text: § IV. Heeren van Borgharen uit de geslachten van Hamal, Scheifart van Merode en Merode van Trélon 1402-1647.
  De overgang der heerlijkheid Borgharen uit het huis Haren in dat van Hamal tot Elderen had bij erfenis plaats; zulks blijkt uit verscheidene stukken. Volgens den leenbrief des jaars 1423 was Adam van Haren ‘een outvader van Arnold van Hamal Heer te Borgharen, en deze was een ‘wettig hoir inde naekomelinge’ van voormelden Adam. Ook de akte van vergelijk des jaars 1459 (Bijlage No 5) noemt Adam van Haren een voorvader der Heeren van Hamal. Deze familie voerde volgens den Luikschen heraldicus Lefort: ‘de gueules à cinq fusées d'argent mises en fasce’, en was uit het voormalig graafschap Loon afkomstig.
  De stamvader der Heeren van Borgharen Daniël van Hamal, bijgenaamd de Oude, was Heer te Hamal en overleed den 9 Februari 1256. Een zijner nakomelingen Willem van Hamal, die Heer was der heerlijkheden Elderen, Herne en Schalkhoven trad in huwelijk met Katharina van Mulken, dochter van Gillis van Mulken, Ridder. Zijn oudste zoon was:
  
  Gillis van Hamal, Heer te Elderen, Herne en Schalkhoven, overleden den 24 September 1354 en ligt te 's Heeren-Elderen begraven. Zijne vrouw Margaretha van Kersbeek maakte hem vader van:
  Willem van Hamal, Ridder, Heer te Elderen, Herne, Schalkhoven enz., die volgens Lefort in het jaar 1400 overleden isZantfliet (Ampl. Coll. V p. 296) verhaalt dat zekere Willem van Hamal onder het vaandel van den hertog van Brabant, een roemrijk aandeel heeft genomen aan den slag van Baesweiler en er den hertog Willem van Gulik gevangen nam (22 Aug. 1371), maar dat hij na het mislukken van dien slag op last van voormelden hertog gedood werd. Deze was zoon van Jan van Hamel en van Maria van Rummen, erfvrouw der heerlijkheid Rummen, sedert den dood van haren broeder Arnold van Rummen, pretendent op het graafschap Loon.
  
  Willem van Hamal, zonder kinderen overleden zijnde, kwam zijne heerlijkheid Rummen aan de Hamal te Elderen en Borgharen, wier geslachtslijst wij hier boven mededeelen. Zij vullen eene gaping in de serie der Heeren van Rummen zooals die door Walters in zijne Notice sur la commune de Rummen p. 124 wordt aangegeven. Zie ook Van der Chijs, De munten der Leenen van Brabant en Limburg, p. 256 en Daris, Histoire du comté de Loon, I p. 260-261.. Zijne vrouw Katharina van Corswarem was dochter van Arnold van Corswarem en van Catharina van Argenteau. Zij overleed in 1390. De kinderen uit dit huwelijk waren:
  
  1.Arnold van Hamal, Heer te Borgharen, die volgt:
  2.Dirk van Hamal tot Elderen bezocht het H. Land, van waar hij in 1419 terugkeerde.
  3.Jan van Hamal tot Elderen, Ridder.
  
