b'\n_START_ARTICLE_\nImperyong Monggol\n_START_SECTION_\nPangalan\n_START_PARAGRAPH_\nKung ano ang tinutukoy sa Tagalog bilang ang Imperyong Monggol ay tinawag na Ikh Mongol Uls (ikh: dakila, uls: estado; Dakilang Monggol na Estado). Sa bahagi ng 1240s, ang isa sa mga inapo ni Genghis, si G\xc3\xbcy\xc3\xbck Khan, ay nagsulat ng isang liham kay Papa Inocencio IV na gumamit ng panimula na "Dalai (dakila / makaragatan) Khagan ng dakilang Monggol na estado (ulus)"._NEWLINE_Matapos ang paghalili na digmaan sa pagitan ni Kublai Khan at ng kanyang kapatid na si Ariq Boke, nilimita ni Ariq ang kapangyarihan ni Kublai sa silanganing bahagi ng imperyo. Opisyal na naglathala si Kublai ng imperyal na kautusan noong Disyembre 18, 1271 na magpangalan sa bansa bilang "Dakilang Yuan" (Dai Yuan, o Dai \xc3\x96n Ulus) upang itatag ang Dinastiyang Yuan. Ang ilang mga pinagkukunan ay naghahayag na ang buong Monggol na pangalan ay Dai \xc3\x96n Yehe Monggul Ulus.\n_START_SECTION_\nPre-imperyo na konteksto\n_START_PARAGRAPH_\nAng lugar sa paligid ng Mongolia, Manchuria, at mga bahagi ng Hilagang Tsina ay kontrolado ng Dinastiyang Liao mula pa ng ika-10 siglo. Sa 1125, ang Dinastiyang Jin na itinatag ng mga Jurchen ay nagpatalsik sa Dinastiyang Liao at nagtangkang makuha ang kontrol sa dating Liao na teritoryo sa Mongolia. Sa mga 1130, ang Dinastiyang Jin na mga mamamahala na kinilala bilang ang mga Ginintuang Hari ay matagumpay na nilabanan ang Kalaguman ng Monggol na Khamag, na pinamahalaan sa panahon ni Khabul Khan, ang kalolololohan ni Temujin (Genghis Khan)._NEWLINE_Ang Monggol na talampas ay inokupahan kaunaunahan ng limang makakapangyarihang mga kalaguman ng tribo (khanlig): Keraites, Monggol na Khamag, Naiman, Mergid, at Tatar. Ang mga Jin na emperador, sumusunod sa isang patakaran ng hatiin at pamahalaan, ay humikayat ng mga alitan sa mga tribu, lalo na sa pagitan ng mga Tatar at Monggol, upang panatilihin ang mga tribong pagala-gala na nagagambala ng kanilang sariling mga laban at sa gayong paraan ay lumayo sa Jin. Ang kahalili ni Khabul ay si Ambaghai Khan, na ipinagkanulo ng mga Tatar, ipinasa sa mga Jurchen, at ipinapatay. Ang Monggol ay gumanti sa pamamagitan ng paglusob ng hangganan, na nagreresulta sa isang nabigong Jurchen na ganting-salakay sa 1143._NEWLINE_Noong 1147, medyo binago ng mga Jin ang kanilang mga patakaran, naglagda sa isang kasunduang pangkapayapaan kasama ang mga Monggol at nag-urong ng ilang mga muog. Ang Monggol pagkatapos ay nagpatuloy ng mga daluhong sa Tatar upang ipaghiganti ang pagkamatay ng kanilang huling khan, magbubukas ng isang mahabang panahon ng aktibong labanan._NEWLINE_Sa panahon ng pagbangon ng Imperyong Monggol sa ika-13 siglo, ang karaniwang malamig at tigang na mga steppe ng gitnang Asya ay nagtangkilik sa kanilang pinakalumanay at pinakabasang kalagayan sa mahigit na isang libong taon. Pinaniniwalaan na bilang isang resulta, isang mabilis na pagdami ng bilang ng mga kabayong pandigma at iba pang hayop ay makabuluhang nagpahusay sa militar na lakas ng mga Monggol.\n_START_SECTION_\nPag-angat ni Genghis Khan\n_START_PARAGRAPH_\nKilala sa kanyang pagkabata bilang Temujin, si Genghis Khan ay ang anak na lalaki ng isang Monggol na pinuno. Noong ang kanyang batang asawang si B\xc3\xb6rte ay inagaw ng isang karibal na tribo, pinagisa ni Temujin ang pagala-galang, dati kailanman-magkakaribal na Monggol na mga tribo sa ilalim ng kanyang pamamahala sa pamamagitan ng pampulitikang manipulasyon at militar na lakas. Ang kanyang pinaka-makapangyarihang mga kaalyado ay ang kaibigan ng kanyang ama, isang Khereid na pinunong si Wang Khan Toghoril, at kababatang anda (kaibigan) ni Temujin na si Jamukha ng angkan ng Jadran. Sa kanilang tulong, natalo ni Temujin ang tribong Merkit, nasagip niya ang kanyang asawang si B\xc3\xb6rte, at tumuloy siya upang talunin ang mga Naiman at Tatar._NEWLINE_Pinagbawalan ni Temujin ang paghihikpa ng kanyang mga kaaway ng walang pahintulot, at nagpatupad siya ng isang patakaran ng pagbabahagi ng mga sinamsam sa kanyang Monggol na mga mandirigma at sa kanilang mga pamilya sa halip ng pagbibigay ng lahat nito sa mga aristokrato. Sa gayon, hinawakan niya ang pamagat na Khan. Ang mga patakarang ito ang nagdala sa kanya sa pakikipagsalungatan sa kanyang mga tiyo, na mga lehitimong tagapagmana rin sa luklukan; itinuturing nila si Temujin hindi bilang pinuno ngunit  isang walang galang na mangangamkam lamang. Pagtatalong ito ay kumalat sa kanyang mga heneral at iba pang mga kasamahan, at winasak ng ilang mga Monggol na kaalyado niya dati ang kanilang katapatan._NEWLINE_Humantong ito sa digmaan, at si Temujin at ang mga puwersa na tapat sa kanya ay nanaig, sumisira sa lahat ng mga natitirang karibal na tribo mula 1203 hanggang 1205 at nadala sa ilalim niya. Noong 1206, si Temujin ay kinoronahan bilang ang khagan ng Yekhe Monggol Ulus (Dakilang Monggol na Estado) sa isang kurultai (pangkalahatang pagtitipon/konseho). Doon niya ipinapalagay ang pamagat ng Genghis Khan (pandaigdig na pinuno) sa halip ng isa sa mga lumang mga pamagat ng tribo tulad ng Gur Khan o Tayang Khan, minamarkahan ang simula ng Imperyong Monggol.'