text: Van de Zelfstandige Naamwoorden.
  De Zelfstandige Naamwoorden zyn Propria. Eygene óf Appellativa. Gemeene.
  Een Eygen Naam is die aan één ding alleen gegeeven wordt, als Willem, Jakob, Amsterdam, Rót-terdam, Hólland, Engeland, Londen, het Y, de Amstel, de Maaze.
  Een Gemeen zelfstandig Naamwoord is aan veele dingen gemeen, als, Een Mensch, man, vrouw, kind, beest, visch, paerd, ós, leeuw, stad, dórp, rivier.
  Verscheydene Zelfstandige Naamwoorden zyn Oorsprongklyk, van welke andere afgeleyd worden, als
  
  Van VischVisscher.
  TrompétTrompetter.
  VraagVraager.
  HóllandHóllander.
  AmsterdamAmsterdammer.
  TuynTuynier.
  VogelVogelaar.
  KóppelKóppelaar.
  
  Sommige der Afgeleyde eyndigen in schap, als
  
  Van MeesterMeesterschap.
  VrindVrindschap.
  RidderRidderschap.
  SchoutSchoutschap.
  MaagMaagschap.
  BroederBroederschap.
  
  Sommige in ist, als
  
  Van LatynLatynist.
  DroogenDrogist.
  
  Sommige in dom, als
  
  Van PausPausdom.
  HertógHertógdom.
  
  
  
  Van ChristenChristendom.
  HeydenHeydendom.
  
  Veele Zelfstandige Naamwoorden worden afgeleyd van Byvoegelyke, en eyndigen in heyd, als
  
  Van AalwaarigAalwaarigheyd
  AardigAardigheyd
  BangBangheyd
  BarmhartigBarmhartigheyd
  BlindBlindheyd
  KreupelKreupelheyd
  MenschelykMenschelykheyd
  RechtvaerdigRechtvaerdigheyd
  WitWitheyd
  ZwartZwartheyd
  
  Sommige eyndigen in te, als
  
  Van DikDikte
  DiepDiepte
  GrootGrootte
  HoogHoogte
  LaagLaagte
  ScherpScherpte
  SterkSterkte
  SteylSteylte
  
  Etlyke worden van Werkwoorden afgeleyd, als
  
  Van EetenEeteren Eeting
  GeevenGeeverGeeving
  SnydenSnyderSnyding
  VliegenVliegerVlieging
  
  Veele die insgelyks van Werkwoorden afgeleyd worden, eyndigen in is, als
  
  
  Van BegraavenBegraavenis
  BehoudenBehoudenis
  BesnydenBesnydenis
  GebeurenGebeurenis en niet gebeurtenis
  GeheugenGeheugenis
  GelijkenGelykenis
  GetuygenGetuygenis
  GroetenGroetenis
  OntroerenOntroerenis
  OntfangenOntfangenis
  VergeetenVergeetenis
  
  Ook worden veele Werkwoorden (gelyk pag. 13. reeds gezegd is) gebruykt als Zelfstandige Naamwoorden, en dan zyn ze van 't Onzydig geslacht; als Het gaan valt haar moeilyk. Veel spreeken vermoeit hem. Haar praaten verveelde my. Het zien gaat het hooren te boven. Het doen gaat voor 't zeggen.
  De meeste Nederduytsche Naamwoorden konnen in Diminutiva. Verkleynnaamen veranderd worden, als
  
  Boomin Boomtje óf boomken
  BoekBoekje óf boeksken
  BelBelletje óf belleken
  HuysHuysje óf huysken
  JongenJongetje óf jongske
  KamKammetje
  KindKindtje óf kindeken
  ManMannetje óf manneken
  MolMólletje
  PenPennetje
  RókRókje óf róksken
  
  
  
  Stemin Stemmetje
  StraatStraatje
  StadSteedtje óf stédeken
  TonTonnetje óf tonneken
  VogelVogeltje óf vogelken
  WindWindtje óf windeken
  WyfWyfje óf wyfken
  
