b'\n_START_ARTICLE_\nEnerhiya sa Aserbayan\n_START_PARAGRAPH_\nInilalarawan ng enerhiya sa Aserbayan ang produksyon, pagkonsumo, at pagluwas ng enerhiya at kuryente sa Aserbayan.\n_START_SECTION_\nKasaysayan\n_START_PARAGRAPH_\nItinayo ang plantang hidroelektriko ng Araz na may kabuuang kapasidad na 22 MW noong 1970, ang plantang hidroelektriko ng Tartar na may kabuuang kapasidad ng 50 MW noong 1976 at plantang hidroelektriko ng Shamkir na may kabuuang kapasidad na 380 MW noong 1982. _NEWLINE_Noong panahong iyon, sistematikong binuo ang mga elektrikong kalagatan, kasama ang pagtatayo ng mga planta dekuryente, at nilikha ang sistema ng napapanatiling enerhiya ng bansa. Sa mga taong iyon, naipatakbo ang "Ali Bayramli" plantang initan na may 330 kV \xe2\x80\x93 "Aghdam \xe2\x80\x93 Ganja \xe2\x80\x93 Aghstafa", "Ali Bayramli \xe2\x80\x93 Yashma \xe2\x80\x93 Derbent", Ika-5 Mingachevir, 500kV Ika-1 at Ika-2 Absheron, "Mukhranis \xe2\x80\x93 Vali" at ibang linya ng kuryente, "Yashma", "Ganja", "Agstafa" na may 330/110/10 kV, Imishli na may 330/110/10 kV, Absheron na may 500/330/220 kV, "Hovsan", "Nizami", "Mushfig", "Sangachal", "Masalli", "Agsu" at "Babek" na may 220/110/10 elektrikong kubhimpilan. _NEWLINE_Ipinagkaloob ang utang na may halagang $53 milyon sa Azerbaijan ng Europeong Bangko ng Mulinyari at Kaunlaran para sa pagtatayo ng plantang hidroelektriko ng Yenikend (HPD ng Yenikend) noong Disyembre 1995, at itinayo ang HPD ng Yenikend na may kabuuang kapasidad ng 150 MW. _NEWLINE_Isinakatuparan ang mulinyari ng plantang hidroelektriko ng Mingachevir, kubhimpilang 330 kV Aghjabadi at 110 kV Barda, at 330kV Plantang Initan ng Azerbaijan - 330 kV linya ng paghahatid ng "Agjabadi-Imishli" sa gastos ng Europeong Bangko ng Mulinyari at Kaunlaran at ang Islamikong Bangko sa Pag-uunlad. _NEWLINE_Kinomisyon noong 2002 ang dalawang yunit ng turbinang gasolina na may tig-53.5 MW na kapasidad sa plantang initan ng Baku sa gastos ng Alemanong bangko - Bayerische Landesbank Girozentrale, at isang plantang singaw na gas na 400MW ng "Shimal" sa gastos ng Haponesang Bangko ng Pandaigdigang Kooperasyon. _NEWLINE_Noong Pebrero 14, 2005, inaprubahan ng pinuno ng estado ang Programa ng Estado sa "Pagpapaunlad ng Hugnayan ng Sunugin at Enerhiya (2005-2015) sa Republika ng Azerbaijan". _NEWLINE_Lahatang binayaran ang pangangailangang elektrisidad ng ekonomiya ng bansa ng 12 plantang initan tulad ng IPD ng Azerbaijan, IPD ng Shirvan, IPD ng Shimal, IPD ng Baku, IPD ng Nakhchivan, planta dekuryente ng Astara, Khachmaz, Sheki, Nakhchivan, Baku, Quba, Sangachal, at 6 na tubigang planta dekuryente tulad ng, Mingechevir, Shamkir, Yenikend, Varvara, Araz, Vaykhir TPD. 5900 megawatts ang kabuuang kapasidad ng mga ito. Mananagot ang IPD ng 90 porsyento ng produksyon ng kuryente sa Azerbaijan, at plantang hidroelektriko para sa 10 porsiyento. _NEWLINE_Itinatag ang Ahensya ng Regulasyong Pang-enerhiya sa ilalim ng Ministro ng Enerhiya batay sa Kagawaran ng Enerhiya ng Estado at Pangangasiwa ng Gas ng Ministro ng Enerhiya ng Republika ng Aserbayan sa pamamagitan ng atas ng pangulo na may petsang Disyembre 22, 2017, at naaprubahan ang karta nito. _NEWLINE_Ayon sa Talatuntunan ng Pandaigdigang Trilema ng Enerhiya na binuo ng Pandaigdigang Konseho ng Enerhiya para sa 2017, kinuha ng Aserbayan ang ika-31 lugar (BBA) sa mga 125 bansa. _NEWLINE_Ayon sa ulat ng Talatuntunan ng Pagganap sa Pandaigdigang Arkitektura noong 2017, na pinagsama-sama ng Pandaigdigang Pagtitipon Pang-ekonomika, niranggo ang Azerbaijan bilang ika-36 sa 127 bansa na may markang 0.67. _NEWLINE_Ayon sa ulat noong 2016 mula sa organisasyong nabanggit sa itaas, niranggo ang Aserbayan bilang ika-32 sa 126 bansa na may 0.68 puntos. 