text:
Inleiding.
 Artikel    1M0 .
1. De lidstaten van de Raad van Europa hebben besloten dat zij zich ten doel stellen, levende dieren die voor experimentele en andere wetenschappelijke doeleinden worden gebruikt, te beschermen, ten einde te waarborgen dat pijn, of onnodig lijden, dan wel angst of blijvend letsel hun toegebracht als gevolg van procedures waaraan zij worden onderworpen, tot een strikt minimum worden beperkt.
2. Het is waar dat sommige procedures worden verricht in het veld op in vrijheid levende, in hun eigen bestaan voorziende, wilde dieren, maar deze procedures zijn zeer beperkt in aantal. Het merendeel van de dieren die voor de procedures worden gebruikt, moet om praktische redenen, onder de één of andere vorm van fysiek toezicht worden gehouden in onderkomens, variërend van omheinde buitenterreinen tot hokken voor kleine dieren in het dierenverblijf van een laboratorium. Dit is een situatie waarin sprake is van vele tegenstrijdige belangen. Enerzijds het dier, wiens behoeften aan bewegingsvrijheid, sociale contacten en andere levensuitingen moeten worden beperkt, anderzijds degene die de procedures verricht en diens assistenten, die volledige controle over het dier en zijn omgeving eisen. In deze belangentegenstelling kan het belang van het dier soms op de tweede plaats komen.
3. Daarom bepaalt de Europese Overeenkomst voor de bescherming van gewervelde dieren die worden gebruikt voor experimentele en andere wetenschappelijke doeleinden in artikel 5 : " Elk dier, gebruikt of bestemd voor gebruik in een procedure, krijgt een onderkomen, een omgeving, ten minste een zekere bewegingsvrijheid, voedsel, water en verzorging passend bij zijn gezondheid en zijn welzijn. Iedere beperking van de mate waarin het dier aan zijn fysiologische en ethologische behoeften kan voldoen, dient zo gering mogelijk te zijn. "
4. Deze bijlage bevat een aantal richtlijnen gebaseerd op de huidige kennis en praktijk inzake de huisvesting en verzorging van dieren. Zij legt uit en vult aan de in artikel 5 aanvaarde grondbeginselen. Het op deze wijze nagestreefde doel is derhalve de autoriteiten, instellingen en individuen te helpen in hun streven naar verwezenlijking van de doelstellingen van de Raad van Europa op dit gebied.
5. Het woord " verzorging ", gebruikt in relatie tot dieren die zijn bestemd voor of feitelijk worden gebruikt in procedures, omvat alle aspecten van de betrekkingen tussen het dier en de mens. Het begrip omvat het totaal van materiële en niet-materiële middelen die door de mens worden aangewend om een dier in een zodanige fysieke en mentale toestand te brengen en te houden, waar het zo min mogelijk lijdt en zo goed mogelijk functioneert in de procedures. De verzorging duurt vanaf het moment waarop het dier wordt uitgekozen om gebruikt te worden bij procedures tot het moment waarop het dier op humane wijze wordt gedood of op een andere wijze uit de weg wordt geruimd door de instelling aan het einde van de procedure overeenkomstig artikel 11 van de Overeenkomst.
6. De bijlage beoogt advies te geven over de bouw van passende dierenverblijven. Er zijn evenwel verschillende methoden voor het fokken en houden van laboratoriumdieren, die zich voornamelijk van elkaar onderscheiden door de mate waarin het microbiologisch milieu wordt beheerst. Voorts dient men te bedenken dat het betrokken personeel soms op grond van het karakter en de conditie van de dieren zelf zal moeten beoordelen of de aanbevolen normen inzake de ruimte onvoldoende zijn, zoals bij bijzonder agressieve dieren. Bij de toepassing van de in deze bijlage gegeven richtlijnen dient rekening te worden gehouden met de eisen van die verschillende situaties. Bovendien is het nodig de status van deze richtlijnen duidelijk te maken. In tegenstelling tot de bepalingen van de Overeenkomst zelf zijn ze niet bindend : het zijn aanbevelingen die naar eigen inzicht moeten worden gehanteerd, bedoeld als handleiding in de praktijk en als maatstaf die alle betrokkenen gewetensvol zouden dienen na te streven. Daarom is de term " zouden " gebruikt in de gehele tekst, zelfs daar waar " dienen " passender zou lijken. Het is bijvoorbeeld vanzelfsprekend dat voedsel en water dienen te worden verstrekt (zie 3.7.2. en 3.8.).
7. Ten slotte, om praktische en financiële redenen behoeven bestaande dierenverblijven niet te worden vervangen zolang ze in goede staat verkeren of zolang ze niet anderszins onbruikbaar zijn geworden. In afwachting van vervanging door onderkomens die voldoen aan deze richtlijnen, zou zo veel mogelijk aan de richtlijnen dienen te worden voldaan door het aantal en de grootte van de dieren af te stemmen op de bestaande kooien en hokken.
 Art.    2M0 . Definities.
In deze bijlage A wordt, naast de definities vervat in artikel 1.2 van de Overeenkomst, verstaan onder :
a. " verblijfsruimten " : vertrekken waar de dieren normaal zijn ondergebracht, hetzij voor de fokkerij of om in voorraad te houden, hetzij tijdens de uitvoering van een procedure;
b. " kooi " : door gesloten wanden omsloten vaste of verplaatsbare houders, waarvan ten minste één wand bestaat uit metalen tralies of gaas of, indien nodig, netwerk en waarin één of meer dieren worden gehouden of vervoerd; afhankelijk van de bezettingsgraad en de afmetingen van de kooi, is de bewegingsvrijheid van de dieren betrekkelijk beperkt;
c. " box/hok " : een oppervlak omsloten door bijvoorbeeld wanden, tralies of gaas, waar één of meer dieren worden gehouden; afhankelijk van de grootte van het terrein en de bezettingsgraad is de bewegingsvrijheid van de dieren gewoonlijk minder beperkt dan in een kooi;
d. " ren " : een oppervlak omsloten door bijvoorbeeld hekken, wanden, tralies of gaas en veelal gelegen buiten permanente gebouwen, waar dieren die in kooien of boxen worden gehouden zich een bepaalde tijd overeenkomstig hun ethologische en fysiologische behoeften, zoals lichaamsbeweging, vrij kunnen bewegen;
e. " stal " : een kleine ruimte met drie wanden, gewoonlijk voorzien van een ruif en van laterale tussenschotten, waar één of twee dieren vastgebonden kunnen worden gehouden.
 1.  De gebouwen.
 Art.    1M1 .
1.1. Functies en algemeen ontwerp.
1.1.1. Ieder gebouw zou zo ontworpen dienen te zijn dat dit een passende omgeving biedt aan de erin ondergebrachte diersoorten. Zij zou tevens zo ontworpen dienen te zijn dat onbevoegden de toegang wordt belet.
Gebouwen die een onderdeel vormen van een groter gebouwencomplex zouden ook dienen te worden beveiligd door behoorlijke bouwvoorschriften en regelingen die het aantal ingangen beperken en het verkeer van onbevoegden beletten.
1.1.2. Het verdient aanbeveling een onderhoudsprogramma voor de gebouwen op te stellen, teneinde storingen in het toebehoren te voorkomen.
 Art.    2M1 .
1.2. Verblijfsruimten.
1.2.1. Alle nodige maatregelen zouden genomen moeten worden om een geregeld en doelmatig schoonmaken van de verblijven en de handhaving van behoorlijke hygiënische normen te waarborgen. Plafonds en muren zouden bestand dienen te zijn tegen beschadiging en een glad, ondoordringbaar en gemakkelijk afwasbaar oppervlak dienen te hebben. Bijzondere aandacht moet worden besteed aan de aansluiting van deuren, buizen, pijpen en kabels. De deuren en eventuele ramen zouden geconstrueerd of afgeschermd dienen te zijn op een manier die ongewenste dieren de toegang belet. Waar nodig kan in de deur een inspectieraam worden aangebracht. De vloeren zouden glad en ondoordringbaar dienen te zijn en een stroef, gemakkelijk afwasbaar oppervlak dienen te hebben, dat het gewicht van rekken en andere zware toestellen kan dragen zonder te worden beschadigd. Eventuele afvoeren zouden behoorlijk afgedekt dienen te zijn en voorzien zijn van een rooster om te voorkomen dat dieren kunnen binnenkomen.
1.2.2. Verblijven waarin de dieren vrij kunnen rondlopen, zouden muren en vloeren met bijzonder sluitvaste bedekking dienen te hebben om bestand te zijn tegen de sterke slijtage veroorzaakt door de dieren en door het schoonmaken. Die bedekking zou niet schadelijk mogen zijn voor de gezondheid van de dieren en zou zodanig ontworpen dienen te zijn dat de dieren zich niet kunnen verwonden. In zulke verblijven zijn afvoeren gewenst. Toestellen of installaties zouden extra dienen te worden afgeschermd zodat zij niet kunnen worden beschadigd door de dieren of de dieren zelf kunnen verwonden. Daar waar rennen bestaan, zouden maatregelen dienen te worden getroffen om, in voorkomende gevallen, de toegang van publiek en dieren te beletten.
1.2.3. Verblijven bestemd voor het huisvesten van landbouwhuisdieren (runderen, schapen, geiten, varkens, paarden, pluimvee, enz.) zouden tenminste dienen te voldoen aan de normen neergelegd in de Europese Overeenkomst inzake de bescherming van landbouwhuisdieren en vastgesteld door nationale veterinaire en andere instanties.
1.2.4. De meerderheid der dierverblijven is gewoonlijk ontworpen voor het huisvesten van knaagdieren. Zeer vaak kunnen zulke ruimten ook worden gebruikt om grotere soorten te huisvesten. Er dient op te worden gelet dat niet bij elkaar passende soorten niet tezamen worden gehuisvest.
1.2.5. De verblijven waar dieren zijn gehuisvest zouden, in voorkomende gevallen, uitgerust dienen te zijn met voorzieningen voor het uitvoeren van eenvoudige procedures en ingrepen.
 Art.    3M1 .
1.3. Laboratoria en algemene en bijzondere werkruimten.
1.3.1. In fokinstellingen of toeleverende instellingen zouden passende voorzieningen beschikbaar dienen te zijn voor het voor verzending gereed maken van zendingen van dieren, die daarvoor in aanmerking komen.
1.3.2. Alle instellingen zouden ook tenminste dienen te beschikken over laboratoriuminstallaties voor het vaststellen van eenvoudige diagnostische bepalingen, het verrichten van post-mortem onderzoek en/of het verzamelen van monsters voor uitvoeriger laboratoriumonderzoeken die elders zullen worden verricht.
1.3.3. Bij het in ontvangst nemen van dieren zouden maatregelen dienen te worden getroffen waardoor de binnenkomende dieren geen gevaar opleveren voor reeds aanwezige dieren in het gebouw, bijvoorbeeld door plaatsing in quarantaine. Er zouden algemene en bijzondere werkruimten beschikbaar dienen te zijn voor gevallen waarin het niet wenselijk is de procedures of waarnemingen te verrichten in het dierverblijf uit te voeren.
1.3.4. Er zouden passende ruimten dienen te zijn om zieke of gewonde dieren afgezonderd te huisvesten.
1.3.5. In voorkomende gevallen zou het wenselijk zijn over één of meer afzonderlijke operatiekamers te beschikken, die behoorlijk zijn uitgerust voor het verrichten van chirurgische ingrepen onder aseptische omstandigheden. Waar zulks nodig is, zouden ruimten dienen te zijn voor post-operatief herstel.
 Art.    4M1 .
1.4. Dienstruimten.
1.4.1. Opslagruimten voor voeders zouden koel en droog dienen te zijn en vrij gehouden dienen te worden van ongedierte en insekten; en de ruimten voor beddingmateriaal zouden droog dienen te zijn en vrij gehouden dienen te worden van ongedierte en insekten. Andere materialen, die besmet kunnen zijn of gevaar kunnen opleveren, zouden afzonderlijk dienen te worden bewaard.
