Kha vha tikedze mapholisa uri Afrika Tshipembe ḽi vhe ḽo tsireledzeaho

  Vhuvemu ha zwezwino na u tzhipiwa ha vhafumakadzi vha malo ngei Krugersdorp ho vhanga mbiti dza lushaka lwoṱhe zwo itaho ṱhoḓea ya uri hu vhe na tsheo yo dzhiwaho ya u lwa na miraḓo ya dzigennge yo ḓiṱamaho nga zwihali vhane vha shuma migodini i siho mulayoni kha vhupo honoho.
  Vha Tshumelo ya Tshipholisa ya Afrika Tshipembe (SAPS) vha tea u khoḓiwa kha nyito dzo dziaho dze vha ita vhege tharu dzo fhiraho kha u imedzana na zwiito zwa u tzhipiwa ha vhafumakadzi nga tshigwada tsha vhanna vho ḓiṱamaho na vhuṅwe vhu gevhenga kha vhupo uho. Naho zwo ralo, tshitshavha tsho sumbedzisa uri a ho ngo tea u thoma ha itea vhuge vhenga vhu shushaho uri hu kone u lwiwa na zwiito zwa vhugevhenga.
  Ngoho ndi ya uri hu na khaedu khulwane yo livhanaho na tshipholisa Afrika Tshipembe. Fhedzi ri khou shuma nga nungo dzoṱhe u lwa na khaedu idzi.
  U fana na mihasho ya muvhuso yoṱhe, Tshumelo ya Tshipholisa ya ḽa Afrika Tshipembe i khou pfa mveledzwa dza thaidzo dza ikonimi ya shango, miṅwaha minzhi ya u vha na thaidzo ya ṱhahelelo ya vhashumi kha mihasho khathihi na u dzhenelela ha vhathu vha nnḓa muvhusoni. Miraḓo ya tshi pholisa vha shuma kha vhupo vhu re khombo hune kanzhi vha livhana na dzikhakhathi, mafuvhalo kana mpfu.
  Zwiito zwa vhugevhenga kha ḽa Afrika Tshipembe zwi nga si fheliswe arali hu si na mmbi ya tshipholisa yo khwaṱhaho, i konaho nahone ya phurofeshinala. Vhukoni ha SAPS ho vha hu tshiṅwe tshiteṅwa tsho sumbedziswaho kha muvhigo wa Phaneḽe ya Vhomakone kha zwa Migwalabo ya Fulwana 2021, zwine ra khou dzhia maga a u livhana nazwo.
  Musi ho vhuedzedzwa vhudziki vhune ha ṱoḓea kha vhurangaphanḓa ha SAPS, zwino ho sedzwa kha u thivha mavhaka o vhangaho vhuṱudzeṱudze kha vha maanḓalanga a zwa vhudziki a songo lugelaho u livhana na zwiwo zwo bvelelaho nga nwedzi wa Fulwana mahoḽa.
  Ṱhahelelo ya vhashumi na u shayea ha vhugudisi ho lingaho zwo vha na masiandaitwa a si a vhuḓi kha tshitshavha na kha Tshipholisa tsha u vhona uri hu na Vhudziki Tshitshavhani.
  Muvhuso wo avhela ndambedzo u itela u thola vhagudiswa vhaswa vha 12,000 vha mapholisa, nahone tshigwada tsha u thoma tshi kati na vhugudisi ha mutheo. Yunithi ya Tshipholisa ya u vhona uri hu na Vhudziki Tshitshavhani ya SAPS i ḓo dovha ya wana miṅwe miraḓo ya 4,000 kha uno ṅwaha wa muvhalelano, nahone hu khou itwa nzudzanyo dza uri hu vhe na vhugudisi ho teaho kha miraḓo iyo i khou ḓo tho lwaho. Musi hu khou gudwa nga kha zwiwo zwo bvelelaho mahoḽa nga ṅwedzi Fulwana, ri khou shumela u khwiṋisa tshumisano vhukati ha mazhendedzi a zwa vhudziki na vha nḓowetshumo ya vhutsireledzi ha phuraivethe u itela muti ngati kha u lwa na zwiito zwa vhugevhenga.
