b'\n_START_ARTICLE_\nThoukydidis\n_START_PARAGRAPH_\nSi Thoukydidis (c. 460 BC\xc2\xa0\xe2\x80\x93 c. 395 BC) (bigkas /Thu.ki.d\xc3\xad.dis/, Ellinika \xce\x98\xce\xbf\xcf\x85\xce\xba\xcf\x85\xce\xb4\xce\xaf\xce\xb4\xce\xb7\xcf\x82, Thoukud\xc3\xadd\xc4\x93s; Ingles: Thucydides) ay isang Ellines na historyador. Isinulat niya ang Kasaysayan ng Digmaang Pelop\xc3\xb3nnisos, na isinalaysay ang digmaan sa pagitan ng Lakedaimon (Sparti) at Athina noong ika-5 dantaon B.K. hanggang 411 B.K. Si Thoukydidis ay tinawag na ama ng \xe2\x80\x9cmaka-agham na kasaysayan\xe2\x80\x9d dahil sa kanyang mahigpit na pamantayan sa pangangalap ng mga ebidensiya at pagsusuri ng mga dahilan at bunga nang hindi bumabanggit sa pakikialam ng mga kinikilala nilang diyos noong panahong iyon. (Cochrane, p. 179; Meyer 1910, p. 67; de Sainte Croix 1972)_NEWLINE_Binansagan din siyang ama ng eskuwelahan ng pampolitika reyalismo, na ang pananaw sa relasyon ng mga bansa ay nakasalalay sa lakas sa halip na sa katwiran. (Strauss 1964, p. 139) Pinag-aaralan pa rin ang mga klasikal niyang teksto sa mga paaralang militar sa buong mundo._NEWLINE_Sa kabuuan, nagpakita si Thoukydidis ng interes sa pagbuo ng kaunawaan ng katangian ng tao upang maipaliwanag ang inaasal ng tao sa mga panahon ng krisis tulad ng salot at digmaang sibil.\n_START_SECTION_\nTalambuhay\n_START_PARAGRAPH_\nMarami ang nababatid natin hinggil sa buhay ni Thoukydidis kahit na siya\xe2\x80\x99y isang hindi masyadong kilala na historyador. Makukuha natin ang hindi mapagkakatiwalaang impormasyon mula sa kanyang Kasaysayan ng Digmaang Pelop\xc3\xb3nnisos, kung saan tinukoy ang kanyang nasyunalidad, bansa, at bayan. Sinabi sa atin ni Thoukydidis na siya\xe2\x80\x99y tumakbo sa digmaan, nahawa ng salot at ipinatapon ng monarkiya.\n_START_SECTION_\nMga mas huling batis\n_START_PARAGRAPH_\nAng nalalabing ebidensiya hinggil sa buhay ni Thoukydidis ay nagmula sa hindi gaanong mapagkakatiwalang sinaunang batis. Ayon kay Pafsanias, may isang Inovios na nagawang maipasa ang isang batas na nagpahintulot kay Thoukydidis na bumalik sa Athina. Marahil ay pagkatapos ng pagsuko ng Athina at ang katapusan ng digmaan noong 404 B.K. (Pausanias, 1.23.9.) Sinabi pa ni Pafsanias na pinatay si Thoukydidis habang pauwi siya ng Athina. Marami ang nagdududa sa kuwentong ito dahil may mga ebidensiya na nagsasabing nabuhay siya hanggang 397 B.K. Sinabi ni Ploutarchos na ang bangkay niya ay ibinalik sa Athina at inilibing sa libingan ng pamilya ni Kimon. (Plutarch, Cimon 4.1.)_NEWLINE_Ang biglang pagtatapos ng kuwento ni Thoukydidis sa kalagitnaan ng taong 411 B.K., ay tradisyunal na itinuturing na bunga ng pagkamatay niya habang isinusulat ang aklat, bagama\xe2\x80\x99t may iba pang paliwanag na ihinain.\n_START_SECTION_\nEdukasyon\n_START_PARAGRAPH_\nBagama\xe2\x80\x99t walang makapagpapatunay, ipinapahiwatig ng katangian ng retorika ni Thoukydidis na siya ay pamilyar sa mga katuruan ng mga Sofistes, mga manlalakbay na tagapagturo na madalas sa Athina at iba pang lungsod ng Ellada. Sinasabi rin na ang mahigpit na pagbibigay diin ni Thoukydidis sa dahilan at bunga, ang mabusisi niyang pagmamahal sa namamasdang penomena na bumabalewala sa iba pang paktor, at ang payak niyang prosa ay pawang impluwensiya ng pamamaraan at pag-iisip ng naunang mga manunulat sa medisina tulad nina Ippokratis ng Kos. Mayroon pa ngang nagsasabi na may pagsasanay sa medisina si Thoukydidis._NEWLINE_Ang dalawang teoriyang ito ay hininuha sa inaakalang karakter ng kasaysayan ni Thoukydidis. Bagama\xe2\x80\x99t hindi natin basta maisasantabi ang mga teoriyang ito, wala rin namang matibay na ebidensiya para suportahan ang mga ito.