b'\n_START_ARTICLE_\nGanting asido-base\n_START_PARAGRAPH_\nAng ganting asido-base ay isang ganting kimiko (chemical reaction) na nagaganap sa pagitan ng asido at ng base.\n_START_SECTION_\nPakahulugan ni Lavoisier\n_START_PARAGRAPH_\nSi Antoine Lavoisier, kimikong Pranses, ang siyang unang nagmungkahi sa unang aghaming pakahulugan nito. Dahil sa ang kaalaman ni Lavoisier sa matatapang na asido ay limitado lamang sa mga oksi-asido (oxyacids), na kalimitan ay naglalaman ng atomong sentral na may mataas na estado (bilang) ng oksidasyon na napapalibutan ng oksiheno tulad ng HNO\xe2\x82\x83 at H\xe2\x82\x82SO\xe2\x82\x84 at sa dahilang hindi niya alam ang tunay na komposisyon ng mga asidong hidrohalika (hydrohalic), HCl, HBr, and HI, pinakahulugan niya ang asido mula sa paglalaman nito ng oksiheno. Sa katunayan, ang oksiheno ay galing sa salitang Griego na ang kahulugan ay \xe2\x80\x9csangkap asido\xe2\x80\x9d._NEWLINE_Ang pakahulugang ito ay pinawalangkabuluhan ni Sir Humphry Davy noong 1810 nang ang mga elementong klorino, bromino at iodino ay natuklasan at sa kawalan ng oksiheno sa mga asidong hidrohalika.\n_START_SECTION_\nPakahulugan ni Arrhenius\n_START_PARAGRAPH_\nSi Svante Arrhenius ang nagbigay ng unang modernong pakahulugagn ng asido at beis noong 1884. Sa tubig, ang isang disosasyon (pagwawalay) ay nangyayari tulad ng nasa ibaba:_NEWLINE_H\xe2\x82\x82O \xe2\x86\x92 H\xe2\x81\xba + OH-_NEWLINE_Ito ay asido kapag ang isang kumpuwesto ay nagpapataas sa konsentrasyon (tapang) ng H\xe2\x81\xba habang nagpapababa naman ng tapang ng OH\xe2\x81\xbb. Ito ay beis kapag pabaligtad. Ang isang asido Arrhenius ay karaniwang nagbubunga ng kargadong positibong ion ng hidroheno at ng kumplementong negatibong ion kapag nagwalay sa tubig. Ang isang basikong (beis) Arrhenius ay karaniwang nagbubunga ng kargadong negatibong ion ng hidroksido (OH\xe2\x81\xbb) at ng kumplementong positibong ion kapag nagwalay sa tubig._NEWLINE_Ang positibong ion ng isang beis ay makakagawa ng asin kapag isinanib sa negatibong ion mula sa isang asido. Halimbawa, ang dalawang mola (moles) ng basikong hidroksido ng sodyo (NaOH) na inihalo sa isang mola ng asido sulfuriko (H\xe2\x82\x82SO\xe2\x82\x84) ay magbubunga ng dalawang mola ng tubig at isang mola ng sulfato ng sodyo._NEWLINE_2NaOH + H\xe2\x82\x82SO\xe2\x82\x84 \xe2\x86\x92 2H\xe2\x82\x82O + Na\xe2\x82\x82SO\xe2\x82\x84\n_START_SECTION_\nPakahulugang Protiniko (ni Br\xc3\xb8nsted-Lowry)\n_START_PARAGRAPH_\nMagkahiwalay na iminungkahi nina Johannes Nicolaus Br\xc3\xb8nsted at Martin Lowry noong 1923 ang pakahulugang Br\xc3\xb8nsted-Lowry o protoniko. Ito ay nababatay sa abilidad ng asidong magbigay ng proton (H\xe2\x81\xba) sa isang kumpuwesto na tinatawag na beis sa isang reaksiyong kimiko. Ang beis naman ay tinatawag na tagatanggap ng proton. Kaya sa reaksiyong asido-beis sa pakahulugang Br\xc3\xb8nsted-Lowry, mayroong isang kumpetisyon ang dalawang beis sa isang proton. Nagkakaroon ng ekilibryo (pantay na daloy pakanan at pakaliwa sa isang reaksiyon) kapag ang X at Y ay dalawang partido sa solusyon sa ibaba_NEWLINE_HX + Y\xe2\x81\xbb \xe2\x86\x94 HY + X\xe2\x81\xbb_NEWLINE_Ang HX at HY ay sinasabing asidong Br\xc3\xb8nsted-Lowry; basikong Br\xc3\xb8nsted-Lowry naman ang X\xe2\x81\xbb at Y\xe2\x81\xbb. Kapag malakas ang daloy ng reaksiyon pakaliwa, sinasabing ang HY ay mas malakas na asido at X\xe2\x81\xbb naman ay mas malakas na beis. Kapag malakas naman ang daloy ng reaksiyon pakanan, ang HX is sinasabing mas malakas na asido at ang Y\xe2\x81\xbb ay mas malakas na beis._NEWLINE_Masasabing ang mas malakas sa dalawang asido ang siyang mas ganap na sumasanib sa beis. Sa sumusunod makikita ng parehong resulta. Ikumpara ang reaksiyon ng dalawang asido HX at HY sa