Wat is het sentiment van de recensie?

De Koopman van Venetië 8/10 8/10.<br />(Deze recensie gaat uit van een basiskennis van het verhaal en kan dus door iedereen die niet bekend is met de plot als een bedrieger worden beschouwd.)<br />Als filmversie van het beroemde toneelstuk van Shakespeare doet de Koopman van Venetië wat maar weinig versies hebben gedaan sinds Polanski's nogal korrelige Macbeth: hij neemt de geest van het stuk en voert het niet alleen uit, maar brengt het ook beter tot uiting dan het stuk zelf gemakkelijk had kunnen doen. <br /><br />De regisseur van _The Lord of the Rings_, Peter Jackson, betoogt dat er bij het aanpassen van een boek of toneelstuk drie mogelijkheden zijn: proberen het origineel zo goed mogelijk na te maken, het oorspronkelijke idee als inspiratiebron gebruiken maar de volledige vrijheid nemen voor een filmische verandering, of (het laatste, waar hij naar eigen zeggen de voorkeur aan gaf) je zoveel mogelijk aan het origineel houden, maar de noodzakelijke veranderingen aanbrengen voor de film en tegelijkertijd trouw blijven aan de bedoeling of de geest van het origineel. In Macbeth gebruikte Polanski de doorweekte stranden en realistische verkrachtingen en moorden om duidelijk te maken dat het stuk zich in een bloederige en afschuwelijke periode afspeelde, waarmee hij de afschuwelijke context waarin de personages zulke onverstandige beslissingen nemen tot uitdrukking bracht. Het stuk verschilt van (bijvoorbeeld) Branaghs Hamlet, dat nieuwe hoogten van trouwe vertolking bereikte, maar verder weinig nieuws te bieden had. Macbeth daarentegen stelde het publiek, dat nog niet vertrouwd was met Shakespeare, misschien in staat om zonder uitgebreide studie iets van de volheid van het drama te waarderen; op dezelfde manier zou een bekender publiek misschien meer diepte vinden dan de toneelvoorstelling zonder hulpmiddelen kon bereiken. Een dergelijke interpretatie speelt een belangrijke rol als het publiek zich niet alleen intellectueel maar ook emotioneel volledig wil inleven in de standpunten die Shakespeare wil verkondigen. Dat is precies wat Radfords versie van _De koopman uit Venetië_ doet. Er komen cruciale morele dilemma's aan te pas met betrekking tot religieuze onverdraagzaamheid of het nakomen van beloften, en die worden, met een minimale verdraaiing van het heilige boek van de bard, getrouw overgebracht binnen de geest van het oorspronkelijke verhaal.<br />De eerste van die dilemma's, religieuze onverdraagzaamheid, geeft betekenis aan Shylocks verder buitenissige gedrag. We zien de joden uit die periode verbannen worden naar een ommuurd getto, waar ze alleen uit mogen als ze een rode muts dragen. Omdat ze geen eigendom mogen bezitten, kunnen ze op een van de weinige manieren waarop ze aan de kost kunnen komen geld lenen. Dat maakt hen beiden nuttig voor hun christelijke onderdrukkers en tegelijkertijd het voorwerp van hun laster. Het idee achter ( zowel het oude als het nieuwe testament) bijbelse verboden tegen woeker komt waarschijnlijk voort uit het feit dat je geen winst maakt door je vrienden te helpen. Dit wordt door de onverdraagzame christenen aangegrepen om degenen te vervloeken op wie ze spugen (we zien Shylock niet alleen spugen, maar ook mede-Joden voor de lol in het water gooien <0xE2><0x80><0x93> in een atmosfeer die alleen maar als bedreigend kan worden omschreven). De thematiek van de film is merkwaardig, aangezien de onverdraagzaamheid van het rechtse christendom (belichaamd door Bush-volgende Amerikanen) een volledige ommekeer heeft ondergaan, aangezien zij nu de voornaamste aanhangers van het zionisme zijn, en de joodse politieke leiders bijten naar hun Palestijnse buren, ongeveer zoals Shylock naar Antonio probeert te bijten (als hij eenmaal denkt dat de wet hem daartoe de macht geeft). De psychologie is duidelijk - schop een hond herhaaldelijk en hij wordt vals. De cirkel gaat gemakkelijk door, want de slachtoffers van onderdrukking verliezen hun gevoel voor morele waarden en worden onderdrukkers. De scherpzinnige vingervlugheid die de vermomde Portia gebruikt om Antonio