Wat voor toon heeft de volgende recensie?

Op 14 juni 1905, tijdens de Russische Revolutie van dat jaar, kwamen zeelieden aan boord van het Russische oorlogsschip de Potemkin in opstand tegen hun onderdrukkende officieren. Gefrustreerd door de tweederangsbehandeling die ze kregen, en vooral door het van maden vergeven vlees dat ze moesten eten, besloot de bemanning van het schip, aangevoerd door de inspirerende bolsjewistische matroos Grigory Vakulinchuk (Aleksandr Antonov), dat de tijd voor een revolutie rijp was. En zo begint Sergei M. Eisensteins opzienbarende klassieker van de Russische propaganda: 'Bronenosets Potyomkin/Het slagschip de Potemkin' Het lichaam van een overleden muiter ligt vredig op het strand, het bord op zijn borst vermeldt: VERMOORD VOOR EEN KRUIK VAN SOEP; close-ups van de gebalde vuisten van de honderden toeschouwers die eindelijk genoeg hebben van het tsaristische regime; een onhandelbaar kinderrijtuig rolt de trap van de Odessa af terwijl wanhopige toeschouwers met ingehouden adem toekijken (deze scène werd gedenkwaardig 'geleend' door Brian De Palma voor een bijzonder spannende scène in zijn 'The Untouchables'-film. De lopen van talloze kanonnen zijn onheilspellend gericht op het veruit in de meerderheid zijnde slagschip de Potemkin.<br />De film zelf kan echter het best worden geanalyseerd, niet als een gefragmenteerde selectie van memorabele scènes, maar als één enkele film, en inderdaad zijn alle scènes buitengewoon memorabel. Hoewel de film in vijf tamelijk beknopte hoofdstukken is verdeeld, stroomt hij prachtig naar voren; op geen enkel punt verliezen we onze belangstelling, en we twijfelen er absoluut niet aan aan wiens kant we zouden moeten staan.<br />De film wordt vaak 'propaganda' genoemd, en dat is precies wat het is, maar dat hoeft geen negatieve bijklank te hebben. 'Potemkin' was door Eisenstein geproduceerd met een specifiek doel voor ogen, en dat doel is in alle opzichten volmaakt bereikt. De film was door het Centrale Comité van de Sovjet-Unie gepland om samen te vallen met de 20ste-eeuwse viering van de mislukte revolutie van 1905, en 'Potemkin' zou naar verwachting in zijn eigen land een populaire film worden, als symbool voor de herleving van de Russische kunst na de revolutie. Het is dan ook een beetje jammer dat Eisensteins film het niet goed deed bij het Russische publiek, dat naar verluidt in de eerste week al werd verslagen door Allan Dwans 'Robin Hood'-film uit 1922, die maar vier korte weken heeft gelopen. Gelukkig is 'Het Slagschip Potemkin' in het buitenland bewonderenswaardiger ontvangen, hoewel hij in verschillende landen is verboden. De film bleek ook een succesvol middel voor Eisenstein om zijn theorieën over'montage' te testen. Door de snelle montage en de verre opnamen van de vele figuranten mag het publiek niet sympathiseren met individuele personages, maar met de revolutionaire bevolking in het algemeen. Eisenstein breekt echter heel even met dit patroon, in een scène waarin Vakulinchuk vlucht voor de scheepsofficier die hem probeert te vermoorden, en natuurlijk in de beroemde scène van de Odessa Steps, waarin onze harten bonzen van angst voor het leven van het onfortuinlijke kind in de tuimelende kinderwagen. De bijbehorende soundtrack bij de versie die ik heb gezien, grotendeels met het orkestwerk van Dmitri Sjostakovitsj, heeft geweldig geholpen om de emotionele impact van dergelijke scènes te verhogen. Een van de grootste films uit het stille tijdperk is 'Het slagschip Potemkin', een triomf van fenomenale filmproductie en een belangrijk stuk cinematografische geschiedenis. De overdreven gebeurtenissen in de film (onder andere dat er nooit een gewelddadige slachting plaatsvond op de trap van de Odessa) zijn zo volledig in de herinnering geworteld, dat we vaak niet zeker zijn van de ware geschiedenis achter de afgebeelde gebeurtenissen. Dit is een grootse prestatie.