text: Cap. XV. Van de Lichten en Toortsen van Pijn-boomhout ghemaeckt.
  
  ALsoo de Noordsche volckeren ghemeenlijck seer langhe nachten hebben, soo ghebruycken sy veelderhande lichten om hun huyswerck en andere dinghen, daer 't van noode is, by te moghen doen. De ghene die onder de Noordsche Pool woonen, ghebruycken in de Winter, in 't branden van 't licht, smout van groote Zee-visschen, om 'er by te doen al dat sy begheeren: het welcke sy in hun ghemeene spraeck noemen Traen oft Lyse, om dat het wel lichtende is, het welcke alder meest wordt ghebruyckt daer groote huysghesinnen zijn, oft in Kercken daer altijdts licht moet ghehouden worden ter eeren van dat waerdigh Lichaem Christi. Maer om dat het by nacht van Kerck-uylen en Nacht-ravens niet sou uytgesoopen worden, soo wordt de mondt van de Lampen met een yser-tralyken gedeckt. Men gebruyckt oock over al in de Noordsche Landen in plaets van kaerssen, toortsen, die van Pijn-boomhout ghemaeckt zijn, (dat sijn eyghen vettigheydt in sich heeft) tot alle dinghen die sy te doen hebben, en dat in deser voeghen: Sy nemen een deel dunne latten van 't selve hout gemaeckt, en steken se in hun riemens en is 't dat sy beyde de handen onledigh hebben, soo steken sy een van dese houte latten aen het een eynde ontsteken zijnde in de mondt oft aen hun hoedt, en gaen alsoo daer sy wesen willen, soner dat het licht oft brandende latten door de windt uytgaet, en doen alsoo 't gene dat sy begeeren. Andere zijn 'er die branden gemeene kaerssen, wesende soo langh als een arm, of nae dat de nachten langh zijn. Maer in oorloghs-tyden, die daer te lan-
  
  de meer in de langhe Winter dan in de Somer ghevoert worden, soo gebruycken sy onder de benden van de ruyters en voetknechten peck-toortsen; maer alderbest soo lichten de gheene die van Dennen Harst ghemaeckt sijn.