text: § 4. Beknopt overzigt der Noormannische tochten.
  Vele schrijvers, oudere en nieuwere, meenen dat de Noormannen of Norsen enkel uit Denemarken kwamen, maar ten onrechte, want wij zien, dat de Franken alle zeeschuimers, die uit het Noorden komende, hun land overvielen, als Noormannen betrachtten. Bij de Bollandisten, 1 Maart, (Miracula S. Albini) en bij Raoul Glaber wordt gezegd: dat zij uit het Noorden komende, om het Westen te overweldigen, den naam van Noormannen hebben ontvangen. Bij de Scandinaven zelven beteekende hij slechts de bewoners van Noorwegen. In Engeland noemde men ze Heidenen of Denen, omdat deze er het meest invallen deden. De Scandinaven, die een deel van Rusland overvielen en bijna allen uit Zweden kwamen, werden Varegen genoemd. Het waren niet de Zweden, gelijk de geschrijver Lagerbring wil bewijzen, maar de Denen en Noorwegers, die het Frankische rijk overvielen.
  Reeds op het einde der 3e eeuw werd Gallie overvallen door de Saxers (286). Eenigen hunner werden Christenen op het einde der 6e eeuw en versmolten allengs onder de inboorlingen. De gedichten aan Ossiaan toegeschreven, maken melding van Noorsche namen, zeden en gebruiken, hetgeen oude betrekkingen tusschen Scandinavie en het noorden van Groot Brittanie doet vermoeden.
  In de 6e eeuw (555) werden de Saxers, sedert den zeetocht van Hengist en Horsa, maar vooral onder koning Vortiger in Brittannie machtig geworden, en die zich tot op de oevers der Duitsche stroomen gewaagd hadden, door den Frankischen koning Clotarius verslagen; zij vroegen hulp aan de Denen.
  Door dezen strijd werd de oplettendheid der Scandinaven op Frankenland gevestigd. Zij vielen eerst in Friesland,
  dat het noorden van dit rijk uitmaakte, en alwaar in weerwil der moeiten van Pepijn van Herstal en der kristelijke geloofsboden het Kristendom slechts zwakke vorderingen maakte.
  Reeds in het jaar 515 werd Guithlac, koning der Juten door koning Theodorics zoon Theudebert verslagen, welke gebeurtenis de Noormannen wellicht voor het overige deel der regering van de Merovingers, welke slechts eene defensieve houding hadden bewaard, verschrikte. Edoch, de zaken veranderden bij de troonsbestijging van Karel den Groote.
  Tot hieraan hadden de Saxers ongehinderd op de Weser en Elbe geheerscht, maar nu moesten zij, of wel met den grooten keizer worstelen, of wel zich aan hem onderwerpen. Hun opperhoofd Wittekind poogde nu de hulp der Noormannen te verkrijgen, vooral door zijn huwelijk met Geva, de zuster van Siegfried of Sivar, eenen hunner koningen. In het jaar 800 durfde de heidenen de kusten van Frankenland bestoken. Op deze tijding vertrok Karel van Aken uit naar Rouaan om het kustenland te bezoeken. Eenige roovers, een honderdtal, zegt men, werden op de kusten van Aquitanie gedood. Maar de tochten hielden niet op. Reeds zag men vreemde booten op de zuidelijke kust van Frankrijk. De geschiedenis verhaalt ons dat keizer Karel in eene zeehaven dezer streken Noormannische schepen zag welke wilden landen, doch zich verwijderden, zoodra zij hoorden dat de groote keizer deze kust door zijne tegenwoordigheid beschermde. Karel stond van tafel op, ging in een vensterraam naar den oostkant staan en bleef er lang onbeweeglijk, de tranen biggelden langs zijne wangen en niemand durfde hem ondervragen: ‘Mijne getrouwen, zeide hij, weet gij, waarom ik ween? Voor mij zelven vrees ik deze roovers geenszins, maar ik ben bedroefd dat zij tijdens mijn leven dit strand hebben
  durven ontwijden. Ik zie de rampen vooruit, die zij aan mijne opvolgers en hunne volkeren zullen doen ondergaan’Châteaubriand. Analyse raisonnée de l'Histoire de France..
