text: Aanmerkingen en Uitbreidingen.
  Wij zeiden, dat het juist ter snede aanbrengen der ademhalingspauzen soms studie vereischte in lange, dooreengevlochten zinnen. Waar zal men bijv., behalve de kortere rusten, die men in acht moet nemen, voornamelijk adem scheppen in de volgende fraaye periode uit cicero: ‘Bijaldien den zeelieden, die pas uit de haven in zee steken, door schippers, die reeds uit het ruime sop die haven weêr binnenloopen, op het ijverigste voorgehouden wordt, hoe, en voor welke stormen, voor welke klippen en roovers zij zich te wachten hebben (daar het toch den mensch van nature ingeplant is dienstvaardig voor hen te zijn, die dezelfde gevaren, die men reeds doorworstelde, nog hebben te tarten); hoe betaamt het mij dan wel, mij, die, na veel heen en weêr sollens op de baren, eindelijk den vasten wal in het oog krijg, gezind te zijn jegens hem, die, gelijk ik bespeur, nog met de grootste staatsstormen te kampen zal hebben!’ - Waar zal men hier, herhaal ik, het langst en ruimst adem halen kunnen? Zeker het best na de woorden: nog hebben te tarten; dáár eindigt wat men noemt de protasis of voorzin, en begint de nazin of apodosis. Dáár zal dus ook eene tamelijk lange pauze, om volop adem te kunnen scheppen, den hoorder niet storen of den samenhang der gedachten te veel afbreken. - Zoo - om een ander voorbeeld te kiezen - moet men, als men met zijn adem niet in verlegenheid raken en tevens het meest overeenkomstig 's dichters voorstelling declameeren wil, de volgende versregels van helmers, waarin de Vice-Admiraal klaesens, met zijn schip door acht spaansche gallioenen omringd en aangevallen, bij eene rots vergeleken wordt, die onwrikbaar in zee staat:
  
  Acht schepen, zwaar van bouw, omringen thans den held;
  Hij staat alleen, maar vast, gelijk een rots 't geweld
  Der eeuwen, 't woest gebrul des donders, fier blijft trotsen,
  Schoon stormen aan haar voet in wilde golven klotsen,
  Schoon schip bij schip, met kracht geslingerd op haar borst,
  Verbrijzeld henen stuift, zij staat met kracht omschorst,
  Belacht het woeden der orkanen en der eeuwen.
  
  
  men moet dit zoo lezen, dat men, hoe ook de interpunctie zijn moge, de woorden: hij staat alleen, enz. tot en met: blijft trotsen, in éénen adem uitspreke, en dan pauzeere en ruim ademhale achter dat trotsen. Hierna moet men de volgende regels: schoon stormen enz. als een nieuwen zin beschouwen, en met de vereischte wat kortere pauzen tot aan het slot toe doorlezen. Declameert men toch achter het woord trotsen met luttel ophoudens, en als het ware zonder verandering van toon, dadelijk door, zoo zondigt men èn tegen den juisten samenhang der verzen, èn men zal met den adem moeilijk uitkomenGelijk de ondervinding leert, vervallen de meeste jonge lieden, zonder voorafgaande waarschuwing en verleid door de soms, zoo als hier met voordacht geschied is, onnauwkeurige plaatsing der zinteekens, in dit gebrek, verwarren de voorstelling, en komen half hijgend aan het einde der vergelijking van helmers..