text: § 8. Bedenkingen tegen de studie der Voordracht, en weêrlegging daarvan.
  Zoowel intusschen tegen de studie der Voordracht, als tegen het nut der daarover schriftelijk te geven voorschriften, heeft men onderscheiden bedenkingen ingebracht, die, wat het eerste punt betreft, deels tot de goede Mondelijke Voordracht in het algemeen, deels tot deze of gene harer soorten betrekking hebben. Wat de eerste betreft, zeî men, dat, hoe loffelijk zij dan ook zijn mocht, het evenwel vergeefsche moeite genoemd moest worden haar te willen leeren, daar zij geene kunst, maar veeleer eene natuurgaaf was; eene bedenking, die door het in de vorige § gezegde genoegzaam weêrlegd en even dwaas is, als dat men de beoefening van de regelen der poëzy verwerpen wilde, wijl in verschillende opzichten de dichter niet gemaakt, maar geboren wordt. Wij voegen er voorts nog bij, dat er niemand, of hij moet doofstom zijn, gevonden wordt, wien de gaaf der Mondelijke Voordracht niet, in een zekere mate althans,
  geschonken is, en die dus die gaaf door de kunst niet verder zou kunnen aankweeken. - Voorts wat bv. de Voordracht van een kanselredenaar, een pleitbezorger, en andere lieden in soortgelijke beroepen aangaat, beweerden sommigen, dat geen tooi van kunstige stemleiding en gebaarmaking bij hen te pas kwam, wijl het beneden de waardigheid van een kerkredenaar was, zich met zulk een uiterlijken pronk op te houden; dat hij door zijn zaken alleen treffen moet, en dat zoo ook de balieredenaar niet door de netheid of sierlijkheid zijner Mondelijke Voordracht, maar door het betoog van de rechtvaardigheid zijner zaak de rechters moet overtuigen, enz. enz. Al welke tegenwerpingen echter gemakkelijk uit den weg geruimd kunnen worden door de opmerking, dat juist door de levendige, treffende, of met één woord gepaste wijze, waarop een prediker of pleiter zijne bewijzen, lessen, en vermaningen met stem en gebaren uitdrukt, die bewijzen eerst hun rechten indruk op hoorders en rechters maken zullen; ja, dat de voordracht een deel dier gronden, voorschriften, en opwekkingen uitmaakt, en in 't geheel niet als enkel tooi moet worden aangezien. Kortom, men kan eenvoudig vragen, of het niet beter is, dat een kansel-, een balie-, een staats- of welk een ander redenaar goed, dan niet goed zijne gedachten in woorden voorstelt; en of tot dit goed voorstellen in woorden niet behoort, dat die woorden zóó worden uitgesproken, dat zij, als foneetische teekenen der denkbeelden en gewaarwordingen, en in hun samenhang tot eene verstaanbare rede beschouwd, juist datgene te kennen geven, wat zij te kennen geven moeten; en bij het bevestigend antwoord, dat niemand weigeren zal op deze vraag te geven, kan men verder vragen, of in een zoodanig uitspreken der woorden dan niet eene goede Mondelinge Voordracht gelegen is, en of van zelf daardoor niet het nut, de noodwendigheid, en de verplichting, om zich op haar toe te leggen, bedongen
  wordenSoortgelijke bedenkingen heeft men niet alleen tegen de uiterlijke welsprekendheid, maar tegen heel de welsprekendheid, zoowel de innerlijke als de uiterlijke geopperd, vooral ook met opzicht tot de welsprekendheid van den kansel. Ze zijn echter reeds zegevierend door verscheiden kerkvaders weêrlegd; gelijk men onder anderen lezen kan in het tweede deel van rollin's nuttig Traité des Etudes. Vergelijk voorts blair's Lessen over de Redekunst, door lulofs, II, 3e uitg., en de Aanteekeningen daarop..
  
  Van meer gewicht, en zelfs eenigsins gerugsteund door het gezag van aristoteles, schijnt de zwarigheidAristoteles, ut Philosophorum ita Rhetorum princeps, in praeclara illa sua et nunquam satis legenda, nunquam satis laudanda Rhetorica, totam hanc partem omisit, quod universam hanc eloquentiam naturae magis opus putaret quam artis, nec arte facile tradi posse existimaret; φύσεως τὸ ῾υποϰριτιϰὸν εἶναι ϰαὶ ἀτεχνότερον, ut ipsius potius verbis utar; ita enim loquitur principio, Lib. III, zegt francius - schoon evenwel niet geheel naar waarheid - in de Voorrede van zijn Specimen Eloquentiae exterioris., die men tegen schriftelijk gegeven kunstvoorschriften over het Declameeren inbrengt. Toegestaan, zegt men, dat eene goede Mondelijke Voordracht hoogst nuttig is; toegestaan, dat men zich in haar oefenen kan en moet, kunnen dan tot die oefening en vorming theoretische voorschriften, die men daarover op het papier brengt, wel veel bijdragen, en moet de kunst van declameeren niet meer voorgedaan, dan voorgeschreven worden? - Hierop antwoorden wij, dat, wel is waar, de praktische toepassing der voordrachtsregelen, niet dan door de levende stem recht verduidelijkt kan worden; maar dat evenwel die regelen of voorschriften, wat bv. de zuiverheid en duidelijkheid van uitspraak, het betrachten der pauzen, het maken der verschillende gebaren en wat dies meer zij, betreft, in eene zekere mate wel degelijk vatbaar zijn, om in geschrifte gebracht, en voor iemand, die van nature aanleg tot eene goede Mondelijke Voordracht heeft, verstaanbaar genoeg voorgesteld te worden. Of zal zoo iemand, als hij bv. leest: gij moet zorgen om bij
  het einde van een zin met de stem een weinig op te houden; gij moet telkens de kracht en den nadruk op die woorden leggen, die gij wilt dat het meest treffen zullen; gij moet iets treurigs langzamer voordragen, dan iets vrolijks; gij moet in uwe gebaarmaking het slechte en verachtelijke meer met de linker-, het goede en loffelijke meer met de rechterhand aanduiden; zal zoo iemand, ook wanneer hem dit, tot in kleine bijzonderheden toe, op het papier wordt aangeduid, die lessen niet wel bevatten en betrachten
  kunnen? Men moge dus, alleen uit een leerboek over mondelinge voordracht, buiten verder mondelijk onderricht en voorgang, het declameeren wel moeilijk in volkomenheid leeren kunnen; toch zal zulk een leerboek, wanneer het telkens door voorbeelden opgehelderd en met de toepassing, die een leermeester er verder van en over geeft, verbonden wordt, nut kunnen stichten. Inzonderheid ook kan het voor hem, die reeds met de kunst van declameeren meer of min praktisch bekend is, zeer bruikbaar zijn, om hem tegen gebreken te waarschuwen en op de fijnere schoonheden van uitvoering opmerkzaam te maken.