  Ri tea u vha na tshumisano khulwane na vhashumisani vhoṱhe hu tshi katelwa mabindu, uri hu kone u kovhekanyiwa zwiko na vhusevhi ha vhugevhenga u itela u khwiṋisa tsireledzo ya tshitshavha na u livhana na vhugevhenga vhu thithisaho nyito ya ikonomi.
  Tsumbo ndi tshumisano vhu kati ha Transnet Freight Rail  na vha SAPS kha u shumisana zwavhuḓi u lwa na zwa u tswiwa ha themamveledziso na vhutshinyadzi ha thambo dza ḽaini. Vhugevhenga uvhu vhu kwama tshoṱhe ikonomi saizwi khamphani dzi sa koni u endedza zwibveledzwa zwadzo u ya vhuimangalavha u itela u vhambadzelannḓa. Iṅwe tsumbo ya tshumisano i vhukati ha vhutsireledzi ha migodi, vhutsireledzi ha phuraivethe na vha SAPS kha u lwa na u tswiwa ha mutale wa ndeme.
  Nga ṅwambo wa nungo idzi dza vhuthihi, ri khou vhona mvelaphanḓa kha vhupo vhu nga ho ha Mpumalanga na Limpopo he ha vha hu thaidzo kha zwa u shaya vhudziki ha mutale wo tswiwaho une wa sudzuluselwa kha mimaraga i siho mulayoni ya mashangoḓavha.
  Nga kha yunithi dza u dzhenelela dza lushaka dza nga ngomu tshipholisani (NIU), vha SAPS vho kona u vha na mvelaphanḓa kha u fhelisa vhugevhenga ho dzudzanywaho, hu tshi katelwa zwigwada zwo dzudzanywaho zwa nḓisedzo ya zwidzidzivhadzi, zwigwada zwa vhugevhenga khathihi na zwa u bwa ha migodi zwi si ho mulayoni.
  Vha SAPS vha khou thoma thimu ya u lwa na zwiito zwa u bwa migodi zwi siho mulayoni, khathihi na dziṅwe thimu dzo livhanaho na u fhelisa zwa u dzhenelwa ha saithi dza zwa vhufhaṱi, u tswiwa ha tsimbitswuku na thambo dza muḓagasi, zwi tshi katela na u tshinyadzwa ha themamveledziso ya ikonomi.
Nga nnḓa ha u bvelela ha tshipholisa tshi pfadzaho kha u lwa na vhugevhenga vhu tsikeledzaho ikonomi, kanzhisa mushumo u konḓaho u no itwa nga vha SAPS kha u lwa na vhuge vhenga vhuhulwane nga u tou angaredza u fhedza u songo dzhielwa nṱha.
 Kha ṅwaha wa muvhalelano wo fhiraho, sa tsumbo, Tse dzuluso dza Vhugevhenga dza vha SAPS dzo kona u wana zwigwevho zwa vhutshilo hoṱhe zwa 206 kha vhahwelelwa vha 209, hune zwa 154 zwo vha zwa u tzhipa na u vhulaha. Yunithi dza SAPS dza Dzikhakhathi dza Miṱani, Tsireledzo ya Vhana na Milandu ya Vhu dzekani dzo kona u wana zwigwevho zwa vhutshilo hoṱhe zwa 356 kha vhahwelelwa vha 266. Fulo ḽa u londa vhahwelelwa ḽo bveledza, u farwa hu fhiraho 13,000.
  Musi hu na ḽeveḽe dzi re nṱha ngaurali dza zwiito zwa vhugevhenga kha tshitshavha tshashu, zwi khagala uri ndi zwinzhi zwine zwa kha ḓi tea u itwa. Tshivhalo itshi tshi khou sumbedza uri vhunzhi ha zwigevhenga zwi khou fariwa nahone zwa fheleledza zwo gwevhiwa. A vha khou tendelwa u ponya zwigwevho zwa mabulayo.
