text: No 11.
  
  Verslag over den toestand van het rechtswezen in de landen van Overmaas.
  
  - 19 Augustus 1684. -
  Extrait uyt het register der Resolutiën van de Hoogmogende Heeren Staeten Generael der vereenigde Nederlanden. Lunae den 16 October 1684.
  Is gehoord het rapport van de Heeren Verbolt en andere Haar Hoogmogende gedeputeerden tot de saecken van de Landen van Overmaes, hebbende ingevolge en tot voldoeninge van derselver Resolutiën commissariael van den 29 Augusti lestleden, en van den 7 deeser gevisiteert ende geexamineert de missive van den fiscael Vleugels, geschreven tot Maestricht den 19 van de voors. maent Augusti, mitsgaders desselfs schriftelyck rapport over hetgeene in syne reyse naer Brabant in den lande van Overmaze, ingevolge van Haer Hoogm. resolutie van den 22 july lestleden was voorgevallen: Waerop gedelibereert synde, hebben hare Hoogmogende op ieder Artiekel van het voorschreven rapport volgende hierna van woorde te woorde geinsereert, geresolveert ende gedisponeert tgeen in margine van ieder artiekel staet genotuleert.
  
  
  
  
  Hoogmogende Heeren. In gevolge U. Hoogmogende Resolutiën van dato den 22 july lestleden, tendeerende op het placaet van den 4 juny 1683 in Brabant en de landen van Overmaze op het spoedigste in train te brengen, heb ik my eerstelyk vervoegt nae de landen van Overmaze, alsoo ik verstaen hadde, dat in die Landen de placaten en ordonantiën van U Hoogmogende wel allermeest werden genegligeert, ende ondervonden: Eerstelyck dat er niet eene secretarye en was, daer de registers van de criminele processen oft van decreten van apprehensiën en dachvaerdingen in persoon of van compositiën der officieren wierden gevonden.
  
  
  
  Ten anderen, datter er oock geene drosten off officiers in criminele saecken by de resp. Heeren van den Landen van Overmaze en waeren aengestelt, onaengezien de itteratieve resolutiën van U Hoogmogende op dat subject genomen.
  
  
  
  Ende ten derden, dat die voors. Landen van Overmaze in zeer groote confusie en desordre werden geregeert.
  
  
  Eerstelyck dat in dit poinct is voldaen aen de Resolutie van Haer Hoogmogende.
  Ick hebbe dan nopende het eerste poinct, yder secretaris order gegeven om sich te voor-
  
  
  
  
  
  
  zien van drie Registers; het eene genaempt ende geintituleerd: Register van de Crimineele proceduren, het tweede: Register van Decreeten van apprehensie en dachvaerdigen in persoon, en het derde: Register van compositiën der Officieren, volgens het negende artiekel van de Crimineele ordonantie van de Landen van Overmaze; ende de drie voors. Registers geexamineert hebbende, soo hebbe ik daerop myne visitatie gestelt en als fiscael geteekent, om volgens het voors. placaet van Hare Hoogm. van den 4 juny 1683 in de respectieve secretaryen bewaert ende gebruyckt te worden, soo dat nu daerdoor het voors. poinct is geremedieert.
  
  
  Dat aen de respectieve drosten van den landen van Overmaze zal worden geschreven, dat deselve aen de Heeren van de particuliere Heerlyckheden sullen lasten, haere officieren binnen den tyt van acht dagen, nae insinuatie, met behoorlycke commissiën te voorzien, off dat de voors. drosten by ontstentenisse van dien, en denselven tyt verstreken synde, deselve uyt den naem van Haer Hoogm. met behoorlycke commissie sullen voorsien ende hare commissiën ter secretarye doen
  Wat het tweede poinct belangt, namelyck het aenstellen van drosten en officieren in crimineele saecken, deswegen heb ik ondervonden, datter eenige particuliere Heeren waeren, die haere commissiën aen haere Drosten hadden verleent, en eenige die haere Drosten met bloote woorden hadden genomineert, dogh dat gene van allen den eedt van getrouwheyt, volgens het vyfde artiekel van de politiecke Reformatie hadden afgeleyd, ofte haere commissie ter Secretarye hadde laeten
  
  
  
  
  
  registreeren, ende oock den voors. officieren den behoorlycken eedt sullen afnemen.
  registreeren. Ick hebbe dan om dit defect te suppleeren nodig geacht van yder drossart syne commissie af te vorderen; en die ik bevonden hebbe van behoorlycke commissie te weesen voorsien, hebbe ick ten overstaen van schepenen en secretaris, den behoorlycken eedt afgenomen, den drossart geinstalleert en den eedt benevens de commissie ter secretarye laeten registreeren.
  
