type: legislation

jurisdiction: Belgium

text:
BEGRIPSOMSCHRIJVINGEN.
 Artikel    1 . Voor de toepassing van dit Protocol wordt verstaan onder :
1. "Verdrag" : het Verdrag betreffende grensoverschrijdende luchtverontreiniging over lange afstand, aangenomen te Genève op 13 november 1979;
2. "EMEP" : het programma voor samenwerking inzake de bewaking en evaluatie van het transport van luchtverontreinigende stoffen over lange afstand in Europa;
3. "Uitvoerend orgaan"' : het uitvoerend orgaan voor het Verdrag, opgericht ingevolge artikel 10, eerste lid, van het Verdrag;
4. "Commissie" : de Economische Commissie voor Europa van de Verenigde Naties;
5. "Partijen" : tenzij in de context anders bedoeld, de Partijen bij dit Protocol;
6. "Geografische reikwijdte van het EMEP" : het gebied, als omschreven in artikel 1, vierde punt, van het Protocol bij het Verdrag van 1979 betreffende grensoverschrijdende luchtverontreiniging over lange afstand aangaande de langlopende financiering van het programma voor samenwerking inzake de bewaking en evaluatie van het transport van luchtverontreinigende stoffen over lange afstand in Europa (EMEP), aangenomen te Genève op 28 september 1984;
7. "Persistente organische verontreinigende stoffen (POP's)" : organische stoffen die i. toxische eigenschappen hebben, ii. persistent zijn, iii. bioaccumuleren, iv. vatbaar zijn voor grensoverschrijdend transport in de lucht over lange afstand en depositie en v. zowel in de nabijheid van hun bron als ver daarvandaan belangrijke schadelijke effecten op de volksgezondheid en het milieu kunnen veroorzaken;
8. "Stof" : een afzonderlijke chemische stof of een aantal chemische stoffen die een specifieke groep vormen op grond van het feit dat zij a soortgelijke eigenschappen hebben en samen in het milieu worden uitgestoten of b een mengsel vormen dat normaliter als één artikel in de handel wordt gebracht;
9. "Emissie" : uitstoot van een stof in de atmosfeer vanuit een punt of een diffuse bron;
10. "Stationaire bron" : alle vaste gebouwen, constructies, inrichtingen, installaties of apparaten die een persistente organische verontreinigende stof direct of indirect in de atmosfeer uitstoten of kunnen uitstoten;
11. "Belangrijke categorie van stationaire bronnen" : een in bijlage VIII vermelde categorie van stationaire bronnen;
12. "Nieuwe stationaire bron" : een stationaire bron met de bouw of ingrijpende wijziging waarvan een aanvang is gemaakt na het verstrijken van twee jaar na de datum van inwerkingtreding van : i. dit Protocol of ii. een amendement op bijlage III of VIII, waarbij de stationaire bron enkel en alleen krachtens dat amendement aan de bepalingen van dit Protocol wordt onderworpen. Het is aan de bevoegde nationale autoriteiten om te beslissen of een wijziging al dan niet ingrijpend is, rekening houdend met factoren als de voordelen van de wijziging in milieuopzicht.
 DOEL.
 Art.    2 . Het doel van dit Protocol is het beheersen, terugdringen of elimineren van lozingen, emissies en verliezen van persistente organische verontreinigende stoffen.
 BASISVERPLICHTINGEN.
 Art.    3 . 1. Behalve wanneer overeenkomstig artikel 4 in specifieke vrijstellingen is voorzien, nemen de Partijen doeltreffende maatregelen :
a) Tot staking van de productie en het gebruik van de in bijlage I vermelde stoffen in overeenstemming met de daarin vermelde uitvoeringsvoorschriften;
b)
i. Teneinde ervoor te zorgen dat, wanneer de in bijlage I vermelde stoffen worden vernietigd of verwijderd, die vernietiging of verwijdering op een milieuvriendelijke manier wordt verricht, rekening houdend met desbetreffende subregionale, regionale en mondiale regelingen inzake het beheer van gevaarlijke afvalstoffen en de verwijdering ervan, met name het Verdrag van Basel inzake de beheersing van de grensoverschrijdende overbrenging van gevaarlijke afvalstoffen en de verwijdering ervan,
ii. Teneinde er zoveel mogelijk voor te zorgen dat de verwijdering van in bijlage I vermelde stoffen in eigen land geschiedt, rekening houdend met relevante milieuoverwegingen;
iii. Teneinde ervoor te zorgen dat het grensoverschrijdende verkeer van de in bijlage I vermelde stoffen op een milieuvriendelijke manier wordt uitgevoerd, rekening houdend met desbetreffende subregionale, regionale en mondiale regelingen betreffende de grensoverschrijdende overbrenging van gevaarlijke afvalstoffen, met name het Verdrag van Basel inzake de beheersing van de grensoverschrijdende overbrenging van gevaarlijke afvalstoffen en de verwijdering ervan;
c) Ter beperking van het gebruik van de in bijlage II vermelde stoffen tot de beschreven toepassingen, in overeenstemming met de daarin vermelde uitvoeringsvoorschriften.
2. De in lid 1, onder b), vermelde voorschriften worden voor elke stof van kracht op de datum waarop de productie of het gebruik van die stof wordt gestaakt, naargelang van welk tijdstip het laatst is.
3. Voor in bijlage I, II of III vermelde stoffen ontwikkelen de Partijen passende strategieën ter bepaling van nog in gebruik zijnde artikelen en van afvalstoffen die dergelijke stoffen bevatten, en nemen zij geschikte maatregelen om ervoor te zorgen dat die afvalstoffen en die artikelen, wanneer ze afval worden, op een milieuvriendelijke manier worden vernietigd of verwijderd.
4. Voor de toepassing van de leden 1 tot en met 3 worden de termen afval, verwijdering en milieuvriendelijk uitgelegd op een wijze die consistent is met het gebruik van die termen in het Verdrag van Basel inzake de beheersing van de grensoverschrijdende overbrenging van gevaarlijke afvalstoffen en de verwijdering ervan.
5. De Partijen :
a) Verminderen de totale jaarlijkse emissies van elke in bijlage III vermelde stof ten opzichte van het emissieniveau in een overeenkomstig die bijlage vastgestelde referentiejaar door het nemen van doeltreffende maatregelen die voor hun bijzondere omstandigheden toepasselijk zijn;
b) Passen uiterlijk op de in bijlage VI vermelde tijdstippen het volgende toe :
i. De beste beschikbare technieken, rekening houdend met bijlage V, op elke nieuwe stationaire bron binnen een belangrijke categorie van stationaire bronnen waarvoor de beste beschikbare technieken in bijlage V zijn bepaald;
ii. Tenminste even strenge als de in bijlage IV vermelde grenswaarden op elke nieuwe stationaire bron binnen een in die bijlage vermelde categorie, rekening houdend met bijlage V. Bij wijze van alternatief kan een partij andere strategieën voor emissievermindering toepassen die in totaal gelijkwaardige emissieniveaus opleveren;
iii. De beste beschikbare technieken, rekening houdend met bijlage V, op elke bestaande stationaire bron binnen een belangrijke categorie van stationaire bronnen waarvoor in bijlage V de beste beschikbare technieken zijn bepaald, voor zover dit technisch uitvoerbaar en economisch verantwoord is. Bij wijze van alternatief kan een partij andere strategieën voor emissievermindering toepassen die in totaal tot een gelijkwaardige emissievermindering leiden;
iv. Tenminste even strenge als de in bijlage IV vermelde grenswaarden op elke bestaande stationaire bron binnen een in die bijlage vermelde categorie, voorzover dit technisch uitvoerbaar en economisch verantwoord is, rekening houdend met bijlage V. Bij wijze van alternatief kan een partij andere strategieën voor emissievermindering toepassen die in totaal tot een gelijkwaardige emissievermindering leiden.
v. Effectieve maatregelen ter beheersing van emissies van mobiele bronnen, rekening houdend met bijlage VII.
6. In het geval van huisverwarmingsinstallaties hebben de in lid 5, onder b, i en iii, vermelde verplichtingen betrekking op de gezamenlijke stationaire bronnen in die categorie.
7. Een partij die na toepassing van lid 5, onder b, voor een in bijlage III vermelde stof niet aan het in lid 5, onder a, vereiste kan voldoen, wordt vrijgesteld van de in lid 5, onder a, bedoelde verplichtingen voor die stof.
8. De Partijen maken voor de in bijlage III vermelde stoffen emissie-inventarisaties op en houden deze bij en verzamelen beschikbare informatie betreffende de productie en de verkoop van de in de bijlagen I en II vermelde stoffen, waarbij Partijen binnen de geografische reikwijdte van het EMEP ten minste de door het bestuursorgaan van het EMEP opgegeven methoden en resolutie in tijd en ruimte toepassen en Partijen buiten de geografische reikwijdte van het EMEP als richtsnoer de methoden gebruiken die in het kader van het werkschema van het uitvoerend orgaan zijn uitgewerkt. Voor het verstrekken van deze informatie gelden de voorschriften van artikel 9 inzake verslaglegging.
 VRIJSTELLINGEN.
 Art.    4 . 1. Artikel 3, lid 1, is niet van toepassing op hoeveelheden van een stof die voor laboratoriumonderzoek of als referentiestandaard worden gebruikt.
2. Een partij kan met betrekking tot een bepaalde stof vrijstelling van artikel 3, lid 1, onder a en c, verlenen, mits de vrijstelling niet wordt verleend of gebruikt op een manier die de doelstellingen van dit Protocol doorkruist, en uitsluitend voor de volgende doeleinden en onder de volgende voorwaarden :
a) Voor ander dan in lid 1 bedoeld onderzoek, indien :
i. Niet wordt verwacht dat tijdens het voorgenomen gebruik en de latere verwijdering een significante hoeveelheid van de stof in het milieu terecht zal komen;
ii. De doelstellingen en parameters van dat onderzoek door de partij moeten worden beoordeeld en goedgekeurd;
iii. Ingeval een significante hoeveelheid van een stof in het milieu terechtkomt, de vrijstelling onmiddellijk vervalt, passende maatregelen worden getroffen om de gevolgen daarvan te verhelpen en, voordat opnieuw onderzoek mag worden verricht, wordt overgegaan tot een evaluatie van de maatregelen ter voorkoming van emissies;
b) Voor het indien noodzakelijk beheersen van een noodsituatie in verband met de volksgezondheid, indien :
i. De partij niet over geschikte alternatieve maatregelen beschikt om de situatie te verhelpen;
ii. De maatregelen in verhouding staan tot de omvang en de ernst van de noodsituatie;
iii. Passende voorzorgsmaatregelen zijn getroffen om de volksgezondheid en het milieu te beschermen en ervoor te zorgen dat de stof niet wordt gebruikt buiten het geografische gebied waarvoor de noodsituatie geldt;
iv. De vrijstelling wordt verleend voor een termijn die niet langer is dan de duur van de noodsituatie;
v. Na a.oop van de noodsituatie eventuele resterende voorraden van de stof worden onderworpen aan de bepalingen van artikel 3, lid 1, onder b;
c) Voor een minder belangrijke toepassing die door de partij essentieel wordt geacht indien :
i. De vrijstelling wordt verleend voor ten hoogste vijf jaar;
ii. De partij niet eerder krachtens dit artikel een desbetreffende vrijstelling heeft verleend;
iii. Voor het voorgenomen gebruik geen geschikte alternatieven voorhanden zijn;
iv. De partij een raming heeft gemaakt van de uit de vrijstelling voortvloeiende emissie van de stof en de bijdrage daarvan aan de totale emissies van de stof afkomstig van de Partijen;
v. Adequate voorzorgsmaatregelen worden getroffen om ervoor te zorgen dat de emissies in het milieu tot een minimum worden beperkt;
vi. Na afloop van de vrijstelling eventuele resterende voorraden van de stof worden onderworpen aan de bepalingen van artikel 3, lid 1, onder b.
3. De Partijen verstrekken uiterlijk 90 dagen na het verlenen van een vrijstelling overeenkomstig lid 2, het secretariaat ten minste de volgende gegevens :
a) De chemische naam van de stof waarvoor de vrijstelling geldt;
b) Het doel waarvoor de vrijstelling is verleend;
c) De voorwaarden waaronder de vrijstelling is verleend;
d) De termijn waarvoor de vrijstelling is verleend;
e) De personen of de organisatie waarvoor de vrijstelling geldt;
f) Voor een krachtens lid 2, onder a en c, verleende vrijstelling, een raming van de uit de vrijstelling voortvloeiende emissie van de stof en een evaluatie van de bijdrage daarvan aan de totale emissies van de stof afkomstig van de Partijen.
4. Het secretariaat stelt de uit hoofde van lid 3 ontvangen informatie ter beschikking van alle Partijen.
 UITWISSELING VAN INFORMATIE EN TECHNOLOGIE.
 Art.    5 . De Partijen scheppen, in overeenstemming met hun nationale wetten, voorschriften en gewoonten, gunstige voorwaarden voor het vergemakkelijken van de uitwisseling van informatie en technologie ter vermindering van de productie en emissie van persistente organische verontreinigende stoffen en tot ontwikkeling van kosteneffectieve alternatieven, met name door het bevorderen van :
a) Contacten en samenwerking tussen daarvoor in aanmerking komende organisaties en personen in de particuliere en de openbare sector die technologie, ontwerp- en constructiediensten, apparatuur of financiële middelen kunnen verschaffen;
b) Uitwisseling van en toegang tot informatie over de ontwikkeling en toepassing van alternatieven voor persistente organische verontreinigende stoffen alsook over de beoordeling van de risico's van dergelijke alternatieven voor de volksgezondheid en het milieu en informatie over de economische en sociale kosten van die alternatieven;
c) Opstelling en regelmatige bijwerking van de lijsten van hun aangewezen instanties die bij soortgelijke werkzaamheden in andere internationale forums zijn betrokken;
d) Uitwisseling van informatie over werkzaamheden in andere internationale forums.
 BEWUSTMAKING VAN HET PUBLIEK.
 Art.    6 . De Partijen bevorderen, in overeenstemming met hun nationale wetten, voorschriften en gewoonten, het verstrekken van informatie aan het grote publiek, met inbegrip van personen die directe gebruikers van persistente organische verontreinigende stoffen zijn. Deze informatie kan onder andere het volgende omvatten :
a) Informatie, met inbegrip van etikettering, inzake risicobeoordeling en gevaren;
b) Informatie over risicovermindering;
c) Informatie tot aanmoediging van het staken of het verminderen van het gebruik van persistente organische verontreinigende stoffen, met inbegrip van, voorzover van toepassing, informatie over geïntegreerd beheer van plagen, geïntegreerd gewasbeheer en de economische en sociale gevolgen van het staken of verminderen van het gebruik;
d) Informatie over alternatieven voor persistente organische verontreinigende stoffen alsmede beoordeling van de risico's van dergelijke alternatieven voor de volksgezondheid en het milieu en informatie over de economische en sociale gevolgen van die alternatieven.
 STRATEGIEEN, BELEIDSLIJNEN, PROGRAMMA'S, MAATREGELEN EN INFORMATIE.
 Art.    7 . 1. De Partijen stellen, uiterlijk zes maanden na de datum waarop dit Protocol in werking treedt, strategieën, beleidslijnen en programma's op teneinde hun verplichtingen ingevolge dit Protocol na te komen.
2. De Partijen :
a) Moedigen de toepassing aan van economisch verantwoorde en milieuvriendelijke beheerstechnieken, met inbegrip van de beste milieupraktijken, met betrekking tot alle aspecten van gebruik, productie, vrijgeving, verwerking, distributie, behandeling, vervoer en terugwinning van stoffen die aan dit Protocol zijn onderworpen en van geproduceerde artikelen, mengsels of oplossingen die dergelijke stoffen bevatten;
b) Stimuleren de implementatie van andere beheersprogramma's ter vermindering van emissies van persistente organische verontreinigende stoffen, met inbegrip van vrijwillige programma's en economische instrumenten;
c) Nemen de invoering van extra beleidsmaatregelen in overweging die aan hun bijzondere omstandigheden zijn aangepast en waarbij ook gebruik kan worden gemaakt van een niet-regelgevende aanpak;
d) Stellen op een economisch verantwoorde wijze alles in het werk om de niveaus te verminderen van aan dit Protocol onderworpen stoffen die als verontreinigingen voorkomen in andere stoffen, chemische producten of geproduceerde artikelen, zodra het belang van de bron is vastgesteld;
