text: § 60. Over de Juistheid der kunstmatige Mondelijke Voordracht, in betrekking tot de hoofd-onderdeelen van een voor te dragen stuk.
  Ofschoon, gelijk wij zagen, in ieder stuk, dat men uitspreekt, of voordraagt, een zekere algemeene grond- of hoofdtoon heerscht, waardoor het, in zijn geheel beschouwd, tot het verhevene, vrolijke, roerende, eenvoudige enz. gebracht moet worden; en hoewel naar dien hoofdtoon ook weêr de hoofdtoon der Voordracht te regelen is, wordt dat hoofdkarakter soms echter zeer gewijzigd in de onderdeelen van zulk een opstel, en hier moet zich dan natuurlijk ook de Mondelijke Voordracht naar schikken. Zoo bijv. kan deze of gene kanselrede over het algemeen in de rubriek van het roerende thuis behooren, zoodat de hoofdtoon, waarop men haar uitspreekt, roerend zijn moet; maar daarom kan en moet die Voordracht toch niet in de inleiding, in de verklaring, in het betoog, en in de toe-passing eener zoodanige preek overal van denzelfden aard zijn, ja, moet men den roerenden toon somtijds zelfs varen laten, of ten minste op verschillende plaatsen met geheel verschillende klanken afwisselen. Feith's dichtstuk het Graf zou doorgaans eene plechtige, sombere, weemoedige Voordracht vereischen, en hij die 't voordragen wou, daartoe telkens terug moeten keeren; maar daarom zijn niet alle gedeelten van dat Graf even somber en roerend van toon. Hetzelfde geldt ten aanzien der vroeger aangehaalde, treffende pleitrede van Graaf lally tolendal voor den ongelukkigen lodewijk xvi. Over het algemeen vordert deze eene aandoenlijke, soms zeer pathetische Voordracht, doch die in deze en gene afdeelingen evenwel haar doloroso en lacrimoso van toon door eene mindere neêrslachtigheid en wat meer allegrisch moet zien vervangen. - De grondtoon van het bekende kerkgezang:
  
  O, God, eer 't aardrijk was gegrond, enz.
  
  is hoog verheven, is maestoso, gelijk men het in de muziek zou heeten, en dat majestueuze moet men in de Voordracht van dat kerklied nooit geheel laten glippen; in sommige copletten dient het evenwel veel meer uit te komen dan in andere. Kortom, eene juiste Mondelijke Voordracht, hoezeer zij den grondtoon van 't geheel trachte te bewaren, schikke zich weêr naar den verschillenden aard van ieder zin of zinsnede, waaruit het bestaat; in elken zin of zinsnede weêr naar den aard van ieder woord, ja, in deze en gene woorden zelfs naar de lettergrepen en letteren, waaruit ze zijn samengesteld. Doch over dit een en ander zullen wij in de volgende § § iets aanstippen. Vooraf nog eene aanmerking.
  
  Aanmerking en Uitbreiding.
  Geldt het in de bovenstaande § gezegde van volledige, een groot geheel uitmakende stukken, als bijv. eene leerrede, pleidooi, gedicht, enz.; het is ook toepasselijk op kleinere, maar toch op zich zelf staande brokken, die men van zulk een volledig werk ter Voordracht uitkiest. In de meermalen aangehaalde, hoogst declamabele inleiding bijv. van den derden zang der Hol-landsche Natie is het verhevene en schrikwekkende de hoofdtoon. Plechtig, langzaam, holtonig drage men dus het:
  
  't Was nacht. - 'k Zat eenzaam in het eikenbosch verloren enz.
  
  voor. Nog statiger, en tevens met den toon van diepe ontroering: huivering, en schrik, ook de in het vervolg voorkomende regels:
  
  Thans dacht mijn geest aan u, aan u, vergode vadren, enz.
  
  maar als integendeel in datzelfde droomgezicht de dichter een grijzen visscher aanspreekt, wien hij naar het in puin verzonken Amsterdam vraagt, moet in dat gedeelte dier verzen de somberheid van den hoofdtoon door eenige meerdere levendigheid en tevens eenvoudigheid afgewisseld worden; terwijl voorts heftigheid en onstuimigheid zich met het verhevene en sombere paren moeten bij de uitroepingen over de wisselvalligheid van al het ondermaansche, die, na 's grijzen op eene zeer koele en onverschillige wijze uit te spreken antwoord, den op een bouwval neêrgezonken dichter worden afgeperst:
  
  Hij zwijgt; - verpletterd stort ik op een bouwval neder:
  Ja, alles rijst en daalt, verheft zich, en daalt weder! enz.