b"\n_START_ARTICLE_\nBataan Nuclear Power Plant\n_START_PARAGRAPH_\nAng Bataan Nuclear Power Plant ay isang nuclear power plant na matatagpuan sa Bataan, may 100\xc2\xa0km sa kanluran ng Maynila sa Pilipinas. Ito'y nat\xc3\xa1pos itay\xc3\xb4 noong 1984, ngunit hindi kailan man pinagana. Matatagpuan ang naturang planta sa 3.57\xc2\xa0km\xc2\xb2 lupang laan ng pamahalaan sa Napot Point, Barangay Nagbalayong sa bayan ng Morong. Ito ang kaisa-isang pagtatangka ng Pilipinas na makapagtay\xc3\xb4 ng plantang nuklear. Isinantabi ang pagpapatakbo sa planta dahil sa pangamba sa kaligtasan nit\xc3\xb3, dal\xc3\xa1 ng nangyari sa Chernobyl sa dating Unyong Sobyet noong 1986, at mga isyu ng katiwaliang bumab\xc3\xa1lot sa pagpapatay\xc3\xb4 nit\xc3\xb3. Hanggang mat\xc3\xa1pos ang nakatakdang itay\xc3\xb4ng plantang nuklear sa Vietnam sa 2021, mananatiling tanging plantang nuklear sa Timog-silangang Asya ang Bataan Nuclear Power Plant.\n_START_SECTION_\nKaligiran\n_START_PARAGRAPH_\nNoong mga 1950, binigyan ng Estados Unidos ang Pilipinas ng isang nuclear fission reactor. Sinundan ito ng pagtatatag ng Philippine Atomic Energy Commission (PAEC) sa bis\xc3\xa0 ng Batas Republika Blg. 2067 noong 1958 upang mailatag ang programang nuklear ng bansa. Ipinanukala naman ang pagtatay\xc3\xb4 ng Bataan Nuclear Power Plant noong mga 1960 na pinahintulutan ni Pangulong Ferdinand Marcos sa isang pahayag noong Hulyo 1973. Isang pampanguluhang lupon at binu\xc3\xb4 upang makakuha ng pondo para sa dalawang 620 megawatt na nuclear reactor para sa pangangailangan sa enerhiya ng Luzon._NEWLINE_Ito ang naging tugon ng pamahalaan sa krisis sa langis noong 1973 nang magkaroon ng embargo sa langis ang Gitnang Silangan na nagpahirap sa ekonomiya ng bansa. Ani ni Marcos, ang enerhiyang nuklear ang magiging solusyon upang matugunan ng bansa ang pangangailangan nit\xc3\xb3 sa enerhiya at nang mabawasan ang pag-aangkat nit\xc3\xb3 ng langis.\n_START_SECTION_\nKontrobersiya\n_START_PARAGRAPH_\nDalawang panukala ang inihain ng mga respetadong kompanya ng enerhiya\xe2\x80\x94ang General Electric at Westinghouse Electric. Naghain ng panukalang naglalaman ng detalyadong ispesipikasyon ng plantang nuklear ang General Electric na tinatayang magkakahalaga ng US$700\xc2\xa0milyon. Samantala, naghain ang Westinghouse ng higit na mababang halaga na tinatayang US$500\xc2\xa0milyon, ngunit hindi ito naglalaman ng kahit anong detalye o ispesipikasyon._NEWLINE_Pinili ng lupong inatasang mamanihala sa proyekto ang panukala ng General Electric, ngunit binaligtad ito ni Marcos noong Hunyo 1974 nang lagdaan niya ang letter of intent na naggagawad ng proyekto sa Westinghouse. Pagdating ng Marso 1975, lumobo ang tinatayang halaga ng proyekto sa US$1.2\xc2\xa0bilyon nang wala man lang paliwanag. Kalaunan, naitayo ng National Power Corporation ang isa lamang na nuclear reactor plant na nagkakahalagang US$2.3\xc2\xa0bilyon._NEWLINE_Isa pang kontrobersiya ang pagkakuha ng Westinghouse sa kontrata ng Bataan Nuclear Power Plant. Dokumentado ang pakikipagnegosasyon ng National Power Corporation sa General Electric bago pa sumulpot ang Westinghouse. Ngunit, nang mamagitan para sa Westinghouse si Herminio Disini, isang malap\xc3\xadt na kaibigan ni Marcos, napaniwala pa ng mga ito na may laban pa ang General Electric para sa kontrata. May dokumentasyong makapagsasabi na may nangyayari nang negosasyon bago pa makapaghain ng detalyadong panukala ang General Electric.