Khothe yo khetheaho i khou zwi sumbedzisa uri nangoho vhugevhenga a vhu badeli

Fhedzi tshanḓa tsha mulayo ndi tshilapfu. Avho vhe vha tswela muvhuso vha nga vha vha tshi humbula uri a vha nga wanali.
Fhedzi zwiito zwavho zwi ḓo bvela khagala ḽiṅwe ḓuvha, hu sa sedzwi uri ndi vhonnyi nahone vha nga vha vhe kha maimo afhio.
Vha ḓo zwi ḓivha uri vhugevhenga a vhu badeli.
Kha fhungo ḽeneḽi, tshiṅwe tsha zwiṱhavhane zwashu zwi shumaho zwavhuḓi vhukuma kha nndwa ya u lwa na zwiito zwa vhuaḓa khathihi na zwa u dzhenelela ha vhathu vha nnḓa kha mafhungo a muvhuso, ndi Khothe yo Khetheaho ya Tshiimiswa tsha zwa Ṱhoḓisiso dzo Khetheaho (SIU), ye nda i vhumba nga ṅwaha wa 2019.
Khothe iyi i ṋetshedza khaṱhulo kha milandu ye ya hwedzwa nga vha SIU hu tshi itelwa uri i  sengiswe nga murahu ha musi vho no khunyeledza ṱhoḓisiso dzavho. Haya ndi one maitele e a ita uri zwi konadzee u vhuisa murahu nga u ṱavhanya masheleni a muvhuso khathihi na ndaka dza muvhuso dze dza vha dzo lozwea nga mulandu wa zwiito zwa vhuaḓa, zwe hezwi zwa thusa kha u tinya tshilengo tshine tsha dzulela u vha hone kha dzikhothe khulwane hune kanzhi vha SIU na vhone vha wanala vha tshi tea u tou lindela tshifhinga tshavho tshi tshi swika tsha uri milandu yavho i sengiswe u tou fana na vhaṅwe vhavhigi vha milandu.
Vha SIU vha nga ita khumbelo ya ndaela ya khothe ya u tsireledza ndaka uri dzi si shandukiswe khathihi na u vha vho fara ndaka dzenedzo vha tshi itela u thivhela uri hu si vhe na iṅwe ndozwo hafhu kha Muvhuso. Hezwi ndi zwa ndeme musi ho sedzwa uri vhaiti vha zwiito izwi vhane vha khou humbulelwa kanzhi vha a swika hune vha ita zwoṱhe zwine vha nga kona u pfulusa, u dzumba kana u bvisa madzinani avho masheleni ayo e vha a wana nga nḓila ya zwiito zwa vhuaḓa.
A zwi vhuyi zwa kanga  nyisa uri heyi Khothe yo Khetheaho yo ḓisa tsha nduko khulwane. U tou bva tshe ya vhumbiwa, heyi Khothe yo Khetheaho yo kona u vhuisa murahu masheleni a linganaho R8.6 biḽioni u bva kha dzikhonṱhiraka dze dza vha dzi siho mulayoni.
U itela uri nndwa ifhio na ifhio ya u lwa na zwiito zwa vhuaḓa i vhonale i tshi khou aṋwa mitshelo,  zwa  u tou farwa fhedzi na u sengiswa ha zwigevhenga a zwo ngo lingana.Masheleni e vha a wana nga nḓila ya vhugevhenga a tea u vhuiswa murahu. Masheleni ane a khou tswiwa ndi a vhadzulapo nahone a tea u shumiswa kha u swikela ṱhoḓea dzavho.
Khothe yo Khetheaho i kha ḓi tou bva u ṋea ndaela khamphani mbili dza u fhaṱa ya uri dzi vhuise mbuelo ye dza i wana u bva kha khonṱhiraka dza masheleni a linganaho R40 miḽioni dza u akha ḓaraṱa fhaḽa mukanoni wa Beit Bridge. Hezwi zwo ḓa nga murahu ha ṱhoḓisiso dze dza itwa nga vha SIU dze dza wanulusa zwiito zwinzhi zwa vhuaḓa zwine zwa katela na u badelwa ha khamphani phanḓa ha musi dzi tshi thoma u shuma nga Muhasho wa Mishumo ya Muvhuso na Themamvele dziso.