  Eenige Naamwoorden zyn 'er by ons in 't gebruyk, welker oorsprong elk niet weet, schoon de betékenis daarvan bekend genoeg is; by voorbeeld: Beunhaas is door de gewoonte Hóllandsch geworden; schoon 't eygentlyk een woord is dat te Hamburg t'huys hoort: want daar plagten de Overluyden van 't Kleermaakers Gild somtyds op de jagt te gaan van zulke Haazen, teweeten Snyders-gezellen, die by de luyden in de huyzen gingen naaijen, en, om niet van elk gezien te zyn, op den Beun (dus noemen de Hamburgers een' zólder) gezét wierden, en aan 't werk betrapt zynde, 't ongeluk wel gehad hebben, van den vinger, zo my verhaald is, gebroken te worden.
  Hondsvót heeft, vólgens 't verhaal van eenen geleerden Schryver, deezen oorsprong: Men plagt wel eer zekere overtreeders Honden te laaten draagen, tót een teken van schande: dewyl nu over deeze honden een Opziener óf Voogd gesteld was, meent men dat daaruyt de verachtelyke scheldnaam van Hondsvoogd óf Hondsvót ontstaan zy.
  Knoet schynt afkomstig te zyn van den Deenschen naam Kanutus, en daarom worden de Deenen óf Noormannen veeltyds Knoeten genoemd, op de zelf-de wyze als men eenen Westfaalschen Maaijer een Hanneken noemt; want veele van dat slach Johan óf Johanken geheeten zynde, heeft zulks aanleyding gegeeven tót dien Maaijers naam; even gelyk men hier ter stede de Sjouwers veeltyds Jantjes, en de Hoogduytsche Jooden Smousjes noemt, naar den naam van Mousje, (want dus spreeken zy den naam Moses uyt) dien veele van hen draagen.
  't Gebeurt ook wel dat een woord, door 't gebruyk, van zyne eygentlyke betékenisse verandert, gelyk Boelhuys, waarvoor men te Amsterdam doorgaans zegt Erfhuys, dat is een huys alwaar men de boedel óf erfenis der overleedenen by openbaare Opveylinge verkoopt: Dóch by de Boeren is 't gebruykelyk, als zy verkooping van koeijen by opveylinge houden, zulks Boelhuys van koeijen te noemen; en Boelhuys houden, is Een openbaare veyling aanstellen.
  Het woordje Quansuys schryven sommige quanswys, dóch zonder eenige eygenschap: 't komt my waarschynelyk voor, dat het zynen oorsprong heeft van 't Latynsch quasi ceu, 't welk een ongeletterde gehoord, en de betékenis daarvan begreepen hebbende, in quansuys, zo 't schynt, veranderd heeft, op dezelfde wyze als men zegt Kolikompas voor Colica passio; en gelyk men in Noord-Hólland zegt, Een Amery, in plaats van oogenblik, waarvoor wylen Dr. L. Meyer in zynen Woordenschat zegt Amering, en het verklaart een vonk te zyn, en derhalve voor een oogenblik, óf zeer luttel tyds, te konnen genomen worden. Maar wie begrypt niet, als 't recht ingezien wordt, dat amery eene tzamen-trekking is van Ave Mary óf Ave Maria, de gemeene benaaming van zeker bekend gebédeken der Roomsgezinden, die wel eer den tyd by 't opzeggen van dusk een gebédeken, óf by een ander dat by den naam van Miserere bekend is, plagten af te meeten: want men vindt in oude Medicynboeken wel, dat 'er voorgeschreeven wordt, iets een Miserere lang op 't vuur te laaten kooken. Op dezelfde wyze acht ik dat dit woord Amery tzamengetrokken is, als Cicero, de Divinat. lib. II. zegt, dat Terripavium in Terripudium, en dit eyndelyk in Tripudium veranderd wierdt; óf gelyk A. Gellius, Lib. XVI. c. 6. te verstaan geeft, dat het woord Bidentes geoordeeld wierdt van biennes zynen oorsprong te hebben.
