text: Het Worstvlies.
  Het worstvlies (Alantoïdes), waarvanHet worstvlies. de naamsoorzaak reeds verklaard is, komt nu nader ter beschouwing voor. Dit vlies volgt volmaakt het beloop van het moer-
     
     
  
  beijenvlies, het rundvee.
  IV. Afd. II. Hoofdst.tot in de hoornen der baarmoeder; hetzelve is niet zigtbaar, dan na dat het geheele moerbeijenvlies van de wratten of trechters is afgescheiden, en het uit dat zelve moerbeijenvlies uitgeligt wordt: als dan vertoont het zich volmaakt als een worst- of darmvlies, hetwelk een tweeledig deel uitmaakt, waar van altoos het eene veel langer is, dan het andere, het zij links of regts, naar dat de linker- of de regterhoorn bevrucht is, zoo als dit bij de beschriving der baarmoeder alrede is betoogt. Wanneer dan dit worstvlies afgescheiden is, als dan omringt hetzelve geheel en al het lamsvlies, en het Kalf vertoond kennelijk zijne gedaante, zelfs zoo, dat men eenigzins de vlekken van het bont van het vel kan onderscheiden. Dit worstvlies is inwendig gevuld met een zeer helder vocht, waarin meest altijd eenige gele olieachtige deeltjes drijven, die somtijds al aanmerkelijk groot zijn. Deze zijn de beginsels van grooter deelen, die bij den aanwas van het Kalf ook toenemen, en welke men ook wel in het vocht van het lamsvlies vindt. Dit worstvlies vertoont, inzonderheid als het Kalf over de vier, vijf, zes of meerder maanden oud is, aanmerkelijke Witte plekken op het worstvlies.witte plekken en wegen, die als schijnen weg te smelten, doch welke inderdaad niet anders zijn dan de tusschenwanden van het pisvlies, hetwelk onmiddelijk met het midden van het worstvlies aan den navelstreng vereenigd is: eindelijk ontvangt dit
  
  
  het rundvee.
  IV. Afd. II. Hoofdst.vlies uit het moerbeijenvlies ook zijne aderen, vaten en zelfs de pisscheidingen, zoo wel als de wei- en andere vochten, die dan eindelijk door het heldere vocht in het worstvlies gekleinsd en gescheiden zijnde, hunne uitsijpeling en vochten, door de navelstreng, tot in de ingewanden van de vrucht brengen, en ook gedeeltelijk over het lamsvlies zich verspreiden. Om nu deze beknopte en duidelijke verklaring op te Pl. XXX. Fig. 1.helderen, hebben wij op Plaat XXX dit alles afgebeeld. Op dezelve ziet men in Figuur 1 het gemelde worstvlies van het beijen- en lamsvlies geheel afgescheiden. Bij a a a a a vertoont zich het geheele beijenvlies met al zijne moerbeijen omgestroopt, tot aan de uiterste eindens b b van den linker- en regterhoorn, (vergelijk hier mede Plaat XXVIII) gelijk dan daar door het worstvlies in eene tegengestelde legging, die door de omstrooping veroorzaakt is, zich doet zien: bij c is het begin van den boezem of de aanhechting van het beijenvlies aan de baarmoeder; vervolgens kromt het worstvlies zich langs d d d d d d om het lamsvlies, dat het, als een ronden cirkel, omringt, tot het bij e e e e allengs verdunnende, eindelijk in de uiterste zeer dunne wentelvliesjes f f eindigt; bij g g g is het linkergedeelte van het worstvlies, hetwelk uit de linker, onbevruchte, hoorn genomen is, en hetwelk veel korter dan het ander gedeelte uit de regter bevruchte hoorn is. Voorts vertoonen zich bij h h h h h overal die witte plekken, die de wegen van het pisvlies
  
  
  het rundvee.
  IV. Afd. II. Hoofdst.of andere afscheidingen aanduiden. Eindelijk wordt bij i den boezem of vereeniging van de regter- en linkereindens van het worstvlies aangewezen, en dus geeft deze afbeelding, voor dit gedeelte, genoeg licht aan het hier boven betoogde, wegens het worstvlies. Om echter niets over te slaan, heb ik er nog iets bijgevoegd, het geen ik elders niet vinde opgemerkt, te weten, die alleruiterste afscheiding, welke het worstvlies van het beijenvlies maakt.
  Zoo even merkten wij op, dat er in en langs het worstvlies witte plekken waren, welke de wegen der pisvliezen of andere bekleedselen volgden; het is zoo, maar ik meen er iets naders in te kunnen vinden, te weten, dat het eigenlijk aanhechtingen zijn, of gewezen vereenigingen van den binnenrok van het moerbeijenvlies aan het worstvlies: want het moerbeijenvlies omgestroopt zijnde, vertoont het in zijne wanden insgelijks eenige plekken van deze indruksels, en wel tevens die van de omgekeerde wortels der beijen, welke uitwendig rond zijn, en in den omgekeerden wand van het beijenvlies, midden langs den weg der vaten Vereeniging van het uiterste einde van het worstvlies aan het beijenvlies.k k k k, ook de plekken vertoonen: en dus toont dit verschijnsel duidelijk genoeg het gemelde verband van het beijenvlies (Chorion) aan het worstvlies (Alantoïdes): maar nu zullen wij op Plaat XXXI Fig. 1, de alleruiterste vereeniging van het beijenvlies Pl. XXXI. Fig. 1.aan het wortelvlies, zoo vatbaar als het zijn kan, trachten voor te stellen: te
  