\n_START_SECTION_\nKarakter\n_START_PARAGRAPH_\nAng mga haka-haka hinggil sa karakter ni Thoukydidis ay mahihinuha (nang may pag-iingat) lamang sa kanyang aklat. Ang kanyang mapang-uyam na ugaling mapagpatawa ay makikita sa kabuuan ng aklat, tulad nang ilarawan niya ang salot sa Athina. Sinabi niya na parang naalala ng matatandang taga-Athina ang isang tula na ang sabi ay sa Digmaang Doriis ay darating ang isang "malawakang salot". Sabi ng iba ang tula ay talagang tungkol sa isang "malawakang taggutom" (\xce\xbb\xce\xb9\xce\xbc\xcf\x8c\xcf\x82, bigkas: /lim\xc3\xb3s/) at naaalala lamang na "salot" (\xce\xbb\xce\xbf\xce\xb9\xce\xbc\xcf\x8c\xcf\x82, bigkas: /lim\xc3\xb3s/ din) dahil sa nagaganap na salot. Kaya ani Thoukydidis, kapag nagkaroon na naman ng isa pang Digmaang Doriis, na mayroon namang malawakang taggutom, ang tula ay maaalala naman na tungkol sa "taggutom," at makakalimutan na ang "salot" (Thucydides, 2.54.3.).\n_START_SECTION_\nSi Periklis\n_START_PARAGRAPH_\nHinangaan ni Thoukydidis si Periklis. Sumang-ayon siya sa kapangyarihan niya sa mga tao, at mararamdaman natin ang pagkasuya niya sa mga manunulsol na demagogo na sumunod sa kanya. Hindi sang-ayon si Thoukydidis sa magulong demokratikong karamihan o sa radikal na demokrasiya na pinasimulan ni Periklis bagama\xe2\x80\x99t sa palagay niya ay katanggap-tanggap ito kung nasa kamay ng isang magaling na pinuno. (Thucydides, 2.65.) Sa kabuuan ay walang ipinapakitang pagkiling si Thoukydidis sa paglalahad niya ng mga pangyayari. Halimbawa ay hindi niya minaliit ang negatibong epekto ng sarili niyang kabiguan sa Amfipolis. Gayunpaman, manakanaka ay gumigitaw ang silakbo ng kanyang damdamin tulad na lamang ng mahayap niyang pagtatasa sa mga demagogong sina Kleon (Thucydides, 3.36.6; 4.27; 5.16.1.) at Yperbolos (Thucydides, 8.73.3.). May pagkakataong inuugnay si Kleon sa pagpapatapon kay Thoukydidis, na magpapahiwatig ng pagkiling niya sa presentasyon ng una. Pero ang pag-uugnay na ito ay unang ginawa sa isang (di gaanong mapagkakatiwalaang) talambuhay na isinulat ilang daang taon pagkamatay ni Thoukydidis, at marahil ay hininuha lamang mula sa nakikitang pagkasuya ni Thoukydidis kay Kleon sa kanyang isinulat._NEWLINE_Maliwanang na nabagabag si Thoukydidis ng pagdurusa na kaakibat ng digmaan at nagbahala sa mga bagay na ginagawa ng tao bunga ng kalikasan niya kapag nalagay sa ganoong sirkunstansiya. Makikita ito sa kanyang pagsusuri sa mga kalupitang ginawa sa labanang sibil sa Kerkyra, (Thucydides, 3.82\xc2\xa0\xe2\x80\x93 83.) na may di makakalimutang kataga na "Ang digmaan ay isang marahas na guro ".\n_START_SECTION_\nSi Irodotos at si Thoukydidis\n_START_PARAGRAPH_\nMalaki ang naging impluwensiya ni Thoukydidis at ng nauna sa kanyang si Irodotos sa historyograpiya. Hindi binanggit ni Thoukydidis ang pangalan ni Irodotos, subali\xe2\x80\x99t sa kanyang panimula (Thucydides I,22) \xe2\x80\x9cKapag narinig ang kasaysayang ito na ikinukuwento, dahil walang mga pabula dito, ay maaring hindi kasiyasiya. Nguni\xe2\x80\x99t siya na nagnanais na malaman ang katotohanan ng mga bagay na ginawa, at (alinsunod sa kalagayan ng sangkatauhan) maaaring gawin muli, o kaya\xe2\x80\x99y kahawig nito, ay makakasumpong dito ng sapat upang isipin niya itong kapakipakinabang. At tinitipon ito para sa isang walang hanggang pag-aari sa halip na para sa isang gantimpala.