b'\n_START_ARTICLE_\nRenasimiyento\n_START_SECTION_\nPangkalahatang ideya\n_START_PARAGRAPH_\nAng Renasimiyento ay isang kilusang pangkultura na labis na umepekto sa Europeong buhay-intelektwal sa maagang modernong kapanahunan. Nagsimula sa Italya, at kumalat sa iba pang bahagi ng Europa noong ika-16 na siglo, naramdaman ang impluwensiya nito sa panitikan, pilosopiya, sining, musika, pulikta, agham, relihiyon, at iba pang aspeto ng intelektwal na pagtatanong. Ginamit ng mga Renasimiyentong iskolar ang pamamaraang pantao sa pag-aaral, at naghanap ng realismo at damdamining pantao sa sining._NEWLINE_Hinanap ng mga Renasimiyentong humanista katulad ni Poggio Bracciolini sa mga monasteryong aklatan ng Europa ang Lating pampanitikang, makasaysayang, at pang-orador na teskto ng Sinaunang Kasaysayan, habang nakabuo ang Pagbagsak ng Constantinople (1453) ng pagdagsa ng dumadayong Griyegong iskolar na nagdala ng mga mahahalagang manuskrito sa sinaunang Griyego, karamihan na nawala sa karimlan sa Kanluran.  _NEWLINE_Sa kanilang bagong pokus ng mga makasaysayang at literaryong teksto, kitang-kita na magkaiba ang mga Renasimiyentong iskolr sa mga medyebal na iskolar ng Renasimiyento ng ika-12 siglo, na nagpokus sa pag-aaral ng mga Griyegong at Arabeng gawain ng agham pangkalikasan, pilosopiya, matematika, sa halip ng mga kutural na teksto. _NEWLINE_Sa muling pagsilang ng neo-Platonismo, hindi tinanggihan ng mga Renasimiyentong humanista ang Kristiyanismo; medyo salungat, nilaan ang karamihan ng mga pinakadakilang gawain ng Renasimiyento rito, at pinatangkilik ng Simbahan ang maraming gawin ng Renasimiyentong sining. Gayunpaman, nagkaroon ng banayad na pagbabago sa pagtingin ng mga intelektuwal sa relihiyon na sumalamin sa ibang aspeto ng kultural na buhay. Bilang karagdagan, ibinalik ang maraming Griyegong Kristiyanong gawin, kasama ang Griyegong Bagong Tipan, mula sa Byzantium patungo sa Kanlurang Europa at umakit sa mga Kanluraning iskolar sa unang pagkakataon noong huling sinaunang kasaysayan. Makatutulong ang bagong interes na ito sa mga Griyegong Kristiyanong gawain, at lalo na ang pagbabalik sa orihinal Griyego ng Bagong Tipan na itinaguyod ng mga humanistang Lorenzo Valla at Erasmus, sa pagkakaroon ng Repormang Protestante._NEWLINE_Pagkatapos ng unang pagpahalimbawa ng artistikong pagbabalik sa klasisismo sa iskultura ni Nicola Pisano, nagpunyagi ang mga Florentinong pintor na pinangunahan ni Masaccio na ilarawan nang makatotohanan ang anyo ng tao, kaya nagbuo sila ng mga kasiningan para ilarawan ang perspektibo at liwanag nang mas natural. Sinikap ng mga pampulitikang pilosopo, si Niccol\xc3\xb2 Machiavelli ang pinakatanyag, na ilarawan ang totoong buhay-pulitika, iyan ay makaunawa nang makatwiran. Isang kritikal na ambag sa humanismo ng Italyanong Renasimiyento, sinulat ni Giovanni Pico della Mirandola ang tanyag na teksto "De hominis dignitate" (Talumpati tungkol sa Dignidad ng Tao, 1486) na binubuo ng mga serye ng mga tesis tungkol sa pilosopiya, natural na pag-iisip, pananampalataya at salamangka na ipinagtanggol sa anumang kalaban sa batayan ng katwiran. Bilang karagdagan sa pag-aaral ng klasikong Latin at Griyego, nagsimulang gumamit ang