text: De Beschryvingh van Groenlandt.
  HOe wel ick voorghenomen had van Groenlandt te swijgen, en niets daer af te spreken, soo heb ick echter goet ghevonden de gedenckwaerdige dinghen, die ick self daer ghesien heb, hier by te voeghen.
  	Daer was op Yslandt, in een Klooster, Helgafiel ghenoemt, een Monnick, die blindt was, ghelaten. d'Overste van 't Klooster had d'inkomst daer af ten dienst van de Koningh aenghewendt. Dese Monnick, die daer heel armelijck leefde, was in Groenlandt gheboren. Hy had een donckere verwe, maer was blyde van wesen. De Stedehouder van de Koningh versocht dat men dese blinde Monnick voor hem sou brengen, om uyt hem yets seecker van de staet van Groenlandt te vernemen. Hy seyde dat in Groenlandt een Klooster van S. Thomas was, daer in men hem, toen hy noch jongh was, ghesteecken had: dat hy, dertigh jaren oudt zijnde, van de Bisschop van Groenlandt daer uytghehaelt was, om met hem naer Noorweghen tot Nidrosien by d'Aertsbisschop, onder de welck oock de Bisschoppen van Yslandt stonden, te varen, en dat men hem, in sijn weêrkomst, in dit Klooster van de Bisschop, die in Groenlandt gheboren was, ghelaten had: 't welck, ghelijck hy seyde, in 't jaer vijftien hondert ses-en-veertigh ghebeurt was. Hy seyde dat Groenlandt dus genoemt wierd, om dat het daer nimmer groen wordt, en dat 'er, uytgenomen in de maenden van Junius, Julius en Augustus, soo groote koude het gheheele jaer deur is, dat sy, hoe wel met vellen bekleedt, niet, of seer qualijck, konden warm worden. Hy seyde oock dat sy t'huys ronde houten hadden, die sy met hun voeten beweghen, en dus de warmte kreghen: dat
  
  Groenlandt overvloedt van visschen had, dat 'er Beeren, witte Vossen, Eenhoorns en Dwerghen waren: dat 'er gheen dagh is, dan als de Son in de Visch haer loop heeft. Dese Monnick vertelde aen ons noch wonderlijcke dinghen, en seyde dat in 't Klooster van S. Thomas, daer hy ghewoont had, een Fonteyn was, daer heet en brandend water uytvloeyde, 't welck in goten tot aen al de Cellen der Monnicken ghevoert wierd, en hen verwarmde, even als de badtstoven by ons; en dat de spijs by de selve Fonteyn, en by het heet water, niet anders, dan by 't vuur, gekoockt wierd. Hy seyde noch dat de mueren van 't Klooster van Bicksteen gemaeckt waren, 't welck uyt een bergh, niet verre van daer, en de bergh Hecla gelijck, ghehaelt was; en dat, soo men dit heet water op de Bicksteen goot, daer af een slijmachtige stoffe quam, die voor Kalck en Sement ghebruyckt wordt. Ick, van de Stedehouder afghescheyden, gingh by de Monnick, en vraeghde hem naer de Dwergen, en naer andere dinghen. Hy wist een weynigh Latijn, en kon my verstaen als ick in die tael sprack. Maer hy antwoordde aen my door een Taelman. Hy seyde tot my, dat de Dwerghen volkomentlijck de ghedaente van een mensch hadden, dat sy tot aen d'uytterste leden van de vinghers hayrigh waren, en dat de mannen langhe baerden, tot aen hun knyen, hadden: dat, hoe wel sy de ghedaente van menschen hadden, echter weynigh verstandt by hen te vinden was, dat sy niet soo bescheydelijck spraken, dat men 't verstaen kon, maer dat sy als Gansen bliesen. Hy seyde oock dat d'Overste van 't Klooster twee Dwerghen opghevoedt had, die niet langh leefden, en dat sy sich in dicke duysternissen onthielden. Hy seyde meê dat hem onbekent was, dat sy oorlogh tegen de Kranen voerden: dat sy tot hun spijs gheen vleesch, maer visch nut-
  
