b'\n_START_ARTICLE_\nPagtutuli\n_START_SECTION_\nRelihiyon\n_START_PARAGRAPH_\nAng pagtutuli ay isang ritwal sa Hudaismo na bahagi ng sinasabing tipan kay Abraham at ng mga Israelita kaya ito ay isinasagawa rin ng mga kasalukuyang mga sekta ng Hudaismo, Islam at ilang mga sektang Kristiyano.\n_START_SECTION_\nHudaismo\n_START_PARAGRAPH_\nSa mga sekta ng Hudaismo, ang pagtutuli ay isang seremonyang pampananampalataya at tinatawag itong brit mila (Ebreo: \xd7\x91\xd7\xa8\xd7\x99\xd7\xaa \xd7\x9e\xd7\x99\xd7\x9c\xd7\x94), na ang ibig sabihin ay "tipan ng pagtuli" sa Ebreo. Sa kasalukuyang mga sekta ng Hudaismo, ang pagtutuli ay dapat maganap mga walong araw pagkatapos ng kapanganakan ng isang sanggol kahit pa ito ay bumagsak sa araw ng Shabbat at ito ay isinasagawa ng isang mohel.  Ang sanggol ay dapat medikal na pwedeng tuliin at ang batas ng Hudyo ay nagbabawal sa mga magulang na ipatuli ang kanilang anak na lal\xc3\xa1ki kung sinabi ng mga doktor na manganganib ang kalusugan ng sanggol kung isasagawa ito, halimbawa sa kaso ng hemophilia. Sa dahilang ang kahinaan o sakit ng sanggol ay nagpaliban ng pagpapatuli, ang pagtutuli ay hindi dapat mangyari sa shabbat. Katungkulan ng isang ama na ipatuli ang kanyang sanggol at kung siya\'y mabigo, ang beth din ng siyudad na kanyang tinitirhan ay sisiguruhing maisasagawa ang ritwal na ito. Sa kawalan ng matandang dalubhasang Hudyong magsasagawa ng pagtutuli, ang mga babe, bata o alipin na may kinakailangang kasanayan sa pagtutuli ay binibigyan rin ng kapangyarihang magsagawa ng pagtutuli sa kondisyong ang mga ito ay Hudyo rin. Kahit pa ang pagtutuli ay mahalaga, ito ay hindi isang sakramento sa mga Hudyo hindi tulad ng bautismo sa Kristiyanismo. Ang pagtutuli ay hindi umaapekto sa katayuang pagka-Hudyo ng isang indibidwal. Ang isang Hudyong ipinanganak na Hudyo ay buong Hudyo kahit hindi pa ito tuli.\n_START_SECTION_\nKristiyanismo\n_START_PARAGRAPH_\nAyon sa mga sulat ni Pablo sa Bagong Tipan sa Bibliya, ang pagtutuli sa Hudaismo ay binuwag o pinawalang bisa na (1 Cor 7:18-19). Bagaman pinuri ni Pablo ang pagtutuli (Roma 3:1-2), kanyang ikinatwiran na ang pagtutuli ay hindi na nangangahulugang pisikal kundi espiritwal (Rom 2:25\xe2\x80\x9329)._NEWLINE_Ang pagtutuli ay kontrobersiyal sa yugto ng sinaunang Kristiyanismo bago ang 325 CE. Ang unang Konseho sa Herusalem ayon sa Bibliya ay naghayag na ang pagtutuli ay hindi kinakailangan sa mga akay na hentil (Gawa 15). Gayunpaman, ang pagtutuli ay kinagawian sa mga iglesiang Kristiyanong Coptic, Ethiopian, at Eritrean Orthodox gayundin ang ilang mga iglesiang Aprikano. Ang ilan sa mga iglesia sa Timog Aprika ay tumutol sa pagtutuli dahil sa nakita nitong isa itong paganong ritwal samantalang sa ibang mga sektang Kristiyano kabilang ang Nomiya church sa Kenya ay nag-aatas sa mga kasapi nitong magpatuli. _NEWLINE_Bagamang isinumpa ng Simbahang Katoliko ang gawain ng pagtutuli bilang isang mortal na sala,_NEWLINE_Ang pagtutuli ay hindi pangkalahatan sa mga katoliko, halimbawa, bagaman itong karaniwan o isang kultural sa bansang Pilipinas, ito ay hindi karaniwan sa iba pang mga Katolikong bansa gaya ng Espanya, Italya, Timog Amerika at iba pa.