Is deze recensie positief of negatief?

Toen ik in Alexander Nevsy, een film onder regie van de Russische held Sergei M. Eisenstein (met zijn enige belangrijke rol als co-regisseur van Dmitri Vasilyev) enkele scènes bekeek, besefte ik hoeveel er werkelijk in het regisseren moet zitten, in elk geval op een schaal als deze. Als ik op het moment van de release van deze film lid was van een prijsuitreikingsgroep, zou ik Eisenstein waarschijnlijk postuum de regisseursprijs van het jaar toekennen. Het is zo'n waanzinnig staaltje cinematografische genialiteit om een paar dingen te doen die in de film ook gebeuren, hoewel het voor iemand als deze regisseur, die zijn beste werk <0xE2><0x80><0x93> Battleship Potemkin en oktober <0xE2><0x80><0x93> heeft gemaakt, iets kan zijn geweest waar hij in het begin de spot mee heeft gedreven. Maar te midden van een film die soms een beetje frustrerend is omdat er zo weinig grijs in het zwart-wit-onderwerp zit, is het bijna zeventig jaar later nog steeds een wonder van celluloid. Fans van _The Lord of the Rings_, maak kennis met de grootvader van de film, om het zo maar te zeggen.<br />Als je zegt dat iets een propagandastuk is, geeft dat er al een connotatie aan, en vaak een slechte. Het is iets wat een duidelijke boodschap heeft, en een standpunt. Het is nog steeds een kwestie van felle discussie (zie de zwermen argumenten over Moores films als bewijs), over de vraag of grote kunst kan voortkomen uit iets wat van het begin af aan de bedoeling is geweest om het publiek op een bepaalde manier te prikkelen. In dit specifieke geval de Russen tegen de Duitsers. In die tijd was het bijna de Tweede Wereldoorlog en stond Rusland opnieuw tegenover de 'Duitse indringers', en het is interessant om op te merken dat Eisenstein daadwerkelijk opdracht kreeg om deze film te maken, als een oproep aan de Russen om nooit een cruciaal stuk van hun geschiedenis te vergeten. Het eindresultaat komt er echter uit te zien als iets wat eigenlijk heel gewoon is als je Battleship en October hebt gezien; als er door die films niets anders naar voren komt, dan is het dat Eisenstein zich het meest zorgen maakt over de manier waarop het beeld en de inhoud voor de kijker tot in het oneindige kunnen versmelten, dat de stijl de kijker zonder mankeren volledig kan omhullen. Op dat punt kent Alexander Nevsky geen angst.<br />Maar zelfs met het hele idee van 'Rusland groot, Duitsers slecht' zijn er kleine momenten waarop de dingen iets minder streng worden gemaakt, iets minder streng ten opzichte van deze idealen. Ze zijn niet een of andere anonieme klodder die totaal barbaars is en een blinde veroveringsdrang heeft (niet dat ze er niet op uit zijn om te pakken wat ze pakken kunnen). Ze hebben ook hun eigen nationale trots, dat het voor hen niet minder zou zijn om te doen wat hun door de christenen geleide meesters hun opdragen. Het kwaad van de film heeft tenminste een gezicht, dat echter tot een minimum wordt beperkt zodat de meer voorkomende partij de overhand kan krijgen. Er is ook een korte scène, voor het ijssculptuurgevecht, waarin de Russische troep een grap heeft die wordt verteld en erom wordt gelachen, en het voegt een beetje extra diepte toe waar anders bitter weinig zou zijn. Want in Alexander Nevsky, met zijn krijgsliederen vol trots op de oorlog, zijn er in de meeste gevallen geen gecompliceerde personages, vooral Nevsky zelf (gespeeld op een uiterst heldhaftige manier, die alleen in het begin aan de orde komt, door Nikolaj Cherkasov) die misschien wel zo moet zijn in de bedoeling van Eistenstein om hem als de enige onfeilbare kracht in het verhaal te hebben. Per slot van rekening is het zoeken naar naturalisme in een Eisenstein-film net zoiets als het zoeken naar niet-koosjere varkenspoten in een delicatessenwinkel.<br />Maar de werkelijke reden om de film te zien is toch niet het acteerwerk, maar de aanblik van de film, hoe die beweegt en neemt in zo'n uitgestrekte omgeving die Eisenstein laat zien. Op epische schaal is het net zo ambitieus als zijn films uit 20, met een aantal extra's, niet alleen in de hoofdscènes van de veldslagen, maar ook in de scènes in de steden, van de honderden mensen die door de straten rollen. Ik zou zelfs zeggen dat elke regisseur die in Hollywood of elders werkt en overweegt een groots epos te maken, met name een oorlogsfilm, er goed aan zou doen deze film te bekijken, zelfs met alleen het geluid uit. Hij is zelfs beter als hij wordt beschouwd als een stomme film, met soms fantastische visuele lijnen. Je zou een hele maand kunnen besteden aan het analyseren van de strijd op het ijs, hoe hij begint met de Duitse soldaten ver weg en dan als insecten naar voren komt, en dan hoe Eisenstein tussen close-ups van de vechtende acteurs doorsnijdt en dan tussen wide-shots door en met versnelde montage. En natuurlijk kun je de kracht van de muziek ook niet buiten beschouwing laten, Sergei Prokofjev die een van de grootste opzwepende stukken van alle epische werken ten gehore brengt. Al die tijd houdt de regisseur onze ogen met halsbrekende snelheid in beweging met deze uitzinnige actie. Als dit maar een korte film was, zou hij zeker in de smaak vallen bij de groten, ongeveer zoals de scène in Odessa Stairs. Als ik het al niet helemaal geweldig vond, zou dat komen door de fouten die een regisseur maakt die veel beter geschikt is voor het zwijgende medium dan voor geluid. Hoewel ik Ivan de Verschrikkelijke nog moet zien, zou mijn enige negatieve kritiek betrekking hebben op zijn visie op de acteurs, die echt zo breed is als maar kan, met het melodrama op zo'n hoog niveau dat het onthutsend is (het subplot van de twee soldaten die wedijveren om de Olga is het beste voorbeeld dat ik kan bedenken). Maar zelfs dit alles in aanmerking genomen is Alexander Nevsky te buitengewoon om te negeren, en hij weet een engagement in de actie en het filmen op te voeren tot een niveau dat zelfs nu nog een maatstaf vormt voor films die proberen aan de verwachtingen te voldoen.