text: No. 8.
  Soleure den 29 November 1813.
  Aan de regering van Amsterdam.
  mijne heeren!
  De nieuwe omstandigheden, waarin Holland zich bevindt, verpligten mij, om uit mijne eenzaamheid voorwaarts te treden; zij moeten de pligten, die mij aan uw land sedert acht jaren verbinden, of volmaken, of mij geheel van hetzelve losscheuren.
  Het is dus om de gevoelens der natie te mijnen aanzien, gevoelens, die mijn toekomstig gedrag zul-len regelen, te kennen, dat ik mij tot u wend, niet alleen als de hoofdstad der vereenigde provincien, maar ook als zijnde derzelver natuurlijke Vertegenwoordigers, dewijl er geene andere algemeene vertegenwoordiging bestaat.
  Toen de Voorzienigheid veroorloofde, dat ik den troon van uw land beklom, zonder dat ik deze eer gezocht of gewenscht had, toen besloot ik daartoe na de volgende overwegingen.
  1o. Dat de laatste Stadhouder was overleden, zonder immer afstand te hebben willen doen van het Stadhouderschap, noch daarvoor eenige schadevergoeding of vergelijking te hebben willen aannemen.
  2o. Dat zijn zoon, de Erfprins, in tegendeel daarvan, plegtig afstand gedaan, en het Prinsdom Fulda als eene schadevergoeding had gekregen.
  3o. Dat de Vorsten van dat doorluchtig huis, waaraan uw land zoo vele verpligtingen heeft, met dat al geene Souvereinen van Holland waren.
  4o. Eindelijk geloofde ik, dat de vriendschapsbetrekkingen met Frankrijk en de overeenkomst der belangen dier twee landen, meer dan iets anders zouden hebben kunnen toebrengen om den staat van vrede en onzijdigheid te verkrijgen, als zijnde de eerste grondslag en het eenige doel der Staatkunde van uw land.
  Na mijne komst tot den troon, bevond ik weldra dat ik, om naar mijn geweten te handelen, moest te werk gaan als het hoofd van eene onafhankelijke natie, dat ik derzelver schild en eerste Magistraatspersoon moest zijn, en dat ik geheel moest vergeten
  
  dat het toeval het grootste deel aan mijne verheffing had gehad. Dit heb ik trachten te doen. Wanneer de natie, onder mijne regering, heeft geleden, zoo heeft dezelve evenwel niet zoo veel geleden als zij zonder dat zouden hebben moeten verduren. Haar toestand sedert 1810, die van Polen, van Saxen en van Hamburg, bewijzen dit niet dan te veel.
  De jaren 1806, 1807, 1808, 1809 en 1810, zijn de rampspoedigste geweest, die men in de geschiedenis der uitwendige administratien van een land zoude kunnen vinden. Toen men meende dat Holland geene drie maanden den drukkenden last van deszelfs finantien, die nog zwaarder gemaakt werd door deszelfs buitenlandsche betrekkingen, zoude hebben kunnen dragen, toen heeft het nog vijf jaren wederstand geboden aan de blokkade te land en ter zee, aan gedwongene wapeningen, aan alle mogelijke hindernissen, aan strikken en lagen, welke gelegd werden aan eenen man, die tot daartoe geheel vreemd aan uw land was, die eenzaam stond in het midden der staatkundige valstrikken, daar diezelfde staatkunde zijne leidsvrouw en zijn steun had moeten zijn; aan eenen man, die ten doel stond aan de vijanden der nieuwe orde van zaken in Holland en aan de vijanden van Frankrijk. Ik heb al het menschmogelijke gedaan. Ik alleen weet wat ik in mijne eenzame ballingschap voor Holland gedaan heb. Ik heb onophoudelijk en met volharding geworsteld, mij niet dan zoo laat mogelijk aan de onvermijdelijke veranderingen onderworpen, met oogmerk om daardoor het oogenblik van eenen algemeenen vrede of eene wezenlijke onafhankelijkheid te bereiken. Mijn oog-merk was, om op dat gewenscht tijdstip de natie, vrijwillig vergaderd, te raadplegen, en zonder uitzondering alles te doen, wat dezelve voor derzelver welzijn noodig en geschikt mogt oordeelen.