  Men heeft in onze taale ook eenige woorden, die schoon ze oneygentlyk, en in zichzelve tegenstrydig schynen, echter door 't gebruyk gewettigd zyn, als een Zilver-Ooryzer, een Koper-Strykyzer, een Hals-Neusdoek, een Handschoen, (waarop de Heer Konstantyn Huygens zeyde, dat men een Schoen al zo wel mogt noemen een Voet-want), een Peperhuys, een Rósbaar, schoon die niet van róssen (dat is paerden), maar van menschen gedraagen wordt. Wyders een Huysman, 't welk een Landman betekent, en alzo t'eenemaal afwykt van Huysvrouw, waardoor men niet alleen eene Getrouwde vrouw, maar ook de Eygenarés van een huys verstaat. Over dusdaanige oneygentlykheden worden wy somtyds van de Engelschen belacht, daar nógtans hunne eygene taal van diergelyke uytrégeligheyd niet vry is: want zy noemen eenen Zak-inktkoker, omdat die mee-stendeels van hoorn gemaakt zyn, an Inkhorn, en schoon 't een zilvere is, heeten zy die echter a Silver-Inkhorn. Een Hoefyzer heet by hen a Horse-shoe, dat is een Paerde-schoen. Een Messemaaker noemen zy a Cutler, en een Zwaerdveeger wordt by hen genoemd a Sword-Cutler, als óf men zeyde Een Zwaerde-messemaaker. Eenen Vroedmeester noemt men by hen a Man-midwife, dat is, een Man-vroedvrouw, ja zy zeggen ook Midwived, dat is, Gevroemoerd, in plaats van Ter werreld gebragt. Als een wand met marmere plaaten bekleed is, noemen zy 't Wainscotted with marble, dat is, Met marmer wagenschót beschooten. Zy achten 't ook eene armoede onzer taale, dat wy zeggen Manneken en Wyfken, spreekende van beesten; en zy bedenken niet eens, dat zy eene Vrindin noemen a Woman-Friend, dat is eene Vrouw-vrind. Een Neef heet by hen a He-Cousin, dat is, een Hy-kozyn, en een Nicht noemt men a She-Cousin, dat is, eene Zy-kozyn. Ook noemen zy eenen Kater, tót onderscheydinge, a He-cat (een Hy-kat), en eene Kat, a She-cat, dat is, eene Zy-kat, Meer diergelyke byzonderheden, als a Buck-Cony voor een' Rammelaar, en a Doe-Rabbet voor eene Voedster, ('t wyfje van een konyn); als ook Cock-sparrow (een Haan-musch) voor 't Mannetje van een Musch, gaa ik voorby.
  Terwyl ik nu van de eygenschap der woorden handele, schiet my in den zin, dat 'er geweest zyn, die, om zuyver Duytsch te schryven, zich somtyds al te vies getoond hebben, en zich niet bedienen wilden van de woorden Exempel, Filosoof, Poëet, Poëzy, Gloori, Scepter, Troon, achtende dat het beter luyd-de, daarvoor te zeggen. Voorbeeld, Wysgeer, Dichter, Dichtkunde; Heerlykheyd, roem, luyster, Ryksstaf, Rykszetel. 't Is waar, eenige dier Duytsche woorden konnen somtyds met goede voeglykheyd gebruykt worden: En dat ik geen Voorstander van Onduytsche óf Basterd-woorden ben, geeven myne schriften genoeg te kennen; dóch van woorden die 't Neêrduytsch burgerrecht genoegzaam verkreegen hebben, mag men zich onbeschroomd bedienen: want als men al te naauw wilde ziften, waarheen dan met Kamer, Kelder, Letter, Regel, School, Persoon, Kaas, Butter, Vat, Wyn, Zak, Zók; 't en waare men vaststelde, dat de Latynen eertyds de woorden Camera, Cella, Litera, Regula, Schola, Persona, Caseus, Butyrum, Vas, Vinum, Saccus, Soccus, van het Duytsch ontleend hebben, 't welk ook niet gansch onwaarschynelyk is. Het woord Deur zou dus doende ook geen Duytsch zyn; want het Grieks daarvoor is θύρα (thura). Ja zelfs 't woord Oogst acht ik dat van de maand Augustus zynen oorsprong heeft.
  Het woord Kunne, dat by sommige voor nieuw aangezien, en by de Friesen gewraakt wordt, is al oud; want Melis Stoke heeft dus opgezongen:
  