e) Houden in hun programma's voor het beoordelen van stoffen rekening met de eigenschappen als bedoeld in lid 1 van Besluit 1998/2 van het uitvoerend orgaan betreffende de te verstrekken informatie en de procedures voor het opnemen van stoffen in bijlage I, II of III, met inbegrip van eventuele wijzigingen;
3. De Partijen kunnen strengere maatregelen nemen dan die welke in dit Protocol zijn voorgeschreven.
 ONDERZOEK, ONTWIKKELING EN MONITORING.
 Art.    8 . De Partijen stimuleren onderzoek, ontwikkeling, monitoring en samenwerking met betrekking, maar niet beperkt tot :
a) Emissies, transport over lange afstand en depositieniveaus en hun modellering, bestaande niveaus in het biotische en abiotische milieu, formulering van procedures voor harmonisatie van desbetreffende methodologieën;
b) Verspreiding en inventarisatie van verontreinigende stoffen in representatieve ecosystemen;
c) Relevante effecten op de volksgezondheid en het milieu, met kwantificering van die effecten;
d) Beste beschikbare technieken en praktijken, met inbegrip van landbouwpraktijken, en momenteel door de Partijen toegepaste of ontwikkelde technieken en praktijken voor emissiebeheersing;
e) Methoden die het mogelijk maken bij de beoordeling van alternatieve beheersingsstrategieën rekening te houden met sociaal-economische factoren;
f) Een op de effecten gebaseerde aanpak waarbij relevante informatie, met inbegrip van informatie die ingevolge de punten a tot en met e is verkregen, inzake gemeten of met een model berekende niveaus in het milieu, verspreiding en effecten op de volksgezondheid en het milieu, teneinde toekomstige geoptimaliseerde beheersingsstrategieën te formuleren, waarbij eveneens rekening wordt gehouden met economische en technologische factoren;
g) Methoden voor het ramen van nationale emissies en prognosticeren van toekomstige emissies van afzonderlijke persistente organische verontreinigende stoffen en voor het beoordelen van de wijze waarop die ramingen en prognoses kunnen worden gebruikt om toekomstige verplichtingen te formuleren;
h) Niveaus van aan dit Protocol onderworpen stoffen die als verontreinigingen voorkomen in andere stoffen, chemische producten of geproduceerde artikelen en het belang van deze niveaus voor het transport over lange afstand, alsook technieken ter vermindering van niveaus van deze verontreinigingen en ook niveaus van persistente organische verontreinigende stoffen die ontstaan tijdens de levenscyclus van hout dat met pentachloorfenol is behandeld.
Prioriteit moet worden gegeven aan onderzoek naar stoffen waarvan wordt aangenomen dat zij naar alle waarschijnlijkheid zullen worden onderworpen aan de procedures van artikel 14, lid 6.
 VERSLAGLEGGING.
 Art.    9 . 1. Met inachtneming van de wetgeving betreffende de vertrouwelijkheid van commerciële informatie :
a) Verstrekt elke partij, via de uitvoerend secretaris van de Commissie, met een tijdens een zitting van het uitvoerend orgaan door de Partijen vastgestelde regelmaat, aan het uitvoerend orgaan informatie over de maatregelen die zij heeft genomen om dit Protocol ten uitvoer te leggen;
b) Verstrekt elke partij binnen de geografische reikwijdte van het EMEP, via de uitvoerend secretaris van de Commissie, met een door het bestuursorgaan van het EMEP vast te stellen en tijdens een zitting van het uitvoerend orgaan door de Partijen goedgekeurde regelmaat, aan het EMEP informatie over de emissieniveaus van persistente organische verontreinigende stoffen, waarbij tenminste wordt uitgegaan van de methoden en de resolutie in tijd en ruimte als aangegeven door het bestuursorgaan van het EMEP. Partijen in gebieden buiten de geografische reikwijdte van het EMEP stellen soortgelijke informatie beschikbaar indien het uitvoerend orgaan daarom verzoekt. Elke partij verstrekt eveneens informatie over de emissieniveaus van de in bijlage III vermelde stoffen voor het in die bijlage genoemde referentiejaar.
2. De overeenkomstig lid 1, onder a, te verstrekken informatie moet in overeenstemming zijn met het tijdens een zitting van het uitvoerend orgaan door de Partijen aan te nemen besluit betreffende vorm en inhoud. De bepalingen van dit besluit worden indien nodig nader bezien, teneinde na te gaan of aanvullende elementen betreffende de vorm of de inhoud van de informatie in de rapporten moeten worden opgenomen.
3. Tijdig voor elke jaarlijkse zitting van het uitvoerend orgaan verstrekt het EMEP informatie over het transport over lange afstand en de depositie van persistente organische verontreinigende stoffen.
 TOETSINGEN DOOR DE PARTIJEN OP ZITTINGEN VAN HET UITVOEREND ORGAAN.
 Art.    10 . 1. Op zittingen van het uitvoerend orgaan toetsen de Partijen overeenkomstig artikel 10, lid 2, onder a, van het Verdrag de door de Partijen, het EMEP en andere afhankelijke instanties verstrekte informatie en de verslagen van het implementatiecomité, als bedoeld in artikel 11 van dit Protocol.
2. Op zittingen van het uitvoerend orgaan onderwerpen de Partijen de voortgang in het nakomen van de in dit Protocol vermelde verplichtingen aan een toetsing.
3. Op zittingen van het uitvoerend orgaan onderwerpen de Partijen de adequaatheid en de doeltreffendheid van de in dit Protocol vermelde verplichtingen aan een toetsing. Bij de toetsingen wordt rekening gehouden met de beste beschikbare wetenschappelijke gegevens over de gevolgen van de depositie van persistente organische verontreinigende stoffen, evaluaties van technologische ontwikkelingen, veranderende economische omstandigheden en de nakoming van de verplichtingen inzake emissieniveaus. De procedures, de methoden en het tijdschema voor deze toetsingen worden nader bepaald door de Partijen op een zitting van het uitvoerend orgaan. De eerste dergelijke toetsing dient uiterlijk drie jaar na de inwerkingtreding van dit Protocol te zijn afgerond.
 NALEVING.
 Art.    11 . De naleving door elke partij van haar uit dit Protocol voortvloeiende verplichtingen wordt op gezette tijden getoetst. Het bij Besluit 1997/2 van het uitvoerend orgaan op zijn vijftiende zitting ingestelde implementatiecomité is belast met die toetsingen en brengt verslag uit aan de Partijen op zittingen van het uitvoerend orgaan overeenkomstig de bepalingen van de bijlage bij dat besluit, met inbegrip van eventuele wijzigingen daarvan.
 BESLECHTING VAN GESCHILLEN.
 Art.    12 . 1. In geval van een geschil tussen twee of meer Partijen betreffende de uitleg of toepassing van dit Protocol trachten de betrokken Partijen het geschil te beslechten door middel van onderhandelingen of op een andere vreedzame wijze van hun eigen keuze. De Partijen bij het geschil stellen het uitvoerend orgaan in kennis van hun geschil.
2. Bij de bekrachtiging, aanvaarding of goedkeuring van dan wel toetreding tot dit Protocol of op enig tijdstip daarna kan een partij die geen regionale organisatie voor economische integratie is, in een schriftelijke bij de depositaris ingediende akte verklaren dat zij, met betrekking tot een geschil betreffende de uitleg of toepassing van het Protocol, beide onderstaande wijzen van geschillenbeslechting of een daarvan ipso facto en zonder bijzondere overeenkomst als dwingend erkent ten opzichte van elke partij die dezelfde verplichting aanvaardt :
a) Voorlegging van het geschil aan het Internationale Gerechtshof;
b) Arbitrage in overeenstemming met procedures die zo spoedig mogelijk door de Partijen op een zitting van het uitvoerend orgaan moeten worden aangenomen in een bijlage inzake arbitrage.
Een partij die een regionale organisatie voor economische integratie is, kan een verklaring van gelijke strekking met betrekking tot arbitrage afleggen in overeenstemming met de onder b) bedoelde procedures.
3. Een ingevolge lid 2 afgelegde verklaring blijft van kracht totdat zij overeenkomstig haar bepalingen haar geldigheid verliest dan wel tot drie maanden nadat een schriftelijke kennisgeving van opzegging is nedergelegd bij de depositaris.
4. Een nieuwe verklaring, een kennisgeving van opzegging of het vervallen van de geldigheid van een verklaring zijn op generlei wijze van invloed op de procedure voor het Internationale Gerechtshof of het scheidsgerecht, tenzij de Partijen bij het geschil anders overeenkomen.
5. Indien de Partijen bij het geschil, behalve ingeval de betrokken Partijen dezelfde wijze van geschillenbeslechting overeenkomstig lid 2 hebben aanvaard, er na twaalf maanden te rekenen vanaf de kennisgeving van de ene partij aan de andere dat tussen hen een geschil bestaat, niet in zijn geslaagd hun geschil te beslechten op de in lid 1 bedoelde wijzen, wordt het geschil op verzoek van een van de Partijen bij het geschil onderworpen aan een conciliatie.
6. Voor de toepassing van lid 5 wordt een conciliatiecommissie opgericht. De commissie bestaat uit een gelijk aantal leden, die zijn benoemd door elke betrokken partij of, wanneer bij de conciliatie betrokken Partijen eenzelfde belang hebben, door de groep die datzelfde belang heeft, en een voorzitter die door de aldus benoemde leden gezamenlijk is gekozen. De commissie doet uitspraak in de vorm van een aanbeveling, die de Partijen te goeder trouw in overweging nemen.
 BIJLAGEN.
 Art.    13 . De bijlagen bij dit Protocol vormen een integrerend deel van het Protocol. De bijlagen V en VII dragen het karakter van een aanbeveling.
 WIJZIGINGEN.
 Art.    14 . 1. Elke partij kan wijzigingen in dit Protocol voorstellen.
2. Voorgestelde wijzigingen worden schriftelijk ingediend bij de uitvoerend secretaris van de Commissie, die ze aan alle Partijen bekendmaakt. De Partijen bespreken de voorgestelde wijzigingen op de eerstvolgende zitting van het uitvoerend orgaan, op voorwaarde dat deze voorstellen ten minste 90 dagen van tevoren door de uitvoerend secretaris aan de Partijen zijn toegezonden.
3. Wijzigingen in dit Protocol en in de bijlagen I tot en met IV, VI en VIII worden bij consensus aangenomen door de Partijen die aanwezig zijn op een zitting van het uitvoerend orgaan, en worden voor de Partijen die ze hebben aanvaard van kracht op de negentigste dag na de datum waarop twee derde van de Partijen hun akte van aanvaarding daarvan heeft nedergelegd bij de depositaris. Voor elke andere partij worden wijzigingen van kracht op de negentigste dag na de datum waarop die partij haar akte van aanvaarding daarvan heeft nedergelegd.
4. Wijzigingen in de bijlagen V en VII worden bij consensus aangenomen door de Partijen die aanwezig zijn op een zitting van het uitvoerend orgaan. Na het verstrijken van 90 dagen na de datum van bekendmaking daarvan aan alle Partijen door de uitvoerend secretaris van de Commissie wordt een wijziging in bedoelde bijlagen van kracht voor de Partijen die geen kennisgeving als bedoeld in lid 5 van dit artikel bij de depositaris hebben ingediend, op voorwaarde dat ten minste 16 Partijen niet een dergelijke kennisgeving hebben ingediend.
5. Een partij die een wijziging in bijlage V of VII niet kan goedkeuren, stelt de depositaris daarvan schriftelijk in kennis binnen 90 dagen na de datum van bekendmaking van de aanneming. De depositaris stelt alle Partijen onverwijld in kennis van de ontvangst van dergelijke kennisgevingen. Een partij kan te allen tijde een aanvaarding in de plaats stellen van haar eerdere kennisgeving en na nederlegging van een akte van aanvaarding bij de depositaris wordt de wijziging in die bijlage dan terstond van kracht voor die partij.
6. Indien een voorstel tot wijziging van bijlage I, II of III betrekking heeft op de toevoeging van een stof aan dit Protocol :
a) Verstrekt de indiener van het voorstel het uitvoerend orgaan de informatie, als bedoeld in Besluit 1998/2 van het uitvoerend orgaan, met inbegrip van eventuele wijzigingen daarvan;
b) Beoordelen de Partijen het voorstel overeenkomstig de procedures van Besluit 1998/2 van het uitvoerend orgaan, met inbegrip van eventuele wijzigingen daarvan.
7. Besluiten tot wijziging van Besluit 1998/2 van het uitvoerend orgaan worden door de Partijen op een zitting van het uitvoerend orgaan bij consensus genomen en worden 60 dagen na de datum van aanneming van kracht.
 ONDERTEKENING.
 Art.    15 . 1. Dit Protocol staat open voor ondertekening te Aarhus (Denemarken) van 24 tot en met 25 juni 1998, vervolgens op de zetel van de Verenigde Naties te New York tot 21 december 1998 door Staten die lid zijn van de Commissie, alsmede Staten die een raadgevende status bij de Commissie hebben, overeenkomstig paragraaf 8 van Resolutie 36 (IV) van de Economische en Sociale Raad van 28 maart 1947, en door regionale organisaties voor economische integratie, die door soevereine Staten die lid zijn van de Commissie zijn opgericht en die bevoegd zijn te onderhandelen over internationale verdragen met betrekking tot onder dit Protocol vallende aangelegenheden en deze verdragen te sluiten en toe te passen, mits de betrokken Staten en organisaties partij bij het Verdrag zijn.
2. Deze regionale organisaties voor economische integratie oefenen, wanneer het aangelegenheden betreft die onder hun bevoegdheden vallen, zelf de rechten uit en vervullen zelf de taken die door dit Protocol aan de lidstaten worden toegekend. In deze gevallen mogen de lidstaten van deze organisaties deze rechten niet afzonderlijk uitoefenen.
 BEKRACHTIGING, AANVAARDING, GOEDKEURING EN TOETREDING.
 Art.    16 . 1. Dit Protocol dient te worden bekrachtigd, aanvaard of goedgekeurd door de ondertekenaars.
2. Dit Protocol staat met ingang van 21 december 1998 open voor toetreding door de Staten en organisaties die aan de eisen van artikel 15, lid 1, voldoen.
 DEPOSITARIS.
 Art.    17 . De akten van bekrachtiging, aanvaarding, goedkeuring of toetreding dienen te worden nedergelegd bij de Secretaris-Generaal van de Verenigde Naties, die de taken van depositaris verricht.
 INWERKINGTREDING.
 Art.    18 . 1. Dit Protocol treedt in werking op de negentigste dag volgend op de datum waarop de zestiende akte van bekrachtiging, aanvaarding, goedkeuring of toetreding is nedergelegd.
2. Voor elke in artikel 15, lid 1, bedoelde staat of organisatie die dit Protocol bekrachtigt, aanvaardt of goedkeurt of hiertoe toetreedt na de nederlegging van de zestiende akte van bekrachtiging, aanvaarding, goedkeuring of toetreding, treedt het Protocol in werking op de negentigste dag volgend op de datum van nederlegging door deze partij van haar akte van bekrachtiging, aanvaarding, goedkeuring of toetreding.
 OPZEGGING.
 Art.    19 . Vijf jaar na de datum waarop dit Protocol voor een partij in werking is getreden, kan deze partij dit Protocol te allen tijde opzeggen door middel van een schriftelijke kennisgeving aan de depositaris. De opzegging wordt van kracht op de negentigste dag na de datum waarop de depositaris de kennisgeving heeft ontvangen, of op een in de kennisgeving van opzegging aangegeven latere datum.
 AUTHENTIEKE TEKSTEN.
 Art.    20 . Het origineel van dit Protocol, waarvan de Engelse, de Franse en de Russische tekst gelijkelijk authentiek zijn, wordt nedergelegd bij de secretaris-generaal van de Verenigde Naties.
Ten blijke waarvan de ondergetekenden, daartoe naar behoren gemachtigd, dit Protocol hebben ondertekend.
Gedaan te Aarhus (Denemarken), op 24 juni 1998.
 BIJLAGEN.
 Art.    N1 . Bijlage I. Stoffen waarvan de productie en het gebruik worden gestaakt.
Tenzij in dit Protocol anders wordt vermeld, is deze bijlage niet van toepassing op onderstaande stoffen wanneer deze voorkomen :
i. als verontreinigingen in producten of ii. in artikelen die op de uitvoeringsdatum reeds vervaardigd of in gebruik zijn of iii. als tot de locatie beperkte chemische tussenproducten bij de vervaardiging van één of meer stoffen en derhalve chemisch worden omgezet. Tenzij anders wordt vermeld, treedt elke onderstaande verplichting in werking op de datum waarop het Protocol van kracht wordt.

