Milayo miswa i khwa ṱhisa nndwa ya u lwa na GBV

Musi vha tshi khou sumbedzisa nga ha u anda ha milandu ya u tzhipa na u tambudza lwa vhudzekani, vho ṅwala vha sumbedza uri sa vhafumakadzi vha khou isa phanḓa na u tshila vhe na nyofho; vha khou fhelelwa nga fulufhelo kha mulayo.
Ndo pfa ndo vhaisala na u kwamea zwihulu nga ha u sumbedzis havho nyofho dzine vhafumakadzi vha shango ḽashu vha khou tshila nadzo ḓuvha ḽiṅwe na ḽiṅwe.
Phindulo yashu kha thambulo ine vhafumakadzi na vhana vha khou ṱangana nayo yo vha u phasisa milayo yo itelwaho u vha tsireledza.
Fhedzi naho hu na zwigwevho zwi bvisaho vhaiti vha milandu iyi tshitshavhani, vhafumakadzi na vhana vha kha ḓi isa phanḓa na u tambula khathihi na u lovha.
Ndi khou tou bva u saina mulayo u re na zwipiḓa zwiraru une wa dzhiela nṱha pfulufhedziso dzashu dza u khwaṱhisa tshumelo ya vhulamukanyi, u ṱuṱuwedza vhuḓifhinduleli u mona na zwiimiswa zwa muvhuso khathihi na u vhea thikhedzo ya vhapondwa kha vhudzivha ha vhuḓidini hashu.
Mulayo wa Khwiniso wa zwa Vhugevhenga khathihi na Miṅwe Milandu i Elanaho Nayo muswa u tsireledza avho vha re khomboni ya u tambudzwa hafhu nga u ṋea dzikhothe maanḓa a u thola vhakonanyi vhane vha ḓo vhona uri ṅwana, muthu a re na vhuholefhali kana mualuwa a nga ṱolwa nga tshifhinga tsha matshimbidzele a mulandu.
U dovha wa ṋea thendelo ya u shumiswa ha vhuṱanzi u ya phanḓa nga kha tshumelo ya u rekhoda milaedza na ya vidio. Hezwi zwi thusa u tsireledza ṱhanzi kha u nga huvhadzwa, u thivhela u lengiswa hu sa pfesesei  khathihi na u vhulunga masheleni kha u tshimbidzwa ha milandu iyo.
Mulayo muswa u dovha hafhu wa khwaṱhisa zwihulwane vhukuma milayo ya u ṋetshedza beiḽi.
Mutshutshisi ane a si tikedze u ṋetshedzwa ha beiḽi kha milandu mikene mbuno dzawe dza u hana dzi tea u ḓivhadzwa khagala.
Khothe i tea u dzhiela nṱha tshutshedzo dziṅwe na dziṅwe dzi no itelwa vhavhigi vha milandu khathihi na kuvhonele kwavho zwi kwamaho tsireledzo yavho.
Nga nnḓa ha musi khothe yo fushea uri hu na nyimele dzi fushaho dzi tendelaho u ṋetshedzwa ha beiḽi, beiḽi i tea u hanelwa.
Mulayo wa Khwiniso ya Mulayo wa zwa Vhugevhenga  (Milandu ya u Tambudza lwa Vhudzekani khathihi na Miṅwe Milandu i Elanaho na Yeneyo) muswa u thivhela zwiito zwa u fhuredzela u itela u ita zwa vhudzekani na u ḓiḓowedza na muthu itela u ita zwa vhudzekani na vhathu vha re na vhuholefhali ha muhumbulo, na u sumbedzisa uri milandu ya vhudzekani kha vhathu vha re na vhuholefhali ha muhumbulo i tea u rekhodiwa kha Redzhisiṱara ya Lushaka ya Vhatshinyi vha zwa Vhudzekani (NRSO).
Ro fhindula khuwelelo dza u khwaṱhisa ndangulo ya NRSO.
Havho vhane vho gwevhelwa milandu ya vhudzekani yo itwaho kha vhana kana vhathu vha re na vhuholefhali ha muhumbulo, vha na miṅwe milandu ya murahu, nahone vho gwevhiwa u dzula dzhele lwa miṅwedzi i fhiraho 18 vha nga kona fhedzi u ita khumbelo ya uri madzina avho a bviswe kha redzhisiṱara iyo nga murahu ha miṅwaha ya 20.
