text: Vilten.
  Een der vragen luidt aldus:
  ‘Hebdi gheloef ghehadt aen u haer, wanneer het te samen ghevilt was?’
  Het volksgeloof schreef aan de Maren het ineenwarren der haren toe.
  Des nachts rijden ze in de stallen op koeien en paarden; den volgenden morgen vindt men de arme dieren rillend en druipend van zweet met ineengewarde haren.Mannhardt, Germ. Myth. 713. De Parijsche Bisschop Guilielmus Alvernus († 1248) verhaalt in zijne Opera: ‘Sunt et aliae ludificationes malignorum spirituum, quas faciunt interdum in nemoribus et locis amoenis et frondosis arboribus, ubi apparent in similitudine puellarum aut matronarum ornatu muliebri et candido, interdum etiam in stabulis, cum luminaribus cereis, ex quibus apparent distillationes in comis et collis equorum, et comae ipsorum diligenter tricatae, et audies eos, qui talia se vidisse fatentur, dicentes veram ceram esse, quae de luminaribus hujusmodi stillaverat.Grimm, Myth. 264.’
  Het verwarde haar wordt hier aan het afdruipen van was van de waslichten der Maren toegeschreven.
  Het dooreenwarren van het haar heette vilten, samenvilten, Hd. filzen, verfilzen. Van eene duivelin heet het bij Apollonius:Grimm, D. Wtb. 3, 1634.
  
  Vilzet ist ir loc,
  
  en in Lasberg's Liedersaal 2, 235 leest men van iemand:Benecke, Mhd. Wtb. 3, 317.
  
  Vervilzet was im hâr und bart.
  Vilten, Hd. filzen, is afgeleid, zooals haast geene verklaring meer behoeft, van vilt, Hd. filz, saamgepakte wol, een woord dat zoowel in de Germaansche als Romaansche talen voorkomt: Ags., Eng. felt; Zw. en Deensch filt; It. feltro, Fr. feutre. Wij zullen hier de verwantschap met Gr. πῖλος, Lat. pilus, niet nagaan; maar liever wijzen op eene zeer kenmerkende benaming van het saamgevilte haar, die alleen uit het onde volksgeloof hare verklaring vindt. In Shakespeare's beroemde beschrijving van Queen Mab leest menRomeo and Jul. Act 1, Sc. 4.:
  
  This is that very Mab,
  That plats the manes of horses in the night,
  And bakes the elf-locks in foul sluttish hairs,
  Which, once untangled, much misfortune bodes.
  Ortlepp heeft in zijne keurige Duitsche vertaling uitstekend den zin teruggeven:Shakspere's sämmtliche dramatische Werke, 1, 19.
  
  Das ist die Mab,
  Die Pferdemähnen in der Nacht verstrickt
  Und wirres Haar zu Weichselzöpfen flicht.
  De naam van samengevilt haar, Hd. verfilzte Haare, is in het Eng. elflocks of elfknots,In Nares, Gloss. worden nog de volgende plaatsen aangehaald:
  ‘His black haire hung dangling about his eares like elfe-lockes, that I cannot be persuaded but some succubus begot him on a witch,’ Fennor's Compter's Common-wealth.
  
  She tore her elvish knots of haire, as blacke,
  And full of dust, as any collyer's sacke.
  Shakespeare gebruikt zelfs het ww. to elf, samenvilten, K. Lear, Act 2, Sc. 3: ‘Elf all my hair in knots.’ Verg. Brand, Pop. Antiq. 2, 492. een benaming die we ook in andere Germaansche talen terugvinden. In Duitschland is de naam van de verschrikkelijke haarziekte, die wij als Poolsche haarvlecht kennen, alpzopf, alpklatte, waarmede het Nnd. elfklatte overeenkomtGrimm, Myth. 433; Brem. Wtb. 1, 302.. Andere benamingen daarvoor zijn in Neder-Saksen mahrenlocke en mahrenklatte, in Denemarken marelok, en ten tijde van
  Kiliaen ten onzent marren-vlichte, mar-vlichte. Maren en Alven zijn het dus die de haren samenvilten, en al is het geloof aan Maren en Alven zoo niet onder het volk verdwenen, dan toch aanmerkelijk afgenomen, in de benaming der bekende haarziekte is hare herinnering blijven voortleven. Elders weer is het Vrouw Holle (Holda) die de ziekte met haren naam heeft gedoopt: in Hessen hollenzopf, volgens Grimm ook hollezaul (zaul = zagel, tagel, Eng. tail, haarVerg. Taal- en Letterb. 1, 252 vlg.. En geen wonder, daar Vrouw Holle met een verwarden haarbos wordt voorgesteld, waardoor ze, volgens een kindersprookje, soms in geen jaar de kam liet gaan.Vilmar, Idiot. von Kurhessen, 173; verg. Grimm, Myth. 433.
  De gewone Hd. benaming voor de Poolsche haarvlecht is weichselzopf, waarnaast men ook de ongetwijfeld zuiverder vormen wichselzopf en wichtelzopf vindt. Weichselzopf berust zeker op niets anders dan op eene volksetymologie, een poging om het duistere woord te verklaren. Adelung zegt dan ook:Wdb. der hochd. Mundart, 4, 1446.
  ‘Da diese Krankheit in Polen sehr häufig ist, daher sie im Lat. auch Trica Polonica heiszt, so würde die Ableitung von dem Nahmen der Weichsel in diesem Lande nicht unwahrscheinlich seyn.’ Hij laat er evenwel onmiddellijk op volgen: ‘Allein, da dieses Wort in vielen Gegenden Wichtelzopf lautet,....so kann auch Wicht, so fern es ehedem einen bösen Geist bedeutete, das Stammwort seyn, und dann würde es mit Alpzopf und Mahrenklatte einerley Bedeutung haben.’
  Naar analogie met de overige benamingen is het dan ook zeker niet te gewaagd, wat elders de werking der Maren en Alven heet, hier aan de Wichtel, Wichtelmännchen, toe te schrijven.Verg. Grimm, Myth. 408 ffg.
  Gelijk later de Katholieke kerk de namen van eenige harer heiligen aan ziekten en kwalen heeft gehecht, als het Sint Jansevel, het Sint Antonievuur, de Sint Vitusdans, zoo heeft ook het heidendom of het daaruit overgebleven bijgeloof den oorsprong van zekere kwalen aan de werking van Geesten toegeschreven, en geeft ook alleen het oude volksgeloof den sleutel ter verklaring in onze handen.