Uitvoeringsvoorschriften

Stof

-

Staking van

Voorwaarden

 -

 -

-
Aldrin

Productie

Geen
 CAS : 309-00-2
 Gebruik

Geen

Chloordaan

Productie

Geen
 CAS : 57-74-9

Gebruik

Geen

Chloordecon

 Productie

Geen
 CAS : 143-50-0
 Gebruik

Geen

DDT

 Productie

1. De productie wordt gestaakt binnen een
 CAS : 50-29-3

jaar nadat de Partijen het erover eens zijn

dat er geschikte alternatieven voor DDT

beschikbaar zijn met het oog op de

bescherming van de volksgezondheid tegen

ziekten als malaria en encefalitis.

 2. Teneinde de productie van DDT zo spoedig

mogelijk te kunnen staken evalueren de

Partijen uiterlijk een jaar na de datum

waarop dit Protocol van kracht wordt en

daarna periodiek, indien nodig, in overleg

met de Wereldgezondheidsorganisatie, de

Voedsel- en landbouworganisatie van de

Verenigde Naties en het Milieuprogramma van

de Verenigde Naties de beschikbaarheid en

bruikbaarheid van alternatieven en

bevorderen zij indien van toepassing de

verkoop van veiliger en economisch

verantwoorde alternatieven voor DDT.

Gebruik

Geen, behalve zoals gespecificeerd in

bijlage II.

Dieldrin

Productie

Geen
 CAS : 60-57-1

Gebruik

Geen

Endrin

Productie

Geen
 CAS : 72-20-8

Gebruik

Geen

Heptachloor

 Productie

Geen
 CAS : 76-44-8

Gebruik

Mag uitsluitend door bevoegd personeel

worden gebruikt voor de bestrijding van

diefmieren (Solenopsis fugax) in gesloten

industriele elektrische aansluitkasten.

Deze toepassing wordt uiterlijk twee jaar

na de datum waarop dit Protocol van kracht

wordt opnieuw beoordeeld.

Hexabroombifenya
Productie

Geen
 CAS:36355-01-8
 Gebruik

Geen

Hexachloor-

 Productie

Mag uitsluitend worden geproduceerd voor een
 benzeen

beperkte toepassing, zoals gespecificeerd
 CAS : 118-74-1

 in een verklaring die bij ondertekening of

toetreding door een land met een economie

in overgang wordt nedergelegd.

Gebruik

Mag uitsluitend worden gebruikt voor een

beperkte toepassing, zoals gespecificeerd

in een verklaring die bij ondertekening of

toetreding door een land met een economie

in overgang wordt nedergelegd.

Mirex

 Productie

Geen
 CAS : 2385-85-5
Gebruik

Geen

PCB's1

Productie

Mag uitsluitend worden geproduceerd door

landen met een economie in overgang, die

hun productie zo spoedig mogelijk en

uiterlijk op 31 december 2005 dienen te

staken en die in een verklaring die

tegelijk met hun akte van bekrachtiging,

aanvaarding, goedkeuring of toetreding

wordt nedergelegd bevestigen dat zij het

voornemen hebben dit te doen.

Gebruik

Geen, behalve zoals gespecificeerd in

bijlage II.

Toxafeen

Productie

Geen
 CAS : 8001-35-2
Gebruik

Geen
a) De Partijen komen overeen de productie en het gebruik van polychloorterfenylen en,,Ugilecs'' in het kader van het Protocol uiterlijk op 31 december 2004 opnieuw te evalueren.
 Art.    N2 . Bijlage II. - Stoffen waarvoor gebruiksbeperkingen worden ingevoerd.
Tenzij in dit Protocol anders wordt vermeld, is deze bijlage niet van toepassing op onderstaande stoffen wanneer deze voorkomen : i. als verontreinigingen in producten of ii. in artikelen die op de uitvoeringsdatum reeds vervaardigd of in gebruik zijn of iii. als tot de locatie beperkte chemische tussenproducten bij de vervaardiging van één of meer stoffen en derhalve chemisch worden omgezet. Tenzij anders wordt vermeld, treedt elke onderstaande verplichting in werking op de datum waarop het Protocol van kracht wordt.

 Uitvoeringsvoorschriften

 Stof

-

 Gebruiksbeperkingen

 Voorwaarden

-

 -

 -
DDT

 1. Voor de bescherming van de
1. Uitsluitend toegestaan
 CAS : 50-29-3
 volksgezondheid tegen

als onderdeel van een

 ziekten als malaria en

 strategie voor

 encefalitis.

 geintegreerde

plaagbestrijding,

uitsluitend voorzover nodig

en uitsluitend tot een jaar

na de datum waarop de

productie overeenkomstig

bijlage I wordt gestaakt.

2. Als chemisch tussenproduct
2. Het gebruik wordt

 voor de productie van

uiterlijk twee jaar na de

 dicofol.

 datum waarop dit Protocol

van kracht wordt opnieuw

geevalueerd.

HCH

 Technisch HCH (d.w.z. een
 CAS :608-73-1
 mengsel van HCH-isomeren)

 mag uitsluitend als

 tussenproduct bij de

 chemische fabricage worden

 gebruikt.

Producten met minimaal 99 %

Alle beperkte toepassingen

 van de gammaisomeer van HCH

van lindaan worden

 (lindaan, CAS : 58-89-9)

 uiterlijk twee jaar na de

 mogen alleen voor de

 datum van het in werking

 volgende toepassingen worden
 treden in het kader van het

 gebruikt : 1. Behandeling

Protocol opnieuw

 van zaad. 2. Opbrengen op de
 geevalueerd.

 bodem, onmiddellijk gevolgd

 door het onderwerken in de

 bovenste bovenlaag. 3.

 Beroepsmatige sanering en

 industriele behandeling van

 zaaghout, stammen en

 rondhout. 4. Plaatselijk

 aangewend als insecticiden

 bij de volksgezondheid en

 diergeneeskunde. 5. Gebruik

 voor boomzaailingen maar

 niet vanuit de lucht,

 gebruik voor grasvelden op

 kleine schaal en zowel

 binnen als buiten gebruik

 voor boomkwekerijen en

 siergewassen. 6. Gebruik

 binnenshuis in de industrie

 en in woningen.

PCB's/a

 PCB's die op de datum van

De Partijen doen hun

 inwerkingtreding in gebruik

uiterste best om te komen

 zijn of overeenkomstig de

tot :

 bepalingen van bijlage I in
 a. de staking van het

 de periode tot en met 31

 gebruik van

 december 2005 worden

 identificeerbare PCB's in

 geproduceerd.

apparatuur

(transformatoren,

condensatoren of andere

apparatuur die

vloeistofresten bevat) met

een volume van meer dan 5

dm3 en een PCB concentratie

van 0,05 % of meer, en wel

zo spoedig mogelijk maar

uiterlijk op 31 december

2010 of 31 december 2015

voor landen met een

economie in overgang;

 b. de vernietiging of

ontsmetting, op een voor

het milieu verantwoorde

wijze, van alle onder punt

a bedoelde vloeibare PCB's

en andere vloeistoffen die

PCB's bevatten in een

concentratie van meer

dan0,005 % en zich niet in

apparatuur bevinden, en wel

zo spoedig mogelijk maar

uiterlijk op 31 december

2015 of 31 december 2020

voor landen met een

economie in overgang;

 c. de ontsmetting of

verwijdering van de onder

punt a bedoelde apparatuur

op een voor het milieu

verantwoorde wijze.
a) De Partijen komen overeen de productie en het gebruik van polychloorterfenylen en,,Ugilecs'' in het kader van het Protocol uiterlijk op 31 december 2004 opnieuw te evalueren.
 Art.    N3 . Bijlage III. - In artikel 3, lid 5, punt a, bedoelde stoffen en het referentiejaar voor de verplichting.

 Stof

 Referentiejaar

 -

-
PAK's/a

 1990 of een ander jaar in de periode van 1985 tot en

 met 1995, zoals bij bekrachtiging, aanvaarding,

 goedkeuring of toetreding door een partij bepaald.
Dioxinen/furanen)/b
 1990 of een ander jaar in de periode van 1985 tot en

