text: § 28. Over de Duidelijkheid van Voordracht voor het begrip of verstand, of over de intellectueele of verstandelijke Duidelijkheid.
  Hoe zeer het reeds eene loffelijke eigenschap is, als een Lezer of Voordrager de woorden zoo duidelijk uitspreekt, dat het oor der hoorders elken letterklank nauwkeurig kan opvangen, zal dit nog maar weinig baten, wanneer hij ze in hunne vereeniging tot zinsneden en zinnen niet zóó voordraagt, dat zij voor het begrip dier hoorders een verstaanbaar geheel vormen; of om het anders uit te drukken: wanneer hij, behalve voor 't gehoor, ook niet voor 't verstand duidelijk voordraagt. Aan intellectueele onduidelijkheid zou hij zich schuldig maken, door bijv. òf in eenen zin de woorden (om niet te zeggen, zelfs hunne lettergrepen en letters) één voor één uit te spreken, alsof hij eene woordenlijst oplas, of gelijk men eene zekere hoeveelheid water niet in één gulp, maar droppel voor droppel uitgiet; òf wel omgekeerd, door als in ééne vaart (uno velut tenore) woorden, zinsneden, en zinnen voor te lezen, zonder op de minste rust, die door de zinteekens gevorderd wordt, te letten; òf wel hij zou in dat gebrek vervallen, zoo hij niet, al naardat de leiding der gedachten het meêbracht, op het eene woord meer nadruk leî dan op het andere; òf ook wel, indien
  hij den toon zijner Mondelijke Voordracht niet wijzigde al naardat hetgeen hij reciteerde, of stellig en bedaard, of vragender, of uitroepender wijze, en of in ernst, of in scherts gezegd werd. Kortom, bij verzuim van dit eene en andere zou zijne Voordracht niets dan een duister samenraapsel van klanken en met een tafereel te vergelijken zijn, dat een geschiedstuk of landschap moest voorstellen, doch waarop men niets dan afzonderlijke menschelijke ledematen, en eene mengeling van takken, bladeren, planten, enz. aanschouwde, die slechts de onsamenhangende deelen, maar volstrekt niet het aaneengeschakeld geheel eener schilderij, vormden.
  Uit het gezegde vloeit voort, dat, zoo men niet alleen voor het oor, maar ook voor het begrip of verstand duidelijk wil voordragen, men zorgen moet, om:
  
  1.in elke zinsnede of zin, die men voordraagt, te binden hetgeen gebonden moet worden;
  2.te scheiden en door rusten af te zonderen, hetgeen gescheiden moet voorgedragen worden;
  3.op den rede-klemtoon acht te geven;
  4.te doen gevoelen, of de gedachte in een zin stellig en kalm, dan wel bij wijze van vraag of van uitroeping is voorgesteld;
  5.tusschenzinnen aan te duiden;
  6.eindelijk op het geheel der gedachte, die in een zin vervat is, te letten, met name ook of ze in ernst, dan wel in spot of ironie bedoeld zij.
  
  Wij zullen elk dezer voorschriften nader ontwikkelen. - Over de gebaren later.