Kha vhege dzi si gathi dzo fhiraho fhedzi, Khothe yo Khetheaho yo sengulusa ya dovha hafhu ya thudzela thungo khonṱhiraka dze dza avhelwa nga nḓila i songo teaho nahone dzi siho mulayoni dza masheleni a fhiraho R100 miḽioni a elanaho na zwa u rengwa ha zwishumiswa zwa u ḓitsireledza kha dwadze ḽa COVID-19.
Khothe yo khetheaho yo dovha hafhu ya kona u vhuisa murahu masheleni u bva kha vhalangi vhahulwane vha mabindu a muvhuso vhe vha ita zwa mabindu nga nḓila i songo teaho. Sa tsumbo, ṅwaha wo fhelaho, muṅwe we  a vha e muhulwane wa Transnet o ṋewa ndaela ya u badela murahu masheleni a linganaho R26 miḽioni e a ḓo a wana nga u vha mufaramikovhe kha feme ya zwa vhuinzhiniere ye ya vha i tshi khou shumisana na Transnet nga tshifhinga tsha musi a tshi kha ḓi vha mushumi wa tshoṱhe wa henefho.
Vha SIU vho kwamana na vha  Khothe yo Khetheaho kha milandu i re na tshivhalo u itela uri vha lengise zwa dzimbadelo dza mbuelo ya phentsheni musi hu tshe ho lindelwa mawanwa a ṱhoḓisiso dzavho kha vhashumeli vha muvhuso vhane vha kwamea kha zwiito zwa vhuaḓa  ha zwa masheleni kana zwa u shumiswa ha masheleni nga nḓila i sa vhuedzi khathihi na nga nḓila ine a vha o tambisea.
Milandu ine ya vha fhasi ha Khothe yo Khetheaho i sumbedza uri hu kha ḓi vha na mushumo munzhi une wa tea u itwa u itela u khwaṱhisa zwa mavhusele na vhulanguli vhukati ha masia oṱhe a mavhuso.
Milandu iyi i sumbedzi sa hafhu uri hu na vhuṱudzeṱudze  vhuhulwane  kha vhaofisiri vhahulwane khathihi na u kundelwa havho u tevhedza milayo na maitele ane a langa zwa kurengele kwa thundu na tshumelo kha muvhuso.
Ndo no ḓi amba tshifhi ngani tsho fhelaho uri nndwa iyi ya u lwa na zwiito zwa vhuaḓa i ḓo konḓa nahone zwi ḓo dzhia tshi fhinga u tandulula netiweke dza thikhedzo ya zwiito zwi songo ḓaho dzine dzo no tou ṱoka midzi.
Ndo dovha hafhu nda ombedzela uri ri khou tea u lwa na zwiito zwa vhuaḓa vhune ha bvelela  kha sekithara dza phuraivethe nga nungo dzoṱhe ngauri kha mushumeli muṅwe na muṅwe wa muvhuso ane a takalela zwa tshanḓanguvhoni, hu vha hu na ramabindu ane o ḓiimisela u badela masheleni eneo a tshanḓanguvhoni.
Hovhu vhushaka ha zwiito zwa vhuaḓa ho fhungudza vhukoni ha  muvhuso ha u ita mushumo wawo wo teaho.
Ho kanganyisa ndinge dzo dza muvhuso dza u ṋetshedza ndondolamutakalo ya maimo a nṱha, u ṋetshedza maḓi o kunaho khathihi na u vhona uri hu khou vha na nḓisedzo ya fulufulu i sa khauwi kha zwitshavha na kha mabindu.
Fhedziha, sa zwe Khothe yo Khetheaho ya sumbedzisa, ri khou ḓisa tshanduko nga zwiṱuku. A zwi khou tou guma fhedzi kha u farwa na u sengiswa ha zwigevhenga, zwigevhenga zwenezwo zwi vho tea hafhu u dovha zwa dzhielwa na masheleni e zwa a wana nga nḓila ya vhuge vhenga.  Hu kha ḓi vha na lwendo lulapfu lune ra tea u lu tshimbila nahone hu kha ḓi vha  na masheleni manzhi a mu vhuso e a tshwiwa ane a kha ḓi tea u vhuiswa murahu.
Fhedzi vha tshiimiswa tsha SIU na vha Khothe yo Khetheaho vho no ita mushumo wavhuḓi u swika zwino na hone ndi na fulufhelo ḽa uri  hu kha ḓi ḓo vha na mvela phanda khulwane ine ya ḓo swikelwa kha miṅwedzi na miṅwaha i ḓaho.