text: § 37. Soorten van den Redeaccent of Redetoon.
  Men kan dien toon in drie hoofdsoorten verdeelen. De eerste behoort nog half en half op het gebied van den Woordaccent thuis, daar hij schier onveranderlijk is, en meer werktuigelijk van den aard der taal dan van dien der gedachten afhangt; terwijl hij in zoover slechts van dien Woordtoon verschilt, dat hij niet zoo zeer op een enkele sylbe als wel op geheel een woord valt. Daartoe brenge men bijv., dat wij, een lidwoord met een daarop onmiddellijk volgend naamwoord bezigend, nooit den nadruk op dat lidwoord, maar op het substantief leggen. Zoo zeggen wij nooit: ,
  , maar steeds
   enz., en laten het
  lidwoord geheel toonloosJambische verzen dus ook, waarin de tweede of lange sylbe van den jambus op zulk een de, den, of het valt, stuiten altijd, ja, zijn soms geheel onverdragelijk, bijv,:
  
   / man hoe / hij beeft en siddert als een blad!
  
   of:
  
   / kind lach/te haar, gelijk een Engel, aan.
  
  . Wij herhalen echter: hier grenzen Rede- en Woordtoon onmiddellijk aan elkander. - De tweede echte soort noemen wij den verstandelijken, en bedoelen er dien toon meê, die meer bepaald strekt, om voor het koel begrip des hoorders zijn aandacht op dit of dat woord te vestigen, omtrent hetwelk wij wenschen, dat zijn begrip of verstand vooral werkzaam zij: bijv. als men iemand, die verkeerd zegt, dat hij hier of daar zekeren persoon gezien heeft, bedaard antwoordt: ‘neen, gij vergist u; niet A, maar B is er gister geweest’, en tot dat einde op dat A en B byzonder drukt, zonder evenwel daarbij eenige hartstochtelijkheid aan den dag te leggen. Zoo ook bijv., als men in den eersten regel der hier boven, bl. 82, genoemde alleenspraak van Hamlet,
  
  Bestaan, of niet bestaan, ziedaar de onzeekre vraag!
  
  dat bestaan en niet bestaan met nadruk, schoon kalm, gelijk het behoort, accentueert, om het verstand van den hoorder wel te doen beseffen, wat het onderwerp der onzekere vraag is. - Aan de derde, niet minder echte soort eindelijk kan men den naam van emfatischen, hartstochtelijken redetoon van 't gevoel geven, daar hij uit het gevoel van den spreker voortspruit, en op het gevoel van den hoorder werken wil. Van dien aard is de sterke nadruk, dien men op het Gij leggen moet, dat de Profeet nathan, onder het beeld van een rijkaard met vele kudden, en onder dat van een arme met slechts één enkel, hem door dien rijke ontroofd ooilam, david's euveldaad tegen urias schilderende, den overspeligen, met bloed bezoedelden Koning toedondert: ‘Gij zijt die man!’ - Zoo legge men ook een toon, die in de ziel dringt, op het ik van van alphen in zijn treffend puntdicht op den dood van Prins willem den eerste:
  
  
  ‘Daar ligt de hoop van Staat! - Wie stuit nu Spanje's woeden?
  De handen hangen slap: de held is bleek van schrik.
  Wie leeft er, die na hem ons Neêrland kan behoeden?’ -
  Zoo sprak het weerloos volk; maar Neêrlands God zeî: ‘ik!’ -
  
  Dat de intellectueele en emfatische Rede-toon zeer dikwerf ineenvloeyen, ja, de laatste altijd den eersten veronderstelt, heeft geene aanwijzing noodig.
  
  Aanmerking.
  Wij spraken over het toonlooze van de, het enz. Met die is dit ook dikwerf het geval; bijv. ‘Ik ontmoette daar N.N.
   zeî mij, dat’, enz. In tegenstellingen evenwel kan die wel degelijk den redetoon vorderen, bijv.: ‘neen, niet deze, maar
   heeft het gedaan’. Bij de Hoogduitschers is er dan nog sterker nadruk noodig, daar hun woordje der amfibisch is, en der Mann zoowel de als die Man kan beteekenen, evenals bij onze nederl. schrijvers uit de dertiende en veertiende eeuw die de rol èn van lid- èn van voornaamwoord speelt.