text: § 75. Over de Juistheid der Mondelijke Voordracht, met betrekking tot hem, die spreekt, en hen, die hooren.
  Wij behoeven daar niet over uit te weiden, daar deze Juistheid grootendeels dezelfde is als die, welke van de onderscheiden soorten van Welsprekendheid afhangt. Dat namelijk de Voordracht een eenigsins verschillend karakter moet hebben, naarmate de spreker een kanselredenaar, een balieredenaar, een staatsredenaar, of wel een redenaar over gemengde onderwerpen is, toont van zelf aan, hoe ze zich naar den persoon, die spreekt, en naar de hoorders, die hij heeft, dient te wijzigen. Alleen zij hier nog aangestipt, dat het toch in die verschillende sprekers nog weêr eenig onderscheid maakt, of zij jong dan oud, en hoedanig, wat jaren, stand en karakter betreft, ook de toehoorders zijn, voor welke zij het woord voeren.
  Of zal het de Voordracht eens predikers niet nog eenigsins anders moeten kleuren, of hij tot onbeschaafde dorpelingen dan wel tot eene gemeente spreekt, van welke een groot deel uit kundige, fijngevoelende, voor den indruk van alles, wat schoon
  en verheven is, hoogst vatbare lieden bestaat? Zou de uiterlijke Welsprekendheid van een jong, voor jonge rechters het woord voerend balieredenaar niet wel eens wat kunstiger mogen zijn, dan die van een bejaard pleitbezorger, die tot een kring van oude, afgeleefde, stroeve, met alle bevalligheid en zwier van Mondelijke Voordracht spottende raadsheeren zijne taal richt? In dit alles moet men datgene betrachten, wat de Ouden het welvoegelijke of betamende, den decor, het quid deceat, gelijk quinctiliaan het uitdrukt, noemdenZie zijne Inst. Or, Lib. XI, c. 3. 177. Unum jam his adjiciendum est, cum praecipue in actione spectetur decor, saepe aliud alios decere. Est enim latens quaedam in hoc ratio, et inenarrabilis; et ut vere hoc dictum est: ‘caput esse decere quod facias’, ita id neque sine arte esse, neque totum arte tradi potest. In quibusdam virtutes non habent gratium, in qaibusdam vitia ipsa delectant. Verg. ook eenige zeer ware woorden over hetgeen in deze § gezegd is, ald. 150., en waarover de gemelde redekundige, in het elfde boek zijner Welsprekendheidslessen, uitmuntende aanmerkingen heeft. Genoeg, elk, die nadenkt, zal gevoelen, dat landaard, leeftijd, stand, betrekking, karakter, enz. van sprekers en hoorders, even als op den stijl zoo ook op de Voordracht een meerder of minder invloed kunnen en moeten uitoefenen, en dat zelfs de plaats, waar men spreekt, dit doen kan. Onwillekeurig zal men hetzelfde dichtstuk op eene - hier en daar ten minste - eenigsins andere wijs voordragen, naarmate dat in een statig, tot ernst stemmend kerkgebouw, of wel in een der gezelligheid gewijde, vrolijke zaal plaats had. -