  Deze was ook de smartvolle aandoening van den missionaris Ludgerus, een Fries, die in de school van York door Alcuinus en vervolgens te Monte-Casino was opgeleid. Nadat hij door keizer Karel tot bisschop van Munster was benoemd en het geloof bij de Friezen en in Westphalen had getracht te verbreiden, wilde hij in zijne vurigen geloofsijver tot de Noormannen doordringen om ze te bekeeren. Karel echter weigerde daartoe zijne toestemming, hetgeen Ludgerus zeer bedroefde, want zooals de meer verlichte geesten zijns tijds voorzag ook hij de aanstaande invallen der roovers en de daaraan noodzakelijkerwijze verbonden onheilen. Ook had hij in eenen droom, staande op Frieslands stranden, de zon door uit het Noorden komende wolken zien verdonkeren. Daarom meende hij dat de invallen nabij waren en zeide hij tot zijne zuster: ‘ik zal het niet zien, maar gij wel’. En werkelijk, zegt de schrijver van zijn leven, hebben na den dood van den H. Ludgerus de zeeschuimers, telken jare deze streken verwoest, kerken, dorpen en hoeven geplunderd, verbrand en het land tot eene woestijn gemaakt.
  Na de omverwerping van de Irmin- of Hermanzuil en de onderwerping der Saxers, werden 10000 dezer in Frankenland overgebracht en hun land door keizer Karel aan de Obodriten, een slavischen volkstam uit het noorden van Duitschland, geschonken.
  Dit wekte den naijver der Noormannen, die de Obodriten, onder hunnen koning Godfried, aanvielen. Karel zond zijnen zoon Karel tegen hen uit, maar reeds waren zij
  achter de Elbe gevlucht en hadden eene gracht door Jutland gegraven, welke langs de Eider liep en de Noord- met de Oostzee verbond. Men vindt er nog eenige sporen van, in de gracht, die thans het beroemde Danewirk genoemd wordt.
  Weldra viel Godfried met 200 schepen in Friesland. Karel trok zelf tegen hem op, maar middelerwijl werd Godfried gedood en sloot deszelfs neef en opvolger Hemming een verdrag met den keizer. Zóó waren dan tot dusverre deze landen door Karels vastberadenheid tegen de Noormannen behoed gebleven.
  Bij de dood echter van keizer Karel, roept de Saxische dichter, die deszelfs roem bezong, uit: ‘O ongelukkig Frankenrijk, aan hoevele kwalen zijt gij niet blootgesteld, daar uw verdediger niet meer is. Al uwe grenzen staan open voor de roofzucht der barbaren, die spotten met uwe tranen en branden van ongeduld om zich te verrijken met uwe schattenAnnal. de vita Caroli Magni l. 5, ad a. 814..
  Onder Lodewijk den Goede, 834, werd Wijk te Duurstude, eene oude, en handeldrijvende stad, het Vicus Batavorum van Tacitus, alwaar de Carlovingers een Munthuis hadden, geplunderd en ten deele verwoest. Hetzelfde gebeurde er in den zomer van 836. In 837 deden de Noormannen eenen inval op het eiland Walcheren en voeren tot Duurstede, alwaar zij den inwoners veel geld ontroofden, waartoe waarschijnlijk de stukken behooren, die meermalen in Denemarken gevonden worden. Lodewijk, die op het punt stond eene reis naar Rome te ondernemen, begaf zich naar Nijmegen; toen echter de Noormannen dit vernamen, keerden zij terug. In 838 werden deze kusten met eene nieuwe onderneming bedreigd, die noch-tans gelukkig door eenen storm werd verijdeld. In 840 stierf Lodewijk bij Ingelheim, op een eilandje in den Rhijn.