  Behalve deze kinderen had Willem van Hamal, Heer te Elderen, ook nog eenen natuurlijken zoon, genaamd Jan van Hamal.
  VII. Arnold van Hamal, Heer van Elderen, Trasignie, Silly, Wasnes, Rocourt, Irchonweis, Hacquinies, Gondregnies, Heppignie, Monceau, Bilreveld, Herne, Schalkhoven, Rummen, Warfusée enz. komt als Heer te Borgharen de eerste maal voor in 1402. Hij was destijds schildknaap en
  tafelschenker aan het hof van Philips den Koenen, Hertog van Burgondië. Deze vorst verklaarde bij akte, geteekend te Atrecht, den 12 April van dat jaar, dat Arnold van Elderen ter dege eigenaar was: ‘a cause de ses prédécesseurs, du village de Haren, gisant en nôtre chastellie de Fauquemont, avec la justice haulte et basse et toutes ses appartenances’, en dat deze plaats niet voor het leenhof van Valkenburg, maar voor dat van Brabant te Brussel moest verheven worden.
  Philips de Koene was den 19 Juni 1396, Hertog van Limburg en Heer van Valkenburg geworden, ten gevolge eener akte van schenking aan hem gedaan door Joanna Hertogin van Brabant; maar hij nam, uit eerbied voor zijne moei, den titel zijner nieuwe provinciën niet aan. Ook bestond er, hier en in Brabant, eene partij die hem niet genegen was. Arnold van Hamal was echter een zijner getrouwste aanhangers, ‘son amé et féal escuier et échançon’. (Zie Bijlage No 3).
  Den 20 Januari 1423 schonk Jan IV Hertog van Brabant ‘aensiende den getrouwen dienst’, dien Arnold van Hamal hem bewezen had, zijne goedkeuring aan meergemelden brief des jaars 1330 en beval dat de ambtenaren des lands van Valkenburg, de rechten en voorrechten in dat geschrift bevat zouden handhaven en doen eerbiedigen (Bijlage No 5). Den 6 Augustus daaropvolgende werd Arnold van Hamal, te Brussel met Borgharen beleend.
  Bij schenking van den 6 Augustus 1440 droeg hij de heerlijkheid Borgharen over aan zijne dochter Margaretha. Hij overleed den 17 Augustus 1456 en werd in de kerk van 's Heeren-Elderen begraven. Zijn grafschrift aldaar luidt als volgt: ✠ Hic. jacet. nobilis. et. generosus. vir. dominus. Arnoldus de Hamel. baro. et. miles. dominus dominiorum. de Eldris, Herne, Scalchoven, Bilrevelt, Opharen,
  Trasegnez, Silly, Maeny, Wanez, Rocourt, Yrchonwyz, Hacheniez, Goderniez, Heppegniez et Monchealz, qui obiit. anno. a nativitate Domini. M.CCCC.LVI. mensis. Augusti. die XVII. cujus anima requiescat in pace. Amen. Zijne vrouw Anna van Trazegnies, erfvrouw te Trazegnies, Silly en Heppignies, met welke hij in 1451 huwde, schonk hem de volgende kinderen:
  1. Willem van Hamal, Heer te Elderen, Herne, Schalkhoven, Many, Wasnes, Rocourt, Rummen, Heppignies werd kanunnik der domkerk te Luik, bedankte ten gunste van zijn broeder Arnold en trad in 1486 in huwelijk met Margaretha van Merode te Pietersheim. Hij overleed in 1494 en werd te Elderen begraven.
  2. Arnold van Hamal, Heer te Bilreveld, Warfusée en Colonster, kanunnik en cantor der domkerk en proost der kerk van St. Paul te Luik, maakte den 1 Juni 1479 zijn testament.
  3. Walter van Hamal, Heer te Monceau, Kersbeek, Zuerbambt en Nieuwael huwde in 1459 met Elisabeth van Berchem, vrouw te Oostmael, Maesacker en Brukum. Zij stierf den 25 September 1508 en werd naast haren man, die in 1484 of 1494 overleed, te Oostmaal begraven.
  4. Joanna van Hamal huwde 1o Rogier van Petershem en 2o Philips van Glimes Heer te Grimbergen.
  5. Margaretha van Hamal erfvrouw te Borgharen, die volgt:
  6. Katharina van Hamal, vrouw te Heppignies huwde Raso van Rivieren Heer te Heers, Neerlinter enz.
  7. Anna van Hamal huwde 1o Jan van Culenburg Heer te Spalbeek en te Boxmeer en 2o Bartholomeus de Chiezeval, Heer te Savegnies.
  8. Cecilia van Hamal huwde Willem van Vlodorp, erfvoogd van Roermond sedert het jaar 1433. Hij ondernam in 1450, in gezelschap der Heeren van Horne, Wittem,
  Gronsfeldt en Ghoor eene pelgrimsreis naar het H. LandZie Jos. Habets, Eene pelgrimsreis naar het H. Land in 1450. Publ. etc. du Limb. IX p. 305. en werd in 1460 maarschalk van het Hertogdom Gelderland benoemd. Hij leefde nog in 1487.
  Arnold van Hamal liet verder twee natuurlijke zonen na, te weten: a. Willem van Elderen, bijgenaamd d'Odeur, die huwde met Maria van Printhagen, en b. Arnold van Elderen, die even als zijn broeder in een akte des jaars 1439 genoemd wordt.
  VIII. Margareta van Hamal, tot Elderen, bracht den 31 Mei 1450 haren toekomstigen man, Frederik Scheifart van Merode, ten huwelijk: ‘dat gut zo Haren mitter heirlicheyt, so wie dat in nassen ind in drugen enz. geleigen is, ind myt der kirchengifft ind ouch mit den gifft eyns elters in derselver kirche’. Van zijnen kant schonk Frederik Scheifart aan zijne aanstaande gemalin als lijftocht en weduwegift: ‘op dat gut ind herlicheyt zo Wylre myt der beden ind mit allen synen rechten ind zobehoeren vierdehalfhondert rynscher gulden’. (Zie bijlage No 4). Wilre bij Gulpen was eene rijksheerlijkheid, die reeds in 1408 aan zijne familie behoordeVerslag van het archief te Maastricht, p. 16..
  Frederik van Merode Heer te Bornhem en Nyenraedt, behoorde tot eenen tak der familie van Merode, die den bijnaam van Scheifart voerde en zich te Limbricht gedurende meerdere eeuwen gevestigd hield. Zij voerde volgens Lefort ‘d'or à quatre pals de gueule’Zij onderscheidt zich dus zeer wel van de overige takken der uitgebreide familie de Merode én door haar blazoen én door haren bijnaam.. Zijn vader was Hendrik Scheifart van Merode, Heer te Bornhem, en zijne moeder Lyburg van Merode van Vlatten, vrouw te Nurvenich en Nyenraedt.
  
  Frederik van Merode overleed in 1458. Zijne weduwe, bijgestaan door haren broeder Willem van Hamal, werd te Brussel den 16 Februari 1459, in tegenwoordigheid van Antonius Hertog van Brabant, met Borgharen beleend. Zij stierf in 1483. Hare kinderen waren:
  
  1.Koenraed Gerard Scheifart van Merode, Heer te Borgharen, die volgt.
  2.Frederik Scheifart van Merode.
  3.Katharina Scheifart van Merode, gehuwd met Jan van Quadt, Heer te Lanscroon en Tomberg.
  
