text: Wilg.
  Is het waar, dat wilg (ge)willig beteekent?
  Er zijn woorden wier etymologische verklaring tot den primitieven wortel opklimt en tevens de uiterste grens van zekerheid bereikt heeft, welke bereikt kan worden bij kennis van iets, dat eeuwen geleden gebeurd, maar niet door oog- of oorgetuigen opgeteekend is. Bij andere woorden echter komt men niet verder dan tot een grondwoord, hetwelk kennelijk zelf afgeleid moet wezen, maar dat men òf in 't geheel niet, òf niet met voldoende zekerheid weet te verklaren. Tot de laatste soort behoort vooralsnog ook het woord wilg, welks geslachtboom nog niet stellig bewezen kan worden. Dit zal mij evenwel niet verhinderen mijn vermoeden mede te deelen, ten einde, zooveel in mijn vermogen is, aan het verlangen van den geëerden Vrager te voldoen;
  
  te minder, omdat hetgeen ik te zeggen heb, althans een stapje nader tot de waarheid kan brengen.
  Bij het vorschen naar eene etymologie is men reeds een goed eind op den weg om ze te vinden, wanneer men weet, in welke taal men te zoeken heeft. Het is dus al aanstonds van belang op te merken, dat het woord wilg, a priori beschouwd, hoogst waarschijnlijk Germaansch is en niet uit den vreemde ontleend, dewijl de wilgen inheemsche boomen zijn, die al van de oudste tijden af in Duitschland en ook in ons waterrijke landje groeiden. Men heeft dus alle reden om te vermoeden, dat de boom zijnen naam van onze eigene voorouders heeft gekregen, zoodat de afkomst van dezen in onze of althans in eene zeer na verwante taal gezocht moet worden.
  Eene andere, niet minder belangrijke opmerking is, dat de zaak, naar wier naam wij zoeken, geen product is van de kunst noch van de menschelijke samenleving, maar een voortbrengsel der natuur; iets dat wel veredeld of verbasterd kan zijn, maar dat zijn aard, zijne natuur, toch niet geheel afgelegd kan hebben. Wij hebben derhalve met een woord van eene geheel andere soort te doen, dan b.v. bij lombard en provoost, eigenlijk persoonsnamen, maar geheel van beteekenis veranderd, zoodat men ze thans niet meer zou begrijpen, zoo de geschiedenis niet te hulp kwam. De eigenaardigheid, waarnaar eene boomsoort genoemd is, moet er ook nu nog in gevonden kunnen worden. De vraag is dus: welke in het oogloopende eigenschap of eigenschappen hebben de wilgenboomen? Het antwoord is niet moeielijk te vinden. Wie maar eenigszins de natuur van den wilg kent, die weet dat zijn hout zeer buigzaam en taai is, waarom de jonge takken en loten gebruikt worden tot het vervaardigen van manden en ander vlechtwerk; vervolgens, dat de boom eene buitengewone groeikracht bezit en schielijk opschiet. De eerste eigenschap heeft, buiten allen twijfel, een naam opgeleverd. De wilg heet in het Ohd. o.a. wîda, nhd. weide, ags. wîdig, eng. withe en withy, onrd. wîdir, deensch widie,
  
    zw. wide, gr. ἴτεα (voor Είτεᾶ). De meeste der genoemde woorden hebben eene dubbele beteekenis, en duiden niet slechts den boom zelven aan, maar ook zijne als teentjes gebezigde takken, of iets daaruit vervaardigd. Wij worden derhalve verwezen naar een werkwoord, dat vlechten en binden beteekent, en dus naar het lat. viere en naar germ. windan, winden, waarin de n slechts eene ingeschoven letter is, die niet tot den stam behoort. Het woord was vroeger ook bij ons bekend. Kiliaan vermeldt wiede als teentje, wilg en band; wied-hamme als wilgenbosch, en weydboom als wilgeboom; en een geacht lezer van den Taalgids deelde mij eenigen tijd geleden mede, dat in Zeeland eene bijzondere soort van mandjes of korfjes nog heden ten dage wiedjes heeten. Kiliaans dobberende spelling: weyd en wied, bewijst, dat er te zijnen tijde tweeërlei uitspraak in zwang was, hetgeen daaruit is te verklaren, dat men toen de ij als ei begon uit te spreken, zoodat sommigen den ei-klank lieten hooren, terwijl anderen nog bij de oude uitspraak î volhardden. Alle verwante talen leeren ten duidelijkste, dat het woord bij ons met eene ij behoorde geschreven te worden, gelijk Plantijn (op het woord wilge) dan ook werkelijk doet.
  Ook naar de andere eigenschap van den wilg, naar zijne groote groeikracht is de boom genoemd. Immers lat. salix kan wel niet anders zijn dan een andere vorm van salax, weelderig, geil, van menschen en dieren gesproken; de uitgangen -ax, -ix, -ox toch hebben dezelfde beteekenis.
  Met deze kennis toegerust kan het niet meer moeielijk vallen den zin van het woord wilg te vatten; het zal òf op de taaiheid, òf op de groeikracht moeten zien. Nu vindt men in het Ohd. wilih met de beteekenis van velox, vlug, snel, dat door Plinius gezegd word van snel opschietende boomen (17, 20), onder welke hij ook de salix (wilg) telt. In het Ags. heet de wilg, behalve wîdig, ook welig; maar dit woord is tevens een bijvoeglijk naamwoord, hetzelfde als ons welig, weelderig.
  Het lijdt dus wel geen twijfel, of wilg is zooveel als: de
  
  welig grociende. - Hier echter houdt onze wijsheid op. Het is wel is waar niet onwaarschijnlijk, dat welig van het bijw. wel gevormd is, en dat dit woord met willen samenhangt, doch met zekerheid is zulks nog niet te bewijzen. Wilg zou in dat geval verwant zijn met willen, maar kan in geen geval gehouden worden voor (ge)willig, hoe gepast die naam ook zou wezen; dit verbieden de ohd. en ags. vormen wilih en welig met de enkele l, terwijl alle onmiddellijke afleidsels van willen eene dubbele l hebben. Kiliaan schreef het is waar, ook willighe nevens wilghe; hij deed dit echter blijkbaar ten gevalle zijner afleiding: ‘wilghe = willighe;’ Plantijn kende slechts wilge.
  
  L.A.t.W.