text: Aanmerkingen en Uitbreidingen.
  1. In den dagelijkschen spreektrant verstaat men door het declameeren of reciteeren van iets niet altijd ook het gesticuleeren daarbij, maar neemt het wel eens alleen in den zin van een krachtig overluid lezen (voornamelijk van verzen), dat men zonder gebaren ook zittend doen kan. Tot de uiterlijke voordracht echter bij uitnemendheid, en in haar geheelen omvang, wordt tevens de gebaarmaking vereischt; gelijk zelfs het gewone spreken steeds meer of min met gebaren vergezeld gaat. Over het algemeen ligt voorts in het woord declameeren of reciteeren het denkbeeld eener meer deftige Voordracht opgesloten. Een gewoon Dagbladbericht bv. wordt wel hardop gelezen, maar niet gedeclameerd. - Zulk een eenvoudig hardop lezen is de onderste trap der kunstmatige Mondelijke Voordracht in haar ruimste beteekenis.
  2. Van de waarheid der stelling, dat alle Mondelijke Voordracht (het gewone lezen nu zelfs daaronder begrepen) haar grondslag in het gewone spreken heeft, en niets dan een veredeld, soms meer of min zangerig en muzikaal spreken is, kan men zich niet genoeg doordringen. De meeste gebreken van eentonigheid, gemaaktheid, hoogdravendheid, onwelluidendheid, en in het algemeen onjuistheid, vloeyen dááruit voort, dat men, al lezend of reciteerend, van den natuurlijken trant van spreken te veel afwijkt.
  3. Cicero noemt in zijn werk de Oratore of ‘over den Redenaar’, de Uiterlijke Welsprekendheid actio, en het mondelijk voordragen (in zijn ruimsten zin) agere, schoon hij dit actio en agere
  ook wel alleen tot de gebaarmaking en lichaamsbeweging beperkt. Quinctilianus spreekt in zijn Welsprekendheidslessen van pronuntiatio, die dan de actio tevens bevat; - welk woord actio, letterlijk zooveel als ‘handeling’ beteekenende, oorspronkelijk van het gebaarmaken ontleend is. - Beide uitdrukkingen acht hij even bruikbaar, om de Mondelijke Voordracht in haar geheelen omvang, zoo wat de stem, als de gebaren betreft, aan te duidenPronuntiatio a plerisque actio dicitur, sed prius nomen a voce, sequens a gestu videtur accipere. Namque actionem cicero alias quasi sermonem, alias eloquentiam quandam corporis dicit. Idem tamen duas ejus partes facit, quae sunt eaedem Pronuntiationis, vocem atque motum. Quapropter utraque appellatione indifferenter uti licet. (Instit. Orat. Lib. XI, Cap. 3). - Voorts houde men nog in het oog, dat de Romeinen door Declamationes bepaaldelijk verstonden oefeningshalve opgestelde en uitgesproken stukken. Het oefeningshalve voordragen van zulke òf eigen gemaakte òf vreemde opstellen noemden zij declamare; welk woord dus dikwerf in een nog wat anderen zin, dan ons declameeren genomen wordt. Zie de bewijsplaatsen bij francius, in zijne Oratio prima de ratione declamandi. - Het woord Declamatie wordt - even als galmen - door ons veelal in een slechten zin voor ijdel woordgebrom genomen.. - Over de Grieksche, van het tooneel afkomstige benaming hupokrisis (d.i. eigenlijk Veinzing) en haar minder of meerder gepastheid kan men vossius, de Rhetoricae natura ac constitutione, Cap. XXI, vergelijken.