1.4.2. Er zouden ruimten beschikbaar dienen te zijn voor het opslaan van schone kooien, instrumenten en andere apparatuur.
1.4.3. De schoonmaak- en wasruimten zouden groot genoeg dienen te zijn om de installaties te bevatten die nodig zijn om gebruikte apparatuur te ontsmetten en te reinigen. Het reinigingsproces zou georganiseerd dienen te zijn op een manier, dat het vuile materiaal van het schone gescheiden blijft, ten einde besmetting van zojuist gereinigd materiaal te voorkomen. De muren en vloeren zouden afgewerkt dienen te zijn met een geschikte slijtlaag en het ventilatiesysteem zou voldoende capaciteit dienen te hebben om overtollige warmte en vocht af te voeren.
1.4.4. Voorzieningen zouden dienen te worden getroffen voor het onder hygiënische omstandigheden bewaren en afvoeren van kadavers en dierlijk afval. Indien ter plaatse verbranden niet mogelijk of wenselijk is, zouden passende voorzieningen dienen te worden getroffen om te verzekeren dat deze afvallen worden afgevoerd in overeenstemming met plaatselijke voorschriften en bepalingen. Speciale voorzorgsmaatregelen zouden dienen te worden getroffen voor sterk giftige (toxische) of radioactieve afvallen.
1.4.5. Het ontwerp en de constructie van gangruimten zouden overeen dienen te komen met de normen voor de verblijfsruimten. De gangen zouden voldoende breed dienen te zijn om gemakkelijk transport van verrijdbare apparatuur toe te laten.
 2.  Leefmilieu in de verblijfsruimten en de beheersing hiervan.
 Art.    1M2 .
2.1. Ventilatie.
2.1.1. De verblijfsruimten zouden voorzien dienen te zijn van een ventilatiesysteem toereikend voor de behoeften van de soorten die er zijn gehuisvest. Het doel van het ventilatiesysteem is de aanvoer van verse lucht en de beperking van stank, schadelijke gassen, stof en besmettelijke micro-organismen. Een ander doel is de afvoer van overtollige warmte en vocht.
2.1.2. De lucht in de ruimten zou veelvuldig dienen te worden ververst. Een ventilatietempo van 15-20 verversingen van de lucht per uur is in het algemeen voldoende. Desalniettemin kan, onder bepaalde omstandigheden, wanneer de bevolkingsdichtheid laag is, een ventilatietempo van 8-10 verversingen van de lucht per uur voldoende zijn en kan mechanische ventilatie zelfs helemaal overbodig blijken te zijn. In andere gevallen kan het nodig zijn veel vaker de lucht te verversen. Het opnieuw laten circuleren van onbehandelde lucht zou dienen te worden vermeden. Er dient evenwel met nadruk op te worden gewezen dat zelfs het meest efficiënte ventilatiesysteem slechte schoonmaakgewoonten of onachtzaamheid niet kan compenseren.
2.1.3. Het ventilatiesysteem zou zodanig dienen te zijn ontworpen dat schadelijke tocht wordt voorkomen.
2.1.4. Het zou verboden dienen te worden te roken in de ruimten waarin de dieren zich bevinden.
 Art.    2M2 .
2.2. Temperatuur.
2.2.1. Tabel 1 geeft de aanbevolen boven- en benedengrens van de temperatuur aan. Er zou met nadruk op gewezen dienen te worden dat de getallen uitsluitend gelden voor volwassen, normale dieren; Pasgeboren en jonge dieren hebben vaak behoefte aan een veel hogere temperatuur. De kamertemperatuur zou geregeld dienen te worden met inachtneming van de mogelijke veranderingen in de warmteregulering van de dieren veroorzaakt door bijzondere fysiologische omstandigheden of door de gevolgen van de procedures.
2.2.2. Onder de in Europa heersende klimaatomstandigheden kan het nodig zijn een ventilatiesysteem aan te brengen waarmee de aangevoerde lucht zowel kan worden verwarmd als kan worden gekoeld.
2.2.3. In gebruikende instellingen zou de temperatuur van de verblijfsruimten nauwkeurig onder controle dienen te worden gehouden, omdat de omgevingstemperatuur een fysische factor is, die een grote invloed heeft op de stofwisseling van de dieren.
 Art.    3M2 .
2.3. Vochtigheid.
Extreme schommelingen in de relatieve vochtigheid (RV) hebben een nadelige uitwerking op de gezondheid en het welzijn van dieren. Daarom wordt aanbevolen het RV-niveau in de ruimten aan te passen aan de soorten die erin zijn gehuisvest en het RV-niveau gewoonlijk op 55 % +/- 10 % te houden. Waarden benenden 40 % of boven 70 % zouden dienen te worden vermeden voor een langere periode.
 Art.    4M2 .
2.4. Verlichting.
In ruimten zonder ramen is het nodig te voorzien in regelbare verlichtingen om zowel te voldoen aan de biologische behoeften van de dieren, als een bevredigende werkomgeving te scheppen.
Eveneens dient de lichtintensiteit regelbaar te zijn en de cyclus van licht en donker. Indien men albinodieren fokt zou rekening gehouden moeten worden met hun gevoeligheid voor licht (zie ook 2.6.).
 Art.    5M2 .
2.5. Geluid.
Geluid kan in de dierverblijven een belangrijke storende factor zijn. De verblijfsruimten en de werkruimten waar procedures worden uitgevoerd zouden dienen te worden geïsoleerd tegen de bronnen van harde geluiden in het bereik van hoorbare klanken en hoogfrequente klanken, om stoornissen in het gedrag en de lichamelijke functies van de dieren te vermijden. Plotselinge geluiden kunnen leiden tot aanzienlijke verandering in het functioneren van de organen, maar aangezien bepaalde geluiden vaak onvermijdelijk zijn, kan het in bepaalde omstandigheden raadzaam zijn in de verblijfs- en werkruimten voortdurend enig geluid te laten klinken, zoals bijvoorbeeld zachte muziek.
 Art.    6M2 .
2.6. Alarmsysteem.
Een gebouw dat een groot aantal dieren herbergt is kwetsbaar. Daarom verdient het aanbeveling de gebouwen naar behoren te beveiligen door het aanbrengen van signaleringssystemen voor brand en voor het binnendringen van onbevoegden. Ook technische mankementen of storingen in het ventilatiesysteem vormen een gevaar, waardoor de dieren benauwd kunnen worden of zelfs kunnen omkomen, door verstikking of oververhitting in minder ernstige gevallen kan er een negatieve uitwerking zijn op het verloop van een procedure zodat deze mislukt en opnieuw moet worden uitgevoerd. Het zou derhalve dienstig zijn dat er aan het verwarmings- en ventilatiesysteem goede bewakingsvoorzieningen worden aangesloten om het personeel toezicht te laten houden op het algemeen functioneren hiervan. Indien hiertoe aanleiding bestaat, zou het wenselijk zijn een noodgenerator te installeren om het functioneren te verzekeren van de apparaten die het overleven van de dieren en de verlichting verzekeren ingeval de stroomtoevoer uitvalt of hapert. Duidelijke instructies inzake de te nemen maatregelen in een noodgeval zouden goed zichtbaar dienen te worden opgehangen. Aanbevolen wordt de visbakken van een alarmsysteem te voorzien, voor het geval de watertoevoer uitvalt. Het zou dienstig zijn te verzekeren dat het functioneren van het alarmsysteem de dieren zo min mogelijk verstoort.
 3.  Verzorging.
 Art.    1M3 .
3.1. Gezondheid.
3.1.1. De persoon aan het hoofd van de instelling zou ervoor dienen te zorgen dat een dierenarts of een andere deskundige de dieren regelmatig controleert en toezicht houdt op de huisvesting en verzorging der dieren.
3.1.2. In verband met mogelijke risico's voor de dieren, zou bijzondere aandacht dienen te worden geschonken aan de gezondheid en de hygiëne van het personeel.
 Art.    2M3 .
3.2. Gevangenneming.
Wilde of van verwilderde dieren afstammende dieren zouden alleen middels humane methoden dienen te worden gevangen en door ervaren personen die beschikken over een gedegen kennis van de gewoonten en de leefomstandigheden van de te vangen dieren. Als er bij het vangen gebruik moet worden gemaakt van een verdovingsmiddel of welk geneesmiddel ook, zou het dienen te worden toegediend door een dierenarts of een ander deskundig persoon. Een ernstig gewond dier zou zo spoedig mogelijk voor behandeling naar een dierenarts dienen te worden gebracht. Indien, naar het oordeel van de dierenarts, het dier wel in leven kan blijven, maar daarbij blijvend lijden of pijn zal ondervinden, zou het onverwijld dienen te worden gedood volgens een humane methode. Indien geen dierenarts aanwezig is, zou een zwaar gewond dier onverwijld volgens een humane methode dienen te worden gedood.
 Art.    3M3 .
3.3. Omstandigheden van verpakking en vervoer.
Elk vervoer is voor dieren zonder enige twijfel een aangrijpende ervaring, die zo veel mogelijk zou dienen te worden verlicht. Dieren zouden in goede gezondheid dienen te verkeren om vervoerd te mogen worden en de verzender heeft de plicht zich ervan te vergewissen dat ze dat zijn. Zieke of in slechte conditie verkerende dieren zouden nimmer vervoerd mogen worden, tenzij voor behandeling of diagnose. Speciale zorg zou dienen te worden besteed aan hoogdrachtige dieren. Dieren waarvan verwacht kan worden dat zij tijdens het vervoer zullen werpen of dit in de voorafgaande achtenveertig uur hebben gedaan, alsmede hun jongen, zouden niet vervoerd dienen te worden. De verzender en de transporteur zouden bij het verpakken, het laden en het vervoer alle noodzakelijke voorzorgsmaatregelen dienen te treffen om onnodig lijden door onvoldoende ventilatie, door blootstelling aan extreme temperaturen, door gebrek aan voedsel en water, door langdurige vertragingen, enz. te voorkomen. De ontvanger zou naar behoren in kennis gesteld dienen te worden van de bijzonderheden van het vervoer en van de vervoersformaliteiten ten einde een snelle afhandeling en aflevering op de plaats van bestemming te waarborgen. Zelfs in het geval van Staten die niet partij zijn bij de Europese Overeenkomst inzake de bescherming van dieren tijdens internationaal vervoer, wordt aanbevolen de bepalingen daarvan strikt in acht te nemen. Tevens wordt aanbevolen de nationale wetten en voorschriften strikt te eerbiedigen, alsmede de voorschriften inzake levende dieren van de Internationale luchtvervoersvereniging en de Vereniging voor dierenvervoer door de lucht.
 Art.    4M3 .
3.4. Ontvangst en uitpakken.
De dozen en kratten waarin de dieren zijn vervoerd zouden zonder onnodige vertraging in ontvangst genomen en uitgepakt dienen te worden. Na inspectie zouden de dieren dienen te worden overgebracht naar een schone kooi of een schoon hok waar men ze op een passende wijze van voer en water voorziet. Dieren die ziek zijn of in slechte conditie verkeren zouden in observatie genomen dienen te worden. Zij zouden zo spoedig mogelijk onderzocht dienen te worden door een dierenarts of een andere deskundige en zo nodig behandeld dienen te worden. Dieren die geen kans hebben op herstel zouden onverwijld middels een humane methode gedood dienen te worden. Tenslotte dienen alle ontvangen dieren geregistreerd en gemerkt te worden overeenkomstig de artikelen 16, 17 en 24 van de Overeenkomst. De dozen en kratten die gediend hebben voor het transport zouden onmiddellijk vernietigd dienen te worden indien men niet over ontsmettingsinstallaties beschikt.
 Art.    5M3 .
3.5. Quarantaine, isolatie en aanpassing.
3.5.1. Het doel van quarantaine is :
a) andere dieren in de instelling te beschermen;
b) mensen te beschermen tegen besmetting door dieren;
c) een goede wetenschapsbeoefening te bevorderen.
