text: § III. De Heeren van Borgharen uit het geslacht van Haren. (1208-1360). De erfvoogdij van Maastricht.
  Zoo als wij bereids vermeld hebben, kwam de heerlijkheid Borgharen achtervolgens in bezit der familiën van Haren, van Hamal, de Merode, d'Isendorn de Blois, van der Heyden de Blisia en de Rosen.
  Een handvest van het jaar 1604 verhaalt ons betrekkelijk het eerste dezer zes geslachten het volgende: ‘Ende want die oude heren van Haeren ende alle hare successeurs syn geweest van seer staetelycke ende welgeboeren familie ende extracte, ende daerenboven beleend ende in eere gehouden by den hertoghe van Braebant van over drie, vier of vyf ende meer hondert jaren, ende syn altyt getrouwe geweest haren prince, haerlieder heerlykheyd Borgharen hebbende hooge, middele ende leege justitie ende ondersaeten, ontfangende aldaer hulde en trouwe van prince’Slot-archief te Borgharen..
  Buiten de heerlijkheid Borgharen is de familie van Haren, ook in bezit geweest van de heerlijkheid Opbiecht en Wolfrath bij Susteren, van het slot Haren onder Voerendael en van de adelijke huizen Kalkoven, Margraten, Neuhoff (vroeger Baenla) en Hanbruch bij Aken. Zij voerde volgens eene attestatie van het schepengerecht te Aken tot
  wapen in een veld van zilver, vier fascen van keel en op den helm twee ezelsooren het een rood het ander van zilverAnnales de l'académie d'archéologie de Belgique, tom. VI. p. 250..
  De oudste leden dezer familie bezaten de voogdij der stad Maastricht, eene betrekking, die volgens het gevoelen van wijlen den Heer A. PerreauIbid. bl. 319 door den Hertog van Brabant omstreeks het jaar 1204 was opgericht, en aan de familie van Haren in pand werd gegeven. De voogd van Maastricht was belast met het toezicht over de civiele, militaire en gerechtelijke macht. In tijd van oorlog, als de stad door een vijand bedreigd werd, plantte de voogd zijnen standert op de markt, riep de burgerij onder de wapenen en trok aan hare spits ten velde. In vredestijd moest hij de privilegiën en regaliën van den Hertog van Brabant handhaven. Hij beschermde den meijer en de schepenen in hunne functiën, en droeg zorg dat hun de veroordeelden ter bestraffing overgeleverd werden. Ook had hij het recht van huiszoeking te doen, en de aangeklaagde, veroordeelde en gevluchte burgers te achterhalen. Het gehalte van den voogd bestond volgens de reglementen van de jaren 1372 en 1409 uit een derde der civiele boeten.
  I. Adam van Haren, Ridder, Heer tot BorgharenFranquinet, Annales de la société d'archéol. du Limburg. I. p. 142. Perreau, L'avouerie de Maestricht, Annales d'archéol. de Belgique tom VI. p. 322. komt de eerste maal voor in het jaar 1208Slanghen: Het marktgraafschap Hoensbroeck, bladz. 139.. In 1217 was hij met Gerard van Bunde, Walthelm van Bunde en Reinart diens broeder getuige bij eene akte, waardoor Dirk Heer van Heinsberg aan het klooster aldaar zijne vrijgoederen te Hunshoven en te Höengen afstondLacomblet: Urkundenbuch, T. II..
  Adam van Haren komt als voogd van Maastricht voor in het jaar 1231. Hij bewoonde destijds in die stad een ruim huis met tuinen voorzien, genaamd: Die poort van Haren; hij schonk er gastvrijheid aan eenige paters Predikheeren, die naar Duitschland togen. Later heeft hij dit huis aan de Dominikanen overgedragenAnnuaire de la province du Limbourg, de 1830, p. 3..
  In de maand November 1237 schonk de proosdij Meerssen vier mansen bosch, Hartert genaamd en gelegen tusschen Limmel en de Maas, aan Dirk Heer van Valkenburg, die van zijnen kant het overig gedeelte van het bosch der proosdij onder zijne bescherming nam, met de verklaring, dat hij alle aanspraak, welke de inwoners van Maastricht, Limmel, Itteren en Haren daarop gemaakt hadden tot zijnen last zou nemen. Adam van Haren, Alard van Haasdal, Goswijn DukkerEen voorvader der graven Van den Berg - Trips. en Adam van Meerssen, Ridder, bleven borg voor dit akkoordErnst: Hist. du Limb. VI. p. 13..
  Adam I van Haren was in 1244 nog in leven. In Mei van dat jaar immers vinden wij dat Dirk Heer van Valkenburg, als scheidsrechter optreedt tusschen den proost van Meerssen en Heer Adam van Haren vroeger voogd van Maastricht. De Heer van Valkenburg oordeelt dat Adam van Haren bezijden het recht is en voortaan de kleine tiende en de cijnsen van alle zijne goederen zonder onderscheid aan de proosdij van Meerssen moet betalen. Ridder Adam onderwierp zich getrouw aan deze uitspraakErnst, VI. p. 13.. Hij komt nog in hetzelfde jaar voor als getuige in een akkoord over eenen molen te ValkenburgIbid. p. 13. en verdwijnt dan spoorloos uit de geschiedenis.
  
