text: Cap. XXI. Van den A.B.C. oft Letteren der Gotthen.
  
  
  
  VAn seer oude tijden als 't in de Noordsche Landen al Reusen waren, dat is te seggen, al over langh eer dat de Latijnsche Letteren waren gevonden, en eer dat Carmenta met haer Soon Evander uyt Griecken in Italien op de Roomsche aerde ghekomen was, en de eerste en oudste inwoonders van 't Landt verjaeght had, of oock eer dat grof en wild' volck had leeren lesen, schryven, en steedtsche manieren van leven; soo hebben de Noordsche Landen haer ghedaente van Letteren gehadt. 't Welck genoegh te kennen geven de groote steenen die aen de speloncken en graven, daer de Ouden in begraven zijn, vast gemaeckt staen. En is'er yemandt die sich laet voorstaen dat het gene dat ick hier schrijf beuselen zijn, en dat het selve door de kracht der Reusen in oude tijden niet sou ghedaen wesen, dat hy daer gae en 't selve besie, ick verseecker hem dat hy 'er noch ongelijck meer sal sien, en dinghen daer hy meerder af verwondert sal zijn, dan hy in eenighe Boecken sou mogen vinden geschreven: Ghelijck men oock beschreven magh vinden by mijn seer lieven Broeder en Voorsaet Ian de Groote, Aertsbisschop van Upsalen, in sijn eerste Boeck in 't sevenste Capittel, soo hebben de Ouden in voorleden tijden
  
  hun vrome feyten gehouwen in dusdanig steenen, om tot een eeuwige ghedachtenisse achter te laten. Sommige hebben oock voor sich selfs, op de Egyptische wijse, verscheyde gedaenten van beesten voor Letteren gebruyckt, gelijck 'er noch dagelijcks eenige 't selve doen, als hier na sal verklaert worden. Diergelijcke magh men oock noch te Romen sien in de oude groote Steenen, die tot eenige gedachtenis daer ghestelt zijn, in de welcke elcke beeltenis van eenigh beest een woort beteeckent, gelijck een Wolf, een gierigh mensch; een Vos, een loose doortrapte schalck; een Bye, een Koningh, om dat een Overste van 't volck met de scherpheyt der straf het honingh der goedertierentheyt behoort gemenght te hebben. Ten anderen, gelijck nu ter tijdt de brieven, die wy senden, gheschreven worden op papier, alsoo wierden sy hier voortijdts in de Noordsche landen gesneden op hout, die sy gemeenelijck d'een den ander sonden: het welcke noch ter tijdt in Legers oft Steden, die belegert zijn, by gebreck van papier, gedaen werdt, gebruyckende schorssen van bercken-hout, de welcke gesneden worden in seer dunne berderkens, waer op dat sy de brieven schryven: Welcke schorssen daer seer wel toe dienen, om dat se niet lichtelijck van den regen en sneeuw bedorven worden. Daer zijn oock sommighe lieden onder de Noordsche volckeren, die soo kloeck van gheest zijn, dat sy by ghedachtenis voor hun eyghen gebruyck ordineeren eenighe A. B. C. van verscheyde ghedaenten, met welcke sy by geschrift op vellen papier oft boom-schorssen stellen dat sy willen, al is 't dat sy van te vooren gheen Gotsche oft Latijnsche Letteren gheleert hebben: Welcke verborgentheydt sy niemandt openbaren dan die van hun huysghesin zijn. En den inct daer sy mede schryven, die is ghemaeckt van ghewreven koolen, met melck oft ghemeen water gemenght.