Tenzij de gezondheidstoestand van in een instelling binnengebrachte dieren bevredigend is, wordt aanbevolen hen in quarantaine te plaatsen. In sommige gevallen, bij voorbeeld in geval van hondsdolheid, kan de duur daarvan in de nationale wetgeving van de Partij zijn vastgelegd. In andere gevallen zal de duur variëren en zou deze vastgesteld dienen te worden door een deskundige afhankelijk van de omstandigheden; gewoonlijk de door de instelling aangestelde dierenarts (zie tevens Tabel 2).
Dieren kunnen tijdens de quarantaineperiode worden gebruikt voor procedures in de mate waarin zij zijn gewend aan hun nieuwe omgeving en zij geen enkel noemenswaardig gevaar opleveren voor andere dieren of voor de mens.
3.5.2. Aanbevolen wordt ruimten te bestemmen voor het isoleren van dieren die tekenen van slechte gezondheid vertonen of waarvan wordt vermoed dat ze in slechte gezondheid verkeren en die gevaar zouden kunnen opleveren voor de mens of voor andere dieren.
3.5.3. Zelfs wanneer wordt vastgesteld dat de dieren in goede gezondheid verkeren, is het op grond van een verantwoord gebruik van proefdieren verstandig hen enige tijd te laten gewennen aan hun nieuwe omgeving voordat zij worden gebruikt in procedures. De benodigde tijd hangt af van verschillende factoren, zoals stress welke door het dier is ondergaan; deze is op zijn beurt afhankelijk van verschillende factoren, zoals de duur van het transport en de leeftijd van het dier. De duur van de aanpassingsperiode dient te worden vastgesteld door een deskundige.
 Art.    6M3 .
3.6. Plaatsing in kooi.
3.6.1. Men kan in grote lijnen twee systemen voor het huisvesten van dieren onderscheiden.
In de eerste plaats is er het systeem dat wordt toegepast in fokinstellingen, toeleverende en gebruikende instellingen in de bio-medische sector en ontworpen voor de huisvesting van dieren als knaagdieren, konijnen, vleeseters, vogels en niet-menselijke primaten, soms voor herkauwers, varkens en paarden. De voorgestelde richtlijnen voor kooien, hokken, rennen en stallen die geschikt zijn voor zulke instellingen zijn weergegeven in de tabellen 3 tot 13. De aanvullende aanwijzingen omtrent het minimum vloeroppervlak van kooien zijn weergegeven in de figuren 1 tot 7. Bovendien zijn overeenkomstige aanwijzingen voor de beoordeling van het aantal dieren per kooi weergegeven in de figuren 8 tot 12.
In de tweede plaats is er het systeem, dat vaak bestaat in instellingen die procedures uitvoeren met uitsluitend landbouwhuisdieren of met dieren van een vergelijkbare grootte. De voorzieningen in dit soort instellingen zouden niet minder dienen te zijn dan krachtens de geldende veterinaire normen wordt vereist.
3.6.2. Kooien en hokken zouden niet vervaardigd dienen te zijn van materiaal dat schadelijk is voor de gezondheid van de dieren; zij zouden zodanig ontworpen dienen te zijn dat de dieren zich niet kunnen verwonden en zij zouden dienen te zijn vervaardigd van stevig materiaal bestand tegen schoonmaak- en ontsmettingsmiddelen, tenzij ze na gebruik worden vernietigd. Bijzondere aandacht zou geschonken dienen te worden aan het ontwerp van de vloeren van de kooien en de hokken die zouden dienen te variëren al naar gelang het soort en de leeftijd van het dier en ontworpen dienen te zijn om het verwijderen van de uitwerpselen te vergemakkelijken.
3.6.3. De hokken zouden ontworpen dienen te zijn voor het welzijn van de soorten. Zij zouden de bevrediging van bepaalde ethologische behoeften (bijvoorbeeld de behoefte te klimmen, zich tijdelijk af te zonderen of beschutting te zoeken) dienen toe te laten. Zij zouden gemakkelijk schoon te houden dienen te zijn en de dieren dienen te vrijwaren van contact met andere dieren.
 Art.    7M3 .
3.7. Voeding.
3.7.1. Bij de keuze, de produktie en de bereiding van voer zouden voorzorgsmaatregelen genomen dienen te worden ter voorkoming van chemische, fysische of microbiologische besmetting. Het voer zou verpakt dienen te worden in gesloten waterdichte zakken waarop in voorkomende gevallen de produktiedatum staat aangegeven. De verpakking, het vervoer en de opslag zouden zodanig dienen te zijn dat besmetting, bederf of vernietiging wordt vermeden. De ruimten dienend voor opslag zouden koel, donker en droog en ontoegankelijk voor ongedierte en insekten dienen te zijn. Bederfelijke voedingsmiddelen, zoals groenvoer, groenten, fruit, vlees, vis, enz. zouden opgeslagen dienen te worden in koele ruimten, koelkasten en vriezers.
Alle voerbakken, ruiven, troggen en ander gerei gebruikt voor het voederen van de dieren zouden regelmatig schoongemaakt dienen te worden en, zo nodig, gesteriliseerd dienen te worden. Als men nat voer gebruikt of voer dag gemakkelijk nat kan worden door water, urine, enz., is dagelijkse reiniging noodzakelijk.
3.7.2. Het aanbieden van de voedingsmiddelen varieert naargelang de soort, maar dit zou zodanig dienen te geschieden dat aan de fysiologische behoeften van het dier wordt voldaan. Daarenboven zou het dienstig zijn de nodige maatregelen te nemen opdat elk dier het voer gemakkelijk kan bereiken.
 Art.    8M3 .
3.8. Water.
3.8.1. Alle dieren dienen steeds onbesmet drinkwater tot hun beschikking te hebben. Gedurende het vervoer is het aanvaardbaar water te geven als onderdeel van een vochtige voeding. Water is evenwel een overbrenger van micro-organismen en zou daarom op zodanige wijze verstrekt dienen te worden dat het zo min mogelijk gevaar oplevert. Twee systemen worden algemeen toegepast, zuigflessen en automatische drinksystemen.
3.8.2. Voor kleine dieren als knaagdieren en konijnen gebruikt men vaak zuigflessen. Wanneer dergelijke flessen gebruikt worden, zouden deze gemaakt dienen te zijn van doorzichtig materiaal, zodat men de inhoud kan controleren. De opening zou voldoende wijd dienen te zijn om gemakkelijk en doelmatig schoongemaakt te kunnen worden en als de zuigfles van plastiek is, zou zij niet uitloogbaar dienen te zijn. Doppen, stoppen en slangen zouden gesteriliseerd dienen te kunnen worden en zouden gemakkelijk schoon te maken dienen te zijn. Alle zuigflessen en alle toebehoren zouden regelmatig dienen te worden gedemonteerd, schoongemaakt en gesteriliseerd. Het is beter telkens de zuigflessen te vervangen door schone, gesteriliseerde zuigflessen, dan deze in de dierverblijven opnieuw bij te vullen.
3.8.3. Automatische drinksystemen zouden regelmatig nagekeken dienen te worden, onderhouden dienen te worden en men zou hun functioneren regelmatig dienen te controleren om ongevallen en de verspreiding van infecties te voorkomen. Indien gebruik wordt gemaakt van kooien met een ondoorlaatbare vloer, zou men erop toe dienen te zien het risico van overstroming te verminderen. Tevens is het aan te bevelen het systeem regelmatig te onderwerpen aan een bacteriologische test om de kwaliteit van het water te controleren.
3.8.4. Water afkomstig van het openbaare leidingnet bevat enige micro-organismen, die doorgaans als ongevaarlijk worden beschouwd, behalve wanneer men werkt met micro-biologische gedefinieerde dieren. In dergelijke gevallen zou het water behandeld dienen te worden. Aan water van het openbare leidingnet is doorgaans chloor toegevoegd om de groei van micro-organismen te beperken. Deze chloortoevoeging is niet altijd voldoende om de groei van sommige mogelijke ziekteverwekkers, zoals pseudomonas, te beperken. Een aanvullende voorzorgsmaatregel kan bestaan uit het verhogen van het chloorgehalte in het water of verzuring van het water om het gewenste effect te bereiken.
3.8.5. Bij vissen, amfibieën en reptielen loopt de mate waarin zuren, chloor en vele andere chemicaliën worden verdragen per soort sterk uiteen. Daarom zouden voorzieningen getroffen dienen te worden om de toevoer van water aan aquaria en watertanks aan te passen aan de behoeften en de gevoeligheid van de individuele soorten.
 Art.    9M3 .
3.9. Bedding/strooisel.
De bedding zou droog, absorberend, stofvrij, niet giftig dienen te zijn en vrij van besmettelijke micro-organismen of ongedierte of enig andere vorm van besmetting. In het bijzonder zou het dienstig zijn het gebruik van zaagsel of beddingmateriaal vervaardigd uit hout dat een chemische behandeling heeft ondergaan te vermijden. Men kan gebruik maken van bepaalde industriële bijprodukten of afvalstoffen (zoals papiersnippers).
 Art.    10M3 .
3.10. Beweging en behandeling.
3.10.1. Het zou dienstig zijn elke mogelijke gelegenheid te benutten om het dier lichaamsbeweging te laten nemen.
3.10.2. Het gedrag van een dier tijdens een procedure is sterk afhankelijk van zijn vertrouwen in de mens, vertrouwen dat dient te worden ontwikkeld. Een wild dier of een dier voortgekomen uit een verwilderd dier zal vermoedelijk nooit een ideaal dier worden voor experimenten. Anders is dit met een huisdier, geboren en grootgebracht in contact met mensen. Wanneer het vertrouwen eenmaal is ontstaan, moet men het zien te behouden. Daarom wordt aanbevolen intensief met de dieren om te gaan, op een manier dat de dieren vertrouwd raken met de aanwezigheid en de activiteiten van mensen. Waar passend zou men de tijd dienen te nemen om tegen de dieren te praten, zich met hen bezig te houden en hen te verzorgen. Het personeel zou vriendelijk, zachtaardig en vastberaden dienen te zijn wanneer het zich bezighoudt met de dieren.
 Art.    11M3 .
3.11. Reiniging.
3.11.1. De kwaliteit van een gebouw bestemd voor dieren is sterk afhankelijk van haar goede hygiëne. Er zouden duidelijke instructies gegeven dienen te worden voor het vervangen van het beddingmateriaal in de kooien en de hokken.
3.11.2. Het zou dienstig zijn goede werkafspraken te maken voor het reinigen, wassen, ontsmetten en, indien nodig, steriliseren van de kooien en toebehoren, de zuigflessen en de rest van het materiaal. Het zou eveneens dienstig zijn een hoog niveau van reinheid en orde te handhaven in de dierverblijven, alsmede in de was- en opslagruimten.
3.11.3. Het zou dienstig zijn het bodemmateriaal in kooien, hokken en rennen geregeld te reinigen en, waar nodig, te vervangen, om te voorkomen dat dit een bron van infectie wordt en vergeven raakt van parasieten.
 Art.    12M3 .
3.12. Het doden van dieren op humane wijze.
3.12.1. Iedere humane methode om dieren te doden vereist vakkennis, die uitsluitend kan worden verworven door een passende opleiding.
3.12.2. Een diep bewusteloos dier kan men laten verbloeden, maar middelen die de spieren verlammen voordat het dier het bewustzijn verliest, middelen met curariforme werking en elektrocutie zonder dat stroom door de hersenen wordt geleid, zouden niet toegepast dienen te worden zonder voorafgaande verdoving.
De afvoer van een kadaver zou niet plaats dienen te vinden voor het intreden van de lijkstijfheid.
 Tabellen en figuren behorend bij  Bijlage A bij de Europese overeenkomst voor de bescherming van gewervelde dieren die worden gebruikt voor experimentele en andere wetenschappelijke doeleinden (richtlijnen voor huisvesting van en zorg voor dieren).
 Art.    N1 . TABEL 1. - Richtlijnen voor de temperatuur van de verblijven (dieren gehuisvest in kooien of binnen-rennen).

