text: Jacob Grimm, de schepper der historische spraakkunst, door dr. B. Symons.
  Het was eene gelukkige gedachte van dr. Symons, bij het aanvaarden van zijn hoogleeraarsambt, een woord van hulde te brengen aan den schepper der historische spraakkunst, aan Jacob Grimm.
  De man, die ‘een einde maakte aan 't schrikbewind der terroristen’Blz. 17., die de taal bevrijdde van het klassieke keurslijf, waarin ze tot in 't begin onzer eeuw gekneld was; die begreep, dat geene ‘dorre regels en magere uittreksels’ voldoende zijn om eene goede grammatica samentestellen; de man, wiens ‘Grammatik de Magna Charta der Germaansche taalwetenschap is’; die ontdekte, dat de kennis der volksdialecten noodig is om
  het ‘eeuwig wisselende leven der taal’ optesporen en dat niet slechts de beschaafde spreektaal recht heeft op onze belangstelling; die man verdient zulk eene hulde.
  Het was eene gelukkige gedachte herhaal ik, hem te gedenken, die den grondslag legde van de wetenschap, wier tolk de heer Symons als hoogleeraar zijn zal.
  Welke is de verdienste van Jacob Grimm, vraagt zich menigeen af, die zijn Mythologie, zijn Reinhart Fuchs, zijne Geschichte der Deutschen Sprache kent. ‘De kaartenhuizen der teugellooze verbeeldingskracht zijn ingestort; maar de rots der empirie is niet bezweken onder de golfslagen van 't voortschrijdend wetenschappelijk onderzoek’, antwoordt dr. Symons. En iets verder: ‘Vele bijzonderheden in Grimm's Grammatik hebben plaats gemaakt voor andere en juistere inzichten. Als geheel is zij niet verouderd.’
  Ziedaar met een paar pennetrekken Grimm's verdienste geschetst als woordvoerder in de Romantische school en als beoefenaar der historische spraakkunst. En die beoordeeling is juist.
  Gevormd in de romantische school, onder de leiding van Friedrich Carl von Savigny, den meester der empirische methode, koesterde Grimm eene groote voorliefde voor den natuurtoestand der taal. Geen wonder, dat zijn naar waarheid dorstende geest uitzag naar bronnen, waarin die natuurtoestand tot zijn recht werd gebracht. Bij Hickes, den Anglo-Saks, bij Rask, den Noordschen philoloog en bij Lambert ten Kate, onzen landsman, vindt hij die. ‘Intusschen ook deze weinige voorstudiën heeft Grimm als 't ware nieuw gemaakt, want overal putte hij met noesten vlijt en ongeëvenaarde volharding uit de bronnen zelve.’
  Die voorliefde en die voorstudiën brachten hem tot de historische beoefening der taal. ‘De leer van de oorspronkelijke eenheid aller Germaansche talen is de grondslag, waarop het gansche gebouw der Germaansche spraakkunst rust. Zij is het ook van Grimm's Grammatik.’ Getuigen hiervan zijne theorie der klankwijziging en de wet der klankverschuiving. Ofschoon de eerste verouderd is, omdat Grimm zijne voorstellingen van de Germaansche grondtaal vaak al te zeer op de leest van 't Gotisch schoeide en de laatste door de wet van Werner meer tot volmaking gebracht en door een beter inzicht in den aard der medeklinkers belangrijk gewijzigd is, wie zal dit den scherpzinnigen geleerde ten kwade duiden? Ziet hij, die op de schouders van een reus gezeten is, niet verder dan deze?
  ‘Grimm staat als schepper der historische spraakkunst geheel zelfstandig naast Bopp, den stichter der vergelijkende taalwetenschap.’
  Bestaat er tusschen die twee leerstukken een wezenlijk verschil? Volgens den tegenwoordigen stand der taalwetenschap zou dr. Symons deze vraag niet bepaald bevestigend willen beantwoorden. En terecht. Beide zijn zóó innig verbonden, dat historische beoefening zonder vergelijking niet denkbaar is, en omgekeerd. Het historisch onderzoek (we nemen hier een voorbeeld, dat door den schrijver wordt aangehaald) toont aan, dat het Ohd. der zahar in 't meervoud zahari luidde, dat de vorm als plurale tantum in de nieuwere taal is ingedrongen als zühre, hetwelk men, naar analogie van andere woorden op -ehre of -ähre voor vrouwelijk begon te houden; dat verder het Oudfriesch en het Oudnoorsch den vorm târ bezaten, die uit tahar moest zijn samengetrokken, dat hiervan weer het Deensche en Zweedsche tár en het Engelsche tear hun oorsprong ontleenden. De taalvorscher is hiermede echter nog niet tevreden: Hij wil
  de taalstof leeren kennen, waaruit het woord gebeiteld is en de spraakmakende gemeente in hare werkplaats zelve gaan opzoeken.’ Thans gaat hij ontleden. Het suffix -ra wordt van den wortel gescheiden en men behoudt den Germaanschen wortel tah. Grimm's wet der klankverschuiving leert ons, dat dit tah- in de verwante talen dak- moet luiden. En wat blijft er nu over dan de gevolgtrekking, dat het Grieksche dáknein, bijten, het Skr. dáç-ati, hij bijt, het Grieksch dák-ru, traan, en het Oud lat. dacruma (later lacrima) aan dienzelfden wortel hun oorsprong ontleenen; dat het Fransche larme (uit lacrima), wat zijn afkomst betreft, geheel met het Duitsche zähre overeenkomt; dat de oorspronkelijke beteekenis van het laatste woord niets anders is dan ‘bijten’?
  Uit dit, door dr. Symons uitvoeriger behandeld voorbeeld, blijkt zonneklaar de onafscheidelijkheid der beide beschouwingswijzen. Maar vroeger, in de dagen toen de taalwetenschap nog in hare geboorte, in hare wording verkeerde, was dit zoo niet.
  Als Bopp zich tevreden stelt met de wetenschap, dat asmi = eimi = sum = im = jesmi is, en dat de m (ma, mi) ‘ik’ beteekent en de wortel as ‘zijn’, kan Grimm zich daarbij niet neerleggen zonder de wetten op te sporen, waarvolgens de ééne vorm uit den anderen ontstaan is. En al beperken zich zijne nasporingen tot de Germaansche talen, juist de methode is later als de eenig vruchtbare erkend, om ook de overige Indogermaansche taalfamilien aan een dergelijk onderzoek te onderwerpen.
  Dat is de verdienste van Jacob Grimm.
  Wanneer door deze korte inhoudsopgave de belangstelling van de lezers van N. en Z. zóó is opgewekt, dat zij de schoone redevoering van dr. Symons in haar geheel wenschen te bestudeeren, acht ik mijne moeite beloond. Ik durf te meer de lezing aan ieder onderwijzer aanbevelen, daar de strekking binnen het bereik ligt van elk ontwikkeld mensch en geene geleerde (d.i. alleen voor ingewijden verstaanbare) aanhalingen en uitweidingen dr. Symons' redevoering ongenietbaar maken voor hen, die eerst op den drempel der wetenschap staan.
  T.v.L.