Wat voor toon heeft de volgende recensie?

Met zo'n titel zul je wel denken dat deze film over de grote schilder Goya gaat, maar na een half uur kom je tot de conclusie dat het meer over de rooms-katholieke inquisitie gaat. Met nog meer speelruimte is het misschien alleen maar een kiekje uit die periode. Met een lugubere invalshoek, te veel bijltjes om in te hakken en weinig oog voor de werkelijkheid levert Milos Forman een kleurrijke maar chaotische, onsamenhangende mengelmoes af die in alle drie de opzichten tekortschiet.<br />Milos Forman (die zijn joodse vader in concentratiekampen verloor) is de grote regisseur die de kunstenaar Mozart als een hansworst afschilderde en ermee wegkwam. Hij kreeg er zelfs prijzen voor. Zijn leven in Tsjecho-Slowakije heeft hem een voorproefje gegeven van diverse, afstotelijke regimes, met name het communisme. Hij heeft ook de al even overdreven maar toch behoorlijk indrukwekkende film One Flew Over the Cuckoo's Nest gemaakt. Dus hoe komt het dat hij ons, op zijn vierenzeventigste, deze puinhoop aanbiedt? In Goya's Ghosts is Goya nog maar één stap verwijderd van een hansworst. Het hoofdpersonage is broeder Lorenzo, gepassioneerd gespeeld door Javier Bardem. Natalie Portman is net zo levendig als Goya's model Ines (en later in de film haar eigen dochter). Het zwakke punt van Goya is dat hij hen toevallig allebei schildert.<br />Lorenzo martelt (en verkracht) Ines, die hij ervan ver Ines komt uit de kerker waar de Kerk haar heeft opgesloten en gaat op zoek naar haar kind. Goya schildert nog steeds, maar is doof geworden. Zijn voornaamste bezigheid lijkt het helpen van Ines te zijn. Enzovoort.<br />Ook Goya was historisch gezien een historicus. Aangezien Forman het idee van een biopic over Goya, de schilder, spijtig had opgegeven, had dit ene feit gebruikt kunnen worden om de hele film samen te stellen uit een groot deel van de geschiedenis zoals gezien door Goya. Maar de schilder is te oppervlakkig om enig gewicht te krijgen. Evenzo zou een document over de verschrikkingen van de Inquisitie gemaakt moeten worden in vergelijking met andere despotische orden door de eeuwen heen, en de Heilige Stoel is nauwelijks een bekentenis vergeven. Hoewel je je zou kunnen afvragen of Forman bekwaam genoeg is om ons een feitelijk verslag van wat dan ook toe te vertrouwen.<br />'Ik dacht dat dit de kern van een prachtig verhaal zou kunnen zijn,' zegt hij in de productieaantekeningen. 'Er waren heel veel parallellen tussen de communistische maatschappij waarin we leefden en de Spaanse inquisitie.' Maar het verhaal is te oppervlakkig om onze aandacht vast te houden. Tegen onze verwachtingen in en met een achtergrond van iets belangrijks (het leven van een groot schilder, de gruwelen van de inquisitie en zelfs de Franse Revolutie), wordt ons gevraagd ons betrokken te voelen bij een verzonnen (zij het vriendelijke) verliefdheid op Goya. Het resultaat is dat we ons bedrogen voelen.<br />Achtergronddetails worden ontstellend summier behandeld. Goya werd doof in 1792 (als de film begint), nog geen 15 jaar later. Napoleon is zo geloofwaardig als een stuk uit een pak cornflakes. We zien hoe de Kerk een doodvonnis uitspreekt (toen de normale procedure was dat de Kerk erop zou staan dat de seculiere arm het vuile werk opknapte). De veldslagen zien er overdreven gechoreografeerd en theatraal uit. Een besprenkeling met gratuite naakte boezems maakt dat nauwelijks goed.<br />De positieve kant is dat de productiewaarden over het algemeen goed zijn. De kleuren zijn levendig, het tempo is uitstekend (tenminste tot we het opgeven om nog een verhaal te vinden dat de moeite waard is). Bardem is uitstekend en Portman is een genot tot ze in de overdrive gaat als een krankzinnige vrouw. Het zegt niet veel over Goya, maar wat het zegt is aardig, ook al is het oppervlakkig en tamelijk irrelevant.<br />Ik heb eens een dronken gesprek gevoerd op een late avond, waarbij mijn vrienden en ik elkaar vroegen: als je een regisseur kon kiezen om je leven te portretteren, wie zou dat dan zijn? Forman zou helaas onder aan mijn lijst moeten staan.