text: § 61. Over de Juistheid van Voordracht, in betrekking tot de enkele zinnen en zinsneden van een voor te dragen stuk.
  Hier vergelijke men in de eerste plaats hetgeen reeds over de zinn en en zinsneden, met opzicht tot de duidelijkheid der Mondelijke Voordracht gezegd is, en geve acht, of een zin ook soms vragender- of uitroepender wijze is voorgesteld. Dat toch vraag en uitroeping een byzonderen toon eischen, is in § 39 opgemerkt. Zoo ook, dat het voor de verstandelijke duidelijkheid een groot onderscheid maakt, of een zin of zinsnede in ernst, dan wel in spot en ironie gemeend is. Zie § 42 en 43. - Verder (uit een aesthetisch oogpunt beschouwd, want over het logische is in § 42 reeds gesproken) onderzoeke men, of de gedachte, in een zin opgesloten, tot het schoone, verhevene, geestige, naïeve, roerende, of waartoe anders betrekking hebben mag, en wijzige daar bij afwisseling de Voor-dracht naar, onverminderd den hoofdtoon, die in het geheele stuk, dat men voordraagt, en in zijne onderafdeelingen heerschen moet, en waartoe men terug moet keeren, als de zin, die eene wat afwijkende Mondelijke Voordracht vorderde, ten einde gebracht is.
  
  Aanmerkingen en Uitbreidingen.
  Het Scheppingsverhaal (Genesis I) eischt over het algemeen eene plechtige, statige Voordracht. Enkele zinnen daarin hebben echter dat plechtige, dat grave en maestoso, tiendubbel noodig. Zoo bijv. de aanhef: ‘In den beginne schiep God hemel en aarde’, waarna een vrij lange rust volge. Zoo vooral ook dat zoo dikwerf als eene proef van het hoogst Verhevene aangehaalde zeggen, vs. 3: ‘En God sprak: daar zij licht, en daar was licht!’ Kan dat te majestueus worden uitgesproken?Na eerst vs. 2: ‘De aarde nu was woest en ledig, en duisternis was op den afgrond; en de Geest Gods zweefde op de wateren’, vooral wat het eerste gedeelte betreft, somber en holtonig te hebben uitgesproken, spreke men vs. 3 met wat levendiger majesteit uit, drukkende op het bevel: ‘daar zij licht!’ en hierbij aan zij, maar nog meer aan licht den accent gevende. Achter het volgende en make men eene pauze: ‘en’......, waarop dan op wat lager toon en met de klem op was ‘daar was licht!’ geuit worde. - Doch welk voorlezer of Declamator is in staat, aan deze weinige woorden hun volle kracht te geven, en het zoo onbeschrijfelijk verhevene der gedachten, en toch zoo dood-eenvoudige van den stijl ook in de Mondelijke Voordracht uit te drukken? Voor zoo veel de Toonkunst belangt, heeft haydn het in zijn Cantate misschien gedaan. - In de historie der ontdekking van jozef aan zijne broeders (Genes. 44 en volg.) moet de hoofdtoon der voordracht wel eenvoudig verhalend, maar over het algemeen tevens aandoenlijk en roerend zijn. In ieder zin echter krijgt die toon verschillende hoogsels en diepsels, moet nu wat meer dan wat minder eenvoudig en roerend, en daartoe nu wat rasser dan wat langzamer, nu wat hooger dan wat lager klinken. Men neme bijv. hoofdst. 45, vs I en volg.: ‘Toen kon zich Jozef niet
  bedwingen voor allen, die bij hem stonden (zeer eenvoudig); en hij riep: doet alle man van mij uitgaan (met wat sterker stem en op een eenigsins bevelenden toon); en daar stond niemand bij hem, toen Jozef zich aan zijne broeders bekend maakte (weêr zeer eenvoudig verhalend, maar altijd met een bijklank van iets aandoenlijks), en hij verhief zijne stemme met
  weenen, zoodat het de Egyptenaars hoorden, en dat het Faro's huis hoorde (eenvoudig aandoenlijk verhalend). En Jozef zeî tot zijne broeders: ik ben Jozef! (half snikkend, met diep roerenden nadruk: te drukken vooral op ik en Jozef). Leeft mijn vader nog? (vol teder gevoel; te drukken op vader. Dan lange pauze). - En zijne broeders konden hem niet antwoorden; want zij waren verschrikt voor zijn aangezicht (weêr eenvoudig ernstig verhalend, met wat klem op verschrikt)’, enz. -
  Bekend is hieronymus van alphen's dichtstuk in rijmlooze jamben, de Morgen getiteld. Dit behoort over het algemeen onder de rubriek van het verhevene, en moet statig voorgedragen worden. Byzonder evenwel moet dat verhevene zich doen hooren in de voordracht van zinsneden als de volgende, waarin het van het menschdom, dat aan eene eeuwigdurende wisselvalligheid onderworpen is, even poëtisch van gedachten als met eene hoogst poëtische wending van stijl, zingt:
  
  Dat garven bindt, waar eertijds Troje stond,
  En 't kouter drijft door voren, vet gemaakt
  Met menschenbloed.
  
  Niet minder klinke die verheven toon door in de zinsnede:
  
  't Menschdom valt als bladren af,
  
  uit het evangelische gezang 160. - Zoo ook, als men in het Fransch casimir delavigne's ernstige Messénienne op napoleon voordragend, het op één na laatste coplet eindigt met den treffend verheven regel, waarin het door de zee omspoelde rotsengraf van den gewezen Keizer op het eiland Sint-Helena gezongen wordt:
  
  La vaste mer murmure autour de son cercueil
  (Rondom zijn doodkist bruist de onmeetlijke Oceaan)Dit coplet, of liever deze afsnijding, waarin de voorstelling van het onmetelijke der zee en het onmetelijke der nietigheid van allen wereldschen luister de geheele ziel met een somber gevoel van hetgeen kant het mathematisch en dynamisch verhevene noemt vervult, luidt in haar geheel:
  
  Laissant l'Europe vide et la victoire en deuil,
  Ainsi de faute en faute, et d'orage en orage,
  Il est venu mourir sur un dernier écueil,
  Où sa grandeur a fait naufrage; -
  La vaste mer murmure autour de son cercueil.
   Na eene voorafgaande tamelijk lange pauze achter naufrage, moet de daarop volgende laatste regel, waarvan ieder, die daarvoor vatbaar is, het verhevene gevoelen zal, op een zeer langzamen, wat lageren en dofferen, trapsgewijs al afnemenden en zich dempenden toon (decrescendo e slentando), en terwijl men bij de woorden la vaste mer met beide handen het gebaar van uitgebreidheid en omringing maakt, worden uitgesproken.
  
  
  In sommige stukken intusschen, vol onophoudelijke afwisseling van gedachten, vol van die onverwachte sprongen en overgangen, die de hooge, echt lyrische poëzy kenmerken, en die men in vele oden van horatius aantreft, is schier geen vaste hoofdtoon aan te geven.