text: Kenteekenen der Veepest aan en in de Maag.
  Kenteekenen aan en in de maag.Bij al het onderzoek, het welk men ten aanzien van de ingewanden der, aan de veepest gestorven, Koeijen heeft in het werk gesteld; zoo heeft men, onder anderen, ook de meeste aandacht op de maag gevestigd, daar dit deel in de herkaauwende dieren van een zonderling gestel is, als zijnde vier magen of gedeelten der maag, welke aan elkander verknocht, echter elk een afzonderlijke werking hebben, en welke werking niet als gewoonlijk plaats kan hebben, zoo dra de herkaauwing ophoudt en de ontlasting niet behoorlijk plaats heeft. Over dit zonderling gestel der maag in de
  
  
  het rundvee.
  V. Afd. XII. Hoofdst.Koeijen, als mede over de herkaauwing, hebben verscheiden Geleerden geschreven, en inzonderheid is dit stuk door de Heeren camper en vink, in hunne lessen over de Veepest, uitvoerig behandeld. Om nu hier ter plaatse hier over uit te weiden, vinden wij onnoodig, daar wij vertrouwen dit stuk, in het derde en vierde Hoofdstuk der derde Afdeeling van dit ons Werk, zoo uitvoerig te hebben behandeld en door Afbeeldingen opgehelderd, dat wij er niets meer behoeven bij te voegen, maar den Lezer naar die Hoofdstukken en Afbeeldingen te kunnen verwijzen.
  Wat dan nu de teekenen betreft, welke aan en in de maag der, aan de Veepest gestorven, Koeijen gevonden worden, zoo komt het eerst in aanmerking dat gedeelte van dezelve, het welk de eerste Maag of Pens genaamd wordt.
  Bijzonder aan en in de eerste maag of pens, en in de tweede maag of hoeve.De Pens, het welk de eerste maag is, is benevens de hoeve of tweede maag, in gezond geslagte beesten, opgezet en gespannen: de kleur is dan wit geelachtig of licht graauw, de vliezen gaaf, de bloedaderen vol, de spiervezelen gespannen en onderling aan de andere bekleedselen vast verbonden: maar in Koeijen, aan de Veepest gestorven, was de pens of eerste maag, buitengewoon gespannen en opgezet, zoo dat dezelve, bij het openen der uit uitzette en uitpuilde, en welke buitengewoone uitzetting, volgens de niet ongegronde meening van sommige Schrijvers, veroor-zaakt het rundvee.
  V. Afd. XII. Hoofdst.wordt door het ophouden der herkaauwing, waardoor het voedsel niet regelmatig in de andere magen en vervolgens in de darmen kan worden overgebragt. De Heer sandifort meldt de pens sterk ontstoken gevonden te hebben, en vol van onverteerd voeder, het welk somtijds droog en somtijds (dat is bij andere beesten) meer met vocht gemengd was; in de tweede maag of hoeve vond hij de ontsteking minder zwaar, maar dezelve mede vol voeder, het welk eveneens gesteld, maar drooger was. De Heer engelman zegt, dat het binnenvlies der eerste maag doorgaans rottig was. Als kenteekenen der besmetting hebben wij nog gevonden, dat aan de pens, zeer kennelijk, verscheiden breeden, als wolkachtig in elkander vloeijende ontstokene plekken waren, welke in den eenen een slaauw roode, in anderen een paarsachtige en in velen een zwartbruine kleur hadden, en welke het meest zigtbaar waren aan de vouwen, welke de pens aan de slokdarm heeft.
  Aan de tweede maag of hoeve waren mede dergelijke teekenen zigtbaar, voornamelijk ter plaatse, daar de maag tegen de lever aankomt; evenwel vond men in verscheidene de uitterlijke teekenen aan de eerste en tweede maag zoo zigtbaar niet; maar wat het inwendige betrof, zoo waren zij grootelijks bedorven; zoo dra dezelven geopend werden, ontlasten zij een vreeslijk stinkende stoffe, welke meestal slijmerig, velachtig, zwart en verrot was, en het on-verteerde het rundvee.
  V. Afd. XII. Hoofdst.voeder lag als zwarte dikke stinkende klonters in de holligheden der pens en meestal ook alzoo in en aan de mond der hoeve. Wanneer deze magen werden afgewassen en afgespoeld, zoo vielen er van de binnenste rok geheelen vellen af, (daar dezelve in gezond geslagte beesten integendeel zeer vast aan de andere bekleedselen blijft), in de hoeve waren echter de tandgewijze tepeltjes, ter plaatse daar dezelve naar de onderste mond loopt, welke aan de derde maag grenst, nog al vaster, maar die opening of mond was meestal opgepropt met klonterige stossen. De uitwendige bekleedselen dezer twee magen waren ook gemakkelijker af te scheiden of af te pellen, als in gezond geslagte beesten.
  De derde maag of boekpens was uitwendig De derde maag, de boekpens of zouter.met smetvlakken, en dezelve was, zoo als de Heeren camper en vink mede hebben waargenomen, sterk ingetrokken en ingekrompen. De Heer sandifort heeft waargenomen, dat de bladen van deze maag veeltijds door het koude vuur waren aangedaan, als mede dat er zich een zeer drooge stoffe tusschen bevond, welke er uitzag als loodkleurige koeken, en aan welke het buitenste vlies der bladen zoo vast zat, dat het zich van de bladen afzonderde; terwijl evenwel bij sommigen deze stoffe wat weeker was. Wij hebben zoodanige drooge stoffe mede er in gevonden, welke als verharde platte klompjes, aan en naast elkanderen, tusschen de bladen der boekpens lagen, en aan de buitenste vliezen er
  