te redden, heeft zijn nut, zowel als een slimme interpretatie van de eenvoudige wet die de Venetianen zo betreuren, als als morele aansporing. Shylock mag volgens zijn contract 'zijn pond vlees' hebben, maar bloed mag hij niet hebben. Wat oorlog en terrorisme betreft zou je een gemakkelijke vergelijking kunnen trekken <0xE2><0x80><0x93> het is veel gemakkelijker om gevechten tussen strijders te rechtvaardigen of boosdoeners aan te vallen als soldaten of boosdoeners de enige slachtoffers zijn <0xE2><0x80><0x93> als er sprake is van enorme bijkomende schade, zoals wanneer onschuldige burgers, waaronder vrouwen en kinderen, bij honderden worden gedood, dan zijn de oorlogsmisdadigers de enige slachtoffers. De argumenten (of die oorlogsstokers nu Israëli's, Palestijnen of Amerikanen zijn) krijgen veel minder steun.<br />Er is lang discussie geweest over de vraag of Shakespeare in dit verhaal antisemitisch was. Men vraagt zich af of hij het einde moest aanpassen voor een grotendeels christelijk publiek dat weinig te maken had met joodse mensen. In plaats van hem een groter goed bij te brengen, dwingt het einde Shylock tot christendom en vernedering <0xE2><0x80><0x93> een koers die waarschijnlijk alleen maar bedoeld is om wrok te blijven koesteren. Beide kampen zien er net zo slecht uit <0xE2><0x80><0x93> het ene heeft gewoon meer macht dan het andere. De lichte verzachting van het oordeel geeft de christelijke rechters gewoon een beter publiek image, of zoals Bassanio het zo treffend uitdrukt (en dat doet hij ook als hij de kisten uitkiest en de raadsels oplost om Portia's hand te winnen): '<br /><br />Wat voor vervloekt foutje, maar een nuchtere wenkbrauw zal het zegenen en goedkeuren met een tekst, en de grofheid verbergen met fraaie ornamenten? Er is geen ondeugd die zo eenvoudig is, maar die een of ander merkteken van deugd op zijn uiterlijke onderdelen draagt.<br />Natuurlijk heeft de onverdraagzaamheid betrekking op georganiseerde religie (in plaats van spiritualiteit), vooral als die voor politieke doeleinden wordt georganiseerd, maar dan wel een die gewone godvrezende mensen die niet de gewoonte hebben haren te splijten, gemakkelijk op stang jaagt. Het joodse geloof maakt onderscheid tussen vriendelijkheid en barmhartigheid, tussen manieren om beide effectief in de praktijk te brengen en manieren om het deel te laten uitmaken van je wezen in plaats van alleen maar een uiterlijk vertoon. Shylock en Antonio zijn allebei bevooroordeeld en gebruiken hun respectievelijke geloofsovertuigingen om die van een ander geloof te misbruiken. Terwijl Shakespeare misschien wel wees op de kloof tussen de goedheid die door verschillende geloofsovertuigingen wordt voorgeschreven en de afwezigheid ervan in de praktijk, verkleint de filmversie een groot deel van de ruimte voor interpretaties van antisemitisme en geeft de psychologische oorzaken een grotere mate van realisme. Het nakomen van beloften (de mannen aan hun vrouwen) wordt minder goed aangepakt, evenals de komische elementen die inherent zijn aan de subplots van de travestie. Bassanio kan, hoe sterk zijn liefde voor Antonio ook is (zijn er homoseksuele elementen in zijn leven?) geen moreel oordeel vellen door zijn dankbaarheid aan de'rechter' te tonen, en verbreekt dus zijn belofte (die Portia hem vergeeft, waarbij ze een triomferend karakter voor vrouwen laat zien, niet alleen als buitengewoon intelligent en geestig, maar ook als genadiger en attenter tegenover anderen dan haar bekrompen mannelijke tegenhangers, inclusief haar man).<br />Sommige rollen zijn een beetje stijfjes, en er zijn te veel regionale (Engelse) accenten, maar over het geheel genomen levert Merchant of Venice een frisse en lonende bewerking van Shakespeare af. Ik genoot van het acteerwerk en ook van de prachtige soundtrack van Hayley Westenra en anderen, die zowel door Shakespeare als door Edgar Allen Poe geschreven balladen zongen. Al met al is Merchant of Venice een niet onaanzienlijke prestatie van de Britse filmtraditie (voor zover je van een film tegenwoordig van een bepaalde nationaliteit kunt spreken).