  tighden, dat 'er gheen andere beesten, dan Koeyen, Ossen en Schapen waren, en dat men daer weynigh volck vondt. Dicht aen Yslandt begint d'Ys-zee, die tot aen Groenlandt vloeyt, en sich naer 't landt der Pigmeen streckt, 't welck nu Nova Sembla ghenoemt wordt. Daer is een Haven, die de Witte Zee genoemt wordt, van daer men, soo men kan sonder verhinderingh van het ys, in de Scythische Zee koomt. De Stedehouder van de Koningh had een schip van de Koningh van Deenemarcken, 't welck in Yslandt overwintert had, en van alles versien en versorght was.
  	De Stedehouder, dit verhael, en de korte wegh naer 't Koninckrijck van China uyt de mond van de Monnick verstaen hebbende, trachtte naer dese eer voor hem selven, dat hy voor sijn Koningh de wegh tot het Koninckrijck van China openen sou; 't welck te vooren vruchteloosselijck van anderen begonnen was. Hy beval, op de leste dagh van Maert , in 't jaer vijftien hondert vier-en-tsestigh, dat het schip derwaerts sou varen. Hy geboodt aen my, die begeerigh was om meê te varen, dat ick alles naerstighlijck ondersoecken, en de ghelegentheden der plaetsen, en d'aenmerckelijcke dingen aenteeckenen sou. Wy bestonden in een getal van vier-en-tsestigh menschen, soo Deenen, als Yslanders. Wy quamen op de twee-en-twintighste van April aen Groenlandt, by een hooghe en uytsteeckende klip. Maer toen wy gheen Haven konden vinden, daer in wy ons selven moghten vertrouwen, soo peylden wy de diepte, en wierpen een Loot uyt. Wy konden noch geen grondt krijgen, om op ancker te legghen, en oock niet nader aen de klip komen. Wy, tot vier-en-twintigh in getal, namen dieshalven een Boot, en voeren daer meê naer landt, doch echter niet sonder gevaer. Wy sochten of wy niet een Haven konden vinden, en besaghen
  
  oock de menschen, die daer waren, terwijl het groot schip in zee dreef. d'Een helft bleef aen de strandt, om de Boot te bewaren. Desen vonden een mannetje, dat in onmaght was, en een groote baert had. Sy vonden oock een scheepje, van een vischbeen gemaeckt, en een kromme haeck van een leere gordel. Vier blasen van visschen waren aen 't scheepje gebonden, op dat het, gelijck men meent, niet ondergaen sou, dewijl het heel anders dan onse schepen was. d'Overste stierde het aen de Koningh. Olaus de Groot schrijft in sijn eerste Boeck dat in 't midden van Yslandt en Groenlandt een plaets is, daer schepen, van Leer gemaeckt, zijn, en seght dat hy sulcke schepen ghesien heeft. Dit scheepje was echter met desen niet ghelijck. Maer Petrus Bembus verhaelt in 't sevende Boeck van sijn Veneetsche Historie, van een schip dat hier meê gelijck was. Een Frans schip, in de zee, niet verre van Engelandt, varende, kreegh een scheepje, van biesen ghevlochten, en van schorssen van boomen gemaeckt, daer in seven menschen gevonden wierden, die van middelbare ghestalte, en doncker van verwe waren, en breede aengesichten hadden, met een wonderlijck lidtteecken geteeckent. Hun kleedingh was ghemaeckt van vellen van visschen, met verscheyde spickelen. Sy droeghen een Kroon op hun hooft, van een Salm ghevlochten, als seven ooren hebbende. Sy aten raeu vleesch, en droncken 't bloedt, ghelijck wy de Wijn; en men kon hun spraeck niet verstaen. Ses van hen zijn gestorven, en een wierd levendigh voor de Koningh gebraght. 't Is de waerheydt ghelijck dat dit scheepje met dese seven menschen door 't ys uyt Groenlandt in d'Engelsche Zee gheworpen is, dewijl de beschrijvingh, van Bembus gemaeckt, met het scheepje, dat aen strandt gevonden is, over een koomt.
  	Wy ginghen ondertusschen in een onbekent
  
