text: Aanmerkingen en Uitbreidingen.
  Men verhaalt, dat zelfs sommige redenaars der Oudheid zich door een achter hen staanden fluitspeler den rechten middeltoon, als zij er van afgedwaald waren, weer deden aangevenZoo verhaalt namelijk cicero van cajus gracchus: Itaque idem Graechus...... cum eburneola solitus est habere fistula, qui staret occulte post ipsum, quum concionaretur, peritum hominem, qui inflaret celeriter eum sonum, quo illum aut remissum excitaret, aut a contentione revocaret. De Orat. Lib. III, c. 60. Verg. gellius, Noctes Atticae I. Il.. In de open lucht voor eene onafzienbare menigte volks moetende spreken, en muren noch gewelven rondom en boven zich hebbende, die der stem hare grenzen afperken kunnen, kieze men zich in het verschiet deze of gene groep van toehoorders als het verste punt uit, dat men met zijne stem meent te kunnen bereiken, en doe geene moeite, om tot nog verder verwijderde personen door te dringen. Anders galmt men in het dolle heen de wijde wereld in, moet wel schreeuwen, en haalt zich bloedspuwingen en borstkwalen op den hals. Kortom, zoo men welluidend en zonder oorverdooving de stem gebruiken wil, blijve men binnen haar natuurlijken omtrek, en oefene zich in het stijgen en dalen met kleine tusschenruimten. Dat men niet tot de hoogste zangtonen in het spreken opklimmen moet, is reeds met een woord gezegd.
  Ter betrachting van den regel trouwens, dat men eer in een te lagen en te zachten dan in een te hoogen en te harden toon zijne rede beginnen moet, vervalle men niet in het gebrek, om in het eerst niets dan een onverstaanbaar gemompel of geprevel
  te doen hooren. Er zijn wel predikanten, die op zulk een brommenden, half fluisterenden toon, tot teleurstelling der ooren hunner hoorders, hun kort voorgebed prevelen.
  Hoe voorts het schreeuwen òf aanhoudend òf slechts voor 't oogenblik kan plaats hebben, is bl. 63 opgemerkt; alsmede, hoe een te overdreven zucht, om het forte van het piano in de Voordracht te onderscheiden, tot het laatste aanleiding kan geven. Ook bij 't ouder worden kan men licht tot schreeuwen vervallen. Men zoekt dan indiervoege het gebrek eener zwakker gewordene, min heldere, ronde en gladde stem, en die daardoor niet meer den rechten nadruk weet te geven, nog wat te verhelpen.