text: g. Eenige vreemde munten, maten en gewigten.
  Amerika (Vereenigde Staten).
  De zilveren dollar, verdeeld in 100 centen, heeft een gewigt van 26.73 Ned. wigtjes, een gehalte van 0.900 en eene waarde van f 2.55; er zijn ook ½ en ¼ dollars en kleinere pasmunt.
  Voorts heeft men goudstukken van 20, van 10, van 5, van 2½ en van 1 dollar. Het gouden dollarstuk weegt 1,671 Ned. wigtje en heeft een gehalte van 0.900.
  De lengtematen zijn even als de Engelsche, de roede is echter = 5 yards.
  De vlaktematen zijn als de Engelsche.
  De inhoudsmaten zijn als de oude Engelsche maten, en wel:
  Voor wijn. 1 ton = 2 pijpen of britts = 3 puncheons = 4 hogsheads = 6 tierces = 252 gallons; elk gallon = 4 quarten = 8 pinten = 32 gills. Het oude gallon is iets kleiner dan het nieuwe Engelsche Imperial gallon en wel in de volgende verhouding: 6 oude wijngallons = 5 imperial gallons.
  Voor ale. 1 ton = 2 britts = 3 puncheons = 4 hogsheads = 6 barrels = 24 firkins = 216 gallons; elk gallon = 4 quarten = 8 pinten; 59 oude ale gallons = 60 Engelsche imperial gallons.
  Voor drooge waren. 1 last = 2 loads = 10 quarters = 20 cooms = 80 bushels; elke bushel = 4 pecks = 8 gallons = 16 pottles
  = 32 = quarten 64 pinten; 32 oude bushels = 31 Engelsche imperial bushels.
  Voor steenkolen. Een chaldron = 36 bushels = 2218 kubiek Engelsche duim = 36.255 kub. Ned. el.
  De gewigten zijn als de Engelsche, met uitzondering van de ton die slechts 2000 pond weegt en in Engeland 2240.
  
  Brazilie.
  Men rekent er en houdt boek naar Milreis van 1000 Reis; 1000 milreis noemt men 1 Conto de reis. De werkelijk geslagen munten zijn goudstukken van 4000, 2000 en 1000 reis en zilveren munten van 960 reis en minder.
  Het stuk van 320 reis heet Pataca.
  Een milreis of 100 reis heeft eene waarde van f 2.87.
  De Portugeesche muntspecien, Spaansche doublons en Spaansche en Mexicaansche dollars zijn tegen de volle waarde gangbaar.
  De lengtematen zijn: de vara of el = 1.10 Ned. el en de Pé of voet = 0.33 Ned. el.
  Rijst en koffij worden verkocht bij eene maat Moyo genaamd. 1 moyo = 15 fanegas = 830½ Ned. kop.
  De gewigten zijn: het quintal = 4 arrobas = 128 libras of aratels (ponden); 100 aratels of Brazilische ponden zijn gelijk aan 45.89 Ned. ponden.
  
  
  Frankrijk en de kolonien (Cayenne, Martinique en Guadeloupe).
  De Fransche munten, zoo gouden als zilveren, hebben sedert 1807 het gehalte van 0.900 of 9/10 fijn.
  Men heeft goudstukken van 100, 40, 20 en 10 francs, welke laatsten een gewigt van 3.226 Ned. wigtjes hebben, en zilveren stukken van 5, 2, 1, ½ en ¼ franc.
  De Fransche, Belgische en Sardinische 5 francstukken hebben een gewigt van 25 Ned. wigtjes en eene waarde van f 2.38; 155 goudstukken van 20 francs of 40 zilveren stukken van 5 francs wegen 1 Ned. pond.
  De maten en gewigten zijn volgens het decimale of metrieke stelsel even als hierboven voor Nederland uitvoerig is opgegeven.
  De oude Fransche lengtemaat, soms nog in gebruik, was de toise = 6 voeten (pieds de roi).
  1 pied de roi = 12 duim = 12 lijnen = 0.325 Ned. el.
  