  IX. Koenraed Gerard Scheifart van Merode, Heer te Borgharen, Bornhem, Nyenraedt en Ridder van de Guliksche St. Hubertusorde, werd in 1458 als Heer van Wilre ingehuldigd. Hij kwam in 1484 in bezit zijner overige heerlijkheden. Zijn relief te Brussel luidt aldus: ‘Anno 1484 den 22 Septembris heeft Geraet Scheyfart van Merode, Heer tot Bornheym ontfangen by doode wylen vrouwe Margariete van Haemal, dochter tot Elderen synre moeder, die heerlicheyt van Haren metten wateren ende toebehoirten enz. van Maxmiliaen ende Philips hertoghen van Brabant, nae luyde siegel ende brief.’
  Hij kocht in 1489 met toestemming zijner vrouw uit handen der echtelieden Hendrik van Nesselrode en Agnes Hoen van Cartils, de vrije rijksheerlijkheid Wilre bij Gulpen, waarop zijne familie aanspraak had.
  Deze Heer resideerde doorgaans te Bornhem, maar bezocht zijn slot Borgharen jaarlijks een paar malen. De rekeningen der rentmeesterij geven over zijn persoon het volgende bescheid. Toen Mijnheer in 1484 't eerst te Haren kwam verschonk hij acht kwarten wijn. Als hij te Aken was, logeerde hij in de ‘Lantscrone’ en te Maastricht in het ‘Hoefijzer’.
  In hetzelfde jaar stond hij voor de rechtbank wegens
  het testament van zijne moeder, hetwelk de scholaster van St. Servaas te Keulen niet had willen ten uitvoer brengen. In October zond hij eenen bode naar zijn oom den voogd van Roermond, maar deze kon niet passeeren ‘van wege dat volck van wapen so ser lach opter straeten dat nyemant wolde wandelen’. Deze bode moest zijnen weg nemen over Montfort en Wassenberg.
  Koenraed Gerard van Merode overleed omstreeks het jaar 1499. Zijne vrouw Elisabeth Beissel van Geimnich, was dochter van Ulrich Beissel. Zij bezocht van uit Aken hare familie te Elderen en woonde in 1500 als weduwe te Bornhem. Hare kinderen waren:
  
  1.Reiner Scheifart, Heer te Borgharen, die volgt.
  2.Regina Scheifart van Merode gehuwd met Dirk Quadt, Heer te Wickraedt.
  3.Maria Scheifart van Merode gehuwd a. met Jan van Lutsenraedt tot Cleff en b. met Dirk van Plettenberg te Schönraedt.
  
  Koenraed Gerard van Merode was verder vader van een natuurlijken zoon Gerrit van Bornhem, scholtis te Borgharen, over wien men § VI meer zal vinden.
  X. Reiner Scheifart van Merode, Heer te Borgharen, Bornhem en Nyenrode nam in 1500 bezit van zijne heerlijkheden. ‘Anno 1500 den lesten dach in Aprilis, nae paesschen heeft Reynere Scheyfart van Merode heere tot Bornhem, by doode wylen Gheerts Scheyffarts van Merode, heere tot Bornem syns vaeders, ontfangen die herlycheyt van Haren voirs. met haeren toebehoerten van Philips, hertoge van Brabant. Ende hyr van is oick eyne transsumpte offte vidimusbrieff, geimpetreert by mannen van leen der prostiën der kerke zo sent Cassyns binnen Bonne’.
  Ook deze Heer resideerde van tijd tot tijd te Borgharen. In 1499 was hij daar op groot vastenavond in gezelschap
  van zijn neef, Frans van Hompesch en den scholtis van Mirvenich; zij verteerden bij den scholtis Mulleners vier gulden en zes stuivers, ‘soe aen maeltyt, aen wyn inde aen wafelkens’. Nog heden wordt in de omstreken van Maastricht, bij gelegenheid der vastenavonddagen het wafelijzer voor den dag gehaald. In hetzelfde jaar op kermisdag schoot hij den vogel af en werd koning der schutterij. Deze eer kostte hem twee tonnen bier. Van Haren reisde hij naar Aken. In het najaar maakte hij eenige verteeringen te Valkenburg ‘in het Herts, in dat Sweirt en in ein ander Weynhous’ en schonk er vijf albus aan de scholieren.
  In den loop van het volgende jaar trad hij in huwelijk met jufvrouw Katharina van Vlodrop tot Leuth. De rentmeester van Borgharen kocht voor zijn bruiloftspak: ‘8 ellen root engels doek, de el aen eenen Utrechtsen gulden, 10 ellen voerdoeck, de el aen 9 albus, een damasten wambuys, en een paer seemsche schoenen, voir 24 stuyver’. Verder werd te Aken besteld: ‘eyn nuw harnas, eyn silveren degen, eyn swart berret mit plumagie ende eynen golden vingerrinck voir 17 goltgulden’. Na de bruiloft vertoefden de jonggehuwden, met vier knechten en vier paarden, veertien dagen lang te Maestricht en zaten er ‘te maeltyt ende te gasternye’.
  Het juiste tijdstip van zijn overlijden, dat omstreeks het jaar 1507 of 1508 plaats greep, is ons niet bekend. Wij weten alleen, dat hij aan zijne jonge weduwe den leeftocht zijner goederen en heerlijkheden liet; dat te Haren ter gelegenheid zijns doods drie dagen lang drie malen per dag, met de klokken geluid werd; dat er zijne ‘begenkenis’ werd gehouden, en dat zijne weduwe tot lafenis zijner ziel aan de Augustijnen, de Predikheeren, de Kruisheeren, de Minderbroeders en de Observanten te Maastricht, ieder drie mud rogge ten geschenke gaf.
  
  In 1510 vertoefde jufvrouw Katharina van Vlodorp eenigen tijd met hare vier onmondige kinderen op het slot Borgharen. Dan legde zij een bezoek af bij hare familie te Gulik en te Daelenbroeck; ook bezocht zij meermalen hare ouders op het slot Rijckholt bij Gronsfeldt. Zij bleef de heerlijkheid Borgharen tot aan haren dood bestieren, en woonde afwisselend te Bornhem en te Keulen. Zij was eene zorgzame en godvruchtige vrouw, die haar huishouden nauwkeurig gadesloeg en de goederen harer kinderen, door hare spaarzaamheid merkelijk vermeerderde. Zij overleed in 1552. Hare ‘begenkenis’ werd in de kerk van Borgharen met zestien priesters gehouden. De kaarsen om de lijkbaar en bij het altaar, ter waarde van zes gulden bleven, volgens oud gebruik, aan de kerk.
  Uit het huwelijk van Reiner van Merode en Katharina van Vlodorp sproten de volgende kinderen:
  1. Ulrich Scheifart van Merode die volgt.
  XI. 2. Reiner Scheifart van Merode Heer te Borgharen, werd in 1508 den 19 Januari met deze heerlijkheid beleend: ‘Anno 1508 den 19 dach Januario heeft Andries Daems, onse geswoeren clercke der stadt Maestricht, in naeme en tot behoeff van Reynere van Merode, minder van jaeren, by doode wylen Reyners Scheyfarts van Merode syns vaeders, ontfangen die voirs. heerlicheyt van Haren etc. Ende Gheert van Merode schouthet derselver heerlicheyt, naturelicke soen wylen Gheerits van Merode heeft in naeme des voirs. Reyners, onder syn mondige jaeren synde, den behoerlicken eedt gedaen, van Maxmiliaen keyser etc. nae inhalt siegel ende brieff’.
  In 1518 kocht hem zijne moeder te Aken eenen zilveren degen voor 35 fl., een paar sporen voor 2 fl., een gebit voor 22 stuiver, een harnas voor 38 fl., eenen kolder voor 8 stuiver en een wambuis voor 2 fl.
  