\xe2\x80\x9d_NEWLINE_ay ipinapalagay  na pasaring sa huli._NEWLINE_Itinala ni Irodotos sa kanyang Mga Kasaysayan di lamang ang mga pangyayari sa Digmaang Persiya kundi maging mga pangheograpiya at pang-etnograpiyang impormasyon, gayundin ang mga mahimala at maalamat na mga kuwento (\xe2\x80\x9cpabula\xe2\x80\x9d) na isinalaysay sa kanya sa kanyang malayong na paglalakbay. Kapag naharap sa magkakasalungat o di kapanipaniwalang kuwento ay iniiwan niya sa mambabasa ang pasiya kung ano ang paniniwalaan. (Momigliano, pp. 39, 40.) Ang aklat ni Irodotos ay inulat  na binasa (\xe2\x80\x9citinalumpati\xe2\x80\x9d) sa mga pista, kung saan may iginagawad na mga premyo, tulad nang sa Olympia._NEWLINE_Ipinapalagay ni Irodotos na ang kasaysayan ay batis ng araling moral, kung saan ang mga labanan at digmaan ay nagmumula sa mga naunang aksiyon ng inhustisya na lalong napapalaganap sa pamamagitan ng siklo ng paghihiganti . Sa kabaligtaran, sinasabi ni Thoukydidis na nililimitahan niya ang sarili sa mga totoong ulat ng kakontemporaryo niyang pangyayaring pampolitika at militar. Mga pangyayaring batay sa walang alinlangan, nasaksihang, at galing mismo sa nagbalita na kuwento (Thucydides I, 23). Bagama\xe2\x80\x99t di tulad ni Irodotos ay hindi niya ihinahayag ang mga batis niya. Sa pananaw ni Thoukydidis ang buhay ay pawang politika, at ang kasaysayan ay kasaysayan ng politika. Walang ginagampanang papel ang moralidad sa pagsusuri ng mga pangyayaring pampolitika at ang pangheograpiya at pangetnograpiyang aspekto ay pawang sekondarya lamang ang kahalagahan._NEWLINE_Itinuring ng mga sumunod na Ellines na historyador si Thoukydidis bilang huwaran ng makatotohanang pagsusulat ng kasaysayan. Ilan sa kumilala sa kanya ay sina Ktisias, Diodoros, Strabon, Polyvios and Ploutarchos. Ayon kay Loukianos  si Thoukydidis ang nagbigay sa mga Ellines na historyador ng batas nila, na nag-uutos sa kanilang sabihin kung ano ang naisakatuparan (\xe1\xbd\xa1\xcf\x82 \xe1\xbc\x90\xcf\x80\xcf\x81\xce\xac\xcf\x87\xce\xb8\xce\xb7). Sinang-ayunan ng mga Ellines na historyador noong ika-4 na dantaong B.K. ang pananaw na ang kasaysayan ay kasaysayang pampolitika at ang kasalukuyang kasaysayan ang wastong larangan ng historyador. Magkagayunman, kaiba kay Thoukydidis ay itinuring nila ang kasaysayan na batis ng aral sa moralidad (Momigliano, Ch. 2, IV.). Ang ilan sa kanila ay sumulat ng mga pampleto na nagmamaliit kay Irodotos, at kumukutya sa kanya bilang \xe2\x80\x9cama ng kasinungalingan\xe2\x80\x9d, (Plutarch, On the Malignity of Herodotus) bagama\xe2\x80\x99t tinagurian siya ng Romanong politiko at manunulat na si Cicero na \xe2\x80\x9cama ng kasaysayan.\xe2\x80\x9d\n_START_SECTION_\nSi Machiavelli\n_START_PARAGRAPH_\nSi Thoukydidis at Irodotos ay kinalimutan noong Edad Medya, pero ang huli ay muling iginalang noong ika-15 at ika-17 dantaon. Sa isang banda ay dahil ito sa pagkatuklas ng Amerika, kung saan nakatagpo ang mga taga-Europa ng mga kostumbre at hayop na higit pang kamanghamangha sa mga isinalaysay ni Irodotos. Dahil din ito sa Repormasyon, kung kailan naging batayan ang Kasaysayan sa pagtatakda ng kronolohiya ng bibliya alinsunod sa iminumungkahi ni Isaac Newton._NEWLINE_Kahit noong panahon ng Renasimyento hindi gaanong interesado ang mga historyador kay Thoukydidis. Mas naging popular pa ang kahilili niyang si Polyvios. (Momigliano Ch.2, V) Bagama\xe2\x80\x99t hindi binabanggit ni Niccol\xc3\xb2 Machiavelli si Thoukydidis sa kanyang aklat na Il Principe (Ang Prinsipe), napansin