text: § 3. Uiterlijke en Innerlijke Welsprekendheid.
  Wij zeiden, dat men het declameeren of reciteeren wel de Uiterlijke Welsprekendheid (Eloquentia exterior) noemde. Deze staat dan tegen de Innerlijke over; door welke, schijnbaar wel wat tegenstrijdige, benaming men de in woorden vervatte gedachten verstaat, voor zooveel wij ons die woorden als nog niet door de stem geuit denken. De Welsprekendheid toch in haar geheel, en het geheugen daargelaten, bestaat uit vier deelen, de Vinding (Inventio), de Rangschikking (Dispositio), de Woordenkeus of Uitdrukking (Elocutio), en de Mondelijke Uiting (Pronuntiatio). De drie eerste vormen de zoogenaamde Innerlijke, de laatste de Uiterlijke Welsprekendheid, dat is de naar buiten, vooral door de stem, uitgedrukte innerlijke, of om zoo te zeggen, de hoorbare beeltenis der laatste. Gelijk toch geschreven woorden de zichtbare beeltenis der gedachten zijn, zoo wordt die beeltenis in de wijze, waarop wij die woorden, als verstaanbare klanken, uiten, verwezenlijkt voor het oor; of liever: de woorden zijn oorspronkelijk de uitdrukking der gedachten in afgedeelde of gearticuleerde geluiden, van welke de letteren weêr de teekenen zijn voor het oog. Vandaar, dat de voorschriften der Innerlijke Welsprekendheid, en bepaaldelijk die van den stijl, evenzeer voor de Uiterlijke gelden, en dat, gelijk ieder mensch zijn eigen stijl, zoo ook elk zijn eigen wijze van Mondelijke Voordracht heeft. Hoe verschillend van karakter nu echter ook èn die stijl èn die voordracht bij ver-schillende personen zijn mogen, beiden moeten in hunne soort goed zijn.
  
  Aanmerkingen en Uitbreidingen.
  1. Over den samenhang tusschen de Uiterlijke en Innerlijke Welsprekendheid, in sommige opzichten even nauw en onscheidbaar als die tusschen lichaam en ziel, zie de redevoering de Eloquentiae exterioris, quam vocant, interiorisque consensu, sive, ut
  quinctilianus significat, de actionis seu pronuntiationis ratione, non alia atque ipsius orationis, in de Annales Academici over 1838-39.
  2. Zóó zeer kaatst alles in de Uiterlijke de Innerlijke Welsprekendheid terug, dat men wellicht zelfs in de eerste, zoowel als in de laatste, van Vinding; Rangschikking, en Uitdrukking zou kunnen spreken. Door Vinding versta men dan in haar de keus van een voor de plaats, waar men optreden moet, ter voordracht geschikt stuk; iets, dat in 't geheel geene onverschillige zaak is, en waarbij men èn zichzelve, èn de plaats, waar, èn hen, voor wie men optreedt, in het oog moet houdenZoo bv. doet op een zoogenaamd Declamatorium (waarover later nader) eene oordeelkundige keus der stukken veel af. Dit nu zou men kunnen rekenen te behooren tot de Vinding van den Declamator.; door Rangschikking de gepaste verdeeling der stem over de verschillende hoofddeelen van het gekozen stuk; door Uitdrukking de wijze, waarop men bij elk woord die stem en de bij haar vereischte gebaren wijzigt. - Intusschen zou dit misschien wat spitsvondig uitgepluisd mogen heeten.