Głównym celem artykułu jest ukazanie oryginalności nauczania Jezusa na temat gniewu prowadzącego do śmierci, zdefiniowanego w Mt 5,21-22. Artykuł otwiera dyskusja na temat autentyczności obecności przysłówka εἰκῇ ("bez przyczyny") w Mt 5,22, rzutująca na odpowiedź na pytanie czy Jezus potępia każdy rodzaj gniewu czy tylko gniew nieusprawiedliwiony. W celu odkrycia oryginalności oraz znaczenia Jezusowego nauczania na temat gniewu w Mt 5,21-22 zaprezentowano wiele tekstów starotestamentowych oraz tekstów zaczerpniętych ze starożytnej żydowskiej literatury pozabiblijnej. Idea gniewu prowadzącego do śmierci obecna jest już w ST, zwłaszcza w literaturze mądrościowej. Wskazać można również wiele paralel w literaturze peritestamentalnej oraz rabinackiej. Niemniej jednak kategoryczno-legalistyczna forma wypowiedzi Jezusa nosi znamiona oryginalności. Targumincza lektura Rdz 9,6 pomaga także zdefiniować pole semantyczne terminu κρίσις w Mt 5,22 jako Bożego sądu dotykającego wszystkich unoszących się gniewem.
Aberbach M. – Grossfeld B., Targum Onkelos to Genesis. A Critical Analysis Together with an English Translation of the Text (Based on A. Sperber's Edition) (Hoboken, NJ: Ktav – Denver, CO: Center for Judaic Studies. University of Denver 1982).
Allison D.C., Studies in Matthew. Interpretation Past and Present (Grand Rapids, MI: Baker Publishing Group 2005).
Andersen F.I,, "2 (Slavonic Apocalypse of) Enoch", The Old Testament Pseudepigrapha (red. J.H. Charlesworth) (The Anchor Yale Bible Reference Library; New Haven: Yale University Press 1983) I, 91-221.
Augustinus, De sermone Domini in monte libros duos (red. A. Mutzenbecher) (CCSL 35; Turnholt: Brepols 1967).
Banks R., Jesus and the Law in the Synoptic Tradition (SNTSMS 28; Cambridge: Cambridge Umversity Press 1975).
Betz H.D., The Sermon on the Mount. A Commentary on the Sermon on the Mount, including the Sermon on the Plain (Matthew 5:3–7:27 and 6:20-49) (Hermeneia; Minneapolis, MN: Fortress 1995).
Black D.A., "Jesus on Anger. The Text of Matthew 5:22a Revisited", Novum Testamentum 30 (1988) 1-8.
Brown J.K., "Genesis in Matthew's Gospel", Genesis in the New Testament (red. M.J.J. Menken – S. Moyise) (Library of New Testament Studies ; London: Bloomsbury 2012) 42-59.
Clarke, E.G. – Aufrecht W.E. – Hurd J.C. – Spitzer F. (red.), Targum Pseudo-Jonathan of the Pentateuch. Text and Concordance (Hoboken, NJ: Ktav 1984).
Davies W.D., The Sermon on the Mount (Cambridge: Cambridge University Press 1966).
Demitrów A., "Gniew człowieka w Księdze Przysłów", Verbum Vitae 34 (2018) 56-79.
Epstein J.N. – Melamed E.Z. (red.), Mekhilta de-Rabbi Shimeon ben Yohai (Jerusalem: Meqize Nirdamim 1955).
Flusser D., "«It Is Said to the Elders» On the Interpretation of the So-Called Antitheses in the Sermon on the Mount", Mishkan. A Forum on the Gospel and the Jewish People 17-18 (1992-1993) 115-119 = "Die Tora in der Bergpredigt", Jesusworte und ihre Überlieferung (Entdeckungen im Neuen Testament 1; Neukirchen-Vluyn: Neukirchener 1987) 21-31.
Flusser D., Judaism and the Origins of Christianity (Jerusalem: The Magness Press 1988).
Freedman H. (tłum.), Midrash Rabbah Translated into English with Notes, Glossary and Indices (red. H. Freedman – M. Simon). I. Genesis in Two Volumes (London: The Soncino Press 1939).
Friedlander G., The Jewish Sources of the Sermon on the Mount (The Library of Biblical Studies; New York: KTAV 1969).
