title: Wedhus
text: Wedhus (Basa krama: ménda; Latin: Capra aegagrus hircus) iku subspésies saka wedhus alasan (alasan) ingkang jalaran alami kasebar ing Asia Kidul-kulon (laladan "Bulan sabit yang subur" lan Turki) lan Éropa. Wedhus minangka kéwan memamah biak kang ukurané sedheng. Wedhus alasan lanang utawa wadon duwé sungu sêpasang, nanging sungu ing wèdhus lanang|[[lanang] luwih gêdhé. Lumrahé, wedhus duwé jénggot, bathuk cêmbung, buntut rada munggah, lan akèh-akèhé duwé wulu kasar.
  
  Jinis
  
  Wedhus kacang 
  Wedhus kacang yaiku wedhus saka ras unggulan kang sêpisanan dikembangaké ing Indonésia. Wedhus jinis iki awaké cilik. Dhuwuré gumba utawa jénggot ing wedhus lanang kurang luwih 60 cm nganti 65 cm, nanging yèn wedhus wédok mung 56 cm. Boboté wedhus lanang bisa nganti 25 kilogram, nanging wedhus wédok mung 20 kg. Wedhus iki kupingé têgak, wuluné lurus lan cêkak. Wedhus lanang lan wedhus wédok padha-padha nduwé sungu kang cacahé loro.
  
  Wedhus Étawa 
  Wedhus Étawa kalêbu wedhus kang asalé saka India kang diarani wedhus Jamnapari. Awaké gêdhé, dhuwuré gumba nganti 90 cm nganti tekan 127 cm ing wedhus lanang, nanging wedhus wédok mung 92 cm. Boboté wedhus lanang nganti 91 kilogram, lan wedhus wédok 63 kilogram.
  Wedhus iki duwé kuping dawa lan madhep mengisor. Bathuk lan irungé duwé wujud cembung. Wedhus lanang apa déné wedhus wédok duwé sungu kang cekak. Wedhus jinis iki bisa ngasilaké susu nganti telung liter saben dina. Keturunan silangan utawa hibrida wedhus etawa lan wedhus lokal diarani wedhus peranakan etawa utawa PE. Wedhus PE ukurané méh padha karo wedhus étawa nanging luwih bisa adhaptasi ing lingkungan lokal Indonésia.
  Salah sijiné kunci suksés saka peternakan wedhus étawa yaiku kabisan kanggo ngawinaké wedhus ing wayah kang pas saéngga asilé bakal rikat ntuk anakan utawa kang diarani cempé. Wedhus étawa wadon wis bisa dikawinake nalika umuré 6 sasi.
  
  Wedhus Jawarandu 
  Wedhus Jawarandu yaiku wedhus asil persilangan antarané wedhus Étawa karo wedhus kacang. Wedhus iki duwé ciri separo mirib wedhus wtawa lan separo mirib wedhus kacang. Wedhus Jawarandu bisa ngasilaké susu kang akéhé 1,5 liter saben dina.
  
  Wedhus Saenen 
  Wedhus Saenen yaiku wedhus kang asalé saka Saenen, Switserlan. Wedhus lanang lan wadon saka jinis iki leloroné ora nduwé sungu. Wuluné awerna putih utawa krem pucet. Irung lan kupingé wedhus Saenen duwé warna belang ireng. Bathuké amba, nanging kupingé duwé ukuran kang ora patiya gedhé lan ora patiya cilik, kupingé duwé wujud tegak mendhuwur. Wedhus iki kalebu jinis wedhus kang bisa ngasilaké susu.
  
  Wedhus Kacukan 
  Wedhus kacukan yaiku wedhus asil saka perkawinan wedhus kacang lan baka-baka saka jaban rangkah kaya ta Anglo Nubian, Jamnapari lan uga kacukan karo baka-baka kang bisa ngasilaké susu kaya ta Saanen,Toggenburg lan British Alpine. Wedhus kang lumrahé ana ing kampung-kampung yaiku wedhus kacukan. Rupané wedhus iki mirib kaya induké, lan boboté kurang-luwih 23 nganti 35 kg yèn umuré wis setaun. Wedhus kacukan kang diwasa uga duwé bobot kang luwih tinimbang wedhus kacang. Nalika lair boboté kurang luwih 2 kg nganti 2,5 kg saben wedhus.
  
  Wedhus Boer 
  Wedhus boer kalebu wedhus pedaging kang paling moncèr ing Indonésia. Wedhus jinis iki rikat banget gedhé lan duwé kualitas kang apik. Kajaba iku wedhus Boer uga duwé daging kang cendhèk kolésterol, ora gampang kaserang lelara, lan gampang anggoné adhaptasi ing iklim lan sistem pemeliharaan.
  