  
  
  Dienvolgende hebbe ick den behoorlycken eedt afgenomen ende geinstalleert den persoon van Theodoor Van den Heuvel, commissaris instructeur tot Maestricht, als drossart van Haeren en van Margraten; en alsoo denselven oock als drossard van Gulpen en van Itteren door die respectieve Heeren was genomineert, (dog vermits hare absentie de behoorlycke commissie nog niet had verkregen), soo heeft denselven aengenomen sich van de twee commissiën binnen weinig dagen te sullen voorzien, om alsdan vervolgens den eedt af te leggen, daer ende soodanig als de Hoogm. sullen believen goed te vinden.
  
  
  Hier is voldaen aen de order van den saet.
  Ik hebbe nog den eedt afgenomen en behoorlyck geinstalleert den persoon van Isaec Hermes, als drossard van Bom-
  
  
  
  
  
  
  bay, die mede wel tot drossard van Feneur was genomineert, maer alsoo denselven alsdoen mede nog geene commissie en hadde, soo heeft hy oock aengenomen sich daervan binnen weynigh dagen te sullen voorsien.
  
  
  
  Nog hebbe ik den eedt afgenomen en behoorlyck geinstalleert Willem Spitsweck, als drossart van Oost.
  
  
  
  Item Rogier Roer, als drossart van Geul en Bunde ende van Ulestraten.
  
  
  
  Voorts hebbe ik bevonden dat Michiel Pauw op u Hoogmogende commissie drossard van Trembleur was aengestelt en beeedigt.
  
  
  Dat den drossard sal worden aengeschreven en gelast den voorn. eedt den voors. Carel Lambert aff te nemen.
  Dat Carel Lambert, als drossard van Cadier, wel commissie hadde verkregen, dog vermits denselven absent was, soo hebbe hem den eedt niet kunnen afneemen of installeeren.
  
  
  Alsmede aen Nicolaes Groulard.
  Dat mede Nikolaas Groulard van den Heer van Olne mede syne commissie als drost van Olne wel hadde ontfangen, maar denselven mede absend synde hebbe ik hem den eedt niet konnen afnemen off installeeren.
  
  
  Ut supra van Jacob Pesters.
  Dat oock de Heer van Eysden den persoon van Jacob Pesters, tot synen drost van Eysden wel benoemd hadde, dog vermits denselven mede absent was,
  
  
  
  
  
  
  soo en hebbe ik hem den eedt niet kunnen afnemen off installeeren.
  
  
  Word aengenomen.
  Waermede ik dan (onder ootmoedige correctie) vertrouwe dat ook aen het tweede poinct, voor zoo veel het my mogelyk is geweest, is voldaen.
  
  
  
  En wat het derde poinct belangt, namentlyck de desordre en confusie, die ik in de regeeringe van den lande van Overmaze hebbe bevonden, deselve vermeyne ik byzonderlyk daeruyt te ontstaen:
  
  
  Dat de Hoogmogende het eerste poinct haer wel hebben laeten gevallen.
  Eerstelyck, dat de twee hoofddrosten van de landen van Valkenborgh en van Daelhem en 's Hertogenraedt, zelfs weinig present zynde, haere ampten oock niet zelfs, maer meest door substituyten laeten bedienen; hetwelck naedemael niet alleen strydigh is tegens het zesde artiekel van de Politieke Reformatie, wel expresselyck medebrengende dat de officieren in loco moeten wonen, maer dat ook de voorvallende saecken door derselver absentie veeltyts werden verachtert en de voors. substituyten, stilswygende door de goede ingezetenen moeten onderhouden worden, en dat oversulcx in plaetse van een officier een meerder getal van officianten moeten leven, soo
  
  
  
  
  
  
  hebbe ik my ambtshalve verplicht gevonden de voors. twee hooffdrosten te notificeeren, dat sy haer exactelyck nae de voors. artiekulen sullen hebben te reguleeren.
  