  II. Adam I van Haren had een zoon, Ogier, die hem in 1244 in de waardigheid van voogd der stad Maastricht was opgevolgd en zich in 1263 den titel van Heer van Borgharen toevoegdeAnnales de l'acad. d'Archéologie de Belgique tome VI. Généalogie de la famille de Haren, preuves p. 249 No 3.. Ogier van Haren, was leenman des Heeren van Valkenburg. Hij verklaart in 1265 dat Elisabeth, dochter van wijlen Alard van Haasdal, het vruchtgebruik harer goederen te Abshoven bij Munstergeleen mocht afstaan aan het klooster Godsdal bij Aubel. In deze akte wordt Dirk van Haren zijn broeder genoemdErnst. VI. p. 22..
  Alard van Haasdal Ridder, had den 3 Augustus 1253 de hoeve Abshoven aan de abdij Godsdal overgedragen in tegenwoordigheid van zekeren Adam van Haren die misschien een broeder was van Dirk en OgierErnst, VI. p. 18..
  Ogier I van Haren had drie kinderen: Adam II, Ogier en Goswijn. Den 24 Juni 1268 verkocht Dirk Heer van Schinnen zijne hoeve te Bingelraedt, aan het Munsterstift te Aken. In eene vergadering van zijne leenmannen, gehouden te Heerlen in 1273 keurt Dirk Heer van Valkenburg deze overdracht goed. Onder de aanwezigen bevonden zich Goswijn van Haren en Ogier diens broederLacomblet, II.. Den 6 December 1275 verschijnen de gebroeders Adam, Goswijn en Ogier van Haren, Ridders, als getuigen eener akte, waarbij Waleram van Valkenburg zijne goedkeuring hecht aan den verkoop van het bosch te Hartert bij LimmelErnst, VI. P. 32..
  III. De oudste dezer drie zonen, Adam II van Haren, wordt als Heer van Borgharen betiteld in een diploma, waarbij Waleram van Valkenburg, den 3 Februari 1277, zijn
  vrijgoed Grueles of Gronsfeld aan de kerk van Luik afstaatErnst, VI. p. 32.. Hij was aan zijn vader opgevolgd in de voogdij van Maastricht en verschijnt met zijn broeder Goswijn meermalen als leenman van Brabant en raadsheer van Waleram II Heer van Valkenburg.
  Eene verkoopakte van 1283 bezegelt Goswijn van Haren met vier fascen. Omschrift ✠ S. GOS... DE HAREN MILITISErnst, p. 36.. In eene ander stuk van dat jaar verschijnt hij met zijn broeder Ogier als leenman van ValkenburgErnst, 38..
  Deze Ogier van Haren komt voor in een charter van 1293, als voogd van St. Pieter bij Maastricht. Hij schijnt de vader te zijn van Jan van Haren, die bij het leenhof van Brabant onder Hertog Jan III beleend werd met 40 bunder land en drie marken zilver onder het Vroenhof bij Maastricht, en de grootvader van Ogier van Haren, die als momber van een anderen Ogier van Haren, beleend werd met de heerlijkheid Opbiecht en Wolfrath bij SusterenGalesloot: Les feudataires de Jean IIe de Brabant, p. 7, 22, 40 en 218..
  Adam II van Haren noemt zich nogmaals Heer van Borgharen in eenen vrijbrief door Waleram van ValkenburgErnst, VI. p. 328. gegeven aan de burgers van Aken, den 10 November 1284. Hij had met zijne vrouw Elisabeth van Millen twee zonen:
  
