title: Pangkur
text: Pangkur iku tembang macapat kang nduwé watak munggah ndhuwur. Manawi badhé nggayuh kaliyan gepok sénggol kaliyan kasaénan, kita kedah saged nyimpangi, lan sampun saged mungkur. Inggih punika nyimpangi bab-bab ingkang damel gendra, damel dredhah, mungkuraken kadonyan.
  Upama piwulang, iku piwulang kang dhuwur. Upama tresna, iku tresna kang pinunjul. Seka tetembangan iki banjur akèh manéka warna tembang lan gegendhingan kang nganggo jeneng pangkur, antarané: pangkur jenggleng, pangkur palaran, pangkur lombok, lan liya-liyané.
  
  Dudu Tembang Pangkur
  
  Pranata Praja Jawa Kuna
  Ing naskah-naskah kuna sing nganggo basa Kawi, pangkur iku pranata paja ing jaman Jawa Kuna. Pangkur, tawan, lan tirip iku kalebu mangilala drawya haji kang ora éntuk lumebu ing tlatah kang dadi sima. Dinuga déning para arkeolog, yèn mangilala drawya haji iku pranata praja kang tinugasan ngurusi pajeg.
  
  Désa ing Tumapel
  Yèn dideleng ing carita Kèn Arok utawa Kèn Angrok, ana désa kang dadi asalé Kèn Endok, ya iku désa Pangkur. Ing désa iki Kèn Arok nglakoni jaman ciliké.
  
  Tumpeng
  Ana salah sijiné tumpeng kang sinebut Tumpeng Pangkur. Tumpeng iki digawé yèn ana jaka (wong lanang durung nikah) mati. Tumpeng iku banjur digawa menyang kuburan.
  
  Metrum
  Tembang pangkur rinakit pitung gatra (larik) saben pada (bait)
  
  8 - a
  
  11 - i
  
  8 - u
  
  7 - a
  
  12 - u
  
  8 - a
  
  8 - i
  
  Tuladha
  Sekar Pangkur kang winarna
  lelabuhan kang kanggo wong aurip
  ala lan becik  puniku
  prayoga kawruhana
  adat waton punika dipunkadulu
  miwa ingkang tatakrama
  den keesthi siyang ratri
  
  Wuryanta denya manitra
  Dina Isnen wayah jam sanga enjing
  Madilawal ping sepuluh
  Nuju mangsa kalima
  Ing prang bakat taun dal sengkalanipun
  Atmaja hyang girinata
  Mulang mring punggawa mantri
  
  Mangkunagara kaping pat
  Kang puwara nguni datan marsudi
  Mring gunem reh rahayu
  Masalahing suwita
  Mung ngugemi ujar kuna kang tan jujur
  Kabanjur praptaning mangkya
  Piangkuhe angluwihi
  (Serat Nayakawara)
  
  Nora pisan pindho sira
  kumalungkung ambek sumekti sekti
  kados pundi paman prabu
  mangke kateman dhawah
  boten sande paduka kebntu-bentus
  iyo ben perduli apa
  babak mlicet lak mung perih
  
  Sekar alit
  Macapat