  
  Groot-Brittannie en de Britsch West-Indische kolonien.
  De gouden sovereign of 1 pond sterling, verdeeld in 20 shillings, heeft een gewigt van 7.984 Ned. wigtjes en een gehalte van 0.917. De halve en dubbele sovereigns hebben de zwaarte naar evenredigheid, maar een gelijk gehalte.
  De guinea, ter waarde van 21 shillings, weegt 8.202 Ned. wigtjes en heeft hetzelfde gehalte van den sovereign. Er zijn ook halve guineas, doch zij komen even als de heele zeldzaam voor en worden niet meer gemunt.
  In zilver heeft men: de kroon (crown) of 5 shillingsstuk, wegende 28.373 Ned. wigtjes. Elke shilling heeft 12 pence (koperen munt), doch behalve de kroon en de shilling heeft men nog zilveren
  munten van een halve kroon of 2½ shilling, van 2 shillings, ook wel florin of gulden genaamd, van ½ shilling of sixpence, van 4 pence, van 3 pence, van 2 en van 1½ pence.
  De zilveren munt vóór 1816 geslagen is iets zwaarder dan de latere; het gehalte echter van alle Engelsche zilveren specie is 0.924. Vroeger waren in de verschillende provincien van Groot-Brittannie afzonderlijke maten en gewigten in gebruik. Thans is voor het geheele Rijk één vaste Imperial measure bepaald en wel op de volgende wijze:
  Één imperial yard (el) = 3 voet = 0.914 Ned. el.
  Één voet = 12 duim = 144 of ook wel 120 lijn = 0.305 Ned. el.
  Één pole of perch of roede = 5½ yards = 5.029 Ned. el.
  Één landmijl = 8 furlongs = 320 poles = 1760 yards = 1609 Ned. el
  De hand (maat voor de hoogte van paarden, enz.) is = 4 duim of ⅓ voet. De vadem is gelijk aan 6 voet; de ketting voor landmeters, heeft eene lengte van 66 voet.
  Voor vlaktematen heeft men:
  De □ yard = 9 □ voet = 0.836097 □ Ned. el.
  De □ rod of pole = 30¼ □ yard = 25.291939 □ Ned. el.
  De rood = 40 □ rods of poles = 1011.6776 □ Ned. el.
  De acre (akker) = 4 roods = 160 □ rods = 4840 □ yards = 4046.71 □ Ned. el.
  De □ Engelsche landmijl = 640 akkers = 258.9894 Ned. bunders (hectares) of 2589894 □ Ned. el.
  Een akker bevat ook 10 vierkante meetkettingen.
  De inhoudsmaten zijn, voor ruimten:
  De kubiek yard = 27 kub. voet = 0.764513 kub. Ned. el.
  Een kub. voet = 0.028315312 kub. Ned. el.
  De ton (scheepsmaat) = 8 barrels inhoud = 40 kub. voet.
  Voor koren en drooge waren heeft men:
  Een last = 10 quarters.
  Een quarter = 8 bushels = 32 pecks = 64 gallons = 290.7813 Ned. kop.
  Voor natte en drooge waren heeft men verder:
  Een gallon = 4 quarts = 8 pinten = 32 gills = 4.5434 Ned. kop of kan. Zoowel voor natte als voor drooge waren is het gallon (imperial gallon) de éénheid en staat gelijk met ruim 4½ liter.
  Een barrel bier bevat 4 firkins of 36 gallons.
  Een hogshead bier bevat 1½ barrel of 54 gallons.
  
  
  Eene pijp portwijn
  bevat 115 gallons.
  
  
  Eene pijp maderawijn
  bevat 92 gallons.
  
  
  Eene pijp teneriffewijn
  bevat 100 gallons.
  
  
  Eene butt sherrywijn
  bevat 108 gallons.
  
  
  Eene vat claret
  bevat 46 gallons.
  
  
  Eene aam rijnwijn
  bevat 30 gallons.
  
  
  Haring wordt uitgemeten met barrels van 26⅔ of zoogenaamde cran's van 37½ gallon.
  De gewigten zijn:
  Het pond avoir du poids, verdeeld in onzen en drains, en een gewigt hebbende van 0.453 Ned. pond. Verder 14 pond = 1 stone; 2 stones of 28 pond = 1 quarter; 4 quarters of 112 pond = 1 quintal (ook wel centweight genoemd); 20 quintals of c.w.t. s = 1 ton = 2240 pond = 1016 Ned. pond.
  
