Wat voor toon heeft de volgende recensie?

Schaamte is nogal uniek als oorlogsfilm (of liever gezegd als anti-oorlogsfilm) in die zin dat hij zich niet alleen niet concentreert op de betrokken soldaten of de betrokken politiek (er is wel politiek, maar niet op de manier waarop je zou denken dat het getoond zou worden), maar zich richt op de twee hoofdpersonen als de enige twee wezens waar in deze wrede, ontbindende samenleving die ze bewonen ook maar enige zorg aan kan worden besteed. Ingmar Bergman, die in de bloei van zijn leven is en twee andere zwaar psychologische films volgt, Persona en Uur van de Wolf, is veel meer geïnteresseerd in de vraag wat het effect van oorlog is op normaal gesproken beschaafde wezens, dat het het slechtste in hen naar boven brengt, en ook op een louterende manier herinnert aan wat werkelijk van belang is in het leven. Zijn twee hoofdrolspelers zijn regelmatige collaborateurs en vrienden Max von Sydow en Liv Ullman (als de Rosenbergs, vreemd genoeg), die musici zijn die op een boerderij op een eiland wonen (niet zo verschillend van 'Wolf', als je erover nadenkt). Ze zien de tanks voorbijrijden en een paar oude vrienden die al moe beginnen te worden, maar ze proberen het zich niet al te zeer aan te trekken; er is een mooie scène waarin het stel alleen maar praat, vrij openhartig, maar met hart en ziel (alleen maar één shot, zoals in de film wordt herhaald om misschien de indruk te wekken dat ze worden uitgedaagd)... Dan komen de problemen, waaronder een nep-propagandafilm die onder bedreiging met een pistool is gemaakt met de Rosenbergs, de psychologische beroering van het krijgsgevangen zijn en de terreur die gepaard gaat met een 'vriend' in het leger (een van Gunnar Bjornstrands subtielste werken met Bergman). Onnodig te zeggen dat dit niet een van de makkelijkere films is om te bekijken in termen van Bergman' De filmografie van Sven Nykvist is misschien een van zijn meest toegankelijke werken. Zijn religieuze thema's worden dit keer op de achtergrond gehouden, ook al is de sfeer van de film doordrongen van het idee dat je een soort geloof moet bewaren. Als er sprake is van oorlogshandelingen, worden die op een onconventionele, snelle manier gefilmd (via de grote amigo Sven Nykvist).<br />En de deconstructie van de relatie tussen Jan en Eva komt met succes overeen met de achtergrond van een chaotisch soort oorlogsterrein waar de lijnen nooit al te duidelijk zijn. In zekere zin is deze film, die op het hoogtepunt van de ergste periode in Vietnam is gemaakt, nog relevanter voor de huidige tijd. Het kan niet anders of je ziet huiveringwekkende, onverzoenlijke toevalligheden tussen Irak en elders in sommige van Jan en Eva's scènes met de strijders, of degenen die de leiding hebben. De allerlaatste scène is trouwens een van Bergmans allerbeste (acteren, regisseren, belichten). Het is niet het soort oorlogsfilm (of, nogmaals, anti-oorlogsfilm, ik vind weinig van de John Wayne-geest in deze Svensk-productie) dat ik meteen aan mijn vrienden in Saving Private Ryan zou aanbevelen <0xE2><0x80><0x93> het heeft iets meer verwantschap met Paths of Glory, als je kijkt naar de gevolgen van de hypocrisie van de oorlog. Maar in werkelijkheid staat het, net als alle andere 'genrefilms' van Bergman, op zichzelf, hoe goed hij ook is voor de kunstacademie.