 Soorten of soortgroepen

Optimaal

bereik in
C
Niet-menselijke primaten van de Nieuwe Wereld

 20-28
Muis

20-24
Rat

 20-24
Syrische hamster

20-24
Gerbil

20-24
Cavia

 20-24
Niet-menselijke primaten van de Oude Wereld

 20-24
Kwartel

 20-24
Konijn

15-21
Kat

 15-21
Hond

15-21
Fret

15-21
Pluimvee

15-21
Duif

15-21
Varken

10-24
Geit

10-24
Schaap

10-24
Rund

10-24
Paard

 10-24

Noot : In speciale gevallen, bijvoorbeeld wanneer men zeer jonge of nog

 onbehaarde dieren huisvest, kunnen hogere temperaturen van

 verblijfsruimten nodig zijn dan die aangegeven zijn.
 Art.    N2 . TABEL 2. - Richtlijnen voor lokale quarantainetermijnen.
Inleidende noot : Voor geïmporteerde dieren dienen de quarantainetermijnen steeds te worden vastgesteld overeenkomstig de nationale voorschriften van de Partijen. De lokale quarantaineperiode zou, afhankelijk van de omstandigheden, vastgesteld dienen te worden door een bevoegd persoon; gewoonlijk een door de instelling benoemde dierenarts.

Soorten

 Dagen
Muis

 5-15
Rat

5-15
Gerbil

 5-15
Cavia

5-15
Syrische hamster

 5-15
Konijn

20-30
Kat

 20-30
Hond

20-30
Niet-menselijke primaten

40-60
 Art.    N3 . TABEL 3. - Richtlijnen voor het onderbrengen in kooien van kleine knaagdieren en konijnen (in voorraad en tijdens procedures).

 Soort

Minimum vloeroppervlak
 Minimum hoogte van de kooi

 van de kooi

cm2

cm
Muis

180

12
Rat

 350

14
Syrische hamster

180

12
Cavia

 600

18
Konijn
 1 kg

 1 400

30

 2 kg

 2 000

30

 3 kg

 2 500

35

 4 kg

 3 000

40

 5 kg

 3 600

40
Noot : Onder " hoogte van de kooi " wordt verstaan de verticale afstand

 tussen de bodem van de kooi en het bovenste horizontale deel van

 het deksel of de kooi.

 Bij de planning van de procedures zou rekening gehouden dienen te

 worden met de mogelijke groei van de dieren om hen te verzekeren

 van voldoende ruimte overeenkomstig deze tabel gedurende alle fasen

 van de procedures.

 Zie tevens figuren 1 tot 5 en 8 tot 12.
 Art.    N4 . TABEL 4. - Richtlijnen voor het onderbrengen in fokkooien van kleine knaagdieren.

Soorten

Minimum vloeroppervlak
 Minimumhoogte van de kooi

 voor moeder met jongen

cm2

cm
Muis

200

12
Rat

 800

14
Syrische hamster

650

12
Cavia

 1 200

18
Cavia

 1 000

18
in harems

per volwassen dier
Noot : Voor de definitie van de " hoogte van de kooi ", zie de noot bij

 tabel 3.
 Art.    N5 . TABEL 5. - Richtlijnen voor het onderbrengen in fokkooien van konijnen.
Gewicht van
 Minimum vloeroppervlak
 Minimum hoogte van

 Minimum
de voedster
 per voedster met jongen

 de kooi

vloeroppervlak

nest

kg

 m2

cm

m2

 1

0,30

 30

 0,10

 2

0,35

 30

 0,10

 3

0,40

 35

 0,12

 4

0,45

 40

 0,12

 5

0,50

 40

 0,14
Noot : Voor de definitie van de " hoogte van de kooi ", zie de noot bij

 tabel 3.

 Bij het minimum vloeroppervlak van de kooi per voedster met jongen

 is het vloeroppervlak van het nest inbegrepen.

 Zie tevens figuur 6.
 Art.    N6 . TABEL 6. - Richtlijnen voor de huisvesting van katten (procedures en fokken).
Gewicht van
 Minimum
 Minimum hoogte

 Minimum

Minimum

de kat

vloer-

 van de kooi

vloeroppervlak
 vloeroppervlak

 oppervlak

van de kooi per
van de kooi per

per kat

 poes met jongen
poes met jongen

kg

 m2

cm

 m2

m2

0,5-1

 0,2

50

 -

 -

1-3

 0,3

50

0,58

 2

3-4

 0,4

50

0,58

 2

4-5

 0,6

50

0,58

 2
Noot : De huisvesting in kooien van katten zou strict gelimiteerd dienen

 te zijn. Katten die op deze manier worden opgesloten, zouden ten

 minste een keer per dag uitgelaten dienen te worden om

 lichaamsbeweging te krijgen, voor zover dit de procedures niet

 verstoort. De hokken voor katten moeten altijd met een kattebak

 uitgerust zijn, met een ligplaats en met voorwerpen waar zij in

 kunnen klimmen en waaraan zij hun nagels kunnen scherpen.

 Onder " hoogte van de kooi " wordt verstaan de verticale afstand

 tussen het hoogste punt op de bodem en het laagste punt in het dak

 van de kooi.

 Voor het berekenen van het minimum vloeroppervlak, kan het

 oppervlak van de ligplaatsen worden meegerekend. Het minimum

 vloeroppervlak per poes met jongen omvat het oppervlak van 0,18 m2

 van de nestruimte voor de jongen.

 Zie tevens figuur 7.
 Art.    N7 . TABEL 7. - Richtlijnen voor de huisvesting van honden in kooien (procedures).
Schofthoogte van de
Minimum vloeroppervlak van de
Minimum hoogte van de

 hond

kooi per hond

kooi

cm

m2

 cm

30

 0,75

60

40

 1,00

80

70

 1,75

 140
Noot : Honden zouden niet langer in kooien ondergebracht dienen te worden

 dan strikt noodzakelijk is voor het doel van de procedure. Honden

 in een kooi zouden ten minste eenmaal per dag uitgelaten dienen te

 worden om lichaamsbeweging te krijgen, tenzij dit niet is te

 verenigen met het doel van de procedure. Er zou een maximumperiode

 vastgesteld dienen te worden waarboven een dier niet zou mogen

 worden opgesloten zonder dagelijkse lichaamsbeweging. De

 uitlaatruimten zouden groot genoeg dienen te zijn om de dieren toe

 te staan zich vrij te bewegen. Men zou roostervloeren niet dienen

 te gebruiken in kooien bestemd voor honden, tenzij de procedure

 zulks vereist.

 Gezien de grote verschillen in afmetingen en het beperkte verband

 tussen de afmeting en het gewicht van de verschillende honderassen,

 zou de hoogte van de kooi gebaseerd dienen te zijn op de

 schofthoogte van het betreffende dier. Als algemene regel zou de

 kooi minimaal tweemaal zo hoog dienen te zijn als de schofthoogte.

 Voor de definitie van de " hoogte van de kooi ", zie de noot bij

 tabel 6.
 Art.    N8 . TABEL 8. - Richtlijnen voor het huisvesten van honden in hokken (voorraad, procedures en fokken).
Gewicht van

 Minimum

Minimum aangrenzende uitloopruimte per hond

de hond

vloeroppervlak

van het hok

 per hond

 tot 3 honden

meer dan 3 honden

kg

 m2

m2

 m2
 < 6

 0,5

0,5 (1,0)

0,5 (1,0)

 6-10

0,7

1,4 (2,1)

1,2 (1,9)

10-20

1,2

1,6 (2,8)

1,4 (2,6)

20-30

1,7

1,9 (3,6)

1,6 (3,3)

 > 30

2,0

2,0 (4,0)

1,8 (3,8)
Noot : De cijfers tussen haakjes geven het totale oppervlak per hond aan;

 dat wil zeggen het vloeroppervlak in het hok plus de aangrenzende

 uitloopruimte. Honden die permanent buiten worden gehouden zouden

 de beschikking dienen te hebben over een schuilplaats om zich te

 beschermen tegen slecht weer. Wanneer honden worden ondergebracht

 op een vloer met een rooster, zou hen een dicht oppervlak verstrekt

 dienen te worden om te slapen. Men zou slechts roosters mogen

 gebruiken indien de procedure zulks vereist. De afscheidingen

 tussen de hokken zouden zo gemaakt dienen te zijn, dat honden

 elkaar geen letsel kunnen toebrengen.

 Alle hokken zouden dienen te beschikken over een adequaat

 afvoersysteem.
 Art.    N9 . TABEL 9. - Richtlijnen voor het huisvesten in kooien van niet-menselijke primaten (voorraad, procedures en fokken).
Inleidende noot : Gezien de zeer grote verschillen in grootte en eigenschappen van primaten, is het in het bijzonder van belang de grootte, de inrichting en de maten van de kooien aan te passen aan hun specifieke behoeften. De totale inhoud van de kooi is even belangrijk voor primaten als het vloeroppervlak. Als algemene regel zou de hoogte van de kooi, althans voor mensapen en andere apen, de grootste afmeting dienen te hebben. De kooien zouden ten minste hoog genoeg dienen te zijn dat de dieren rechtop kunnen staan. De minimumhoogte van de kooi voor slingerapen zou die dieren toe dienen te laten te slingeren in hun volle lengte van het plafond zonder dat hun voeten de bodem van de kooi raken. In voorkomende gevallen zouden zitstokken aangebracht dienen te worden om de dieren in staat te stellen het bovenste deel van hun kooi te gebruiken.
Het is mogelijk in één kooi twee primaten te huisvesten die met elkaar overweg kunnen. Wanneer de primaten niet per twee gehuisvest kunnen worden, zouden de kooien zo neergezet dienen te worden dat de dieren elkaar kunnen zien, maar in voorkomende gevallen zou ook dit dienen te kunnen worden verhinderd.
Onder voorbehoud van bovenstaande opmerkingen, vormt de volgende tabel een algemene richtlijn voor het onderbrengen in kooien van de meest verbreid gebruikte soorten (superfamilies der breedneusapen (ceboïdea) en smalneusapen (cercophithecoïdea)).
Gewicht per primaat
Minimum vloeroppervlak voor
Minimum hoogte van de

 een of twee dieren

 kooi

 kg

m2

cm

 < 1

0,25

 60

 1- 3

 0,35

 75

 3- 5

 0,50

 80

 5- 7

 0,70

 85

 7- 9

 0,90

 90

 9-15

 1,10

125

15-25

 1,50

125
Noot : Voor de definitie van de hoogte van de kooi, zie tabel 6.
 Art.    N10 . TABEL 10. - Richtlijnen voor het onderbrengen van varkens in kooien (voorraad en procedures).
Gewicht per varken
Minimum vloeroppervlak per
Minimum hoogte van de

varken

 kooi

 kg

 m2

cm

5-15

 0,35

 50

 15-25

 0,55

 60

 25-40

 0,80

 80
Noot : De tabel zou tevens dienen te gelden voor jonge biggen. Varkens

 zouden niet in kooien gehouden dienen te worden behalve wanneer

 absoluut noodzakelijk voor het doel van de procedure en, in dat

 geval, zo kort mogelijk.