\n_START_SECTION_\nIslam\n_START_PARAGRAPH_\nAng pandaigdigang pagtatantiya ng World Health Organization (WHO) ay nagmumungkahing ang 30 porsiyento ng mga lal\xc3\xa1ki ay tuli na halos 70 porsiyento nito ay Muslim.\n_START_SECTION_\nPagiging Laganap sa buong mundo\n_START_PARAGRAPH_\nAng pagtatantiya ng mga proporsiyon ng lal\xc3\xa1king tuli sa buong mundo ay iba iba mula 1/6 hanggang 1/3. Tinantiya ng World Health Organization na ang 664,500,000 lal\xc3\xa1king may edad na 15 pataas ay tuli o 30% ng pagiging laganap sa mundo. Ang halos 70% nito ay mga Muslim.  Ang pagtutuli ay laganap sa mga bansang Muslim, sa ilang bahagi ng Timog Silangang Asya kab\xc3\xadlang ang Pilipinas, Aprika, Estados Unidos, Israel, Timog Korea. Ito ay bihira sa Europa, Timog Amerika, mga bahagi ng Timog Aprika, karamihan ng Asya at Oceania. Ang pagiging laganap ay halos lahat sa Gitnang Silangan at Sentral na Asya. Ang WHO ay nagpakita ng mapa ng pagtatantiya ng kalaganapan ng pagtutuli na ang level ay pangkalahatang mababa (< 20%) sa buong Europa. Sa Timog Amerika, ang pagiging laganap ng pagtutuli ay pangkalahatang mababa. Ang mga pagtatantiya sa mga indibdwal na bansa ay kinabibilangan ng Espanya, Colombia at Denmark na mababa sa  2%, Finland 0.006% at 7%, Brazil 7%, Taiwan 9%, Thailand 13% at Australia_NEWLINE_58.7%._NEWLINE_Ang pagtatantiya ng WHO sa pagiging laganap ng pagtutuli sa Estados Unidos at Canada ay respektibong 75% at 30% Ang pagiging laganap sa Aprika ay nag-iiba-iba mula sa bababa sa 20% sa ilang katimugang bansa hanggang sa halos pangkalahatan sa Hilaga at Kanluraning mga bansa.\n_START_SECTION_\nPilipinas\n_START_PARAGRAPH_\nSa Pilipinas ang isang lal\xc3\xa1ki ay karaniwang nagpatuli sa mga edad na 8 hanggang 15. Ang mga lal\xc3\xa1king nakapagpatuli na ay tinatawag na "tul\xc3\xae" at ang mga hindi pa ay tinatawag na "sup\xc3\xb3t". Ito ay tinuturing na ritwal ng pagtuloy (rite of passage) sa pagbibinata ng isang lal\xc3\xa1ki at itinuturing na may malaking stigmang kaugnay sa mga lal\xc3\xa1king hindi tuli o supot. Ang karaniwang paraan ng pagtutuli sa mga lal\xc3\xa1ki sa Pilipinas ay tinatawag na dorsal slit (hiwa sa dorsal) o pukpok na paghihiwa lamang sa kahabaan ng ibabaw ng harapang balat (foreskin) ng titi at walang tinatanggal na anumang balat. Ito ang paraan na karaniwang ginagawa sa mga libreng pagtutuli na ginagawa sa mga klinika o sentrong pangkalusugan tuwing panahon ng tag-init. Ito ay karaniwan ring matatagpuan sa mga Tagaislang Pasipiko bukod sa Pilipinas.  Gayunpaman, ang ilang mga lal\xc3\xa1king nasa Pilipinas ay sumasailalim sa kumpletong pag-aalis ng balat. Sa mga Kanluraning Bansa, ang dorsal slit ay maaaring isagawa b\xc3\xadlang alternatibo sa kompletong pagtutuli o pag-aalis ng balat upang maginhawaan ang mga kondisyong gaya ng phimosis at paraphimosis. Isa sa mga maling pananiniwala sa pagtutuli ang paniniwalang ang pagpapatuli ay nagpapatangkad sa isang batang lal\xc3\xa1ki. Ang paglaking ("growth spurt") ito ay dulot ng pampalagong hormone na inilalabas sa pubertad ng mga lal\xc3\xa1ki at hindi ng pagpapatuli.