text: Het lamsvlies.
  Het lamsvlies.Het welk nu als het vierde vlies in rang ter beschouwing voorkomt. Dit vlies omringt het Kalfje geheel en al, en bevat, behalve de vrucht en derzelver navelstreng, ook nog een vocht, dat men het lamsvocht noemt, en waar van de hoeveelheid, met den groei der vrucht, aanwast, zoo dat het, tegen dat het Kalf voldragen is, verscheiden ponden bedraagt; hetzelve is in vele
  
  
  het rundvee.
  IV. Afd. II. Hoofdst.opzigte taaijer als het worst- en pisvlies: het heeft ook met geene derzelve eenige gemeenschap, dan door den band van den navelstreng, en de vaten die aan deszelfs oorsprong uit de aderen, slagaderen en weivaten, Verdere verklaring van Plaat XXX Fig. 1.in en over hetzelve vloeijen. Op Plaat XXX Figuur 1 is het lamsvlies bij m m m m zeer wel afgebeeld, als mede het Kalf p q in hetzelve, liggende in dien stand, welke het bekomt, wanneer het, bij de verder gevorderde zwangerheid der Koe, gereed is tot zijne wenteling. Dit lamsvlies, schoon niet ongelijk in doorschijnendheid, is nogtans veel meerder met spruchtels van bloedvaten doorweven, zoo dat dezelve in een bijna volwassen Kalf roodachtig worden onderkend, en welke aderlijke spruchtels in deze Figuur 1 bij n n n zijn aangewezen. Ook loopen er eenige witte takken o o o o door, hetwelk wei- of andere vaten zijn, en zelfs zekere witte vlekken of lenken, die langwerpig inwendig doorschijnen. (Zie op deze Plaat Figuur 2 bij h h h). Verder ziet men in Figuur 1 het gemelde lamsvlies nog geheel gespannen, vol van een helder doorschijnend vocht, hetwelk echter slijmerig is, als het uitloopt, en van een' bijzonderen aard moet zijn, om dat, wanneer men dit geheele vlies met dit vocht en het Kalfje toebindt, en het in dien staat in jenever of liquor hangt, het als dan zeer lang zijne doorschijnendheid behoudt, alschoon het vlies zelve witachtig stolt. Dit vocht meenen sommigen, dat een uitwaassemend vocht
  
  
  het rundvee.
  IV. Afd. II. Hoofdst.of zweet van het Kalf is; anderen dat het een voedsel is, dat het Kalf opslurpt, weder anderen dat het de pis afscheidt enz., hoe die ook zij, zeker is het, dat het Kalfje daar in leeft, groeit en in wasdom toeneemt, en niet eerder dit vocht ontberen kan, dan als het gebooren is en kan ademhalen: derhalve gelooven wij met harveus, dat het inderdaad een voedend vocht zij. Wat nu verder over dit stuk, ten aanzien van den Mensch, als nog met vrij wat hevigheid getwist wordt, is al te bekend, om er hier in te treden. Dit alleen dient hier ter zaak, dat, daar het beijenvlies, het worstvlies en het pisvlies, geheel en al van de vliezen, in de nageboorte, van den Mensch en de gevingerde dieren verschilt, dit lamsvlies echter bij dat van den Mensch veelal vergeleken wordt; er zijn er die ook dit vlies als dubbeld aanmerken, doch oordeelen dat deszelfs fijnheid dermate opeen glooit, dat zulks het oog ontglipt. Fabricius heeft het gekend, en dewijl wij de aanmerkingen van dien grooten Man hoogschatten, hebben wij ons bevlijtigd het te onderzoeken, en ook bevonden, dat tusschen den buitenen binnenwand van dit vlies, een merkelijk verschil is; wij hebben ook bevonden dat wij bij een voldragen Kalf dit vlies hebben Pl. XXXI Fig. 2.kunnen scheiden. Op Plaat XXXI Fig. 2 en 3, zijn de afbeeldingen van twee stukjes dezer afscheidingen, levensgrootte. In Figuur 2 ziet men een stukje van den buitenwand van dit vlies, en wel bij a a a a de
  