 Voor de definitie van de hoogte van de kooi, zie de noot bij

 tabel 6.
 Art.    N11 . TABEL 11. - Richtlijnen voor het onderbrengen van landbouwhuisdieren in hokken (voorraad en procedures in de gebruikte instellingen).
Soort en

 Minimum

Minimum
 Minimum

Minimum

 Minimum
 gewicht
vloeroppervlak
lengte

hoogte

 vloer-

 lengte van

 van het hok

van het
schotten
 oppervlak
de voederbak

hok

tussen de
 van de

per dier

hokken

 hokken

voor

 groepen

kg

m2

 m

 m

 m2/dier

m
Varkens

10- 30

2

 1,6

 0,8

0,2

 0,20

30- 50

2

 1,8

 1,0

0,3

 0,25

50-100

3

 2,1

 1,2

0,8

 0,30
 100-150

5

 2,5

 1,4

1,2

 0,35

 > 150

5

 2,5

 1,4

2,5

 0,40
Schapen

 <
70

1,4

 1,8

 1,2

0,7

 0,35
Geiten

 <
70

1,6

 1,8

 2,0

0,8

 0,35
Runderen

 <
60

2,0

 1,1

 1,0

0,8

 0,30

60-100

2,2

 1,8

 1,0

1,0

 0,30
 100-150

2,4

 1,8

 1,0

1,2

 0,35
 150-200

2,5

 2,0

 1,2

1,4

 0,40
 200-400

2,6

 2,2

 1,4

1,6

 0,55

 > 400

2,8

 2,2

 1,4

1,8

 0,65
Volwassen

13,5

 4,5

 1,8

 -

 -
paarden
 Art.    N12 . TABEL 12. - Richtlijnen voor het onderbrengen van landbouwhuisdieren in boxen (voorraad en procedures in de gebruikende instellingen).
Soorten en

 Minimum

Minimum lengte

Minimum hoogte van
gewichten

 vloeroppervlak

van de box

de schotten tussen

 per box

 de boxen

kg

m2

m

 m
Varkens
 100-150

1,2

2,0

 0,9

 > 150

2,5

2,5

 1,4
Schapen

 <
70

0,7

1,0

 0,9
Geiten

 <
70

0,8

1,0

 0,9
Runderen

60-100

0,6

1,0

 0,9
 100-150

0,9

1,4

 0,9
 150-200

1,2

1,6

 1,4
 200-350

1,8

1,8

 1,4
 350-500

2,1

1,9

 1,4

 > 500

2,6

2,2

 1,4
Volwassen

 4,0

2,5

 1,6
paarden
Noot : De boxen zouden ruim genoeg dienen te zijn opdat een dier

 gemakkelijk kan liggen.
 Art.    N13 . TABEL 13. - Richtlijnen voor het onderbrengen van vogels in kooien (voorraad en procedures in de gebruikende instelling).
 Soorten en

Minimum

 Minimum

Minimum
 Minimum
 Minimum
 gewichten

vloeroppervlak
 vloer-

 vloer-

hoogte

lengte

per vogel

 oppervlak
oppervlak
van de

van de

 voor 2

 voor 3

 kooi

voederbak

 vogels

 vogels

 per vogel

g

cm2

cm2/vogel
cm2/vogel

cm

cm
Kippen

 100-
300

250

200

150

 25

3

 300-
600

500

400

300

 35

7

 600-1 200

1 000

600

450

 45

 10
 1 200-1 800

1 200

700

550

 45

 12
 1 800-2 400

1 400

850

650

 45

 12
(Volwassen
hanen)

 > 2 400

1 800

1 200

1 000

 60

 15
Kwartels

 120-
140

350

250

200

 15

4
Noot : " Oppervlak " betekent het produkt van de lengte en de breedte van

 de kooi, inwendig en horizontaal gemeten, NIET het produkt van de

 lengte en de breedte van de vloer.

 Voor de definitie van de " hoogte van de kooi ", zie noot bij

 tabel 6.

 Bij roostervloeren zouden de mazen voor kuikens niet groter dienen

 te zijn dan 10 X 10 mm en voor jonge hennen en volwassen vogels

 25 X 25 mm. De diameter van het ijzerdraad zou ten minste 2 mm

 dienen te zijn. De helling van de bodem zou 14 % (8) niet dienen

 te overschrijden. De drinkgoten zouden dezelfde lengte dienen te

 hebben als de voederbakken. Wanneer drinkbakken met speen of bakjes

 worden gebruikt, zou iedere vogel toegang dienen te hebben tot twee

 drinkbakken met speen of twee bakjes. De kooien zouden voorzien

 dienen te zijn van zitstokken en vogels in afzonderlijke kooien

 toelaten elkaar te zien.
 Art.    N14 . <Om technische redenen werd deze bijlage onderverdeeld als volgt : art. 1N14-12N14>
 Art.    1N14 . FIGUUR 1. - Muizen (voorraad en procedures). Minimum vloeroppervlak van de kooi.
Uitgaande van het gewicht van een muis, geeft de ononderbroken lijn, EU-EU, het minimum oppervlak aan waarover het dier zou dienen te beschikken. <FIGUUR niet opgenomen om technische redenen. Zie B.St. 19/02/1992, p. 3468>
 Art.    2N14 . FIGUUR 2. - Ratten (voorraad en procedures). Minimum vloeroppervlak van de kooi.
Uitgaande van het gewicht van een rat, geeft de ononderbroken lijn, EU-EU, het minimum oppervlak aan waarover het dier zou dienen te beschikken. <FIGUUR niet opgenomen om technische redenen. Zie B.St. 19/02/1992, p. 3468>
 Art.    3N14 . FIGUUR 3. - Syrische hamsters (voorraad en proeven). Minimum vloeroppervlak van de kooi.
Uitgaande van het gewicht van een Syrische hamster, geeft de ononderbroken lijn, EU-EU, het minimum oppervlak aan waarover het dier zou dienen te beschikken. <FIGUUR niet opgenomen om technische redenen. Zie B.St. 19/02/1992, p. 3469>
 Art.    4N14 . FIGUUR 4. - Cavia's (voorraad en proeven). Minimum vloeroppervlak van de kooi.
Uitgaande van het gewicht van een cavia, geeft de ononderbroken lijn, EU-EU, het minimum oppervlak aan waarover het dier zou dienen te beschikken. <FIGUUR niet opgenomen om technische redenen. Zie B.St. 19/02/1992, p. 3469>
 Art.    5N14 . FIGUUR 5. - Konijnen (voorraad en procedures). Minimum vloeroppervlak van de kooi.
Uitgaande van het gewicht van een konijn, geeft de ononderbroken lijn, EU-EU, het minimum oppervlak aan waarover het dier zou dienen te beschikken. <FIGUUR niet opgenomen om technische redenen. Zie B.St. 19/02/1992, p. 3470>
 Art.    6N14 . FIGUUR 6. - Konijnen (fok). Minimum vloeroppervlak voor een voedster met haar nog niet gespeende jongen.
Uitgaande van het gewicht van een voedster, geeft de ononderbroken lijn, EU-EU, het minimum oppervlak aan waarover het dier zou dienen te beschikken. <FIGUUR niet opgenomen om technische redenen. Zie B.St. 19/02/1992, p. 3470>
 Art.    7N14 . FIGUUR 7. - Katten (voorraad en procedures). Minimum vloeroppervlak van de kooi.
Uitgaande van het gewicht van een kat, geeft de ononderbroken lijn, EU-EU, het minimum vloeroppervlak aan waarover het dier zou dienen te beschikken. <FIGUUR niet opgenomen om technische redenen. Zie B.St. 19/02/1992, p. 3471>
 Art.    8N14 . FIGUUR 8. - Richtlijnen voor het vaststellen van de verhouding tussen het aantal muizen per kooi en het vloeroppervlak van de kooi (voorraad en procedures).
De lijnen geven het gemiddelde gewicht weer en komen overeen met lijn EU-EU in Figuur 1. <FIGUUR niet opgenomen om technische redenen. Zie B.St. 19/02/1992, p. 3471>
 Art.    9N14 . FIGUUR 9. - Richtlijn voor het vaststellen van de verhouding tussen het aantal ratten per kooi en het vloeroppervlak van de kooi (voorraad en procedures).
De lijnen geven het gemiddelde gewicht weer en komen overeen met lijn EU-EU in Figuur 2. <FIGUUR niet opgenomen om technische redenen. Zie B.St. 19/02/1992, p. 3472>
 Art.    10N14 . FIGUUR 10. - Richtlijnen voor het vaststellen van de verhouding tussen het aantal hamsters per kooi en het vloeroppervlak van de kooi (voorraad en procedures).
De lijnen geven het gemiddelde gewicht weer en komen overeen met lijn EU-EU in Figuur 3. <FIGUUR niet opgenomen om technische redenen. Zie B.St. 19/02/1992, p. 3473>
 Art.    11N14 . FIGUUR 11. - Richtlijnen voor het vaststellen van de verhouding tussen het aantal cavia's per kooi en het vloeroppervlak van de kooi (voorraad en procedures).
De lijnen geven het gemiddelde gewicht weer en komen overeen met lijn EU-EU in Figuur 4. <FIGUUR niet opgenomen om technische redenen. Zie B.St. 19/02/1992, p. 3474>
 Art.    12N14 . FIGUUR 12. - Richtlijnen voor het vaststellen van de verhouding tussen het aantal konijnen per kooi en het vloeroppervlak van de kooi (voorraad en procedures).
De lijnen geven het gemiddelde gewicht weer en komen overeen met lijn EU-EU in Figuur 5. <FIGUUR niet opgenomen om technische redenen. Zie B.St. 19/02/1992, p. 3474>
 Bijlage.
 Art.    N15 . Statistische tabellen en Toelichtende noten over de manier van invullen hiervan overeenkomstig de voorschriften van de artikelen 27 en 28 van de Overeenkomst.
Inleiding.
Uit hoofde van de artikelen 27 en 28 van de Overeenkomst dient iedere partij statistische gegevens te verzamelen met betrekking tot bepaalde aspecten van de procedures waarop de Overeenkomst betrekking heeft en deze informatie door te geven aan de Secretaris-Generaal van de Raad van Europa, die ze publiceert.
Iedere partij bepaalt zelf de methode voor het verzamelen van de gegevens en uiteraard verzet niets zich ertegen dat men aanvullende statistische gegevens verzamelt voor nationale behoeften. Ten einde de taak van de Secretaris-Generaal te vergemakkelijken, dienen de aan hem verstrekte gegevens evenwel onderling vergelijkbaar te zijn en overeen te stemmen met de bijgevoegde tabellen. De gegevens worden per kalenderjaar verzameld.
Algemeen.
De te tellen dieren zijn die die worden gebruikt voor procedures waardoor hun pijn, lijden, angst, of blijvend letsel kan worden berokkend (zie artikel 1.2.c van de Overeenkomst). Het tellen dient te geschieden wanneer de dieren voor een procedure worden gebruikt. Ieder dier mag slechts eenmaal in dezelfde tabel worden geteld. Dieren die niet aan procedures worden onderworpen van het type zoals gedefinieerd in artikel 1.2.c mogen niet worden meegeteld voor het verzamelen van statistische gegevens ingevolge deze Overeenkomst.
Gezien de aard van het biologisch onderzoek is het onvermijdelijk dat er zich gelegenheden voordoen waarin het moeilijk is vast te stellen in welke kolom van een tabel een dier, dat in een procedure is gebruikt, vermeld dient te worden. Er bestaat geen goede of foute methode om dit probleem op te lossen : dat is een kwestie van persoonlijke keuze. Onder voorbehoud van richtlijnen, welke de bevoegde autoriteiten kunnen geven is het aan de onderzoeker vast te stellen onder welke rubriek hij zijn dier behoort te vermelden.
Het is echter van essentieel belang ervoor te zorgen dat geen enkel dier tweemaal wordt geteld in dezelfde tabel.
 Art.    1N15 . Tabel 1. - Aantal en soorten dieren gebruikt bij procedures.
In deze tabel dient het totale aantal bij procedures gebruikte dieren te worden vermeld, dit totaal wordt uitgesplitst naar categorieën en klassen dieren. <Tabel niet opgenomen om technische redenen. Zie B.St. 19/02/1992, p. 3477>
 Art.    2N15 . Tabel 2. - Aantal dieren gebruikt bij procedures voor geselecteerde doeleinden.
Deze tabel is bedoeld om te laten zien hoeveel dieren worden gebruikt voor de volgende onderzoeksterreinen : fundamenteel onderzoek, ontwikkeling van nieuwe produkten, onderzoek naar de veiligheid van produkten, diagnose van ziekten en onderwijs en training. In kolom I wordt onder " medisch " tevens verstaan : diergeneeskundig. <Tabel niet opgenomen om technische redenen. Zie B.St. 19/02/1992, p. 3477>
 Art.    3N15 . Tabel 3. - Aantal dieren gebruikt bij procedures voor geselecteerde doeleinden ten behoeve van de bescherming van mens, dier en milieu door middel van toxicologische tests of ander veiligheidsonderzoek.
Deze tabel is bedoeld om een meer gedetailleerde uitsplitsing te geven van procedures uitgevoerd voor de algemene bescherming van mens, dier en milieu, met uitzondering van procedures voor medische doeleinden.
In kolom 6 is ook schadelijke straling opgenomen. <Tabel niet opgenomen om technische redenen. Zie B.St. 19/02/1992, p. 3478>
 Art.    4N15 . Tabel 4. - Aantal dieren dat wordt gebruikt bij procedures verband houdende met ziekten en ander gezondheidsstoornissen.
Deze tabel is bedoeld om aan te geven hoeveel dieren er worden gebruikt voor medische doeleinden, met inbegrip van diergeneeskundige, waarbij in het bijzonder drie groepen van ziekten bij de mens worden vermeld die in de algemene publieke belangstelling staan. <Tabel niet opgenomen om technische redenen. Zie B.St. 19/02/1992, p. 3478-3479>
 Art.    5N15 . Tabel 5. - Aantal dieren gebruikt bij wettelijk vereiste procedures.
De kolom " alleen de betrokken Partij " moet alleen worden ingevuld wanneer de proef wordt vereist krachtens de wet van de Partij waarin de proef plaats vindt, met inbegrip van internationale verplichtingen die die Partij heeft aangegaan (bijvoorbeeld als Partij bij het Verdrag inzake de samenstelling van een Europese farmacopee of als lidstaat van de Europese Gemeenschappen).
De kolom " alleen andere Partijen " wordt ingevuld, indien de procedure speciaal bedoeld is om aan bepaalde voorschriften van andere landen dan de Partij te voldoen, met inbegrip van handeslvoorschriften, en voorschriften uit overeenkomsten waarbij zij geen partij is.
De rubriek " beide " wordt gebruikt wanneer de procedure is bedoeld om te voldoen aan vereisten van beide groepen; in dat geval wordt geen van de beide andere kolommen ingevuld. <Tabel niet opgenomen om technische redenen. Zie B.St. 19/02/1992, p. 3479>
 Art.  N16. Lijst der gebonden Staten.

