text: De kenteekenen der Veepest in het Licht of de Baarmoeder.
  Kenteekenen in de baarmoeder.In Koeijen, welke niet bevrucht waren, als mede in Hokkelingen en Vaarzen, vonden wij veeltijds de baarmoeder zoo sterk ingekrompen, dat er genoegzaam niets stelligs van te bepalen was.
  
  het rundvee.
  V. Afd. XII. Hoofdst.In bevruchte Koeijen, welke gedurende de eerste, tweede of derde maand harer dragt aan de Veepest gestorven waren, was ten aanzien van de vrucht niet veel te ontdekken, wordende door ons vermoed, dat de vrucht in dien tusschentijd, als de Koe door de Veepest hevig besmet was, ongevoelig verteert, of dat dezelve door de Koe miskraamd of vergooid was; hoe dit zij, zeker is het, dat de, door de Veepest besmette, Koeijen in dien tijd buitengewoon veel slijm, en zelfs bloedige stoffen uit de klink loosden.
  Meerder konde men gewaar worden, wanneer de Koe ter halver dragt, of daar over, of op het punt van te kalven was. Wanneer de Koeijen in dien staat door de Veepest werden aangetast, stierven er vele, waarvan de meesten met het kalf bij zich: door anderen werd dit dood ter wereld gebragt; de kalven waren dan doorgaans zeer mager en hun vleesch slijmig week: wanneer men zoodanige kalven opensneed, waren de ingewanden mede door de besmetting aangedaan. Wat de nageboorte betreft: de navelstreng was veeltijds verrot, het beijenvlies was geheel als losse vellen, en de beijen of kroopen verrot en geheel bedorven, en Koeijen, waarvan het vergooide of dood geworpene kalf en de nageboorte zoodanig gesteld waren, stierven gemeenlijk Intusschen gebeurde het ook wel, dat de vergooide kalven, als mede
  
  
  het rundvee.
  V. Afd. XII. Hoofdst.de nageboorte, gaaf waren, en de beijen bloedig rood: dit hielden de Landlieden veelal voor een goed teeken, en hadden dan hoop op beterschap, welke wij er ook veel op hebben zien volgen.
  Wanneer de baarmoeder van bevruchte Koeijen, welke aan de Veepest gestorven waren en het kalf bij haar gehouden hadden, door ons geopend werd, zoo vonden wij in sommigen het kalf en de overige deelen redelijk gaaf, en in anderen sterk door de besmetting aangedaan: de vliezen waren, in het laatste geval, met vlakken bezet, en het lamsvlies en pisvlies waren meest altijd genoegzaam ledig, of met weinig vocht vervuld; de bloedvaten waren daarentegen vol en opgezet, en de hoornen der baarmoeder gezwollen en inwendig bloedig; de uitgang der baarmoeder was gekrompen en vol dikke, taaije slijm, ook veeltijds brandig en met kleine blijnen of pukkels bezet. Dit een en ander bewijst duidelijk, dat in Koeijen, welke door de Veepest zijn aangetast, ook de baarmoeder en het daarin zijnde kalf door de besmetting worden aangedaan.
  
  Besluit uit de kenteekenen, en aard der Veepest.Na dat wij nu de uit- en inwendige kenteekenen der Veepest hebben opgegeven, zoo maken wij uit dezelven dit besluit op: dat, hoezeer er teekenen onder zijn, welke ook in andere ziekten voorkomen, dezelven echter in de Veepest sterker zijn, en
  
  
  het rundvee.
  V. Afd. XII. Hoofdst.er ook teekenen in voorkomen, welke in andere ziekten niet bespeurd worden.
  Om nu den aard dezer ziekte te bepalen, dient men alle de teekenen tot een te brengen, en dit gedaan zijnde, zoo blijkt uit dezelve, dat de Veepest eene allezins vinnige besmetting is, gepaard met rotkoortsen en ontsteking, overgaande tot eene onmiddellijke rotting en bederf van het bloed en andere vochten, en treffende bijzonder de ingewanden van de buik en van de borst, veroorzakende eene spoedige verzwakking van het geheele ligchaamsgestel, waardoor de werking der zenuwen, spieren, klieren, chijlvaten enz. geheel ontsteld wordt en ophoudt; schijnende het verder, dat de smetstoffe de eigenschap bezit, om de eerste en aanmerkelijkste wegen, welke tot de omloop van het bloed, de spijsvertering en de chijlwording dienen, te besmetten en tot verderf te doen overgaan, en de gewone afscheidingen te doen ophouden; waardoor scherpe ontstekingen in de vochten, eene verkeerde werking in den omloop des bloeds, en ontsleking en verdikking van hetzelve in sommige vaten, als mede rotting van het onverteerde voedsel veroorzaakt wordt.
  Alvorens dit Hoofdsluk te eindigen, zoo kunnen wij niet nalaten ook iets te melden van de teekenen des doods bij de Koeijen, welke aan de Veepest stierven, zoo als die door anderen en ook door ons zijn waar-genomen.
  
  het rundvee.V. Afd. XII. Hoofdst.Alle Koeijen, welke wij aan de Veepest hebben zien sterven, konden op het laatst niet oprijzen; zij beproefden wel dikwijls om den kop uit te steken en de voorpooten op de knieën te buigen, doch konden zulks niet doen; ook konden zij zich nietTeekenen des doods, bij Koeijen, aan de Veepest stervende. meer van de eene zijde naar de andere bewegen; de muil begon strak te staan, en de tong, welke dik door een graauw slijm bezet was, uit te steken; de oogen stonden stijf; het beest begon nu en dan te snikken als het ademde, en bij pozen uit de neus te blazen; vervolgens bespeurde men, door het rekken der pooten en de trilling der buik, dat het beest stuiptrekkingen had; zij sloegen sterk met de achterpooten; sommigen wrongen zich in een, en trachtende als voor te schuiven; allen staken eindelijk den kop op, en sloegen die tegen den grond; de staart rekte uit; de ooren stonden stijf; op het laatst ligten zij nog eens den kop op, rekten denzelven uit, sloegen hem neder en blaasden met een den adem uit, somtijds als het ware met eenze zucht en eenig gebulk, ten minste werd er een zeker borrelend geluid gehoord en het beest was dood. Somtijds waren de pooten bij het sterven uitgerekt, somtijds ingetrokken. Terstond na den dood liep er dunnen slijm uit den muil, en teffens bespeurde men een zeer sterk stikkend doodreuk. De muil was veelal zoo vuurig, dat de lieden, welke het beest wegsleepten en
  
  het rundvee.
  V. Afd. XII. Hoofdst.aan den muil tastende, een vurigen uitslag aan de handen kregen.
  In het volgende Hoofdstuk zullen wij nu tot het beschrijven der voorbehoedmiddelen en de geneeswijze overgaan.