text: § 5.
  Verbuiging.
  De verbuiging, vergeleken met wat zij was in het oud-Saksisch, is, gelijk in het Ndl., zeer vereenvoudigd. De omschrijving der naamvallen met behulp van voorzetsels, als van, voor, aan, is ook in dezelfde mate gebruikelijk.
  Om het overzicht over de verbuigingsvormen gemakkelijk te maken, zullen we naar het voorbeeld van onze gewone spraakkunsten twee klassen van verbuiging aannemen. De eerste, ook sterke genoemd, onderscheidt zich door in den 2den naamval enkelvoud tot uitgang te hebben s, terwijl de tweede of zwakke verbuiging in gezegden naamval en
  
  heeft. Daarenboven maken de woorden tot de eerste klasse behoorende hun meervoud op e of s, en er, doch de andere vormen die op en. - Alle vrouwelijke woorden mogen onregelmatig genoemd worden, daar zij in den 2den naamval enkelvoud geen bijzonderen uitgang aannemen, en tevens het meervoud op en hebben. Let men op de geschiedenis der taal, dan kan men zich ook zóó uitdrukken, dat de vrouwelijke in het enkelvoud de sterke, in het meervoud de zwakke verbuiging volgen.
  Van de 1ste klasse nemen sommige woorden in het meervoud klankwijziging der stamlettergreep aan, en wel in die gevallen, waar in de slotlettergreep oorspronkelijk een i gestaan heeft, de letter die, zooals men weet, klankwijziging veroorzaakt. De onzijdige woorden kunnen in het meervoud geen klankwijziging vertoonen, tenzij die reeds in het enkelvoud voorkomt; want in onzijdige woorden kan geen i een bestanddeel van den verbuigingsuitgang wezen, wel van den stam zelven. Om de verbuiging der mannelijke woorden te doen kennen, kunnen wij met twee voorbeelden volstaan: één zonder, een ander met, klankwijziging in het meervond.
  Enkelvoud.
  
  Mannelijk.
  1. hond
  vôt
  2. honds
  vôts
  3. hond (e)
  vôt (e)
  4. hond
  vôt
  
  Meervoud.
  
  1. honde
  veute
  2. honde
  veute
  3. honde (n)
  veute (n)
  4. hond
  veute.
  
  Aanmerkingen. Het woord dag heeft in den 2den naamval, wanneer die bijwoordelijk gebezigd wordt, den vorm dages, hetgeen opmerking verdient, omdat daaruit blijkt dat die ontstaan moet zijn uit een Oud-Saksisch dagas. De Gothische
  
    vorm is dagis; deze heeft nooit in het Graafschapsch bestaan, anders zou de 2de naamval niet dages, maar dèges wezen. - De 3de naamval enkelvoud op e komt, behalve in zegswijzen, als: van dage, bi monde, enz., niet meer voor, volkomen overeenkomstig ons algemeen spraakgebruik. - Ook de 3de naamval meervoud op en wordt zelden gehoord, tenzij in bepaalde uitdrukkingen, als: te veuten oet. - De woorden, die klankwijziging in het meervoud vertoonen, zijn de zoodanige, welke in het Gothisch in het meervoud eis hadden, en verder de zoodanige, welke in diezelfde taal in het enkelvoud op us, in het meervoud op jus uitgingen; in het Oud-Saksisch hadden sommige woorden, die in 't Gothisch nog steeds op us uitgingen, den uitgang u of o, andere hadden dien reeds verloren, volgens eenen bepaalden regel, dien ik zoo straks zal meêdeelen. Grimm in zijne Deutsche Grammatik, I, bl. 634, brengt ten onrechte het Oud-Saksische fôt (Graafsch. vôt) tot die onderafdeeling der sterke mannelijke woorden, welke hij de 4de plaatst, dat is: tot de mannelijke stammen op i, met het Gothische meervoud eis. Het woord vôt, en eene menigte andere door Grimm t. a. p. opgesomd, behoort echter niet onder de i-stammen, maar tot de u-stammen, gelijk reeds uit den Gothischen vorm fôtus blijken kan. Het Oud-Saksisch fôt behoort evenzeer tot de u-klasse, als bijv. het Oud-Saksische sunu. Doch het ligt voor de hand, waardoor Grimm zich heeft laten verleiden: in sunu was er eene u, in fôt was er geen. Maar, of er die u in is, of niet, doet aan de verbuiging niets af; hier komt het er slechts op aan, of er een u geweest is of niet. Nu, dat fôt zijne u verloren, en sunu die behouden heeft, is een gevolg van de schier algemeene klankwetten der Duitsche talen na het Gothisch. Zoo is het een vaste regel, dat de onzijdige woorden hun meervoud op u vormen, als de stamlettergreep kort is, maar die u afwerpen, als de stamlettergreep lang isWel te verstaan bij de stammen op (oorspronkelijke) a.; dus in 't Oud-Saksisch is het meer-voud van fat fatu, doch van word is het word; in 't Angels is het fät fatu, doch vord blijft vord; in het Noordsch is het fat fautDe door Grimm ingevoerde, en door alle Duitsche geleerden gevolgde spelling ö, in plaats van au, waar deze klankwijzing van a, veroorzaakt door volgende u, is, kan ik niet beamen., d.i. klankwijziging van fatu, daarentegen ordh blijft ordh; in 't Middelnederlandsch is het vat vate, maar woort woort. Men ziet, na lange lettergrepen viel de u weg, na korte hield ze stand. Evenzoo moest het gaan, en is het gegaan, met de woorden, die u in het laatste gedeelte van den stam hadden; daar de eerste lettergreep van fôtus lang, en van sunus kort was, moest naar den vasten regel in het Oud-Saksisch het eerste woord fôt, het tweede echter sunu of suno worden. Beide woorden derhalve, en huns gelijke, hooren gelijkelijk tot de 3de klasse van Grimms indeeling. Zijn vermoeden, dat het meervoud van sunu zou wezen suni, en niet sunjôs is geen vermoeden, het is eene zekerheid. Een vorm sunjôs is een onding; een sunjos met korte o zou tot het rijk der mogelijkheden behooren, doch naar de klankwetten van 't Oud-Saksisch is er geen s te verwachten; het Gothische sunjus moest in het Oud-Saksisch eerst den vorm hebben van sunio, verder van sunie, eindelijk suni, gelijk het inderdaad ook fôti is. Eindelijk, nog een stap verder, in het Graafschapsch, is ook de i een doffe e geworden, maar na sporen van zijn bestaan achtergelaten te hebben in de klankwijziging, bijv. in veute, van het enkelvoud vôt. - Onregelmatig is de verbuiging van het woord zöne ‘zoon,’ hetwelk het geheele enkelvoud door, de klankwijziging heeft, ofschoon men die alleen in 't meervoud verwachten zou, op de manier van vôt, meervoud veute.
  Het begin dezer onregelmatigheid vindt men al in het Oud-Saksisch terug; dáár namelijk luidt de 2de naamval van sunu sunies of (sunjes), hetwelk in 't Graafschapsch regelmatig moest worden zöns. Deze vorm, met de 4 naamvallen des meervouds, die alle klankwijziging hebben, kregen het
  