Staten

Datum van de neerlegging van de

 Datum van de

 bekrachtigingsoorkonde

 inwerkingtreding
Belgie

20 december 1991

 1 juli 1992
Duitsland

 19 april 1991

1 november 1991
Finland

 14 juni 1990

 1 januari 1991
Noorwegen

9 juli 1986

 1 januari 1991
Spanje

12 september 1989

1 januari 1991
Zweden

15 september 1988

1 januari 1991


type: legislation

jurisdiction: Belgium

text:
TITEL I.  - Algemene principes.
 Artikel    1 . 1. Deze Overeenkomst is van toepassing op elk dier dat wordt gebruikt of is bestemd voor gebruik in enige experimentele of andere wetenschappelijke procedure, welke pijn, lijden, angst of blijvend letsel teweeg kan brengen. Zij is niet van toepassing op niet-experimenteel agrarisch of klinisch veterinair gebruik.
2. In het verband van deze Overeenkomst verstaat men onder :
a. " dier " : zonder andere aanduiding, ieder levend niet-menselijk gewerveld dier, met inbegrip van vrij-levende en/of tot voortplanting in staat zijnde larvale vormen, maar met uitzondering van andere foetale of embryonale vormen;
b. " bestemd voor gebruik " : gefokt of gehouden voor de verkoop, het beschikbaar stellen voor of het gebruik in een experimentele of andere wetenschappelijke procedure;
c. " procedure " : elk experimenteel of ander wetenschappelijk gebruik van een dier dat bij dat dier pijn, lijden, angst of blijvend letsel kan veroorzaken, met inbegrip van iedere ingreep welke resulteert, of waarvan is te verwachten dat deze resulteert in de geboorte van een dier in zulke omstandigheden, maar met uitzondering van de minst pijnlijke methoden, aanvaard in de huidige praktijk (ook wel " humane " methoden), om een dier te doden of te merken. Een procedure vangt aan op het moment waarop het dier voor de eerste maal voor gebruik wordt voorbereid en eindigt wanneer geen verdere waarneming meer behoeft te worden gedaan ten behoeve van die procedure. Het uitschakelen van pijn, lijden, angst of blijvend letsel door een doelmatige toepassing van anaesthesie of analgesie of van andere methoden op het dier plaatsen het gebruik van een dier niet buiten het toepassingsbereik van deze definitie;
d. " deskundige " : iedere persoon die door een Partij binnen zijn grondgebied deskundig geacht wordt om de hem toegewezen functie, omschreven in deze Overeenkomst, te vervullen;
e. " verantwoordelijke autoriteit " : op het grondgebied van de betrokken Partij, iedere autoriteit, ieder lichaam of iedere persoon, aangewezen voor het bepaalde doel;
f. " instelling " : iedere installatie, permanent of mobiel, elk gebouw, groep gebouwen of andere lokaliteiten, met inbegrip van een niet geheel omsloten of overdekte plaats;
g. " fokinstelling " : iedere instelling waar dieren worden gefokt met het oog op hun gebruik in procedures;
h. " toeleverende instelling " : iedere instelling, anders dan een fokinstelling, welke dieren levert met het oog op hun gebruik in procedures;
i. " gebruikende instelling " : iedere instelling waar dieren worden gebruikt in procedures;
j. " humane methode van doden " : het doden van een dier met een minimum aan fysiek en mentaal lijden, gelet op de soort.
 Art.    2 . Een procedure mag alleen worden verricht ten behoeve van één of meer van de volgende doelstellingen en onder de beperkingen vastgelegd in deze Overeenkomst :
a.
i. het vermijden of voorkomen van ziekten, slechte gezondheid of andere afwijkingen, of van de gevolgen daarvan, bij de mens, bij gewervelde of ongewervelde dieren, of bij planten, met inbegrip van het onderzoek naar de kwaliteit, doelmatigheid en veiligheid van geneesmiddelen, stoffen of produkten en hun produktie;
ii. de diagnose of de behandeling van ziekten, slechte gezondheid of andere afwijkingen, of de gevolgen daarvan, bij de mens, bij gewervelde of ongewervelde dieren of bij planten;
b. het onderkennen, beoordelen, reguleren of wijzigen van de fysiologische gesteldheid van de mens, van gewervelde en ongewervelde dieren en van planten;
c. de bescherming van het milieu;
d. wetenschappelijk onderzoek;
e. onderwijs en opleiding;
f. forensich onderzoek.
 Art.    3 . Iedere Partij verbindt zich, zo spoedig mogelijk en in ieder geval binnen een periode van vijf jaar vanaf de datum van inwerkingtreding van deze Overeenkomst, alle maatregelen te nemen, nodig om uitvoering te geven aan de bepalingen van deze Overeenkomst en om een doeltreffend systeem van controle en toezicht te verzekeren.
 Art.    4 . Geen enkele bepaling van deze Overeenkomst tast de vrijheid van Partijen aan striktere maatregelen te treffen ter bescherming van dieren gebruikt in procedures of ter controle op en ter beperking van het gebruik van dieren in procedures.
 TITEL II.  - Algemene verzorging en huisvesting der dieren.
 Art.    5 . 1. Elk dier, gebruikt of bestemd voor gebruik in een procedure, krijgt een onderkomen, een omgeving, ten minste een zekere bewegingsvrijheid, voedsel, water en verzorging passend bij zijn gezondheid en zijn welzijn. Iedere beperking van de mate waarin het dier aan zijn fisiologische en ethologische behoeften kan voldoen, dient zo gering mogelijk te zijn. Bij de naleving van deze bepaling ware acht te slaan op de richtlijnen voor huisvesting en verzorging van dieren, vervat in Bijlage A bij deze Overeenkomst.
2. De omstandigheden van de omgeving, waarin dieren worden gefokt, gehouden of gebruikt, dienen dagelijks te worden gecontroleerd.
3. Het welzijn en de gezondheidstoestand van de dieren dienen geobserveerd te worden met voldoende nauwkeurigheid en frequentie om pijn, onnodig lijden, angst of blijvend letsel te voorkomen.
4. Iedere Partij dient de maatregelen te treffen noodzakelijk voor het op zo kort mogelijke termijn ongedaan maken van ieder geconstateerd gebrek of lijden.
 TITEL III.  - Het verrichten van procedures.
 Art.    6 . 1. Een procedure mag niet worden verricht voor enige doelstelling, genoemd in artikel 2, indien een andere wetenschappelijk bevredigende methode redelijkerwijs en praktisch gezien voor handen is, welke niet het gebruik van een dier met zich brengt.
2. Iedere Partij zou het wetenschappelijk onderzoek moeten aanmoedigen naar de ontwikkeling van methoden, die dezelfde informatie zouden kunnen verschaffen als die verkregen in procedures.
 Art.    7 . Wanneer een procedure moet worden verricht, dient de keuze van de soort zorgvuldig overwogen te worden en, indien vereist, dient de motivering uiteengezet te worden aan de verantwoordelijke autoriteit; bij een keuze tussen procedures dienen die gekozen te worden, die het kleinste aantal dieren gebruiken, het minste pijn, lijden, angst of blijvend letsel veroorzaken en die, naar verwachting, de meest bevredigende resultaten opleveren.
 Art.    8 . Een procedure dient te worden verricht onder algehele of plaatselijke anaesthesie of analgesie of middels andere methoden gericht op het zoveel mogelijk uitschakelen van pijn, lijden, angst of blijvend letsel, toegepast gedurende de gehele procedure, tenzij :
a) de pijn veroorzaakt door de procedure minder is dan de verstoring van het welzijn van het dier veroorzaakt door de toepassing van anaesthesie of analgesie, of
b) de toepassing van anesthesie of analgesie onverenigbaar is met het doel van de procedure. In een dergelijk geval dienen passende wettelijke en/of administratieve maatregelen getroffen te worden om te verzekeren dat een dergelijke procedure niet onnodig wordt verricht.
 Art.    9 . 1. Waar het voornemen bestaat een dier te onderwerpen aan een procedure waarin het hevige pijn zal of kan ervaren, welke waarschijnlijk zal aanhouden, moet die procedure uitdrukkelijk worden aangemeld bij en gerechtvaardigd tegenover, of uitdrukkelijk worden toegestaan door de verantwoordelijke autoriteit.
2. Passende wettelijke en/of administratieve maatregelen dienen te worden getroffen om te verzekeren dat een dergelijke procedure niet onnodig wordt uitgevoerd.
Zulke maatregelen dienen te omvatten :
- ofwel uitdrukkelijke toestemming door de verantwoordelijke autoriteit;
- dan wel uitdrukkelijk aanmelden van zo'n procedure bij de verantwoordelijke autoriteit en gerechtelijk of administratief ingrijpen door die autoriteit indien hij niet overtuigd is dat de procedure voldoende belangrijk is voor de essentiële behoeften van mens of dier, met inbegrip van de oplossing van wetenschappelijke problemen.
 Art.    10 . Gedurende een procedure blijft ieder dier dat daarbij wordt gebruikt, onderworpen aan de bepalingen van artikel 5, behalve wanneer die bepalingen onverenigbaar zijn met het doel van de procedure.
 Art.    11 . 1. Aan het einde van een procedure dient te worden beslist of het dier in leven zal worden gehouden of zal worden gedood volgens een humane methode. Een dier zal niet in leven worden gelaten, zelfs al is zijn gezondheidstoestand hersteld tot normaal in alle andere opzichten, indien het waarschijnlijk is, dat het blijvend pijn of angst zal ondervinden.
2. De beslissingen, bedoeld in lid 1 van dit artikel, dienen te worden genomen door een deskundige, in het bijzonder een dierenarts, of door de persoon, die krachtens artikel 13 verantwoordelijk is voor de procedure, of deze heeft uitgevoerd.
3. Wanneer, na afloop van een procedure :
a) een dier in leven dient te worden gehouden, dient het de verzorging te ontvangen passend bij zijn gezondheidstoestand, onder toezicht gesteld te worden van een dierenarts of een andere deskundige en te worden gehouden onder omstandigheden die voldoen aan de vereisten van artikel 5. Van de omstandigheden, vervat in dit sub-lid, mag worden afgeweken wanneer, naar de mening van een dierenarts, het dier niet zou lijden onder de gevolgen van een dergelijk afwijken;
b) een dier niet in leven dient te worden gehouden of, voor zijn welzijn, niet kan profiteren van de bepalingen van artikel 5 zal het zo snel mogelijk volgens een humane methode gedood worden.