mga Renasimiyentong may-akda ng mga katutubong wika; na kasama ng panimula ng paglilimbag, nagpahintulot ito sa marami pang mga tao na makapagbasa ng mga aklat, lalo na ang Bibliya._NEWLINE_Sa pangkalahatan, maaaring tingnan ang Renasimiyento bilang pagtatangka ng mga intelektwal na mag-aral at pabutihin ang  sekular at makamundo sa pamamagitan ng muling pagsilang ng mga ideya mula sa sinaunang panahon at sa pamamagitan ng makabagong diskarte sa pag-iisip. Hindi pinahahalagahan ang Renasimiyento ng ilang mga iskolar, katulad ni Rodney Stark, sa pabor ng mga mas maagang pagbabago ng mga Italyanong lungsod-estado noong Mataas na Gitnang Kapanahunan, na ikinasal ang tumutugon na gobyerno, Kristiyanismo, at ang pagsilang ng kapitalismo. Ayon sa pagsusuri nito, samantalang absolutista ang mga dakilang Europeong estado (Pransiya at Espanya), at nasa ilalim ng direktang kontrol ng Simbahan ang iba, kinuha ng mga nagsasariling republikang lungsod ng Italya ang mga prinsipyo ng kapitalismo na inimbento sa mga monastikong estado at nagpalitaw ng napakalawak na walang ulirang komersyal na rebolusyon na nauna sa at pinondohan ang Renasimiyento.\n_START_SECTION_\nPinagmulan\n_START_PARAGRAPH_\nMaraming nangangatwiran na ang mga ideyang nilalarawan ng Renasimiyento ay buhat ng huling bahagi ng ika-13 dantaong Firenze, partikular sa mga sulat nina Dante Alighieri (1265\xe2\x80\x931321) at Francesco Petrarca (1304\xe2\x80\x931374), gayon din sa mga pinta ni Giotto di Bondone (1267\xe2\x80\x931337). Medyo tumpak ang pinepetsahan ng mga ibang manunulat sa Renasimiyento; iminungkahi ng isa na 1401 ang simula, habang nakipagkumpitensya ang mga magkaribal na henyo Lorenzo Ghiberti at Filippo Brunelleschi para sa kontratang yumari ng tansong pinto para sa Pabinyagan ng Katedral ng Firenze (nanalo si Ghiberti). Nakikita ng iba ang mas kalahatang labanan ng mga manlilikha at erudito katulad ni Brunelleschi, Ghiberti, Donatello, and Masaccio para sa mga artistikong komisyon bilang apoy na nagsimula ng pagkamalikhain ng Renasimiyento. Gayunman, nananatiling pinagtatalunan kung bakit nagsimula ang Renasimiyento sa Italya, at kung bakit nagsimula ito noong nagsimula ito. Alinsunod dito, pinanukala ang ilang mga teorya para paliwanagin ang kanyang pinagmulan._NEWLINE_Noong Renasimiyento, hawak-kamay ang pera at sining. Nakasalalay ang mga manlilikha sa mga tagatangkilik habang kinailangan ng mga tagatangkilik ng pera para pagyamanin ang talento ng mga manlilikha. Dinala ang kayamanan sa Italya noong ika-14, ika-15, at ika-16 na siglo sa pamamagitan ng pagpapalawak ng kalakalan sa Asya at Europa. Pinalakas ng pagmimina ng pilak sa Tyrol ang daloy ng pera. Idinagdag ng mga karangyaan mula sa Silangang mundo na iniuwi noong Mga Krusada ang kaunlaran ng Genoa at Venice.