text: Heiligen.
  In Rodenburghs Vrou Jacoba leest men bl. 54:
  
  - vleugelen, waer meed ghy Hemelwaerts soud vlien,
  Om het gheheylde Koor der Engelen te sien.
  Men kan hier niet wel anders verstaan dan: het geheiligde koor. Wie nu meenen zou, naar aanleiding van het als bijvoegelijk naamwoord gebezigde deelwoord een werkwoord heilen te mogen aannemen, waaruit dan met verlengden vorm heiligen zou ontstaan zijn, zou zich vergissen. Geheilde is voor geheiligde gezegd, eene vrijheid, waarbij de vermaarde Rederijker wat ver ging. Van hoeveel adjectieven de vroegere schrijvers ook den uitgang ig meenden te mogen afkappen - in Mr. Bogaers Taalkundige Opstellen vindt men tal van voorbeelden - voor heilig te zeggen heil: daartoe heeft zich, zooveel ik weet, niemand verstout. Aan de heile geest, de heile kerk, dorst niemand vergâren.
  Heiligen is gevormd van het adjectief heilig, en dit van het substantief heil, d.i. geluk; heilig zegt eigenlijk
  heil of geluk bevattende of aanbrengende, en heiligen iets of iemand heilig maken, als heilig beschouwen of vereeren enz. Zie Beneckes Mittelhochd. Wörterb. I. 652 en het vervolg van Grimms Wörterb. door Moriz Heyne op de woorden.
  Als aardigheid vermeld ik hier, dat Tuinman in zijne Fakkel in bedenking geeft, of heilig ook beteekene ‘verheven in voortreffelijkheid boven het gemeen’, want het woord luidde oudtijds ook hillig (b.v. Haerlems Juweel, 15: Danckt Godt dien is hillich) en hil is een heuvel. Hem valt echter ook in, op heil te denken, doch dat heil wordt genomen voor heel, geheel, volkomen.
  Van heiligen is mij bij een schrijver der zeventiende eeuw eene ongewone afleiding voorgekomen. In Oudaans nederlandsche overzetting van De Groots latijnsche werk Van de Waarheid des christelijken Godsdiensts (Rotterd. 1680) leest men bl. 403: Zoo verhaald ons Urbaan de VIII. in zijn Bul, of besluitbrieven, nopende zijn verheiliging zelf, enz. En bl. 404: diergelijke historien verhaalt men van Xaveer, een man van Ignatius makkers, tot wiens voorspraak zig het volk begaf, en op zijne verdiensten hoopte, als 'er in den bul van zijn verheiliging staat, zelf eer hy een Heilig gemaakt was.
  In het nederlandsch is het werkwoord verheiligen, waarvan Oudaans uitdrukking moet afkomen, zooveel ik weet, niet bekend. In het middelhoogduitsch echter komt het eenmaal voor, t.w. in de Gedichte Oswalds von Wolkenstein, herausgeg. von B. Weber (Innsbr. 1847) waar men bl. 107 vindt: du gots erwelte creâtûr verheiligt über alle weib. Men kan hier denken aan heiligen voor gelukkig maken, of voor heilig maken of verklaren, in den zin van canoniseeren. Ik verkies de laatste opvatting, omdat ik bij Frisch lees: ‘verheiligen, v. vulg. für Canonisiren, gebrauchen einige, aber mit wenig Beyfall.’ Latere hoogduitsche woordenboeken hebben de uitdrukking niet opgenomen. Dat onze Oudaan verheiliging opnam in den zin van heiligspreking of canonisatie, blijkt voldoende uit het verband, waarin het woord voorkomt.