text: Cap. V. Van de handelingh en verwisselingh der Waren en Koopmanschappen sonder geldt.
  
  HOe wel alle bedrogh swaer en vervloeckelijck in alle handel der saecken schijnt te wesen, soo is sy echter veel t'ongherechtelijcker, onverdragelijcker en lastigher, als sy tegen d'eenvoudigen aengewent wordt, voornamelijck als 'er valsche munt bykoomt, ghelijck hier nae in 't seste Boeck, van de verscheydenheydt der Munten ghetoont sal worden. Dieshalven, ghelijck dese Laplanders, of Bothniers, en dese volcken der woeste plaetsen gerust en vredigh t'huys leven, soo zijn sy buyten onbekent by d'andere volcken. Sy zijn oock
  
  niet in ghevaer van door valsheydt bedroghen te worden, dewijl sy malkander eer met Waren, dan met geldt betalen, en door een vrolijcke gherustheydt het gheen, daer sy naer trachten, verwerven: in voegen dat sy, in de woede van 't gerammel onkundigh, sonder beroerte leven, sonder nijdt by malkander woonen, en sonder bedrogh alles aen malkander meêdelen; want hun eenighe poogingh is d'armoede t'ontvluchten, en de rijckdommen niet te beminnen. Dese volcken weten niet wat ghewinsucht is, en bemoeyen sich niet met eenighe listighe en deurtrapte koopmanschap: in voeghen dat sy, sonder gedruys en in stilte levende, soodanigh naer een middelmatigh gheluck trachten, dat sy van de waere kennis der rijckdommen niet berooft worden, en dat de ghenen, die d'anderen niet weten te bedrieghen, tot een merckelijcke straf hebben yets te rooven. Sy zijn echter niet soo volkomelijck gheluckigh, of sy behoeven de hulp en Waren van anderen tot hun grooter gherijf. Sy doen dieshalven ghetrouwelijck hun handelingh sonder gheldt, en met een goede en oprechte verwisselingh, en met onderlinghe toestemmingh, sonder woorden daer over te maken: niet uyt oorsaeck van hun plomp vernuft, en woeste zeden, maer om dat sy een eyghe en besondere tael hebben, die aen d'andere gheburen weynigh bekent is. Sy hebben oock ghesette plaetsen, of op het vlacke landt, of op de toeghevroose wateren, om jarelijcks daer hun handelingh en koopmanschap, ghelijck in de Jaermarckten ghebeurt, te doen, om aen yeder 't gheen te vertoonen, dat sy door hun eyghe vernuft, 't zy t'huys of buyten, verkreghen hebben. Sy onthouden sich echter ondertusschen niet van ghelijcke handelinghen, als 't geen, dat sy van anderen begeeren, voor hen vertoont wordt. Sy hebben oock Oversten, door de ghemeene toestemmingh van 't
  
  volck Berghchara, dat is Berghmannen, ghenoemt, die sy eeren, en aen de welcken sy kostelijcke vellen, en veelderhande visschen gheven, soo in plaets van de schattinghen, sie sy aen de Koningh van Sweden moeten betalen, als uyt een eyghe en ghewillighe mildtdadigheydt. Men kent dese Oversten boven alle anderen, en dit uyt oorsaeck van de roode kleederen, die sy draghen. Sy betalen oock ghelijcke schattinghen aen de Koningh van Noorweghen, en aen de Vorst der Moskoviters, en zijn hen gehoorsaem. Sy beginnen nooyt oorlogh tegen hun naeste gheburen, of tegen de ghenen, die verre van hen woonen, dan als sy door groot ongelijck geterght zijn. Sy tasten dan hun vyanden, als onversoenelijck zijnde, niet met de wapenen aen, die de woede hen in handen gheeft, maer met verschrickelijcke tooversanghen, en verdooven de leden der vyanden soodanigh, dat sy de handt niet konnen opheffen, niet met het swaert slaen, en dat sy naeuwelijcks konnen weghvluchten.