Wat voor toon heeft de volgende recensie?

Onlangs kreeg ik deze film als cadeau op dvd, en ik wist eerst niet of hij me zou bevallen (hoewel een van mijn favoriete acteurs een hoofdrol heeft). In feite is hij op weg om een favoriet te worden.<br />Ten eerste: het is gelukkig niet hetzelfde als het boek, waarvan ik het einde overdreven melodramatisch vind. Ten tweede: het is een van de beste films die ik over de Eerste Wereldoorlog heb gezien. 'Wat?' zou je kunnen vragen. 'Het is geen oorlogsfilm!' Het is waar: we zien geen veldslagen of bombardementen, geen loopgraven, geen gas. Maar het toont de kosten van de oorlog, de schade die is aangericht aan de levens van de mannen die erin hebben gevochten, en de impact die dit had op degenen die hen na stonden.<br />Eerst zien we Helen (Sarah Miles), de weduwe van een baronet, die op haar vrijlating uit een psychiatrische inrichting wacht. Alle vrouwen in de film lijken weduwen te zijn: sommigen van hen komen uit de oorlog, maar Helens veel oudere echtgenoot, Sir Thomas (we zien hem later op een foto), werd ziek en stierf terwijl zij op een feest was, vandaar haar door schuldgevoelens overmande instorting. Ze is verdwaald en eenzaam. Het prikkeldraad rond het ziekenhuisterrein doet denken aan krijgsgevangenkampen en loopgraven: net als veel mannen in de buitenwereld lijdt Helen aan een soort shellshock. Als ze uit het ziekenhuis komt, moet ze weer met beide benen op de grond komen te staan in de buitenwereld: een wereld die we door haar ogen ervaren als somber, troosteloos en onvriendelijk. Haar moeder kan haar geen echte steun bieden. Zelf is ze weduwe en heeft ze haar eigen emotionele afweer opgebouwd, waarachter ze zich verbergt om niet geconfronteerd te worden met het verdriet van haar dochter. (Zoals veel mensen, vooral in die tijd, schijnt ze geestesziekte g<0xC3><0xAA>nant te vinden.)<br />Ledbetter, de ingehuurde chauffeur, wordt een steun en toeverlaat, en helpt Helen om zich weer aan het leven aan te passen, maar ze beseft niet dat hij gevaarlijk geobsedeerd raakt door haar. Dit is een uitmuntende voorstelling van Robert Shaw. Ledbetter is een voormalig beroepssoldaat, een ex-sergeant-majoor die een boksclub runt en zijn eigen autoverhuurbedrijf heeft opgezet. Op het eerste gezicht lijkt hij taai en sterk, betrouwbaar, maar er zitten barstjes onder de oppervlakte: hij heeft zich niet echt aangepast aan het burgerleven. Hij verzint (om redenen die hij later uitlegt) een gezinsleven en een huiselijk leven dat hij niet heeft; hij heeft gewelddadige uitbarstingen met collega's, en seks zonder affectie. Als hij in de buurt komt van Helen, een vrouw met wie hij, zelfs met de grotere sociale vrijheid na de oorlog, niet realistischerwijs had kunnen hopen te trouwen, legt dat psychologische breuklijnen bloot die hem verscheuren. Tegenwoordig zou je de diagnose PTSS kunnen stellen.<br />Hetzelfde geldt voor de andere man in Helens leven. Zowel Ledbetter als Helen kent hem: Ledbetter had tijdens de oorlog onder hem gediend en Helen had hem in politieke kringen ontmoet en hem een 'popinjay' gevonden. Maar hij en Helen beginnen nu een relatie, waarbij Helen van plan is zijn politieke carrière te steunen, zowel financieel als emotioneel. Peter Egan, net terug van zijn toneelsucces als Stanhope in 'Journey'''s End' van de sheriff, maakt Hugh meer dan een onvolwassen schoft. Er volgt een onthullende, ingetogen scène achter in de auto tussen Helen en Hugh, waarin ze Brookes 'The Old Vicarage at Grantchester' citeren. Ze vraagt hem naar zijn oorlogservaringen: 'Was het heel erg?' Hij kan geen antwoord geven. Ze zegt: 'Nou, je bent nu terug.' Maar zijn zacht uitgesproken antwoord daarna: 'Ben ik dat? Soms vraag ik me af...' is de sleutel tot zijn karakter. Terwijl licht en schaduw over zijn gezicht flitsen, weten we dat er sommige verschrikkingen zijn die niet onder woorden kunnen worden gebracht. In een nerveuze toespraak (waarin Helen hem geruststelt) tegen de plaatselijke politici tijdens een diner, onthult hij dat hij zich als onafhankelijk zal opstellen, niet langer als liberaal (de partij die het land in de oorlog heeft betrokken). Zijn emotionele leven is net zo beschadigd als dat van Ledbetter. Hij kan zich niet gemakkelijk losmaken van Connie, die emotioneel en financieel van hem afhankelijk is: als we tussen de regels door lezen, is ze waarschijnlijk een oorlogsweduwe (misschien van een vroegere kameraad?) met een kind, wiens tekeningen we zien op de muur van haar huis. De crisis tussen het drietal breidt zich langzaam uit, met een angstaanjagende scène tussen Helen en Ledbetter in de auto, en Ledbetter die luistert naar Hugh en Connie als hij hen rijdt, terwijl Hugh Connie probeert over te halen dat ze hun relatie kunnen voortzetten, zelfs als zijn relatie met Helen zich ontwikkelt; dat hij haar in elk geval zal blijven steunen. Jaloezie, obsessie en zijn overtuiging dat hij Helen moet beschermen tegen een dubbelhartige gouddelver leiden ertoe dat Ledbetter haar en Hugh in haar huis met geweld confronteert.<br />Het einde is totaal anders dan dat van de roman, en is er beter door: het is dramatisch, maar minder melodramatisch, en heeft een niet-sentimentele toon. We beginnen met een personage dat herstelt van een zenuwinzinking; we eindigen met een ander die lijdt. Helen, zo voelt men, is nu wijzer en sterker dan beide mannen, die niet in staat zijn geweest zich volledig aan te passen aan het zogenaamde 'land voor helden' waarnaar ze terugkeerden uit de nachtmerrie van de totale oorlog. Het nieuwe einde is open: men voelt dat zij in elk geval zal omgaan met wat er voor hen ligt, zonder illusies. In dit opzicht weerspiegelt het goed de realiteit van de tijd waarin vrouwen (Helen, Connie en zovele anderen) de stukken moesten oprapen van een wereld waarin te veel mannen waren gestorven of thuisgekomen met verschillende graden van geestelijke en lichamelijke schade.<br />'Nou, jij dan.' 'Ben ik dat? Soms vraag ik me dat af.'