  Voor blom en meel wordt van de volgende gewigten gebruik gemaakt: 1 stone = 14 pond; 1 boll = 140 pond; 1 zak (sack) = 280 pond; 1 barrel = 196 pond.
  Een quintal visch is slechts 100 pond en niet 112 zoo als voor andere waren.
  Goud, zilver en medicijnen worden gewogen met ponden trooisch van 0.373 Ned- pond.
  De hierboven opgegeven maten en gewigten zijn geldig voor de Britsch West-Indische koloniën, doch voor vele dier bezittingen zijn afzonderlijke muntspeciën geslagen en is het Engelsche geld slechts bij uitzondering gangbaar.
  In Britsch Guiana is de algemeen in omloop zijnde standaard munt: de Mexicaansche dollar van 100 centen. Tot gemak in het verkeer zijn kleinere stukken geslagen met Engelsche stempels; de gilder (gulden) van 33⅓ cent of ongeveer f 0.83 Ned. courant; de bit = ¼ gulden of ongeveer f 0.21 en de halve bit of ruim f 0.10. Drie Demerarijsche guldens, of gilders zijn juist één dollar.
  N. Amerikaansch en Engelsch goud komt er veel in den handel voor, ten naastenbij tegen de volle waarde.
  
  
  Java.
  Roepy of gulden, in zilver à 120 duiten = f 1.00.
  Roepy of gulden, in koper à 100 duiten = f 0.835.
  Paal (afstandsmaat) = 400 rijnl. roeden = 1507 Ned. el.
  Bauw (vlaktemaat) = 500 □ rijnl. roeden = 0.709649 bunder.
  Pikol (gewigt) = 10 gantangs = 100 katties = 125 Amst. pond = 61.76 Ned. pond.
  
  
  Spanje, Cuba en Portorico.
  De éénheid der Spaansche munten is de peso duro of zilverpiaster, die 26.958 Ned. wigtjes weegt en een gehalte heeft van 0.899. Dit gehalte is dus minder dan dat van den Nederl. rijksdaalder, doch om hare meerdere zwaarte heeft deze piaster, ook wel dollar, spaansche-mat, pilaar-mat of zuilen-piaster genaamd, eene waarde van f 2.55 à f 2.60.
  Er zijn ook halve en kwart piasters in zilver; 1000 spaansche matten of dollars wegen 26.933 Ned. pond.
  De gouden Dobloen heeft eene waarde van 16 dollars; men heeft ook ½, ¼ en ⅛ dobloens, pistolen genoemd; verder gouden dukaten en eindelijk de kleine gouden piaster of escudillo de oro, die een gewigt heeft van 1.745 Ned. wigtjes en een gehalte van 0.846.
  De lengtemaat is de vara (el) = 0.835 Ned. el.
  De vlaktemaat is de fanega = 9216 □ varas = 6425.63 □ Ned. el.
  De castilliaansche graanmaat is de fanega = 54.80 Ned. kop.
  De vochtmaten zijn de arroba mayor = 16.14 Ned. kan en de arroba menor = 12.30 Ned. kan.
  Een moyo wijn = 16 arrobas mayor.
  Een pijp wijn (pipa) = 27 arrobas mayor.
  Een pijp olie (pipa) = 34½ arrobas menores.
  Het gewigt is de libbra (Castilliaansch pond) = 0.460 Ned. pond; 100 libbras = 4 arroba's = 1 quintal.
  In de Spaansche koloniën zijn dezelfde munten, maten en gewigten
  in gebruik. - In 1855 is in Spanje voor de maten en gewigten het decimaal of metriek stelsel ingevoerd.
  
  
  Mexico, Peru, Bolivia, Venezuela en de overige voormalige Spaansche koloniën.
  De munten, maten en gewigten zijn even als de Spaansche met eenige kleine wijzigingen.
  De dollars of piasters dier republieken zijn iets zwaarder dan de Spaansche, doch in gehalte iets minder. Hunne waarde is ongeveer f 0.05 minder; zij zijn even als de Spaansche piasters in geheel Amerika gangbaar tegen ongeveer f 2 50 Ned. courant.
  De Mexicaansche vara (el) is = 0.85 Ned. el en dus iets grooter dan de Spaansche. De Mexicaansche last of carga = 12 fanega's.