Wat voor toon heeft de volgende recensie?

Kon Ichikawa had de tweede wereldoorlog meegemaakt en gezien wat voor effect die op zijn volk in Japan had. Maar dat gold ook voor de schrijver Shohei Ooka, wiens boek de inspiratiebron was voor Ichikawa's film, _Vuur op de vlakte_. Het is een film over de mannen in deze oorlog, of misschien in oorlogen in het algemeen, die hun menselijkheid verliezen. De soldaten die in dit verhaal door de velden en jungles van de Philippes sjokken, hebben bijna geen hoop meer, zo niet helemaal geen hoop meer. Het peloton van Stone is net een picknick: zij hadden tenminste nog bepaalde dingen, zoals eten. Ze hebben weinig tot geen reserves of voorraden of munitie, geen back-up, geen enkel gevoel dat er in deze strijd iets is wat hun kant op komt. Ze kunnen niet eens een fatsoenlijke ziekenhuiszorg krijgen, tenzij ze helemaal niet meer kunnen lopen of ledematen zijn kwijtgeraakt (bijvoorbeeld als je tbc hebt, ben je op weg). Maar het komt in feite door het prisma van één soldaat, een in zichzelf gekeerde Tamura, dat we een volledig besef krijgen van de futiliteit van de oorlog, zowel in zijn sombere taferelen van niets en verveling en verval als in die flitsen van intens en wreed geweld.<br />In de film wil Tamura alleen maar medische zorg. Dat is in het begin, en hij krijgt van zijn meerdere te horen <0xE2><0x80><0x93> hij heeft nu al ogen die in de verte staren en een uitdrukking op zijn gezicht die getekend is door jaren van strijd <0xE2><0x80><0x93> dat hij zal sterven als hij geen ziekenhuis vindt. Dat gebeurt niet echt, maar hij belandt wel bij een paar soldaten: eerst bij een peloton dat min of meer zijn zaakjes lijkt te regelen, maar in werkelijkheid wordt aangevoerd door een machtswellusteling die alleen maar Tamura's zoutvoorraad wil hebben, en later bij twee andere verdwaalde soldaten die deel uitmaken van een groep die eerder in een hinderlaag is gelopen toen ze's nachts een weg overstaken.<br />Het verhaal is niet helemaal een rechte lijn, maar dat hoeft ook niet. 's pad in _Vuur op de Vlakte_ wordt in vignetten verteld, kleine verhaaltjes zoals wanneer hij een schijnbaar verlaten vijandelijk dorp aantreft. Twee van de bevolking komen terug om wat voorraden te halen en Tamura besluipt hen. Het is een martelend tafereel, want tot dusver hebben we hem met Tamura nog niets echt verkeerds zien doen, maar in dit tafereel doet hij het wel, niet zozeer uit kwaad maar uit angst en wanhoop (dit is ook, zonder het te bederven, de manier waarop hij aan een voorraad zout komt). Kleine tafereeltjes die zo schitterend en met verwoesting worden opgebouwd, als een eenvoudige taak om een paar loopschoenen te vinden, die er niet schijnen te zijn. Of als Tamura, later in de film, ontdekt dat zijn tanden uit zijn mond vallen door een gebrek aan hygiëne. En daarmee is de kous af.<br />Ook moet gezegd worden dat dit een spookachtig geconstrueerde film van Ichikawa is, met een scherp zwart-witbeeld van de velden en bossen. De film vult alles wat we zien met zwart-wit en witheet wit. Ichikawa zorgt er ook voor dat zijn acteurs alle authenticiteit uitstralen, niet alleen emotioneel, maar ook met hun eigen uitgemergelde uiterlijk en hun wanhopige blik. Het is alsof Ichikawa ze allemaal de film moet laten overleven, net als de personages die in het wild leven; met wild bedoel ik trouwens ook kannibalisme. De schok hiervan is tweeledig: ten eerste zegt een soldaat half schertsend in het begin dat hij andere soldaten naar Tamaura wil opeten, waarop de soldaat vraagt of dat waar is en als antwoord krijgt: 'Vraag dat maar niet', en ten tweede wordt het kannibalisme zelf uitgebeeld, door de krankzinnige uitgehongerde man op de heuvel die ingewanden uit zijn schoot trekt en met een uitgestreken gezicht tegen onze held zegt: 'Je mag me opeten als ik doodga.' Dit maakt de film vooral nog bruter als het gaat om de regisseur die de korte 'actie'-scènes filmt. Deze zijn, zou ik zeggen, bruter dan'soldaat Ryan' in hun weergave van het geweld in de strijd, de slachting die volkomen willekeurig is. Een scène die ik zou aanwijzen, en die slechts een shot bevat dat ondraaglijk is om te zien, is wanneer we vanuit een hoge hoek een groep van ongeveer twintig soldaten langzaam voorbij zien lopen, en er een hagel van geweervuur komt die maar vier of vijf soldaten doodt, maar het gebeurt zo snel, en de soldaten blijven gewoon in dezelfde kruipgang verder lopen. Dit is niet het enige shot van een afschuwelijke slachting dat...' Als het nodig is om bloed te zien, is het er wel, maar dan wordt het over het scherm uitgestort als iets volkomen macabers, maar het verheft de zaak volledig.<br />Al het acteerwerk is verbijsterend (vooral voor Funakoshi, die er zowel vredig uitziet als doodsbang voor wat hij het grootste deel van de tijd op de meest subtiele manier ziet), al de belangrijkste decorstukken geven de gruwelijke ervaring nog iets anders, en het komt allemaal neer op de ultieme vraag met een anti-oorlogsfilm: hoe, of waarom, vechten mensen in dit soort oorlogen? Het is bijna te deprimerend om onder woorden te brengen, en dus duwt Ichikawa onze neuzen in de smurrie en het vuil en het bloed en eist dat we het in ons opnemen, zodat het misschien op een dag nooit meer zal gebeuren. Of je kunt dit hopen, aan het eind van zo'n sombere, geweldige film als deze.