text: § 51. Over de Juistheid van Voordracht (Pronuntiatio aptaJam enim tempus est dicendi, quae sit apta pronuntiatio. Quae certe ea est, quae iis, de quibus dicimus, accommodatur. Quod quidem maxima ex parte praestant motus ipsi animorum, sonatque vox, ut feritur. Sed cum alii sint veri affectus, alii ficti et imitati, veri naturaliter erumpunt, ut dolentium, irascentium, indignantium, sed carent arte ideoque sunt disciplina et ratione formandi. Contra, qui effinguntur imitatione, artem habent, sed hi carent natura: ideoque in iis primum est bene affici, et concipere imagines rerum, et tanquam veris moveri. Quinctil. Insl. Orat. Lib. XI, c. 3. 61.).
  Juistheid of Gepastheid is eene der grootste deugden eener fraaye Mondelijke Voordracht; eene deugd, die de toepassing van alle overige, met name echter der Afwisseling of Verscheidenheid, in zich vat. Wij verstaan door haar, dat de voordracht in hare vereischte meerdere of mindere mate van Zuiverheid, Duidelijkheid, Waarheid, Natuurlijkheid, en Welluidendheid, en voorts in geheel hare Afwisseling van vuur en leven, kalmte en bedaardheid, vrolijkheid en somberheid, zoo als dit een en ander door een hooger of lager, sterker of zwakker, sneller of langzamer toon van spreken, en door eene daarnaar gewijzigde gebaarmaking wordt uitgedrukt, steeds met hetgeen men voordraagt stroke, of, wat breedvoeriger gezegd: met de onderwerpen, waarover, met de personen, den tijd en de plaats, voor wie, wanneer, en waar men het woord voert, evenals met hem zelven, die het doet, overeenkome. Tot Juistheid van Voordracht behoort dus vooreerst, dat zij past bij den aard van hetgeen voorgedragen wordt, in zijn geheel beschouwd; of dit namelijk verheven, roerend, vrolijk, naïef, somber enz., en in den eenvoudigen, middelsoortigen, of hoogdravenden stijl geschreven zij; dat zij voorts voegt bij al de deelen en onderdeelen van dat voorgedragene, tot bij ieder zin, zinsnede, woord, lettergreep, ja, letter toe; dat zij daartoe ook in overeenstemming sta met de zoogenaamde figuren van den stijl; met de aandoeningen, gewaarwordingen en hartstochten, die uitgedrukt worden, en met de karakters der soms sprekend ingevoerde personen. In de tweede plaats behoort er toe, dat
  zij, meer in het bijzonder, zich naar de verschillende soorten van Welsprekendheid, en naar hetgeen men voorts de onderscheidene afdeelingen eener redevoering noemt, plooit; dat zij niet strijdt met het karakter, den stand, en de jaren van hem, die spreekt, en met den aard en de gesteldheid van hen, die hooren; dat zij eindelijk zich er naar regelt, of hetgeen men voordraagt in ondicht dan wel in dichtmaat is, waarbij bepaaldelijk over het lezen van verzen iets aangestipt moet worden. - Vele der hier maar voetstoots opgesomde punten komen onder verschillende bewoordingen meer of min op hetzelfde neêr, of wel het eene is een onderdeel van het andere. Ze laten zich allen echter in dit of dat opzicht afzonderlijk beschouwen, en zullen wij daarom ook over elk stuk in het bijzonder iets zeggen. Daar echter tot de juistheid van Voordracht ook de Gebaren moeten medewerken, en wij van dit tweede hoofdmiddel der Voordracht tot hiertoe nog weinig of niets gezegd hebben, zullen wij vooraf in het algemeen over houding en gebaren, of over hetgeen men in het Latijn actio, in specie sic dicta noemt, handelen, om dan tot de Juistheid van Voordracht terug te keeren, en te zien, hoe zij, zoo wat de stemleiding als wat de gebaarmaking betreft, wezen moet.