  Reiner Scheifart is in of voor het jaar 1535, ongehuwd overleden. Over zijne uitvaart te Borgharen geven de rekeningen van den rentmeester het volgende bescheid: ‘Den luderen gegeven die voir myns Heren zielen geluyd haven, drie vaet roggen. Noch gehad vyftien prysters op myns Heren begenkenis daervoir betaelt 10 fl. 8 st. br. Ende aen wasse kerssen in der kerck 5 fl. 15 st.’
  XII. 3. Willem Scheifart van Merode, Ridder van Jerusalem, en sedert den dood zijns broeders Heer van Borgharen, werd in zijne kinderjaren, den 15 Januari 1510 voor het hof van Brabant met drie huizen te Keulen beleend: ‘Van Gerart van Bornhem die opten XVden dach van Januario Anno XVe ende thien, nae costuyme van scryven des hoeffs van Brabant, daerby waeren als mannen van leen Gerart ende Jan vander Aa gebroederen, Flyps van Duffla, Jan die Proest inde anderen, ontfinck, in den naem inde tot behoeff van Wylhem Scheyfart van Merode, wettich soene Reyners Scheyffarts van Meroide, by doide wylen Werner Scheyffarts van Meroide in synen tyt here tot Heymersbach, drye huysen bynnen der stadt van Collen gelegen, dat eyn dair aff geheyten des Hertogenhuys, dat ander thuys ten Wyer, inde dat derde thuys te Caldenberge mit haren toebehoerten. Geteekend Peter Myddelborch secretaris ende verwerder der leenboecken van Brabant’.
  Den 29 October 1408 had Scheifart van Merode Heer tot Hemersbach de twee eerstgemelde dezer huizen in leen ontvangen, onder beding dat zij tot open hof zouden dienen voor de Hertogen van Brabant en met huisraad en lijnwaad zouden voorzien wezen. Den 22 April 1459 werd Hendrik van Merode, Heer te Hemersbach en Limbricht, in naam zijner neven Dirk en Frederik van Merode met deze huizen beleend. In latere dagen, werd het huis Ten
  Weijer in leen ontvangen, den 10 Mei 1541 door Werner van Merode, na het overlijden van zijn neef Jan van Merode, den 6 Juli 1570 door Margareta van Merode na den dood van haren broeder Willem van Merode, den 10 Februari 1635 door Jan Schaelen, en den 22 April 1757, ten gevolge van aankoop, door Gaspar LevenGalesloot, Inventaire etc. p. 162..
  Willem van Merode werd in 1535 met Borgharen beleend: ‘Anno 1535 den achtienden dach Mey heeft her Willem Scheyffart van Meroede, riddere, ontfangen in naeme ende tot behoef van hem ende van Ulrick Scheifarts, synen brodere, die voirs. heerlicheyt van Borgharen, by doide wylen Reyner Scheyffarts van Merode, aengaende die proprieteyt, ende aengaende die tocht ontfinck dieselve Her Willem in naeme Joufvr. Katharina van Flodorp synre moeder, by Kaerle Keysere, nae inhalt segel ende bryeff.’
  Uit de rekeningen van den rentmeester blijkt: dat Jr Willem ter gelegenheid dier beleening de reis naar Brussel te paard had afgelegd; dat hij dertig gulden verteerd had; dat hij bij zijne tehuiskomst, te Borgharen was ingehuldigd geworden, en negen tonnen bier aan zijne onderzaten had ten beste gegeven.
  Willem van Merode overleed in 1539. Zijn lijkdienst werd in de kerk van Borgharen plechtig gevierd. Hij liet uit zijn huwelijk met Sophia Quadt van Lanscron een zoon achter, die in 1553 nog in leven was.
  4o Joanna Scheifart van Merode, huwde den 8 Februari 1528 met Richard van Rivieren Graaf van Aerschot, Heer te Heers, Horpmael, Wimmertingen, Jesseren enz. Zij leefde nog als weduwe in 1550.
  XIII. Ulrich Scheifart van Merode, Heer te Bornhem, werd in 1535, even als zijn broeder Willem met de heerlijkheid Borgharen beleend. In 1540 na het overlijden
  van zijnen broeder moest hij nogmaals dit relief doen: ‘Anno 1540 den XVIJ Maye heeft Ulrick Scheyfarts van Merode ontfanghen die heerlykheid van Haren, in maniere gelyck wylen here Wyllem van Merode, riddere, voirs. leen ontfaen heeft, in name van hem selven ende van den voirs. Ulrick synen broeder, behoudelycke Jouffrouw Katherine van Flodorp synre moeder haeren tocht’.
  Ulrich van Merode overleed in 1543. Zijne huisvrouw Ursula van Hompesch tot Bolheim schonk hem de volgende kinderen:
  
  XIV. 1.Werner Willem Scheifart van Merode, Heer te Bornhem, amptman te Bonn, Godesberg, Rolandseck, werd in 1552 met Borgharen beleend: ‘Anno 1552 den 25 dach Octobris heeft Wyllem Scheyfarts van Meroede heere van Bornem etc. ontfangen die voirs. heerlicheyt van Haren in naeme van hem ende syne bruyderen, van Kaerle Keyser etc. Soe als blyckt by siegel ende brieff, ende dat by doode Ulrick Scheyfartz’.
  