4. Geen dier dat is gebruikt in een procedure welke met hevige of langdurige pijn of met hevig of langdurig lijden gepaard ging, onverschillig of anaesthesie of analgesie werd toegepast, mag in een nieuwe procedure worden gebruikt tenzij zijn gezondheidstoestand en zijn welzijn weer normaal zijn geworden, en op voorwaarde dat :
a) het dier gedurende de gehele nieuwe procedure onder algehele anaesthesie wordt gehouden, welke dient te worden gehandhaafd totdat het dier is gedood; of dat
b) de nieuwe procedure slechts geringe ingrepen behelst.
 Art.    12 . Niettegenstaande de overige bepalingen van deze Overeenkomst, kan de verantwoordelijke autoriteit, waar noodzakelijk voor de legitieme doelstellingen van de procedure, toestaan dat het dier in kwestie wordt vrijgelaten, op voorwaarde dat hij zich ervan verzekerd heeft dat de grootst mogelijke zorg is aangewend ter bescherming van het welzijn van het dier. Procedures die de vrijlating van het dier met zich brengen zijn niet toegestaan voor het enkele doel van onderwijs en opleiding.
 TITEL IV.  - Vergunning.
 Art.    13 . Een procedure binnen de doelstellingen genoemd in artikel 2 mag slechts worden verricht door personen aan wie vergunning is verleend, ofwel onder de directe verantwoordelijkheid van een persoon aan wie vergunning is verleend, dan wel indien voor het experimentele of wetenschappelijke project vergunning verleend is overeenkomstig de bepalingen van de nationale wetgeving. Deze vergunning wordt slechts toegekend aan personen die door de verantwoordelijke autoriteit deskundig worden geacht.
 TITEL V.  - Fokinstellingen of toeleverende instellingen.
 Art.    14 . Fok- en toeleverende instellingen dienen geregistreerd te staan bij de verantwoordelijke autoriteit, behoudens verlening van een vrijstelling onder artikel 21 of 22. Dergelijke geregistreerde instellingen dienen te voldoen aan de vereisten van artikel 5.
 Art.    15 . De registratie, voorzien in artikel 14, dient de persoon aan het hoofd van de instelling te vermelden, welke deskundig dient te zijn in het op passende wijze verzorgen of doen verzorgen van de dieren of de soorten, die in de instelling worden gefokt of gehouden.
 Art.    16 . 1. In geregistreerde fokinstellingen dienen regelingen te worden getroffen voor het bijhouden van een register, waarin worden ingeschreven alle dieren die er zijn gefokt, en waarin wordt aangegeven het aantal en de soort dieren die de instelling verlaten, de datum van hun vertrek en de naam en het adres van de ontvanger.
2. In geregistreerde toeleverende instellingen dienen regelingen te worden getroffen voor het bijhouden van een register, waarin wordt aangegeven het aantal en de soort van de dieren die de instelling binnenkomen en die deze verlaten, de data van deze bewegingen, de leverancier van de betrokken dieren en de naam en het adres van de ontvanger.
3. De verantwoordelijke autoriteit schrijft de aard van de registers voor, die dienen te worden bijgehouden en te zijner beschikking gesteld door de persoon aan het hoofd van de instellingen, genoemd in de leden 1 en 2 van dit artikel. Deze registers dienen te worden bewaard gedurende een periode van minimaal drie jaar te rekenen vanaf de datum van de laatste aantekening.
 Art.    17 . 1. In iedere instelling dient elke hond of kat, voordat hij wordt gespeend, individueel en permanent van een merkteken te worden voorzien op de minst pijnlijke wijze die mogelijk is.
2. Wanneer een niet-gemerkte hond of kat voor de eerste maal een instelling binnenkomt na te zijn gespeend, wordt hij zo spoedig mogelijk van een merkteken voorzien.
3. Wanneer een niet-gespeende hond of kat, waarbij het niet mogelijk was hem voordien te merken, wordt overgebracht van de ene instelling naar de andere, dient een compleet registratiedocument te worden bijgehouden, waarin met name de identiteit van zijn moeder wordt gespecificeerd, totdat hij van een merkteken is voorzien.
4. De bijzonderheden van de identiteit en van de herkomst van elke hond of kat dienen vermeld te worden in de registers van de instelling.
 TITEL VI.  - Gebruikende instellingen.
 Art.    18 . De gebruikende instellingen dienen geregistreerd te staan bij de verantwoordelijke autoriteit of anderzins door deze te zijn goedgekeurd en dienen te voldoen aan de voorwaarden vastgelegd in artikel 5.
 Art.    19 . Maatregelen dienen te worden getroffen die ertoe moeten leiden dat gebruikende instellingen beschikken over installaties en apparatuur, aangepast aan de diersoorten die worden gebruikt en de procedures die worden uitgevoerd. Het ontwerp, de constructie en de manier van functioneren van die installaties en apparatuur dienen zodanig te zijn dat zij verzekeren dat de procedures zo doelmatig mogelijk worden uitgevoerd met als doel het verkrijgen van samenhangende resultaten met zo min mogelijk dieren en een minimum aan pijn, lijden, angst of blijvend letsel.
 Art.    20 . In gebruikende instellingen :
a. dient de identiteit van de persoon of personen, die administratief verantwoordelijk zijn voor de verzorging van de dieren en voor het functioneren van de apparatuur vast te staan;
b. dient een gekwalificeerde straf beschikbaar te zijn in voldoende aantal;
c. dienen adequate regelingen getroffen te zijn die veterinair advies en veterinaire behandeling mogelijk maken;
d. dient een dierenarts of een ander deskundig persoon belast te zijn met adviserende taken inzake het welzijn van de dieren.
 Art.    21 . 1. Dieren van de onderstaande soorten, die zijn bestemd om gebruikt te worden in procedures dienen direct te worden betrokken van geregistreerde fokinstellingen of uit dergelijke instellingen afkomstig te zijn, tenzij een algemene of bijzondere vrijstelling is verkregen in overeenstemming met door de Partij te nemen maatregelen :
Muis Mus musculus
Rat Rattus norvegicus
Cavia Cavia porcellus
Goudhamster Mesocricetus auratus
Konijn Oryctolagus cuniculus
Hond Canis familiaris
Kat Felis catus
Kwartel Coturnix coturnix
2. Elke partij verbindt zich het bepaalde in het eerste lid van dit artikel uit te breiden tot andere soorten, met name van de orde der primaten, zodra er een redelijk vooruitzicht is op het beschikken over een voldoende toelevering van voor dit doel gefokte dieren van de betrokken soorten.
3. Zwervende dieren van gedomesticeerde soorten mogen niet in procedures worden gebruikt. De algemene vrijstelling, voorzien in het eerste lid van dit artikel, mag niet worden uitgebreid tot zwerfhonden en -katten.
 Art.    22 . In gebruikende instellingen mogen uitsluitend dieren worden gebruikt, afkomstig uit geregistreerde fokinstellingen of geregistreerde toeleverende instellingen, tenzij een algemene of bijzondere vrijstelling is verkregen in overeenstemming met door de Partij te treffen regels.
 Art.    23 . Procedures mogen, wanneer de verantwoordelijke autoriteit daartoe vergunning heeft verleend, buiten de gebruikende instellingen worden uitgevoerd.
 Art.    24 . Er dienen regelingen te worden getroffen opdat in de gebruikende instellingen registers worden bijgehouden en voorgelegd op ieder verzoek van de verantwoordelijke autoriteit. Deze registers dienen met name te voldoen aan de vereisten van artikel 27 en dienen bovendien voor alle verkregen dieren melding te maken van het aantal, de soort, de leverancier en de datum van aankomst.
 TITEL VII.  - Onderwijs en opleiding.
 Art.    25 .
1. De procedures, uitgevoerd voor onderwijsdoeleinden, voor opleiding of voor bijscholing voor een beroep of andere activiteiten, daaronder begrepen de verzorging van dieren, die worden gebruikt of bestemd zijn voor gebruik, dienen te worden aangemeld bij de verantwoordelijke autoriteit en te worden uitgevoerd door of onder de supervisie van een deskundige, die de verantwoordelijkheid heeft erop toe te zien dat de procedures in overeenstemming zijn met de nationale wetgeving in de zin van deze Overeenkomst.
2. De procedures, bestemd voor onderwijs, opleiding of bijscholing voor andere doeleinden dan die genoemd in het eerste lid hierboven zijn niet toegestaan.
3. De procedures genoemd in het eerste lid van dit artikel dienen beperkt te blijven tot die, welke strikt noodzakelijk zijn voor het doel van het betrokken onderwijs of de opleiding en dienen niet te worden toegestaan tenzij hun doel niet kan worden bereikt net even waardevolle audiovisuele middelen of op welke andere passende manier dan ook.
 Art.    26 . De personen die de procedures uitvoeren of er aan deelnemen, alsmede de personen, die de verzorging verzekeren van dieren gebruikt in procedures, met inbegrip van het toezicht, moeten een passende scholing en opleiding ontvangen hebben.
 TITEL VIII.  - Statistische informatie.
 Art.    27 . 1. Iedere Partij dient de statistische gegevens te verzamelen over het gebruik van dieren in procedures; deze gegevens dienen openbaar te worden gemaakt aan het publiek wanneer die openbaarmaking geoorloofd is.
2. Gegevens dienen te worden verzameld omtrent :
a) het aantal en de soorten dieren gebruikt in procedures;
b) het aantal dieren in onderscheiden categorieën gebruikt in procedures welke direct verband houden met medische doelstellingen en ten behoeve van onderwijs en opleiding;
c) het aantal dieren in onderscheiden categorieën gebruikt in procedures voor de bescherming van de mens en van zijn milieu;
d) het aantal dieren in onderscheiden categorieën gebruikt in bij wet voorgeschreven procedures.
 Art.    28 . 1. Onder voorbehoud van bepalingen in de nationale wetgeving omtrent geheimhouding en vertrouwelijkheid, dient iedere Partij elk jaar de Secretaris-Generaal van de Raad van Europa gegevens te doen toekomen inzake de punten, genoemd in het tweede lid van artikel 27, aangeboden in de vorm voorzien in Bijlage B bij deze Overeenkomst.