\n_START_SECTION_\nPagpapatay\xc3\xb4\n_START_PARAGRAPH_\nSinimulang ipatay\xc3\xb4 ang Bataan Nuclear Power Plant noong 1976. Ngunit pansamantala itong nahinto noong 1979, kasunod ang naganap na aksidente sa Three Mile Island sa Estados Unidos. Bunsod nit\xc3\xb3, nagkaroon ng pagsusuri sa kaligtasan ng planta kung saan nakitaan ito ng 4,000 depekto. Ilan sa mga ito ay ang sinasabing malapit na fault line at ang noo'y natut\xc3\xbalog na Bulkang Pinatubo._NEWLINE_Pumal\xc3\xb2 ang halaga ng pagpapatay\xc3\xb4 nit\xc3\xb3 sa US$2.3\xc2\xa0bilyon na nat\xc3\xa1pos naman noong 1984. Taglay ang light water reactor mula sa Westinghouse, dinesenyo ito upang makalikha ng 621 megawatts ng elektrisidad.\n_START_SECTION_\nKinahinatnan\n_START_PARAGRAPH_\nNang mapatalsik sa kapangyarihan si Ferdinand Marcos noong Pebrero 1986 at pagkaraang maganap ang aksidenteng nuklear sa Chernobyl sa Unyong Sobyet, pinagpasyahan ng sumunod na administrasyon ni Corazon Aquino na hindi paganahin ang planta. Isang hakbang na may halo na ring motibo dahil sa pagkakaugnay ng naturang planta kay Marcos.  _NEWLINE_Noong Disyembre 1988, hinabla ng pamahalaan ng Pilipinas ang Westinghouse sa alegasyong panunuhol at pakikipagsabwatan nit\xc3\xb3 kay Marcos, at sa labis na p\xc3\xa1tong nit\xc3\xb3 sa halaga ng pagpapatayo ng planta. Bagay na ibinasura ng mga hukuman sa Estados Unidos noong Mayo 1993 at Switzerland noong Oktubre 1993. Ito'y sa kabila ng \xe2\x80\x9chuling alok\xe2\x80\x9d ng Westinghouse sa pamahalaan sa ilalim ni Fidel Ramos noong Disyembre 1992 na makipag-ayos na l\xc3\xa1mang at magbabayad ang Westinghouse ng US$100\xc2\xa0milyong halaga ng salapi at kredito, pag-upgrade nit\xc3\xb3 sa planta, at pagpapatakbo ng planta sa halagang US$40\xc2\xa0milyon taon-taon kapalit ng pag-uurong ng pamahalaan ng mga kasong isinampa nit\xc3\xb3._NEWLINE_Noong 2012, ipinag-utos ng Sandiganbayan na magbayad sa pamahalaan ng Pilipinas ang negosyante at crony ni Marcos na si Herminio Disini ng halagang aabot sa US$50 milyong dahil sa kaniyang naging papel sa panunuhol at pandurugas sa pamahalaan upang maipatay\xc3\xb4 ang Bataan Nuclear Power Plant.\n_START_SECTION_\nPagbabayad utang\n_START_PARAGRAPH_\nAng pagbabayad utang ng bansa para sa naturang planta ang naging nag-iisang pinakamalaking obligasyon nit\xc3\xb3. Mula 1986, a\xc3\xa1bot sa \xe2\x82\xb164.7\xc2\xa0bilyon\xe2\x80\x94\xe2\x82\xb143.5\xc2\xa0bilyon para sa principal amortization at \xe2\x82\xb121.2\xc2\xa0bilyon sa interes\xe2\x80\x94ang ginugol ng pamahalaan bilang kabayaran sa Bataan Nuclear Power Plant. Nat\xc3\xa1pos lang it\xc3\xb3 mabayaran noong 2007."