 met 1995, zoals bij bekrachtiging, aanvaarding,

 goedkeuring of toetreding door een partij bepaald.
Hexachloorbenzeen

 1990 of een ander jaar in de periode van 1985 tot en

 met 1995, zoals bij bekrachtiging, aanvaarding,

 goedkeuring of toetreding door een partij bepaald.
a) Polycyclische aromatische koolwaterstoffen (PAK's) : met het oog op emissie-inventarisaties worden de volgende vier indicatorstoffen gebruikt : benzo(a)pyreen, benzo(b)fluorantheen, benzo(k)fluorantheen en indeno (1,2,3-cd)pyreen.
b) Dioxinen en furanen (PCDD/F) : polychloordibenzo-p-dioxinen (PCDD's) en polychloordibenzofuranen (PCDF') zijn tricyclische aromatische verbindingen die bestaan uit twee benzeenringen die met elkaar verbonden zijn door twee zuurstofatomen in PCDD's en één zuurstofatoom in PCDF's en waarvan de waterstofatomen kunnen worden vervangen door maximaal acht chlooratomen.
 Art.    N4 . Bijlage IV. - Grenswaarden voor PCDD/F uit belangrijke stationaire bronnen.
I. INLEIDING
1. Bijlage III van dit Protocol bevat een definitie van dioxinen en furanen (PCDD/F).
2. De grenswaarden worden uitgedrukt in ng/m3 of mg/m3 onder standaardomstandigheden (273,15 K, 101,3 kPa, droog gas).
3. De grenswaarden gelden voor de normale bedrijfsomstandigheden, met inbegrip van de procedures voor opstarten en stilleggen, tenzij voor deze situaties specifieke grenswaarden zijn vastgesteld.
4. Bemonstering en analyse van alle verontreinigende stoffen gebeurt volgens de normen die zijn vastgesteld door de Europese Commissie voor Normalisatie (CEN), de Internationale Organisatie voor Normalisatie (ISO) of de dienovereenkomstige referentiemethoden van de Verenigde Staten of Canada. In afwachting van de ontwikkeling van CEN- of ISO-normen worden nationale normen gebruikt.
5. Voor controledoeleinden moet bij de interpretatie van de meetresultaten in vergelijking met de grenswaarden ook rekening worden gehouden met de onnauwkeurigheid van de meetmethode. Als het resultaat van de meting, verminderd met de onnauwkeurigheid van de meetmethode, niet hoger ligt dan de grenswaarde, wordt geacht aan de grenswaarde te zijn voldaan.
6. De emissie van de verschillende congeneren van PCDD/F wordt vermeld in toxiciteitequivalenten (TE), in vergelijking met 2,3,7,8-TCDD, waarbij gebruik wordt gemaakt van het systeem dat in 1988 is voorgesteld door het Committee on the Challenges of Modern Society van de NAVO (NATO-CCMS).
II. GRENSWAARDEN VOOR BELANGRIJKE STATIONAIRE BRONNEN
7. Voor de verschillende soorten verbrandingsovens gelden, uitgaande van een zuurstofconcentratie in de rookgassen van 11 %, de volgende grenswaarden :
Vast stedelijk afval (verbranding van meer dan 3 ton per uur) 0,1 ng TE/m3 Vast medisch afval (verbranding van meer dan 1 ton per uur) 0,5 ng TE/m3 Gevaarlijk afval (verbranding van meer dan 1 ton per uur) 0,2 ng TE/m3
 Art.    N5 . Bijlage V. Beste beschikbare technieken voor de beperking van de emissie van persistente organische verontreinigende stoffen door belangrijke stationaire bronnen.
I. INLEIDING
1. Deze bijlage is bedoeld om de Partijen bij het verdrag richtsnoeren te geven bij de bepaling van de beste beschikbare technieken zodat ze kunnen voldoen aan de verplichtingen in artikel 3, lid 5, van het Protocol.
2. Onder "beste beschikbare technieken" (BBT) wordt verstaan : het meest doeltreffende en geavanceerde ontwikkelingsstadium van de activiteiten en exploitatiemethoden, waarbij de praktische bruikbaarheid van speciale technieken om in beginsel het uitgangspunt voor de emissiegrenswaarden te vormen is aangetoond, met het doel emissies en effecten op het milieu in zijn geheel te voorkomen, of wanneer dat niet mogelijk blijkt algemeen te beperken :
- Onder "technieken" wordt verstaan : zowel de toegepaste technieken als de wijze waarop de installatie wordt ontworpen, gebouwd, onderhouden, geëxploiteerd en ontmanteld;
- Onder "beschikbare" technieken wordt verstaan : op zodanige schaal ontwikkeld dat de betrokken technieken, kosten en baten in aanmerking genomen, economisch en technisch haalbaar in de betrokken industriële context kunnen worden toegepast, onafhankelijk van de vraag of die technieken al dan niet op het grondgebied van de betrokken lid-Staat worden toegepast of geproduceerd, mits zij voor de exploitant op redelijke voorwaarden toegankelijk zijn;
- Onder "beste" wordt verstaan : het meest doeltreffend voor het bereiken van een hoog algemeen niveau van bescherming van het milieu in zijn geheel.
Bij de bepaling van de beste beschikbare technieken moet in het algemeen of in specifieke gevallen bijzondere aandacht worden besteed aan onderstaande factoren, waarbij rekening moet worden gehouden met de te verwachten kosten en baten van een maatregel en het voorzorg- en het preventiebeginsel :
- Het gebruik van technologie die weinig afval oplevert;
- Het gebruik van minder gevaarlijke stoffen;
- De bevordering van terugwinning en hergebruik van stoffen die tijdens het proces ontstaan en worden gebruikt en van afvalstoffen;
- Vergelijkbare processen, installaties of exploitatiemethoden die met succes op industriële schaal zijn beproefd;
- De vooruitgang van de techniek en de ontwikkeling van de wetenschappelijke kennis; de aard, de effecten en de omvang van de emissie;
- De data van ingebruikneming van de nieuwe of bestaande installaties;
- De tijd die nodig is voor het omschakelen op een betere beschikbare techniek;
- Het verbruik en de aard van de grondstoffen (met inbegrip van water) die bij het proces worden gebruikt en de energie-efficiëntie daarvan;
- De noodzaak om de algehele milieueffecten en milieurisico's van de emissie te voorkomen of tot een minimum te beperken;
- De noodzaak om ongevallen te voorkomen en de gevolgen daarvan voor het milieu tot een minimum te beperken.
Het is niet de bedoeling om aan de hand van het begrip beste beschikbare technieken bepaalde technieken of technologie voor te schrijven, maar om rekening te houden met de technische karakteristieken van de desbetreffende installatie, de geografische locatie en de plaatselijke milieusituatie.
3. De informatie over de effectiviteit en de kosten van beperkende maatregelen is gebaseerd op documenten die door de Task force en de Voorbereidende werkgroep voor POP's zijn ontvangen en geëvalueerd. Tenzij anders wordt aangegeven, worden de vermelde technieken op basis van de ervaring in de praktijk als ingeburgerd beschouwd.
4. Er wordt voortdurend nieuwe ervaring opgedaan met nieuwe installaties waar technieken met een geringe emissie worden gebruikt en de aanpassing van bestaande installaties. De bijlage zal dan ook periodiek moeten worden geëvalueerd en aangepast. De beste beschikbare technieken voor nieuwe installaties kunnen meestal ook voor bestaande installaties worden gebruikt, mits er een adequate overgangsperiode is en de technieken worden aangepast.
5. In de bijlage is een aantal beperkende maatregelen met uiteenlopende kosten en efficiëntie opgenomen. Bij de keuze van maatregelen voor een specifiek geval zal rekening worden gehouden met een aantal factoren, zoals de economische situatie, de technologische infrastructuur en capaciteit, en eventuele reeds genomen maatregelen om de luchtverontreiniging te beperken.
6. De belangrijkste POP's die door stationaire bronnen worden uitgestoten zijn :
a) polychloordibenzo-p-dioxinen/furanen (PCDD/F);
b) hexachloorbenzeen (HCB);
c) polycyclische aromatische koolwaterstoffen (PAK's).
Definities van deze stoffen zijn opgenomen in bijlage III van dit Protocol.
II. BELANGRIJKE STATIONAIRE BRONNEN VAN POP-UIT-STOOT
7. PCDD/F worden uitgestoten door onvolledige verbranding of chemische reacties bij thermische processen waarbij organisch materiaal en chloor aanwezig zijn. Belangrijke stationaire bronnen van PCDD/F zijn :
a) Afvalverbranding met inbegrip van bijstoken;
b) Thermische metallurgische processen zoals de vervaardiging van aluminium en andere non-ferrometalen, ijzer en staal;
c) Verbrandingsinstallaties die energie leveren;
d) Huisverwarmingsinstallaties;
e) Specifieke chemische productieprocessen waarbij tussen- en nevenproducten vrijkomen.
8. Belangrijke stationaire bronnen van PAK-uitstoot zijn :
a) Woningverwarming met hout en kolen;
b) Open vuur, bijvoorbeeld bij vuilverbranding, bosbranden en afbranden na de oogst;
c) Kooks- en anodeproductie;
d) Aluminiumproductie (via het Soederberg-procédé);
e) Installaties voor houtverduurzaming, behalve voor een Partij waarvoor deze categorie geen significante bijdrage tot haar totale uitstoot van PAK's (zoals gedefinieerd in bijlage III) levert.
9. De emissie van HCB vindt plaats bij hetzelfde soort thermische en chemische processen als waarbij PCDD/F wordt uitgestoten en HCB ontstaat ook via een vergelijkbaar mechanisme. Belangrijke bronnen van HCB-emissie zijn :
a) Installaties voor afvalverbranding met inbegrip van bijstoken;
b) Thermische bronnen in de metallurgische industrie;
c) Gebruik van gechloreerde brandstof in oveninstallaties.
III. ALGEMENE AANPAK BIJ DE BEPERKING OF PREVENTIE VAN DE EMISSIE VAN POP'S
10. Er zijn verschillende manieren waarop de beperking of preventie van de emissie van POP's door stationaire bronnen kan worden aangepakt. Voorbeelden zijn de vervanging van de gebruikte materialen, wijzigingen in het procédé (waaronder onderhoud en bedrijfsvoering) en aanpassing van bestaande installaties. In de volgende lijst wordt een algemene indicatie gegeven van de beschikbare maatregelen, die afzonderlijk of gecombineerd kunnen worden toegepast :
a) Vervanging van de gebruikte materialen wanneer dit POP's zijn of wanneer er een direct verband is tussen de materialen en de uitstoot van POP's door de bron;
b) Een optimale milieuzorg zoals een goed beheer, preventieve onderhoudsprogramma's of wijzigingen in het procédé zoals gesloten systemen (b.v. in kooksfabrieken) of het gebruik van inerte elektrodes voor elektrolyse;
c) Wijziging van het procédé om voor volledige verbranding te zorgen, zodat de vorming van POP's wordt voorkomen, via de aanpassing van parameters als de verbrandingstemperatuur of de verblijftijd;
d) Methoden voor de reiniging van rookgassen zoals thermische of katalytische verbranding of oxidatie, stofvangers of adsorptie;
e) Behandeling van restmaterialen, afval en zuiveringsslib, bijvoorbeeld door verhitting of door ze inert te maken.
11. De voor de verschillende maatregelen in de tabellen 1, 2, 4, 5, 6, 8 en 9 vermelde emissieniveaus zijn meestal specifiek voor het desbetreffende geval. De emissieniveaus worden vermeld als percentage van de emissiegrenswaarden met conventionele technieken.
12. Kosten-batenoverwegingen kunnen worden gebaseerd op de totale kosten per jaar per eenheid emissiebeperking (inclusief investeringen en bedrijfskosten). De kosten van de beperking van de POP-emissie moeten ook worden bezien binnen het kader van de algehele economische aspecten van het proces, zoals de effecten van de beperkende maatregelen en de productiekosten. Gezien de vele factoren die een rol spelen, zijn de cijfers voor de investeringen en de bedrijfskosten voor elk geval zeer specifiek.
IV. TECHNIEKEN VOOR DE BEPERKING VAN DE PCDD/F-EMISSIE
A. Afvalverbranding
13. Afvalverbranding omvat de verbranding van stedelijk afval, gevaarlijk afval, medisch afval en zuiveringsslib.
14. De belangrijkste maatregelen om de emissie van PCDD/F door afvalverbrandingsinstallaties te beperken zijn :
a) Primaire maatregelen ten aanzien van het verbrande afval;
b) Primaire maatregelen ten aanzien van de procestechnieken;
c) Maatregelen voor de regulering van fysische parameters van het verbrandingsproces en de rookgassen (temperatuur, koelsnelheid, zuurstofgehalte enz.);
d) Rookgasreiniging;
e) Behandeling van de restproducten van het reinigingsproces.
15. De primaire maatregelen ten aanzien van het verbrande afval, waarbij de materiaaltoevoer wordt aangepast door gehalogeneerde stoffen te vervangen door niet-gehalogeneerde stoffen, zijn niet geschikt voor de verbranding van stedelijk of gevaarlijk afval. In dat geval is het effectiever het verbrandingsproces aan te passen en secundaire maatregelen voor rookgasreiniging te nemen. De aanpassing van de materiaaltoevoer is een nuttige primaire maatregel om de hoeveelheid afval te beperken en heeft daarnaast als voordeel dat recycling mogelijk is. Dit kan leiden tot een indirecte beperking van de PCDD/F-uitstoot doordat er minder afval wordt verbrand.
16. De wijziging van procestechnieken om de verbrandingsomstandigheden te optimaliseren is een belangrijke en effectieve maatregel om de PCDD/F-uitstoot te beperken (meestal 850 °C of hoger, regulering van de zuurstoftoevoer afhankelijk van de verbrandingswaarde en de consistentie van het afval, een voldoende verblijftijd - 850 °C gedurende ongeveer 2 seconden - en turbulentie van het gas, voorkomen van gedeelten met koud gas in de verbrandingsoven enz.). Wervelbedverbranders leveren bij een lagere temperatuur dan 850 °C afdoende emissieresultaten op. Voor bestaande verbrandingsinstallaties houdt dit meestal in dat de installatie een nieuw ontwerp moet krijgen en/of moet worden vervangen, hetgeen niet in alle landen economisch verantwoord zal zijn. Het koolstofgehalte van de as moet tot een minimum worden beperkt.
17. Rookgasmaatregelen. De volgende maatregelen kunnen worden genomen om tot een redelijk effectieve daling van het PCDD/F-gehalte in de rookgassen te komen. De de novo-synthese gebeurt bij ongeveer 250 tot 450 °C. Deze maatregelen moeten eerst worden genomen voordat verder beperkingen mogelijk zijn om aan het eind van de schoorsteen tot de gewenste niveaus te komen :
a) Snelle afkoeling van de rookgassen (zeer effectief en betrekkelijk goedkoop);
b) Toevoeging van remmers als triethanolamine of triethylamine (kan ook zorgen voor reductie van stikstofoxiden), waarbij echter om veiligheidsredenen rekening moet worden gehouden met nevenreacties;
c) Gebruik van systemen om stof op te vangen voor temperaturen tussen 800 en 1 000 °C, bijvoorbeeld keramischefilters en cyclonen;
d) Gebruik van elektrische ontladingssystemen bij lage temperatuur;
e) Preventie van de afzetting van vliegas in het afvoersysteem voor de rookgassen.
18. Methoden voor reiniging van de rookgassen zijn :
a) Klassieke stofvangers om de hoeveelheid aan deeltjes gebonden PCDD/F te beperken;
b) Selectieve katalytische reductie of selectieve niet-katalytische reductie;
c) Adsorptie met actieve kool of kooks in vaste of wervelbedsystemen;
d) Verschillende soorten adsorptiemethoden en geoptimaliseerde gaswassystemen met mengsels van actieve kool, martinovenkool, kalk en kalksteenoplossingen in reactoren met een vast bed, een bewegend bed en een wervelbed. De opvangefficiëntie voor gasvormig PCDD/F kan worden verbeterd door op het oppervlak van een doekfilter een afdoende laag actieve kool aan te brengen.
e) Oxidatie met H2O2;
f) Katalytische verbrandingsmethoden met verschillende soorten katalysatoren (Pt/Al2O3 of koper-chromietkatalysatoren met verschillende promotors om het oppervlak te stabiliseren en veroudering van de katalysator tegen te gaan).
19. Met bovengenoemde methoden kan een PCDD/F-emissieniveau van 0,1ng TE/m3 rookgas worden gehaald. Wanneer echter gebruik wordt gemaakt van adsorbers/filters met actieve kool of kooks moet ervoor worden gezorgd dat vrijkomende koolstofdeeltjes niet zorgen voor een stijging van de PCDD/F-uitstoot in een later stadium. Tevens moet worden opgemerkt dat adsorbers en stofvangers vóór katalysatoren (SCR-techniek) residuen met PCDD/F opleveren, die moeten worden opgewerkt of op correcte wijze moeten worden verwijderd.
20. Een vergelijking tussen de verschillende maatregelen om PCDD/F in rookgassen terug te dringen is een zeer gecompliceerde zaak die leidt tot een matrix met een breed scala van industriële installaties met uiteenlopende capaciteit en configuratie. Bij een vergelijking van de kosten moet ook rekening worden gehouden met de maatregelen om de uitstoot van andere verontreinigingen, zoals zware metalen (al dan niet aan deeltjes gebonden), tot een minimum te beperken. In de meeste gevallen is het dan ook niet mogelijk een direct verband te leggen met alleen de beperking van de PCDD/F-uitstoot. Tabel 1 bevat een overzicht met de beschikbare gegevens voor de verschillende maatregelen.
21. Verbrandingsinstallaties van medisch afval kunnen in veel landen een belangrijke bron van PCDD/F vormen. Bepaalde soorten medisch afval zoals delen van het menselijk lichaam, besmet afval, naalden, bloed, plasma en cytostatica worden als een speciaal soort gevaarlijk afval behandeld, terwijl ander medisch afval vaak ladingsgewijs ter plaatse wordt verbrand. Verbrandingsinstallaties die ladingsgewijs werken kunnen aan dezelfde eisen inzake de beperking van PCDD/F voldoen als andere afvalverbranders.
22. De Partijen zullen wellicht willen overwegen of een beleid ter stimulering van de verbranding van stedelijk en medisch afval in grote regionale installaties in plaats van kleinere installaties wenselijk is. Deze aanpak kan het gebruik van BBT rendabeler maken.
23. De behandeling van residuen van het rookgasreinigingsproces. In tegenstelling tot as van verbrandingsinstallaties bevatten deze residuen relatief hoge concentraties zware metalen, organische verontreinigingen (met inbegrip van PCDD/F), chloriden en sulfiden. De verwijdering daarvan moet dan ook op een gecontroleerde manier gebeuren. Met name bij natte gaswassers ontstaan grote hoeveelheden zuur verontreinigd vloeibaar afval. Er bestaan enkele speciale behandelingsmethoden zoals :
a) De katalytische behandeling van doekfilterstof bij lage temperatuur en in zuurstofarm milieu;
b) Reiniging van doekfilterstof met het 3-R-procédé (extractie van zware metalen met zuur en verbranding om organisch materiaal te vernietigen);
c) Verglazing van doekfilterstof;
d) Andere immobilisatiemethoden; en
e) Het gebruik van plasmatechnologie.
B. Thermische processen in de metallurgische industrie
24. Specifieke processen in de metallurgische industrie kunnen belangrijke resterende bronnen van PCDD/F-uitstoot zijn, zoals :
a) De primaire ijzer- en staalindustrie (b.v. hoogovens, sinterfabrieken en ijzerertspelletisering);
b) De secundaire ijzer- en staalindustrie; en
c) De primaire en secundaire non-ferrometaalindustrie (koperproductie).
Tabel 2 bevat een overzicht van de maatregelen ter beperking van de PCDD/F-uitstoot voor de metallurgische industrie.
25. Installaties voor metaalproductie en -bewerking met PCDD/F-emissie kunnen voldoen aan een maximale emissieconcentratie van 0,1 ng TE/m3 (bij een rookgasdebiet van meer dan 5 000 m3/uur) indien zij beperkende maatregelen gebruiken.
Sinterfabrieken
26. Uit metingen bij sinterfabrieken in de ijzer- en staalindustrie is gebleken dat de PCDD/F-emissie meestal tussen 0,4 en 4 ng TE/m3 ligt. Eén meting bij één installatie zonder beperkende maatregelen leverde een concentratie van 43 ng TE/m3 op.
27. Gehalogeneerde verbindingen kunnen leiden tot de vorming van PCDD/F als zij in sinterfabrieken terechtkomen via de materiaaltoevoer (kooksbries, zoutgehalte in erts) of toegevoegd gerecycleerd materiaal (zoals walshuid, stof uit hoogovengas, stof uitfilters of zuiveringsslib). Net als bij de verbranding van afval is er echter geen duidelijk verband tussen het chloorgehalte van de materiaaltoevoer en de emissie van PCDD/F. Het zal wellicht afdoende zijn het gebruik van verontreinigd restmateriaal te vermijden en de walshuid te ontoliën of te ontvetten voordat deze in de sinterfabriek wordt gebracht.
28. De meest effectieve manier om de emissie van PCDD/F te beperken is door de toepassing van een combinatie van de volgende secundaire maatregelen :
a) Recirculatie van de rookgassen zorgt voor een significante beperking van de PCDD/F-emissie. Dit zorgt bovendien voor een significante daling van het rookgasdebiet, zodat ook de installatie van eventuele extra emissiebeperkende maatregelen goedkoper wordt;
b) Installatie van doekfilters (in sommige gevallen gecombineerd met elektrostatische stofvangers) of elektrostatische stofvangers met injectie van actieve kool/martinovenkool/kalksteenmengsels in de rookgassen;
c) Er zijn gasreinigingsmethoden ontwikkeld waarbij de rookgassen eerst worden gekoeld en vervolgens uitgeloogd met hogedruk gaswassers met scheiding door druppeldepositie. Een emissie van 0,2 tot 0,4 ng TE/m3 is haalbaar. Door toevoeging van een geschikt adsorbeermiddel zoals bruinkoolkooks/steenkoolgruis kan een concentratie van 0,1 ng TE/m3 worden gehaald.
Tabel 1. Vergelijking van de verschillende methoden voor rookgasreiniging en proceswijzigingen in afvalverbrandingsinstallaties om de PCDD/F-uitstoot te beperken

Mogelijkheden

 Emissieniveau (%)a
Geraamde kosten

 Risico's

-

 -

-

 -
Primaire

 Sortering vooraf
 maatregelen door

 van
 wijziging van het

materiaaltoevoer
 toegevoerde

niet effectief;
 materiaal :

Resultaat
- Verwijdering van
voor emissieniveau

 inzameling slechts
 precursors en

 niet

 gedeeltelijk
 chloorhoudend

 gekwantificeerd;

 mogelijk; ander
 materiaal; en

 lijkt niet

 chloorhoudend
- Beheer van de

lineair

materiaal, zoals
 afvalstromen.

 afhankelijk te

 keukenzout of

 zijn van de

papier, kan niet

 omvang van de

worden vermeden.

 materiaal

Voor gevaarlijk

 toevoer.

 chemisch afval is

dit niet

wenselijk.

