text: § 82. Nog eenige algemeene gemengde aanmerkingen over het voordragen van Verzen.
  1. Men wachte zich vooral bij dit voordragen, om, door de leden of kola der zinnen op eene te kennelijke wijze overal te scheiden, en ook aan het kleinste wezenlijke of ingebeelde scheîteeken zijn recht te willen geven, het werktuiglijke samenstel van het vers te zeer uiteen te rukken, en daardoor al hortend en stootend de metrische welluidendheid te vernietigen. Zoo leze men, bij voorbeeld, de versregels van helmers:
  
  't Was Neêrland niet genoeg, dat, aan het Spaansche strand,
  Philippus vloten zijn veroverd en verbrand, enz.
  
  niet zoo, dat men achter het woordje dat het daar te recht of onrecht geplaatste komma door eene kleine rust kenmerkt, maar veeleer als of er zonder het minste zinteeken, ja, aaneengeschreven stond, dattaan het Spaansche strand, enz. Vergelijk het hier boven aangestipte over den versregel:
  
  Ons leven vloeit, gelijk een beek, daarheen,
  
  en houd op het oog hetgeen boven, bl. 75, gezegd is, dat het meer de zin zelf, dan de bij elk schrijver zoo willekeurige en zich bij niemand gelijkblijvende plaatsing der zinteekenen is, die ons de juiste pauseeringen leeren moet.
  2. Men leze anders, behoudens het recht, waarop Maat en Rijm aanspraak kunnen maken, telkens die versregels van een gedicht, welke een aaneengeschakelden volzin of periode vormen, geheel als proza, wel te verstaan, wat de verdeeling van hunne leden betreft. Men ruste, waar te rusten valt, verbinde, zooveel mogelijk, hetgeen te zamen behoort, wissele daarbij de stem, gelijk men in proza zou doen, enz. enz. Zoo reciteere
  men bijv. de verzen uit de Hollandsehe Natie, waarmeê de roerende episode van Adeka begint:
  
  Gelukkig was het volk van Banda // door 't bestuur
  Van Vorst Egeron, // die het bruisend jonglingsvuur
  Met d'ernst en wijsheid van den ouderdom steeds paarde;
  't Volk hield hem // als geschenk der Goden // hoog in waarde,
  
  indiervoege, dat men de drie eerste regels als in ééne vloeying, op éénen toon uitspreke, en (behalve de lichte, bl. 250, vermelde pauzen aan het einde van elken versregel, en de gehoorsverpoozing achter Banda) slechts eene korte zinsrust achter het woord Egeron, en voorts eene wat langere achter paarde make. Dan verandere men wat van toon, en drage den vierden regel als meer op zich zelf staande voor.
  Dit meer of min in éénen adem, en tevens eenigsins op denzelfden toon, door- en voortlezen van bijeenbehoorende dichtregels, die éénen grooten volzin of ééne reeks van met elkaâr samenhangende kleinere zinnen uitmaken, kan men niet genoeg in het oog houden, daar het een der hoofdgrondslagen eener goede Voordracht, zoo van verzen als van proza, is. Vooral wordt het vereischt op plaatsen, waar de Voordracht zeer hartstochtelijk en vurig moet zijn; zoodat het is om razend te worden, als men dan pauzen of verpoozingen gaat maken, die als koud water dat vuur uitdooven, en alle begoocheling in rook en damp doen verdwijnen. Zoo moet de geheele, een twintig regels lange plaats uit den derden zang der Hollandsche Natie van helmers, waarin een zoogenaamd vizioen voorkomt, en die met de woorden begint:
  
  Verbeelding, toover mij in de eeuwen, die vervlogen!
  
  tot aan het slot:
  