parehong beis na Z\xe2\x81\xbb (sa isang halo na naglalaman ng lahat na partido):_NEWLINE_HX + Z\xe2\x81\xbb \xe2\x86\x94 HZ + X\xe2\x81\xbb HY + Z\xe2\x81\xbb \xe2\x86\x94 HZ + Y\xe2\x81\xbb_NEWLINE_Ito ang ekwasyon kapag ang dalawang reaksiyong ito ay may konstante ekilibriyo na KX at KY:_NEWLINE__NEWLINE_[X\xe2\x81\xbb][HZ] / [HX][Z\xe2\x81\xbb]=KX _NEWLINE_[Y\xe2\x81\xbb][HZ] / [HY][Z\xe2\x81\xbb]=KY_NEWLINE_at magreresulta (kapag hinati) ng_NEWLINE_[X\xe2\x81\xbb][HY] / [HX][Y\xe2\x81\xbb] = KX / KY_NEWLINE_Dahil sa ang huling kantidad na ito ay ang konstante ekilibriyo ng reaksiyong nasa itaas, ang reaksiyong ito ay may hilig pakaliwa kung ang KX / KY > 1 kung ang HX ay mas malakas na asido kaysa HY sa loob ng pakahulugang ito at vice versa._NEWLINE_Ang asido at beis sa sistemang Br\xc3\xb8nsted-Lowry ay lumilitaw na pares-konhugado (conjugate pairs); sa reaksiyong_NEWLINE_HX \xe2\x86\x92 H\xe2\x81\xba + X\xe2\x81\xbb_NEWLINE_Ang HX ay tinatawag na asido-konhugado ng beis X\xe2\x81\xbb, at ang X\xe2\x81\xbb naman ay tinatawag ng beis-konhugado ng asido HX._NEWLINE_May ilang kumpuwesto, tulad ng tubig, na maaaring gumanap bilang asido o beis. Ito ay tinatawag na mga kumpuestong ampoteriko (amphoteric compounds)._NEWLINE_Karaniwang inooksida ng malalakas na asido ang mga metal na nagbubunga ng asin at hidrohena. Ang pH, sukat ng tapang o konsentrasyon ng proton sa isang solusyon, ay karaniwang ginagamit sa pagsukat ng asidad (acidity) at alkalinidad (alkalinity).\n_START_SECTION_\nPakahulugang Sistemang Patunaw (Solvent-System)\n_START_PARAGRAPH_\nAng pakahulugang ito ay base sa pangkalahatang kabuuan ng naunang pakahulugang Arrhenius. Kung ang isang patunaw (solvent) ay magwawalay sa positibong partidong X at negatibong partidong Y:_NEWLINE_XY \xe2\x86\x94 X\xe2\x81\xba + Y\xe2\x81\xbb_NEWLINE_o_NEWLINE_2XY \xe2\x86\x94 X\xe2\x82\x82Y\xe2\x81\xba + Y\xe2\x81\xbb_NEWLINE_o_NEWLINE_2XY \xe2\x86\x94 X\xe2\x81\xba + XY\xc2\xb2\xe2\x81\xbb_NEWLINE_isang kumpuwestong asido ito kapag nagbubunga ng pagtaas ng tapang ng X\xe2\x81\xba (o X\xe2\x82\x82Y\xe2\x81\xba) at pagbaba ng tapang ng Y\xe2\x81\xbb (o XY\xc2\xb2\xe2\x81\xbb) at beis naman kung pabaliktad. Halimbawa sa tunaw na dioksidong-asupre (SO\xe2\x82\x82), ang kumpuwestong tiyonil (na nagbibigay ng SO\xe2\x82\x82\xe2\x81\xba) ay gumaganap na asido, at ang sulpito (na nagbibigay ng SO\xe2\x82\x83\xc2\xb2\xe2\x81\xbb) ay gumaganap na beis._NEWLINE_Sa kaisipang ito, ang mga kumpuwestong aprotiko (yaong di nagbibigay ng proton) ay maaring sumanib (react) sa beis, at ang mga katagang \xe2\x80\x9casido\xe2\x80\x9d at \xe2\x80\x9cbeis\xe2\x80\x9d ay maari pa ring gamitin sa loob ng reaksiyong aprotiko o walang-tubig (non-aqueous).\n_START_SECTION_\nAng Pakahulugang Elektroniko (ni Lewis)\n_START_PARAGRAPH_\nIsang pangkalahatang pakahulugan ang ibinigay ni Lewis noong 1923 (kaparehong taong ng pakahulugang Br\xc3\xb8nsted-Lowry) na nagpapaliwanag na ang pagigingmasanib (reactivity) ng asido sa pamamagitan ng pagtaggap nito ng isang pares ng elektron mula sa beis na sinasabing taga-bigay ng pares elektron. Karaniwan, ang isang asido ay sumasanib sa isang beis ubang makabuo ng isang bagong kawing kobalante (covalent bond) na gumagamit ng isang bakanteng inugan (orbital) ng asido upang makihati sa sobrang pares na elektron ng beis. Ito ay pagsasanib asido-beis sa kumbinasyon ng HOMO mula sa beis at LUMO mula sa asido upang makabuo ng isang panatag na kawinging molekulang inugan (bonding molecular orbital)_NEWLINE_Ang pakahulugang Lewis ay isa sa may pinakamalawak na pakahulugan at kailangan upang matutuhan ang reaksiyong asido-beis hahit na ang pakahulugang Br\xc3\xb8nsted-Lowry ay supisyente na at mas praktikal sa mga pangaraw-araw na gamit.'