text: Cap. XI. Van de Goutsmeden.
  WY hebben hier voor genoegh getoont dat 'er een groote en onuytputtelijcke menighte van silver in de berghen van 't Sweedtsche Koninckrijck is, en hoe het ghevonden of uytgehaelt wordt. Maer nu volght dat wy 't gebruyck en misbruyck daer af vertoonen, op dat dit edel Metael aen de ghenen, die 't niet hebben, en nochtans wel souden konnen ghebruycken, soo sy 't hadden, niet onbekent zy. Dieshalven, als men de zeden van d'oude tijden weêr ophaelt, soo kan men ghenoegh vertoonen hoe groot een overvloedt van gout, silver en ander kostelijckheyt daer geweest heeft, als (gelijck in 't eerste Boeck vertoont is) de Kercken der Afgoden, de wooninghen der Koninghen en Vorsten, ja de wieghen der kinderen, de toomen en toerustingh der paerden, met een uytsteeckende verçieringh, daer meê bekleedt wierden. Maer gelijck de Gout-mynen eertijdts in groote overvloet waren, soo zijn sy sedert, uyt oorsaeck van de sterfte, door pest, swaert, hongers-noodt en onweer verweckt, verwaerloost, en om dese oorsaeck verdweenen: in voegen dat 'er alleenlijck de geheugenis van eenige plaetsen, daer het uytghetrocken is, aen de nakomers, die onversadelijck zijn, gebleven is, ghelijck hier voor, in d'uytterste grensen van de
  
  Noordsche Landen verhaelt is. Ick wil echter niet loochenen dat 'er een groote menighte van gout in het Sweedtsche koper is; 't welck, ghekocht en wegh-gevoert, of dickwijls door de schipbreuck gekregen, door konst en vuur ghesuyvert wordt, en groote winst aen d'eyghenaers geeft. Ick acht dat de werckmeesters van Ongeren dese konst naerstighlijck waernemen, die het seer roode koper, dat wel ghesuyvert, en tot dunne platen ghemaeckt is, aen d'uytheemsche kooplieden verkoopen, die eyndelijck dat deur de Heerschappy van Polen, met behulp van lange schepen, langhs de vloedt, die gemeenelijck de Wexel ghenoemt wordt, tot aen de koopstadt Dantsick, in 't Hertoghdom van Pruyssen voeren, om daer verkocht te worden. Maer sy laten 't ander aen hun eyghe Goutsmeden behouden, om te besien of sy, door een gheheyme konst, eenigh goudt uyt het koper souden konnen trecken. Wat het ghebruyck van 't silver aengaet, dat wordt nerghens meer en heerlijcker onder alle staten van menschen verkocht, als in Sweden en Gotlandt, daer men naeuwelijcks eenigh huys vindt, 't welck niet jarelijcks door sijn vlijt het gheen, dat het alreê verkreghen heeft, vermeerdert. Men doet oock groote winst aen de groote beelden der Heylighen, beschermers en voorstaenders van 't Rijck, aen de welcken kassen of plaetsen, van gout of silver gemaeckt, gheoffert worden. Sy zijn oock prachtigh in de verçieringh der Maeghden, als van groote kroonen, die sy op 't hooft draghen, halsbanden, borstçierselen, armbanden, ketenen, gordels en ringhen, die van d'ouders, vrienden en magen aen hen ghegheven worden. En seker, niet vergeefs. Want sy betoonen grooter voorsichtigheydt dat sy hen liever met silver, dat soo langh duurt, als hun leven, en dat van hun erfghenamen, beschencken, dan met zyde kleederen, die met 'er
  
  haest van de wormen gheëten worden, en vergaen. Dat meer is, de deurluchtighe mannen hadden in oude tyden voor een ghewoonte, dat sy silvere gordels, Silfsschena ghenoemt, en ronde silvere knoopen droeghen, om de kleederen van alle zyden te gorden, en te sluyten. Sy binden oock silvere bellen aen de staerten der paerden, op dat de ghenen, die hen te ghemoet komen, sich voor 't ghetrappel der paerden souden wachten. Voorts, sy maken oock silvere stegelrepen, breydels, borsttuyghen, en veel andere silvere verçierselen, eer tot overdaedt, dan tot noodigh gebruyck.