  Toen ik, ten gevolge der landing van de Engelschen op het eiland Walcheren, genoodzaakt werd om mij naar Parijs te begeven, zoo als ook in den oogenblik toen ik afstand van den troon deed, toen was mijn oogmerk om wederstand aan de alles vermogende magt, welke geen eene gegronde reden konde aanvoeren, te bieden, om voet voor voet de aannadering der rampspoedige ontknooping den grond te betwisten tegen hem, die alle groote Mogendheden van Europa overwonnen had, om de regten des lands ongeschonden te handhaven, in weerwil van die weinige Hollanders, wier denkbeelden in het verborgene, door verleiding verbasterd, mij tegenwerkten, en wanneer ik afstand moest doen, om dan alleen ten behoeve mijner kinderen af te staan. Om niet te aarzelen van mijne personeele belangen op te offeren aan de bewaring der regten, en de hoop van mijn land door mijnen afstand voorbehouden en door de verheffing van den minderjarigen Koning, die door de Constitutie onder de garantie en bijna onder de regering van Frankrijk gesteld was; en wiens onbeduidendheid gedurende bijna dertien jaren alle mogelijke gezochte voorwendsels tegen Holland krachteloos maakte, en om den Koning, die alleen door Frankrijk tot den troon verheven scheen te zijn, om tot eene middel-oorzaak der vereeniging te dienen, aan deszelfs magt te omtrekken.
  
  Wanneer ik een ander gedrag had aangenomen, zoo als ik eenen oogenblik voornemens was te doen, namelijk om in Amsterdam te blijven, als een eenvoudig werktuig, of wel zoo wij ons in staat van verdediging gesteld hadden, dan zoude het lot van Holland gelijk gestaan hebben aan dat van Polen, Saxen en Hamburg. Gij zoudt dan niet, zoo als gij thans kunt doen, van alle uwe magtige naburen eene volkomene onafhankelijkheid en onzijdigheid hebben kunnen vorderen, noch de onvermijdelijke moeijelijkheden der wangunst hebben kunnen ontduiken. Ik konde aan uw land niet nuttig zijn, zoo als het huis van Oranje; een ander Hollandsch Prins, onder dezelfde bescherming, zoude voor het minst nuttig hebben kunnen zijn, dan zelfs wanneer ik mij had laten bewegen tot eene verdediging, die nergens anders toe gediend zoude hebben, dan om daardoor een zeker regt van overwinning te geven. Ik mogt noch konde u nuttig zijn, dan door mij zelven onafhankelijk van Frankrijk, doch nimmer als deszelfs vijand te toonen.
  Nadat ik afstand gedaan heb, ben ik steeds te Gratz, in Oostenrijk, gebleven, en na een verblijf van drie jaren in die stad, heb ik mij naar de Zwitsersche Cantons begeven, 1o. om mij niet in staat van oorlog met Frankrijk te begeven; 2o. om meer nabij Holland en nuttig voor hetzelve te kunnen zijn, wanneer de omstandigheden het vergunde.
  Reeds in 1812, na den terugtogt uit Rusland, deed ik, te Gratz zijnde, alle mogelijke pogingen voor de vrijheid van Holland, zij waren, in weerwil van al het aangewendde, vruchteloos.
  
  Er waren naauwelijks drie maanden na mijne komst in Zwitserland verloopen, toen ik, op den 27sten October laatstleden, te Bazel zijnde, vernam, dat de Franschen over den Rijn waren terug getrokken en geheel Duitschland ontruimd hadden, ik voorzag toen, dat Holland in opstand zoude komen, en dat de troepen der geallieerde Mogendheden het zouden bezetten.
