text: [Levensbericht van Lambertus van Bolhuis]
  De eerste, aan wiens gedachtenis ik thans eene dankbare hulde moet toebrengen, is Lambertus van Bolhuis, op den 16 van Oogstmaand des jaars 1826 binnen Groningen overleden, en door zijne verdiensten omtrent de Nederduitsche Taalkunde met lof bekend. Hij mogt den zeldzamen ouderdom van 84 jaren en omtrent 9 maanden bereiken, als zijnde op den 21 van Slagtmaand des jaars 1741 in de genoemde stad geboren. Beide van vaders- en moederszijde stamde hij uit een oud en deftig geslacht. Dat van zijnen Vader, sedert meer dan twee eeuwen in de Ommelanden, waar hetzelve t'huis hoorde, in onderscheidene betrekkingen van bestuur en regtspleging ten algemeenen nutte werkzaam, had zich vooral ten tijde der Spaansche overheersching door zijnen ijver tot handhaving der Godsdienstige en burgerlijke vrijheid loffelijk onderscheiden. In 
   die dagen namelijk muntte Abel Eppens, wonende te Equert onder Werdum in Fivelgo op den huize Bolhuis, van waar later de geslachtnaam van Bolhuis werd aangenomen, onder de kloekmoedige tegenstanders van het geweld der Spanjaarden uit, wier haat hem noodzaakte met velen zijner landgenooten de wijk naar Embden te nemen. In gunstiger tijden terug gekeerd, vervolgde hij niet alleen de geschiedenis van zijnen tijd, bijzonder met opzigt tot zijne Provincie, welke hij reeds in zijne ballingschap begonnen had, maar bleef ook, in verschillende betrekkingen en onder andere als lid der Gedeputeerde Staten, de zaak der vrijheid door woord en daad handhaven en bevorderen.
  De vader van onzen V. Bolhuis, Michiel geheeten, die te Groningen de aanzienlijke waardigheid van Taalman der gezworene Gemeente bekleedde, was een liefhebber en voorstander van studie en wetenschap, en zijn huis de verzamelplaats van allen, die zich door kunstliefde en geleerdheid onderscheidden. Vooral beminde hij de dichtkunst, die hij zelve ook somwijlen beoefende, en was diegenen zijner vrienden, die zich met hare beoefening meer opzettelijk bezig hielden, met name Huisinga Bakker en L. Trip, door aanmoediging en raad van nut. Geen wonder, dat zulk een vader gaarne aan zijne zonen op eene onbekrompene wijze gele- 
   genheid gaf, om zich allerlei nuttige kundigheden te verzamelen. Onze V. Bolhuis, gelijktijdig met zijn' ouderen broeder Abel Eppo, die zich de Geneeskunst, gelijk hij de Godgeleerdheid, tot hoofdstudie gekozen had, tot de Academische lessen bevorderd, oefende zich aan de Hoogeschool zijner geboortestad, toen in alle vakken door vele beroemde mannen verheerlijkt, gedurende meer dan vier jaren in de dusgenoemde voorbereidende wetenschappen, en woonde in dien tijd ook eenige lessen, die anders gewoonlijk slechts door toekomende geneeskundigen bezocht worden, en onder deze die van den wijdvermaarden Camper bij. In de geschiedenis, talen, wijsbegeerte en het natuurregt genoot hij het onderwijs van de geleerde mannen Offerhaus, van Lennep, N.W. Schroeder, Engelhard, D. van de Wynpersse en F.A. van der Marck; in de Godgeleerdheid waren Gerdes, Hollebeek, Chevallier, Cremer en Bertling zijne leidslieden. Op die wijze negen volle jaren aan de Hoogeschool verkeerd en van de hem aangebodene gunstige gelegenheid het vlijtigste gebruik hebbende gemaakt, werd hij met den hoogsten lof ter waarneming van het Predikambt bevoegd verklaard. De eerstelingen van zijn meer dan vijftigjarig dienstwerk waren aan de Hervormde Gemeente van Marsum, een dorp nabij Leeuwar- 
   den, gewijd. Daarna mogten die van Noorddijk, een dorp bij Groningen, van Oostwold in het Oldambt en van Vrieslands hoofdstad zich achtereenvolgens in het licht van zijn onderwijs en voorgang verblijden. Op de laatstgenoemde plaats het predikambt bekleedende, werd hij vruchteloos door die van Delft en Middelburg aangezocht om tot hen over te komen; doch de liefde tot zijne geboortestad bewoog hem om de beroeping derwaarts te aanvaarden. Hier nam hij, gelijk altijd te voren, de onderscheidene deelen van zijn gewigtig ambt, tot weinig tijds voor zijnen dood, met de uiterste getrouwheid waar, en verwierf zich de liefde en achting niet slechts van zijne ambtgenooten en de leden zijner gemeente, maar ook van alle weldenkenden buiten dezelve. En geen wonder inderdaad, daar hij aan eene ijverige en gemoedelijke pligtbetrachting, welke hem de werkzaamheden, aan zijnen post verbonden, boven alles deed behartigen, een' geest van gematigdheid, verdraagzaamheid en algemeene welwillendheid paarde, die aller harten aan hem verbinden moest, en zich te allen tijde bereid toonde, om anderen, zoo veel hij kon, door raad en daad van nut te wezen. Die zucht bleef hem tot het einde van zijn leven bij, en was, gevoegd bij de herinnering van zijne deugden, begaafdheden en vroegere verdiensten, oorzaak, dat zijn dood, 
   hoewel geenszins ontijdig te noemen, algemeen betreurd werd. Zijne nagedachtenis zal dan ook niet enkel bij zijne kinderen en naaste betrekkingen, op wier dankbare en eerbiedige liefde hij zich, in alle opzigten, de billijkste aanspraak verworven had, maar ook bij verre de meesten zijner stadgenooten nog lang in eere en zegening blijven.