Nuttige primaire

maatregel en

geschikt voor

speciale gevallen

(b.v. afgewerkte

olie of

elektrische

onderdelen) met

recycling van

materialen als

mogelijk extra

voordeel.

Wijziging van de

 Het hele procede
 procestechnologie:

 moet achteraf
- Optimale

worden aangepast.
 omstandigheden
 bij verbranding;
- Voorkomen van
 temperaturen
 onder 850° en
 koele gebieden in
 de rookgassen;
- Voldoende
 zuurstofgehalte;
 regulering van de
 zuurstoftoevoer
 afhankelijk van
 de verbrandings
 waarde en de
 consistentie van
 de

 materiaaltoevoer;
 en

- Voldoende
 verblijftijd en
 turbulentie.

Maatregelen voor
 rookgassen :
Preventie van
 deeltjesdepositie
 door :
- roetreinigers,

 Door stoomroet
 mechanische

blazen kan de
 kloppers,

vorming van
 akoestische of

 PCDD/F toenemen.
 stoomroetblazers.
Stofverwijdering,
 < 10

Middelhoog

 Verwijdering van
 meestal in

 aan deeltjes
 afvalverbranders

 geadsorbeerde

PCDD/F. Methoden

voor verwijdering

van deeltjes in

hete

rookgasstromen

uitsluitend in

proefinstallaties

gebruikt.
- Doekfilters;

1 -0,1

Hoog

 Gebruik bij

temperaturen <

150°.
- Keramische

Lage efficientie

 Gebruik bij
 filters;

 temperaturen

tussen 800 en

1000°.
- Cyclonen; en

Lage efficientie

Middelhoog
- Elektrostatische
Middelhoge

 Gebruik bij een
 filters

 efficientie

temperatuur van

450°; bevordering

van de

novo-synthese van

PCDD/F mogelijk,

hogere emissie

van NO/x, minder

terugwinning van

warmte.
Katalytische

 Gebruik bij
 oxidatie

 temperaturen

tussen 800 en

1000°. Aparte

bestrijdings-

maatregelen voor

gasfase nodig.
Snel afkoelen van
 rookgassen

Hoogwaardige
 adsorptie-eenheid
 met toegevoegde
 actieve
 kooldeeltjes
 (elektrodynamische
 venturi)
Selectieve

Hoge

 Reductie van NO/x
 katalytische

investeringen

bij toevoeging
 reductie (SCR)

en lage

van NH/3; hoog

 bedrijfskosten
 ruimtebeslag,

gebruikte

katalysatoren en

residuen van

actieve kool of

kooks van

bruinkool kunnen

worden

verwijderd,

katalysatoren

kunnen meestal

door de fabrikant

worden opgewerkt,

actieve kool en

kooks van

bruinkool kunnen

onder streng

gereguleerde

omstandigheden

worden verbrand.
Verschillende
 soorten natte en
 droge
 adsorptiemethoden
 met mengsels van
 actieve kool,
 kooks van
 martinovens, kalk
 en

 kalksteenoplos-
 singen in
 reactoren met
 vast bed,
 bewegend bed en
 wervelbed :
- Reactor met vast
<2

Hoge

 Verwijdering van
 bed, adsorptie

 (0,1 ng TE/m3)

 investeringen,
 residuen; hoog
 met actieve kool

middelhoge

 ruimtebeslag.
 of kooks van

bedrijfskosten
 martinovens; en
- Meesleepreactor
 <10

 Lage

 Verwijdering van
 of circulerende

(0,1 ng TE/m3)

 investeringen,
 residuen.
 wervelbedreactor

middelhoge
 met toevoeging

bedrijfskosten
 van actieve
 kooks/kalk of
 kalksteenoplos-
 singen, gevolgd
 door doekfilter.
Toevoeging van

2-5

 Lage investe-
 H2O/2.

 (0,1 ng TE/m3)

 ringen, lage

 bedrijfskosten  a) Restemissie in vergelijking met emissie zonder maatregelen.
Tabel 2. Beperking van de PCDD/F-uitstoot in de metallurgische industrie

Mogelijkheden

 Emissieniveau (%)a
Geraamde kosten

 Risico's

-

 -

-

 -
Sinterfabrieken
Primaire
 maatregelen :
- Optimalisering/

 Laag

 Niet 100 %
 inkapseling van

haalbaar
 sinter
 transportbanden;
- Recirculatie van
40

Laag
 rookgassen,
 b.v.,,Emission
 Optimised
 Sintering'',
 waarbij
 hetrookgasdebiet
 met ongeveer 35 %
 daalt (lagere
 kosten van
 verdere
 secundaire
 maatregelen door
 het lagere
 rookgasdebiet),
 capaciteit 1
 miljoen Nm3/uur;

Secundaire
 maatregelen :
- Elektrostatische
Middelhoge

Middelhoog
 stofvanger +

efficientie
 moleculaire zeef;
- Toevoeging van

Hoge efficientie

Middelhoog
 mengsels van

(0,1 ng TE/m3)
 kalksteen/actieve
 kool;
- Hogedruk

Hoge efficientie

Middelhoog

 0,1 ng TE/m3
 gaswassers

emissie beperking

haalbaar met
 bestaande

 tot 0,2-0,4 ng

 hoger
 installatie :

 TE/m3

energieverbruik;
 AIRFINE (Voest

 geen bestaande
 Alpine Stahl

 installatie
 Linz) sinds 1993
 voor 600.000
 Nm3/uur; tweede
 installatie
 gepland in
 Nederland
 (Hoogovens) voor
 1998.

Productie van
 non-ferrometalen
 (b.v. koper)
Primaire
 maatregelen :
- Voorsorteren van
 schroot,
 vermijden van
 bijvoorbeeld
 kunststoffen en
 met PVC
 verontreinigd
 schroot,
 verwijdering van
 coatings en
 gebruik van
 chloorvrij
 isolerend
 materiaal;

Secundaire
 maatregelen :

Laag
- Het snel

Hoge efficientie

Laag
 afkoelen van de
 hete rookgassen;
- Gebruik van

 5-7 (1,5-2 TE/m3)
 Hoog
 zuurstof of met
 zuurstof
 verrijkte lucht
 in ovens,
 zuurstofinjectie
 in ventilatieoven
 (zorgt voor
 volledige
 verbranding en
 een minimaal
 rookgasvolume);
- Reactor met vast
(0,1 ng TE/m3)

Hoog
 bed of
 straal-stroom-
 wervelbedreactor
 door adsorptie
 met actieve kool
 of kolenstof uit
 martinoven;
- Katalytische

(0,1 ng TE/m3)

Hoog
 oxidatie; en
- Beperking van de
 verblijfstijd in
 het kritische
 temperatuurgebied
 in het
 rookgassysteem.
Productie van
 ijzer en staal
Primaire
 maatregelen :
- Verwijdering van

Laag

 Voor reiniging
 olie uit het

 moeten
 schroot voordat

oplosmiddelen
 de productievaten

worden gebruikt
 worden geladen;
- Verwijdering van

Laag
 organisch
 spoormateriaal
 zoals olie,
 emulsies, vet,
 verf en
 kunststoffen uit
 grondstoffen;
- Verlaging van de

Middelhoog
 specifieke hoge
 rookgasvolumes;
- Aparte opvang en

Laag
 behandeling van
 de emissie bij
 laden en lossen;
Secundaire
 maatregelen :
- Aparte opvang en
< 1

 Laag
 behandeling van
 de emissie bij
 laden en lossen;
 en

- Doekfilter in

 Middelhoog
 combinatie met
 kooksinjectie.
Secundaire
 aluminiumproductie

Primaire
maatregelen :
- Vermijding van

Laag
 gehalogeneerd
 materiaal
 (hexachloorethaan);
- Vermijding van

Laag
 chloorhoudende
 smeermiddelen
 (zoals
 gechloreerde
 koolwater
 stoffen); en
- Reiniging en
 sortering van
 vuile
 schrootladingen,
 bijvoorbeeld door
 spanen van de
 coating te
 ontdoen en te
 drogen,
 zink/drijf-
 scheidings-
 technieken en
 wervelstroom-
 depositie;
Secundaire
 maatregelen :
- Een- en

 < 1

 Middelhoog/hoog
 meerfasendoek-

 (0,1 ng TE/m3)
 filter met
 toevoeging van
 kalksteen/
 geactiveerde kool
 voor het filter;
- Minimalisering

Middelhoog/hoog
 en aparte
 verwijdering en
 zuivering van
 anders
 verontreinigde
 rookgasstromen;
- Vermijding van

Middelhoog/hoog
 deeltjesdepositie
 uit de rookgassen
 en bevordering
 van snelle
 passage van het
 kritisch
 temperatuurtraject
 en;
- Verbeterde

Middelhoog/hoog
 voorbehandeling
 van
 aluminiumschroot
 uit shredders met
 zink/drijfschei-
 dingstechnieken
 en scheiding door
 wervelstroom
 depositie.  a) Restemissie in vergelijking met emissie zonder maatregelen.
Primaire en secundaire productie van koper
29. In bestaande installaties voor de primaire en secundaire koperproductie is na rookgasreiniging een PCDD/F-emissieconcentratie van enkele pictogrammen tot 2 ng TE/m3 haalbaar. Bij één koperschachtoven is vóór optimalisering van de aggregaten een PCDD/F-emissie tot 29 ng TE/m3 gemeten. In het algemeen is er een grote variatie in de PCDD/F-emissiewaarden van deze installaties vanwege de grote verschillen in de grondstoffen die in verschillende aggregaten en processen worden gebruikt.
30. In het algemeen zijn de volgende maatregelen geschikt om de PCDD/F-emissie te beperken :
a) Voorsorteren van schroot;
b) Voorbehandeling van schroot, bijvoorbeeld door verwijdering van kunststof of PVC-coatings, voorbehandeling van kabelschroot met uitsluitend koude/mechanische methoden;
c) Koeling van de hete rookgassen (met hergebruik van warmte) om de verblijfstijd in het kritische temperatuurgebied in het rookgassysteem te beperken;
d) Gebruik van zuurstof of met zuurstof verrijkte lucht in ovens of zuurstofinjectie in ventilatieovens (zorgt voor volledige verbranding en een minimaal rookgasvolume);
e) Adsorptie in een reactor met vast bed of straalstroomwervelbed met actieve kool of kolenstof uit martinoven; en
f) Katalytische oxidatie.
Staalproductie
31. De PCDD/F-emissie bij oxystaalfabrieken voor de productie van staal en bij hoogovens met een koepeloven, elektro-oven of vlamboogoven voor het smelten van gietijzer liggen significant onder 0,1 ng TE/m3. Bij een koudeluchtoven en een draaitrommeloven (smelten van gietijzer) ligt de PCDD/F-emissie hoger.
32. Vlamboogovens die bij de secundaire staalproductie worden gebruikt, kunnen een emissieconcentratie van 0,1 ng TE/m3 halen als de volgende maatregelen worden toegepast :
a) Aparte opvang van de emissie bij laden en lossen; en
b) Gebruik van een doekfilter of een elektrostatische stofvanger in combinatie met kooksinjectie.
33. De materiaaltoevoer voor vlamboogovens bevat vaak olie, emulsies of vet. Algemene primaire maatregelen voor de beperking van PCDD/F kunnen zijn : sorteren, ontoliën en verwijdering van de coating van schroot dat kunststoffen, rubber, verf, pigmenten en vulkaniseeradditieven kan bevatten.
Smelterijen in de secundaire aluminiumindustrie
34. De PCDD/F-emissie van smelterijen in de secundaire aluminiumindustrie liggen ongeveer tussen 0,1 en 14 ng TE/m3. De concentratie is afhankelijk van de aard van het smeltaggregaat, de gebruikte materialen en de gehanteerde technieken voor rookgaszuivering.
35. In het algemeen zorgen één- en meerfasendoekfilters, aangevuld met kalksteen/actieve kool/kool uit martinovens vóór het filter, voor een concentratie van maximaal 0,1 ng TE/m3 met een reductie-efficiëntie van 99 %.
36. Ook de volgende maatregelen komen in aanmerking :
a) Minimalisering en aparte verwijdering en zuivering van anders verontreinigde rookgasstromen;
b) Vermijding van de depositie van deeltjes uit rookgassen;
c) Een snelle passage van het kritisch temperatuurtraject;
d) Een betere voorsortering van aluminiumschroot uit shredders met behulp van zink/drijfscheidingstechnieken en scheiding door wervelstroomdepositie; en
e) Verbetering van de reiniging vooraf van aluminiumschroot door de verwijdering van de coating en het drogen van spanen.
37. De mogelijkheden d en e zijn belangrijk omdat het onwaarschijnlijk is dat bij moderne smelttechnieken zonder toeslag (waarbij geen halogeniden worden gebruikt) het laagwaardige schroot kan worden verwerkt dat in draaitrommelovens kan worden gebruikt.
38. In het kader van het Verdrag inzake de bescherming van het mariene milieu in het Noordoostelijk deel van de Atlantische Oceaan zijn er besprekingen aan de gang over de herziening van een eerdere aanbeveling om het gebruik van hexachloorethaan in de aluminiumindustrie geleidelijk te staken.
39. De smelt kan met geavanceerde technologie worden behandeld, zoals stikstof/chloormengsels in een verhouding tussen 9 :1 en 8 :2, gasinjectieapparatuur voor fijne dispersie en stikstofspoeling vooraf en achteraf en vacuümontvetting. Bij stikstof/chloormengsels is een PCDD/F-concentratie van ongeveer 0,03 ng TE/m3 gemeten (vergeleken met meer dan 1 ng TE/m3 bij behandeling met uitsluitend chloor). Chloor is nodig voor de verwijdering van magnesium en andere ongewenste bestanddelen.
C. Verbranding van fossiele brandstoffen bij elektriciteitsfabrieken en in de industrie
40. Bij de verbranding van fossiele brandstoffen bij elektriciteitsbedrijven en in de industrie (stookketels met een thermische capaciteit van meer dan 50 MW) zullen een verbeterde energie-efficiëntie en energiebesparing leiden tot een daling van de emissie van alle verontreinigende stoffen omdat er minder brandstof nodig is. Dit zal ook leiden tot een daling van de PCDD/F-emissie. Verwijdering van chloor uit kolen of olie is niet kosteneffectief, maar de tendens in de richting van gasgestookte installaties zorgt toch voor een daling van de PCDD/F-emissie in deze sector.
41. Er dient te worden opgemerkt dat de PCDD/F-emissie significant zou kunnen stijgen als afvalstoffen (zuiveringsslib, afgewerkte olie, rubberafval enz.) aan de brandstof wordt toegevoegd. De verbranding van afval voor de energievoorziening mag uitsluitend gebeuren in installaties met systemen voor rookgaszuivering die voor een zeer efficiënte verwijdering van PCDD/F zorgen (beschreven in deel A).
42. Het gebruik van technieken om de emissie van stikstofoxiden, zwaveldioxide en deeltjes in de rookgassen te beperken kan ook zorgen voor een beperking van de PCDD/F-emissie. Bij het gebruik van deze technieken zal de efficiëntie van de PCDD/F-verwijdering van installatie tot installatie verschillen. Er wordt onderzoek gedaan naar de ontwikkeling van technieken voor PCDD/F-verwijdering, maar zolang deze technieken nog niet op industriële schaal beschikbaar zijn, wordt er geen beste beschikbare techniek gespecificeerd voor PCDD/F-verwijdering.
D. Huisverwarmingsinstallaties
43. De bijdrage van huisverwarmingsinstallaties tot de totale PCDD/ F-emissie is minder significant wanneer op een correcte wijze gebruik wordt gemaakt van goedgekeurde brandstoffen. Daarnaast kunnen er grote regionale verschillen in de emissie optreden die veroorzaakt worden door de aard en de kwaliteit van de brandstof en de geografische dichtheid en het gebruik van de installatie.
44. Koolwaterstoffen in brandstoffen en verbrandingsgassen worden in huisverwarmingsinstallaties minder volledig verbrand dan in grote stookinstallaties. Dit is vooral het geval wanneer er gebruik wordt gemaakt van vaste brandstoffen zoals hout of kolen, waarbij de PCDD/ F-concentratie in de rookgassen tussen 0,1 en 0,7 ng TE/m3 ligt.
45. Wanneer verpakkingsmateriaal tegelijk met vaste brandstoffen wordt verbrand, stijgt de PCDD/F-emissie. Het komt voor dat er in particuliere woningen afval en verpakkingsmateriaal wordt verbrand, ook al is dit in sommige landen verboden. Het staat wel vast dat huisvuil vanwege de stijgende verwijderingskosten in huisverwarmingsinstallaties wordt verbrand. Wanneer daarbij hout met verpakkingsafval wordt gebruikt, kan de PCDD/F-emissie stijgen van 0,06 ng TE/m3 (uitsluitend hout) tot 8 ng TE/m3 (bij 11 volumeprocent O2). Deze resultaten zijn bevestigd door onderzoek in verschillende landen waar in de verbrandingsgassen van huisverwarmingsinstallaties waar afval wordt verbrand, concentraties tot 114 ng TE/m3 (bij 13 volumeprocent zuurstof) zijn gemeten.
46. De emissie door huisverwarmingsinstallaties kan worden beperkt door uitsluitend brandstof van goede kwaliteit te gebruiken en geen afval, halogeenhoudende kunststoffen en ander materiaal te verbranden. Voorlichtingsprogramma's die gericht zijn op de kopers/gebruikers van huisverwarmingsinstallaties kunnen hierbij goede diensten bewijzen.
E. Verbrandingsinstallaties voor hout (capaciteit < 50 MW)
47. Uit metingen bij houtverbrandingsinstallaties blijkt dat PCDD/F-concentraties boven 0,1 ng TE/m3 in de verbrandingsgassen voorkomen, met name bij onvolledige verbranding en/of wanneer de verbrande stoffen een hoger gehalte aan chloorhoudende verbindingen hebben dan normaal onbehandeld hout. De totale koolstofconcentratie in de verbrandingsgassen geeft een indicatie omtrent een eventuele slechte verbranding. Er is een correlatie gevonden tussen de CO-emissie, de volledigheid van de verbranding en de PCDD/F-emissie. Tabel 3 bevat een overzicht met enkele emissieconcentraties en -factoren voor houtverbrandingsinstallaties.
Tabel 3. Gekwanticeerde emissieconcentraties en -factoren voor houtverbrandingsinstallaties

