Ni nga thivhela hani vhuimana ni tshe thungamamu

Vhaṅwe vhathu vha hum-bula uri u sa ḓidzhenisa kha zwa vhudzekani (u nanga u sa ita  zwa vhudzekani u swi-ka u tshi maliwa) ndi maitele a kale, ngeno vhaṅwe vha tshi humbula  uri ndi nḓila ya khwiṋesa ya maitele a mikhwa kwayo. Naho zwo ralo, thungamamu dzi tea u tou ḓikhethela dzone dziṋe. Vhunzhi ha vhathu a vha ṱoḓi u lindela u swika vha tshi maliwa uri vha kone u ḓidzhenisa kha zwa vhudze-kani. Vha dovha hafhu vha si tame u gidimela zwithu zwine zwa ḓo vha itisa vhukhakhi vhuhulu. Vha an-zela u dzhia tsheo dza uri u lenga u ḓidzhenisa kha zwa vhudzekani u swikela vha tshi vha vhaaluwa, u vha na vhuḓifhinduleli vhuhulwane, u vha kha vhushaka ho kh-waṱhaho na muthu muthihi na u vha na mushumo ndi zwone zwithu zwa khwiṋe u zwi ita. Arali na nga nanga u sa ḓidzhenisa kana u lenga u ḓidzhenisa kha zwa vhudzekani, hu na zwiṅwe zwithu zwine na nga ita u ḓitsireledza: •
 Nangani khonani dzaṋu nga vhulondo. Khonani dzi tea u ni tamela zwivhuya nahone vha tea u ṱhonifha tsheo yaṋu ya u sa ḓidzhenisa kha zwa vhudzekani.•
 Ṱhogomelani nyimele dzine na nga vha ni songo tsireledzea, sa khonani dzine dza khou nwa kana u shumisa zwidzidzivhad-zi, zwine zwa nga livhisa kha vhudzekani vhu son-go tsireledzeaho.•
Ṱhogomelani vhathu vhane vha ri ni ḓo ita vhudzekani navho arali  ni tshi vha funa.•
 Thetshelesani nahone ni gude kha vhe vha ḓihwala vha tshe dzithungamamu. Vha a ḓivha vhukhakhi na vhuvhi ha hone.•
 Thetshelesani nahone ni gude kha vhabebi vhaṋu nga ha tshenzhemo ya vhutshilo havho.Arali na nanga uri u sa ḓidzhenisa kha zwa vhudze-kani na u lenga u ḓidzhenisa kha zwa vhudzekani a si dzone tsheo dza khwiṋesa dzaṋu nahone ni nga si lindele, dzhiani tshifhinga ni gude nga ha tsireledzo, i katelaho zwithivhelambebo, zwine zwa vha u shumisa maitele a (a fanaho na dzik-hondomo kana mishonga) u thivhela vhuimana.Hu na nḓila dzo fham-banaho dza u thivhela mbebo dzine dza shuma nga nḓila dzo fhambanaho, fhedzi dzoṱhe dzo itelwa u thivhela mbebo. Dzi katela philisi dzine wa tou mila, zwithivhelambebo zwine zwa tou ṱhavhelwa; na khondomo dza vhanna na vhafumakadzi.
Ndi nga ita mini arali Ndi nga ita mini arali ndo ḓihwala?ndo ḓihwala?Arali ni tshi vhona u nga ri no ḓihwala, dzhiani muthu ane na mu fulufhela ni ye nae kiḽiniki ya tsini u ita ndingo dza vhuimana.Ndondolo ya vhuimana (u ṱhogomela ṅwana a sa athu bebiwaho) ndi zwa ndeme nahone zwi anzela u thoma kha vhege dza malo (8). Kiḽiniki yapo ya haṋu i nga ni thusa kha ndondolo ya vhuimana nahone vhashu-meli vha mutakalo vha ḓo ni thusa u dzudzanya maga o teaho inwi na ṅwana waṋu. Arali no ḓihwala, ndi zwa ndeme u ḽa zwiḽiwa zwi re na pfushi, u ita nyonyolo-so, u eḓela lwo linganaho na u sa ḓidzhenisa kha zwidzidzivhadzi na zwikam-bi.
*Mafhungo aya o ṋekedzwa nga Muhasho wa Mutakalo wa KwaZulu-Natal.
U ḒIHWALA ni tshe thungamamu zwi ḓo kwama vhutshilo haṋu hoṱhe, fhedzi hu na nḓila dza u ḓitsireledza kha u ḓihwala hu songo lavhelelwaho.