  Hij verruilde in 1568 zijne wijnbergen te Dersdorf tegen die der abdij van Kloosterrade bij den Sinnicherhof te Bornheim.
  
  Willem van Merode trad in 1548 in huwelijk met Agnes van Bijlant tot Reidt, dochter van Hendrik Adriaan van Bijlant, Heer te Reidt bij Gulik, en van Irmgardis Schenck van Nijdegge, erfvrouw te Walbeck en Brempt. Zijne kinderen erfden de goederen van Bornhem.
  2.Herman Scheifart van Merode, Heer te Borgharen, die volgt.
  3.Ulrich Scheifart van Merode, Heer te Nijenrode huwde Anna van Bijlant, en had meerdere kinderen.
  4.Adam Scheifart van Merode stierf jong.
  5.Reiner Scheifart van Merode, Groot-Kommandeur der Duitsche Orde te Coblentz, vertoefde meermalen te Borg-haren. In 1554 kocht de rentmeester hem eenen ‘nuwen sabel, 12 ellen bruijnmorcken en een swart berret’ en in 1560 ‘voerdoeck voir eenen mantel, ende voir hosen, vier ellen engels doeck ende een elle swerte kerseye’. Hij bezocht in dat jaar met zijn zwager, den Heer van Hoensbroeck, de stad Brussel en kocht zich daar eenen nieuwen AlmanakDe eerste Almanak van België werd in 1540 te Leuven, onder den titel van Prognostication de Louvain pour l'an de grâce M.D. XL gedrukt. Warsée Recherches bibliographiques sur les Almanachs belgés p. 3.. Van Haren vertrok hij in October met twee jachthonden naar Jodenau.
  6.Sepherin Scheifart van Merode, Kommandeur der Duitsche Ordre te Keulen, vergezelde in 1549 den keurvorst van Keulen op zijne reis naar Brabant en woonde in 1560 bij zijn broeder Herman te Borgharen.
  7.Adolf Scheifart van Merode geboren in 1537 volgde op aan Frans van Eijnatten als kanunnik der stiftkerk van St. Servaas te Maastricht. Om zich in bezit dezer prebende te stellen ontving hij in 1552 uit de goederen van Borgharen 665 fl. Hij werd den 3 October 1555 toegelaten tot de residentie, en daar hij maar achtien jaren oud was en de waardigheid van subdiaken niet bekleedde werd hij onder de scholieren des kapittels geplaatst. Ten gevolge van het aanhoudend regenweêr was Adolf de Merode bij diens aanneming niet kunnen tegenwoordig zijn. Bij het aanvaarden van zijn kanunniksambt kocht de rentmeester hem ‘seven ellen swarte cingels aen 39 st. de el, drie ellen swart laecken ende drie veerdel roit laecken; item oock laecken voer eynen mantel, twee ellen syde cramosie, vier ellen witte saryck ende eyn koerrockelynken van fijn doeck voir 30 fl. XI st.’ In 1558 verteerde hij met zijn broeder Herman en met Jr van Binsfeldt te Maastricht ‘in den Helm’ 20 gulden 18 st. Hij was nog kanunnik in 1572.
  
  8.Hendrik Scheifart van Merode, kanunnik bij de Domkerk te Maintz.
  9.Willem Scheifart van Merode overleed jong.
  10.Otto Scheifart van Merode.
  11.Ursula Scheifart van Merode gehuwd met N. van Velbruck.
  12.Katharina Scheifart van Merode huwde Jan van Virmond, Heer te Neerssen.
  13.Joanna Scheifart van Merode huwde Otto Walpot van Bassenheim Heer te Jodenau.
  14.Gertrudis Scheifart van Merode huwde in 1554 met Godfried Hoen van Hoensbroeck, Heer van Hoensbroeck, Oostham, Beeringen, Quaedmechelen enz. Deze was ook oud kanunnik der Domkerk te Luik, van welke waardigheid hij afstand gedaan had in het jaar 1543. In voormeld jaar 1554 deden de jonggehuwden van uit Hoensbroeck een uitstapje naar Borgharen en werden er door Herman Scheifart gastvrij onthaald. Het maaltijd kostte 33 gulden, behalve ‘den haes die Jonker Alof Scheifart had doen backen te Tricht by den pasteyebecker’.
  
