Kha vha vhige zwiito zwa vhuaḓa nga u shumisa nomboro ya luṱingo ya u lwa na zwiito vhuaḓa

 “U fhelisa zwiito zwa vhuaḓa muvhusoni zwi kha ḓi vha tshipikwa tshihulwane tsha muvhuso na hone Nomboro ya Luṱingo ya Lushaka ya u Lwa na Zwiito zwa Vhuaḓa i thusa miraḓo ya tshitshavha uri vha kone u vhiga zwiito zwiṅwe na zwiṅwe zwa vhuaḓa zwine zwa khou humbulelwa nga nḓila yo lelu waho.
Nomboro iyi ya luṱingo yo rwelwa ṱari nga vha Khomishini ya Tshumelo dza Muvhuso (PSC) nga ṅwaha wa 2004 nahone u tou bva zwenezwo, ho no ṱanganedzwa ṱhingo dzi fhiraho 100 000 dza u vhiga nga ha mavharivhari a zwiito zwa vhuaḓa na tshayandaulo.
Ṱhingo hedzi dzi bvaho kha tsevhi dzashu, ndi dzone dze dza ita uri hu vhe na milandu i linganaho 24 035 ya zwiito zwa vhuaḓa, vhufhura khathihi na miṅwe yo fhambanaho ine ya khou ṱoḓisiswa zwazwino”, hu ṱalutshedza Mukhomishinari wa Khomishini ya Tshumelo dza Muvhuso Vho Michael Seloane vhane vha vha vhone vha lavhe lesaho mushumo woṱhe une wa itwa nga khomishini iyi.
Vhukati ha ṅwaha wa 2020 na 2021, ho vhigwa milandu i linganaho 337 hu tshi shumiswa yeneyo nomboro ya luṱingo.
Milandu ya furaruṱhanu kha yeneyo, ndi ine ya elana na mafhungo a vhuaḓa kha zwa kutholele kwa vhathu na kuren gelwe kwa thundu na tshumelo dza muvhuso ine zwazwino ya khou ṱoḓisiswa nga vha PSC.
Miṅwe milandu yo salaho kha yeneyo, yo fhiriselwa kha miṅwe mihasho ya muvhuso kana ma zhendedzi a khombethedzo ya mulayo uri hu itwe ṱhoḓisiso.
Zwiito zwa vhuaḓa kha zwi kwamaho dzinnḓu dza Mbeka nyamushumo ya Phaṱhululo na Mveledziso (RDP), thendara na magavhelo a zwa matshilisano ndi maṅwe a mavharivhari o andesaho e a vhigwa.
“Nga tshifhinga tsha nyiledzo dza u tshimbila, ro sevhiwa lunzhi hu tshi shumiswa imeiḽi. Ri dovha hafhu ra vha na sisṱeme ya u rekhoda milaedza nga yone iṋe hu tshi itelwa avho vhane vha tama u founela kha nomboro yashu ya luṱingo nga murahu ha awara dza u shuma”, hu amba Vho Seloane.
Vho dovha hafhu vha ḓadzisa nga ḽa uri u bva tshe tshiimo tsha nyiledzo tsha tsitselwa fhasi, hu khou vha na u enge dzea nga zwiṱuku ha u vhigwa ha milandu i elanaho na vhufhura ha masheleni a magavhelo a zwa matshilisano, nga maanḓa magavhelo a Ṱhaḓulo ya Matshi lisano kha Thambulo.
U itela u khwaṱhisa ndingedzo dza u fhelisa zwiito zwa vhuaḓa, Muvhuso wo khwaṱhisa ma zhendedzi a khombetshedzo ya zwa mulayo nga u thola vhashumi vha re na vhukoni khathihi na u vhumba Senthara ya Ṱhanganelano.
 Ndi zwifhio zwine zwa itea nga murahu ha u sevhiwa? .
Vho Seloane vha ri musi mulandu wo vhigwa hu tshi shumiswa nomboro ya luṱingo ya u vhiga mafhungo, vhaofisiri vha zwa thandululo ya milandu nga tshihaḓu vha a lavhelesa u vhona arali ho ṋetshedzwa zwidodombedzwa zwoṱhe zwo teaho. Hezwi zwi katela zwido 
dombedzwa zwi fanaho na uri ndi nnyi o itaho mini, zwiito izwo zwo itea lini nahone ndi ngani zwo itea.
Vho amba uri arali hu tshi nga wanala ho vha na vhu khakhi – hu nga vha vhuaḓa ha zwa u renga tshumelo na thundu na u tholiwa ha vhathu, tshanḓanguvhoni, vhuaḓa vhu elanaho na zwa dzinnḓu dza RDP, vhufhura ha masheleni a magavhelo a zwa matshilisano, mupfuluwo u siho mulayoni, u rwa, vhuvhava kana vhufhura – vha PSC vha nga theme ndela vhukando ha vhululamisi kha muhasho wo teaho kana vha fhirisela mulandu uyo kha vha dziHawks, SAPS kana vha Tshigwada tshi Lwaho na Zwiito zwa Vhuaḓa uri vha ite dziṅwe ṱhoḓisiso.
Milandu ine vha PSC vha i fhirisela phanḓa kha mihasho uri hu itwe dziṅwe ṱhoḓisiso ndi ine ya katela:
• Vhashumi vha muvhuso vhane vha ita miṅwe mi shumo ya nga thungo vha tshi itela u wana malamba ngeno vha songo ranga u wana thendelo u bva kha mihasho.
• U sa bvisela khagala khuḓano ine ya nga vha hone vhukati ha mus humo na madzangalelo avho.
• Vhuḓifari vhu songo ḓaho.Vho Seloane vha ri PSC i ṋea mihasho ya muvhuso maḓuvha a 60 u ita ṱhoḓisiso na u vala milandu iyo. Vho dovha hafhu vha amba uri u bva afho muhasho u tea u ḓivhadza vha PSC nga ha mawanwa awo. “Arali ri tshi pfa ro fushea nga ha vhukando ho dzhiiwaho nga muhasho, ri ḓo vala mulandu uyo, fhedzi arali ri songo fushea, ri ḓo dovha hafhu ra u humisela murahu khavho.”U sa bulwa ha zwidodombedzwa zwavho ho khwathisedzwaArali muthu wa tsevhi a sa ṱoḓi dzina ḽawe ḽi tshi bulwa, muofi siri wa nomboro ya luṱingo lwa u vhiga mafhungo wa PSC u ḓo ṅwala fhedzi zwidodombe dzwa zwavho zwa vhukwa mani. Hezwi ndi zwa ndeme u itela uri arali hu tshi nga vha na vhuṅwe vhuṱanzi vhune ha nga ṱoḓea, vha PSC vha kone u vha kwama.
“Vhathu vha re tsevhi dzashu vhane vha vhiga milandu kha PSC nga u shumisa nombo ro ya luṱingo ya u vhiga mafhungo vha khou fulufhe dziswa tsireledzo arali vha sa ṱoḓi u ḓivhiwa”, Vho Selo -ane vho amba ngauralo. Vho ṱalutshedza uri havha vhaofisiri vha thandululo dza tshihaḓu vho pfumbudzwa kha zwa u vhona uri madzina a vhathu o tsireledzea.
Vho Seloane vha ri vhadzu lapo vha Afrika Tshipembe vha tea u vhiga zwiito zwa vhuaḓa ngauri zwi tswela vhashai zwa dovha zwa imisa mveledziso, zwine hezwi zwi fhedza nga u thivhela shango ḽashu uri ḽi si bvele phanḓa.  