  Khethekanyo ya Tsedzuluso ya Vhugevhenga ha Ndeme, ine ya ḓivhea sa Hawks , yo swikelela thagethe dzayo dzoṱhe dza ṅwaha wa muvhalelano wo fhiraho zwe zwa bveledza u farwa na u wanala milandu, u dzhiiwa ha ndaka, ndaela dza u thivhela na u dzhia khathihi na u dzhia lwa tshoṱhe u swika kha ndeme ya miḽioni dza dzirannda. U farwa na u gwevhiwa ho swikelwaho nga vha Khethekanyo ya Tsedzuluso ya Vhugevhenga ha Ndeme ho katela zwa u bwa migodi zwi si ho mula yoni, u tshinyadzwa a phaiphi dza zwivhaswa, u ṱangulwa ha masheleni a endedzwaho na ha mabulayo a mapholisa.
  Vha Khethekanyo ya Tse dzuluso ya Vhugevhenga ha Ndeme vho thoma u shuma na vha Khethekanyo ya Tse dzuluso ya NPA kha milandu ye ya bva kha khomishini ya zwa u dzhenelela ha vhathu vha nnḓa muvhusoni.
  Vha SAPS ndi kale vha tshi ḓitikedza zwa u lwa na dzikhakhathi dzo ḓisendekaho nga mbeu, hu tshi waniwa phera dzo lugelaho vhapondwa zwiṱitshini zwa mapholisa ha rengwa na zwi shumiswa zwa u kuvhanganya vhuṱanzi zwa hafu ya miḽioni zwa phaḓaladzwa na zwiṱitshi.
  Tshipholisa tshi nga si zwi kone hu si na tshumisano na zwitshavha. Nga ṅwambo wa izwo, ri khou sedza kha u engedza netiweke ya Tshigwada tsha U lwa na Vhugevhenga Tshitshavhani u itela u khwiṋisa vhushaka ha tshipholisa na tshitshavha.
  Ri fhululedza zwitshavha zwine zwa khou dzhia vhuḓifhinduleli ha u dzudza vhupo havho ho tsireledzea nga kha u tandula zwiṱaraṱa, mabembela a tshenzhemo dza vhugevhenga na dziṅwe nyito.
  U shumisa muvhigo wa Phaneḽe ya Vhomakone sa mutheo wa mvusuludzo ya tshiimiswa, ri khou dzudzanyulula na u vhe kanyulula zwishumiswa, u khwiṋisa vhukoni khathihi na u khwaṱhisa vhukoni ha u khwaṱhisedza u tevhedzwa ha mulayo.
  U vha pholisa ḽa munna kana ḽa mufumakadzi zwi tea u vha muṅwe wa mishumo ino konḓesa, wa vha na mutsiko nahone ire khombo kha shango ḽashu, khathihi na u vha mushumo u si na ndivhuwo. Musi nḓaḓo ya tshitshavha nga vhugevhenga i tshi pfesesea, ndi mashudumavhi uri zwi tea u bveledza vhuswina kha mapholisa ashu, vhane vha bvelaphanḓa na u ri shumela na u ri tsireledza. Musi muvhuso u khou shuma u ṋekedza tshipholisa zwishumiswa zwo teaho, vhugudisi hoteaho khathihi na mugaganyagwama wa u shuma mushumo wavho, ndi ita khuwelelo kha vhadzulapo vha ḽa Afrika Tshipembe vhoṱhe uri vha vhe tshipiḓa kha vhuḓidini ha uri zwiṱaraṱa zwashu na zwitshavha zwi dzule zwo tsiredzea kha zwiito zwa vhugevhenga.
  Kha ri dzhiele nṱha u shuma vho ḓifunga hu itwaho nga mapholisa ashu nahone ri dovhe ri vha ṋee thikhedzo yoṱhe uri Afrika Tshipembe ḽi dzule ḽo tsireledzea. 