text: § 26. Over het niet voldoende gearticuleerd spreken.
  Een hoofdvereischte voor de hoorbaarheid is, dat men de woorden gearticuleerd uit, anders gezegd, dat men, voor zooveel dit noodig is, aan hun lettergrepen en letters die nauwkeurige uitspraak geeft, waardoor elk dier bestanddeelen zich, even als de gewrichten in menschelijke ledematen, kennelijk van de overige onderscheidt, ieder klank in zijn waren aard gehoord, en met geen anderen verward kan worden. Hiertoe behoort dus, dat men geen letter, die uitgesproken dient te worden, verzwijgt, inslikt of, gelijk men het wel eens noemt, opeet; dat
  men meer of min gelijkluidende letterverbindingen en vermaagschapte consonanten scherp doet uitkomen, en bijv. doet hooren, of men dringt dan wel drinkt, zingt of zinkt, klimmen dan wel glimmen, boot of poot, zweeft of zweemt zegt; dat men bij elkaâr behoorende letters in de uitspraak vereenigt, de niet samen behoorende scheidt, en bijv. duidelijk doet verstaan, of men van een dorps-looper, dan wel van een dorp-slooper of dorps-slooper spreekt, en dus of de s hier bij de voorgaande p, dan wel bij de volgende l gevoegd moet worden; dat men op elkaâr volgende woorden, die voor eene verkeerde ineensmelting vatbaar zijn, op den noodigen afstand in de uitspraak van elkander houdt; een voorschrift, dat echter nog meer van toepassing is bij het reciteeren van Fransch dan van Hollandsch, enz. enz. Men gevoelt dus, dat een groot deel der regels, die hier boven omtrent de Zuiverheid van uitspraak gegeven zijn, ook bij het gearticuleerd spreken in aanmerking komen, en dat zeer dikwerf hij, die onzuiver spreekt, ook onverstaanbaar zal spreken.
  
  Aanmerkingen en Uitbreidingen.
  Nauwkeurigheid van articulacie is vooral dan noodig, als men, òf door absolute òf door relatieve zwakheid van stem, gevaar loopt van niet verstaan te worden, òf wel dáár, waar het byzonder van belang is, dat men ons niet mis versta, of wel op het einde der zinnen, waar, gelijk gezegd is, de doorgaans wat dalende stem licht een meerdere zachtheid en daardoor onduidelijkheid van toon na zich kan slepen, of wel in gebouwen en zalen, waar veel wêergalm heerscht en men tegen dien galm, door scherp te articuleeren, des te meer waken moet. In soortgelijke gevallen kan een nauwkeurig articuleerend redenaar het in duidelijkheid dikwerf van anderen, die met veel krachtiger stem begaafd zijn, winnen. Hierbij zij men echter op zijne hoede, om niet in een tegenovergesteld gebrek te vervallen, namelijk, van den hoorder ieder letter en lettergreep als het ware toe te tellen, of bijv. sommige letterverbindingen als dubbel uit te spreken, die slechts een enkelen klank vormen (gelijk met de ng het geval is), en daardoor hard en stootend in zijn voordracht te worden Zoo zijn er wel, die schier elke aanvangs- of slot- s met slanggeblaas doen sissen, bijv.: ‘Hij iss, hij wass steedss wijss en goed’ - of die
  in adellijk, hemelling, moorddadig, halsstarrig en soortgelijke woorden, die naar hunne vorming anders te recht zoo geschreven worden, ook de eerste l, d, en s, volstrekt willen doen hooren, in plaats van adelijk, hemeling, moordadig, halstarrig te zeggen; - of die den hoorder wel zouden willen kenbaar maken, of een woord met eene d dan dt eindigt (ik vind bijv. of gij vindt); - of die in het algemeen op elke slotconsonant zoo hard mogelijk drukken, en bijv. in de zinsnede: ‘De mensch jaagt maar al te dikwerf naar hetgeen hem verboden is’, de sch, de gt, de r, de l, de f, de r, de n, de m, de s ons als in de ooren snijden en priemen, enz. enz. Zulk eene buitensporige articulacie geeft, helaas, aan alle welluidendheid en zoetvloeyendheid den doodsteekTen aanzien, zoo van de onduidelijkheid als van de onwelluidendheid, die uit het òf te weinig òf te veel articuleeren der woorden voortspruit, zegt quinctilianus zeer gepast: Dilucida vero erit Pronunciatio, primum si verba tota exierint, quorum pars devorari, pars destitui solet, plerisque extremas syllabas non perferentibus, dum priorum sono indulgent. Ut est autem necessaria verborum explanatio, ita omnes imputare et velut annumerare literas molestum et odiosum. (Lib. XI. c. 3).. Welluidendheid en schoonheid moeten aan de duidelijkheid wel eens onderworpen, ja, soms opgeofferd worden, maar niet meer dan volstrekt noodig is. Ook in het menschelijk lichaam zijn alle spieren en gewrichten kennelijk onderscheiden, doch liggen evenwel niet onaangenaam bloot voor het gezicht, maar zijn met vleesch en huid overtogen. Eénheid en samenhang heerschen er in de veelheid.