text: § 52. Algemeene aanmerking over de Gebaren.
  De natuur heeft den mensch niet alleen eene taal van keel, tong, lippen, en welke de overige deelen van het spraakorgaan uitmaken, geschonken, maar ook van oogen, voorhoofd, handen, houding enz.; zoodat, behalve voor het oor, ook voor het oog van anderen ons binnenste geopenbaard kan worden. Die taal voor het oog is de taal der gebaren, door welke gebaren, of gesten, wij hier in den ruimsten zin elke houding en beweging van 't lichaam verstaan, waarmede een Redenaar of Declamator datgene wat hij spreekt, dat is, de woorden, die hij uit, pleegt te vergezellen. Gelijk men toch zelfs in de eenvoudigste gesprekken tot het maken van gebaren onwillekeurig
  gedrongen wordt, zoo kan men ze veelmeer nog bij de meer kunstmatige Mondelijke Voordracht niet ontberen. Goed gekozen, vermeerderen zij de duidelijkheid, kracht, en bevalligheid dier Voordracht. - Intusschen komt bij een gewoon voorlezen, al zittend gedaan, de gebaarmaking voor een groot deel weinig te pas, en is zij ook bij alle soorten van Voordracht niet even noodzakelijk en van even grooten omvang. Veel ruimer bijv. is de gebaarmaking van den tooneelspeler, dan die van den kansel- of balieredenaar.
  
  Aanmerkingen en Uitbreidingen.
  Wat de dichter spandaw in het eerste coplet van De taal der Oogen zingt:
  
  Daar is een taal van wond're macht:
  Ze is nooit naar eisch te zingen;
  Een taal, die door haar tooverkracht
  De ruwste borst kan dwingen;
  Die ieder spreekt, die elk verstaat,
  Die van het hart in 't harte gaat,
  Van onbegrensd vermogen:
  Ze bruist niet in een woordenvloed,
  Ze dringt onmerkbaar in 't gemoed -
  Het is de taal der oogen; -
  
  dat laat zich, in versterkte mate, op die van alle lichaamsgebaren te zamen toepasselijk makenIs (gestus) quantum habeat in oratore momenti, satis vel ex eo patet, quod pleraque, etiam citra verba, significat. Quippe non manus solum, sed nutus etiam declarant nostram voluntatem, et in mutis pro sermone sunt, etc etc. Quinctil., Lib. XI, c. 3, no. 66..
  2. Wanneer men alleen door gebaren zijne gedachten en gewaarwordingen uitdrukt, noemt men dat een Pantomime. Bij den Pantomimist zijn de gebaren alles, bij den Redenaar en Declamator slechts een bijkomend en aan de stem ondergeschikt hulpmiddel. Men gevoelt, welk een groot onderscheid daardoor tusschen de gebaarmaking des eersten en die der laatsten ontstaat, en met hoeveel recht men den redenaar waarschuwt, om in zijne gebaren niet te pantomimisch te worden.
  3. Hoe natuurlijk gebaren voor den mensch zijn, kan men bij kleine kinderen reeds opmerken. Intusschen is het eene volk veel
  levendiger, drukker, en heftiger in zijne gebaarmaking dan het andere; en van daar ook, dat de gebaarmaking bij sprekers van verschillenden landaard, in hoedanigheid en hoegrootheid, dikwerf verschillen zal. Zoo bijv. veroorloofde men zich, wat het stampen met de voeten, het slaan op de dijen, enz. betreft, bij de romeinsche staats- en balieredenaars bewegingen, welker heftigheid bij ons geheel onwelvoegelijk gerekend zou worden, En nog bij sommige italiaansche kanselredenaars treft men houdingen en lichaamsbuigingen aan, die geheel aan de pantomime grenzen.
  4. De tooneelspeler drukt de hevigste gewaarwordingen en hartstochten uit, en dat niet alleen verhalenderwijs, maar alsof hij zelf de persoon ware, die ze ondervond. Hij treedt geheel in het persoonlijk karakter van een ander, en stelt dien vaak voor in de schrikkelijkste toestanden, waarvoor het leven vatbaar is. Hij moet dus ook gebaren bezigen, die met die buitengewone toestanden en met de hartstochten, waardoor ze voortgebracht of gevolgd worden, stroken; en vandaar, dat hij somtijds houdingen aannemen, bewegingen maken, verwringingen van gelaatstrekken en spieren vertoonen mag, als schier nooit of maar heel zelden bij een Redenaar of Declamator te pas kunnen komen. Evenzeer mag hij bij wijlen in een gegil en gekrijt uitbarsten, dat op den kansel, voor de balie, in staatsvergaderingen, in geleerde maatschappijen, of waar elders allervreemdst gevonden zou worden, ja, zelfs op zoogenaamde Declamatoriën, bij het voordragen der krachtigste en roerendste gedichten, buitensporig schijnen zou.