text: Cap.V. Van de wonderlijcke Bergen in Yslandt.
  IN Yslandt zijn drie wonderlijcke bergen, d'een naer 't Kruys, en d'ander Snevelsjockel ghenoemt. Dese twee stijgen in hooghte tot de wolcken toe, en niemandt heeft de spits daer af ooyt gesien, of hen sonder ys en sneeuw gevonden. Op dese berghen blixemt en dondert het daghelijcks, schoon nochtans de lucht en de naest-gelege dalen soet en klaer zijn. De derde bergh, die sich naer 't Noorden streckt, is niet soo hoogh, en heeft veel jaren gebrant. Men weet niet wat de stoffe daer af
  
  is; doch het is ghelooffelijck dat sy Swavel is, vermits die in overvloet daer uyt koomt, en misschien daer aenghesteecken wordt, en dese brandt veroorsaeckt. Dese bergh is niet verre van de zee, die daer neffens vloeyt. Hy wordt Hecla genoemt, en werpt somtijdts een vlam, somtijdts vyerigh water, en daer na swarte asch en bicksteen uyt, en dit in soo groot een overvloedt, dat de Son daer door verduystert wort. Niemant kan op ses mylen daer aen woonen; en daer zijn oock geen wegen toe. Eenige onvertsaeghde menschen, die hun leven geringh achten, hebben tot verscheyde malen steenen in de holen geworpen: want daer is somtijdts groote stilte op dese bergh, als de wind zuydelijck is; en de steenen, die daer in geworpen worden, geven een groot geluyt. Het gemeen volck meent dat de verdoemde zielen hier gepynight worden. 't Is seker dat op en omtrent dese bergh spoocken ghesien worden. Indien daer een strijdt gestreden is, soo weten d'Yslanders, en voornamelijck de ghenen, die in de zee omtrent Hecla visschen, de dagh van de strijdt, schoon sy niet weten waer 't geschiedt is. Want sy sien, gelijck sy selven verhalen, de Duyvelen uytgaen, en weêrkeeren, en de dooden aenbrengen, of ten minste in schaduw, en tot een voorspoock, gelijck men seght. Men vertelt een geschiedenis van een visscher, die omtrent Hecla voer: te weten dat hem een ander schip te ghemoet quam, dat soo wel als hy voor de windt had. De visscher, de gewoonte der Schippers volgende, vraeghde, wie hy was, en van waer hy quam: daer op d'ander antwoordde, dat hy de Bisschop van Bremen in sijn schip had, die hy naer Hecla wilde voeren; en men bevondt dat de Bisschop op die dagh gestorven was. Doch ick acht dat dit niet seker gaet. Indien yemandt verdroncken, of andersins vergaen is, soo verschijnt hy met een droevigh en treurigh ghe-
  
  laet voor sijn naghelate vrienden en bekenden, en, ghevraeght zijnde van waer hy koomt, en waer hy heen gaet, seght: Ick gae naer Hecla, om gepynight te worden van d'onbarmhartighe meester de Duyvel, die hier op terstont verdwijnt. Dus zijn sy van de Duyvel betoovert, dat sy meenen dat 'er de ziel van een doode is.
  	Maer hoe wel niemandt, die by sijn sinnen is, ghelooven kan dat daer de Hel is, soo kon men echter vraghen hoe de bergh dese dinghen, namelijck vuur, vlammen, asch, en sulck een overvloedt van bicksteen, uytgheeft. Men seght dat door het vuur alle vaste dingen verteert en vernietight worden; en om dese oorsaeck ghelooven sommighen dat de vlam ophoudt: Ick sal 't geen, 't welck ick ghevoel, vryelijck uytspreken, en echter aen anderen hun oordeel vry laten. 't Is seker dat 'er ghestadighlijck water in 't aerdrijck is, 't welck uyt de vochtigheden spruyt, die in de holen der aerde vergadert zijn, en dat deur de Fonteynen uytvloeyt. En daer stoffe is, daer is oock werckingh. In 't ingewandt der aerde zijn oock sekere plaetsen, die soodanigh van natuur zijn, dat sy drooge en warme dampen tot sich trecken, en die in vlammen, asch en bicksteen veranderen, ghelijck daer ghebeurt. Maer dewijl daer, en in gheheel Yslandt, veel Swavel is, en dewijl de Rivieren in de Winter meer water geven, dan in de Somer, vermits des Somers alle Rivieren droogh worden, om dat 'er gheen dampen in de hoolen van 't aerdrijck zijn; soo gheeft dese bergh oock somtijdts gheen vlam of roock uyt, als 'er gheen stoffe is. Doch dit zy soo 't is, maer dit weet ick altijdt seecker, dat niemandt sonder gevaer en verschrickingh aen de bergh kan komen, gelijck namaels verklaert sal worden.
  	In 't selve jaer, toen ick in Yslandt was, op de negen-en-twintighste van November, omtrent ter
  
  middernacht, gingh 'er omtrent Hecla een lichte vlam op, die het gheheele Eylandt soodanigh verlichtte, dat wy alle verschrickt en verwondert waren, en in groote benaeutheyt d'uytkomst verwachtten. De ghenen, die sich hier op verstonden, seyden dat het licht uyt Hecla quam. Een uur daer na beefde het gheheele Eylandt, als of het uyt sijn plaets bewoghen wierd. Op dese aerdtbevingh volghde een schrickelijcke barst en breuck, die soodanigh een ghedruys maeckte, als of men grof geschut los schoot, jae dit gheluydt noch overtrof. Men kan niet uytspreecken hoe schrickelijck dit was. Men meende dat de geheele werelt vergingh, en de leste dagh op handen was. Men bevondt daer nae dat de zee by twee mylen afgheloopen en verdrooght was.
  	Op d'eerste van Julius koomt omtrent Hecla het ys in groote menighte aen 't Eylandt aendryven. Men seght dat de verdoemde zielen nu in de vlam, dan in de bergh, en dan in 't ys, by tyden ghepynight worden. Het ys blijft drie geheele maenden by de bergh Hecla. Indien men een stuck van dit ys neemt, dat in een linne doeck bewindt, en in een kist leght, soo sal het soo langh in sijn gheheel blyven, als het ander noch in zee is. Maer indien het gheen, dat in zee is, verdwijnt, 't welck lichtelijck in een nacht kan gheschieden, soo verdwijnt oock het geen, dat men in de linne doeck ghewonden heeft, sonder daer eenigh teecken van vochtigheydt te laten. En seker, 't is den Duyvel niet swaer het ys wegh te nemen, sonder daer eenige vochtigheydt te laten blyven, om hun ongheloof te vermeerderen. Olaus de Groot verhaelt oock van dit ys, in sijn elfde Boeck. Maer dewijl ick voorgenomen had alle dinghen naerstighlijck t'ondersoecken, soo voer ick onbeschroomdelijck naer dit ys, en sagh dat het teghen de klippen aen ghe-
  
  smeten wierd. Men hoort dan van verre een ghedruys, als of het kermen was; en daerom meenen d'Yslanders dat de verdoemde zielen in dit ys ghepynight worden.