 Brandstof

 Emissie-

Emissiefactor
Emissiefactor

 concentratie
(ng - TE/kg)

(ng/GJ)

 -

-

-

-
Onbewerkt hout (beukenhout)

 0,02-0,10

0,23-1,3

 12-70
Onbewerkte houtsnippers uit

 0,07-0,21

0,79-2,6

 43-140
 bossen
Spaanplaat

0,02-0,08

0,29-0,9

 16-50
Stedelijk afvalhout

2,7-14,4

 26-173

1400-9400
Huisvuil

 114

 3230
Houtskool

0,03
48. De verbranding van stedelijk afvalhout (sloophout) in bewegende roosters leidt tot een betrekkelijk hoge PCDD/F-emissie in vergelijking met ander hout dat geen afval is. Als primaire maatregel om de emissie te beperken kan ervoor worden gezorgd dat behandeld afvalhout niet in houtverbrandingsinstallaties wordt verbrand. De verbranding van behandeld hout moet uitsluitend in installaties met een adequate rookgasreiniging gebeuren om de PCDD/F-emissie tot een minimum te beperken.
V. TECHNIEKEN VOOR DE BEPERKING VAN DE PAK-EMISSIE
A. Kooksproductie
49. Bij de productie van kooks komen PAK's met name in de buitenlucht terecht :
a) Bij het laden van de oven door de vulgaten;
b) Door lekkage via de ovendeur, de klimpijpen en de deksels van de vulgaten; en
c) Bij het leegdrukken van de oven en het afkoelen van de kooks.
50. Qua concentratie van benzo(a)pyreen (BaP) lopen de verschillende bronnen in een kooksbatterij sterk uiteen. De hoogste BaPconcentraties worden aan de bovenkant van de batterij en in de directe omgeving van de deuren gemeten.
51. De PAK-emissie bij de kooksproductie kan worden beperkt door de bestaande geïntegreerde ijzer- en staalfabrieken technisch te verbeteren. Dit kan betekenen dat oude kooksbatterijen worden gesloten en vervangen en dat de kooksproductie in zijn algemeenheid afneemt ten gunste van bijvoorbeeld de injectie van hoogwaardige kolen bij de staalproductie.
52. Een strategie ter beperking van de PAK-emissie door kooksbatterijen moet onder andere de volgende technische maatregelen omvatten :
a) Vullen van de kooksovens :
- Beperking van de deeltjesemissie bij het laden van de kolen uit de bunker in de vulwagens;
- Gesloten systemen voor de verplaatsing van kolen wanneer gebruik wordt gemaakt van voorverwarming van kolen;
- Afzuiging en daarna behandeling van de vulgassen, hetzij door de gassen in de dichtstbijzijnde oven te brengen, hetzij door ze via een verzamelleiding naar een naverbrander en vervolgens een stofafscheider te transporteren. In sommige gevallen kunnen de opgevangen vulgassen op de vulwagens worden verbrand, maar deze op vulwagens gebaseerde systemen leveren voor het milieu en qua veiligheid minder goede resultaten op. Door stoom- of waterinjectie in de klimpijpen moet voor voldoende zuiging worden gezorgd;
b) Emissie bij de deksels van de vulgaten tijdens de verkooksing moet worden voorkomen door :
- Het gebruik van vulgatdeksels die zeer goed afsluiten;
- Afdichting van de vulgatdeksels met klei (of een even effectief materiaal) na iedere vulling;
- Reiniging van de vulgatdeksels en -ringen voordat de vulgaten gesloten worden;
- Zorgen dat de bovenkant van de oven vrij van kolenresten blijft;
c) De deksels van de klimpijpen moeten van watersloten worden voorzien om te voorkomen dat gas en teer ontsnapt en de sloten moeten geregeld worden gereinigd om te zorgen dat ze goed blijven functioneren;
d) De installatie om de kooksovendeuren te bedienen moet worden voorzien van systemen om het oppervlak van de afsluitingen op de deuren en deurramen van de oven te reinigen;
e) Kooksovendeuren :
- Er moet een zeer goede afdichting worden gebruikt (b.v. membraandeuren onder veerdruk);
- De afdichting op de ovendeuren en de deurramen moet na ieder gebruik grondig worden gereinigd;
- De deuren moeten zodanig worden ontworpen dat er een systeem voor het opvangen van deeltjes kan worden geïnstalleerd dat (via een verzamelleiding) bij het leegdrukken op een stofvanginstallatie kan worden aangesloten;
f) De kookstransportmachine moet worden voorzien van een vaste afzuigkap, een vaste afvoerleiding en een vast gasreinigingssysteem (bij voorkeur een doekfilter);
g) Bij het kooksblussen moeten emissiearme procedures worden gevolgd, bijvoorbeeld droge kooksblussing. Het verdient de voorkeur een nat blusprocédé te vervangen door droge kooksblussing, mits er een systeem met een gesloten circulatie wordt gebruikt om te voorkomen dat er afvalwater ontstaat. De hoeveelheid stof die bij de verwerking van droog gebluste kooks ontstaat, moet worden beperkt.
53. Het zogenaamde,,non-recovery-cokemaking'' proces emitteert aanzienlijk minder PAK dan het gangbaarder procédé met terugwinning van de bijproducten. Dit komt doordat er in dat geval een onderdruk in de oven heerst, zodat lekkage via de kooksovendeuren naar de buitenlucht onmogelijk is. Bij het verkooksen wordt het ruwgas uit de oven verwijderd door een natuurlijke trek, die voor een onderdruk in de oven zorgt. Deze ovens zijn niet geschikt voor de terugwinning van de chemische bijproducten uit ruwgas. In plaats daarvan worden de rookgassen van het verkooksingsproces (met PAK's) efficiënt verbrand bij hoge temperaturen en een lange verblijftijd. De afvalwarmte van deze verbranding wordt gebruikt voor de energievoorziening bij het verkooksen en het warmteoverschot kan worden gebruikt om stoom te maken. Met het oog op het rendement van dit verkooksingsprocédé is wellicht een installatie voor warmtekrachtkoppeling nodig om met de overmaat stoom elektriciteit op te kunnen wekken. Momenteel draait er slechts één kooksfabriek zonder terugwinning in de Verenigde Staten en één in Australië. Het procédé komt neer op een horizontale kameroven zonder terugwinning met een verbrandingskamer tussen twee ovens. De twee ovens worden om en om gevuld en verkookst. Zo is er altijd één oven die de verbrandingskamer van kooksovengas voorziet. De benodigde warmtebron wordt geleverd door de verbranding van kooksovengas in de verbrandingskamer. Het ontwerp van de verbrandingskamer zorgt voor de benodigde verblijfstijd (ongeveer 1 seconde) en hoge temperaturen (minimaal 900 °).
54. Er moet een effectief programma worden gebruikt voor de controle op lekkages uit de afdichting van de kooksovendeuren, de klimpijpen en de vulgatdeksels. Dit betekent controle op en registratie van lekkages met onmiddellijk herstel of onderhoud. Op deze manier kan een significante beperking van de diffuse emissie worden verwezenlijkt.
55. Aanpassing van bestaande kooksbatterijen om de condensatie van rookgassen uit alle bronnen (met warmteterugwinning) te vergemakkelijken zorgt voor een daling van de PAK-emissie in de lucht met 86 tot meer dan 90 % (afvalwaterzuivering niet meegerekend). Rekening houdend met de teruggewonnen energie, het verwarmde water, het synthesegas en het bespaarde koelwater kunnen de investeringskosten in vijf jaar worden afgeschreven.
56. Bij een stijging van het volume van de kooksoven daalt het totale aantal ovens, het aantal keren dat de ovendeur wordt geopend (het aantal leeggedrukte ovens per dag), het aantal afdichtingen in een kooksbatterij en derhalve de PAK-emissie. Door een daling van de bedrijfs- en personeelskosten neemt ook de productiviteit toe.
57. Droge kooksblussystemen vereisten hogere investeringen dan natte methoden. De hogere bedrijfskosten kunnen worden gecompenseerd door de terugwinning van warmte die voor de oorverwarming van de kolen kan worden gebruikt. De energie-efficiëntie van een gecombineerd systeem met droge kooksblussing en voorverwarming van de kolen stijgt van 38 tot 65 %. Door voorverwarming van de kolen neemt de productiviteit met 30 % toe. Dit kan tot 40 % worden opgevoerd omdat het verkooksingsproces homogener verloopt.
58. Alle tanks en installaties voor de opslag en behandeling van koolteer en koolteerproducten moeten worden voorzien van een efficiënte dampretourleiding en/of een dampafbraaksysteem. De bedrijfskosten van dampafbraaksystemen kunnen bij een autonoom naverbrandingsprocédé worden beperkt als de concentratie van de koolstofverbindingen in het afval hoog genoeg is.
59. Tabel 4 geeft een overzicht van de maatregelen ter beperking van de PAK-emissie bij de kooksproductie.
Tabel 4. Beperking van de PAK-emissie bij de kooksproductie

Mogelijkheden

 Emissieniveau

 Geraamde kosten

 Risico's

(%)a

-

 -

-

 -
Aanpassing van oude
Totaal < 10

Hoog

Zeer hoge emissie
 installaties met

 (zonder

in afvalwater bij
 condensatie van de
 afvalwater)

nat blussen. Deze
 rookgassen uit

methode mag alleen
 alle bronnen omvat

worden toegepast
 de volgende

 als het water in
 maatregelen :

 een gesloten

 systeem opnieuw

 wordt gebruikt.

- Opvanging en

 5

(Rekening houdend
 naverbranding van

 met de
 de vulgassen bij

terugwinning van
 het vullen van

energie, warm
 ovens of transport

water,
 van de gassen naar

synthesegas en
 de

besparingen op
 dichtstbijzijnde

koelwater kunnen
 oven, voor zover

de investerings-
 mogelijk;

 kosten in 5 jaar

 worden

 afgeschreven).

- De emissie bij

 <5
 vulgatdeksels moet
 zoveel mogelijk
 worden
 voorkomen,
 bijvoorbeeld door
 een speciale
 constructie van de
 deksels en zeer
 effectieve
 afdichtings-
 methoden.
 Kooksovendeuren
 moeten een zeer
 effectieve
 afdichting hebben.
 Voor het sluiten
 van de vulgaten
 moeten de
 vulgatdeksels en
 -ringen worden
 gereinigd;

- Gassen die bij

 <5
 het leegdrukken
 vrijkomen moeten
 worden opgevangen
 en naar een
 stofafscheider
 worden
 getransporteerd;
 Kooksblussen
 uitsluitend met
 natte methoden als
 deze op correcte
 wijze zonder
 afvalwater worden
 uitgevoerd.

Emissiearme

Geen emissie
 Hogere
 procedures voor

in water

 investerings-
 het blussen van

 kosten dan bij
 kooks,

nat blussen (maar
 bijvoorbeeld droog

lagere kosten
 kooksblussen.

 door het

 voorverwarmen van

 kolen en het

 gebruik van

 afvalwarmte).

Intensiever gebruik
Aanzienlijk

Investeringen

 Meestal moet de
 van ovens met een

 ongeveer 10 %

 kooksfabriek
 hoog volume om de

 hoger dan bij

 volledig worden
 oven minder vaak

klassieke

 aangepast of moet
 te hoeven openen

installaties.

 er een nieuwe
 en het oppervlak

kooksfabriek
 van de

worden gebouwd.
 afdichtingen te
 beperken.
a) Restemissie in vergelijking met emissie zonder maatregelen.
B. Anodeproductie
60. De PAK-emissie bij de productie van anodes moet op een soortgelijke manier worden aangepakt als bij de productie van kooks.
61. Om de emissie van stof dat met PAK's verontreinigd is te beperken worden de volgende secundaire maatregelen gebruikt :
a) Elektrostatische teerafscheiding;
b) Combinatie van een klassieke elektrostatische teerafscheider met een natte elektrostatische afscheider om de efficiëntie te verhogen;
c) Thermische naverbranding van de afvalgassen; en
d) Droge gasreiniging met kalksteen/petroleumkooks of aluminiumoxide (Al2O3).
62. De bedrijfskosten bij thermische naverbranding kunnen worden beperkt door autotherme naverbranding als de concentratie van de koolstofverbindingen in de rookgassen hoog genoeg is. Tabel 5 bevat een overzicht van de maatregelen ter beperking van de PAK-emissie bij de anodeproductie.
Tabel 5. Beperking van de PAK-emissie bij de anodeproductie

Mogelijkheden

 Emissieniveau

 Geraamde kosten

 Risico's

(%)a

-

 -

-

 -
Modernisering van

3 -10

Hoog
 oude installaties
 door beperking van
 de diffuse emissie
 met de volgende
 maatregelen :
- Beperking van de
 lekkage;
- Installatie van
 flexibele
 afdichtingen bij
 de ovendeuren;
- Opvanging van de
 vulgassen die
 vervolgens naar de
 dichtstbijzijnde
 oven worden geleid
 of via een
 verzamelleiding
 naar een
 verbrandingsoven
 en vervolgens een
 stofvanger worden
 geleid;
- Koelsystemen voor
 de kooksoven; en
- Opvanging en
 zuivering van de
 deeltjesemissie
 van kooks.

