text: Aanteekeningen.
  Ten opzigte van een groot deel van Overijsel ontbreken de hooggewaardeerde bouwstoffen, die de Tegenw. Staat der Ver. Nederl. voor de andere provinciën aanbiedt. Het is bekend, dat Overijsel onvoltooid bleef, door den dood van den uitstekenden geleerde, wien de bewerking van dit gewest was opgedragen. Zoo missen wij ook de afbeeldingen der Overijselsche kasteelen en havezathen. Van velen schijnen de teekeningen gereed te zijn geweest. Ik heb sommigen daarvan onder de oogen gehad, en in de verzameling op het gemeentearchief te Rotterdam berusten enkelen, die, voor zoover ik weet, nooit zijn uitgegeven. Jammer, dat in ons kleine land de kosten der uitgave veel te hoog zouden zijn, om ze meer algemeen bekend te maken.
  Van de huizen, in deze aflevering opgenomen, waren mij geen afbeeldingen in teekening of druk bekend; aan de heuschheid van den Heer C.M.E. Obreen alhier dank ik sedert kort twee schoone teekeningen van Weldam, door de Haan. Van het in 1656 gebouwde huis Peckedam bestaat eene afbeelding van Vingbooms (v. Doorninck: Geslachtk. Aant. blz. 187.)
  Het artikel, dat v.d. Aa in het Aardrijkskundig Woordenboek van Nederland over Diepenheim geeft, is blijkbaar met zaakkennis geschreven. Ook omtrent de kerkelijke zaken en de geschiedenis der invoering van de Hervorming in Diepenheim geeft het belangrijke bijzonderheden.
  De hoofdbron blijft tot nog toe de leerrede van Wilhelmus Cheval-lereau: Het eerste eeuwgetij van Diepenheims kerkvernieuwing (Deventer, bij Lucas Leemhorst, 1779.). Van Jhr. Mr. G.J.C. Schimmelpenninck ontving ik een exemplaar ten gebruike, nevens een aantal andere mondelinge en schriftelijke mededeelingen, waarvan ik dankbaar gebruik heb gemaakt, gelijk ook van inlichtingen van Ds. W. Aalbers, vroeger predikant te Diepenheim, thans te Buitenpost. Van waar het handschrift der Stam-chronijcke des Huises Diepenheim afkomstig was en waar het tegenwoordig berust, heb ik niet kunnen ontdekken. Vermoedelijk is het op de havezathe Schoonheten te zoeken, die nog in het bezit der Bentincks is.
  De stamkronijk heeft tot opschrift: Als Bernardus genant de eerste Voerts vam Guide van Daelen, en begint met de vermelding, hoe Bernardus twee zonen had, hoe een daarvan, Lephardus, hem als Heer van Ahuis opvolgde, hoe Lephardus' zoon, Johannes, ‘in het lant toe Meischen’ is omgekomen en de heerlijkheid aan zijn zuster Aleida kwam, die Otto van Horstmar huwde en moeder was van Bernhardt van Horstmar, ‘ein frommer Krijgsman.’ (Hij viel in den slag bij Ane in 1227, met den bisschop van Utrecht en menig ander wakker edelman.). Verder behandelt de kronijk de geschiedenis der Diepenheimsche Heeren en van de eerste pastoors der kerk na de scheiding van Markelo. Een paar bisschoppelijke charters zijn er in opgenomen. Eenige opmerkingen en verbeteringen in het Latijn zijn door een andere hand er achter gevoegd.
  Behalve Chevallereau gebruikte ik de opgaven, hier en daar in den Overijsselschen Almanak verspreid, de Geslachtkundige aanteekeningen ten aanzien der gecommitterden ten landdage van Overijsel enz. door Mr. J. van Doorninck, den inventaris van het Deventer archief en het Tijdrekenkundig Register op het Prov. archief van Overijsel. Over de graven van Dalen is een en ander te vinden bij van Spaen, Inleiding tot de hist. van Gelderland III blz. 379 e.v. Bisschop Frederik van Blankenheim noemt zich nog: grave van Goor en Dalen.
  De lijst der amptlieden of drosten van Diepenheim, die Chevallereau op blz. 46 e.v. in de aanteekeningen geeft, is, volgens bescheiden op het Deventer archief, aan te vullen met Herman van Keppel, kastelein en ambtman,.. 1421. Roelof van den Hondenberg... 1435, terwijl Godert van Schoonebeek (Schoenbeke), dien hij onder de drosten plaatst, maar met wien hij, te regt, niet goed weg weet, in 1378 kastelein en drost was wegens den pandheer Reijnoud van Brederode, met renten, heerlijkheden en geregten, hoog en laag, en wien hij belooft, het huis en de heerlijkheid aan niemand te zullen overgeven, vóórdat Reijnoud ontvangen had 1250 goede oude schilden. In 1344 was Otto van Bylant ambtman (Tijdrek. reg. blz. 100.)
  De gift op blz. 353 genoemd, betrof het graafschap in Hameland, waarvan
  de grenzen nog onzeker zijn. Arent thoe Bocop geeft in zijne kronijk blz. 91, de lezing Westervelde in plaats van Westerfle. Elders vind ik, ook bij v.d. Bergh (Handboek der Middel-Ned. geogr. blz. 181) dien laatsten naam. Omtrent de eigenaars der in den tekst genoemde havezathen vond ik in van Doorinck, geslachtk. aanteekeningen, dat Warmelo, door huwelijk eener erfdochter aan Wolter de Rode van Heeckeren kwam en op dezelfde wijze aan Godert van Batenborch, Adolf van Gelre en Gerrit Sloet (blz. 173). Peckedam had tot eigenaars, de Bevervoordes, Deutichems, Otto de Rode van Heeckeren, P. Batier (blz. 186, 187), Johan Rabo van Keppel en Joan Albert Sloet tot Warmelo (blz. 232), Jan Hendrik Muiderman sedert 1758, terwijl het tusschen 1770 en 1780 in 't bezit van F.G. van Dedem tot de Gelder was (blz. 327). Hiermee in strijd is het intusschen, dat Chevallereau in 1779 Muiderman Heer van Peckedam noemt - Nijenhuis was aan Roelof van Hoëvell gekomen door huwelijk met Swane Swaefken tot Kevelham en Nijenhuis, in 1574. In het Tijdrekenk. register vond ik herhaaldelijk stukken, de boerenplaats Nijenhuis in Markvelde betreffend, maar dit Markvelde schijnt bij Neede gezocht te moeten worden. In het Markvelder bosch (vermoedelijk in de mark van dien naam bij Diepenheim) had Willem, graaf van Dalen, evenals zijn voorvaderen, ten onregte 13 varkens-akeren bezeten. Volgens getuigenis van zijn broeder Hendrik, edelman, graaf van Dalen, proost van Deventer, had hem dit op zijn sterfbed bezwaard en had hij ze aan het klooster te Hunnepe teruggegeven. (Tijdr. reg. blz. 37.) - Westerflier had tot ca. 1550 aan de Warmelo's behoord en was door huwelijk aan de van Heerdts, later op dezelfde wijze aan de van Hoëvels gekomen (geslachtk. aant. blz. 108). In 1719 
  werd het verkocht aan Wilhelmina Bloemendal, Wed. van der Sluijs (blz. 109). Weldam kwam in 1456 van de Twickels aan de Ripperda's.
  