  landt, dat van sneeuw en ys bedeckt was, doolen, en sagen geen voetstappen van menschen, en vonden oock gheen menschelijcke wooninghen, of bequame Haven; maer de zee sloegh over al teghen de hooghe klippen aen. Wy ontmoetten een groote witte Beer, die sich weynigh met ons bekreunde, en niet door ons geroep verjaeght kon worden. In tegendeel, hy quam recht op ons aen, als op een rijcke roof. Toen hy nader quam, wierd hy tot tweemalen met een roer geschoten. Hy, sich getroffen ghevoelende, rechtte sich op, en stondt op sijn twee achterste voeten, even als een mensch. Hy, ten derde mael gheschoten, viel doodt voor ons neêr; en wy sonden sijn huydt aen de Koningh van Deenmarcken. Wy hadden, eer wy van malkander ginghen, te samen verdraghen dat, indien wy een bequame Haven vonden, of soo wy hun hulp van noode hadden, wy een vaendel, dat wy hier toe meêghenomen hadden, van malkander souden scheuren: maer de ghenen, die in 't schip gebleven waren, souden, soo 'er yets voorviel, ons met het afschieten van een stuck geschuts verwittigen. Daer ontstondt ondertusschen een groot onweer. De schipper weêrriep ons door 't afschieten van een stuck geschuts. Wy quamen met groote moeyten weêr by ons schip, na dat wy drie daghen uyt gheweest hadden, en braghten de huydt van een Beer meê. Wy voeren toen naer d'andere zyde van 't landt, naer 't Noorden, en naer 't eylandt der Pigmeen, of Nova Sembla, om deur de mondt van de Witte, naer de Scythische of Tartarische Zee te varen, daer men, gelijck geseght wordt, naer China of Cathay vaert. Maer wy, door 't ys verhindert, konden niet deur de Witte Zee komen: in voeghen dat wy, de saeck ongedaen latende, op de sestiende dagh van Junius weêr in Yslandt keerden.
  	Ick heb te vooren geseght dat d'Yslanders jare-
  
  lijcks, op de negen-en-twintighste van Junius, midden in 't Eylandt te recht komen. Na dat wy weêrgekeert waren, trock onse Overste derwaerts, en ick met hem. Daer waren oock eenige van de geburen van Hecla gekomen, die eens of tweemael van onse Overste ter maeltijdt genoodight wierden. Desen verhaelden wonderlijcke dinghen van de bergh Hecla. Ick, begeerigh zijnde, om alles te sien, gaf sulcks te kennen. d'Overste beval my aen hen, en geboodt hen dat sy my daer souden brenghen, en 't geen, 't welck besiens-waerdigh was, aen my vertoonen. d'Overste van dit Landt was een Edelman uyt Deenmarcken, die heel wel gheleert was. Hy betoonde groote mildtdadigheydt aen my, en liet my ter plaets voeren, daer yets ghedenckwaerdigh te sien was, in 't gheselschap van een Deen en twee Yslanders. De Deen voerde sijn goedt te paert. Ick versleedt geheele vier dagen eer wy aen dese bergh quamen, en trock deur ruwe, berghächtighe en ongebaende plaetsen. Omtrent de bergh Hecla, en veel mylen in 't rondt was alles met swarte asch en bicksteen vervult. d'Yslanders vermaenden my dat ick niet nader sou komen. Maer ick, die alles begheerde te sien, gingh in 't gheselschap van de Deen nader by, als om op de bergh te klimmen: en hoe wel in 't begin de vrees ons inghenomen had, soo wilde ick echter van mijn voornemen niet afstaen, sonder op 't ghevaer te mercken, dat uyt d'asch en puymsteenen sproot. Ick, van de Deen scheydende, tradt noch nader aen de bergh, daer sulck een stilte was, dat ick vuur noch roock sagh. Maer ick hoorde terstont in de buyck der aerde een groote barstingh, daer doncker blaeuwe vlammen op volghden, die my door de leelijcke en swavelachtige stanck by na doodden. Ick kon qualijck by mijn geselschap, dat ick verlaten had, weêrkomen. Ick kreegh hier uyt een sware sieckte, en een duy-
  