  
  Ende wat aenbelangt het tweede poinct, dat dien aengaende de retroacta sullen worden nagesien off daer in niet en is voorsien ende gedisponeert.
  Ten anderen omdat er in weinig dorpen van de Landen van Overmaze eenige schepenen in loco woonen, maer haerselven meestal in de stadt van Maestricht onthouden, waerdoor dan veroorsaekt wort, dat alser een schabinaele acte, hetsy opdrachte, of verbintenisse van goederen, testamenten, arrest, decreet van apprehensie, ofte yets diergelyx dat geen uytstel en can lyden, moet worden verleent, men alsdan genootsaeckt is, die saecke ofte te staecken ofte daerover naer Maestricht te gaen tot groot ongemak en costen van de goede ingezetenen ende tot nadeel van de saecke zelf.
  
  
  Op het derde poinct hebben Haer Hoogmogende goedgevonden ende verstaen dat geen drost tegelyk schepen en kan wesen, ende dat oversulx den officier sal worden aengeschreven daerin in conformiteit vant Reglement orde te stellen, en Haer Hoogm. te berigten wat by hem daeromtrent sal wesen gedaen; dat mede geen sche-
  Ten derde omdat op verscheidene plaetsen een en deselfde persoon te gelyk secretaris en schepen, of drost ende schepen, ofte tegelyk schepen in de lage bancken ende rechter in de hoge bancken van appel is, directelyk strydende tegens het 55 artiekel van het Reglement en styl van procedeeren in de landen van Overmaes.
  
  
  
  
  
  penen van lage bancken sal mogen wesen rechter in de hooge banck van appel.
  
  
  
  Dat op het vierde poinct sal worden gevolgt de orde der concept van voors. fiscael Vleugels, te weten dat soo wanneer eenige placaten by Haer Hoogm. sullen worden geemmaneerd, om in de Landen van Overmaze en Brabant gepubliceert te worden, aen de respective Hoogschouten van Brabant en de twee hooghdrosten van de Landen van Overmaze sullen worden gelast, naer ouder gewoonte, aen yder dorp by beslooten missive toe te senden, ten minste vier exemplaren, een om gepubliceert en in de greffie bewaert te worden, het tweede om geaffigeert, het derde om aen den drossart, ende het vierde om aen den hoogschout tot derselver respectieve naerichtinge gegeven te worden.
  Ten vierde, omdat bynae nergens in de respectieve Secretaryen in de landen van Overmaes eenige placaeten van U Hoogmogende worden gevonden, hetwelk men seyde daervan daen te comen, omdat de twee hoofddrosten selden meer als een exemplaer oversenden hetwelck sy dan nog meerendeels door hunnen eygen bode in de respectieve dorpen lieten affigeeren, sonder dat het behoorlyk wiert gepubliceert ofte in de secretarye bewaert, daer men nochtans voor desen de gewoente hadde gehadt, dat de voors. twee hooftdrosten aen ieder dorp eenige exemplaren by besloten missive hebben toegesonden ende doort gericht aldaer behoorlyck gepubliceert, geaffigeert ende in de secretarye bewaert te werden, soodat ick onder ootmoedige reverentie, U Hoogmogende in bedenken geve off voor de goede ingesetenen aen de respectieve dorpen van de landen van Overmaze het niet dienstig en soude wesen: Eerstens dat het voors. 6de Art. van de Politieke reformatie exactelyk wierde geobserveert, daerby gestatueert is dat de officieren in
  
  
  
  
  
  
  loco moeten wonen. Ten anderen datter ten minsten drie schepenen in loco souden moeten wonen, selfs alwaer het schoon datter niets als Roomsgesinden in die dorpen en wierden gevonden, mits daertoe de geschikste ende bequaemste personen, volgens het 13de Art. van de Politieke Reformatie wierden geemployeert. Ten derde off niet dienstig soude wesen dat het voors. 55te Art. van voors. Styl van Procedeeren exactelyck wierde achtervolgt, daerby gestatueert is dat niemant te gelyck Secretaris off greffier en schepen en mach syn, of te gelyk schepen in lage en rechter in hooge bancke van appel. Ten vierden dat alsser eenige by Hare Hoogmogende worden geemaneert om in de Landen van Brabant en Overmaze gepubliceert te worden aen respectieve Hoogschouten van Brabant en aen de twee Hoofddrosten van de Landen van Overmaze mochten worden belast, om naer ouder gewoonte aen yder dorp by besloten missive ten minsten vier exemplaren toe te zenden, namentlyck het eene om gepubliceert ende ter greffie bewaert te worden het tweede om geaffigeert, het derde om aen den drossart ende het
  
  
  
  
  
  
  vierde om aen den hoogschout totter selver naerichtinge gegeven te worden, waerdoor ik vertrouwe dat de voors. confusie en desordre ten meestendeele sal connen worden geremedieert ende voorgekomen.
  