  Wedhus Boer asalé saka [Afrika Selatan]]. Tembung Boer tegesé wong tani. Wedhus boer kalebu wedhus pedaging kang rikat banget gedhé. Boboté wedhus bisa nganti 35-45 kg nalika umuré lima nganti enem sasi. Daging wedhus boer luwih akèh tinimbang wedhus lokal. Dagingé kurang luwih nganti 40%-50% saka bobot awaké.
  
  Wedhus boer gampang dikenali, ciriné yaiku awaké dawa, amba, wuluné putih, sikilé cendhak, irungé cembung, kupingé dawa lan nggantung. Sirahé wernané coklat rada abang utawa coklat enom, ana uga kang coklat tuwa. Ana uga wedhus boer kang duwé garis putih mengisor ing rainé. Kulité wernané coklat, iki kang bisa njaga saka kanker kulit kang disebabaké saka cahya srengéngé. Wedhus boer senengané ndhédhé ing wayah awan.
  
  Kajaba iku, uga ana jinis kéwan liya kang diarani wedhus gembel kang saemper karo wedhus.
  
  Daging 
  Saka peternakan wedhus kang dijupuk asilé yaiku daging wedhus, daging wedhus lumrahé di dol kiloan ing pasar. Daging wedhus bisa diolah dadi masakan. Masakan kang nganggo bahan dhasar daging wedhus yaiku, semur, satè wedhus, empal, sega pindhang, sega gandhul lan akèh manèh liyané.
  
  Kanggo wong kang lara sroke lan hiperténsi utawa blegudreg, kudu-ati-ati yèn mangan daging wedhus. Daging wedhus ngandhut kadar lemak kang akèh. Mulané yèn kakèhan mangan daging wedhus bakal nganggu kaséhatan.
  Yén kepéngin mangan daging wedhus nanging tetep bisa njaga kaséhatan carané kudu milih daging wedhus saka wedhus kang wis diwasa. Aja masak olahan saka daging wedhus kanthi rasa kang asin lan kentel. Kajaba iku bisa ngombinaséké olahan daging wedhus karo sayuran, woh-wohan lan banyu putih kang cukup.
  
  Susu 
  Susu wedhus' iku bisa kanggo obat keséhatan. Kaya ta asma, bronchitis, TBC, lan liya-liyané. Asiling susu wedhus iku mau sawisé diolah bisa digawé:
   karamel
   kaprina
   susu bubuk
   dodol susu
  
  Deleng uga 
  wedhus gembel
  
  Cathetan suku 
  
  Mamalia
  Kéwan kuku ganep
  Kéwan memamah biak
  Kéwan ingon-ingon
  Sato kéwan
  
  ar:ماعز
  az:Keçi
  bar:Goaß
  bcl:Kanding
  bg:Домашна коза
  bm:Ba
  bn:ছাগল
  br:Gavr (loen)
  bs:Koza
  ca:Cabra domèstica
  cs:Koza domácí
  csb:Domôcô kòza
  cv:Качака (выльăх)
  cy:Gafr
  da:Ged
  de:Hausziege
  el:Κατσίκα
  eml:Chèvra
  en:Goat
  eo:Hejma kapro
  es:Capra aegagrus hircus
  eu:Ahuntz
  fa:بز
  fi:Vuohi
  fr:Chèvre
  ga:Gabhar
  gn:Kavara
  he:עז הבית
  hi:बकरी
  hr:Domaća koza
  ht:Bouk
  hu:Házikecske
  ia:Capra
  id:Kambing
  io:Kapro
  it:Capra hircus
  ja:ヤギ
  ka:თხა
  ko:염소 (동물)
  ku:Bizin
  la:Capra
  li:Hoesgeit
  ln:Ntaba
  lt:Naminė ožka
  lv:Kaza
  mk:Коза
  ml:ആട്
  mn:Ямаа
  ms:Kambing
  nds-nl:Sik
  nl:Geit
  nn:Geit
  no:Geit
  nrm:Biche
  nv:Tłʼízí
  oc:Cabra
  pam:Kambing
  pl:Koza domowa
  pt:Cabra
  qu:Kawra
  ro:Capră
  ru:Коза домашняя
  rw:Ihene
  sc:Craba
  scn:Crapa
  sco:Gait
  simple:Domestic goat
  sk:Koza domáca
  sl:Domača koza
  sq:Dhia shtëpiake
  sr:Домаћа коза
  stq:Huussääge
  sv:Tamget
  sw:Mbuzi
  ta:ஆடு
  te:మేక
  th:แพะ
  tl:Kambing
  tr:Keçi
  ug:Öçke
  uk:Свійський козел
  vi:Dê
  yi:ציג
  zh:家山羊