text: Cap. II. 't Gebruyck van Godsdienst by d'Yslanders.
  IN 't jaer onser saligheydt duysent drie hondert acht-en-tnegentigh heerschte in Deenmarcken Woldemarus, de tweede van die naem, die Noorweghen meê onder sijn Heerschappy had, 't welck van sijn naesaten oock behouden wierd tot aen Erick, Hertogh van Pomeren, en Christoffel van Beyeren. De Noorwegers stonden onder de Heerschappy van dese Woldemarus, en zijn noch onder de Heerschappy der Deenen. In de tijdt van dese Woldemarus zijn d'Yslanders eerst in de Christelijcke Godtsdienst onderwesen, nae dat sy dus langh vreemde Goden ghedient hadden. Maer dewijl in dese dicke nevel, en onder de naem van Gods Kerck, alle volcken als betoovert in de diepste duysternissen der waengheloovigheden gehouden worden, soo kan 't niet anders wesen of de geenen, die daer woonden, van 't geselschap der gheleerden afghescheyden, moesten nootsakelijck in de grootste afgodery vervallen, jae soodanigh, dat sy de duyvelen voor hun gemeene huysvrienden hielden. Toen Luther bekent en vermaert was gheworden, deê Christiaen, Koningh van Deenmarcken, sijn
  
  uytterste poogingh om over al de suyvere Leer te planten, en, Deenmarcken, Noorweghen, en alle Eylanden, die onder sijn ghebiedt stonden, van alle waengheloof suyverende, sond naer Yslandt Dienaers des Woordts, die daer souden pooghen vrucht te doen. Hy sond daer oock een Drucker, die ten dienst der Leeraers, de welcken de Latijnsche spraeck niet verstonden, ghelijck 'er toen veel waren, de Bybel, de ghemeene plaetsen van Philippus Melanthon, al de Boecken van Urbanus Regius, en meer anderen, in de bekende tael sou drucken. Hy beriep oock bequame jonghelinghen, die hy op sijn kosten in de Hooge School te Koppenhaven opghevoedt heeft, om ter bequame tijdt over de Kercken en Scholen te heerschen.
  	Toen eerst de Godsdienst in Yslandt bekent geworden was, stelde de Koningh twee Bisschoppen, een te Schalholden in 't Oosten, en een te Hollen naer het Westen. Seecker, de navolghers van dese Bisschoppen hebben niets anders dan d'ydele naem, en gheen andere inkomst, dan Boter en Visch. Na dat dese reformatie in Yslandt door Koningh Christianus ghedaen was, maeckte een der Bisschoppen een samensweeringh met het ghemeen volck in Schalholden, roeyde d'Euangelische Leer uyt, en doodde d'Oversten van de Koningh.
  	In 't volgende jaer van duysent vijf hondert vijf-en-dertigh sond de Koningh een Edelman uyt de Ridderschap, Paulus Hitfelt ghenoemt, (die ick in Deenmarcken ghesien heb, toen hy heel oudt was) naer Yslandt, en versorghde hem van al 't geen, dat tot sijn voornemen noodigh was, als van mannen en wapenen. Dese, daer ghekomen, doodde d'oproerigen, en vernieuwde d'Euangelische Leer. Hy trock van daer weêr naer Deenmarcken, en liet daer een Edelman, die over 't Eylandt heerschen, en opsicht over de Kerck hebben sou. Daer was
  
  toen in Yslandt een voornaem man, Tadde-Bonde ghenoemt, die, soo haest als des Koninghs krijghsvolck vertrocken was, een samensweeringh met de voornaemsten maeckte, die hy door sijn aensien, daer in hy was, op sijn zyde ghetrocken had. Hy braght hen soo verre, dat sy van de Koningh af vielen, en hem volghden. Sy quamen te samen in een plaets, Waloa ghenoemt. Dese Tadde-Bonde, die sijn goederen in veel plaetsen had leggen, en die van veel ghehoorsaemt wierd, meende dat hy niet lichtelijck overwonnen sou worden. De Bisschop, die in 't Oosten woonde, dese Tadde-Bonde hatende, om dat hy van hem voor d'Oversten van de Koningh aengheklaeght was, als of hy aen d'eerste en voorghenoemde samensweeringh schuldigh had geweest, verwittighde d'Overste des Koninghs van de gheheele handel. Dit bericht was een oorsaeck van Tadde-Bondes doodt. d'Overste van de Koningh, dit verstaen hebbende, maende de geenen aen, welckers ampt dit was, en stelde hen belooningh voor, soo sy hun plicht wel waernamen, en vertoonde oock aen hen de straffen, die hen overkomen souden, soo sy sich niet behoorelijck in hun ampt queten. Veel, 't ghevaer, daer sy sich in wierpen, overwegende, verlieten Tadde-Bonde en sijn aenhanghers, en, tot d'Overste van de Koningh komende, versochten ootmoedighlijck vergiffenis van hun misdrijf; 't welck sy oock verkreghen. Tadde-Bonde wierd hier op voor vyandt van de Koningh, en van 't Vaderlandt uytgheroepen. Eenighe beloofden met eedt, dat sy Tadde-Bonde souden vervolghen, en ter doodt brenghen. Hy en sommighen van de sijnen hielden sich in een seeckere plaets, daer sy omringht en ghedoodt wierden. Hy self, ghevanghen zijnde, wierd tot de Bisschop ghebraght, op dat hem die in de ghevanghenis sou bewaren. Maer de Bisschop wey-
  
  gerde hem aen te nemen. Sy braghten hem toen tot een van de Rechter, die, de haet van 't volck vreesende, oock weygherde hem aen te nemen. Toen was 'er een moedigh en dapper man, Jonas ghenoemt, die seyde: Ick weet aen wie ick hem bevelen, en wie hem bewaren sal. Tast hem aen, en houw hem 't hooft af, en begraef hem. Toen wierd d'oproer ghestilt, en sedert die tijdt is daer Godts Heyligh Woordt naer de belydenis van Aughsburgh ghepredickt.