text: § 84. Iets over de komische of boertige, kluchtige, koddige of grappige Voordracht.
  De komische Mondelijke Voordracht streeft er naar, om den lach op te wekken, en moet meermalen naar andere regels worden beoordeeld, dan de ernstige. Vooreerst toch moet daarin, evenals in den schertsenden stijl, het ernstige soms lachwekkend, het lachwekkende ernstig, het eenvoudige verheven, en het verhevene eenvoudig voorgedragen worden; terwijl men daarenboven zich zoodanige verscherpingen, verfijningen, verwringingen, verrekkingen, overladingen, en overdrijvingen van stem,
  gelaat, houding en bewegingen veroorloven mag, als bij de ernstige Voordracht geheel verboden zijn. Vooral geldt dit van het zoogenaamde burleske en komisch-groteske. Dan verhindert niets bijv., om, ten einde de prikkeling der lachspieren bij zijn hoorders te bevorderen, ook zelfs de stem van vrouwen, wier woorden men aanhaalt, met eene piepende vrouwestem uit te brengen, een stamelende in zijn stamelen, een stotteraar in zijn stotteren, een ouden, gemelijken knorrepot in zijn gromtoon, een dronkeman in zijn zwaayen en slingeren, enz. na te bootsen; want dit alles, hoe stuitend, volgens het gezegde op bl. 218, in ernst, ergert niet in boert; wel te verstaan, dáár niet, waar scherts en jokkernij volkomen op hare plaats zijn, en er ruimschoots de teugel aan gevierd mag worden.
  Het dood-eenvoudige, alledaagsche en platte moest, zeiden wij, in een komisch stuk, ter verhooging van het contrast, soms op eene deftige, ernstige, en hoogdravende wijze, schoon dan ook met een bijsmaak van iets spottends en snaaksch, worden voorgedragen, en zoo ook omgekeerd. Neem bijv. bilderdijk's
  Koekeloer of de eerste April, naar den oud-engelschen dichter chaucer gevolgd, waarin hij, op zoo kluchtige wijze, de blijeindend-droeve avonturen van den Haan Koekeloer beschrijft, en daarbij dien haan met zijn hennen laat keuvelen. Hoe nietig en alledaagsch van inhoud en bewoordingen daar veel moge zijn, en hoe allereenvoudigst het, zoo het ernst gold, voor te dragen ware, vereischt het, uit een komisch oogpunt beschouwd, eene deftige, zwierige, soms zelfs roerende Voordracht, waarbij men sommige woorden met een paar pantomimische gebaren vergezellen kan. Telkens evenwel moet zich met die statigheid der Mondelijke Voordracht dan toch weêr wat olijks in toon en gebaarmaking mengen, ten einde de hoorder merke, dat hij zich op het gebied van den scherts bevindt, en om een des te lachwekkender tegenstelling te vormen. Het gezegde is ook toepasselijk op hetgeen men parodie en travesteering of verkleeding noemt, gelijk bijv. kinker er meer dan ééne gelukkige proeve van leverde, om van vroegere, in den trant van scarron's, langendijk's, en blumauer's Aeneïs niet te spreken.
  
  
  Aanmerking en Uitbreiding.
  De gaaf, om recht komisch iets voor te dragen, is maar aan weinigen gegeven. Weinigen tevens past het, die soort van voordracht tot op hare uiterste grenzen te drijven, en het is vooral eerst op het tooneel, dat de komische voordracht in al hare kracht kan uitgeoefend worden. Slechts iets er van kan men bij de gewone voordracht van een of ander boertig stuk overnemen; zoo bijv., als bij het bovengemelde gedicht van bilderdijk, bij het kluchtige vers, onder den titel van ‘Katabasis, of Rapport van Xerxes II’, enz. op den terugtocht van napoleon uit Rusland door den heer c. van marle gemaakt, bij de Gedichten van den Schoolmeester, van oosterwijk bruyn's Trekschuit, kinker's Geboorte van Pallas, van lennep's naar byron gevolgden Beppo, de genestet's Sinterklaasavond, haverschmidt's Diligence, Drie Studentjes, enz. Hoezeer, voor het overige, in staatsvergaderingen, in de pleitzaal en elders scherts en boert somwijlen geoorloofd zijn, moet men evenwel zich voor alles wachten, wat te veel het uiterlijke van een potsemaker en hansworst zon kunnen bijzetten; gelijk daar reeds door cicero en andere groote meesters der Oudheid tegen gewaarschuwd wordtTemporis igitur ratio (zegt de eerste o.a.) et ipsius dicacitatis moderatio, et temperantia, et raritas dictorum distinguet oratorem a scurra; et quod nos cum causa dicimus, non ut ridiculi videamur, sed ut proficiamus aliquid, illi totum diem et sine causa (Orat., lib. II, cap. 60, 247). Heel dit gedeelte van cicero's tweede boek ‘over den Redenaar’, van hoofdst. 58 tot 72, waarin over scherts en boert, en in het algemeen over het lachwekkende, gehandeld wordt, is voor een staats- en balieredenaar, ja, voor ieder ander, hoogst lezenswaardig. Vergelijk ook
  quinctilianus, de Instit. Orat., lib. VI, cap. 3.. Die kunstrechters sluiten evenwel alle komische uitspraak en gebaren, wanneer ze dienen kunnen om partij belachelijk te maken, niet uit. Vergelijk het gezegde hier boven in § 71 en 72.