  Wegens de twisten zijner zonen Lotharius, Karelen Lodewijk werd de bewaking der kusten verwaarloosd, en hernamen de Noormannen hunne invallen met nieuwen ijver (841). Lotharius was zóó toegevend, dat hij aan hun opperhoofd Heriold Duurstede en Walcheren afstond. Men was er over gebelgd, omdat deze schuimers reeds zooveel onheilen over Friesland hadden gebracht. Lotharius meende door dit middel de rest zijner staten te behoeden, maar trok deze vijanden veel meer tot zijn rijk aan, door hen aan de monden der Schelde zich te laten vestigen.
  In 843 werd het verdrag van Verdun tusschen de zonen van Lodewijk den Goede gesloten, hetwelk hun de taak der verdediging tegen de vijanden van buiten gemakkelijk moest maken. Lodewijk van Beijeren of de Duitscher had zich te verweren tegen de Slaven; Lotharius tegen de Arabers in Italië, en Karel de Kale had eene niet weinig uitgestrekte grenslinie tegen de Noormannen te verdedigen.
  Maar omdat hij ook de vorsten van Brittanië en de Sarrazijnen op de grenzen van Aquitanië moest in bedwang houden, had deze van natuur zwakke vorst, die daarenboven nog slecht ondersteund werd door de grooten van zijn rijk, de handen vol, zoodat de invallen der Heidenen allengs toenamen.
  Zij vielen in Touraine, maar door den moed, dien de overblijfselen van Sint Martijn, (beschermer der Loireoevers gelijk Sint Denys en Sint Germaan op die der Seine), het volk inboezemden, werden de Noormannen teruggeworpen. In dezen tocht komt de naam van den zee-koning Hasting het eerst voor.
  Aan dezen is het, dat de meeste verwoestingen in Frankrijk gedurende het overige gedeelte der 9e eeuw
  worden toegeschreven; van daar dat de kronijkschrijvers zijnen naam niet dan met afgrijzen vermelden.
  In het jaar 844 voeren de Noormannen tot Sevilla toe. Koning Abderaman II van Cordova zond 15 booten op den Guadalquivir tegen hen uit; zij trokken terug, edoch met buit beladen en na vele gevangenen te hebben gemaakt, die wellicht nimmermeer den schoonen hemel van Andalousié hebben teruggezien.
  De Mooren noemden hen ongeloovigen of Madgiores. In 845 plunderden de Noormannen Parijs, en Karel de Kale betaalt hun 7000 ponden zilvers.
  In 847 werd de landdag te Meerssen gehouden. Aldaar besloten de kleinzonen van Karel den Groote, onder anderen, alle rooverijen in hunne staten te doen ophouden; vervolgens aan den hertog van Brittanië en den koning van Denemarken te kennen te geven, dat zoo zij nogmaals de staten der Karlovingers durfden verontrusten, zij drie broeders, de wapens tegen hen zouden opvatten.
  Hetzelfde jaar reeds vielen de Noormannen in Bretagne en op de kusten van Friesland. Heriold, gedoopt, en met landen door de Franken begiftigd, had het land moeten verdedigen; verre van daar, hij werd zelfs van medeplichtigheid met de roovers beschuldigd en tot straf, door de frankische, met de verdediging van Friesland belaste graven, gedood.
  Ook Roric, broeder van Heriold werd verdacht; hij vluchtte oogenblikkelijk. Weinig tijds daarna komt hij terug en neemt Duurstede in. Deze stad begon al meer en meer, vooral sedert het jaar 863 in verval te geraken, hetgeen de ruwheid der toenmaals aldaar geslagen munten bewijst. Heriold had eenen zoon, met name Godfried nagelaten, die den gewelddadigen dood zijns vaders wilde wreken. In 852 landde hij in Friesland, plunderde het land uit, en
  voer verder naar Vlaanderens kust, waar de zeeroovers eene veilige schuilplaats voor hunne schepen vonden. Misschien was dit lille oe (Deensch: klein eiland), Liefkenshoek, waar men de overblijfselen van een oud fort gevonden heeft. Karel de Kale riep Lotharius ter hulp, maar zonder lang op hem te wachten, stond hij, zooals zijn broeder met Heriold had gedaan, eenige gronden aan Godfried af.