\n_START_SECTION_\nMga panlipunang at pampulitikang istraktura sa Italya\n_START_PARAGRAPH_\nHumantong ang mga natatanging pampulitikang istraktura ng huling Gitnang Kapanahunan ng Italya sa pagteorya ng ilan na nagpahintulot ang kakaibang panlipunang klima sa paglitaw ng pambihirang kultural na pagbulaklak. Walang pampulitikang entidad na Italya sa maagang modernong panahon. Sa halip nito, nakahati ito sa mas maliit na lungsod-estado at teritoryo: kontrolado ng Kaharian ng Naples ang timog, ng Republika ng Firenze at Estado ng Simbahan ang gitna, at ng mga Milanes at Genobes ang hilaga at kanluran ayon sa pagkabanggit, at mga Venetiano sa silangan. Ang Italya ng ika-15 siglo ay isa sa mga pinakaurbanisadong lugar sa Europa. Nakatayo ang karamihan ng kanyang lungsod kasama ng mga natitirang bahagi ng sinaunang Romanong gusali; wari na iniugnay ang klasikong kalagayan ng Renasimiyento sa kanyang pinagmulan sa gitna ng Imperyong Romano._NEWLINE_Ipinahiwatig ni Quentin Skinner, isang mananalaysay at pilosopong pampulitika na napansin ni Otto ng Freising (s. 1114\xe2\x80\x931158), isang Alemang obispo na bumisita sa hilgang Italya noong ika-12 siglo, ang laganap na bagong uri ng pampulitikang at panlipunang organisasyon, na inobserba na waring tumalikod ang Italya sa Piyudalismo para nakabase ang kanyang lipunan ayon sa mga mangangalakal at komersyo. Konektado rito ang antimonarkikal na pag-iisip na kinatawan sa tanyag na maagang Renasimiyentong Allegoria ed effetti del Buono e del Cattivo Governo [Alegorya ng Mabuti at Masamang Gobyerno] ni Ambrogio Lorenzetti (ipininta 1338\xe2\x80\x931340), na may malakas na mensahe tungkol sa mga birtud ng pagkamakatarungan, katarungan, republikanismo, at pangangasiwa. Nagpigil sa Simbahan at Imperyo, nakalaan ang mga republika ng lunsod sa mga paniwala ng kalayaan. Inuulat ni Skinner na maraming mga pagsasanggalang ng kalayaan tulad ng pagdiriwang ni Matteo Palmieri (1406\xe2\x80\x931475) ng Florentinong kadalubhasaan hindi lamang sa kasiningan, iskultura, at arkitekto, pero sa "kapuna-punang pagbulaklak ng pang-asal, panlipunang,  pampulitikang pilosopiya na nangyari sa Firenze sa parehong oras"._NEWLINE_Kahit mga lungsod at estado sa ibayo ng gitnang Italya, tulad ng Republika ng Firenze sa panahong ito, ay kilala para sa kanilang Republikang pangkalakal, lalo na ang Republika ng Venezia. Bagaman oligarkiyal ang mga ito sa totoo lamang, at halos walang pagkakahawig sa moderong demokrasya, nagkaroon sila ng mga demokratikong katangian at nakikiramay na estado, na may anyo ng pakikilahok sa pamamahala at paniniwala sa kalayaan. Kaaya-aya ang nadulot nilang kaukulang pampulitikang kalayaan sa akademikong at artistikong pagsulong. Gayundin, ginawang intelektwal na sagandaan ang posisyon ng mga Italyanong lungsod tulad ng Venezia bilang dakilang sentro ng pangangalakal. Dinala ng mga mangangalakal ang mga ideya mula sa malayong sulok ng daigdig, lalo na mula sa Levant. Naging susi ang Venezia sa pangangalakal ng Europa sa Silangan, at tagagawa ito ng magandang salamin, habang kabisera ang Firenze ng tela. Ang ibig sabihin ng dinalang kayamanan ng mga negosyong ito sa Italya ay maaaring atasin ang mga pampublikong at pribadong proyekto at mas maraming oras ang mga indibidwal para mag-aral.\n_START_SECTION_\nSining\n_START_PARAGRAPH_\nSa panahong ito nagbago ang pananaw ng madla tungkol sa gamit ng sining. Sa halip na gamitin ito sa pananampalataya, nagamit na ito bilang pagtutulad sa tunay na buhay. Ninais ng mga manlilikha ng sining na gumamit ng mga Klasikong, o Greko-Romanong, dalumat sa kanilang mga gawa.'