text: § 42. 6) Om intellectueel duidelijk voor te dragen, moet men ook op het uit een logisch oogpunt beschouwde geheel der gedachte, die in een zin vervat is, letten, en vooral ook doen gevoelen, of iets in ernst dan wel in spot of ironie gezegd is.
  Het is voor de intellectueele duidelijkheid der kunstmatige Mondelijke Voordracht niet genoeg, dat men de byzondere leden en woorden van een zin of volzin, door binding of nietbinding, pauzen, juiste plaatsing van den redetoon, onder-scheiding tusschen den stelligen, den vragenden en uitroependen vorm der voorstelling, en wat dies meer zij, recht kenteekent; ook naar heel den inhoud van elken zin, naar het geheel der daarin uitgedrukte gedachte, moet men den toon dier Voordracht wijzigen. Zoo bijv. kan hier in aanmerking komen, of een zin, uit een grammatikaal en logisch of wel logisch-grammatikaal oogpunt beschouwd, eenvoudig dan wel samengesteld is, en of zulk een samengestelde zin adversatief, conditioneel, disjunctief, copulatief, continuatief, concessief, circumscriptief, proportioneel, comparatief, consecutief, illatief, exceptief, restrictief, excluzief, of wat niet al meer is. Zoo ook, of de gedachte, die in haar, hetzij bevestigend, hetzij ontkennend, vervat is, eene bepaling, beschrijving, aanschouwing, sluitrede, of wat anders genoemd moet worden. Voorts, of die gedachte (uit een meer aesthetisch oogpunt beschouwd) verheven, schoon, naief, levendig, geestig enz., of wel het tegenovergestelde moet heeten. Naar den stoffelijken en vormelijken aard toch van dit alles moet zich telkens de Voordracht der zinnen regelen, schoon het onmogelijk is daar voorschriften van op het papier te geven, ja, zelfs om bij monde al de lichtpunten en schaduwtinten, al de hoogsels en diepsels, waarvoor het klanktafereel der Voordracht in dat opzicht vatbaar is, aan te wijzen. Een goed Declamator betracht die schakeeringen meer onwillekeurig, dan hij er zich rekenschap van weet te geven. Veel, voor het overige, van hetgeen tot die overeenkomst tusschen de Voordracht en het geheel der gedachte, die in een zin ligt opgesloten, betrekking heeft, behoort tot het later te behandelen hoofdstuk van de Juistheid der Mondelijke Voordracht in het algemeen, niet alleen
  namelijk wat het verstand, maar ook wat het gevoel betreft. Een hoofdzaak echter voor de verstandelijke duidelijkheid der Mondelijke Voordracht is, dat men door den toon, de buiging en leiding der stem, en voor een deel ook door de gebaarmaking, den hoorder juist doe begrijpen, of hetgeen men zegt in ernst, dan wel in spot en ironie, of al lachend, gemeend is. Hierover moeten wij dus in het byzonder iets aanstippen.
  
  
  Aanmerkingen en Uitbreidingen.
  Wij zeiden, dat men voor de Voordracht, zoo als zij zich naar het geheel van elken zin regelen moet, of wat men in het Fransch wel l'art de phraser noemt, onmogelijk voorschriften op het papier kan geven. Dit geldt ten minste de fijne trekken en kleursels dier Mondelijke Voordracht. Wel kan men, wat de grove omtrekken aangaat, zeggen, dat bijv. een zin, die eene bepaling of definicie behelst, een korten, op elk woord drukkenden toon noodig heeft; bijv. als cicero in zijne redevoering, voor Marcellus den roem aldus bepaalt: ‘Roem is het doorluchtig en wijd en zijd verbreid gerucht van vele en groote verdiensten, die men of voor de zijnen, of voor het vaderland, of voor heel het menschdom heeft’. - Zoo voorts, dat, als da gedachte eene heel of half uitgedrukte sluitrede (syllogisme) behelst, bijv. als van der palm zegt: ‘wij allen zijn menschen, wij allen dus zwakke en nietige schepselen’; - de nadruk vooral op de zoogenaamde concluzie of slotsom der drie termen, hier dus op wij allen zwakke en nietige schepselen, vallen moet. Al verder, dat, als in de gedachte eene tegenwerping vervat is, de toon wat hooger en levendiger moet stijgen; of wel, dat in een zin, die voor een deel redegevend is, de nadruk vooral op dat redegevende gedeelte klemmen moet, bijv.: ‘bidt en u zal gegeven worden, zoekt en gij zult vinden, klopt en u zal open gedaan worden; want een iegelijk die bidt die ontvangt, en die zoekt die vindt, en die klopt dien zal open gedaan worden’. Men doe hier vooral dat redegevende want, enz. helder uitkomen. Van zelf spreekt het almede, dat, als de gedachte in een zin verheven is, de Voordracht ook iets plechtigs en statigs in den toon hebben moet, bijv.: ‘en God sprak: daar zij licht, en daar was licht!’ Kan dit te majestueus worden uitgesproken? - Maar genoeg! Wij vinden later meermalen nog gelegenheid, om op soortgelijke punten terug
  te komen.