  XV. Herman Scheifart van Merode Heer te Borgharen, wiens werkzaam leven wij reeds hierboven in onze beschrijving van het kasteel besproken hebben, werd den 17 Januari 1544 met Borgharen beleend: ‘Anno 1544 opten XVIJ dach january ontfinck Servaes van Buijdel in naeme en tot behoeff jonker Herman Scheyfart van Merode, wonende tot Bornem by doode wylens Ulrichs Scheyfarts van Merode, in synder tyt heere tot Bornem etc. syns vaeders, dat dorp ende heerlicheyt van Haeren, metten wateren ende allen synen toebehoerten’.
  In 1553 riep Keizer Karel V zijn krijgsvolk tegen den Koning van Frankrijk te wapen. Herman met een zijner broeders kwam, als vassaal van Brabant, onder bevel te
  staan van den Graaf van Egmond. Eer hij vertrok gaf de rentmeester hem 200 daalder, eenen nieuwen sabel en een nieuw harnas, hetwelk de voerman naar Maastricht bracht. Hij bereed een prachtig ‘telle perdt’, dat hij in Februari voor 24 daalder van den Heer van Jodenau gekocht had.
  Gedurende zijne afwezigheid werden in de kerk van Borgharen zeven missen besteld voor zijn gelukkig behoud. Daarvan moesten er drie gezongen en gevolgd worden van eene plechtige processie.
  In het volgende jaar keerde de Heer van Borgharen ‘met waegen ende perdt, jonkeren ende knechten’, uit Frankrijk weder. De vreugde over zijne terugkomst was algemeen; men verschonk op het slot 34 kwarten wijn, ter waarde van 130 gulden 6 st.
  Wat het meest geleden had op dien veldtocht was zijne kleeding. Zijn rentmeester kocht in 1555, ‘tien ellen engels doek, vyf ellen laken, drie ellen rood carmoisyn, een dosyn syden knopen en twee ellen kant’. Verder ‘een spaensch vel voor mi jonckers colder, twee ellen linnen totten kragen ende lobben aen mi jonkers hembden. Item eyn flueelen gordel ende aen mi jonkers hoet twee vederen’.
  Ook liet hij zijne ‘busse repareeren ende voorsien van eene niewe sprinckveder’. Hij kocht verder ‘eenen nieuwen welboem, een horen ende voer vyer realen bussecrout’. Gewis had ook zijn wapentuig tijdens den veldtocht nog al geleden.
  Of jonker Herman in 1556 getrouwd is, kunnen wij bezwaarlijk verzekeren. Alleen vinden wij, dat er toen buitengewone feesten werden aangericht. Ook ‘kocht meester Jan der Snijder int Swart Schaep te Tricht voor 's jonkers kleding aen floweel, swillinck ende silveren passementen voir 260 fl.’
  
  Daags na St. Gillis kwam Jr Herman in gezelschap van mejonker van Batenburg en mejonker Spies, te Borgharen. Des anderen daags verscheen er ook Jr Willem Heer van Bornhem, Mevrouw van Reidt en Heer Adolf, gezeten in eenen wagen met vier paarden bespannen. De keukenmeester van de Commanderie Biessen te Maastricht verzorgde de tafel. Men dronk voor 12 fl. wijn.
  Jonker Herman van Merode leefde nog in 1596. Zijne huisvrouw, Katharina van Argenteau, was dochter van Jacob van Argenteau, Heer te Argenteau en Hermal en van Engelbertina de Jauche. Zij schonk hem eene dochter:
  XVI. Ursula Scheifart van Merode erfvrouw te Borgharen, Argenteau en Hermal trad in Mei des jaars 1580 in huwelijk met Jan Philips Baron van Merode, Trélon en BeaucarméDeze tak der talrijke familie de Merode voert: d'or à quatre pals de gueules, à la bordure engrêlée d'azur., zoon van Lodewijk van Merode, Heer te Burij en van Louïsa de Blois de Trélon erfdochter van Trélon. Ursula Scheifart was weduwe in 1599, maar hertrouwde in 1602 met Willem Johan Schellardt van Obbendorp, Vrijheer tot Deureweert en Arkenteil, Heer te Geisteren, Muggenhausen, Erensteijn, Meijel, Fansson, Wanssum etc. erfvoogd van Lonssen en Choris, pandheer te Cheratte en te Rijckel, zoon van Adam Schellardt, Heer te Geisteren en van Walrave van Voorst, erfvrouw te Deureweert. Hij was weduwenaar van Margareta van Middagten en van Katharina van Golsteijn, met welke hij geene kinderen achterliet. Jan van Schellardt was een lastig Heer voor zijne onderdanen. Hij overlaadde door zijne rechtsgedingen de heerlijkheden zijner vrouw met zooveel schulden, dat Borgharen, Argenteau en Hermal weldra moesten verkocht worden. Hij overleed te Argenteau den 20 April 1614 en werd in de kerk van Hermal begraven.
  
