text: § 30. II. Men moet scheiden hetgeen gescheiden moet worden voorgedragen, en over de pauzen in het algemeen.
  Zie daar, wat men ook kan noemen: men moet de pauzen of rusten in de Mondelijke Voordracht in acht nemen; want is het verkeerd te rusten, waar niet gerust moet worden, even verkeerd is het dáár niet te rusten of te pauzeeren, waar achter een of ander woord, zinsnede, of zin eene kortere of langere rust noodig is; anders gezegd: waar zulk een deel der rede van het volgende door een oogenblik ophoudens met spreken gescheiden moet worden. De leer der pauzen (distinctiones, morae, διαςολαί) is dus in de Voordracht van het hoogste belang. Wij hebben hier vooreerst de vraag te beantwoorden: wat verstaat men door pauze of rust in het lezen of reciteeren, en waartoe dient zij; ten tweede: hoe velerlei soorten van pauzen zijn er; en ten derde: met welke veranderingen van stem gaan ze gepaard?
  
  De eerste vraag is zoo goed reeds als beantwoord. De pauze of spreekrust is een korter of langer ophouden, dat men met de stem doet, hetzij om de verdeeling der zinnen in hunne zoogenaamde leden of zinsneden en woorden, benevens de sluiting dier zinnen te doen opmerken; hetzij om den spreker gelegenheid tot ademhaling te geven; hetzij om de welluidendheid, de harmonie, de proza-maat of den zoogenaamden numerus der rede te bevorderen; hetzij om kracht en klem aan de Mondelijke Voordracht bij te zetten; hetzij om andere oorzaken, die zich moeilijk onder afzonderlijke rubrieken laten brengen. - De eerste soort kan men grammatikale en syntaktische, of in het algemeen logische pauzen, de tweede pauzen van ademhaling, de derde welluidendheids- of eufonische pauzen, de vierde pauzen van kracht en nadruk, en de vijfde onbepaalde pauzen heeten. Hierbij merken wij aan, dat men de derde, vierde, en vijfde soort meer òf als gehoors-, òf als gevoelspauzen, (of wat men ook wel aesthetische, emfatische en oratorische pauzen noemt), de twee eerste soorten meer als deels intellectueele, deels fyzieke pauzen beschouwen kan. Zetten wij dit een en ander nader uiteen.