  1.Ogier II, die volgt.
  2.Jan van Haren, de stamvader der van Haren tot Voerendael, Aken en Wolvega in FrieslandMen kan over de afstammelingen van Jan van Haren in Friesland met vrucht nalezen het werkje van S.F. Kleijnsma, getiteld: Geschiedkundige herinneringen uit de voormalige grietenijen oost- en west-Stellingswerf, hoofdzakelijk aangaande het geslacht der van Harens. Meppel 1871 in 8o. De laatste spruit van dezen tak, Pieter Willem van Haren, overleed te Aken den 12 Juli 1850..
  
  
  IV. Ogier II van Haren, Heer van Borgharen was voogd te Maastricht in 1284, wanneer Waleram van Valkenburg voor de stad kwam en eenige goederen en huizen der burgers in brand stak. Ogier plaatste zich met andere edellieden aan het hoofd der burgerij; maar deze het beter achtende dat de voogd intusschen de stad bewaarde, stelde zich onder de bevelen van Jan van Millen, scholtis des Bisschops en trok den vijand te gemoet. Op de hoogte van Margraten werden de twee legers handgemeen en de Maastrichtenaren ondergingen er eene geduchte nederlaag. Ziet hier hoe een tijdgenoot, de zanger van den slag van Woeringen dezen strijd verhaalt:
  
  ... Alsoe gingen si hen saten
  Ten orloge wert, in beiden siden:
  Daeraf hadde dat voir riden
  Van Monyoye her Walrave
  .... hi reet int begin
  Vore Tricht, daer hi dede
  Een huus ontsteken, daer hi mede
  Die gemeynte ute brachte;
  Want tfolc van ambachte,
  Doen daer op ginc die brant,
  Liep hem wapen al te hant,
  Ende ran, met spieten ende met staven,
  Jegen heren Waelraven,
  Die buten hilt, wychgier.
  Die voget van Trichte, her Ogier
  Van Haren, ende ander liede
  Die torsse waren, doen dit gesciede,
  Hilden se vor die porte binnen,
  Ende lieten die gemeynte rinnen
  Buten sonder leidsman;
  Maer hen volgde na Jan
  Van Mille, des biscops scouthede,
  
  Ende andere seriante mede,
  Die die gemeynte voort leidden.
  Her Walrave ende die sine bereiden
  Want sie kinden thant wale
  Dat die stat altemale
  Jegen hen niet en was gescart.
  Dat ontmoet werd nochtan hart:
  Want Jan, ende sine gesellen
  Reden ane met soe fellen
  Joesten daer, den vianden
  Datsi braken toten handen
  Hare gelavien, datsi vlogen
  Ende, na, worden swerde getogen,
  Daer si met vochten, met eeren;
  Want si wouden niet keeren.
  Opt felt bleven si gevaen:
  Doen waest haestelike gedaen
  Metter gemeynten, die ran
  Striden sonder leidsman;
  Want die bleef al meest gevaen
  Sonder groot wederstaen.
  Alsoe vielen daer pande
  In heeren Waelravens hande,
  Daer hi af hadde groot genietRijmkronijk van Jan van Heelu, uitgegeven door J.T. Willems, bl. 74..
  
  Ogier II van Haren stichtte den November 1296 in de kerk der Predikheeren te Maastricht drie jaargetijden, één voor zijn overleden zoon, Jan van Haren, kanunnik bij het sticht van St. Servaas, één voor zijne vrouw en één voor zijne eigene zielerust. Zijne vrouw UdaDe Généalogie de la famille de Haren noemt haar Mechtildis de Itteren of d'Ytie. Zie Public. du Limb. II. p. 189., die in 1296 nog in leven was, schonk hem twee zonen en twee dochters:
  1. Ogier III, die volgt.
  