  Nog predikant te Oostwolde zijnde, gaf V. Bolhuis in den jare 1776 het bekende werkje van Klaas Styl, Organist en Schoolmeester te Midwolda, met zijne aanteekeningen in het licht. Dit werkje, in welks uitgave de Schrijver door den dood verhinderd werd, doch vooral de daarbij gevoegde aanmerkingen, in welke op eene beknopte, duidelijke en oordeelkundige wijze de weg tot nader onderzoek geopend wordt, droegen de goedkeuring van alle deskundigen in die mate weg, dat daarvan reeds in den jare 1787 een derde druk werd opgelegd, vermeerderd met een Aanhangsel over de Geslachten, en eene breedere Geslachtlijst. Om de waarde van V. Bolhuis arbeid te doen kennen, heb ik niets anders noodig, dan de loffelijke getuigenis te vermelden, daaraan door mannen van uitstekende en algemeen erkende verdiensten in het vak der Nederduitsche Taalkunde, Frans van Lelyveld namelijk, A. Kluit en A. Ypey, in 
   het openbaar gegevenZie de nieuwe uitgave van Huydecopers Proeve door Lelyveld, I D. bl. 394, de Voorrede der laatste uitgave van Hoogstratens Geslachtlijst door Kluit bl. ix en de Geschiedenis der Nederl. Taal door A. Ypey, bl. 548.. Ook werd de waarde van dien arbeid door deze Maatschappij erkend, daar dezelve aanleiding gaf, om hem in den jare 1783 onder hare leden op te nemen. Later verpligtte de Heer V. Bolhuis alle lief hebbers onzer rijke en schoone moedertaal op nieuw door het schrijven zijner Beknopte Nederduitsche Spraakkunst, welke door de loffelijke Maatschappij tot nut van 't Algemeen, naar verdienste, met den uitgeloofden eereprijs bekroond werd, en in den jare 1793 in het licht verscheen. Beide werkjes, waarvan het laatste door den straks genoemden Hoogleeraar Ypey, buiten twijfel een hoogst bevoegd regter in dezen, om de beknoptheid, duidelijkheid, naauwkeurigheid en volledigheid, daarin heerschende, mede grootelijks geprezen wordt, hebben gewisselijk zeer veel toegebragt, om de beoefening onzer moedertaal onder alle standen meer algemeen te maken, en de netheid en zuiverheid in haar gebruik te bevorderen. Ook op andere wijzen is V. Bolhuis daartoe met ijver en het beste gevolg werkzaam geweest. In de eerste jaren namelijk van zijn verblijf te Groningen, 
   gaf hij, door zucht voor de eer der vaderlandsche taal gedreven, aan onderscheidene kweekelingen der Hoogeschool in dezelve onderwijs, 't welk hij later aan zijnen vriend den Hoogleeraar Ruardi overliet, die, op zijne aansporing, opzettelijk daartoe ingerigte lessen hield. Zelve bepaalde hij zich in 't vervolg meer bijzonder tot het geven van onderrigt in de gronden der taal aan Schoolonderwijzers. Onder meer anderen had de vermaarde Wester in dezen alles aan hem te danken, en was tevens gewoon bij de uitgave der werkjes, door hem ten nutte der scholen vervaardigd, zich van zijnen raad en teregtwijzingen te bedienen. In 't algemeen was V. Bolhuis ter bevordering van het Schoolwezen en deszelfs verbetering gaarne en met ijver werkzaam, waartoe hem het medebestuur over onderscheidene inrigtingen van onderwijs binnen zijne geboortestad de ruimste gelegenheid gaf.
  Behalve de reeds genoemde taalkundige werkjes, zien van V. Bolhuis slechts drie Leerredenen, het licht, bij plegtige gelegenheden door hem uitgesproken, van welke ééne, gehouden ter inwijding van een nieuw kerkgebouw te Oostwold, met aanmerkingen verrijkt is, die van zijne oudheidkunde loffelijk getuigen. Dezelve kwam, met eene Synodale Redevoering, in den jare 1778 te voorschijn. Vele jaren later werden deze Leerredenen nog door eene derde gevolgd, die namelijk, met 
   welke hij, in den jare 1816, zijne vijftigjarige predikdienst vierde. Jammer voorzeker is het, dat een man van zoo grondige en uitgebreide geleerdheid, als V. Bolhuis, geene meerdere gedenkteekenen van dezelve heeft nagelaten. Doch hij verkoos liever in stilte ten nutte zijner tijdgenooten te arbeiden, dan zich bij de nakomelingschap roem te verwerven. Eerbiedigen wij die keuze, M.H., en vereeren wij daarom niet minder zijne gedachtenis, als die van eenen man, die de pligten, hem in zijnen kring opgelegd, op eene allezins lofwaardige wijze volbragt heeft!