Ingeburgerde

 45 -50

 In 1990 in
 technologie voor

Nederland
 de anodeproductie

 ingevoerd.
 in Nederland :

Gasreiniging met

 kalksteen of

 petroleumkooks is

 een goede manier

 om de PAK-emissie

 te beperken; voor

 aluminium is dit

 niet bekend.
- Nieuwe droogoven
 met droge
 gasreiniging (met
 kalksteen/
 petroleumkooks of
 met aluminium);
- Recycling van het
 effluens in de
 pasta-installatie.

BBT :
- Elektrostatische
 2 -5

 Periodieke
 stofvangers;

reiniging van teer

 is nodig.
 en

- Thermische

 15

 Lagere

Autonome
 naverbranding.

bedrijfskosten

verbranding alleen

 bij autonome

mogelijk als de

 verbranding

 PAK concentratie

 in de rookgassen

 hoog is.
a) Restemissie in vergelijking met emissie zonder maatregelen.
C. Aluminiumindustrie
63. Aluminium wordt vervaardigd uit aluminiumoxide (Al2O3) door elektrolyse in elektrisch in serie geschakelde cellen. De cellen worden afhankelijk van de aard van de anode ingedeeld als ,,Prebake'' of Soederberg-cel.
64. "Prebake" cellen hebben anodes die bestaan uit gecalcineerde (gebakken) koolblokken die na gedeeltelijk verbruik worden vervangen. Soederberg-anodes worden in de cel gebakken met een mengsel van petroleumkooks en koolteerpek als bindmiddel.
65. De PAK-emissie is bij het Soederbergprocédé erg hoog. Primaire bestrijdingsmaatregelen zijn bijvoorbeeld modernisering van bestaande installaties en optimalisering van de processen, waardoor de PAK-emissie met 70-90 % kan worden teruggedrongen. Een emissieniveau van 0,015 kg B(a)P/ton Al is haalbaar. Vervanging van de bestaande Soederbergcellen door "Prebake" cellen zou een ingrijpende omschakeling van het huidige procédé vergen, maar zou betekenen dat de PAK-emissie vrijwel verdwijnt. De investeringskosten van een dergelijke vervanging zijn zeer hoog.
66. Tabel 6 bevat een overzicht van de maatregelen ter beperking van de PAK-emissie voor de aluminiumproductie.
Tabel 6. Beperking van de PAK-emissie bij de aluminiumproductie met het Soederberg-proces

Mogelijkheden

 Emissieniveau

 Geraamde kosten

 Risico's

(%)a

-

 -

-

 -
Vervanging van de
 Soederberg
 elektrodes door :
-,,Prebake''

 3 -30

Hogere kosten voor
Soederberg
 elektrodes (zonder

elektrodes
 gebruik van

 ongeveer 800
 pekbindmiddelen);

 miljoen USD

elektrodes zijn

 goedkoper

 dan,,Prebake''

 elektrodes, omdat

 er geen

 installatie nodig

 is voor het bakken

 van anodes.
- Inerte anodes

 Het onderzoek

 vordert, maar de

 verwachtingen zijn

 niet hoog

 gespannen.

Gesloten systemen

1-5

Een efficiente
 met,,Prebake''

bedrijfsvoering en
 elektrodes met

monitoring van de
 centrale toevoer

emissie zijn van
 van aluminiumoxide

essentieel belang
 en efficiente

 voor de
 procesbewaking,

 emissiebeperking.
 kappen over de

Bij slechte
 hele cel die een

uitvoering kan er
 efficiente opvang

 een significante
 van

 diffuse emissie
 luchtverontrei-

 ontstaan.
 niging mogelijk
 maken.

Soederberg-cellen

> 10

 Aanpassing van

Diffuse emissie
 met verticale

 Soederberg-

 treedt op bij de
 contactbouten en

technologie door

toevoer, het
 opvangsystemen

inkapseling en

breken van de
 voor de

 gewijzigd

 korst en het
 afvalgassen.

toevoerpunt :

 optillen van de

 50.000 10.000 USD
 ijzeren

 per oven.

 contactbouten naar

 een hogere

 positie.

Sumitomo-technologie

 Laag - middelhoog
 (anodebriketten
 voor VSS-proces).

Gasreiniging :
- Elektrostatische
 2 -5

 Laag

Veel vonken en
 teerafscheiders;

lichtbogen;
- Combinatie van

 > 1

Middelhoog

Bij natte
 conventionele

 gasreiniging
 elektrostatische

ontstaat
 teerafscheiders

 afvalwater.
 met
 elektrostatische
 natte
 gasreiniging;
- Thermische

Middelhoog
 naverbranding.

Gebruik van pek met
Hoog

 Laag - middelhoog
 een hoger
 smeltpunt (HSS +
 VSS).

Gebruik van droge

 Middelhoog - hoog
 gasreiniging in
 bestaande HSS +
 VSS-installaties
a) Restemissie in vergelijking met emissie zonder maatregelen.
D. Huisverwarmingsinstallaties
67. Bij huisverwarmingsinstallaties zoals kachels of open haarden kan PAK-emissie worden waargenomen, vooral wanneer hout of kolen worden gebruikt. Huishoudens kunnen een belangrijke bron van PAK-emissie zijn. Dit komt door het gebruik van open haarden en kleine stookinstallaties waar vaste brandstoffen worden verbrand. In sommige landen worden als brandstof voor kachels meestal kolen gebruikt. Kachels waarin kolen worden verbrand hebben een lagere PAK-emissie dan kachels waarin hout wordt verbrand, omdat de verbrandingstemperatuur hoger is en de brandstofkwaliteit consistenter.
68. Bovendien zijn er verbrandingssystemen met geoptimaliseerde functionele karakteristieken (b.v. de verbrandingssnelheid) die zorgen voor een effectieve beperking van de PAK-emissie door huisverwarmingsinstallaties. Geoptimaliseerde verbrandingsomstandigheden omvatten een geoptimaliseerd ontwerp van de verbrandingskamer en een geoptimaliseerde luchttoevoer. Er zijn verschillende technieken waarmee de verbrandingsomstandigheden worden geoptimaliseerd en de emissie wordt beperkt. Wat de emissie betreft zijn er significante verschillen tussen de verschillende technieken. Een moderne houtverbrandingsketel met een wateropvangtank, hetgeen overeenkomt met de BBT, zorgt voor een emissiebeperking met meer dan 90 % in vergelijking met een ouderwetse ketel zonder wateropvangtank. Een moderne ketel heeft drie verschillende zones : een stookzone voor de vergassing van hout, een gasverbrandingszone met keramiek of een ander materiaal dat temperaturen tot zo'n 1 000 ° mogelijk maakt, en een convectiezone. De convectiezone, waar de warmte door het water wordt geabsorbeerd, moet zo lang en effectief zijn dat de gastemperatuur van 1 000 ° tot 250 ° of minder kan dalen. Er zijn ook verschillende technieken om oude en verouderde ketels te voorzien van bijvoorbeeld wateropvangtanks, keramische bekleding en pelletbranders.
69. Een geoptimaliseerde verbrandingssnelheid gaat gepaard met een lage emissie van koolmonoxide (CO), de totale hoeveelheid koolwaterstoffen (TKW) en PAK's. De vaststelling van grenswaarden (regelingen voor typegoedkeuring) voor de emissie van CO en TKW heeft ook gevolgen voor de PAK-emissie. Bij een lage emissie van CO en TKW is ook de PAK-emissie laag. Aangezien PAK-metingen veel duurder zijn dan CO-metingen, is de vaststelling van een grenswaarde voor CO en TKW kosteneffectiever. Er wordt gewerkt aan een voorstel voor een CEN-norm voor kolen- en houtverbrandingsketels tot 300 kW (zie tabel 7).
Tabel 7. Ontwerp van CEN-norm in 1997

3

2

 1

 3
 2
 1

 3

 2

 1
Klasse

 Effect
 -

-

 -

 -
 -
 -

 -

 -

 -

(kW)

 CO

 TKW

Deeltjes

-

 -

-

 -

 -

< 50

 5000 8000 25000
150 300 2000
150/125 180/150 200/180
Manueel

 > 50-150 2500 5000 12500
100 200 1500
150/125 180/150 200/180

>150-300 1200 2000 12500
100 200 1500
150/125 180/150 200/180

< 50

 3000 5000 15000
100 200 1750
150/125 180/150 200/180
Automatisch > 50-150 2500 4500 12500
 80 150 1250
150/125 180/150 200/180

>150-300 1200 2000 12500
 80 150 1250
150/125 180/150 200/180
NB : De emissieniveaus zijn vermeld in mg/m3 bij 10 % O2.
70. De emissie van houtkachels voor woningen kan worden beperkt :
a) Voor bestaande kachels door voorlichtings- en bewustmakingsprogramma's om de gebruikers ervan te doordringen dat de kachels goed moeten worden gebruikt, dat uitsluitend onbehandeld hout moet worden gebruikt, dat een goede voorbereiding van de brandstof nodig is en dat het hout voldoende moet worden gedroogd;
b) Voor nieuwe kachels door de toepassing van productnormen, zoals beschreven in het ontwerp van de CEN-norm (en gelijkwaardige productnormen in de Verenigde Staten en Canada).
71. Voor de beperking van de PAK-emissie kunnen ook meer algemene maatregelen worden genomen, zoals de ontwikkeling van gecentraliseerde systemen voor huishoudens en energiebesparing door bijvoorbeeld verbeterde thermische isolatie om het energieverbruik terug te dringen.
72. Tabel 8 bevat een overzicht van de informatie.
Tabel 8. Beperking van de PAK-emissie door huisverwarmingsinstallaties

Mogelijkheden

 Emissieniveau

 Geraamde kosten

 Risico's

(%)a

-

 -

-

 -
Gebruik van

Hoge
 gedroogde kolen en
 effectiviteit
 hout (gedroogd
 hout is hout dat
 tenminste 18-24
 maanden is
 bewaard).

Gebruik van

Hoge
 gedroogde kolen.

effectiviteit

Ontwerp van

55

 Middelhoog

Er moeten
 verwarmingssystemen

 besprekingen
 voor vaste brand-

 worden gehouden
 stoffen waarin de

 met de fabrikanten
 omstandigheden

van kachels voor
 voor een volledige

de invoering van
 verbranding

 een regeling voor
 geoptimaliseerd

 de goedkeuring van
 zijn :

kachels.
- Vergassingszone;
- Verbranding met
 keramiek;
- Effectieve
 convectiezone.

Wateropvangtank.

Technische

 30 -40

 Laag

Kan ook worden
 instructies voor

verwezenlijkt door
 een efficient

 een goede
 gebruik.

voorlichting van

 het publiek,

 gecombineerd met

 praktische

 instructies en een

 regeling voor de

 typegoedkeuring

 van kachels.
Publiekvoorlich-
 tingsprogramma
 voor het gebruik
 van houtkachels.
a) Restemissie in vergelijking met emissie zonder maatregelen.
E. Installaties voor houtverduurzaming
73. Houtverduurzaming met PAK-houdende koolteerproducten kan een belangrijke bron van PAK-emissie in de lucht zijn. De emissie kan zich voordoen tijdens het impregneerproces zelf en tijdens de opslag, de bewerking en het gebruik van het geïmpregneerde hout in de open lucht.
74. De meest gebruikte PAK-houdende koolteerproducten zijn carbolineum en creosoot. Dit zijn beide PAK-houdende koolteerdestillaten voor de bescherming van hout tegen biologische aantasting.
75. De PAK-emissie door houtverduurzaming, installaties en opslagplaatsen, kan op verschillende manieren worden beperkt, afzonderlijk of gecombineerd ingevoerd, zoals :
a) Voorschriften voor de opslagomstandigheden om de verontreiniging van bodem en oppervlaktewater door PAK-uitloging en verontreinigd regenwater te voorkomen (b.v. regendichte opslagplaatsen, dakbedekking, hergebruik van verontreinigd water bij het impregneerproces, kwaliteitseisen voor het vervaardigde materiaal);
b) Maatregelen om de emissie in de lucht bij impregneerinstallaties te beperken (zo zou het warme hout van 90 ° tot maximaal 30 ° moeten worden afgekoeld voordat het naar opslagplaatsen wordt overgebracht. Een andere methode waarbij het hout onder vacuümomstandigheden met behulp van stoom onder druk met creosoot wordt geïmpregneerd, moet echter als BBT worden geaccentueerd);
c) Een optimale dosering van houtverduurzamingsmiddel, waarbij het behandelde houtproduct in situ een adequate bescherming krijgt, kan als BBT worden beschouwd aangezien de behoefte aan vervanging daardoor wordt beperkt, hetgeen leidt tot een daling van de emissie door installaties voor houtverduurzaming;
d) Gebruik van houtverduurzamingsmiddelen met een lager gehalte aan PAK's die tot de POP's behoren :
- Mogelijk gebruik van gewijzigd creosoot, zijnde een destilleerfractie met kookpunt tussen 270 ° en 355 °C, waardoor de emissie van zowel de vluchtigere PAK's als de zwaardere toxischere PAK's wordt beperkt;
- Ontmoediging van het gebruik van carbolineum zorgt ook voor een beperking van de PAK-emissie;
e) Evaluatie en vervolgens eventueel gebruik van alternatieven, zoals vermeld in tabel 9, waardoor het gebruik van PAK-houdende producten tot een minimum wordt beperkt.
76. Verbranding van geïmpregneerd hout leidt tot de emissie van PAK's en andere schadelijke stoffen. Als dit hout wordt verbrand, moet het in installaties met adequate zuiveringstechnieken gebeuren.
Tabel 9. Mogelijke alternatieven voor houtverduurzaming met PAK-houdende producten

Mogelijkheden

Risico's

-

 -
Gebruik van andere materialen :

andere milieuproblemen moeten worden

geevalueerd, zoals :
- duurzaam geproduceerd hardhout

 - beschikbaarheid van op de juiste
 (rivieroevers, omheiningen,

wijze geproduceerd hout;
 poorten);
- kunststof (palen voor de tuinbouw);
- beton (dwarsliggers voor de
 spoorwegen);
- natuurlijke in plaats van

- emissie die ontstaat bij de
 kunstmatige constructies

 productie en verwijdering van
 (rivieroevers, omheiningen enz.);

kunststoffen, met name PVC.
- onbehandeld hout.