  Ursula Scheifart van Merode was in bezit gekomen der heerlijkheden Argenteau en Hermal, door het overlijden van haar oom, Jan van Argenteau, die met zijne huisvrouw Maria van Hamal kinderloos gebleven, haar bij testament, van den 4 Januari 1588, die heerlijkheden vermaakte, onder voorwaarde: dat noch zij, noch hare kinderen er iets van mochten vervreemden of belasten, zoodat deze als een fidei-commis van hand tot hand moesten overgeleverd worden. Zij werd den laatsten December 1590 te Brussel met deze heerlijkheden beleend. Ursula van Merode overleed den 16 Januari 1622, en liet uit haar huwelijk met Jan Philips de Merode van Trélon de volgende kinderen achter:
  1. Herman Philip van Merode, Heer te Borgharen, die volgt.
  2. Louïsa van Merode, woonde den 28 October 1608, bij hare moeder, haar broeder en haar schoonvader, Jan van Schellart, te Argenteau. Zij overleed in 1609.
  XVII. Herman Philip Baron van Merode, Markgraaf van Trélon en Graaf van Beaucarmé, Baron van Argenteau, Heer van Bury, Hermal en Borgharen, werd den 20 Juni 1590 te Argenteau geboren. Hij werd den 24 Mei 1622, ten gevolge van het overlijden zijner moeder met de heerlijkheden Argenteau en Borgharen beleend. In 1626 werd zijne heerlijkheid Trélon, in Fransch Henegouwen, tot markgraafschap verheven. Hij overleed den 3 April 1627 in den bloei zijns levens en liet eene jonge weduwe met vier kinderèn na.
  Het leven van dezen Heer van Borgharen werd geschreven door Pater Mathieu Martin, Minderbroeder te Mons, in een werkje gedrukt te Mons in 1628, en voor titel voerende: Les apanages d'un cavalier chrétien décrits en faveur
  de Herman Philippe de Mérode marquis de TréslonEene nieuwe uitgaaf van dit werk werd in 1845 bezorgd door de gravin de Thiennes, geboren gravin de Merode, Brussel, Du Mortier, 308 bladzijden in 8o.. Dit werk is verdeeld in twee en dertig kapittels, waarin volgens de manier van dien tijd, de voornaamste deugden van een braven edelman in gezwollen stijl geschilderd worden. Het titelblad is versierd met de borstbeelden van den Markgraaf en van diens huisvrouw, Alberta van Arenbergh. Deze levensbeschrijving komt op het volgende neêr:
  ‘Herman Philippe De Merode, marquis de Trélon est né l'an 1590, le 20 de Juin, jour du Saint-Sacrement, de ses illustres père et mère, Philippe de Merode et Ursule Scheifart de Merode.
  Il descendait en droite ligne de cette très noble et très illustre maison de Merode, qui prend sa souche et tire sa première grandeur des comtes de Châtillon, d'où sortirent les comtes de Blois et de Chartres, premières maisons de France, tirant de sang royal du côté maternel; car Guy de Châtillon, comte de Blois et de Chartres, Seigneur d'Avesnes épousa Marguerite de Valois, soeur du roi de France, Philippe de Valois, et ce il y a plus de trois cents ans.
  Que si vous admirez quelque superbe bâtiment que son antiquité rend vénérable et digne de respect, qui se conserve sans apparence de ruine, ou quelque bel arbre, qui malgré l'effort des années, voire des siècles, ne laisse pas d'être sain et entier; admirez avec plus de raison cette ancienne et noble famille de Merode ou de Blois, qui dans la résolution des choses de ce monde, en dépit des orages et de l'envie, a su se conserver si dignement, si valeureusement, si honorablement et si heureusement.
  Herman Philippe était un cavalier craignant Dieu, père des pauvres, exemple de modestie, Seigneur de plusieurs
  richesses et pour ainsi dire de toutes les vertus, plus curieux de plaire à Dieu qu'aux hommes, plus ambitieux de son salut que de toutes les grandeurs du monde.
  Il avait plusieurs belles et riches seigneuries qu'il administra avec une bonté toute paternelle. Je veux, disait-il souvent à ses officiers, que vous rendiez bonne justice à chacun, et que surtout vous accélériez les causes des pauvres, sans faire ces longues remises ou ces longueurs languissantes, qui leur font ordinairement quitter le principal pour l'accessoire. Il les interrogeait souvent s'il n'y avait rien de dérèglé en ses terres; si personne n'y était foulé ou oppresséSon officier a Borgharen était le Mayeur Jérome Stas de Maestricht.. Y avait-il quelque prisonnier il le faisait visiter pour connaître son délit, l'aidait quelque fois en ses nècessités et en faisait bonne et brève justice.
  Il avait un soin particulier de recommander à ses baillis qu'en la création des échevins ils eussent à choisir les plus gens de bien et les plus craignant Dieu; surtout qu'ils se gardassent bien de rien prendre pour se laisser corrompre, et mettre par là des corrompus et des ivrognes, qui font métier et marchandise de se parjurer à leur entrée, et qui n'y entrent pour l'ordinaire que pour la bourse ou pour les tripes.
  Il aimait à donner des aumônes et des largesses aux pauvres. Jamais on ne lui a recommandé aucun pauvre ménage, qu'à même temps il n'y ait envoyé de quoi pour soulager. Il aimait fort ceux qui gagnaient leur vie en travaillant et leur donnait volontiers ayant nécessité; mais il ne pouvait voir ces grands fainéants et paresseux qui abusent du temps, de leur force et de la bonté de tout le monde. Mais surtout il aimait les petits orphelins; il les visitait et leur donnait largement.
  
  Le marquis devait ce gout pour les aumônes en partie à son éducation. Tout petit qu'il était, sa bonne tante Madame la duchesse d'AerschotElle était fille de Louis de Blois., princesse des plus aumônières de son temps, lui apprenait à aimer les pauvres et à leur vouloir du bien. A ce dessein elle le chargeait toujours de quelques pièces d'argent et les lui faisait financer entre les mains des pauvres, mais de si bonne grâce que cela valait bien autant que les aumônes mêmes. Son chapelain lui fit rapporter de temps à autre le nombre des pauvres de Trélon et indiquait les plus souffreteux. Aux jours nataux il redoublait de générosité; souvent il donnait ordre à ses régisseurs de quitter les chapons de rente aux plus pauvres censiers.
  Il était encore à marier lorsqu'un de ses serviteurs extollait son mérite et le louait en face. Alors le jeune homme lui coupa la parole et le renvoya, puis s'adressant aux autres il dit: j'ai toujours appris qu'un bon flatteur et un bon larron ne sont guère éloignés l'un de l'autre. Et de fait à quelque temps de là, on découvrit plusieurs de ses malices et il fut chassé.
  On lui vint présenter un jour la dédicace d'un livre, où l'on entonnait ses louanges à double ton; le bon seigneur remercia l'auteur bien humblement et avec toute sorte de courtoisie, le priant de changer le titre et de le dédier à M. l'abbé de Liessies, son intime ami, et là dessus il lui fit donner une somme d'argent, pour faire voir que ce n'était pas le coût qui le retenait en cette modestie.
  Un autre jour on lui fit l'ouverture d'une charge fort honorable qui lui était destinée. Eh bien! - disait-il à son épouse - tout cela est bien, mais Dieu ne nous a-t-il pas donné assez de biens pour vivre contents et en repos? Souvent les charges causent plus d'ennui que de plaisir et
  je ne veux engager mal à propos ni ma conscience ni ma liberté.
  Le marquis était d'une forte trempe d'esprit. Quand l'armée de Mansfeldt passait par le Hainaut en ravageant et en brûlant, il se trouvait au Biez. Il y reçut la nouvelle que son château de Trélon ainsi que l'abbaye de Liessies avaient été incendiés. Cette nouvelle était fausse, mais il la crût, et n'en fit aucun cas. La perte de l'abbaye seule fit une pénible impression sur lui.
  Il est mort subitement au château de Trélon, le samedi de pâques de l'année 1627 dans les bras de sa femme et au milieu des larmes de ses enfants et de sa famille. Quelques heures avant sa mort il s'était confessé au R.P. de l'Arbe, religieux cordelier.
  Pendant ses obsêques, qui eurent lieu à Trélon d'une manière fort solennelle, 5,400 pauvres furent réfectionnés, avec ordre exprès de n'en refuser un seul. En outre des aumônes en grande quantité furent expediées aux églises, aux cloîtres et aux pauvres ménages.
  Le marquis de Mérode s'était allié, le 10 Décembre 1617, par le mariage à la princesse Alberta d'Arenbergh, morte l'an 1652, une des dames les plus accomplies qui se puissent trouver. Elle était fille de Charles, prince d'Arenbergh et du St. Empire, baron de Zevenberg, seigneur de Mirwart etc. et de Anne de Croy duchesse d'Aerschot, de Croy, princesse de Chimay. Chacun sait que cette maison, tant en soi que par ses alliances est une des plus nobles, des plus riches et des plus vertueuses de ces provinces. Elle le rendit père de quatre enfants qui promettent de devenir les héritiers des vertus héroiques de leur père et de la douce bonté de leur mêre’.
  Deze vier kinderen waren:
  
