text: Over de trapswijze vermeerdering van verteeringe.
  De jaarlijksche vermindering van de waardij der metaalen, goud en zilver, door den bestendigen nieuwen toevoer, de bestendige fabriek van imaginair goud en zilver, hoedaanig zijn alle de publieke effecten, hebbende. zolang de Staat in crediet is, dezelve waardij met de metaalen, en eene meerdere kostbaarheid van leevensmanier doen de
  
  uitgaaven meer aanwasschen, dan iemand zou kunnen gelooven. In 1350. was 't loon van een Secretaris van Amsterdam ƒ24 en ƒ6 voor de kleêren.
  Men heeft in Duitschland 'er de volgende tafel van opgemaakt:
  Een huisgezin van vijf persoonen kon uitkomen
  
  
  
  In 1500 met
  5 Rijksdaalers.
  
  
  In 1550 met
  33
  Is deeze sprong niet wat sterk? maar neen, ze is 't niet! De schatten in 't begin der zestiende eeuw, uit 't toen nieuw ontdekt Amerika (Columbus
  stevende derwaarts voor de eerste maal den 3den Augustus 1492 heen) bij hoopen aangebragt, hebben op een bof den prijs van alle waaren, onbegrijplijk moeten doen steigen. Van 1650 tot 1700 dunkt mij is de stap van 82 tot 123 wat wijd!
   Rijksdaalers.
  
  
  In 1600 met
  63 Rijksdaalers.
  
  
  In 1650 met
  82 Rijksdaalers.
  
  
  In 1700 met
  123 Rijksdaalers.
  
  
  In 1750 met
  140
  
  Middel om de renteniers en capitalisten uit de slaap te houden.
  Zonder ons stipt aan deeze gradueele vermindering van de waardij der metaalen te binden, is 't afneemen van derzelver waardij, een paal, die boven water staat; en zo de leevenswijs alle hondert jaaren 60 pr. cent kostbaarer wordt, mag men zonder buitensporigheid stellen, dat de metaalen enz. in een eeuw bijna de helft van hunne waardij verliezen. Hieruit volgt, dat een capitalist, die alleen een tonne - gouds rijk is, zonder eenig ongeluk of wanbetaaling, alle jaaren ƒ500 armer wordt, of alle nachten bijna een acht-en-twintig op zijn eigen bed en in zijn eigen huis verslaapt. Daar in tegendeel hij, die zijn vermogen in wel aangelegde landgoederen besteed heeft, altoos even rijk blijft: omdat ('t geen correlatief is) de prijs der waaren, graanen, hout, vee, enz. steigt, naar maate die van 't geld daalt. Ja zelfs neemt een financier waar, dat zommige artikelen, onafhanglijk van de gemelde vermindering, in waardij der metaalen, noch steigen moeten na verloop van tijden, omdat ze moeijelijker te bekomen zullen zijn, als hout, enz. zo kon 't gebeuren, dat, iemand die nu een opgaande Ipen- of Eikenbosch aanlegt van ƒ100,000, in 1891 daar meer dan 't dubbel, de renten 'er meê onder begreepen, van zou kunnen maaken.
  De waardij van goud en zilver zou noch veel meer verminderen, ten zij (om nu niet te spreeken van 't geen de O.I. handel verslindt, beloopende meer dan ƒ6,000,000 's jaars) 'er eene zo verbaazende quantiteit van verwerkt wierd, waar van een gedeelte verlooren gaat.
  De goudslagers van Amsterdam alléén verslaan in één jaar voor een halve millioen, waarvan zo goed als niets te recht komt. Rijksdaalers.
  
  
  
  
  Zo moet 't bij ons ongeveer ook geleegen zijn; en zonder ons aan deeze of geene bijzondere be-reekeningen van de trappen dier toeneemende duurte te willen binden, is dit zeker, dat de huishoudens nu misschien in kosten, zedert 200 jaaren, vervierdubbeld zijn. Daar nu de amptgelden bij ons voor een eeuw zijn vastgesteld, in een tijd, toen de ingezeetenen veel min dan nu verteerende, de Lands kas, voor een zo groot deel gevoed uit 't provenu der Consumptive middelen, min rijk was; daar nu die amptgelden niet of zeer weinig zedert zijn verhoogd, en dus de lasten van den Staat weinig vermeerderd, moesten zijne Finantiën, de inkomsten vermeerderende boven de lasten, zeer voordeelig staan.