Mulayo uyu u dovha hafhu wa langa vhuḓifhinduleli ha u vhiga nga vhathu vhane vha ḓivha nga ha milandu ya vhudzekani ine ya vha i khou itiwa kha vhathu vha sa koni u ḓitsireledza.
Mulayo wa Khwiniso wa Khakhathi dza Muṱani muswa u dzhiela nṱha vhuṅwe ha vhuleme kha khakhathi dza muṱani vhukati ha vhathu vha funanaho.
Ro khwaṱhisa nḓila dza u wana maṅwalo a tsireledzo, nahone ra ṱandavhudza nyimele dzine  dzi nga kona u itelwa khumbelo.
Ro amba nga fhungo ḽa u tambudzwa ha vhafumakadzi na vhana naho vhe na, kana vhe kati na u ita khumbelo ya ḽiṅwalo ḽa ndaela ya tsireledzo.
Arali khothe itshi tenda uri muvhigi wa mulandu u khakhathini i nga kona u ṋetshedza ḽiṅwalo ḽa ndaela ya tsireledzo nga u ṱavhanyedza i songo thoma ya ḓivhadza phondi nga ha maga aya.
Tsha ndeme, arali khothe ya nga bvisa muthu ane o hweswa mulandu wa khakhathi dza miṱani nga beiḽi ane ha na ḽiṅwalo ḽa ndaela ya tsireledzo ḽe a ṋetshedzwa ḽone, khothe i tea u ṋetshedza ḽiṅwalo iḽo nga murahu ha u ita ṱhoḓisiso.
Musi khothe i tshi ṋetshedza ḽiṅwalo ḽa ndaela ya tsireledzo i tea u tendela khathihi na u ṋetshedzwa ha ḽiṅwalo ḽa u fara, u imiswa, ḽine ḽa tea u ṋetshedzwa vha Tshumelo ya Mapholisa vha Afrika Tshipembe (SAPS).
Arali muraḓo wa SAPS a humbulela uri muvhigi wa mulandu u khakhathini nga nṱhani ha u pfukwa ha ndaela, vha tea u fara phondi iyo nga u ṱavhanya.
Mulayo uyu zwa zwino u tsireledza zwo khwaṱha vhaaluwa kha khakhathi dzoṱhe dza miṱani, na u ṋea thendelo kha zwipondwa u ita khumbelo ya maṅwalo a ndaela ya tsireledzo online, zwine zwi vha vhulungela tshifhinga na masheleni a u enda.
U tsireledza zwipondwa kha u dovha u tambudzwa hafhu, khothe i nga ṋetshedza Nḓivhadzo ya Vhuṱoli ha Tsireledzo ine ya ḓo ṱoḓa uri muraḓo wa SAPS a dzulele u kwamana na tshipondwa mutambudzi wawe a sa zwi ḓivhi.
Vhathu vho tambudzwaho kanzhi vha vhilahedzwa nga u sa farwa zwavhuḓi kana u dzhielwa fhasi ha mbilaelo dzavho musi vha tshi vhiga milandu zwiṱitshini zwa mapholisa. Miraḓo ya SAPS vhane vha kundelwa u tevhedzela kushumele kwavho nga fhasi ha mulayo muswa vha ḓo vha na mulandu wa vhuḓifari vhu si havhuḓi.
Vhathu vhahulwane vhoṱhe vhane vha ḓivha kana u humbulela zwiito zwa khakhathi dza miṱani dzi itelwaho ṅwana, muthu a re na vhuholefhali ha muhumbulo kana mualuwa vha na vhuḓifhinduleli ha u vhiga zwiito izwo kha vhashumelavhapo kana kha mapholisa.
U kundelwa u ita nga u ralo ndi vhutshinyi ha zwa vhugevhenga.
Hezwi zwi vhea mulayo wa uri u tambudzwa ha vhafumakadzi na vhana ndi vhuḓifhinduleli ha muṅwe na muṅwe.
U phasiswa ha milayo iyi miswa ndi vhukando havhuḓi u swika zwino.
Fhedzi a si yone thandululo.
Ri tea u thivhela khakhathi na u tambudzwa zwi sa athu itea.
Musi ri tshi khou shumisana sa tshitshavha, ri tea u shumisa ipfi ḽashu, zhendedzi ḽashu khathihi na nungo dzashu dzoṱhe kha u lingedza u fhelisa khakhathi dzi no itwa nga vhanna kha vhafumakadzi na vhana.