  2. Aleijdis van Haren huwt Johan Hoen tzo Broeck, burchtvoogd van Valkenburg en Heer tot Hoensbroeck. Zij bracht haren man het ‘huys enden hoff van Haren gelegen int kerspel van Voerendael’ zoo als ook haar familieblasoen ten huwelijk. Hare afstammelingen dragen nog heden het wapen der Harens vereenigd met dat der Hoen tzo BroeckKlijnsma, bl. 45.. Aleijdis van Haren is in of kort voor het jaar 1305 gestorven. Zulks blijkt uit eene akte waarbij de schepenen van Maastricht eene rente aannemen, die zij in haar leven gesticht had ten voordeele der armenPublications etc. p. 194..
  3. Joanna van Haren huwt Lambert van Schoenvorst, Ridder, Heer tot FexheHenricourt: Miroire, édition de 1791 bladz. 147 en 161..
  4. Jan van Haren, cantor en kanunnik van St. Servaas te Maastricht, stierf reeds voor het jaar 1296, want den 30 November regelde zijn vader eenige zaken uit diens nalatenschapPublic. etc. du Limb. II p. 189 Een ander Jan van Haren die in 1350 kanunnik en cantor bij dezelfde kerk was, schijnt niet tot dit geslacht behoord te hebben. Zie Publ. etc. du Limb. V. p. 143..
  V. Ogier III, Heer van Borgharen, Ridder en schout des Hertogen van Brabant in de stad Maastricht tijdens het leven zijns vaders (1293)Généal. de la fam. de Haren. l.c.p. 249.. Zijne vrouw, die zich waarschijnlijk Mechtildis van Itteren noemde, schonk hem onder meer kinderen:
  1. Adam III, die volgt.
  2. Aleijdis van Haren, die volgens Butkens, in 1312 of 1314 met Willem van Rotselaer huwde en de erfvoogdij van Maastricht in die familie overbrachtTrophées de Brabant. III p. 189..
  VI. Adam III van Haren is naar alle waarschijnlijkheid
  de laatste spruit uit dat geslacht te Borgharen. Of hij reeds Heer aldaar was in 1318, toen het slot door de Luikenaren ingenomen en ten gronde gericht werd, is ons niet bekend. Hij bezat echter dien titel in 1330, toen Itteren van Borgharen werd gescheiden. (Bijlage No 5). Hij werd den 17 October van dat jaar door de volgende akte met Borgharen beleend: ‘Anno 1330 op synde Lucasavont heeft Adaem van Haren ontfaen dat dorp van Haren, met allen synen hoeghen gerechten ende de nederen, ende met alle syne toebehoeren etc. van herthoge Johan herthoge van Lothrike, van Brabant ende van Limborch, nae inhalt segel ende breef daervan verleent’.
  Adam van Haren leefde nog in 1360. Hij verklaarde den 6 September van dat jaar, dat Wolter de Salice, Ridder, drie morgen land, gelegen te Borgharen, uit handen der paters Augustijnen te Maastricht in erfpacht had ontvangen. (Bijlage No 2). Of hij gehuwd is geweest en of hij kinderloos gestorven is hebben wij niet kunnen ontdekken.
  De erfvoogdij over de stad Maastricht, die lang in bezit was geweest der Heeren van Borgharen, was zoo als wij reeds gezien hebben in erfenis overgegaan aan Willem van Rotselaer, gehuwd met Aleijdis van Haren.
  De Heer Perreau, zich beroepende op de handschriften van ColettePerreau, L'avouerie de Maestricht, Annales de l'acad. d'Arch. d'Anvers VI. p. 324., beweert dat de familie van Rotselaer deze erfvoogdij in 1368, voor 1260 keizerlijke schilden in pandschap gaf aan Raso van Rivieren, gehuwd met Cecilia van Borgharen. Maar de Lenarts verhaalt in zijne schriftelijke aanteekeningen, dat deze verpanding geschiedde ten voordeele van den Heer van Biecht alias Borgharen, en dat in 1377 deze Heer de erfvoogdij op zijne beurt, voor
  750 keizerlijke schilden, aan den Heer van Hoensbroeck overdroeg.
  Deze Heer van Biecht was Ogier van Haren, zoon van Jan van Haren dictus Voeght van Tricht, en sedert 1365 pandheer der heerlijkheden Merum, Roer, Herten en MaasnielZie Jos Habets. De Heerlijkheid Biecht. Publ: etc. du Limb. VIII. p. 14..
  De geschiedenis der Heeren van Borgharen uit dit tijdvak blijft even duister als die der voogden. Eerst in 1402 vinden wij dat deze heerlijkheid in het geslacht der Hamal tot Elderen is overgegaan.