text: Cap. XIV. Van de middel in de verlichtingh van 't ghebreck in broodt.
  DE Gotten en Sweedtschen, in de landen der vyanden, namelijck der Moskoviters, trecken sullende, bevinden dickwijls dat sy, uyt oorsaeck van de koomst van 't schrickelijck heyr, niet alleenlijck gheswindelijck naer de schuylplaetsen der bosschen en rotzsen vluchten, maer dat sy, de brant in hun huysen steeckende, al 't geen, dat tot voedtsel der menschen verstrecken kan, met sich in de woeste wildernis draghen, sonder yets, dat ghe-eten kan werden, voor d'aenkomende vyandt over te laten. Dieshalven de voorsichtige Oversten van 't heyr, volghens de gewoonte der oude Gotten, op dat het talrijck heyr niet eer door hongers-noodt, dan door 't stael verdelght sou worden, een groote menighte van Roggemeel in sacken, die hier toe bequaem ghemaeckt zijn, met een ysere plaet, ghewoonelijck achter op het paert binden, en terstont,
  
  als de saeck sulcks vereyscht, vuur maken, en in d'ysere plaet, die sy daer op setten, deegh doen, om dat, ghelijck in een oven, tot broodt te backen. Dese plaet, als een schilt zijnde, naer welcks maecksel sy oock ghemaeckt schijnt, is niet alleenlijck tot backen dienstigh, maer oock om hun lichamen te beschermen; in voeghen dat sy tot een dubbelde, en heel noodtsaeckelijck ghebruyck in d'oorlogh verstrecken, en dat de krijghslieden voorsichtelijck een dingh tot twee wercken gebruycken. Sy maken oock aschkoecken, uyt een klomp meel, die sy in dunne schorssen en bladen van Populier-boomen bewinden, en met gloeyende asch bedecken. Dese koecken, hoe wel sy slechte spijs schijnen, soo stoppen sy echter d'eerste gratigheydt der hongherighe magen, en zijn voor de stercke maghen dienstigher dan eenigh ander fijn- of Rogge-broodt. De derde middel van broodt te backen is echter lichter, dan de bovengenoemde middelen, door de welcken sy op de vlacke berghen, die hen dickwijls voorkomen, backeryen oprechten. Want sy maecken (vermits sy daer over al hout naer hun believen hebben) op d'eerste, tweede en derde stede van de bergh groote vueren, die de plaetsen, daer men brandt, soo heet en suyver maken, dat het deegh, 't welck daer in ronde en breede ghedaente opgheleght wordt, in der yl gaer ghebacken wordt. Sy maecken ondertusschen het naeste deel van de bergh, met het selve vuur, en met brandtstoffen ontsteecken, bequaem om weêr ander broodt te backen, en dat, op een selve wijse ghesuyvert, tot ghelijck ghebruyck seer dienstigh: in voeghen dat sy door dese middel in korte tijdt veel duysent brooden backen; door welckers overvloedt het gheheele heyr, van de doodelijcke honghers-noodt voor veel daghen verlost, in de landen der vyanden invalt, en die ter plaets, daer 't hen lust, te
  
  vuur en te swaert verdelght, soo men niet te vooren met verdragh te maken daer in versiet. Dit heyr dan, met soo groote roof beladen, keert weêr naer huys, doch in soodanighen staet, dat het gheen, of heel kleyne elenden gheleden heeft, die met soo groot een vermaeck en rijckdom vergolden zijn.
  
  Eynde van 't Negende Boeck.