  
  het rundvee.
  IV. Afd. II. Hoofdst.dien einde is bij a a a a het alleruiterste einde van het beijenvlies omgestroopt en levensgrootte, voor een klein gedeelte, gevolgd: bij b is de afsnijding en opening van dit omgeslagen vlies, zoo als het zich opgeblazen vertoonde; bij c c c c is eene kennelijke menigte kleine wratjes op de binnenzijde van het beijenvlies, welke wratjes tevens de verkleining der beijen aantoonen: maar nu sla men het oog op het einde van het worstvlies, mede opgeblazen en afgebonden bij d d d: dan ziet men ten duidelijkste de plekken e e e e e e e: deze plekken nu zijn dezelfde, die als witte vliezen langs het geheele beloop van het worstvlies, en wel allersterkst bij het pisvlies kenbaar zijn, en dus bewijzen, dat deze plekken en wratjes de ware afscheidingen der pis en weivochten verrigten, en daarom ook witter, dunner en fijner zijn, dan de bloedvaten, wier opslurping en afscheiding in de kussing en vereeniging van de tepeltjes der beijen in de trechterkommetjes, hier voren beschreven, geschiedt, en welke diensvolgens ook bloedrooder en hooger van kleur zijn. Wijders is in deze Figuur 1, op Plaat XXXI, mede geheel duidelijk de alleruiterste afstrooping van het worstvlies van het uiterste van het bijenvlies zigtbaar, in diervoege, dat men bij i i het aanhangsel van het worstvlies nog ziet in- en doorschijnende door het aanhangsel van het beijenvlies, en bij f f f den ring der omstrooping, of de plaats, waar het bijenvlies nog op-eengerold het rundvee.
  IV. Afd. II. Hoofdst.is; bij g is het aanhangsel van het worstvlies. Dit aanhangsel nu ziet men bij h, met eene zeer onderscheidene inkrimping, van het geheel als afgescheiden, waarom men hetzelve zeer eigenlijk het aanhangsel noemt, welk aanhangsel op Plaat XXX Figuur 1, bij f f, en van het beijenvlies, bij b b, mede is afgebeeld, zoo verre de kleinere proportie dit aldaar heeft toegelaten. Dit aanhangsel van het worstvlies is zoo vast omhelsd in het beijenvlies, en dit weder in de hoornen van de baarmoeder, dat het niet gemakkelijk los laat, en de alleruiterste gedaante der cijlinderdraai behoudt, dermate, dat zoo eenig onderzoeker hetzelve in zijne gedaante wil nagaan, hij niet te hard aan hetzelve moet trekken of het scheurt, en alsdan loopt al het vocht weg, en men is niet in staat, om het op te blazen. Wij vleijen ons dit nu zoo vatbaar, als zulks mogelijk is, te hebben voorgesteld, terwijl verder Plaat XXVIII Figuur 1, ten opzigte der cijlinderachtige draai van den hoorn der baarmoeder moet worden toegepast op de nu beschrevene vereeniging van het worst- en beijenvlies, in deszelfs uiterste einde.
  Ingevalle nu iemand dit zelve wil onderzoeken, en deze zoo allerteederste vliezen opblazen en droogen, dan zorge hij die niet eerder af te scheiden, dan, na dat de heeling, uit de Koe genomen, geheel bekoeld is, want anders laat het niet los, ten ware de Koe ziek was, of het Kalf ver-gooid het rundvee.
  IV. Afd. II. Hoofdst.wordt, dat is miskraamd; want als dan is dit vlies zelve bedorven en verrot, en al heeft men een gezond voorwerp, al is het geheel uitgenomen, dan is het nog moeijelijk, om het opgeblazen te houden, want blaast men te sterk, dan barst het, of de wind fijpelt er door, waarom wij, gelijk elders alrede gemeld is, hetzelve dadelijk met gomwater smeerden; dit dan schielijk droogende, bewaardt zulks het vliesje, en maakt een fraai preparaat voor de liefhebbers. Ten slotte van het geene hier van het worstvlies gezegd is, hebben wij er nog bij te voegen dat men bij het helpen der barende Koeijen, zoo min aan dit vlies, als aan het beijenvlies moet trekken, wanneer de Koe gekalfd heeft en het vuil laat glijden, want trekt men er onvoorzigtig aan, dan loopt men gevaar, dat de hoorn der baarmoeder volgt en uitzet: want hoe fijn en dun ook dit worstvlies zij, deszelfs aanhangsel is ongelooflijk vast en taai in de hoornen der baarmoeder ingezogen of vastgehecht. Wij gaan over tot het derde vlies, namelijk: