text: § 46. Over Welluidendheid (Eufonie) van Voordracht: a. Welluidendheid van stem.
  Tot de fraaiheid en sierlijkheid der Mondelijke Voordracht behoort ook, dat zij welluidend zij; welke eigenschap haar ontbreken kan, al is zij ook waar en natuurlijk.
  Welluidendheid wordt voortgebracht, zoo 1. door de natuur zelve der stem, als 2. door de wijze, waarop wij haar gebruiken. De natuurlijke deugden eener welluidende, dat is, het oor op eene streelende wijze aandoende stem - zij moge dan tenor, bas, of wat anders wezen - zijn klaarheid, helderheid, en volheid van toon, hetgeen men ook wel klankrijkheid (sonoriteit) of iets metaalachtigs in haar noemt; voorts rondheid en gladheid, zuiverheid, liefelijkheid en zoetvloeyendheid, eindelijk gemakkelijkheid, lenigheid en buigzaamheid. Gebreken, die tegen eene of meer dezer deugden strijden, zijn: schorheid, heeschheid, ruwheid of rauwheid, magerheid, scherpheid en iets snijdends, geborstens, krijschends en krassends, dofheid, holtonigheid, en kelderachtigheid van klank, of van den anderen kant te groote schelheid. Voorts onzuiverheid en valschheid, schreeuwerigheid, neuzigheid, beverigheid, stijfheid en stramheid, enz.
  
  Aanmerkingen en Uitbreidingen.
  Het laatstgemelde gebrek, stijfheid en stramheid, is het tegenovergestelde van buigzaamheid (flexibilitas). Tegen klaarheid en helderheid staan ruwheid en harigheid (gelijk men 't wel heet); tegen gladheid en rondheid, holtonigheid en kelderachtigheid, waardoor de stem te veel achter uit de keel en het verwelf van het gehemelte, en als het geluid van eene ledige ton klinkt; tegen openheid, dofheid; tegen iets metaalachtigs en helder klinkends, een zekere houtachtigheid; tegen volheid, magerheid, en dunheid; tegen zoetvloeyendheid en liefelijkheid in het algemeen het harde, scherpe, krassende, krijschende, pieperige over. Ofschoon valschheid van stem meer nog in het zingen dan in het spreken hoorbaar is kan het echter in zekere mate ook het
  laatste ontsieren. Beverigheid is een gebrek van den ouderdom. Voor enkele oogenblikken kan zij echter ook door bedremmeldheid, vrees, angst, en schrik veroorzaakt worden. Het schreeuwerige (une voix criarde bij de Franschen, voce sgridatrice bij de Italianen) moet men van het schreeuwen zelf onderscheiden; het eerste toch ligt in de gebrekkige natuur der stem zelve, het tweede kan in de verkeerde wijze bestaan, om eene anders goede stem te gebruiken. Neuzige stemmen doen de klanken te veel, of op eene onaangename wijze, door den neus - naar 't heet - even alsof deze verstopt ware, gaan, zoodat de meeste letters als het ware half tot neusletters worden, en de stem iets van het onaangenaam blatende geluid der hoboë bekomt. Sommige talen intusschen geven meer dan andere tot eene neuzige uitspraak aanleiding; gelijk bijv. het Fransch door zijne talrijke zoogenaamde neusklinkers (voyelles nasales) meer dan het Hollandsch. Keelachtigheid of kelderachtigheid ontstaat uit het te veel doen komen der stem uit de keel alleen; zoodat de toon achter in den hals opgehouden, en dan tegen het mondgewelf met een soort van hollen galm teruggekaatst wordtDe Italianen noemen het parlar di gola. Quinctiliaan waarschuwt er tegen als hij zegt (Instit. Orat. Lib. I, c. XI): Nec verba in faucibus patietur audiri, nec oris inanitate resonare. Der Grieken koilostomia (holmondigheid) kan hiertoe ook meer of min gebracht worden. Iets anders is hun pachustomia of het crasso ore loqui der Latijnen, dat met het Fransche grasseyer, ons breyend, brouwend, volmondig en diktongig spreken, schijnt samen te hangen. Vergelijk boven, bl. 68.. - Dat al deze gebreken, waarvan sommige ons aangeboren, andere met of buiten onze schuld ons aangekomen, sommige meer tijdelijk, andere meer duurzaam zijn kunnen, de welluidendheid hinderen, heeft geen betoog noodig. Door zorgvuldig
  op de geluiden, die men al sprekende maakt, acht te slaan, en daar aan zooveel gladheid als mogelijk is bij te zetten; door zich ook in het zingen wat te oefenen; door nauwkeurig de woorden te articuleeren; door zich te wachten voor al hetgeen den neus verstoppen, of in andere opzichten de spraakwerktuigen meer en meer bederven kan, poge men de genoemde en andere feilen te verhelpen, zoo zij vatbaar zijn om verholpen te worden, of trachte men ten minste ze niet te doen verergeren. Wat deden de Ouden niet tot behoud en verbetering der stem! -
  Dat het stamelen, brouwen, breyen, lispen, hakkelen, stotte-ren en andere soortgelijke gebreken, waarvan boven, § 27, als nadeelig voor de duidelijkheid van Voordracht gesproken is, ook der welluidendheid afbreuk doen, gevoelt elk een. - Eenige der deugden, van eene welluidende stem noemt quinctillianus op, als hij zegt: Ornata est pronuntiatio, cui suffragatur vox facilis, magna, beata, flexibilis, firma, dulcis, durabilis, clara, pura, secans aëra et auribus sedans (est enim quaedam ad auditum accommodata, non magnitudine sed proprietate) ad hoc velut tractabilis, utique habens omnes in se, qui desiderantur, sonos intentionesque, et tota, ut ajunt, organa. Zie zijn Inst. Orat. Lib. XI, c. 3, 40, en vergelijk boven, bl. 8.