text: Aanmerkingen en Uitbreidingen.
  Men kan op driederlei wijze de Maat te veel doen hooren. De eerste en meest stuitende is, wanneer men, gelijk wij zeiden, elken versregel voet voor voet gescandeerd uitspreekt. De tweede, min ergerlijke, wanneer men wel niet voet voor voet aldus reciteert, en daartoe achter elken voet pauzeert, maar toch op eene sterke, in het oor klinkende wijze de scansie altijd doet hooren op het slot van den voet, achter welken de zoogenaamde middelrust valt; eene middelrust, die in vele vers-soorten, maar vooral in onze zesvoetige of alexandrijnsche verzen zeer kennelijk is, en, wat de laatste betreft, het vers in twee gelijke helften snijdt. Zoo hoort men wel de twee eerste regels der Holl. Natie van helmers:
  
  Ik juich! geen grooter heil heeft ooit mijn ziel gestreeld,
  Dan dat ik, Neêrland! ben op uwen grond geteeld, enz.
  
  door aanvangers op eene treurige wijze aldus declameeren:
  
  Ik juich! geen grooter heil (pauze)
  Heeft ooit mijn ziel gestreeld (pauze),
  Dan dat ik, Neêrland, ben (pauze)
  Op uwen grond geteeld (pauze);
  
  kortom, alsof het vier tripodische of drievoetige versregels waren. Zulke brekebeenen zullen ook de bovenaangehaalde regels:
  
  Wij groeten u, o Vaderland!
  Wij groeten u, oud-Hollands kusten, enz.
  
  aldus reciteeren:
  
  Wij groeten u,
  O Vaderland!
  Wij groeten u,
  Oud-Hollands kusten!
  
  zoodat zij in dit en in de overige copletten de metrische middel-rust, die hier na den tweeden voet of de vierde sylbe valt, telkens doen merken, en daartoe die laatstgemelde lettergreep met eene soort van cadans uitstooten. Dit is een zeer groot gebrek, waartegen men niet genoeg kan waarschuwen.
  Voor het overige is, in het lezen van verzen, het meer of minder doen hooren der maat, evenals het brengen van iets zangerigs in de Voordracht, ook al weêr zeer afhankelijk van den onderscheiden aard der poëzy. Het eene vers moet daarin anders behandeld worden dan het andere. Regels bijv., als de volgende uit staring's geestige vertelling De Verjongings-cuur:
  
  Annet was beeldmooi - zeî haar spiegel, en Mama
  Zeî 't met Mamzel den spiegel vlijtig na, enz.
  
  laten, gelijk geheel dit stukjen, zoomin veel aanduiding van metrum als zang toe. Een minnedichtjen integendeel, als bijv. hooft's
  
  Klare! wat heeft er uw hartje verlept,
  Dat het verdrietjes in vrolijkheid schept? enz.
  
  zou men bij wijlen, al scandeerend en half zingend, schier aldus reciteeren kunnen:
  
  Klare wat
  Heeft er uw
  Hartje ver-
  lept,
  Dat het ver-
  drietjes in
  vrolijkheid
  schept?
  
  Zoo ook: Het vinnig stralen van de zon en soortgelijke van dienzelfden dichter en geschiedschrijver. Trouwens, dit zijn stukjens naar oude zangwijzen meestal gemaakt, en waarin dat halfzingend en metrisch reciteeren ons als een nagalm van die muziek en dien zang geeft. In dier voege mag men ook (om uit een zustertaal een voorbeeld te ontleenen) het byzonder geschikte en met het onderwerp overeenkomstige, dat het sombere, slepende trochaeïsche metrum heeft, wel doen opmerken in de bl. 180 aangehaalde regels uit hölty's elegie: ‘Op den dood van een landmeisjen’. Men kan het eerste coplet, vooral de twee eerste
  regels, op een zeer lagen, doffen, langzamen toonHier kan vooral die dompige toon van stem, fusca illa vox, te pas komen, waarvan quinctiliaan naar cicero gewag maakt. Zie hierboven de aant. op bl. 232., schier scandeerenderwijze reciteeren:
  
  Weedom- / kondend / somber / klokge / dommel, enz.
  
  en het zal een treffende uitwerking doen. Dit zelfde geldt van de daar insgelijks aangehaalde regels uit schiller's lied von der Glocke, waarin het klokgelui bij de begrafenis eener geliefde echtgenoote en moeder zoo klanknabootsend geschilderd wordt:
  
  Von dem / Dome /,
  Schwer und / bang /,
  Tönt die / Glocke /
  Grabge / sang /;
  Ernst be / gleiten / ihre / Trauer / schläge /,
  Einen / Wandrer / auf dem / letzten / Wege /.
  
  Ook zij laten zich zoo, zeer doeltreffend, schier alsof men ze voet voor voet scandeerde, uitspreken.
  De derde wijze, om het metrum of de maat te veel te doen hooren, is, wanneer men er geheel tegen den zin aan op drukt. Dit leidt ons tot hetgeen wij over den tusschen maat en zin soms wel heerschenden strijd, en over de zoogenaamde Enjambementen, Enjambeeringen, of Oversprongen zeggen wilden.