2. De Secretaris-Generaal van de Raad van Europa dient de van de Partijen ontvangen statistische informatie met betrekking tot de punten genoemd in het tweede lid van artikel 27 te publiceren.
3. Iedere Partij wordt uitgenodigd aan de Secretaris-Generaal van de Raad van Europa het adres van zijn nationale autoriteit mede te delen, bij wie, op verzoek, uitgebreider informatie inzake de nationale statistieken kan worden verkregen. Deze adressen zullen worden opgenomen in de door de Secretaris-Generaal van de Raad van Europa opgestelde publicaties van statistieken.
 TITEL IX.  - Erkenning van procedures uitgevoerd op het grondgebied van een andere Partij.
 Art.    29 . 1. Met het oog op het vermijden van onnodige herhalingen van bij wet vereiste procedures op het gebied van gezondheid en van veiligheid, dient iedere Partij, wanneer zulks mogelijk is, de resultaten te erkennen van procedures uitgevoerd op het grondgebied van een andere Partij.
2. Tot dat doel verplichten de Partijen zich elkaar wederzijds bijstand te verlenen, met name bij het verstrekken van informatie inzake hun rechtsregels en hun administratieve praktijk ten aanzien van de vereiste procedures uit te voeren ter ondersteuning van aanvragen tot registratie van produkten, alsmede feitelijke informatie inzake de op hun grondgebied uitgevoerde procedures en inzake vergunningen of enig ander administratief detail betrekking hebbend op dergelijke procedures.
 TITEL X.  - Multilaterale consultaties.
 Art.    30 . <V 1998-06-22/46, art. 1, 002;   Inwerkingtreding :    onbepaald> 1. De Partijen dienen binnen de vijf jaar vanaf de inwerkingtreding van deze Overeenkomst en daarna iedere vijf jaar, of vaker indien de meerderheid der Partijen dat vraagt, multilaterale consultaties te houden in het kader van de Raad van Europa, om de toepassing van deze Overeenkomst te bezien, alsmede de wenselijkheid van herziening of een verruiming van enige van heer bepalingen.
2. Deze consultaties vinden plaats tijdens bijeenkomsten bijeengeroepen door de Secretaris-Generaal van de Raad van Europa. De Partijen dienen ten minste twee maanden voor de bijeenkomst de naam van hun vertegenwoordiger mede te delen aan de Secretaris-Generaal van de Raad van Europa.
3. Onder voorbehoud van wat in deze Overeenkomst werd bepaald, stellen de Partijen het reglement van orde van de consultaties op.
 TITEL XI.  <V 1998-06-22/46, art. 2, 002;   Inwerkingtreding :    onbepaald> - Wijzigingen.
 Art.    31 . <Ingevoegd bij V 1998-06-22/46, art. 2, 002;   Inwerkingtreding :    onbepaald> 1. Elke wijziging van de bijlagen A en B, voorgesteld door een Partij of het Comité van Ministers van de Raad van Europa, wordt aan de Secretaris-Generaal van de Raad van Europa medegedeeld, die zorgt voor de toezending aan de Lidstaten van de Raad van Europa, de Europese Gemeenschap en iedere Staat die geen lid is maar tot de Overeenkomst is toegetreden of werd uitgenodigd ertoe toe te treden, overeenkomstig het bepaalde in artikel 34.
2. Elke wijziging die wordt voorgesteld overeenkomstig het bepaalde in de vorige paragraaf, wordt onderzocht, ten minste zes maanden nadat de Secretaris-Generaal ze heeft doorgezonden, tijdens een multilaterale consultatie waarop deze wijziging kan worden aangenomen bij een meerderheid van twee derden van de Partijen. De aangenomen tekst wordt aan de Partijen medegedeeld.
3. Na het verstrijken van een termijn van 12 maanden na de aanneming van de wijziging, tijdens een multilaterale consultatie, treedt iedere wijziging in werking tenzij een derde van de Partijen bezwaren heeft bekendgemaakt.
 Art.    32 . (oud art. 31) Deze Overeenkomst staat open voor ondertekening door de Lidstaten van de Raad van Europa en door de Europese Gemeenschappen. Zij dient te worden bekrachtigd, aanvaard of goedgekeurd. De akten van bekrachtiging, aanvaarding of goedkeuring dienen te worden nedergelegd bij de Secretaris-Generaal van de Raad van Europa. <V 1998-06-22/46, art. 3, 002;   Inwerkingtreding :    onbepaald>
 Art.    33 . (oud art. 32) 1. Deze Overeenkomst treedt in werking op de eerste dag van de maand die volgt op het verstrijken van een termijn van zes maanden na de datum waarop vier Lidstaten van de Raad van Europa hun instemming tot uiting hebben gebracht te worden gebonden door deze Overeenkomst in overeenstemming met de bepalingen van artikel 31. <V 1998-06-22/46, art. 3, 002;   Inwerkingtreding :    onbepaald>
2. Voor iedere Ondertekenaar, die later zijn instemming betuigt door de Overeenkomst te worden gebonden, zal deze in werking treden op de eerste dag van de maand die volgt op het verstrijken van een termijn van zes maanden na de datum van de nederlegging van de akte van bekrachtiging, aanvaarding of goedkeuring.
 Art.    34 . (oud art. 33) 1. Na de inwerkingtreding van deze Overeenkomst kan het Comité van Ministers van de Raad van Europa iedere Staat, die geen lid is van de Raad, uitnodigen toe te treden tot deze Overeenkomst, middels een besluit, genomen bij de meerderheid van stemmen voorzien in artikel 20.d van het Statuut van de Raad van Europa, en bij unanimiteit van de vertegenwoordigers van de Overeenkomstsluitende Staten, die gerechtigd zijn zitting te hebben in het Comité. <V 1998-06-22/46, art. 3, 002;   Inwerkingtreding :    onbepaald>
2. Voor iedere toetredende Staat treedt de Overeenkomst in werking op de eerste dag van de maand die volgt op het verstrijken van een termijn van zes maanden na de datum van nederlegging van de akte van toetreding bij de Secretaris-Generaal van de Raad van Europa.
 Art.    35 . (oud art. 34) 1. Iedere Ondertekenaar mag, ten tijde van de ondertekening of ten tijde van de nederlegging van zijn akte van bekrachtiging, aanvaarding of goedkeuring, één of meer voorbehouden maken; geen voorbehoud mag evenwel worden gemaakt ten aanzien van de artikelen 1 tot 14 en 18 tot 20. <V 1998-06-22/46, art. 3, 002;   Inwerkingtreding :    onbepaald>
2. Iedere Partij, die een voorbehoud heeft gemaakt onder het vorig lid, mag dit geheel of gedeeltelijk intrekken middels een kennisgeving gericht aan de Secretaris-Generaal van de Raad van Europa. De intrekking wordt van kracht op de datum van ontvangst van de kennisgeving door de Secretaris-Generaal.
3. De Partij die een voorbehoud heeft gemaakt met betrekking tot een bepaling van deze Overeenkomst mag naleving van die bepaling door een andere Partij niet vorderen; zij mag evenwel, indien het voorbehoud gedeeltelijk of voorwaardelijk is, naleving vorderen van die bepaling in de mate waarin zij zelf deze heeft aanvaard.
 Art.    36 . (oud art. 35) 1. Iedere Ondertekenaar mag, ten tijde van ondertekening of ten tijde van de nederlegging van zijn akte van bekrachtiging, aanvaarding, goedkeuring of toetreding, het gebied of de gebieden aangeven waarop deze Overeenkomst van toepassing zal zijn. <V 1998-06-22/46, art. 3, 002;   Inwerkingtreding :    onbepaald>
2. Iedere Partij mag, op ieder tijdstip daarna, middels een verklaring gericht aan de Secretaris-Generaal van de Raad van Europa, de toepassing van deze Overeenkomst uitbreiden tot ieder ander in de verklaring genoemd gebied. De Overeenkomst treedt in werking voor dat gebied op de eerste dag van de maand die volgt op het verstrijken van een termijn van zes maanden na de datum van ontvangst van de verklaring door de Secretaris-Generaal.
3. Iedere verklaring, afgelegd onder de vorige twee leden mag worden ingetrokken met betrekking tot ieder gebied in die verklaring genoemd, door middel van een kennisgeving gericht aan de Secretaris-Generaal. De intrekking wordt van kracht op de eerste dag van de maand die volgt op het verstrijken van een termijn van zes maanden na de datum van ontvangst van de kennisgeving door de Secretaris-Generaal.
 Art.    37 . (oud art. 36) 1. Iedere Partij mag op elk moment deze Overeenkomst opzeggen door een kennisgeving te richten aan de Secretaris-Generaal van de Raad van Europa. <V 1998-06-22/46, art. 3, 002;   Inwerkingtreding :    onbepaald>
2. De opzegging wordt van kracht op de eerste dag van de maand die volgt op het verstrijken van een termijn van zes maanden na de datum van ontvangst van de kennisgeving door de Secretaris-Generaal.
 Art.    38 . (oud art. 37) De Secretaris-Generaal van de Raad van Europa dient de Lidstaten van de Raad van Europa, de Europese Gemeenschappen en iedere Staat die is toegetreden tot deze Overeenkomst in kennis te stellen van : <V 1998-06-22/46, art. 3, 002;   Inwerkingtreding :    onbepaald>
a. iedere ondertekening;
b. de nederlegging van iedere akte van bekrachtiging, aanvaarding, goedkeuring of toetreding;
c. iedere datum van inwerkingtreding van deze Overeenkomst in overeenstemming met de artikelen 32, 33 en 35;
d. iedere andere handeling, kennisgeving of mededeling betrekking hebbend op deze Overeenkomst.
TEN BLIJKE WAARVAN de ondergetekenden, daartoe behoorlijk gemachtigd, deze Overeenkomst hebben ondertekend.
GEDAAN te Straatsburg, op 18 maart 1986 in het Frans en in het Engels, zijnde beide teksten gelijkelijk gezag hebbend, in een enkel exemplaar, dat zal worden nedergelegd in het archief van de Raad van Europa. De Secretaris-Generaal van de Raad van Europa doet hiervan een voor eensluidend gewaarmerkt afschrift toekomen aan elk der Lidstaten van de Raad van Europa en aan de Europese Gemeenschappen, alsmede aan iedere Staat, uitgenodigd tot deze Overeenkomst toe te treden.
Deze Overeenkomst werd ondertekend door de volgende Staten : België, Denemarken, Finland, Frankrijk, Duitsland (Bondsrepubliek), Griekenland, Nederland, Noorwegen, Spanje, Zweden, Zwitserland, Turkije, Verenigd Koninkrijk, EEG.
 Bijlage.
 Art.  N. Richtlijnen voor de huisvesting en verzorging van dieren. <Voor bijlage, zie CN : 1986-03-18/32>