text: Cap. XV. Van 't Ys gereedtschap.
  
  GElijckerwijs de volckeren, die in heete oft getemperde landen woonen, van de vorst, koude, sneeuw, rijm, Ys en ander wintersch geruysch vry zijn: soo konnen sy oock qualijck begrypen met wat verscheyde konsten, middelen en wercktuygen dat de lieden, die in dese koude Noordsche Landen woonen, hen selven tegen die straffe koude konnen wapenen, ghemerckt dat het niet moghelijck is op 't gladde ys over en weêr te loopen, oft groote
  
  sware packen verre daer over te slepen, ter plaetsen daer men die begheert te hebben, 't en zy dat 'et gheschiede met wetenschap die men daer toe magh ghebruycken, om hen selven onderstandt te doen en te helpen. Sy dan ghebruycken houte schoenen met scherpe ysere tanden daer onder aen, de welcke den reysenden man, visschers en krijghslieden seer dienstigh zijn. Noch zijn 'er drie hoecken met ysere pinnen, de welcke alsoo met drie hoecken ghemaeckt zijn om te vaster te gaen. Als oock ronde ysere reepen en ringhen rondom met scherpe tanden, aen welcke voorseyde wercktuyghen seer stercke riemen zijn, daer men se mede aen de voet vast maeckt, op dat men alsoo te vaster en seeckerder op 't Ys kan gaen, en te lichter alle swaere packen van een of twee souden moghen voortghetrocken worden, die men andersins te lande door 't sandt oft sneeuw met kracht van paerden qualijck sou konnen wegh kryghen. Noch zijn 'er bylen oft houwmessen, dat het beste ghereedtschap is dat men magh hebben, om 't Ys in stucken te smyten: Want met dusdanigh ghereedtschap worden de toeghevrosen rivieren seeckere mylen verre open ghebroken, als men de schepen in zee brenghen moet, die toegherust zijn teghen de Zeeroovers: Oft als men eenighe boden, om noodtsaeckelijcke dinghen die het Ghemeene Best aengaen, uyt wil schicken en over zee senden. Somtijdts gebeurt het oock wel, als 't de noodt vereyscht, dat men de schepen op wagens uyt de Steden en Sloten over 't Ys tot in de zee voert, op dat sy door kracht der winden gheswint mogen zeylen in korten tijdt, daer men op veel dagen te paert niet soude konnen geraken. Daer zijn oock ysere Schoppen daer mede dat 'et hardt en dick Ys, dat men met ander ghereedtschap niet breken kan, seer licht gebroken wordt: Want andere
  
  ysere bylen en houwmessen die met stael getèmpert zijn, die terstont als 't hardt vriest, met den eersten slagh, die men op 't Ys oft op eenen groene boom daer mede slaet, in stucken springen gelijck een glas, daer dese schoppen heel en onbeschadight blyven. Daer zijn oock ysere haecken ghelijck dreggen gemaeckt, daer men de Ys-schollen, die met het voorgaende ghereedtschap in stucken ghesmeten zijn, mede trecken oft steecken magh daer men se begeert te hebben. Welck gereedtschap sy oock gebruycken in de Maent van December, wesende in de vlacke zee, niet alleen om de Ys-schollen van de schepen te weeren, op dat se niet ghebroken worden: maer oock om de verborgen steenrotzsen, die in 't water bedeckt leggen, te mogen schouwen, en oock als 't noot is, om daer mede tegen de vyanden te vechten. Noch zijn 'er hooge schoenen oft socken, die men in 't vechten ghebruyckt, om dat men op 't Ys te vaster sou staen, en alsoo te vromer zijn vyandt afkeeren, oft anders, om in 't vlieden beter te mogen loopen.