  
  het rundvee.
  IV. Afd. II. Hoofdst.zeer fraaije vlechting der aderen en slagaderen, welke elkander vergezellen tot in de fijnste vereeniging; bij b b b b b b b zijn verscheiden zoo groote als kleine klieren of wratjes, welke op het lamsvlies gevonden worden. Deze klieren zijn zeer kennelijk en als geelachtige schubbetjes, somwijlen al Pl. XXXI Fig. 5.vrij groot, zigtbaar, (in Fig. 5 zijn eenigen Klieren of schubbetjes op de buitenzijde van het lamsvlies.der grootste afgebeeld,) zij scheiden gemakkelijk af, en ik voor mij ben niet vreemd van te denken, dat zij, even als de plekken op de Alantoides, ook indruksels kunnen zijn van het beijenvlies, welke gedachten mij niet onaanneemlijk voorkomen, omdat de inwendige rok van het beijenvlies ook op dit lamsvlies drukt, ter plaatse daar het worstvlies hetzelve niet raakt; want men dient op te merken (zoo als Plaat XXX Fig. 1 dit doet zien) dat het worstvlies, als eene ronden worst of darm, het lamsvlies wel omringt, maar niet insluit noch bedekt, het geen integendeel het beijenvlies aan beiden doet.
  Pl. XXXI Fig. 3.Plaat XXXI Figuur 3 verbeeldt een stukje van het inwendige, of den binnenwand Binnenzijde van het lamsvlies.van het lamsvlies, of een soort van tweede vlies, mede uit eene voldragen heeling genomen; hierin doen zich weinig vaten, althans geene zoo sterke vlechting op, maar integendeel is dit vlies als bezaaid met plekken en klieren, somtijds geheele vaatjes, (Zie bij a a a a), dan wederom met geheele streeken met breede sponsachtige wanden, (zie b b b b b), meest alle naar den gele trek-kende, het rundvee.
  IV. Afd. II. Hoofdst.sommigen ook wel wit, somtijds hebben deze plekken zekere aanwassen, mede van een gele stof aan zich, (zie e e,) deze houde ik voor dat soort van deelen, welke men in de Paarden Hippomanes noemt, althans ik heb zulk soort van kluiten meer dan eens al vrij groot er op gevonden. Hoboke erkent dezelve ook. Of nu die aanwassen of klompen als zekere Molades, zuigers of bastertvruchten moeten aangemerkt worden, is in vele opzigten moeijelijk te bepalen, schoon ik voor mij hier bijzondere gedachten van voedde, die ik, hoe vreemd zij schijnen moge, wel eens in bedenking geven wil: ik denk dan, echter zonder dit vast te willen bepalen, of misschien deze klompen of gestolde ligchamen, niet wel zekere stoffen zijn van overtollige zaadvloeijingen, die wel geen dierlijk wezen kunnen voortbrengen, doch evenwel zekere trap van vorming tot een aandoenlijk wezen hebben, dat hippocratis irritabiliteit noemt: hetgeen in de Molades of bijvruchten der menschen bekend is: ik vermoede alzoo, dat deze bijvruchten, althans in de Koeijen en Schapen, wanneer dezelve aan de anders welgeschapen vrucht vat krijgen, oorzaak zijn van die monstreuze misgeboorte, welke in de Kaiven wel eens, doch menigvuldiger in de Schapen voorkomen. Deze gedachten melden wij in het voorbijgaan, en geven die ook niet hooger op dan een vermoeden. In het Hoofdstuk over de Ver-
  