  overwicht op de minder in getal zijnde overschietende vormen zonder klankwijziging; geen wonder, dat zöne den vorm zone verdrong. - Gelijk in het Nederlandsch bezigt men achter l, m, n en r gaarne, in stede van den uitgang e, de s; als: wortels, bessems, mölders, zelfs zöns. Ook kok heeft koks.
  
  De onzijdige woorden der 1ste verbuiging worden aldus verbogen:
  
  Enkelvoud.
  Meervoud.
  1. wiif
  wive
  2. wiifs
  wive
  3. wiif (wive)
  wive (n)
  4. wiif
  wive
  
  Hierop maken ten opzichte van het meervoud eene uitzondering enkele woorden, die in het Nederlandsch den uitgang eren of ers aannemen; in 't Graafschapsch hebben ze er, als: kind, meerv. kinder; ei, meerv. eier, e.a. - Verder hebben ook onzijdige woorden, gevormd door afleidingslettergrepen op l, n en r, een s in het meervoud; dus: teeken, teekens; lèger, lègers. Hiertoe behooren ook de verkleinwoordjes op jen, ken en sken.
  Aanmerking. Van den vorm des 3den naamvals op e, en in 't meervoud, op en, geldt hetgeen gezegd is aangaande die uitgangen bij mannelijke woorden: de e is bewaard in zegswijzen, als: van dóne ‘van doen, noodig;’ te kinde, ‘kindsch,’' enz. De Onbepaalde Wijs echter, zoo die voorafgegaan is van het voorzetsel te, neemt regelmatig den uitgang e aan. Dus: ‘ik zal loopen, eten, nemen,’ maar ‘ik hebbe te loopene, te etene, te nemene.’
  
  De woorden der 2de of zwakke verbuiging, behalve de vrouwelijke, onderscheiden zich door den uitgang en in den 2den naamval van 't enkelvoud, en, de vrouwelijke daaronder begrepen, door en in 't meervoud. De vrouwelijke woorden
  
  blijven onveranderd in 't enkelvoud, zoodat wij met één voorbeeld voor 't mannelijk, en één voor 't onzijdig kunnen volstaan:
  
  Enkelvoud.
  
  Mannelijk.
  Onzijdig.
  1. mensche
  ooge
  2. menschen
  oogen
  3. mensche
  ooge
  4. mensche
  ooge
  
  Meervoud.
  
  1. menschen
  oogen
  2. menschen
  oogen
  3. menschen
  oogen
  4. menschen
  oogen.
  
  De bijvoegelijke naamwoorden worden zoo verbogen als in het Nederlandsch. Dewijl echter ons Nederlandsch hoe langer zoo meer dreigt te ontaarden in plat Hollandsch, zoodat het laatste met het eerste verward wordt, is het wellicht niet overbodig aan te merken, dat de 3de naamval enkelvoud onzijdig uitgaat op en, niet op e; dus zegt men in het Graafschapsch: ten eersten, ten anderen, ten derden, ten kwåjen, ten gôjen.