text: Cap. XX. Van de straf der Tooveressen.
  
  OP dat het niet sou schijnen dat de Tooveressen van de Noordsche Landen alleenlijck tot dese droeve schouspeelen byghebraght worden, soo sal ick hier 't geen beschryven, 't welck van Vincent, in 't ses-en-twintighste Hooftdeel van 't vijf-en-twintighste Boeck sijner Historien, verhaelt en byghebraght wordt, daer hy verseeckert dat een Enghelsche vrouw, door tooverkonst uytghestreecken, nae schrickelijcke pijnen in de Geesten, met gruwelijck ghedruys, in de lucht wegh-gheruckt wierd. Sijn woorden luyden dusdanigh: Seecker vrouw, die haer wooningh by Bethelia, een dorp in Enghelant, had, en sich met tooveren en waersegghen behielp, op een dagh haer maeltijdt houdende, hoorde haer Kraey, daer sy haer vermaeck in had, yets, ick weet niet wat, luyder dan de ghewoonte was, klappen. Sy, dit hoorende, liet het mes uyt haer handt vallen, en wierd gheheel bleeck in 't aenghesicht, en, langh ghesucht hebbende, seyde: Mijn glas is heden ten eynde gheloopen. Ick sal heden eenigh groot ongheluck hooren, en ontfanghen. Terwijl sy noch sprack, quam tot haer een boode, segghende: Uw Soon is heden gestorven, en uw geheel gesin is door een haestighe doodt vergaen. Sy, dit ghehoort hebbende, viel, door een ghestadighe droefheydt ghetroffen, neder, en beval dat men haer
  
  overghebleve kinderen, een Monick, en Non, roepen sou, tot de welcken sy al hickende seyde: Ick heb, ick weet niet door welck rampsaligh noodtlot, altijdt aen de duyvelsche wercken ten dienst ghestaen. Ick heb d'oorsprongh van alle sonden, en de meesteres van alle gruwelen gheweest, en wanhoop van my selve. Maer dewijl ick weet dat de duyvelen, die ick tot aenraders in mijn misdrijf ghehad heb, mijn pynighers in de straf sullen zijn, soo bid ick u, by 't moederlijck inghewandt, dat ghy pooghen sult mijn pijnen te verlichten; want ghy sult het vonnis van de verdoemenis, over mijn ziel ghestreecken, niet weêrroepen. Benaeyt dieshalven mijn lichaem in 't vel van een hart, besluyt het in een steene graf, maeckt het decxsel met yser en loot vast, en bindt het graf self met drie groote ketenen. Indien ick dus drie nachten blijf legghen, soo sult ghy my op de vierde dagh in d'aerde begraven. Doch ick vrees dat d'aerde my niet, om mijn misdaden, sal ontfangen. Ghy sult vijftigh daghen langh Psalmen singen, en oock soo veel daghen Misse voor my laten doen. Dit alles wierd ghedaen, ghelijck sy bevolen had, maer kon niet helpen. Want toen in d'eerste twee nachten de Chooren der Geestelijcken Psalmen by 't lichaem songhen, quamen de Duyvels, en braken de deur van de Kerck, die met een sware grendel geslooten was, en oock de twee ketenen, maer sy konden de middelste, die stercker ghemaeckt was, niet breecken. In de derde nacht, omtrent in 't gekraey der hanen, scheen 't dat het gheheele Klooster, door 't ghedruys der aenkomende vyanden, van de grontvest af bewoghen wierd. Want een, van ghedaente schrickelijcker dan d'anderen, en hoogher van ghestalte, sloegh met soo groot gheweldt teghen de deuren aen, dat sy aen stucken spronghen, en met een verwaent ghebaer tot aen 't graf ko-
  
  mende, en haer by haer naem gheroepen hebbende, beval dat sy opstaen sou. Sy antwoordde hier op, dat sy niet kon, uyt oorsaeck van de banden. Ghy sult, seyde d'andere weêr, tot uw ongheluck ontbonden worden. Hy brack de keten, die van d'anderen niet ghebroken kon worden, sonder eenigh gheweldt, en ghelijck een draet, stiet het decksel van 't graf met de voet af, en, haer by de handt gevat hebbende, trock haer voor d'ooghen van al de werelt uyt de Kerck naer de deuren, daer een swart paert, dat moedighlijck brieschte, bereydt stondt. Dit paert was over al met ysere haecken behanghen, daer dese rampsalighe vrouw opgheset wierd, en met het gheheel gheselschap uyt d'oogen der aenschouwers verdween. Men hoorde echter een schrickelijck gheroep by nae vier mylen verre, dat deerlijck om hulp badt. Saxo verhaelt in sijn veerthiende Boeck, hoedanigh een spot en schande des duyvels, uyt oorsaeck van de dienst der quade Gheesten, den rampsalighe Rugianen in de stadt Karenten overghekomen is, door d'inghevingh der Gheesten eerst de hoerery en onghebondenheydt bedreven waren, en eyndelijck, in 't bedryven van dese vuyligheydt, gestraft wierden. Want de mannen van die Stadt, sich met hun vrouwen vermengende, volghden daer in het voorbeeldt en de wijse der honden, en konden niet van haer gheruckt worden, in voeghen dat sy, somtijdts aen palen, van malkander staende, ghehangen, door dese onghewoone verknoopingh een belachlijck schouwspel aen 't volck vertoonden. Door de schrickelijckheydt van dit wonder begon men plechtelijcke diensten aen de snoode beelden te bewijsen; en men gheloofde dat het gheen, 't welck door de tooveryen der duyvelen ontworpen was, door de krachten deser beelden uytghewerckt wierd. Soodanighe
  
  dinghen worden (ghelijck de heylighe Augustinus in 't achtste Boeck van de Stadt Godts ghetuyght) door 't gherechtigh en opperste oordeel van Godt toeghelaten, uyt oorsaeck van de verdiensten der ghener, die van hen gherechtelijck, of alleenlijck gheplaeght, of oock onderworpen en bedroghen worden. Dieshalven, de gheen, die gheen leven, dat voor 't aenstaende gheluckigh, en teghenwoordighlijck Godtvruchtigh is, begheert, moet voor soodanighe heylighe dinghen de doodt by d'onder-aerdtsche Gheesten soecken. Maer de gheen, die gheen ghemeenschap met de quade Geesten wil hebben, moet sich van 't schadelijck waengheloof, daer meê sy ghe-eert worden, onthouden, en de ware Godtsdienst, daer meê sy verwonnen en verdelght worden, aennemen.