text: Heyl, Hele, Heylo, Heyldoem.
  Heilheiligh, helheiligh, onheyle.
  In de ‘Hollandtsche Rijm-Kronijk,’ in 1620 uitgegeven, leest men fol. 10. a. v. 19:
  
  Die Coninc in die hele stede
  
  Huydecoper, in 1772 eene nieuwe uitgave dezer, aan Melis Stoke toegeschreven, Kronijk bezorgende, heeft (gelijk men D. I. bl. 124. B. I. v. 1194, zien kan), in de plaats van in die hele stede, in de Heilighe stede gesteld. Uit de aanteekening, onder aan de bladzijde gedrukt, is het merkbaar, dat het aan dezen voortreffelijken taalkenner niet in de gedachte gekomen is, dat hele eene niet ongebruikelijke verkorting was van heleghe, oudtijds zeer dikwijls voor heilighe geschreven.
  Gelijk voormeld hele stede, zoo vindt men ook helegeest. Vers 11 van ‘Het Leven van Sinte Christina’ luidt:
  
  de helegeest hi es so goet,
  
  De geleerde bewerker van dit Gedicht, Prof. Bormans, heeft daarvoor de heilighe geest laten drukken: echter teekent hij in de Collatie (zie bl. 510 r. 13. v.o.) aan, dat in het Handschrift helegeest lezen staat. Uit hetgeen hij
  
  er tusschen twee haakjes bijvoegt, is het duidelijk, dat hem dit bevreemdde.
  In den ‘Roman van Ferguut’ is vers 3096 van dezen inhoud:
  
  Ferguut sprac: die heile geest
  Hi moet di hoeden/ liebe nane.
  
  Zonder er iets van te zeggen heeft Prof. L.G. Visscher heile geest in zijne uitgave door het gemodernizeerde ‘heil'ge geest’ vervangen. Dat evenwel in het Handschrift heile geest staat, kan men gestaafd vinden in de belangrijke ‘Bijdrage tot de Kritiek van Ferguut, door Dr. W. Bisschop,’ bl. 19.
  Hoogstwaarschijnlijk mag men het achten, dat niet zelden bij soortgelijke verkortingen afschrijvers of uitgevers van oude stukken, er slordigheden of schrijffouten in meenende te ontmoeten, ze maar stilzwijgende, even als de hoogleeraar Visscher, veranderden.
  Doch ter zake!
  Bij eene vroegere gelegenheid hebben wij reeds aangestipt, dat de naam van het dorp Heylo, door de uitwerping van ig of ich, voor Heylichlo staat. Men kan het gestaafd vinden in de ‘Oudheden en Gestichten van Kennemerland.’ D. I. bl. 547. Eigenlijk zou men het dus moeten spellen met twee ll; doch bekend is het, dat oudtijds, wanneer de uitspraak er zich niet volstrekt tegen verzette, de verdubbeling der medeklinkers dikwijls achterwege gelaten werd. Even als Heylo, voor Heylichlo, vindt men Heyldoem, voor Heylichdoem, in de beteekenis van ‘overblijfselen van heiligen of reliquiae sacrae.’ Zie b.v. ‘V. Velthem's Spieg. hist.’ fol. 174, v. 13. v.o.
  Uit de bijgebragte voorbeelden is het blijkbaar, dat de hier behandelde verkorting zich reeds in de oudste gedenkstukken onzer vaderlandsche letterkunde voordoet: wij willen er een paar bijvoegen, die toonen zullen, dat ze nog in de zeventiende eeuw gebezigd is.
  
  In zijne navolging van den 113den Psalm schrijft Hooft (zie de uitg. zijner Gedichten van 1636, in 4to. bl. 463, en die van Bilderdijk D. I. bl. 313):
  
  ‘Wat is 'er onzen God gelijk,
  Die, uyt den top van Hemelrijk,
  Dat hij bewoont als heyl der heylen,
  De vloer alleen niet van dat hoff
  Maar ook de diepte van de stoff
  Des aerdtrijks, met zijn oogh kan peylen?’
  
  In het oogloopend is het, dat heyl der heylen voor heilig der heiligen staat, en op dat heiligste gedeelte van den Joodschen Tabernakel zinspeelt, dat (z. Exod. XXVI, 36) door een voorhangsel van het heilige afgescheiden en alleen voor den hoogepriester ééns in het jaar toegangkelijk was.
  Bilderdijk heeft bij deze plaats niets aangeteekend, ofschoon zij toch wel verklaring verdiende.
  Nog vindt men bij Hooft, waar hij sacrosanctus (z. Tacitus Jaarb. bl. 119. r. 2) vertaalt, heilheilig; dat is, overeenkomstig het Latijn, zooveel als ‘heilig heilig, dubbeld heilig, hoogheilig.’
  Desgelijks heeft Vondel in zijn ‘Samson’ (zie vers 96): ‘'t helheiligh outerbeelt:’ waar hij, zoo ons voorkomt, aan dit adjektief ook de beteekenis van sacrosanctus gehecht heeft en hechten mogt.
  Eindelijk stippen wij hier nog aan, dat Z. Heyns in zijne vertaling der ‘Werken van Bartas’ (uitg. in 4o.), IIde Dagh. bl. 500. r. 5: onheyle, voor onheilige, gebruikt.