  Het rijk van Karel den Groote verzwakte al meer en meer. Lotharius stierf in de abtdij Pruijm; zijne zonen verbrokkelden deszelfs rijk. Een hunner, ook Lotharius genoemd, voegde nog grond bij de van Friesland aan Roric en Godfried afgestane pandeu. Hij maakte zelfs Noormannische leenen van de erfgoederen zijner zuster Helletrudis, waarvoor hem Paus Nicolaas in den ban deed. Friesland was gedurig ten prooi aan de invallen der zeeroovers. In eenen nieuwen tocht drongen zij tot Utrecht door (856). De stad werd geplunderd en ontmanteld. De kanoniken der kathedrale kerk gevlucht zijnde, ontvingen tot schuiloord Sint Odiliënberg in de Maasgouwe aan de rivier de Roer, door een charter van Lotharius, koning van Austrasië uit Pruijm gedagteekend 2 Januari (858)Zie Alb. Wolters, de hh. Wiro, Plegchelmus en Otgerus n. 93..
  Deze koning stierf jong. Zijne laatste jaren werden bezoedeld door zijnen plichtigen omgang met Waldrada, eene bijzit, die hij ten troon wilde verheffen, in plaats zijner wettige gemalin Tietberga.
  Te midden der onlusten waartoe de slechte vrouw aanleiding gaf, hadden de Noormannen Frieslands grenzen weder overschreden. Roric en Rolf verontrustten de Maas en den Neder-Rhijn. In 864 werd Duurstede nogmaals geplunderd en de schepen der Noormannen voeren tot Xanten
  den Rhijn op. Lotharius hief nu eene belasting van 4 deniers op elke woning (manoir) en kocht er den vrede voor. Hij stierf in 869, 6 Augustus.
  Karel de Kale wilde zijns broeders staten annexeeren, maar zijn andere broeder, Lodewijk de Duitscher, stak hem spaken in de wielen, zoodat er tusschen Meerssen en Herstal in 870 eene verdeeling plaats greep.
  Karel kreeg de landen op den linker Maasoever, Lodewijk die van den rechter oeverZie Alb. Wolters, l.c. p. 93.. Roric maakte nu vrede met Karel en Lodewijk, maar Rolf viel in 873 in Friesland en eischte er schatting. De Friezen stelden zich dapper te weer en Rolf met 80 der zijnen werden gedood, de rest werden gevangen, moesten hunnen buit afgeven en zweren nooit of nimmermeer de grens van Lodewijk's staten te overschrijden, alsmede hiertoe gijzelaars stellen. Het waren enkel de Friezen, die tot hieraan, onder alle aangerande volkeren eene zegepraal op de fiere Norsen hadden behaald.
  In 876 had de eerste inval van Rollo plaats op de oevers der Seine.
  Lodewijk de Stamelaar had te Meersen een verbond gesloten met Lodewijk den Duitscher; zij hadden zich onderling hulp beloofd tegen de Noormannen en Paus Joannes schonk aflaten aan elk, die de mannen van het Noorden zou bevechten.
  Lodewijk de Stamelaar sterft April 879. Zijne zonen Lodewijk en Carloman werden nu ten troon verheven en Lodewijk sloeg de Noormannen, echter zonder gevolg bij Vimeux (881). Hij stierf in 882, 20 Januari.
  Nu beproefden de Noormannen eene stoutmoedige onderneming tegen Neder-Duitschland. In 882 drongen zij tot
  Nijmegen door, en sloegen hun kamp in het lustslot van Karel den Groote, het Valkenhof, op den Hunnenberg neder. Toen Lodewijk de Stamelaar, die toen nog leefde, dit hoorde, ging hij hun kamp belegeren. Maar hij kon, noch hun kamp, noch hunne vloot op de Waal overweldigen. Zy boden hem aan af te trekken; dit werd toegestaan, maar hij moest den spijt ondervinden, dat de Noormannen, vóór hun vertrek, het prachtig Valkenhof in eenen puinhoop veranderden.