  selingh in mijn hooft; in voeghen dat ick noch altijdt aen die vuurvlammen gedenck. d'Yslanders waren ghenoodtsaeckt my naer hun wooningh te brengen, daer ick twee gheheele maenden sieck te bed lagh. De Deen keerde ondertusschen weêr naer d'Overste, en quam by de Hamburghers, aen de welcken hy van alles klaer bescheydt gaf, en mijn staet en gheleghentheydt aen hen vertoonde. Ick moest ondertusschen heel armelijck by dese vreemde menschen blijven. Sy hadden Tweeback, die ick met melck weeck maeckte: ick verdreef dus de honger. Toen ick weêr gesondt geworden, en weêr by d'Overste gekomen was, bevondt ick dat de Hamburghers, om de bequame tijdt niet te verliesen, en niet vertrouwende dat ick weêr komen sou, te zeyl ghegaen waren, op de vier-en-twintighste dagh van Augustus, om door 't ys niet verhindert te worden. De Hamburgers hadden my aen d'Overste bevolen, en tot mijn nootdruft Tweeback, Wijn en Bier gelaten. d'Overste heeft een bequame wooningh naer de gheleghentheydt van 't landt. Sijn wooningh is niet verre van de haven Hafnefort, in een plaets, Bedstede ghenoemt. d'Yslanders braghten my voor d'Overste, die my eerlijck en vriendelijck ontfingh. Hoe wel wy van alle noodtsaeckelijcke dinghen versien waren, soo had ick echter verdriet in sulck een leven, en verlanghde dieshalven met groote begeerte naer een schip uyt Duytslandt.
  	In dese selve tijdt was 'er oorlogh tusschen Erick, Koningh van Sweden, en Frederick, de tweede van die naem, Koningh van Deenmarcken. Dese oorlogh duurde tien jaren. De Deenen hadden de Lubeckers tot hun Bontgenooten, die de lasten van d'oorlogh hielpen draghen. Dit was oorsaeck dat veel Zee-steden niet naer Yslandt konden varen en ick daer moest blijven. Ick wachtte in 't vol-
  
  gende jaer tot aen d'uytgangh van Junius, en had geen hoop meer om naer Duytslandt te keeren, vermits het schip, dat jarelijcks uyt Deenmarcken op Yslandt voer, niet ghekomen was. Na dat ick omtrent vier maenden langh ghebreck van Broodt en Wijn had ghehadt, besloot ick my onder de Portugesen, die witte Valcken in groote menighte uyt Yslandt voerden, te begheven, en wilde liever met hen naer Portugael varen, dan nog een jaer langh een schip uyt Deenmarcken of Duytslandt verwachten. Toen sy hun Tol betaelden, handelde d'Overste met hen van mijn kost-penningen, betaelde die voor my, en liet my met een eerlijck gheschenck van hem gaen. Niet verre van des Landtvooghts huys was een Dienaer van 't Goddelijck Woordt, Jonas genoemt, met de welck ick groote gemeenschap hield soo langh als ick in Yslant was, en by de welck ick mijn Boecken gelaten heb. Dese maeckte, toen ick weghvaren sou, drie knoopen in mijn neusdoeck, en, goede windt aen my beloovende, seyde: als ghy in zee zijt, en tegen de windt hebt, soo maeck de knoopen los, en ghedenck aen my. Toen wy tot aen de twintighste van September ghezeylt hadden, en Spanjen sagen, kregen wy daer sulck een stilte, dat men in drie daghen gheen windt gevoelde. Toen begon ick aen 't gheen, dat mijn vriendt tot my geseght had, te dencken; en ick deê een knoop los. Een uur daer nae begon de windt soetelijck te blasen. Ick maeckt daer nae oock de tweede en derde knoop los; en de windt begon toen soo fel te waeyen, dat wy nae verloop van twee daghen in de rivier de Tagus quamen, die voorby Lissebon vloeyt.
  
  EYNDE.