  
  1.Albert Baron van Merode, Heer van Borgharen, die volgt.
  2.Philip Baron van Merode, Markgraaf van Trélon.
  3.Louïsa Barones van Merode, jong overleden.
  4.Alexandrina Barones van Merode Markgravin van Trélon.
  
  XVIII. Albert Baron van Merode, Markgraaf van Trélon, Graaf van Baucarmé, Heer van Argenteau, Borgharen, Hermal, Bury enz. kamerheer van den Aartshertog Leopold Willem gouverneur-generaal der Nederlanden, kapitein der arkebusiers te Brussel, oppervorstmeester en opperjagermeester van het graafschap Vlaanderen werd den 22 Maart 1631, na den dood zijns vaders met de heerlijkheid Borgharen beleend. Hij was een der rijkste erfheeren van Nederland. Volgens eene opgaaf der bewoners van Borgharen was hij Heer van achtien kerkdorpen benevens een aantal kasteelen en pachthoeven.
  In weerwil van dit groot fortuin was Markgraaf Albert in gedurige geldverlegenheid. Den 7 Mei 1644 teekende hij te Luik eene volmacht, om bij Jan Baptist van Wouwere, Heer van Neps, en diens moeder Sara van Wouwere eene som van 16000 gulden brab. aan zes ten honderd ten laste zijner heerlijkheid Borgharen op te nemen. Den 4 December 1649 kwam de helft dier som in handen van Isabella Eugenia van Wouwere, Sara's zuster.
  Albert de Merode is uit dit machtig geslacht de laatste Heer van Haren. Hij verkocht den 22 November 1647 deze heerlijkheid met de aanklevende goederen aan den luitenant-kolonel Philibert van Isendorn à Blois voor de som van 31,000 patacons. Diensvolgens werd door eene constitutie, gegeven te Luik den 14 Januari 1648, de licentiaat Theodoor van Brienen belast om de heerlijkheid Haren te verheffen en ze dan aan den Heer van Isendorn over te dragen.
  
  Ten gevolge dezer constitutie verscheen de gevolmachtigde van Albert de Merode den 20 Mei 1650 voor het leenhof te Brussel en verklaarde, dat zijn principaal ‘de heerlykheid Borgharen, metter jurisdictie en heerlyke rechten, het casteel aldaer, metten landen, beempden, chynsen ende pachthoeven, mitsgaeders de thienden, visseryen, molens ende andere appartinentiën, den hertogh van Brabant te leen hoorende’, aan den Heer Philibert d'Isendorn heeft overgedragen. De stadhouder en leenmannen keurden den verkoop goed en droegen voormelde heerlijkheid over in handen van den Heer van Brienen, die als gevolmachtigde van den verkooper was aangesteldZie over dezen verkoop het eerste hoofdstuk dezer beschrijving..
  Albert van Merode overleed in 1656 bij het beleg van Valenciennes. Hij was den 26 Juli 1636 in huwelijk getreden met Maria Celestina Barones de Ray, dochter van Frans Baron de Ray en van Claudia Beatrix de Grammont. Uit dit huwelijk sproten de volgende kinderen:
  1. Leopold Willem Baron van Merode, Markgraaf van Trelon, Baron van Ray, Heer van Argenteau, Hermal en Bury, geboren den 30 Maart 1643, huwde Isabella de Velasco de Salazar, dochter van Jan de Velasco Graaf van Salazar en Markgraaf van Belvedere. Hij verdronk den 25 Maart 1674 te Ath in de Schelde, en liet kinderen na. Het proces, dat zijn vader over de heerlijkheden Borgharen en Argenteau gevoerd had, werd in 1671, - zoo als wij in het volgend hoofdstuk zullen zien, - ten zijne nadeele uitgewezen.
  2. Maria Celestina van Merode de Trelon, kloostervrouw in het gesticht Barlaymont te Brussel.
  3. Claudius Franciscus Baron van Merode, Markgraaf van Trelon, Graaf van Beaucarmé, Baron van Ray, Heer van Argenteau en Hermal, Prins van Monteleone enz.,
  kolonel in ierschen dienst, huwde den 31 April 1677 met Anna Deodata de Fabert, Gravin van Bausignies, dochter van Abraham de Fabert, Maarschalk van Frankrijk en Gouverneur van Sédan en van Claudia Richardis de Cléran. Anna Deodata was weduwe van Lodewijk de Cominge Markgraaf van Vervins, eerste hofmeester van Lodewijk XIV, koning van Frankrijk, met wien zij sedert 1657 getrouwd was. Claudius Frans Baron van Merode overleed in 1690 als laatste mannelijk oir van zijn geslacht; hij liet uit zijn huwelijk met Deodata de Fabert vier dochters na.
  4. Margaretha Barones de Merode van Trélon, kanunnikes te Nivelles.