  lossinghet rundvee.IV. Afd. II. Hoofdst. der Koeijen zullen ons deswegens nadere bijzonderheden voorkomen.
  Voorts zijn op Plaat XXXI Fig. 4 eenige korlachtige deeltjes afgebeeld, welke in het vocht der worstvliezen drijven.
  Eindelijk tot eene verdere verklaring vanPl. XXXI Fig. 4. Plaat XXX Figuur 2 overgaande, zoo ziet men aldaar nu het Kalf ontbloot en ontwikkeldVerdere verklaring van Plaat XXX Fig. 2. van alle zijne bovenste bekleedselen of vliezen, als het beijenvlies, het worstvlies, het pisvlies en het lamsvlies, en dus geheel bloot, midden in den eironden kom van de wederhelft van het lamsvliesLigging van het Kalf in het lamsvlies op het einde der dragt. liggen, geheel in de natuurlijke ligging, die het heeft, na dat hetzelve gewenteld is en alrede met het hoofd en de knieën overheld, om zich naar den mond der baarmoeder te buigenMen vindt eene uitvoerige Beschrijving van de ligging van het Kalf in de baarmoeder, van de eerste ontwikkeling der vrucht, tot deszelfs wenteling om geboren te worden; als mede van den stand en de ligging der baarmoeder, gedurende dien tijd, in de Verhandeling van J. gunther eberhard, over het Verlossen der Koeijen, in de 2. Afd. het 4 Hoofdst. § 125 tot 141, geplaatst in de Verhandelingen uitgegeven door de Maatschappij, ter bevordering der Landbouw, 9, Deel bladz 97 tot 109.. In Figuur 1 bij pq, op deze Plaat, ziet men het Kalfje, in het begin der omwenteling het hoofd ombuigende, en met het ligchaam, om den rug, als opklimmende, afgebeeld, maar in Figuur 2 ziet men het nu geheel vlak op zijde. Men ziet hier nu kennelijk de vlak-
    
  
  ken het rundvee.
  IV. Afd. II. Hoofdst.van het bont, en het geen wel op te merken is, de staart tusschen de achterbillen; hetgeen altijd in de natuurlijke ligging der Kalven gezien wordt. Eindelijk komt hier nu ten duidelijkste te voorschijn de koker van den De navelstreng en deszelfs inloop in het Kalf.navelstreng, omtrent welke men wel dient te letten op de ineenrolling van den streng, zoo als die nu in zijne schede als in een marlingtouw, losjes in een gedraaid, zich opdoet: deze schede vertoont zich duidelijk als met den huid bij de navel verheeld, (zie bij a,) zoo dat, wanneer men de koorden van den streng wil los maken en ontrollen, dan dient men eerst deze bekleedsels te ontblooten, af te snijden of af te binden. Er zijn in dit bekleedsel als drie koorden of banden, welke ieder wederom twee of eene verbinding van vaten hebben: bij b b zijn de uiteindens der aderlijke en slagaderlijke takken, waar van de eerste naar de lever loopt, en de anderen, uit de holle ader der vrucht, van achteren langs de lever komen, en welker inloop in de navel, duidelijk op deze Plaat in Figuur 1 bij r wordt getoond. In Figuur 2 ziet men al verder bij c de buis van het pisvlies, en bij d d die van het worstvlies, vereenigt in den navelstreng, indraaijen, zijnde een gedeelte van het beijenvlies, met zijne beijen, en van het worstvlies, hier bij afgebeeld. Het worstvlies opgeblazen en afgebonden, en nu iets meerder gespannen en iets grooter afgebeeld zijnde, vertoont zich nu ook meer duidelijk bij e de afzonderlijke buis van het pis-
  
   vlies, het rundvee.IV. Afd. II. Hoofdst.en deszelfs weg en afscheiding op het worstvlies; terwijl bij fff al mede, als 't ware, oorspronkelijke weivaten als gevingerde takjes uit de inknijpingen van het worstvlies zich vertoonen, want men dient wel op te merken, dat dit worstvlies, alschoon hetzelve hier rond en gespannen, door opblazing, is afgebeeld, met verscheidene kronkels en bulten, even als de darmen, omwentelt, zoo als dit op deze Plaat, in Figuur 1, gevolgd is. Eindelijk vertoonen zich ook hier veel duidelijker de witte plekken van het worstvlies bij gggg, terwijl het Kalfje zachtjes in zijn lamsvlies als in een zacht bedde ligt, in welk vlies men de hh insgelijks witte lenken ziet doorschijnen.
  Zoo hebben wij dan nu, geachte Lezer! de inwendige nageboorten in de Koe, tot op het punt dat het Kalf staat gebooren te worden, met alle naauwkeurigheid gevolgd en afgebeeld, en de werking en invloed van het bloed in de baarmoeder doen zien: ik zal nu dit gewigtig stuk besluiten met eene beknopte beschrijving van dien invloed in de ingewanden van het Kalf. Een tafereel zeker, dat in deszelfs beschouwing, niet minder aangenaam als nuttig is; doch vooraf zal ik hier weder laten volgen eene korte verklaring van Plaat XXX en XXXI.