text: Taal en Taalstudie. Voorlezingen over de gronden der wetenschappelijke taalbeoefening door William Dwight Whitney. Volgens de derde uitgave voor Nederlanders bewerkt door J. Beckering Vinckers, 1e Serie, Eerste stuk. Haarlem, Erven F. Bohn, 1875.
  De taalwetenschappelijke lezingen van den Amerikaanschen linguist Whitney staan in de schatting zijner vakgenooten zóó hoog aangeschreven, dat het onnoodig is hare voortreffelijkheid hier te betoogen. Al mogen zij, gelijk de uitnemende Scherer opmerkt, niet zoo onderhoudend, niet zoo aangrijpend zijn, als die van Max Müller, toch zijn ze niet minder geschikt om het groote publiek een juiste voorstelling te geven van de methode der wetenschappelijke linguistiek. De Oxfordsche hoogleeraar staat zeker als keurig stilist verre boven Whitney; maar wat deze vóór heeft, is de voortreffelijke ontwikkeling der stelling, dat het wezen der taal, haar wording en voortdurende verandering even goed, of liever met nog grootere duidelijkheid en zekerheid in jongere taalperiodes bestudeerd en voorgesteld kan worden. Derhalve gaat Whitney overal uit van het Engelsch der 19e eeuw, als de taalstof, die aan elk zijner hoorders of lezers bekend is. Het ligt in den aard der zaak, dat eene vertaling van een boek, dat in de eerste plaats voor Engelschen en met het oog op het Engelsch geschreven is, een zeer zware taak is. De ophelderende voorbeelden en de feiten, waarop de redeneering als het ware
  rust, moeten dan door gelijksoortige voorbeelden en feiten worden vervangen. Voorts dient te worden aangevuld, wat voor de kennis der taal, waarin men dat werk overbrengt, onontbeerlijk is, terwijl aan den anderen kant alles weggelaten moet worden, wat uitsluitend voor het Engelsch van belang is. De Heer Jolly had de gelukkige gedachte zulk eene omwerking voor het Duitsch te beproeven. Thans verschijnt van de hand des Heeren B. Vinckers een Whitney in Nederlandsch gewaad, die, te oordeelen naar de eerste aflevering, in alle opzichten uitstekend mag heeten. Voor onze taal was de bewerking veel moeielijker, dan voor het Duitsch. De vele voortreffelijke werken, die Jolly zoo uitnemend te stade kwamen, ontbreken voor de kennis van het Nederlandsch ten eenen male. De Heer V. moest zijn bouwstoffen zelf bijeenbrengen of liever in voorraad hebben, vóór hij er aan denken kon om de eerste letter der vertaling op 't papier te zetten. Wie dus zulk eene taak aanvaardt, moet een man zijn, die beslagen ten ijs komt. De jarenlange studie, die vereischt wordt om zich over het wezen der taal in 't algemeen en het organisme van het Germaansch in 't bijzonder, een zelfstandig oordeel te vormen, zijn daartoe niet voldoende: alleen door een voortdurende, onvermoeide opmerking en aanteekening ook van de schijnbaar onbeduidendste feiten, maar die door het verband, dat men er in brengt, en het licht, dat men er op laat vallen, hunne ware beteekenis krijgen, vermag men zich de materialen te verschaffen, welker behoorlijke ordening en schikking dan verder een zaak is van oordeel en vernuft. Dat de Heer Vinckers reeds lang, vóór hij de hand aan Whitney lei, getoond heeft zulk een man te zijn, behoef ik voor de lezers van den Bode wel niet uiteen te zetten. Zij herinneren zich zeker nog wel zijn meesterlijk opstel over den oorsprong en de ontwikkeling van het woord ochtend, waarin zijn veelzijdige geleerdheid en benijdenswaardige gave
  om de ingewikkeldste vraagstukken op glasheldere wijze op te lossen, het schitterendst uitkomen. In deze eerste aflevering nu is schier alles van zijne hand: de plaatsen, waar aan Whitney het woord gelaten is, zijn luttel in getal. Het hoofdstuk over het wezen, den oorsprong en de veranderingen der taal munt uit door zaakrijkheid, frischheid en helderen be-toogtrant. Geen bladzijde is dor of vervelend. Geen zweem van schoolvosserij of pedanterie is ergens te bespeuren. In een opgewekten, levendigen, misschien voor den deftigen Whitney wat al te levendigen stijl behandelt hij zijn belangrijke stof even grondig als duidelijk. Ook de minder ontwikkelde taalliefhebber en taalbeoefenaar, kan hem overal volgen en verstaan. Een rijke schat van voorbeelden, inzonderheid aan de volkstaal ontleend, is op tal van plaatsen met onmiskenbaar talent aangebracht. Natuurlijk - en niemand, die den schrijver kent, zal er zich over verbazen - natuurlijk komt het tot polemiek, tot warme polemiek zelfs. Maar de slagen worden zoo gul, zoo welmeenend, zoo inhartelijk uitgedeeld, dat men er zich niet over ergert en de getroffene een onmenschelijke barbaar zou moeten zijn om er over in toorn te ontsteken. Op een enkele plaats echter vrees ik voor misvatting van de zijde des ongeletterden lezers. Het ondeugende ribbenstuk zal misschien dezen en genen zeer ten onrechte den staf doen breken over pluralisvormen in het eerste lid van samenstellingen: wat de bedoeling van den Heer V. geenszins zijn kan. Hier en daar zijn woorden in de pen gebleven, bij beter (bl. 30) is de toevoeging ‘bijwoord’, bij taug die van den grondvorm tauh onontbeerlijk. Ook de m in imma had wel (met het oog op regel 13 v.o., bl. 91) eenige opheldering vereischt. Maar dit zijn nesterijen. Over 't geheel genomen (over vaulte (bl. 17) en seldi (bl. 90) denk
  ik anders) kan ik mij met de beschonwingen van den kundigen schrijver ten volle vereenigen. Moge met dit werk, dat we aan elk beschaafd man en inzonderheid aan alle taalonderwijzers met warmte aanbevelen, een nieuw tijdperk aanbreken voor de taalstudie hier te lande!
  
  Leiden, 28 Nov. 1875.
  P.J. Cosijn.