Wat voor toon heeft de volgende recensie?

In het licht van de recente tyfoon die het land hard trof (dat wil zeggen tyfoon Ondoy) besloot ik 'Black Rain' (1988, Japan), Shohei Imamura's meeslepende zwart-wit meesterwerk over de verwoesting en de nawerking van de atoombom die in de nadagen van de Tweede Wereldoorlog Hiroshima trof. De verwoesting en de impact van beide catastrofes (oorlog en tyfoon) mogen dan in graad en kwaliteit verschillen, het trauma en de littekens (fysiek en psychisch) zijn er niettemin nog steeds.<br />Het getuigt van de macht van een film dat de beelden even krachtig en onuitwisbaar blijven als toen ze voor het eerst werden vertoond. Het enige verschil is nu, in mijn geval, dat het kijken naar die beelden een groter gevoel van aangrijpendheid en potentie heeft gekregen als gevolg van een ervaring uit de eerste hand van een bijna monumentale weersramp. Er is een gevoel van verwantschap, om het zo maar te zeggen.<br />Imamura is altijd een van mijn favoriete Japanse filmmakers geweest. Zijn films zijn altijd een genoegen om te zien vanwege hun anarchie, sensualiteit en aardsheid: 'The Pornographers: Inleiding tot de Antropologie' (1966), 'Eijanaika' (1981), 'Warm Water Under a Red Bridge' (2001), zijn twee Palme d'Or-winnaars 'Ballad of Narayama' (1983) en 'The Ael' (1997), om er maar een paar te noemen. Gezien de sfeer van zijn films, wie zou gedacht hebben dat hij ooit assistent-regisseur was geweest bij Yasujiro Ozu, Japanse film' De strengste en meest minimalistische filmmaker van Japan? Maar ja, het was dan ook Ozu's strenge vormelijkheid en huiselijkheid waar Imamura tegen in opstand kwam.<br />Maar met 'Black Rain' kun je onmiskenbaar Ozu's indrukken voelen. De vader (of de vaderfiguur) die erop gebrand is zijn dochter te zien trouwen voordat voor hen beiden de tijd om is, en de stilte en rust van de scènes waarin alle leden van het gezin bij elkaar zijn (met name de scènes tijdens het avondeten of in Ozu's filmlexicon, de tatami) zijn dingen die de vereerde meesterfilmer voor eeuwig zou onderzoeken in zijn werk ('Tokio Story', 'Late Spring'). In wezen is de al te ingetogen en weloverwogen kwaliteit van 'Black Rain' een opmerkelijk contrast met de bacchantische chaos en instinctieve stuwkracht van Imamura's hele filmografie. Toch wil dat nog niet zeggen dat het kijken naar de film geen uiterst verontrustende ervaring zou zijn. 'Black Rain', zoals de Amerikaanse filmrecensent Leonard Maltin het treffend omschreef, 'is gevuld met spookachtige zwart-witbeelden'. In de eerste 15 minuten van de film doet Imamura geen enkele moeite om de directe en beeldende verschrikkingen van de atoombommen te laten zien, de een na de ander (strak verbrande lichamen, hangend vlees, wandelende doden, overal branden en puin, overal waanzin). Het is een aanslag op de zintuigen van de kijkers, dat is het zeker, in combinatie met Takashi Kawamata's sombere b/w-fotografie (hij deed de belichting in Yoshitaru Nomura's misdaaddrama 'The Incident') en de huiveringwekkende score van Toru Takemitsu (hij deed de muziek in klassiekers als Akira Kurosawa's 'Ran' en Masahiro Shinoda's 'Double Suicide'). Zelfs tijdens de zogenaamde 'rustige' fase van de film (dat wil zeggen, vijf jaar na de atoombom), kan men nog steeds geen gevoel van tevredenheid en orde hebben, terwijl de overlevenden het onbehagen en de pijn nog steeds sterk voelen, niet alleen in termen van verslechterde lichamelijke gezondheid, maar vooral in termen van psychisch trauma en sociale stigma's. Het menselijk ras, zo lijkt nu onbetwistbaar, is voorbestemd om de erfenis van de Bom te dragen, zolang het leeft.<br />Ik heb al een paar jaar geleden een stuk over 'Black Rain' geschreven (gepost op imdb.com), maar alleen in vergelijking met Volker Schlondorffs schitterende 'Tin Drum', een andere film die gaat over monumentale menselijke dwaasheid en wereldwijde catastrofe. Bovendien is het nooit mijn gewoonte geweest om twee keer over een film te schrijven waar ik al eerder iets over had geschreven. In het licht van de recente weersramp die ons land verwoestte, werd ik ertoe gebracht om opnieuw naar deze opmerkelijke Imamura-film te gaan en er opnieuw iets over te schrijven, aangezien er uit zowel de film als de recente gebeurtenis een schat aan lessen te leren valt met betrekking tot de onvolmaaktheden en gevaren van wetenschappelijke kennis en actie, en de littekens en wonden op de lange termijn die worden toegebracht door een grootschalige vernietiging (door mens of natuur veroorzaakt).<br /><br />Er is een aantal films geweest die gaan over nucleaire holocaust en vernietiging ('Testament', 'Draad', 'Het Oorlogsspel', elk in hun eigen land opgenomen), en 'Zwarte Regen' Daartussen staat, misschien nog wel meer dan dat, de onverontschuldigende en sombere vertolking van de individuele en gemeenschappelijke desintegratie die het gevolg is van atoomontploffingen, en het feit dat er een historische gebeurtenis aan ten grondslag ligt.<br />Over een paar weken zal een andere rampscenariofilm uit Hollywood, Roland Emmerichs '2012', eindelijk het grote doek bereiken (niet grappig bedoeld). Zoals we allemaal weten, dient het zootje rampspoed/apocalypse-films van deze Amerikaanse regisseur <0xE2><0x80><0x93> _Independence Day_, _Godzilla_, _The Day After Tomorrow_ <0xE2><0x80><0x93> geen ander doel dan louter amusementswaarde te bieden, zonder echt inzicht in de aard en wijsheid van apocalyptische rampspoed en de menselijke toestand die erdoor worden beïnvloed. Ik vraag me af hoe deze 'gigantische' rampspoed kan ontstaan. De film zou misbruik maken van het trauma, de desoriëntatie en de angst die onze mensen nog steeds voelen vanwege de recente weersramp. Als ik zeg dat deze film een voorzorgsmaatregel is, is dat waarschijnlijk niet meer dan een overdrijving.<br />Maar ja, ik ga toch naar '2012' kijken.