Ndi khuliso vhukuma u ranga phanḓa Mbumbano ya Afrika (AU)

Tshashu tshikhala tsho vha tshi konḓaho, ro ri u wana tshikhala tsha u ranga phanḓa kha ṅwedzi wonoyo ha mbo ḓi vha na tshiwo tsho vhigwaho tsha tshitzhili tsha corona kha dzhango.Zwipikwa zwe ra zwi vhetshela themo yashu, zwine vhukati hazwo ha vha na u isa phanḓa mulalo na tsire-ledzo, u maanḓafhadzwa ha ikonomi ya vhafumakadzi na u engedzedza ṱhanganyo ya ikonomi, zwo fanela u vha zwo vhetshelwa kule na zwezwezwo u itela u thoma ha lwiwa na dwadze.Mushumo washu muhulwane wo vha u wa u livhisa vhuḓikumedzeli ha Mbumba-no ya Afrika kha u haseledza nga ha tshiimo tsha shishi tsho kalulaho tsha ḽifhasi kha miṅwaha ya ḓana.
COVID-19  yo kwama mashango oṱhe kha dzhango. U swika zwino hu na tshivhalo tshi fhiraho 3.5 miḽioni tsha u kavhiwa ho khwaṱhisedzwaho Afrika, nahone vhathu vha fhiraho 88,000 vho no lovha nga ṅwambo wa iḽi dwadze.Tshovha tshiwo tsha zwa mutakalo, zwa vhu-tusavhathu, zwa matshilisano na zwa ikonomi kha mashango a Afrika, nga maanḓesa mashango ane a kundelwa u wana thuso ya zwishumiswa u itela u langa tshiimo tsha mutakalo tsha shishi tshingafha.Naho zwo ralo, naho tshivhumbeo tsha dwadze tsho vha nga nḓila i sa athu u vhonwa, na zwenezwi zwo vha maitele ane mashango a Afrika a ṱangana u itela u lwisana na dwadze.Nga u ita izwo ro sendela zwihulu kha vhukoni ha dzhango ḽone ḽiṋe, vhukoni ho fanelaho na zwiimiswa zwi fa-naho na Senthara dza Afrika dza Ndango na Thivhelo ya Vhulwadze (Afrika CDC).Afrika a ḽi ngo dzula ḽa peta zwanḓa musi vhuhulu ha vhu-kuma na khombo ya dwadze zwo bvelela. U bva matho-moni a dwadze nga fhasi ha vhurangaphanḓa ha AU, ro bveledzisa nga u ṱavhanya ḽiano ḽa u fhindula ḽa dzhango, ḽe ḽa vha ḽi tshi khou tshimbidzwa nga Afrika CDC na zwigwada zwa mmbi dza mushumo wa dzingu.Ro limuha zwa uri shango ḽiṅwe na ḽiṅwe kha dzhango ḽi ḓo kwamea zwihulwane nga dwadze. Vhunzhi ha mashango ha nga ḓo vha na zwishumiswa zwi no ṱoḓea u itela u swikelela khaedu dza mutakalo wa tshitshavha kana u tsireledza ikonomi dzao, Ngauralo ro tendelana sa mashango a Afrika u thola Maafrika vhanzhi u fhira vha maṅwe madzhango sa vhaimeleli vha tshipentshela, vhane vha ḓo ambedzana na vhabadeli vha dzitshakatshaka na zwiimiswa zwo ṱanganelanaho u itela u ita uri zwi vhe nga fhasi ha thikhedzo ya masheleni na phalalo ya tshikolodo zwi tshi itelwa Afrika.Nga iyi nḓila, nga u shumisana sa dzhango ḽithihi, ro kona u swikelela thusedzo ya mbadelo dza zwikolodo ya mashango manzhi na thusedzo ya mashele-ni malugana na phindulo dzashu kha COVID-19  na mbuedzedzo ya ikonomi.Naho mashango a Afrika o ya kha tshitshavha tsha dzitshakatshaka u itela thikhedzo, ro thoma ra ḓithusa nga riṋe vhaṋe – u thoma na u ṋetshedza tshikwama tsha masheleni tsha phindulo ya COVID-19  ya dzhango.Malugana na tshumisano iṅwe na iṅwe yo vhumbwaho na lushaka lwa lupfumo lwa khwiṋe na lushaka lwa vhaṋetshedzi vha dzitshakatshaka, ro ḓivhetshela vhutumbuli na puḽatifomo i simulaho ya ṋetshedzo ya dzilafho ya Afrika u itela u konisa mashango oṱhe a  Afrika uri a wane tshishu-miswa tsha u ḓitsireledza nga u ṱavhanya na dziṅwe nḓisedzo dza dzilafho nga maitele a sa dzhiiho sia na-hone a swikeleleaho. Zwazwino ngauri khaelo ya COVID-19  i hone, ro shuma sa tshigwada u khwaṱhisedza uri dzhango ḽi wana mukovhe waḽo u sa dzhiiho sia, musi ri tshi khou shumisana na tshiimiswa tsha COVAX ro rangwa phanḓa nga Tshigwada tsha Mushumo wa u Wana Khaelo tsha Afrika.  