  Borgmannen van Diepenheim vind ik reeds genoemd in 1334 in een curieus stuk van dat jaar (Tijdr. reg. blz. 61). Albert Bolleman, Borgman te Diepenheim, draagt voor ambtman en borgmannen aan de abdis van het convent ter Hunnepe tot eenen regten wissel op, Goossen Vrowink met vrouw en kinderen, en ontvangt daarvoor Hendrik Keding, alsmede afslag van vijftig gulden en van alle schuld, ter zake der medegave aan zijne dochter Swaantje. Borgmannen zijn: Johan van Tye, Johan Dalsche, Herman Hacke, Arnold van Warmelo, Rutger de Jager, Henric van Tviclo, Rutger Alveszone van Tviclo, Herman van Tviclo, Arnold de Duvel, Henrik Bonken, Bondinck, Johan de Lutike van Ghor en Albert den kerkheer van Diepenheim. Er waren dus vrij wat Borgmannen meer, dan tegenwoordig.
  
  De Warmelo's kunnen uit de oude Heeren van Diepenheim gesproten zijn. Hun wapen wettigt het vermoeden van verwantschap met Ahaus, welk geslacht, volgens de stamkronijk, uit Diepenheim stamde. Warmelowe wordt ook in Engeland aangetroffen, volgens Molhuijzen (Nijhoff's Bijdragen, N.R. II blz. 193). Dat kan op hoogen oudheid wijzen.
  
  Volgens overlevering heeft bij den watermolen te Diepenheim eertijds een kasteel gestaan. 't Is mij niet gelukt, na te gaan welk kasteel het mag zijn geweest. In de grensbepaling der parochie (blz. 364) wordt alleen van den watermolen gesproken, niet van een kasteel aldaar, en het slot Diepenheim stond blijkbaar toen reeds, waar het huis van dien naam nu nog wordt gevonden. Overigens was deze landstreek rijk in havezathen. Op zeer korten afstand lagen er nog twee, Wegdam, dat aan de Coevordens behoorde, en Olijdam, dat den Heere van Weldam toekwam; maar ik heb ze niet vermeld, omdat zij niet onder Diepenheim behooren.