text: Aanmerkingen en Uitbreidingen.
  Van twee kanten kan men de zaak overdrijven en in uitersten vervallen, het zij van koele stijfheid en pedanterie, het zij van te groote natuurlijkheid en daardoor onbevalligheid en leelijkheid. Gelijk bekend is, wisten de fransche tooneelspeler talma in der tijd, en niet minder ook, wat later, zijn landgenoote rachel, op de voortreffelijkste wijs beide, in hun spel, te ontwijken. Het is echter hier de plaats niet, om daar verder over uit te weidenZie daarover nader Lewes' doeltreffende opmerkingen in zijn boekjen On actors and the art of acting, ch. IX, en verg. de juiste voorstelling van een kunstkeurig Franschman, dat op het Tooneel ‘le naturel on plutôt l'impression du naturel résulte d'un ensemble d'effets cherchés et voulus dont aucun ne doit être laissé à l'inspiration du moment. C'est pourquoi il est si important pour l'acteur de ne jamais perdre son sangfroid et de rester maître de soi-mêne dans les moments les plus pathétiques. L'émotion le fait sortir de la convention, et il en résulte une discordance qui détruit toute illusion’.. Niets, voor het overige, is jammerlijker dan de averechtsche wijze, waarop men hier te lande soms treurspelverzen opdreunt, en met een onophoudelijk soort van hijgen, hikken, en snikken aan het einde van eiken regel vergezelt; in welk laatste vooral middelmatige tooneelspeelsters het ver gebracht hebben. Het is ware onnatuur en bombast, dat den smaak voor een eenvoudiger, meer op waarheid gegronde voordracht geheel bederft, en maar al te zeer bedorven heeft.
  Al hetgeen wij hier over de tooneelvoordracht aangestipt hebden, ziet, wat ten minste de stemleiding betreft, vooral op het hooge, in maat geschreven Treur-, Tooneel-, en Blijspel. In proza geschreven, zoogenaamde burgerlijk-dramatische stukken komen hier minder in aanmerking. Ze vereischen de eenvoudige Mondelijke Voordracht van met elkaâr in het dagelijksche leven spre-kende personen, onverminderd de wat gekuischter, sierlijker uitspraak, en de meerdere heftigheid voorts, die in dien toon te brengen is, naar gelang van de onstuimiger aandoeningen en toestanden, waarin de woordvoerende en handelende personen bij den voortgang, de warring, of knooplegging, en de ontwarring der tooneelhandeling verkeeren. Voor alles wat volslagen gemeen en plat is wachte men zich zorgvuldig. Niet minder voor de rampzalige wijze, waarop de taalregels soms door de spelers als met voeten getrapt worden.
  Ten slotte hier nog de vraag: ‘Hoe moet men buiten het tooneel, in den een of anderen gezelligen kring, een stuk uit een treur-, tooneel-, of blijspel reciteeren?’ Het antwoord is: zoowat met dezelfde matiging, als een zanger eene aria uit eene opera op een concert of in eene kamer zingen zal; namelijk met weglating of met eenige verzachting van die te sterke toonvallen en gebaren, die alleen op het tooneel, waar alles tot eene volslagen begoocheling medewerkt, te pas komen. Het beste zal men evenwel doen, tot zulk eene gezellige voordracht van tooneelverzen stukken te kiezen, waarin, ook in den Schouwburg zelf, die gillen en kreten, die heftige gebaren van knielen, anderen te voet vallen, zich op de borst slaan, enz. niet noodig, en die toch krachtig en treffend zijn.
  Over de kunst, in den eigenlijken zin des woords voor te lezen, zie men de beknopte, maar doeltreffende studie van c. schwarz, Die Kunst des Dramatischen Vorlesens, Celle, 1873.