0.68 rin ang marka sa ekonomikang paglago at pag-unlad, 0.57 ang puntos ng pagpapanatili ng kapaligiran, at 0.79 ang puntos sa access at seguridad ng enerhiya. _NEWLINE_Noong Abril 19, 2019, pumirma ng isang kontrata na nagkakahalaga ng $6 bilyon ang presidente ng SOCAR na si Rovnag Abdullayev at rehiyonal presidente ng BP para sa Aserbayan, Georgia, at Turkey, si Garry Johns. Pinagtibay ang huling desisyong pamumuhunan sa plataporma ng Azeri Central East (ACE), na pinlano na itatayo sa bloke ng Azeri-Chirag-Gunashli (ACG), sa seremonya ng paglagda. Naka-iskedyul na magsimula ang konstruksiyon sa 2019, at naka-iskedyul ang pagkumpleto sa kalagitnaan ng 2022.\n_START_SECTION_\n"Shah deniz-2"\n_START_PARAGRAPH_\nAng "Shah Deniz-2" na estratehikong proyekto sa enerhiya ay proyektong panseguridad at pandibersipikasyon ng enerhiya. _NEWLINE_Pinirmahan ang kontrata ng Shah Deniz gas field noong 1996, at itinayo ang unang tuberyang kumokonekta sa Dagat Caspian sa Georgianong bahagi ng babayin ng Dagat Itim noong 1999. Itinayo ang Baku-Tbilisi-Ceyhan, ang pangunahing tuberya sa pagluwas ng langis na nag-uugnay sa Dagat Caspian kasama ang Mediteraneo at internasyonal na mga merkado noong 2006, at ang Timugang Tuberya ng Gas noong 2007.\n_START_SECTION_\nKaaninagan\n_START_PARAGRAPH_\nNagpahayag ang ulat ng Britanikong Global Witness NGO noong 2013 na walang kaaninagan at pananagutan ang mga kumpanya na tumatakbo sa industriyang langis ng Aserbayan. Naitala na nawawala ang milyun-milyong dolyar ng kita sa mga kamay ng mga nakatagaong pribadong kumpanya na nakikipagtulungan sa SOCAR. _NEWLINE_Napagpasyahan ng ulat na "sistematiko" ang kalabuan ng mga panukalang kinamtan ng SOCAR at idinagdag, " Dapat pinag-aalahanan ang mga natuklasan ng buong internasyonal na komunidad. Sentral ang langis at ang mga hinangong produkto nito sa ekonomya ng Aserbayan, na bumubuo ng 95% ng mga luwas noong 2011. Mahalaga para sa Europa na panatilihin ng Aserbayan ang pagdadaloy ng langis at gas at nagpapanatili ng isang industriya na aninagan at pinapatakbo nang mahusay. Gayunpaman ipinapakita ng pagtatagubiling ito na nananatiling malabo ang karamihan sa mga negosyo ng langis sa Aserbayan, at itinuturing pa ring epidemikong antas ang katiwalian..."\n_START_SECTION_\nNatural gas\n_START_PARAGRAPH_\nNaging mas mahalaga ang produksyon ng natural gas sa mga nakaraang taon, lalo na sa Baku, kung saan naubos na ang ilan sa mga langisan. Umabot sa 1.37 trilyong metro kubiko ang napatunayang reserba noong huling bahagi ng 2004. Umabot sa 17.66 bilyong kubiko metro naman ang produksyon ng natural gas noong 2011. Interesado ang Ukraine at Iran na magpatakbo ng isang tuberyang natural gas mula Aserbayan patungo sa Silangang Europa. _NEWLINE_Noong Marso 10, 2016, nagsabi sa publiko si Natiq Aliyev, Asterbayaning ministro ng enerhiya, na may sapat na reserba ng gas ang Aserbayan upang punuin ang Timugang Koridor ng Gas o Southern Gas Corridor (SGC). Ang SGC ay isang proyektong enerhiya na may layuning ilipat ang 10 bilyong metro kubiko ng gas mula sa Aserbayan patungo sa Europa sa pamamagitan ng Heyorhiya at Turkey.\n_START_SECTION_\nMga padalisayan\n_START_PARAGRAPH_\nBatayan ang mga likas-yamang petrolyo at natural gas para sa isang malawak na sistema ng mga padalisayan, na gumagawa ng gasolina, pamatay-halmandamo, pataba, keroseno, sintetikong goma, at plastik.\n_START_SECTION_\nKumpetisyon ng dayuhang pamumuhunan sa mga di-enerhiyang sektor\n_START_PARAGRAPH_\nNoong Enero 2015, inihayag ng pangulo ng Azerbaijan, Ilham Aliyev na iaatas niya ang kanyang pamahalaan na lumikha ng mga programa upang umakit ng mga pamumuhunang dolyar sa mga industriya maliban sa langis. Sa partikular, binanggit ni Pangulong Aliyev ang industriya at agrikultura bilang mga halimbawa. _NEWLINE_Binanggit ni Aliyev ang ekonomiya ng Aserbayan sa pagsasabing, "Iyon ang dahilan kung bakit mas madaling maakit ang mga pamumuhunan sa mga matatag na bansa na may sosyopolitikal na katatagan at paglago ng impormasyon." Sinabi niya na magiging mas nakatutulong ang industriya ng pagbabangko sa pagbubuo ng mga di-enerhiyang industriya ng bansa.'