ng mga sumunod na awtor na may pagkakatulad sila. (Bury 1909, pp. 140-143) Itinaguyod ni Machiavelli ang pananaw na ang tanging layon ng isang prinsipe (politiko) ay makamit ang kapangyarihan anuman ang pananaw sa relihiyon o etika. Noong ika-17 dantaon ang Ingles na pilosopo ng politika na si Thomas Hobbes ay tagahanga ni Thoukydidis at sumulat ng importanteng salin ng Kasaysayan ng Digmaang Pelop\xc3\xb3nnisos noong 1628. Si Hobbes ang may-akda ng maimpluwensiyang aklat na Leviathan, kung saan itinaguyod niya ang sistema ng pamahalaan na may mahigpit na awtoridad. Sina Thoukydidis, Hobbes at Machiavelli ang itinuturing na nagtatag ng pampolitikang realismo, na itinataguyod ang pananaw na ang mga estado ay pangunahing ginaganyak ng pagnanasa ng kapangyarihang pangmilitar at pang-ekonomiya, o seguridad, sa halip na mithiin o etika._NEWLINE_Ang reputasyon ni Thoukydidis ay naipanumbalik noong ika-19 na dantaon. Nagkaroon siya ng kulto sa mga Deustche na pilosopo tulad nina Friedrich Schelling, Friedrich Schlegel at Friedrich Nietzsche, na nagsabi na, \xe2\x80\x9csa kanya [Thoukydidis], ang tagapaglarawan ng tao, matatagpuan ng kultura ng pinaka-walang-kinikilingang kaalaman ng daigdig ang huling dakilang pamumulaklak.\xe2\x80\x9d Sa mga nangungunang historyador tulad nina Eduard Meyer, Macaulay, at Leopold von Ranke, na nagpaunlad ng modernong pagsusulat ng kasaysayan na nakabatay sa batis, si Thoukydidis ay muling naging huwarang mananalaysay. Pinahalagahan nilang lalo ang pilosopikal at artistikong sangkap ng kanyang gawa (Momigliano, p. 50.). Gayunpaman mataaas din ang reputasyon ni Irodotos sa mga Deutsche na historyador: ang kasaysayan ng sibilisasyon ay lalo pang ipinapalagay na kakomplementaryo ng kasaysayang pampolitika (Momigliano, pg.52)._NEWLINE_Noong ika-20 dantaon, isang bagong modo ng historyograpiya ang pinasimunoan nina Johan Huizinga, Marc Bloch at Braudel. Hindi si Thoukydidis ang inspirasyon nito; sa halip ay binigyang diin nito ang pag-aaral ng matagalang kultural at pang-ekonomiyang pag-unlad, at mga padron ng araw-araw na pamumuhay, sa halip na kasaysayang pampolitika. Ang Eskuwelahan ng Annales na kumakatawan sa tunguhing ito ay itinuturing na pagpapatuloy ng tradisyon ni Irodotos. (Clark 1999) Kasabay nito, ang impluwensiya ni Thoukydidis ay lalong naging prominente sa larangan ng relasyong pang-internasyunal sa pamamagitan ng mga panulat nina Hans Morgenthau, Leo Strauss  at Edward Carr._NEWLINE_Ang tunggalian sa pagitan ng maka-Thoukydidis at maka-Irodotos na tradisyon ay lumalagpas pa sa pananaliksik pangkasaysayan. Ayon kay Irving Kristol, itinuturing na tagapagtatag ng Neokonserbatismong Amerikano, si Thoukydidis ang nagsulat ng \xe2\x80\x9cpaboritong neokonserbatibong teksto hinggil sa usaping panlabas ng bansa,\xe2\x80\x9d at ang gawa ni Thoukydidis ay isang sapilitang babasahin sa Naval War College ng Estados Unidos. Sa kabilang banda, ang awtor at abogado ng paggawa na si Thomas Geoghegan ay inirerekomenda si Irodotos na isang mas mahusay na batis kaysa kay Thoukydidis sa pagkuha ng mga aral ng kasaysayan na mahalaga sa kasalukuyan.\n_START_SECTION_\nSi Thoukydidis sa popular na kultura\n_START_PARAGRAPH_\nNoong 1991, ang BBC ay nagbrodkast ng bagong bersiyon ng The War that Never Ends ni John Barton, na unang itinangghal sa entablado noong mga 1960. Inadap nito ang teksto ni Thoukydidis, kasama ang ilang seksiyon mula sa mga dayalogo ni Platon. Marami pang impormasyon ang makikita sa Internet Movie Database.'