text: § 36. III. Men moet op den Redeaccent, of intellectueele en emfatische Orthotonie, acht geven. Wat men door dien klemtoon verstaan moet, en welke zijn geaardheid is.
  Een hoofdmiddel ter bevordering van de Duidelijkheid der Voordracht voor het begrip, is het goed betrachten van de Redeklem, den Redeaccent, Redeklemtoon, of Redetoon. Men verstaat daardoor, in onderscheiding van den Woordaccent (waarover hierboven in § 18), den nadruk of de klem, dien men in elken zin aan één of meer woorden, in hun geheel beschouwd, boven de overige geeft, omdat in die woorden de kracht der gedachte of van datgene, waarbij men 's hoorders aandacht byzonder bepalen wil, ligt opgesloten. Deze Redeaccent komt ook in de eenvoudigste gesprekken voor. Wil men bijv. door de vraag: ‘Is hij hier gisteren voorbij gereden, of wel zijn broeder?’ weten, of de gezegde hij, dan wel of zijn broeder hier voorbij reed, zoo zal men vooral op hij en broeder drukken. Is het integendeel te doen, om den tijd of de plaats of de omstandigheid, of er gereden dan wel iets anders gedaan is, te vernemen, zoo zal men meer klem geven, hetzij aan gisteren, hetzij aan hier, hetzij aan gereden; terwijl men somtijds ook wel, naar onderricht over meer dan één dier punten nieuwsgierig zijnde, op twee of meer dier woorden drukken zal.
  De Redeaccent onderscheidt zich dus van den Woordaccent zoowel dáárin, dat hij op geheele woorden, en niet, gelijk de laatste, op deze of gene vaste sylbe van een woord valt, als vooral ook daardoor, dat hij elk oogenblik in voorwerp en sterkte veranderlijk is, en, al naar dat het verstand en gevoel des sprekers en de aard der gedachten dat medebrengen, hetzelfde woord in den eenen zin treffen, in den anderen onaangeroerd laten zal; terwijl integendeel de Woordaccent onveranderlijk aan dezelfde lettergreep gebonden, en van de grammatikale geaardheid der taal zelve alleen afhankelijk is. Wij moeten echter den omvang, de onderscheiden soorten, en het belangrijke van den Redetoon nog wat nader in het licht stellen. Wat den eersten betreft, kan hij op alle rededeelen
  (partes orationis) vallen, hetzij het werk-, naam-, lid-, bij- woorden, voorzetsels of welke andere zijn; want alles hangt er maar van af, wat rededeel in dezen of genen zin of zinsnede de Lezer, Redenaar, of Spreker, hetzij voor het verstand, hetzij voor het gevoel der hoorders, meer dan andere wil doen uitkomen.
  
  Aanmerking en Uitbreiding.
  Wij zeiden, dat alle rede- of taaldeelen de Redeklem vorderen konden. Zelfs niets beteekenende woordjens, als en, noch, of en soortgelijke, kunnen daarop aanspraak hebben. Zoo bijv. het polysyndetische en in den zin: ‘En zijn moed, en zijn beleid, en zijne onbezweken standvastigheid hebben het Vaderland behouden’. Zoo het iteratieve noch in: ‘noch hare liefkozingen, noch hare gebeden, noch hare tranen waren in staat, den wreedaard te vermurwen’. Zoo het disjunctieve of in: of hij heeft het niet zoo gezegd, of hij heeft het niet zoo gemeend, of hij heeft het gelogen; in welke zinsnede daarbij vooral ook op gezegd, gemeend, en gelogen gedrukt moet worden. Zoo op het herhaalde adversatieve maar in.... doch het zou vervelend zijn meer voorbeelden bij te brengen. Ieder, die eenig gevoel voor juist lezen en voordragen heeft, zal ze voor zich zelf uit het eerste het beste boek weten te vinden.