Phaḓaladzo ya khaelo yo no thoma dzhangoni nahone ri khou tama u vha na vhunzhi ha vhadzulapo vho haelwaho kha dzhango mafheloni a ṅwaha wa 2021 u itela u swikelela tshipikwa tsha u haelwa ha tshivhalo tsha vhathu vhanzhi.Ro shuma ri tshithu tshithihi u itela u tsireledza mutakalo, vhathu na vhuḓitshidzi kha dzhango. Nga u ita nga u ralo, ro sumbedza vhukoni hashu u itela vhuḓifulufheli hashu riṋe vhaṋe na vhukoni hashu ha u vha vhatshaeli vha mveledziso ya riṋe vhaṋe.Naho ri fhasi ha ndango ya COVID-19 , ro kona u vhea mbadelophanḓa kha vhunzhi ha zwipikwa zwashu zwa u thoma.Nga tshifhinga tsha themo yashu, Fhethu ha Mbambadzo ya mahala ya Dzhango ḽa Afrika (AfCFTA), ho fhedzisela ho rwelwa ṱari, u sumbedza tshifhinga tshiswa tsha mbambadzo vhukati ha madzingu a Afrika a re na ṱhoḓea khulwane ya zwiḽiwa na ṱhanganyiso ya ikonomi.Na nga fhasi ha zwiimo zwi konḓaho zwo ḓiswaho nga dwadze, dzhango ḽo bvela phanḓa na u lwela u swikelela nḓivho ya ‘u fhungudza vhushayamishumo  kha vhaswa’ ya dzhango.  AU yo dzheniswa nga maanḓa kha nyambedzano u mona na Grand Ethiopian Renaissance Dam, kha u swikelela u imisa dzinndwa kha ḽa Libya na u bveledza mulalo ngei Republic of South Sudan.Iṅwe ndavheleso kha themo yashu yo vha i ya u maanḓafhadza ikonomi ya vhafumakadzi, zwine ra ḓo bvela phanḓa na u zwi ita nga murahu ha themo yashu na kha miṅwaha ya fumi ya mukatelo wa zwa masheleni na ikonomi ya Vhafumakadzi vha Afrika u swika nga ṅwaha wa 2030.Musi ri tshi khou ṋetshedza mbaḓana shango ḽa Democra-tic Republic of Congo (DRC) ri sia muimeleli wa bodo khulwane ya dzhango kha vhuimo ho dziaho.Afrika Tshipembe ḽi ḓo isa phanḓa na u ita mushumo waḽo wa u bveledza ṱhanganyo kha dzhango, na u tikedza Murangaphanḓa a khou ḓaho na dzangano kha vhuḓikumedzeli haḽo ha u swikekela madzangalelo a Adzhenda ya AU ya 2063.Musi dzangano ḽa Mbumbano ya Afrika ḽo no thomiwa nga ṅwaha wa 1963, Miraḓo ya muvhuso vho ṱavha mbeu ya tshumisano na vhuthihi u itela vhutshilo ha khwiṋe ha vhathu vhoṱhe vha Afrika.Vho khwaṱhisedza uri vhuthihi ha Afrika ho vha vhu ha ndeme vhukuma arali vhulondoli na mutakalo wa vhathu vha Afrika zwo vha zwi tshi khou fanela u khwaṱhisedzwa.Ḓivhazwakale i sumbedza vhuṱanzi ha uri mbeu hedzi a dzi anzeli u wela kha mavu a aṋwaho, na uri lwa miṅwaha minzhi thandela ya vhuthihi ha dzhango yo tshenzhema mbambe nnzhi na mathomo ane a si vhe one. Fhedzi tshutshedzo ya lufu yo ṋetshedzwaho nga iḽi dwadze yo livhisa mashango a Afrika kha u shuma o ṱanganelana. Musi ri vhukatini ha tshiwo tsha COVID-19 , mbeu ya vhuthihi na tshumisano ye ya ṱavhiwa nga vhomakhulukuku washu vhe vha ri vulela nḓila yo dovha hafhu ya tshila na-hone yo engedzea.Tshifhinga itshi tsha ndingo khulwane na vhukonḓi tsho vha vhukati ha awara dza khwiṋesa dza AU.Ri khou pfa ro huliswa nga u ṋetshedzwa tshikhala tsha u ranga phanḓa dzangano nga itshi tshifhinga, musi zwo sumbedzwa nga nyito uri Mbumbano ya Afrika zwi amba mini.Haya ndi one magumo ane vhadzulapo vhoṱhe vha dzhango ḽa Afrika vha ḓo pfa vha tshi ḓihudza ngao nahone a ḓo ḓisa ṱhuṱhuwedzo.