  
  Eyndelyk is op dit laetste Art. goetgevonden ende verstaen dat de Hoogschout Groulaert en de magistraet van den hoogen Brabantschen gerichte alsmede die van den graefschappe van Vroenhove binnen Maestricht sal werden aengeschreven, dat Haer Hoogm. verstaen, dat alle placaten, reglementen ende resolutiën, die by deselve worden gearresteert ende genomen, privativelyck de Brabantse ingesetenen concerneerende by den voors. Hoogschout ende de voors. magistraten van den Brabantse gerichte, alsmede by die van den Vroenhove voors. ponctueelyk sullen worden naergecomen, ende sullen diensvolgens mede by de secretarissen van voors. gerichte de crimineele rollen appart en van anderen gesepareert gehouden ende in drye rollen gedistingueert, het register in de crimineele proceduren, het tweede van decreten van apprehensie ende dachvaerdinge in persoon, ende het derde het register van compo-
  Ick hebbe my tot uytvoeringe van U Hoogmogende resolutie tot Maestricht geadresseert aen den Secretaris N. Hoogendorp en denselven in qualiteyt als secretaris van het hooggericht van Brabant en van den Vroenhove versocht, dat my de crimineele registers van de voors. twee jurisdictiën mochten worden geexhibeert, om deselve ingevolge van het placaet van U Hoogm. van dato den 4 juny 1683 te examineren ende ondersoecken off de criminele saecken wel naer behooren wierden voortgeset, de doodslagers vervolgt en offer niet gecomponeert en wierde over feyten daerover volgens placaten en ordonantiën deser Landen niet gecomponeert vermag te worden, doch alsoo gemelde Secretaris Hogendorp my daerop in beleefde termen heeft geantwoort, dat voor soo veel hem aengingh hy de voors. registers geerne soude exhibeeren, doch dat hy sulx sonder kennisse en goetvinden van het hooggericht
  
  
  
  
  
  sitie der officieren ten eynde de crimineele saecken wel ende nae behooren mogen worden voortgeset, de doodslagers vervolgt ende niet en worde gecomposeert over feyten, daerover volgens de placaten en ordonantiën deser landen niet gecomposeert magh worden.
  van Brabant ende van den Vroenhove niet en konde doen, soo is die saecke dan vervolgens in de voors. vergaderinge gebracht, en aen hoogschout gecommuniceert synde, my door den voors. secretaris Hogendorp voor antwoort toegevoegt, dat die van voors. gerechte ende Vroenhove van verstant ende opinie waren, dat de placaten van hare Hoogmogende in effecte tot Maestricht niet anders als pro forma en wierden gepubliceert, ende dat deselve aldaer geensints obligatoir waeren, als die niet te gelyck van Haer Hoogmogende en van den Prince van Luyck en waren geemaneert; ende naedemael ik onder ootmoedige correctie niet can sien waerom U Hoogm. placaten die van tyt tot tyt worden geemaneert ende ook tot Maestricht gepubliceert, voor soo veel het privativelyk en alleen het Brabants gerecht aengaet, ende vervolgens alle de Brabantse ingesetenen concerneert, daerover den Prince van Luyck niets ter wereld en heeft te seggen, ende oock geene Luycksche ingesetenen en raeckt, maer daerover U Hoogm. privativelyck ende alleen souvereyn syn, waerom die voors. placaten int reguarde van het voors.
  
  
  
  
  
  
  Brabants Hooggericht ende van die van den Vroenhove tot Maestricht geen cracht en souden hebben, ende vervolgens waerom de Hoogschout van Maestricht privativelyck ende alleen exempt soude wesen van dat syne crimineele registers en proceduren aen geene Enqueste ofte recherche souden subject syn ende niet en souden moeten werden geexamineert; Ende alsoo ick omtrent dat poinct niet verder hebbe connen doen, soo laet ik in alle onderdanigheyt die saecke ende hetgeene hier voren is gesegt aen het hoog wys ordeel van U Hoogmogende omme daerin te doen, soodanich als deselve naer hare hooge wysheyt bevinden sullen te behooren.
  
  
  (Was geteekent) Did. Vleugels. (Was geparafeert Gisbert Cuper. Onder stont accordeert met voors. Register. H. Fagel.
  
  Slotarchief te Borgharen.