text: § 59. Over de Juistheid van Voordracht (vervolg van § 51). - Meer algemeene voorschriften, en zoel vooreerst over de Juistheid, in betrekking tot een voor te dragen stuk in zijn geheel.
  Wij hebben hier boven gezegd, dat tot de Juistheid van Voordracht in de eerste plaats behoort, dat onze Voordracht passe bij den aard van het stuk, dat men voordraagt,
  in zijn geheel beschouwd; of dit stuk namelijk, zonder onderscheid nu tot welke soort van Welsprekendheid het betrekking heeft, en om het even of het in poëzy dan in proza vervat is, verheven, roerend, vrolijk, somber, naïef of wat anders geheeten moet worden, of het leerend, betoogend, verhalend of vermakend te noemen, en tot den hoogen, eenvoudigen, of middelsoortigen stijl (stylus gravis, tenuis, mediocris) te brengen zij. Dat naar den aard van dit een en ander toch een zeer verschillende Mondelijke Voordracht vereischt wordt, gevoelt men van zelf. Of vordert het verhevene, sombere, schrikwekkende niet een geheel anderen toon dan het bevallige, blijmoedige, en streelende? Moet het aandoenlijke en roerende niet met eene andere houding, met eene anders gewijzigde stem, met andere gelaatstrekken en gebaren worden uitgesproken, dan het vrolijke, dartele en lachwekkende? Moet in het eerste de stem niet langzaam, klagend, teder, slepend, het gelaat ernstig geplooid, de blik mat en bewolkt; in het laatste die stem niet rasser en levendiger, dat aangezicht meer opgeruimd en glimlachend, dat oog meer tintelend, die houding en gebaren losser en luchtiger zijn? Behoeft het naïeve niet iets schalkachtig onnoozels in geluid en beweging? Dient de leerende toon niet andere noten (om het dus te noemen) te volgen dan de vermakende, de dreigende andere dan de biddende, de betoogende dan de verhalende enz.? Kan men bij de Voordracht eener redevoering in den trant van die van demosthenes voor de kroon, of van cicero voor milo, met dezelfde houding, uitspraak, en gebaren volstaan, als bij het voorlezen eener pleitmemorie over een alledaagsch burgerlijk geschil? - Bij elk stuk is het dus in de eerste plaats noodig te onderzoeken, in welk een geest het, in heel zijn verband beschouwd, geschreven is; evenals men bij een muziekstuk vraagt, of het als allegro, adagio, andante, of hoe anders
  gekarakterizeerd moet worden. Die geest, dat karakter van het
  stuk in zijne algemeenheid moet dan ook den grond- of hoofdtoon der Mondelijke Voordracht daarvan in haar geheel uitmaken; zoo echter, dat in de onderdeelen van zulk eene redevoering, gedicht, of wat het zijn moge, van dien grondtoon zooveel wordt afgegaan, als de hier en daar verschillend gewijzigde aard dier deelen dat noodzakelijk zal maken.
  
  Aanmerkingen en Uitbreidingen.
  Vraagt men bijv., wat is de grond- of hoofdtoon, die in de Voordracht van Psalm 136, 145, 146, of soortgelijke moet doorklinken? Ik antwoord: de vrolijke, dankbaar juichende, terwijl integendeel in den éénenvijftigsten of in een ander der boetpsalmen de langzame, sombere toon van berouw, verslagenheid, en zielesmart heerschen moet. Wat is de grondtoon in van der palm's redevoering over het Oordeel der Nakomelingschap? Het verheven leerende. - Wat in borger's Treurzang aan den Rijn? Het diep, maar eenvoudig, zacht, kalm roerende, of wat wij in onze taal het aandoenlijke heeten. Noch eene te statige, noch eene te hartstochtelijke Voordracht komt over het algemeen in dit dichtstukjen te pas. Men verknoeit het door beide. - Onder welke rubriek behoort de aanhef van den derden zang der Hollandsche Natie? Onder die van het somber en schrikwekkend verhevene. En waaronder het tooneel van beylinck's afscheid uit datzelfde didaktisch-panegyrisch dichtstuk (leer- en lofdicht)? Onder het treurige, roerende, tot het allersterkst pathetische toe. Wat is de grondtoon in cicero's redevoering voor zijn ouden leermeester archias? Die van zachte, bedaarde, kalme leering, van verstandigen lof, zoo van archias als van de wetenschappen. - In die voor milo daarentegen moet men veel meer in kracht, hevigheid, hartstochtelijkheid de dominante of den heerschenden toon zoeken. - Hoe moet, over het geheel genomen, het dichtstukjen van voss, de Spinster getiteld, en door spandaw fraai en los vertaald, voorgedragen worden? Eenvoudig, maar met schalkachtige naïveteit van toon, die vooral op het slot uit moet komen, als het meisjen verhaalt, hoe de jongeling, die naar dat spinnen keek en dat spinnen roemde, op het laatst haar een zoen gaf, en als zij vraagt:
  
  O zegt mij, zustren, zegt, of 't mooglijk wezen kon,
  Dat ik op 't eind nog verder spon?
  
  
  Hoe staring's geestige vertelling de Verjongingskuur? Op eene losse, vrolijke, luimige, schertsende, soms bijtend satyrieke wijze, waarbij men vooral trachten moet, dien, door kortheid van uitdrukking en door sterke zoogenaamde oversprongen, wel eens moeilijk te volgen dichter door de Voordracht wat te verduidelijken. - Wat is de grondtoon in de krachtige ode van horatius (Epod. VII), gericht tot zijne op nieuw ten burgerkrijg zich wapenende landgenooten?
  
  Quo, quo, scelesti, ruitis, enz.?
  
  Over het algemeen rasheid, levendigheid, onstuimigheid, zooals toorn en verontwaardiging die medebrengen. Het is geen declamatorisch andante, en nog veel minder een declamatorisch adagio. Neen, het is presto, het is forte fortissimo con brio ed impetuosità, gelijk men het, meen ik, in de toonkunst wel pleegt te noemen. Waartoe echter meer voorbeelden? Men zal genoeg begrijpen, wat wij door juistheid van Declamatie, in betrekking tot een voor te dragen stuk in zijn geheel, zoo namelijk wat het geheel der gedachten als wat het geheel van den stijl betreft verstaan willen hebben.