\n_START_SECTION_\nPagtutuli sa mga babae\n_START_PARAGRAPH_\nSa ibang mga kultura partikular sa Aprika, isinasagawa rin ang pagtutuli sa mga kababaihan. Ang mga ito ay inuuri sa apat na klasipikasyon ng World Health Organization (WHO) na ang pangunahing tatlo ay: Uring I na  pagtanggal ng takip ng tinggil (clitoris) na halos sinasamahan ng pagtanggal ng mismong tinggil (clitoridectomy); Uring II na pagtangal ng tinggil at panloob na labial; Uring III na pagtangal ng lahat o bahagi ng panloob at panlabas na labia (infibulation) at karaniwan ang tinggil at pagsasanib at pagsasara ng sugat na nag-iiwan ng maliit na butas para daanan ng ihi o regla-ang sinarang sugat ay binubuksan sa pakikipagtalik o panganganak. Ang mga 85 porsiyento ng babaeng sumailalim sa pagtutuli ay dumanas ng mga uring I at II at 15 porsiyento ng Uring III bagaman ito ang pinakaraniwang paraan sa mga bansang kinabibilangan ng Sudan, Somalia, and Djibouti. Ang ilan sa ibat ibang paraan ay inuri na pang-apat (Uring IV) na kinabibilangan ng simbolikong pagtusok sa tinggil o labia o pagsunog ng tinggil, paghiwa sa puke upang palakihin ito at pagpapakila ng mga nakasusunog na substansiya upang pasikipin ito.\n_START_SECTION_\nHarapang balat ng titi\n_START_PARAGRAPH_\nIsinaad ng World Health Organization na mayroong "debate tungkol sa tungkulin ng harapang balat (foreskin) na ang mga posibleng tungkulin ay kinabibilangan ng pagpapanatili sa ulo ng titi (glans penis) na basa, pagpoprotekta sa titi sa utero o pagpapalakas ng kaligayahang (pleasure) seksuwal dahil sa presensiya ng mga reseptor ng nerbo (nerve)."\n_START_SECTION_\nSikolohikal\n_START_PARAGRAPH_\nAng British Medical Association (BMA) ay nagsaad na "malawak na tinatanggap ngayon kab\xc3\xadlang ng BMA na ang pamamarang siruhikal na ito ay may mga panganib na medikal at sikolohikal. Ipinangatwiran nina Milos at Macris (1992) na ang pagtutuli ay nagkokodigo sa perinatal (ipanganganak) na utak ng karahasan at negatibong umaapekto sa pagbibigkis (bonding) na sanggol-ina at pagtitiwala.  Tinalakay din ni Goldman ang posibleng trauma sa pagtutuli sa bata at mga magulang nito, pagkabalisa sa katayuang tuli, at kagawiang maulit ang trauma at nagmungkahi ng pangangailangan sa bahagi ng mga doktor na maghanap ng medikal na pangangatwiran para sa pamamaraang ito. Sa karagdagan, iniulat ni Schultheiss (1998) ang mga lal\xc3\xa1king nagtatangkang baliktaring ang epekto ng pagtutuli sa pamamagitan ng restorasyon ng harapang balat._NEWLINE_Ayon naman kina Moses et al. (1998), ang ebidensiyang siyentipiko ay kulang para sa panganib emosyonal at sikolohikal na nagbanggit ng isang longhitudinal na pag-aaral na hindi nakahanap ng pagkakaiba kaugnay sa bilang ng mga pag-unlad at pag-aasal na indeks. Ang isang repasong panitikan nina Gerharz at Haarmann (2000) ay umabot sa parehong konklusyon. Isinaad nina Boyle et al. (2002) na ang pagtutuli ay maaaring magresulta ng sikolohikal na panganib kabilang ang pagkatapos na traumatikong stress na diperensiya(post-traumatic stress disorder o PTSD) na nagbanggit ng isang pag-aaral na nag-uulat ng mataas na rate ng PTSD sa mga batang Plipino pagkatapos ng ritwal o medikal na pagtutuli. Isinaad nina Hirji et al. (2005) na ang mga ulat ng sikolohikal na trauma ay hindi nagmula sa mga pag-aaral ngunit nananatiling ebidensiyang anekdotal na sanhi ng pagkabahala.'