Guelich R.A., "Mt 5:22: Its Meaning and Integrity", Zeitschrift für die neutestamentliche Wissenschaft und die Kunde der älteren Kirche 64 (1973) 39-52.
Horovitz H.S. (red.), Mekhilta de-Rabbi Ishmael (Jerusalem: Sifre Wahermann 1970).
Jellinek A. (red.), Bet ha-Midrasch. Sammlung kleiner Midraschim und vermischter Abhandlungen aus der ältern jüdischen Literatur (Wien: Filiale der Brüder Winter 1877).
Kampen J., "A Reexamination of the Relationship between Matthew 5:21-48 and the Dead Sea Scrolls", Society of Biblical Literature 1990 Seminar Papers (red. D.J. Lull) (SBL Seminar Papers Series 29; Atlanta, GA: Scholars Press 1990) 34-59.
Keener C.S., "Matthew 5:22 and the Heavenly Court", The Expositor Times 99/2 (1987) 46.
Keener C.S., The Gospel of Matthew. A Socio-Rhetorical Commentary (Grand Rapids, MI – Cambridge, U.K.: Eerdmans 2009).
Królikowski J., "Czy gniew zawsze jest grzechem?", Verbum Vitae 33 (2018) 445-461.
Lauterbach J.C., Mekhilta de-Rabbi Ishamael. A Critical Edition, Based on the Manuscripts and Early Editions, with an English Translation, Introduction, and Notes (Philadelphia, PA: The Jewish Publication Society 2004).
Luz U., Matthew 1–7. A Commentary on Matthew 1–7 (Hermeneia; Minneapolis, MN: Fortress Press 2007).
Macaskill G., The Slavonic Texts of 2 Enoch (Studia Judaeoslavica 6; Leiden: Brill 2013).
Maher M., Targum Pseudo-Jonathan. Genesis (The Aramaic Bible 1B; Collegeville, MN: The Liturgical Press 1992).
Mattison W.C., "Jesus' Prohibition of Anger (Mt 5:22): The Person/Sin Distinction from Augustine to Aquinas", Theological Studies 68 (2007) 839-864.
McNamara M., The New Testament and the Palestinian Targum to the Pentateuch (Analecta Biblica 27; Rome: Pontifical Biblical Institute 1966) 126-130.
Meier J.P., Law and History in Matthew's Gospel. A Redactional Study of Mt. 5:17-48 (Analecta Biblica 71; Rome: Biblical Institute Press 1976).
Metzger B.M., Textual Commentary on the Greek New Testament. Second Edition (Stuttgart: Deutsche Bibelgesellschaft 2002).
Montefiore C.G., Rabbinic Literature and Gospel Teachings (The Library of Biblical Studies; New York, NY: KTAV 1930, reprint 1970).
Nolland J., The Gospel of Matthew (The New International Geek Testament Commentary; Grand Rapids, MI: Eerdmans – Carlisle, U.K.: Paternoster 2005).
Piwowar A., "Gniew człowieka w Księdze Mądrości Syracha", Verbum Vitae 33 (2018) 93-127.
Rubinkiewicz R., "Księga Henocha Słowiańska", Apokryfy Starego Testamentu (red. R. Rubinkiewicz) (Prymasowska Seria Biblijna; Warszawa: Vocatio 1999) 199-214.
Ruzer S., "Antitheses in Matthew 5: Midrashic Aspects of Exegetical Techniques", The Sermon on the Mount and Its Jewish Setting (red. H.-J. Becker – S. Ruzer) (Cahiers de la Revue Biblique 60; Paris: Gabalda 2005) 89-116.
Ruzer S., "The Technique of Composite Citation on the Sermon on the Mount (Matt 5:21-22, 33-37)", Revue biblique 103 (1996) 65-75.
Sperber A. (red.), The Bible in Aramaic. I. The Pentateuch (Leiden: Brill 1959).
Stählin G., "ὀργή κτλ.", The Theological Dictionary of the New Testament (red. G. Kittel – G. Friedrich) (Grand Rapids, MI: Eerdmans 1967) V, 382-447.
Strecker G., The Sermon on the Mount (Nashville: Abingdon 1988).
Wernberg-Møller P., "A Semitic Idiom in Matt. V. 22", New Testament Studies 3 (1956-1957) 71-73.