text: Starter's tooneelspelen. Studiën en schetsen van Nederlandsche letterkunde, door Dr. H.E. Moltzer, Hoogleeraar te Groningen.
  Starter's tooneelspelen, de Timbre de Cardone en de Daraïde, maken den inhoud uit van de vierde aflevering van dr. Moltzer's letterkundige studiën. Aan ieder, die bekend is met Starter's ‘Frieschen lusthofDe sesde druck, op nieus vermeerdert ende verbetert, met verscheyden dichten ende kluchten. Met inleiding en aanteekeningen van Dr. J. van Vloten, Utrecht 1864., beplant met verscheijden stichtelijke minneliedekens, gedichten ende boertige kluchten,’ moet die studie welkom zijn.
  Men verwachte hier echter geene levensbeschrijving van den dichter, evenmin eene aestetisch- critische beschouwing van 's mans werken, beide zijn eldersVan Vloten, t.a.p. en Jonckbloet, geschiedenis der Ned. letterkunde, 1e deel. uitvoerig behandeld. Wat wij echter elders niet vinden, vinden we hier: Eene beredeneerde inhoudsopgave; beredeneerd omdat ze tevens ‘een denkbeeld geeft van de taal, toon en trant der stukken, die zooals bekend is, witte raven zijn ook zelfs in eene boekerij van Nederlandsche schrijvers;’ en tevens eene aanwijzing der bronnen, waarnaar de dichter zijne ‘blijeindende treurspelen’ vervaardigde. Vooral om het eerstgenoemde verdient deze studie in de handen te zijn van ieder, wien het bij het bestudeeren der Nederlandsche letterkunde niet slechts te doen is, zijn hoofd op te vullen met levensberichten, geboorte- en sterfjaren, dorre schema's, nauwkeurige opgaven van wat rijpe en groene schrijvers in het licht hebben gegeven. Vooral de inhoudsopgave van de Daraïde is zeer uitvoerig en daarom de kennismaking dubbel waard. De schoonste gedeelten van het treurspel zijn hier in hun geheel opgenomen en stellen ons, zij het dan ook niet volkomen, in staat een zelfstandig oordeel te vellen aangaande den verhaaltoon, den dichttrant en de ‘zoetvloeiendheid’ van den jeugdigen muzenzoon. Wij wijzen op het zangspel, aangehaald op blz. 186, op de wijze: Soder yemand vraeghd, wie hier leyd begraven;
  Op de alleenspraak van Sidonia, wanneer zij Darayde en Diana bewusteloos aan hare voeten ziet neerzijgen. Wanhoop en ijselijke wraakzucht verscheuren haar hart. De dichter slaagde er in, beide hartstochten in die alleenspraak treffend te doen uitkomen.
  Het tweede gedeelte van de taak des schrijvers is op letterkundig gebied niet minder belangrijk; het behelst, zooals wij reeds zeiden, een zeer nauwkeurig onderzoek naar de bronnen. In de Timbre de Cardone worden Shakspere's Much ado about nothing en Ayrer's Phaenicia zorgvuldig met Starter's werk vergeleken, en de slotsom van dr. Moltzer's beschouwing is deze: Shakspere, Ayrer en Starter zijn met de novellen van Bandello in kennis geraakt, de laatste door eene opvoering van Engelsche komedianten, en hebben ze ieder op zijne wijze tot een dramatisch stuk vervormd. Vandaar de overeenkomst in genoemde werken, vandaar ook de veelvuldige en groote afwijkingen.
  Deze beschouwing wordt door den schrijver met voorbeelden gestaafd en mijns inziens voldoende.
  De grondstof der ‘Daraide’ is te vinden in den roman van ‘Amadis’, waaruit ook Brederode en andere dichters van dien tijd maar al te gretig putten. Ook dit wordt door vergelijking aangetoond.
  Blijkt uit een en ander, dat Starter zijne voorbeelden op den voet gevolgd is, en soms niet meer dan eene berijmde vertaling van het oorspronkelijke geeft, de proeven in deze studie medegedeeld, bevatten te veel schoons, dan dat men zich onvoorwaardelijk met het oordeel van dr. Jonckbloet zou kunnen vereenigen, dat Brederoo en Coster den voorrang hebben. Starter toont, dat hij op komisch gebied zelfs met Brederoo om den prijs had kunnen kampen; dat het hooge tooneelspel evenmin zijne roeping is als die van al zijne Nederlandsche tijdgenooten; maar hij toont tevens, de bewijzen liggen vóór ons, dat hij ook hierin noch voor Coster, noch voor Brederoo behoefde onder te doen, althans in sommige gedeelten.
  De heer Moltzer heeft een goed werk verricht met ons Starter van deze zijde te doen kennen. Dat deze belangrijke studie ook onder de onderwijzers vele lezers zal vinden, betwijfelen wij niet.