Er zijn verschillende andere hout
 verduurzamingstechnieken in
 ontwikkeling waarbij geen
 impregnering met PAK-houdende
 producten plaatsvindt.
 Art.    N6 . Bijlage VI. - Tijdschema voor de toepassing van grenswaarden en beste beschikbare technieken op nieuwe en bestaande stationaire bronnen.
Het tijdschema voor de toepassing van de grenswaarden en de beste beschikbare technieken is als volgt :
a) Voor nieuwe stationaire bronnen : twee jaar na de datum waarop dit Protocol van kracht wordt;
b) Voor bestaande stationaire bronnen : acht jaar na de datum waarop dit Protocol van kracht wordt. Indien nodig kan deze periode voor specifieke bestaande stationaire bronnen worden verlengd overeenkomstig de afschrijvingsperiode die in de nationale wetgeving is bepaald.
 Art.    N7 . Bijlage VII. - Aanbevolen maatregelen ter beperking van de emissie van persistente organische verontreinigende stoffen door mobiele bronnen.
1. Voor de relevante definities wordt verwezen naar bijlage III van dit Protocol.
I. HAALBARE EMISSIENIVEAUS VOOR NIEUWE VOERTUIGEN EN BRANDSTOF-PARAMETERS
A. Haalbare emissieniveaus voor nieuwe voertuigen
2. Personenauto's met dieselmotor

Grenswaarden

-

Jaar

Referentiemassa

Massa

 Massa deeltjes

koolwaterstoffen

en NO/x

 -

 -

 -

 -
01.1.2000

Alle

0,56 g/km

 0,05
g/km
01.1.2005

Alle

0,3
g/km

 0,025 g/km
(indicatief)
3. Vrachtwagens

Grenswaarden

Jaar/proefcyclus

 -

Massa koolwaterstoffen
 Massa deeltjes

-

 -

-
01.1.2000/ESC- cyclus

 0,66 g/kWh

 0,1
g/kWh
01.1.2000/ETC-cyclus

0,85 g/kWh

 0,16 g/kWh
4. Terreinvoertuigen
Stap 1 (referentie : ECE-reglement nr. 96)*
Nettovermogen (P) (kW)
 Massa koolwaterstoffen
 Massa deeltjes

-

-

-

P >= 130

 1,3 g/kWh

0,54 g/kWh

75 =< P < 130

1,3 g/kWh

0,70 g/kWh

37 =< P < 75

 1,3 g/kWh

0,85 g/kWh
* Uniform provisions concerning the approval of compression ignition (C.I.) engines to be installed in agricultural and forestry tractors with regard to the emissions of pollutants by the engine". Het reglement is op 15 december 1995 van kracht geworden en de wijziging is op 5 maart 1997 van kracht geworden.
Stap 2
Nettovermogen (P) (kW)
 Massa koolwaterstoffen
 Massa deeltjes

-

-

-

0 =< P <
18

 18 =< P <
37

 1,5 g/kWh

0,8 g/kWh

 37 =< P <
75

 1,3 g/kWh

0,4 g/kWh

 75 =< P < 130

 1,0 g/kWh

0,3 g/kWh

130 =< P < 560

 1,0 g/kWh

0,2 g/kWh
B. Brandstofparameters
5. Dieselbrandstof

 Grenswaarden

Parameter

Eenheid

 -

 Testmethode

Minimum

 Maximum

(2000/2005)*

(2000/2005)*

-

 -

-

 -

-
Cetaangetal

 51/n.g.

-

ISO 5165
Dichtheid bij 15°C

kg/m3

-

845/n.g.

ISO 3675
Verdamping 95 %

°C

-

360/n.g.

ISO 3405
PAK's

Massa %

 -

 11/n.g.

prIP 391
Zwavel

 ppm

 -

350/50* *

 ISO 14956
n.g. : niet gespecificeerd.
* 1 januari van het vermelde jaar.
* * indicatieve waarde.
II. BEPERKING VAN GEHALOGENEERDE LOODVANGERS, ADDITIEVEN IN BRANDSTOFFEN EN SMEERMIDDELEN
6. In sommige landen wordt 1,2-dibroommethaan in combinatie met 1,2-dichloormethaan als loodvanger in gelode benzine gebruikt. Bovendien ontstaat er tijdens het verbrandingsproces in de motor PCDD/F. Voor de toepassing van driewegkatalysatoren in auto's moet er ongelode benzine worden gebruikt. De toevoeging van loodvangers en andere gehalogeneerde verbindingen aan benzine en andere brandstoffen en aan smeermiddelen moet zo veel mogelijk worden vermeden.
7. Tabel 1 bevat een overzicht van de maatregelen ter beperking van de PCDD/F-emissie in de uitlaatgassen van motorvoertuigen voor het wegverkeer.
Tabel 1. Beperking van de PCDD/F-emissie in de uitlaatgassen van motorvoertuigen voor het wegverkeer

Mogelijkheden

Risico's

-

 -
Geen toevoeging van gehalogeneerde

 Het gebruik van gehalogeneerde
 verbindingen aan brandstoffen

loodvangers zal geleidelijk worden

gestaakt naarmate de markt voor

gelode benzine krimpt omdat er voor

motoren met elektrische ontsteking

steeds meer gebruik wordt gemaakt

van driewegkatalysatoren met een

gesloten systeem.
- 1,2-dichloormethaan
- 1,2-dichloormethaan en de
 dienovereenkomstige
 broomverbindingen als loodvangers in
 gelode brandstoffen voor motoren met
 elektrische ontsteking (uit
 broomverbindingen kunnen
 broomdioxines of -furanen ontstaan).

Geen gebruik van gehalogeneerde
 additieven in brandstoffen en
 smeermiddelen.
III. MAATREGELEN TER BEPERKING VAN DE EMISSIE VAN POP'S DOOR MOBIELE BRONNEN
A. Emissie van POP's door motorvoertuigen
8. De POP-emissie door motorvoertuigen doet zich voor in de vorm van aan deeltjes gebonden PAK's die door voertuigen met een dieselmotor worden uitgestoten. PAK's worden ook uitgestoten door voertuigen met benzinemotor, maar in mindere mate.
9. Smeerolie en brandstoffen kunnen door het gebruik van additieven of door het productieprocédé gehalogeneerde verbindingen bevatten. Deze verbindingen kunnen tijdens de verbranding in PCDD/F worden omgezet die vervolgens met de uitlaatgassen worden uitgestoten.
B. Keuring en onderhoud
10. Voor mobiele bronnen met dieselmotor kan de effectiviteit van de emissiebeperking van PAK's worden gewaarborgd door programma's om de mobiele bronnen periodiek te keuren op de emissie van deeltjes, de opaciteit bij vrije acceleratie of gelijkwaardige methoden.
11. Voor mobiele bronnen met benzinemotor kan de effectiviteit van de emissiebeperking van PAK's (naast andere bestanddelen van de uitlaatgassen) worden gewaarborgd door programma's voor een periodieke keuring van de brandstofregeling en de efficiëntie van de katalysator.
C. Technieken voor de beperking van de PAK-emissie door motorvoertuigen met diesel- en benzinemotor
1. Algemene aspecten van de gebruikte technologie
12. Het is belangrijk ervoor te zorgen dat de voertuigen zodanig worden ontworpen dat zij tijdens het gebruik aan de emissienormen voldoen. Dit kan gebeuren door waarborging van de conformiteit van de productie, levenslange duurzaamheid, kwaliteitsgarantie voor onderdelen voor emissieregulering en het terughalen van voertuigen die gebreken vertonen. Bij gebruikte voertuigen kan door een effectief keurings- en onderhoudsprogramma worden gewaarborgd dat zij aan de normen voor emissiebeperking blijven voldoen.
2. Technische maatregelen ter beperking van de emissie
13. De volgende maatregelen ter beperking van de PAK-emissie zijn belangrijk :
a) Specificaties voor de brandstofkwaliteit en wijzigingen in de motoren om de emissie te beperken voordat deze ontstaat (primaire maatregelen); en
b) Toevoeging van systemen om de uitlaatgassen te reinigen, zoals oxidatiekatalysatoren of deeltjesvangers (secundaire maatregelen).
a) Dieselmotoren
14. Wijziging van dieselbrandstof kan twee positieve effecten hebben : door een lager zwavelgehalte worden er minder deeltjes uitgestoten en wordt het omzettingsrendement van oxidatiekatalysatoren opgevoerd en door een beperking van de hoeveelheid di-en tricyclische aromaten worden er minder PAK's gevormd en uitgestoten.
15. Een primaire maatregel om de emissie te beperken is wijziging van de motor om voor een vollediger verbranding te zorgen. Er zijn veel verschillende wijzigingen in gebruik. In het algemeen wordt de samenstelling van de uitlaatgassen beïnvloed door wijzigingen in het ontwerp van de verbrandingskamer en door een hogere druk bij de brandstofinspuiting. Op dit moment worden in de meeste dieselmotoren mechanische regelsystemen gebruikt. In nieuwere motoren worden steeds vaker geautomatiseerde elektronische regelsystemen gebruikt die meer flexibiliteit bij de regulering van de emissie mogelijk maken. Een andere technologie om de emissie te beperken is een combinatie van uitlaatgasturbo en tussenkoeling. Dit systeem leidt tot een beperking van de NOxemissie, brandstofbesparing en een toename van het afgegeven vermogen. Voor zware en lichte motoren is ook het gebruik van inlaatspruitstukafstelling een mogelijkheid.
16. Smeeroliebeperking is belangrijk om de verontreiniging door zwevende deeltjes terug te dringen, aangezien 10 tot 50 % van de deeltjes uit motorolie ontstaat. Het olieverbruik kan worden beperkt door verbetering van de fabricagespecificaties voor motoren en door een betere afdichting van de motoren.
17. Secundaire maatregelen om de emissie te beperken houden in dat er systemen voor de behandeling van uitlaatgassen worden toegevoegd. In het algemeen is gebleken dat het gebruik van een oxidatiekatalysator in combinatie met een deeltjesfilter voor dieselmotoren goede resultaten oplevert bij de beperking van de PAK-emissie. Er wordt momenteel gewerkt aan de evaluatie van een deeltjesvanger-oxidator. Deze wordt aangebracht in het uitlaatsysteem voor het opvangen van zwevende deeltjes en kan tot op zekere hoogte zorgen voor regeneratie van het filter door verbranding van de opgevangen deeltjes met behulp van elektrische verwarming van het systeem of door een andere regeneratiemethode. Voor een echte regeneratie van passieve deeltjesvangers tijdens normaal gebruik is een regeneratiesysteem met een brander nodig of moeten additieven worden gebruikt.
b) Benzinemotoren
18. PAK-beperkende maatregelen voor benzinemotoren zijn vooral gebaseerd op het gebruik van een driewegkatalysator met gesloten systeem, waardoor de emissie van koolwaterstoffen in het algemeen en dus ook van PAK's wordt beperkt.
19. Door een verbetering van het gedrag bij een koude start wordt de emissie van organische verbindingen in het algemeen en PAK's in het bijzonder beperkt (bijvoorbeeld startkatalysatoren, betere brandstofverdamping/verstuiving, verwarmde katalysatoren).
20. Tabel 2 bevat een overzicht van de maatregelen ter beperking van de PAK-emissie in de uitlaatgassen van motorvoertuigen voor het wegverkeer.
Tabel 2. Beperking van de PAK-emissie in de uitlaatgassen van motorvoertuigen voor het wegverkeer

Mogelijkheden

Emissieniveau

 Nadelen/opmerkingen

(%)

-

-

-
Motoren met elektrische
 ontsteking :
- driewegkatalysator met

 10-20

Beschikbaarheid van gesloten
 gesloten systeem

systeem, ongelode benzine
- katalysatoren voor de

5-15

 In sommige landen in de
 beperking van de emissie bij

handel verkrijgbaar
 koude start.

Brandstof voor motoren met

Beschikbaarheid van
 elektrische ontsteking :

raffinagecapaciteit
- beperking van aromatische
 verbindingen,
- beperking van zwavel.

Dieselmotoren :
- oxidatiekatalysator,

 20-70
- vangeroxidator/
 deeltjesfilter.

Wijziging dieselbrandstof :

 Beschikbaarheid van
- beperking van de

 raffinagecapaciteit.
 hoeveelheid zwavel om de
 deeltjesemissie terug te
 dringen.

Verbetering van de

Bestaande technologie.
 specicaties voor
 dieselmotoren :
- elektronisch regelsysteem,
 aanpassing inspuitsnelheid
 en brandstofinspuiting onder
 hoge druk,
- uitlaatgasturbo en
 tussenkoeling,
- recirculatie van
 uitlaatgassen.
 Art.    N8 . Bijlage VIII.- Belangrijke categorieën van stationaire bronnen.
I. INLEIDING
Installaties of delen van installaties voor onderzoek, ontwikkeling en de beproeving van nieuwe producten vallen niet onder deze lijst. Bijlage V bevat een vollediger beschrijving van de categorieën.
II. OVERZICHT VAN DE CATEGORIEEN
Categorie

 Beschrijving van de categorie

-

 -

1

Verbranding, met inbegrip van bijstoken, van stedelijk

gevaarlijk of medisch afval of van zuiveringsslib.,

2

Sinterfabrieken.

3

Primaire en secundaire productie van koper.

4

Staalproductie.

5

Smelterijen in de secundaire aluminiumindustrie.

6

Verbranding van fossiele brandstoffen bij

elektriciteitsfabrieken en in de industrie in stookketels met

een thermische capaciteit van meer dan 50 MWth.

7

Huisverwarmingsinstallaties.

8

Verbrandingsinstallaties voor hout met een thermische capaciteit

van minder dan 50MWth.

9

Kooksproductie.

 10

Anodeproductie.

 11

Aluminiumproductie met het Soederberg-procede.

 12

Installaties voor houtverduurzaming, behalve voor een partij

waarvoor deze categorie geen significante bijdrage tot de

totale emissie van PAK's (zoals gedefinieerd in bijlage III)

levert.
 Art.  N9. Lijst der Staten.

 Staten/

 Datum

Type

 Datum

 Datum

 Organisatie

 authenti-
 instemming

instemming
 interne

ficatie

inwerking-

treding

-

-

 -

 -

 -
ARMENIE

 18/12/1998
BELGIE

24/06/1998
Bekrachtiging
25/05/2006
23/08/2006
BULGARIJE

 24/06/1998
Bekrachtiging
05/12/2001
23/10/2003
CANADA

24/06/1998
Bekrachtiging
18/12/1998
23/10/2003
CYPRUS

24/06/1998
Bekrachtiging
02/09/2004
01/12/2004
DENEMARKEN

24/06/1998
Goedkeuring

06/07/2001
23/10/2003
DUITSLAND

 24/06/1998
Bekrachtiging
25/04/2002
23/10/2003
ESTLAND

 Toetreding

 11/05/2005
09/08/2005
Europese Gemeenschap

24/06/1998
Goedkeuring

30/04/2004
29/07/2004
FINLAND

 24/06/1998
Aanvaarding

03/09/2002
23/10/2003
FRANKRIJK

 24/06/1998
Goedkeuring

25/07/2003
23/10/2003
GRIEKENLAND

 24/06/1998
VERENIGD KONINKRIJK

 24/06/1998
Bekrachtiging
02/09/2005
01/12/2005
HONGARIJE

 18/12/1998
Bekrachtiging
07/01/2004
07/04/2004
IERLAND

 24/06/1998
IJSLAND

 24/06/1998
Bekrachtiging
29/05/2003
23/10/2003
ITALIE

24/06/1998
KROATIE

 24/06/1998
LETLAND

 24/06/1998
Bekrachtiging
28/10/2004
26/01/2005
LIECHTENSTEIN

 24/06/1998
Aanvaarding

23/12/2003
22/03/2004
LITOUWEN

24/06/1998
LUXEMBURG

 24/06/1998
Bekrachtiging
01/05/2000
23/10/2003
MOLDOVA

 24/06/1998
Bekrachtiging
01/10/2002
23/10/2003
NEDERLAND

 24/06/1998
Aanvaarding

23/06/2000
23/10/2003
NOORWEGEN

 24/06/1998
Bekrachtiging
16/12/1999
23/10/2003
OEKRAINE

24/06/1998
OOSTENRIJK

24/06/1998
Bekrachtiging
27/08/2002
23/10/2003
POLEN

 24/06/1998
PORTUGAL

24/06/1998
ROEMENIE

24/06/1998
Bekrachtiging
05/09/2003
04/12/2003
SLOVAKIJE

 24/06/1998
Aanvaarding

30/12/2002
23/10/2003
SLOVENIE

24/06/1998
Bekrachtiging
15/11/2005
13/02/2006
SPANJE

24/06/1998
TSJECHISCHE REPUBLIEK

 24/06/1998
Bekrachtiging
06/08/2002
23/10/2003
VERENIGDE STATEN

24/06/1998
ZWEDEN

24/06/1998
Bekrachtiging
19/01/2000
23/10/2003
ZWITSERLAND

 24/06/1998
Bekrachtiging
14/11/2000
23/10/2003