2022, shango ḽo ṱalela na u shushwa zwihulwane  musi Phalamennde i tshi khou u swa ya ṱhoṱhela kha mulilo muhulu , mithara dza ḓana fhedzi u bva he ra vha ro kuvhangana hone ḓuvha ḽo fhiraho u one sana lwa u fhedzisela na Vho Archbishop Tutu.
Ri  pfa  ro  vhofholowa muyani ngauri a hu na muthu o lovhaho na uri a hu na  o huvhalaho kha mulilo. Ri khou livhuwa vhukuma vha zwidzimamulilo vhe vha lwa na mulilo vha fhedzisela vho kona u u dzima.
Ṱhoḓisiso dza tshivhangi tsha  mulilo  dzi  kati  zwa zwino. Ri tea u khwaṱhisedza uri ṱhoḓisiso idzi dzi itwa nga vhuronwane na u khunyeledzwa nga u ṱavhanyedza.
Shango ḽi tea u ḓivha zwo iteaho.
Hu khou itwa nzudzanyo dza u khwaṱhisedza uri mu shumo wa Phalamennde u bvele phanḓa naho zwifhaṱo zwi nga si kone u shumiswa.
Ndi zwa ndeme uri Phalamennde i bvele phanḓa na u ṱanganedza na u phasisa milayo ine ya ḓo ḓisa tshanduko  tshitshavhani na  u  bvela  phanḓa  na  u ita  mushumo  wa  vhulavhelesi na u khwaṱhisedza vhuḓifhinduleli  musi muvhuso u khou thoma u shuma u itela u bveledza ndaela  ye  wa  ṋewa  nga vhathu.
Nga nnḓa ha u vha tsini na tsini ha St George’s Cathedral na Phalamennde, zwine zwa ṱumanya zwiwo izwi zwivhili ndi uri tshiṅwe na tshiṅwe tshi ri humbudza zwine zwa ri ṱanganya sa vhathu vha Afrika Tshipembe: dimokirasi yashu.
Ri  lilela  Vho  Desmond Tutu ngauri vho vha vhe khotsi ashu wa tshimuya kha dimokirasi yashu.  Ri vhaiswa vhukuma  nga  mutshinyalo muhulu wo iteaho kha zwifhaṱo zwa Phalamennde yashu ngauri ndi hone zwid zuloni zwa dimokirasi yashu.
Ndi hone fhethu he Ndayotewa ya demokirasi yashu ntswa ya ṱanganedzwa hone  miṅwahani ya 25 yo fhiraho, na hune milayo ya maḓana i ḓisaho tshanduko ya vha i khou phasiswa hone.
Ri nga kha ḓi vha ri sa zwi limuwi tshifhinga tshoṱhe, fhedzi mulilo Phalamenndeni wo sumbedza uri vhathu vha Afrika Tshipembe vha ḓipfa hani nga dimokirasi yavho.
Ndi  tshihumbudzi  hafhu tsha uri ndi zwa vhuṱhogwa hani uri ri shume u itela u khwaṱhisa na u imelela dimo kirasi yeneyo.
Musi zwifhaṱo zwa Phalamennde zwo tshinyadzwa lune  zwi  sa  tsha  kona  u shumisea, tshiimiswa tsha Phalamennde  tshi  bvela phanḓa na mushumo watsho wa u isa tshumelo vhathuni.
Hezwi  ndi  tshihumbudzi tsha  vhuṱhogwa  tsha  uri zwiimiswa  zwashu  zwa dimokirasi  a  zwi  ṱaluswi nga zwifhaṱo zwine zwa vha khazwo, fhedzi zwi ṱaluswa nga mishumo ine zwa ita na fulufhelo ḽine vhathu vha vha naḽo khazwo.
Hezwi ndi ngoho ine ya kwama zwiimiswa zwoṱhe zwa dimokirasi.
Musi  mulilo  wa  Phalamenndeni u tshi tou fhela u dzimiwa tshoṱhe, Muhaṱuli Muhulwane o Farelaho Vho Raymond Zondo vho ḓisa tshipiḓa tsha u thoma tsha muvhigo wa Khomishini ya Ṱhoḓisiso kha U thubiwa ha Zwiimiswa zwa Muvhuso.
Tshipiḓa itshi tsha muvhigo tshi sumbedzisa nga vhuḓalo uri zwiimiswa zwo vhalaho zwa muvhuso zwo dzhenelelwa, zwa gudubiwa na u  tshinyadzwa hani. Hezwi zwi katela mabindu a muvhuso a fanaho na South African Airways, Tshumelo ya Ma fhungo na Vhudavhidzani ha Muvhuso  na Tshumelo ya zwa Muthelo ya Afrika Tshipembe.
Tshipiḓa itshi tsha muvhigo tshi sumbedzisa tshifanyiso tshi sa takadzi na luthihi nga ha uri zwiimiswa zwihu lwane zwa dimokirasi yashu zwo dzheniswa khomboni na u nyadziwa hani hu na vhuḓiimiseli ha vhugevhe nga. A hu ngo tou tswiwa masheleni manzhi vhukuma fhedzi, zwiimiswa izwi a zwo ngo tsha kona u shuma zwavhuḓi mishumo ye zwa tetshelwa yone.
Mawanwa na themendelo dza Khomishini ya Zondo zwi ḓo thusa shango u vusuludza zwiimiswa izwi na u hwesa mulandu  avho  vha  re  na vhuḓifhinduleli kha zwiito izwo. Ri tea u khwaṱhisedza uri ri a zwi shumisa u tsireledza  zwiimiswa  izwi tshifhingani tshi ḓaho uri zwi sa tsha dovha zwa thubiwa.
Ri khou tea u ita zwithu zwine ra fulufhela uri zwi ḓo thivhela ndingedzo dzoṱhe dzi ṱoḓaho u fhelisa dimokirasi yashu ye ya wanala zwi tshi konḓa – ndingedzo idzi dzi nga vha kha tshivhu  mbeo tsha zwiito zwa vhuaḓa kha mabindu a muvhuso, u ṱhaselwa ha mazhendedzi ashu a zwa mulayo, u tshi nyadzwa ha themamvele dziso yashu ya zwa ikonomi, kana ṱhaselo kha vhuḓiimisi na  tshirunzi  tsha  zwa vhuhaṱuli.
Ri tea u tsireledza Ndayo tewa yashu, muvhuso washu wa dimokirasi na maitele a zwa khetho kha muthu muṅwe  na  muṅwe  ane  a lingedza u kula nungo dimo kirasi yashu na u thivhela mbofholowo ya vhathu vha Afrika Tshipembe ye vha i wana zwi tshi konḓa.
Hu na khaedu nnzhi dzine ra tea u livhana nadzo musi ri tshi khou shuma u itela  u fhaṱa nga huswa na u takutshedza u bva kha masiandaitwa a dwadze ḽa COVID-19.
Musi ri khou ita izwo, kha ri wane nungo na ṱhuṱhuwedzo u bva kha vhuḓikumedzeli hashu ho khwaṱhaho kha dimokirasi yashu na lutamo lwashu lu fanaho lwa u fhaṱa lushaka lwo faranaho, lwo vhofholowaho  nahone  lu linganaho.
Ndi vha tamela mashudu a ṅwaha we ra livhana nawo.