text: Cap.XI. Van 't onderwijs om te schieten.
  
  DE Noordsche volcken in 't alghemeen scheppen groot vermaeck in de konst van schieten, als een werck, dat van natuur eyghen aen hen is, en voornamelijck met de boogh, die in alle ouderdommen, tijden, plaetsen en gheleghentheden aen hen gheoorloft is, en dit van hun eerste jonckheydt af, in de welcke d'ouders, groote sorgh draghende, hun kinderen, sy zijn mannelijck of vrouwelijck, maer insonderheydt de Sonen, onderwijsen, namelijck hoe sy de handtboogen (want sy gebruycken gheen ander gheschut) sullen houden, opheffen, aftrecken, of krommen in 't uytschieten van de schichten, en hoe men de pijl, soo sy, sonder de doel te treffen, in de boomen, kruyden, of sneeuw verloren is, of uyt de hooghte in 't aerdt-ghewas en groen kruyt neêrvalt, weêrkrijghen sal; dat is dat sy d'een of veel pylen, met een selve opheffingh van de boogh, verre en hoogh uytgheschoten, door de genen, die sy op een selve wijse derwaerts schieten, soecken; want sy vinden dan de pijl, die sy eerst uytgheschooten hadden, niet verre van de gheen, die sy daer na uytsenden. Al de booghschutters van 't Noordsche ghewest ghebruycken dese wijse om de pylen weêr te vinden. Sy stellen voor de jonghens, op dat sy te vyerighlijcker naer het doel souden schieten, een witte gordel (daer in sy groot vermaeck scheppen) en nieuwe booghen tot een prijs voor; en voor de meysjes een linne kleedt. Sy worden hier door soo ervaren, dat sy van heel verre een penningh of naelt, van soo verre als sy konnen sien, seeckerlijck treffen; ghelijck ick self, in 't voorgenoemde jaer van vijftien hondert achtien, in hun Landen zijnde, ghesien heb. Dit volck
  
  is ten meestendeel kleyn van ghestalte, en flaeuhartigh van ghemoedt, om dat het sonder Steden of Burghten, in Dorpen, Hutten, Waghenen, of in een diepe wildernis sijn wooningh heeft: jae 't meeste deel van hen maken hun huysen in de boomen, die in 't vierkant wassen, op dat sy niet door het dicke sneeu, dat op 't veldt neêrvalt, verstickt, of van de hongherighe beesten, in een groote menighte te samen loopende, verscheurt souden worden. Men houdt dieshalven seer naeuwe wacht voor de bevruchte vrouwen, en kleyne kinderen, daer het wilde ghedierte vyerighlijcker, als leckerder spijs, op loert, gelijck hier na van de natuur der Wolven gheseght sal worden. De vrouwen en meysjes van die Landen zijn seer vruchtbaer en schoon, en dit voornamelijck om dese oorsaeck, dat sy om hun witte en bloosende verwe ('t voornaemste werckstuck van de natuur) schoonder gehouden worden. Sy weten van gheen blancketten, of willen niets daer af weten, jae oock hoe wel sy van natuur niet schoon waren. Daer zijn oock ouders, die hun Jonghelingen en Sonen met ghedrooghde vellen van beesten, en voornamelijck van jonghe Beeren, kleeden. Men reeckent dit voor geen gebreck aen dese lieden, die door d'eenvoudigheydt van hun zeden, en door hun oprechtigheydt soodanigh onderwesen zijn.