  Getrouw zijnde aan mijne wijze van denken, waarin ik door de ondervinding niet dan te veel versterkt ben, wilde ik van de eenige gelegenheid van een tegenwigt in Duitschland en de aanstaande ontruiming in Holland gebruik maken, om dit land in eenen staat van onafhankelijkheid en eene volkomene onzijdigheid te helpen brengen, als zijnde de eenige staat, die aan Holland voegt, en zonder welken het, vroeg of laat, tot den val zal komen, en hetgeen bovendien der oorlogvoerende Mogendheden het meeste dienstig is. Ik zond iemand naar Maintz tot den keizer van Frankrijk; ik zond eenen anderen naar de keizerin-regentesse te Parijs, en verzocht, om wanneer Holland ontruimd zoudt zijn, eenen vrijen doortogt door Frankrijk. Wanneer dit gebeurd was, wanneer ik Frankrijk had mogen doorreizen, wanneer ik zeker geweest was van niet als vijandelijk door hetzelve te zullen worden beschouwd en van deszelfs stilzwijgende doch bewezene toestemming, dan zoude ik tot u gekomen zijn en de natie hebben opgeroepen; ik zoude u mijne denkbeelden hebben medegedeeld, en gij zoudt gedaan hebben, wat gij het voegzaamste zoudt geoordeeld hebben, zoowel ten opzigte van uwen staat-kundigen toestand als ten aanzien van uwe constitutie. Ik zoude gereed geweest zijn, om mij te verwijderen, wanneer gij aan het huis van Oranje de voorkeur had gegeven, doch ik zoude in alle gevallen mijne laatste pligten jegens u vervuld hebben. Ik kwam op den 3den November te Pont sur Seine, in de nabijheid van Parijs, waar ik een zeer ongunstig antwoord kreeg op een gedeelte van mijne vragen en geen antwoord op de meest belangrijksten. Ik vernam toen, dat men zich niet uitliet over het al of niet ontruimen van Holland, en ik keerde dus naar mijn verblijf in Zwitserland terug, waar ik van Maintz een middellijk doch meer dan terugstootend antwoord kreeg.
  In dezen staat van zaken schreef ik aan den Heer byland halt, eenen der laatste Voorzitters van het Wetgevend Ligchaam, aan de Heeren roëll en kraaijenhoff, Oud-Minister, aan den Heer willem six en den Heer van gennep, Staatsraden, wier verlicht oordeel, vaderlandsliefde en karakter ik ken. Ik ben onbewust of mijne brieven in hunne handen zijn gekomen, doch daar ik hun een duplicaat bij deze gelegenheid deedt toekomen, zoo zult gij daarvan waarschijnlijk kennis dragen. Mijn doel was, zoo als gij zien zult, om aan Holland kennis te geven van mijn gedrag en mijne gevoelens. Naderhand heb ik alles gehoord, wat er gebeurd is, en in dezen staat van zaken heb ik overwogen, dat ik drie en een half jaar in een vreemd land eenzaam ronddwalende ben geweest, dat ik van mijn geboorteland heb afgezien, dat ik alles heb opge-geven om getrouw te blijven aan het stelsel, dat ik het nuttigste voor uw land achtte; doch zoo mijn nieuw vaderland, dat ik sedert acht jaren als zoodanig beschouw, mij ontgaat, dan ben ik zonder land, zonder vrienden, zonder een' eenigen band. Daar ondertusschen de belangrijke omstandigheden van Europa, daar alles mij dringt, om eene partij te nemen, ten einde niet langer de speelbal der gebeurtenissen te zijn; om geheel vrij in mijne daden te wezen, moet ik mijne pligten ten aanzien van uw land vervullen en voleindigen.
  Door mij aan u te vervoegen, Mijne Heeren! door u te beschouwen als de vertegenwoordigers der natie, dewijl er geene algemeene vertegenwoordiging bestaat, en door van u een beslissend antwoord te vragen, vervul ik den laatsten pligt, die mij nog overig bleef. Hoedanig uw antwoord ook zijn moge, verzoek ik u het mij ten spoedigste te zenden.
  Ik eindig deze voor mij zoo belangrijke verklaring, met den vurigsten wensch voor het welzijn van Holland en met den raad, dien ik u bij dezen geef:
  1o. Van u niet te houden bij de oude constitutie, maar te voleindigen hetgeen de Unie van Utrecht heeft begonnen te schetsen, van een vrij, doch monarchaal Gouvernement daar te stellen, op den voet van die van Engeland of Zweden, zonder dat zal de staat van Holland steeds wisselvallig zijn en afhankelijk wezen van zaken, die geheel vreemd aan hetzelve behooren te zijn.
  2o. Van u niet te laten wegslepen door eene
  
  overdrevenheid van haat of verbittering, om te overwegen, dat een staat van vrede en onzijdigheid de waarborg voor een land moet zijn. Dat gij u in dezen oogenblik zoo sterk als mogelijk moet wapenen; doch alleen om de onafhankelijkheid van uw oud grondgebied te verzekeren en te handhaven; en verre van u zij het denkbeeld van eene vreemde armée, gij moet op het zorgvuldigste vermijden om het tooneel des oorlogs te worden.
  Hoedanig ook uw antwoord zij, ben ik en zal ik altijd onveranderlijk en ernstig aan uw land gehecht blijven.