text: Cap. XIII, Van de Herbergen die tot behoef van den reysenden man, op het Ys gemaeckt worden.
  
  DAer is oock een gebruyck, dat de inwoonders, de gemeene wegen, als sy toegestopt zijn van de omghevallen boomen, die door groote kracht van storm ter neêr gesmeten zijn, met gemeene ar-
  
  beydt en kost, met bylen en houwmessen, wederom ghebruyckelijck maecken. Maer als sy ghestopt en vervuylt van de sneeuw liggen, soo worden sy geopent en ghemaeckt door het treden der beesten oft doortrecken der sleeden, die d'een nae d'ander daer over varen: Doch soo het aen strandt oft op de toeghevrosen zee is, soo worden 'er ghemeene vaerweghen gheschickt en ghemaeckt, mits stellende baecken op het Ys, waer langhs de reysenden man vry en sonder ghevaer van d'een plaets tot d'ander magh gaen. Voorts soo worden desghelijcks ghemaeckt door een seer groote behendigheydt op den oever van de zee, oft effen steenrotzsen, en oock op 't vlacke Ys, herberghen om den reysenden man in te moghen huysvesten, en om dat de Neêrduytschen, die in de Landen en Steden der Vandalen woonen, door de groote menighte der sneeuw, die alle weghen bedeckt, geen verhinderingh lyden souden, in de koophandel die sy met verscheyde Kooplieden hebben. Want sy nemen balcken van drie oft vier voeten langh, de welcke sy stellen op 't Ys over eyndt als een fondament van een huys, waer op dat se hun herberghen timmeren van plancken die sy dwars daer op legghen: In welcke huysen over al stooven zijn, die met kolen heet gemaeckt worden, daer in oock hebbende al dat men sou begheeren om goede çier te maecken en vrolijck te wesen, niet vreesende voor eenighe laghen van boeven, moorders, dieven of bespieders, want sy houden hen beter bewaert en verseeckert te zijn in de huysen die sy op het Ys hebben ghetimmert, dan oft sy in eenighe vaste en groote huysen op het landt waren. En hoe dat de koude en vorst felder is, en oock stercker waeyt, hoe dat sy vrolijcker en gheruster zijn. Want de winden van onder waeyende aen de fondamenten van hun huysen,
  
  die aldus op de voorseyde balcken ghebouwt zijn, maken het fondament te stercker. De welcke daer aldus blyven staen, tot omtrent het begin van de Lente, als de Zuyde wint met sijn warmen asem begint het Ys sacht en kranck te maken, want als dan soo worden sy weder gebroken en uyt een gedaen, en ghedraghen op 'et vaste landt, sonder yet te betalen voor de plaets daer sy ghestaen hebben. Albert Krants de welcke seer naerstigh van de eyghenschap van alle landen heeft geschreven, verhaelt dat in 't jaer derthien hondert drie-en-twintigh, soo harde vorst was, dat de Duytsche oft Deensche zee soo vast heeft toegevrosen geweest, dat men te voet van de Haven van Lubeck tot in Deenmarcken, en in Pruyssen over zee kon gaen, en dat tot gherief van den reysenden man op 't Ys, op plaetsen, daer toe bequaem, herbergen gestelt waren.
  	In 't jaer derthien hondert negen-en-tnegentigh was de Winter en vorst soo koudt en groot, dat de zee soo hardt toeghevrosen was, dat men over zee drooghs voets van Lubeck tot in de stadt Straelsondt, en van daer tot in Deenmarcken kon gaen.
  	In 't jaer vijfthien hondert drie-en-twintigh soo was de koude en vorst in de Winter soo uytter maten groot, dat men desghelijcks nooyt te voren had gehoort, want men kon van Dantsick in Pruyssen tot Lubeck over 'et Ys te paert komen sonder eenigh gevaer, en van Meeckelenburgh tot in Deenmarcken
  over zee langhs de selve wegh, daer de schepen in de Somer varen, stonden over al herbergen op 't Ys om den reysenden man te herbergen.
  	In 't jaer twaelf hondert vier-en-tnegentigh was de Sleeswijcksche of Deensche zee soo vast toeghevrosen, dan men van Jutlandt tot in Anslo daer over te paert kon ryden.
  	Daer hebben oock boven dese die wy hier verhaelt hebben, noch wel veel andere groote en
  
  stercke vorsten in de Winter geweest, dat de zee en rivieren daer door toeghevrosen zijn, maer om dat het soo dickwijls gheschiet is, soo vindt men 'er seer weynigh af beschreven.