text: N. Brouwer. Taalonderwijs. Handleiding met oefeningen voor de lagere school. Purmerende, J. Muusses en Co. 1881.
  Van deze nieuwe handleiding voor het Taalonderwijs zijn thans verschenen het 1e deeltje en de daarbij behoorende Oefeningen in 2 stukjes. Met aandacht heb ik het Voorbericht in de Handleiding gelezen, ten einde te kunnen weten, welk doel de Schr. zich bij de samenstelling dezer boekjes voor oogen had gesteld. Zelden ben ik door een Voorbericht meer teleurgesteld. Niet alleen liet het - dit zij in 't voorbijgaan gezegd, - uit het oogpunt van taal veel te wenschen over,De lezer oordeele zelf:
  
  ‘'k Heb getracht, zoowel het schrijven als het verstaan en het zich bedienen van de taal, door dit werkje gelijkelijk te bevorderen’ (alsof er nog niet genoeg geschreven werd!); ‘de oefeningen met het laatste doel zijn in overeenstemming gebracht met de vorderingen der leerlingen in de geheimen van spelling en grammatica. Ik heb dit gedaan, omdat ik behoor tot hen, die de grammatica als voorwerp van aanschouwing’ (een tastbaar voorwerp?) ‘op hooge waarde schatten, maar haar toch niet het leeuwenaandeel willen toekennen; verstaan en gebruiken der taal verdienen evenzeer onze aandacht,’ (als wat?) ‘maar in heb gemeend geen oefeningen te mogen opgeven, die de leerling niet onberispelijk zuiver schrijven kan. Als het verbeteren van foutieve opgaven afgekeurd wordt, omdat het zien van fouten leidt tot fouten maken, dan mogen wij evenmin oefeningen opgeven, die de leerling niet met volle bewustheid zuiver kan schrijven.’
  
  ‘§ 1-5 handelen over eenvoudige spellingkwestiën. Terwijl de hierbij behoorende oefeningen worden gemaakt, geven § 6-8 aanleiding tot het maken van eenvoudige zinnen, die eerst later schriftelijk bewerkt kunnen worden.’
  
  ‘De handleiding is voor den Onderwijzer, de oefeningen (zijn) voor den leerling. Met het eerste wordt eenvoudig bedoeld, dat de handleiding den weg wijst, niet dat de Onderwijzer haar woordelijk volgt. Komt hier en daar de vorm der handleiding dicht bij de wijze, waarop wij ons bij de kinderen verstaanbaar moeten maken, zij wil niet meer zijn dan een wegwijzer, die zich ten doel stelt uit gegeven voorbeelden, uit de zuiver gesproken taal, den regel door den leerling te laten afleiden. Zelfs waar dit hier of daar niet goed volgehouden is, verzoek ik den gebruiker het doel en niet het middel in het oog te houden, enz.’ hetgeen vooral in een werkje over Taal onvergefelijk is, maar het geeft geen antwoord op deze voorname vraag: Voor welke klasse der lagere school is dit boekje bestemd?
  Misschien is dit voor den ervaren onderwijzer uit de lessen zelve op te maken, zult ge zeggen. 't Kan zijn, maar dan ligt het aan mijn gebrek aan ervaring, dat het mij niet gelukt is. Uit de eerste lessen, bevattende
  oefeningen als: ‘Dicteeren van éénlettergrepige woorden, waarin alle ‘letters, die geschreven moeten worden, ook gehoord worden’ en ‘Woorden laten opschrijven van gegeven aantal letters, enz.’ zou men meenen, dat men het boekje aan kinderen van 8 of 9 jaar in handen kon geven. Maar, als men bemerkt, dat de Schr. in de eerste tien lesjes reeds behandeld heeft: de meervoudsvorming der substantieven, ook met verdubbeling van den slotmedeklinker en met verandering van f in v en van s in z, eenige regels voor de scherpe en zachte volkomen e en o; de verkleinwoorden; het bijvoegelijk naamwoord; de werkwoorden; de vragende en ontkennende zinnen; het voorstellen van den toonloozen klank door verschillende klinkers; - dan zou men het liever als een repetitieboekje voor de hoogste klasse gaan beschouwen. Doch dan stuit men op oefeningen als deze:
  § 6. Bij verschillende voorwerpen kenmerken opgeven, die er niet aan gevonden worden: het paard is niet zuur; het paard is niet vierkant; het paard is niet versch (waarom kan dat niet? kan een ruiter, die haast heeft, geen versch paard verlangen?), enz.
  Bij verschillende kenmerken voorwerpen opgeven, waaraan het kenmerk niet gevonden wordt, bijv. wild; de stoel is niet wild; de deur is niet wild; de jurk is niet wild; enz.
  § 7. Door de leerlingen vragende zinnen laten opgeven, met het antwoord bevestigend of ontkennend, al naar hun meening, bijv. ...... Smelt mijn vinger?
  Kinderen, die men dergelijken onzin kan laten opgeven (zeggen of schrijven?), zijn waarschijnlijk niet genoeg ontwikkeld om den inhoud van § 9, handelende over de verschillende letters, waardoor de toonlooze klank voorgesteld kan worden, te begrijpen en te leeren.
  Hoewel de definities en regels doorgaans bondig en duidelijk mogen heeten, zijn er toch een paar, die in dat opzicht niet voldoen. Het volgende, in § 18, komt me voor als tamelijk duister: ‘Bedoelt men met den 3n persoon iemand, die zoowel man als vrouw zijn kan, of dieren, waarvan niet bekend is, of het mannetjes of vrouwtjes zijn, dan gebruikt men in het enkelvoud: het, in het meervoud: zij, hen, hun, ze.’ Zoo iemand, die man en vrouw zijn kan! waar is die te vinden? En als men van eenen olifant, of van eene giraf spreekt, dan is het niet bekend of die dieren mannetjes of vrouwtjes zijn en toch gebruikt men in 't enkelvoud geen het.
  Het is niet waarschijnlijk, en m.i. ook niet wenschelijk, dat de Handleiding van den heer N. Brouwer de reeds bestaande zal verdringen.
  
  A.B.