  Pag. mihi 41Des Hertogen Diederix dochter van Zassen,
  Van edelen conne wt gewassen.
  
  Voor Heusheyd zegt de gemelde Rymkronykschryver Hovescheyd, waarvoor wy somtijds zeggen Hoofsheyd, als afkomende van hoofsch, voor 't welk men ook zegt, hóflyk. 
  
  Voor 't woord deeden vind ik by den meergemelden Stoke, daden, want dus luyden zyne woorden,
  Pag. 50Dat de Vriezen dus dit daden.Van dit daden schynt het woord daad afkomstig.
  Het is heel gemeen dat men Hoofddeel stelt voor Kapittel; maar ik zeg liever Hoofdstuk, gebruykende Hoofddeel voor Caput rerum, óf Praecipua pars, waarvoor men in Duytsch ook kan zeggen Hoofdpunt.
  Somtyds bestaat men de naamen van uytheemsche steden te verduytschen, 't welk men liever mogt laaten; want voor Canterbury te zeggen Kantelberg komt my zeer blaauw voor: immers waare het nóg beter te zeggen Kanterburg. 't Is eens gebeurd dat iemand my berispte omdat ik Yarmouth schreef in stede van Jarmuyden, 't welk zyns oordeels de naam was, dien men aan die stad in 't Duytsch geeven most: maar deeze sneedige berisper (die al voor lang na de eeuwigheyd is gegaan) wist niet dat als men dit woord recht verduytschte, men dan zeggen most Jarmonde, naar den naam van de rivier Yare, even gelyk men hier te lande, een stédeken leggende aan de Merwe, tegen over den mond van den Yssel, Ysselmonde noemt; en Dendermonde een stédeken gelegen in Vlaandre, ter plaatse daar 't riviertje de Dender in de Schelde loopt.
  Veele Naamwoorden die voordeezen altoos in E eyndigden, worden nu zonder byvoeginge van die e geschreeven, als
  
  
  In plaats van MenscheMensch
  NeeveNeef
  BruggeBrug
  RuggeRug
  StraateStraat
  ZooneZoon.
  
  En waarom zou men, dewyl 't gebruyk zulks gewettigd heeft, in den Nominativus. eersten Naamval niet schryven Bed, Beek, Biecht, Begraavenis, Mand, Wol, Wolk, Zaak, in plaatse van Bedde, Beeke, Biechte, Begraavenisse, Mande, Wolle, Wolke, Zaake, welke beter in andere Casus. Naamvallen passen? want hoewel het een lamme taal schynt, te zeggen De wolke is verdreeven, echter is het goed Duytsch, als men zegt, De duysterheyd der wolke: Zo zegt men ook zeer wel, De staatsi der begraavenisse; De klem der zaake: Uyt het (óf uyt den) bedde opgestaan: Waater uyt de beeke. Waarom dan in het gebruyken van deeze E in den Noemer onze Voorouderen meer gevólgd, dan in ave, ane, en doene, gelyk men ten tyde van Melis Stoke schreef, en waarvoor men nu schryft, af, aan, en doen? te meer nóg als men aanmerkt, dat, schoon het eenigsins inschikkelyk mogt schynen, sommige Naamwoorden van het Vrouwelyk geslacht die laatste e te laaten behouden, het nógtans in het Onzydig en Manlyk geslacht geen voorspraak dulden kan; als blykt in de woorden, Bedde, Profeete, Zoone: want men mag niet zeggen, Des bedde; des Profeete; des zoone; maar Van het bedde óf des beds; des Profeets óf des Profeeten; des zoons. En zeker Melke in den Nominativus luydt niet  minder vreemd dan vólke; alhoewel 't geen onvoegelyke taal is, als men zegt, Van den vólke verstooten. Ook schynt het veel eer Walsch dan goed Nederduytsch, te zeggen De ooge, de oore, voor Het oog, het oor. Maar Reede wordt by de keurigste kenners onzer taale geschreeven voor Sermo óf oratio, en Reden is by hen ratio; alhoewel sommige achten dat Reden zo wel die beyde zaaken kan betékenen als 't Grieksch woord λόγος, onaangezien Vondel niet t'onrecht in zyn Koning David in Ballingschap Absolon doet zeggen, 
  Die rede schynt bekleet met schyn van rype reden.