text: Cap. XXIII. Van de Wapenen die in de bergh Hangoe ghehouwen zijn.
  
  HOe grooten sorghvuldigheyt de Koninghen en Princen van Gotlandt voortijdts ghehadt hebben, om hun naem en hoogen lof onsterffelijck te maken, wordt klaerlijck ghenoegh bewesen by de wapenen, schilden en teeckenen, die sy in vermaerde plaetsen hebben doen houwen, tot een ghedachtenis voor de nakomelinghen van hun vrome daden, die sy ghedaen hebben, besonder in Oost- en West-Gotlandt, en in Zuyd-Finlandt, in de heerlijcke haven Hangoe genaemt, welcke de schoonste en beste is, die in al de Noordsche zee kan wesen, en by nae in al de groote Oceaensche Zee is gheen die by dese is te verghelijcken. Want alle Schepen, van waer dat se zijn, mogen daer vry inkomen zeylen, en daer wesende, zijn se niet alleen voor storm en onweêr bewaert, maer oock voor dʼaenstoot der Zee-rovers (by soo verre sy sich eenighsins willen helpen) door de natuurlijcke sterckte en gelegentheydt der Haven beschermt. En dese Haven leydt
  
  als een geweldigh Slot seer lustigh, in 't midden der berghen en valeyen, alwaer in goede orde in de Steenrotzsen gehouwen zijn de oude Wapenen der Koningen en vrome Princen van Sweden en Gotlandt, en dat besonder om de naekomelingen te betoonen hoe dat hier voortijdts teghen de aenstoot van alle vyanden, die hun moghten overvallen, de Oorloghs-schepen altijdt gereedt hebben gelegen, opdat, als 't de noodt vereyschte, sy terstont souden in zee steecken, om met ontwonden vaendelen hun vyanden t'ontmoeten. Jae hedendaeghs soo houdt noch gemeenlijck soo wel de Koningh als de Adel van 't Landt om dierghelijcke oorsaeck in de selve Haven hun Oorloghs-schepen altijdt vaerdigh legghen, en dat besonder, om dat se terstondt, mits de vruchtbaerheydt der omlegghende Landen, als 't noodt is, hun Oorlogh-schepen, als oock de Schepen van hun Bondtgenooten souden moghen voorsien van al dat sy van doen hebben, en soo t'samen de vyanden overvallen, die in dese Haven willen komen om 't landt te bederven. In voorleden tijden soo heeft de goede Koningh van Sweden en Gotlandt S. Erick, die van Tavestre, Carele en Bothnien gedwongen, nae dat hy se met een heyr te water en te land' had verwonnen, te ontfanghen het Heyligh Christen gheloof, die de vrede, die hen aengheboden was, weygerden aen te nemen: want dit grof en bot volck moght anders niet dan met kracht van wapenen bedwonghen en tot het Christen gheloof ghebraght worden. En sonder twijffel (ghelijck Albert Crantz in de Cronijcke der Wandalen, aen 't neghende Boeck en seven-en-dertighste Capittel schrijft) is de liefde die men heeft tot de leeringen en overleveringhen der Ouden seer groot, soo dat se qualijck konnenvergeten worden. De Koningen van Sweden, als hen eenigh groot onghelijck van vreemde Koninghen
  
  en Princen aengedaen wierd, plegen in dese Haven openbaere oorlogh tegen de selve te laten afkondigen en uytroepen, en sijn Oorlogh-schepen en Heyr daer gereedt te maken, besonder teghen de Russen en Moscoviten. Op de selve plaets worden oock onder behoorlijcke voorwaerden wederom by de Ghesanten van vreemde Princen het verbondt van vrede voorghehouden en besloten. Dat dese voorseyde handelinghe meer op dese dan op eenighe andere plaetsen van 't landt ghedaen worden, gheschiet uyt oude ghewoonten en eere, die sy altijdt hun voorsaten toedraghen, die daer in de Rotzsen der bergen hebben doen houwen hun Wapenen tot gedachtenis dat sy daer altijdts vergaderden, om de saken van 't Gemeene Welvaren te verhandelen, op dat de nakomelingen, aenmerckende de groote gestadigheyt der Ouden, voor het welvaren van 't Gemeene-Best, eendrachtigh souden t'samen spannen en d'oorlogen aenvaerden voor de vryheyt der Gemeenten, en 't selve met eede bevestigen altijdts te onderhouden. Maer hoedanige Wapenen en Schilden dat de oude Gotten en Sweden, soo wel buyten als binnen hun Vaderlandt ghevoert hebben, kan men ghenoegh bekennen by de selve Wapenen, en soo 't noodigh is met redenen 't selve bewijsen: De oude Gotten voerden voortijdts in hun Wapenen een ghekroonde Leeuw, met groot gheweldt over drie suyvere wateren, in een Hemelverwigh veldt springhende, en achterwaerts siende; maer die nu ter tijdt in 't oude en oprechte Gotlandt woonen voeren alleen dese Wapenen, betoonende door de selve de natuur van 't landt, dat is, als sy d'overhandt hadden, de verwonnenen souden sparen en ghenadigh zijn, en dat sy altijdts achterwaerts siende, weten souden wanneer sy behooren op te houden van geweldt te doen. Maer Methodius wil nochtans seggen dat de Princen van Gotlandt, als sy
  
  oorlooghden, in hun Standaerts een Beyrin voerden. Niet te min die van de selfde Gotten hun afkomst reeckenen, hebben verscheyde Wapenen versiert, elcke Natie nae sijn beliefte. Want die van Sleswijck ofte van Holsteyn namen voor sich een Stier, die van Slavonien een Draeck, de Scythen een Scheepken, de Alanen, Bourgonjons en Swaben voerden in hun Krijghsvanen een Kat, gelijck Plutarchus schrijft. Maer de Koningen van Sweden pleghen hier voortijdts in hun wapenen te voeren twee ghekroonde Maeghden in 't Goudt Laecken ghekleedt, malkanderen omhelsende in een Groen Bosch; hier door uytbeeldende de uytnemende hoogheydt der Water-Goddinnen, die in hun Landt woonden. Maer nu voeren sy drie Gouden Kroonen in een Blaeuw Veldt, om dat sy betoonen willen de ongrondeerlijcke wijdte en groote van hun Koninckrijcken, de zegepralende oorlogen, die sy ghevoert hebben, en de rijckdom, die sy uyt hun Mynen krijgen, die 'er seer veel zijn. De gemeenen Adel heeft oock wonderlijcke wapenen besonder onderscheyden: insghelijcks hebben oock de Steden en Landen, op dat se te beter in slagh-orden souden mogen gestelt worden, als men voor 't Vaderlandt en de Wetten te beschermen, den vyandt slagh levert, gelijck wy hier nae sullen breeder verklaren, als wy de ordonnantie beschryven, die sy gebruycken in 't stellen der heyren.