  het rundvee.V. Afd. XII. Hoofdst.van waren vastgekleeft. De Heer camper heeft mede opgemerkt dat die harde stoffe aan de opperste vliezen der bladeren vast zat en voegt er bij dat sommigen bladen geheel als verstorven, voorts droog en doorschijnende als goudvlies waren, welke doorschijnendheid zeker veroorzaakt wordt door de afscheiding der bekleedselen, welke ter wederzijde aan die bladen zijn, als wanneer dezelve, van hunne rokken ontbloot, natuurlijk doorschijnend worden; terwijl verder door dienzelfden Heer is waargenomen dat de boekpens, aan deszelfs geul, daar dezelve naar de lebbe of vierde maag loopt, veeltijds bloedig en vol stinkende stoffe was. Onze waarnemingen in vele opzigten met het gemelde overeenkomende, spreken wij van dezelve niet verder, om onnoodige herhaling te vermijden, en zullen hier alleen nog bijvoegen hetgeen de Heer engelman zegt, namelijk: dat hij de bladen van de boekpens blaauw en ros van kleur en vol gedroogd kaauwsel gevonden heeft.
  De vierde maag, zijnde de lebbe of deIn de vierde maag, de lebbe of de roo. roo, vonden wij altoos neergeslagen en flets, daar dezelve in gezond geslagte beesten in tegendeel bol en opgezet is, en daar dezelve dan ook vol slijmerige en geronne stoffe van eene bijzondere eigenschap is, zoo vonden wij in de vierde maag van aan de Veepest gestorven Koeijen, integendeel niets van die slijmerige stoffe, en aan den mond van dezelve, daar die in de darmen
          
  
  het rundvee.
  V. Afd. XII. Hoofdst.overgaat, bevond zich een zamengeronne dikbloedige materie, waarvan de stank ondragelijk was en de besmetting ten sterkste aanduidde. In sommige beesten, meestal in zoodanigen die op den vierden of vijfden dag gestorven waren, vonden wij in de vierde maag een dunne waterachtige, groengeele vloeibare stoffe, en het slot dezer maag, of Pijloris, verlamd en open, zoo dat die stoffe ongekleinst in het gedarmte had kunnen doorloopen, het welk mogelijk die loop of spuiting, als dezelve plaats heeft, veroorzaakt, en welke, bij een afruijing van het zoo lenig inwendig lebbevlies, bloedig wordt; dit de binnenste fluweelvliezen der darmen ook aanstekende, wordt daardoor mogelijk de bloedloop veroorzaakt. Het binnenste vlies der lebbe scheidde zich bij de opening dadelijk af, zoo er dan nog iets van overig was, maar het was doorgaans zoo bedorven, dat het alreeds verrot was, of aan de bladen der lebbe als losse vellen aankleefde; terwijl de geheele lebbe almede door vlakken, welke meest roodachtig waren, bezet was.
  Van hetgeen door anderen Schrijvers wegens de teekenen der Veepest, in de vierde maag of lebbe, gemeld wordt, zullen wij alleen mededeelen, dat de Heer sandifort meldt, dat de lebbe altoos sterker ontstoken was, en doorgaans een stinkend groenachtig vocht bevatte; terwijl zijn Ed. verder van deze bijzonderheid melding maakt, namelijk: dat hij aan een jong beest,
  
  
  het rundvee.
  V. Afd. XII. Hoofdst.het welk op den derden dag stiers, eene zoo hevige ontsteking aan de pijloris, waarmede de vierde maag eindigt, zag, dat dit ingewand geheel en al gesloten was, zoo dat het vocht, waarmede de maag tot barstens toe was opgevuld, uit dezelve niet kon worden ontlast.