Martin Camaj
Bota e trilluar e KarpÃ«s Ã«shtÃ« ngritur mbi dy shtylla: nga njÃ«ra anÃ«, mbi atÃ« historiko â€“ gjuhÃ«sore, qÃ« i lejon Camajt tÃ« Ã§jerrÃ« velin e pluhurosur tÃ« kujtesÃ«s e tÃ« depÃ«rtojÃ« me fuqinÃ« e fantazisÃ« krijuese nÃ« skutat e njÃ« tÃ« shkuare tÃ« moÃ§me tÃ« padÃ«shmuar nga fiset e malsorÃ«ve shqiptarÃ«; nga ana tjetÃ«r, mbi shtyllÃ«n antropologjike, qÃ« i jep mundÃ«sinÃ« tÃ« shfrytÃ«zojÃ« prirjen kulturore primitive e instiktive tÃ« shqiptarÃ«ve pÃ«r ruajtjen e llojit, urtÃ«sinÃ« e tyre tÃ« lashtÃ« zakonore, aftÃ«sinÃ« e tyre arkaike pÃ«r t'u pÃ«rshtatur me Ã§do kusht, me fjalÃ« tÃ« tjera, botÃ«kuptimin e tyre qÃ« ndÃ«r shekuj ia kishte kalitur aq shumÃ« shpirtin, sa i kishte bÃ«rÃ« tÃ« paprekshÃ«m nga rrjedha e historisÃ«.,Bazuar nÃ« kÃ«to dy shtylla, Camaj ia doli tÃ« rrÃ«fejÃ« qoftÃ« pÃ«rvojÃ«n e vÃ«shtirÃ« tÃ« tÃ« mÃ«rguarit nÃ« kÃ«rkim tÃ« qendrÃ«s sÃ« humbur tÃ« rÃ«ndesÃ«s, qoftÃ« edhe pÃ«rvojÃ«n e shumÃ« individÃ«ve tÃ« cilÃ«t, si shkÃ«mbinj tÃ« ngulur nÃ« tokÃ«, janÃ« kredhur kokÃ« e kÃ«mbÃ« nÃ« anonimatin e bashkÃ«kohÃ«sisÃ«, e pÃ«r kÃ«tÃ« arsye janÃ« ngurosur si fosile tÃ« palÃ«vizshme dhe tÃ« pandjeshme ndaj rrjedhÃ«s sÃ« historisÃ«. E tillÃ« Ã«shtÃ« dhe kultura e tyre e egÃ«r dhe e padÃ«pÃ«rtueshme: kokla traditash dhe kujtimesh qÃ« pÃ«rsÃ«riten prore, pa u cÃ«nuar sadopak nga moderniteti.,PosaqÃ« paradoksi kohor i KarpÃ«s nuk bazohet mbi kundÃ«rvÃ«nien mes epokave tÃ« ndryshme, a mÃ« mirÃ« tÃ« themi, mbi kalimin shungullues nga e shkuara nÃ« tÃ« ardhmen dhe anasjelltas, por mbi sfidÃ«n ndaj Ã§do gjÃ«je tÃ« rastÃ«sishme dhe jetÃ«shkurtÃ«r, atÃ«herÃ« mund tÃ« themi se thelbi i atij paradoksi qÃ«ndron nÃ« pÃ«rpjekjen pÃ«r tÃ« paraqitur njÃ« kohÃ« pa lÃ«vizje, qÃ« fshin kundÃ«vÃ«nien mes jetÃ«s dhe vdekjes.,Me kÃ«tÃ« model antropologjik pÃ«rkon tipi kulturor "karpatik", banori vizionar i njÃ« qyteti imagjinar, qÃ« Camaj e skalit mjeshtÃ«risht, duke i kushtuar vÃ«mendje tÃ« posaÃ§me veÃ§orive gjuhÃ«sore, tipareve tÃ« jashtme dhe natyrisht pÃ«rcaktimit simbolik.,Tek e fundit, nÃ«se edhe Camaj, ashtu si Defoe, i besoi personazhit tÃ« tij detyrÃ«n "tÃ« rindÃ«rtojÃ«" njÃ« botÃ« qÃ« t'i ngjasojÃ« atij, duke e lejuar tÃ« pÃ«rdorÃ« tÃ« gjitha mjetet e mundshme, pÃ«rfshirÃ« rrÃ«nojat dhe mbeturinat, siÃ§ mund tÃ« jenÃ« copÃ«zat kujtimeve dhe tÃ« mallit, ky qÃ«llim nuk mund tÃ« arrihej veÃ§se pÃ«rmes krijimit tÃ« arij vendi ideal, imagjinar, magjik, origjinal ku njerÃ«zit Ã«ndÃ«rrojnÃ« tÃ« lÃ«nÃ« dÃ«shirat e papÃ«rmbushura.,Prof. Dr. Matteo MandalÃ¡
European Literature,Albanian Literature
Karpa