title: Praja Tarumanagara
text: Ing tengahane abad kaping 5 Masehi, ing wewengkon pinggir Kali Citarum, Jawa Kulon ana praja jenenge Tarumanegara (Praja Taruma).
  
  Ana 7 prasasti kang isine babagan Praja Tarumanegara (Prasasti Ciaruteun, Prasasti Kebon Kopi, Prasasti Jambu, Prasasti Tugu, Prasasti Pasir Awi, Prasasti Muara Cianten). Saka cathethan sawijining wong lelungan Cina, Fa-Hien, entuk katrangan yen ing taun 414, ana praja jenenge To-lo-mo (Taruma). Fa-Hien kang lagi nglakoni lelungan tumuju Indhi lan mampir ing Ye-po-ti (Jawa). Ing To-lo-mo akeh wong Hindhu, ana uga wong Buda. Dingendikakake uga yen Sang Prabu nduweni panguwasa kang gedhe banget amarga Sang Prabu dianggep minangka turuning dewa.
  
  Patilasan sajarah 
  
  Patilasan karajan iki lumrahé prasasti antarané:
   Prasasti Kebon Kopi, ing Kacamatan Ciampea, Kabupatèn Bogor.
   Prasasti Tugu, ing Désa Tugu, Kacamatan Tarumajaya, Kabupatèn Bekasi.
   Prasasti Munjul utawa Prasasti Cidanghiang, ing Kacamatan Munjul, Kabupatèn Pandeglang, Banten.
   Prasasti Ciaruteun, ing Kacamatan Ciampea, Kabupatèn Bogor.
   Prasasti Muara Cianten, uga ing Kacamatan Ciampea, Kabupatèn Bogor.
   Prasasti Jambu, Nanggung, Kabupatèn Bogor.
   Prasasti Pasir Awi, Citeureup, Kabupatèn Bogor.
  
  Saliyané iku sumber carita bab kraton iki uga ana ing Naskah Wangsakerta sing dianggep kurang mitayani déning sawatara paniliti.
  
  Silsilah 
  Silsilah raja-raja Tarumanagara iki miturut Naskah Wangsakerta:
  
  Jayasingawarman
   Dharmayawarman
   Purnawarman
   Wisnuwarman
   Indrawarman
   Candrawarman
   Suryawarman
   Kertawarman
   Sudhawarman
   Hariwangsawarman
   Nagajayawarman
   Linggawarman
  
  Purnawarman 
   Pulitik
  Purnawarman kasil ngundhakaké karaharjane kawulane, iku bisa dideleng saka prasasti Tugu déné raja Purnawarman maréntahaké gawé ilen-ilene banyu kanggo irigasi kanggo nglancaraké banyu kang tumuju menyang sawah.
   Sosial
  Turut runtut lan edi peni bisa dideleng saka pangudiné Purnawarman kanggo gawe karaharjane kabeh kawulane. Raja nggatékake kaum Brahmana amarga kaum Brahmana iku dianggep wigati ing upacara kurban kang ditindakaké ing Krajan kanggo tandha déné wong ing krajan iku ngormati para déwa.. Wis ana pembageyan masarakat kang miturut undha usuke wis apik yaiku wis ana pembagéyan kasta lan tugasé dhéwé-dhéwé.
   Ékonomi
  Dhawuhe Raja nggawé dalane banyu kang dawane tekan 6122 tumbak kanggo supaya ora banjir lan kanggo dalane  kapal dagang jero lan jaba laladan.
   Budaya
  Kabudayan ing Tarumanagara wis dhuwur sabab bisa dideleng saka prasasti kang bisa buktekake déné wis ana kabudayan nulis ing kono.
  
  Cathetan suku 
  
  Pratélan karajan ing Nusantara
  Karajan Tarumanagara