Medal Cracoviae Merenti – wyróżnienie nadawane przez Radę Miasta Krakowa osobom, organizacjom i instytucjom szczególnie zasłużonym dla miasta Krakowa. Został ustanowiony uchwałą Rady Miasta Krakowa w 1992. Posiada trzy klasy: medal złoty, srebrny i (od 1998) brązowy.

Historia 
Medal ustanowiony w 1992 roku początkowo przyznawała Rada Miasta na wniosek Kapituły Medalu, która składała się z Prezydenta Miasta jako Przewodniczącego i członków wybieranych przez Radę Miasta na okres 6 lat spośród osób wyróżnionych medalem. Kapituła ustalała szczegółowe zasady przyznawania medalu oraz regulamin określający sposób jego noszenia. Wprowadzono dwie klasy medalu: złoty i srebrny. Medal miał być przyznawany w liczbie 3 złote w ciągu 3 lat i 6 srebrnych rocznie. W 1993 roku zamieniono Kapitułę na Komisję Medalu "Cracoviae Merenti".

W 1997 roku ustanowiono, że medal złoty przyznany w 1993 roku Ojcu Świętemu Janowi Pawłowi II, będzie jedynym Złotym Medalem "Cracoviae Merenti" przyznanym osobie. Od tego momentu otrzymują go tylko organizacje lub instytucje szczególnie zasłużone dla Stołecznego Królewskiego Miasta Krakowa. Od 1998 roku medal posiada trzy klasy: złoty, srebrny i brązowy. Zmieniono także przepis dotyczący liczby przyznawanych medali: 1 złoty, 3 srebrne i 6 brązowych w okresie kadencji Rady Miasta. Liczba przyznawanych medali może się zmienić po uchwaleniu osobnej uchwały np. w kadencji 1998–2002 z uwagi na przypadające jubileusze Rada Miasta Krakowa zdecydowała o przyznaniu 2 medali złotych. Podobne decyzje zapadły także w innych kadencjach. W 2006 roku ustalono, że do Komisji Medalu oprócz prezydenta miasta wchodzić będą metropolita krakowski i rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Wygląd medalu 
Jest to krążek o średnicy 60 mm.
Na awersie medalu widnieje herb Krakowa, Wzgórze Wawelskie i napis "CRACOVIAE MERENTI" ("zasłużony dla Krakowa"), na rewersie natomiast wizerunek królowej Jadwigi według portretu Jana Matejki i napis "HEDVIGIS REGINA POLONIAE PRINCEPS LITHUANIAE et HERES RUSIAE" ("Jadwiga królowa Polski, księżna Litwy i dziedziczka Rusi"). Każdy przyznany medal otrzymuje kolejny numer, który wytłacza się na rancie, na prawo od awersu.

Autorem projektu medalu wyłonionym w konkursie w latach 90. jest artysta rzeźbiarz Kazimierz Adamski.

Lista laureatów 
(numer kolejny oznacza numer medalu jaki został przyznany i podany w tytule odpowiedniej uchwały).

 Złote medale
 Jan Paweł II – 1993
 Biskupstwo Krakowskie – 1999
 Uniwersytet Jagielloński – 1999
 Towarzystwo Strzeleckie "Bractwo Kurkowe" w Krakowie – 2005
 Szpital Zakonu Bonifratrów św. Jana Grandego w Krakowie – 2009
 Krakowska Kongregacja Kupiecka – 2010
 Zamek Królewski na Wawelu – 2020

 Srebrne medale
 Krzysztof Penderecki – 1993
 Karolina Lanckorońska – 1995
 Krystyna Zachwatowicz-Wajda i Andrzej Wajda – 1995
 Jerzy Turowicz – 1995
 Jerzy Wyrozumski – 1995
 Peter Schönlein – 1996
 Karl Dedecius – 1997
 Jan Deszcz – 1997
 Ludwik Piechnik – 1997
 Jacek Woźniakowski – 1997
 Jan Nowak-Jeziorański – 1997
 Jerzy Nowosielski – 1999
 Józef Mońka – 2000
 Zbigniew Stanisław Chojnacki – 2000
 Miejska Straż Pożarna w Krakowie – 2003
 Akademia Ekonomiczna w Krakowie – 2004
 Akademia Górniczo-Hutnicza im. Stanisława Staszica w Krakowie – 2005
 Klub Sportowy "Cracovia" i Towarzystwo Sportowe "Wisła" – 2006
 Społeczny Komitet Odnowy Zabytków Krakowa – 2007
 Chorągiew Krakowska Związku Harcerstwa Polskiego oraz Okręg Małopolski Związku Harcerstwa Rzeczypospolitej – 2008
 Akademicki Związek Sportowy w Krakowie – 2009
 Krakowskie Pogotowie Ratunkowe – 2011
 Małopolski Cech Rzemieślników i Przedsiębiorstw Budowlanych – 2012
 Radio Kraków – 2012
 Arka Pana – Parafia Matki Bożej Królowej Polski w Krakowie – 2012
 Komisja Robotnicza Hutników NSZZ Solidarność – 2013
 Okręgowa Izba Lekarska w Krakowie – 2013
 Franciszek Macharski – 2015
 Towarzystwo Miłośników Historii i Zabytków Krakowa – 2017
 Jan Andrzej Kłoczowski – 2017
 Muzeum Historyczne Miasta Krakowa, obecnie Muzeum Krakowa – 2019
 Akademia Sztuk Pięknych im. Jana Matejki w Krakowie – 2020
 Uniwersytet Pedagogiczny im. Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie – 2020
 Tygodnik Powszechny – 2022
 Muzeum Narodowe – 2022
 Wodociągi Miasta Krakowa S.A. – 2022

 Brązowe medale
 Kazimierz Fugiel – 1998
 Elie Gervois – 1998
 Marjorie Salisbury – 1998
 Karol Paluch – 2000
 Jerzy Bryła – 2001
 Tadeusz Piekarz – 2001
 Adam Bielański – 2002
 Stanisław Małysiak – 2002
 Czesław Marchewczyk – 2002
 Władysław Godyń – 2004
 Józef Skotnicki – 2004
 Edward Szymański – 2004
 Stanisław Jan Gałoński – 2005
 Bronisław Chromy – 2005
 Polskie Towarzystwo Gimnastyczne "Sokół" – 2007
 Hospicjum św. Łazarza – 2007
 Zofia Żelazny i Zdzisław Żelazny – 2007
 Zdzisław Żygulski – 2007
 Chór Mariański – 2008
 Eugeniusz Waniek – 2008
 Andrzej Kosiniak-Kamysz – 2012
 Stefan Dousa – 2013
 Jadwiga Romańska-Gabryś – 2013
 Stanisława Centkowska – 2013
 Wincenty Kućma – 2014
 Małopolska Okręgowa Izba Pielęgniarek i Położnych – 2014
 Opera Krakowska – 2015
 Sobiesław Zasada – 2015
 Okręgowa Izba Aptekarska w Krakowie – 2016
 Towarzystwo Lekarskie Krakowskie – 2017
 Studencki Komitet Solidarności – 2017
 Okręgowa Izba Radców Prawnych w Krakowie – 2018
 Komitety Obywatelskie – 2018
 Wojciech Plewiński – 2018
 Antoni Borgosz – 2018
 Krzysztof Wielgus – 2019
 Jan Ostrowski – 2020
 Mieczysław Kazłowski – 2020
 Kazimierz Barczyk – 2020

Przypisy 

Polskie nagrody
Kraków