text: De aarde.
  
  
  Goede vrienden
  !
   
  
  Laat de Staatkunde, haar zo veel zij wil of kan, in allerlei verdeelingen afknippen! Zo gij wijs zijt, wat hebt gij met de Staatkunde te doen? De natuur heeft u de geheele Aarde ter bewooninge geschonken. Verhef u boven de vooröordeelen uwer opvoeding, en leer deeze zelve Aarde aan te merken als uw algemeen vaderland en alle haare bewooners, als burgers van éénen grooten Staat, als uwe medebroeders, met veele van welks en welker bijzonderheeden 't u aangeleegen moet zijn bekend te wezen, die 't u niet onaangenaam kan zijn, dat wij aan uw geheugen herroepen.
  Wij kunnen de massa der planeeten, haar loopweg bereekenen, de noch moejelijker te bereekenen wederverschijning der cometen uitcijferen, enz. enz. - En wat de gedaante van onze Aarde betreft, zijn wij noch in 't onzekere! Dezelve laat zich niet bepaalen, als door eene naauwkeurige maat der onderscheiden cirkels, die haar figuur beschrijft, van onder den Evenaar tot onder de Poolen; iets waarmede de wiskonstenaars zich reeds lang 't hoofd gebroken hebben. De uitkomst van hunne bemoeijingen is niet overal dezelve geweest.
  Men heeft de lengte der graaden zeer onder-scheiden gevonden. Dit onderscheid naauwkeurig onderzogt zijnde, heeft meer dan één wiskonstenaar op de gedagten doen komen, dat de twee halfronden, waaruit onze aardbol is zamengesteld, van eene verschillende gedaante konden zijn, eene gedaante, die zeer verre af mogt zijn van regulier te weezen, zo dat haare middaglijnen of meridiaanen verschilden. Dit is bovenal 't begunstigde gevoelen geweest van de vermaarde 
  De la Condamine, Buffon
   en 
  Maupertuis; zedert heeft vader 
  Boscovich
   getracht dit gevoelen te betoogen.
  't Meerder getal der Wiskonstenaars, 't voetspoor volgende van 
  Bouguer
  , geven aan den middellijn van den evenaar, of den band, die onzen aardbol in twee halfronden snijdt, 6,562,391 toises, en aan de as 6,532,903 toises, en geven dus der Aarde als eene knolronde figuur, zodat de middellijn van den evenaar staat tot die van de pool, als 76 tot 75, of 179 tot 178.
  Dus zou de Aarde onder den evenaar 14,744 toises verheevener zijn als onder de pool: 't geen ongeveer een verschil maakt van 6 ½ gemeene franze mijlen, waarvan 25 een graad uitmaaken.
  Daar nu dit verschil zeer luttel is, houden de aardrijkskundigen 't zelve voor nul, beschouwen onze Aarde als volkomen rond, en geven dan haare oppervlakte 9,288,000 duitsche vierkante mijlen. NB. 15 duitsche mijlen maaken een graad.
  Van deeze oppervlakte beslaat 't water twee
  
  derden. Blijft alzo over voor 't land 3,096,000 vierkante duitsche mijlen.
  Is dit land van alle kanten omringd door 't water, wel veel meer, als een zeer groot eiland, dat boven de oppervlakte van 't water uitsteekt?
  In de oude bekende waereld zijn 'er omtrent 400 rivieren, die onmiddelijk zich in den Oceaan of in de Middellandsche Zee, of in de Zwarte Zee ontlasten. In Amerika telt men niet boven de tachtig rivieren, die zich in Zee werpen.
  't Bekende land maakte een vierde deel van onzen aardbol, of 2,322,000 vierkante mijlen.
  Volgens de bereekening van Mr. 
  Templeman
   behelst Asiën 641,093 vierkante duitsche mijlen.
  Afrika behelst ongeveer 1531,368 duitsche vierkante mijlen.
  N. Amerika behelst 231,193, en Z. Amerika 340,979 vierkante duitsche mijlen.
  Europa behelst 171,834 vierkante duitsche mijlen: alzo staat dit ons waerelddeel
  
  
  
  tot Afrika als 1 tot 4
  
  
  tot Asiën als 1 tot 5
  
  
  tot Amerika als 1 tot 7
  
  
  
  'k Ben niet van die luiden, die in Senegal den loop van een rivier nagaan, en de ligging van hunne geboorteplaatze niet naspooren; en u, oordeelkundige Lezers en goede Vrienden, zal 't denkelijk aangenaamer zijn, u een meer bijzonder tafereel van Europa, waartoe wij naauwer betrekking hebben, onder 't oog te brengen, dan dat wij u van onzen
  
  geheelen aardbol een orpervlakkige, en dus eene weinig indruk maakende schetze gaven.
  Van deeze 171,834 vierkante duitsche mijlen, bezit 'er
  
  
  
  Duitschland
  11,124
  
  
  De Staaten des Konings van Pruissen
  2,940
  
  
  Zwitzerland
  1,090
  
  
  Engeland
  3,715
  
  
  Schotland
  1,735
  
  
  Ierland
  1,716
  
  
  Denemarken
  850
  
  
  Noorweegen
  5,250
  
  
  IJsland
  5,000
  
  
  Spanje
  8,500
  
  
  Vrankrijk
  10,000
  
  
  Finland
  6,000
  
  
  Hongarijën
  10,705
  
  
  Italiën
  5,625
  
  
  Portugal
  1,875
  
  
  Polen en Litthauen
  13,400
  
  
  De Nederlanden
  1,300
  
  
  Waarvan de Vereenigde Nederlanden voor zich
  652652 vierkante duitsche mijlen in Europa, en in Jaya en Ceilon bezit de republiek vier duizend elf honderd drie-en-twintig vierkante duitsche mijlen!
  
  
  
  Zweeden
  12,800
  
  
  Rusland
  300,000
  
  
  Daarvan in Europa.
  57,600
  
  
  Turkijen vierkante duitsche mijlen.
  10,544