  Een loflied werd gehoord op Neêrlands waterstaf,
  
  in ééne vaart worden doorgesproken; terwijl men alleen de pauzen betracht, die zin, welluidendheid, gevoel, en wat al meer tot pauzeeren aanleiding geeft, vereischen. Tevens drage men deze plaats met staâg klimmende snelheid en kracht voor, met uitzondering der vier slotregels, die wat bedaarder en met
  veel zoetvloeyendheid, zoo wat dolce piano, gelijk men het in de zangkunst wel pleegt te noemen, luiden moeten.
  3. Sommigen zijn gewoon, in verzen der zoogenaamde Metaplasmen of Woordvervormingen, bijv. de Afaereses en Apocopé's of Afkappingen 't voor het, 'k voor ik, d' voor den en soortgelijke, uit te spreken alsof ze er niet waren, en de woorden voluit geschreven stonden. - Geschiedt dit in versregels, die zeer declamatorisch en zangerig moeten worden voorgedragen, zoo is dat maat en melodie vermoorden; want juist om aan de wetten van het metrum te voldoen, en niet een halven voet of meer te veel daarin te krijgen, dienen die metaplasmen. Men wachte zich dus voor dit misbruik, of veroorloove het zich maar enkele malen dan, als er bijv. op ik byzondere nadruk valt, of als men verzen leest, waarvan de maat wat eentonigs heeft, en waarin men indiervoege het eeuwigdurend en spoedig terugkeeren van dezelfde voeten en vallen wat poogt te bewimpelen. Sommige romancen, uit korte copletten bestaande, gaan aan dat eentonigheidseuvel wel eens mank.
  4. Ter bemanteling van die eentonigheid of gelijktonigheid kan men bij de Voordracht van een of ander versregel, die in een zeer eenvoudig verhalenden trant geschreven was, wel eens de vrijheid nemen, om er een enkel woord meer in te vlechten, en zulk een plaats dan geheel alsof het proza ware, voor te dragen. Zoo krijgt bijv. in den hierboven genoemden Sint Albaan van bilderdijk, beginnende:
  
  Zeg, ziet gij dat burchtslot, zoo vast en zoo hoog?
  En ziet gij die Jonkvrouw met tranen in 't oog?
  En ziet gij dien Pelgrim van 't Heilige Land,
  Dien hoed met die schelpen, dien staf in zijn hand?
  
  de maat der soort van vierregelige copletten, waaruit hij bestaat, op den duur hier en daar wel wat eentonigs. Dit nu kan men voorkomen, deels door zulk eene toevoeging van een enkel woord of sylbe, deels door sommige opeenvolgende copletten als in éénen adem door te lezen.
  5. Stuit men op een of ander versregel, die door mangel aan een gepaste middelrust, door gebrekkige snijding, en wat dergelijke gebreken meer zijn, stroef en onwelluidend is, zoo
  trachte men dat hortende en stootende, al voordragend, zooveel mogelijk uit den weg te ruimen. Buiten kijf slecht is bijv. de eerste en misschien ook de tweede regel der drie volgende uit hoogvljet's ‘Abraham, de Aartsvader’:
  
  Maar opdat hij zijn doel bet raken zou, vertelt
  Mijn vrome Aartsvader aan zijn jongen martelheld
  Zijn ondervinding, enz.
  
  en van lelyveld (schoon in dezen zeker niet altijd een onfeilbaar kunstrechter) heeft ze met recht gewraakt. De Voordracht kan echter dat metrisch gebrekkige bemantelen. Evenzeer laat zich, door haar, zelfs in zoodanige zesvoetige of alexandrijnsche verzen, die overal van een zoogenaamden Catsiaanschen dreun weêrgalmen, nog afwisseling brengen. Kortom, een bekwaam versopzegger kan somtijds onverdragelijke verzen verdragelijk maken, ja, feilen in deugden herscheppen.
  6. Hoe bevorderlijk, met name in dergelijke alexandrijnsche verzen, afwisselende snijdingen voor de kracht en de schoonheid van den stijl en voor de onderlinge overeenstemming van woorden en gedachten zijn kunnen, hebben huydecoper en anderen aangewezen. Het is echter de Voordracht alleen, die dit recht kan doen opmerken. IJverig streve men in haar naar dat doel. - Men vergelijke voorts hetgeen over het klanknabootsende of de harmonie imitative, boven bl. 185 en 186, is aangestipt.