text: Cap. IX. Van d'oeffeningen by de Maneschijn.
  
  DAer wort dickwijls gevraeght wat de Noordsche volcken doen, terwijl daer een ghedurige en eenparige nacht is voor en na de weêrkeeringh van de Son in de Winter, als de lieden, en voornamelijck de ghenen, die onder de Pool woonen, yets behooren te wercken; en oock wat sy in de Somer, by ghedurigh daghlicht, doen, als men in gheheele ses maenden gheen nacht siet verschijnen. Men moet dieshalven hier 't geen aenmercken, dat 
  
  van Ptolemeus (in 2. Almagesti, cap.6.) ghetuyght wordt, namelijck dat in de neghen-en-dertighste Paraleel de grootste dagh ses maenden langh is: en onder dese Paraleel behooren de volcken, of uytterste Landen van de Pool, te weten de Laplanders, Bothniers, en van d'Ysdaelsche Eylanden. In d'acht-en-dertighste Paraleel is de grootste dagh van vijf maenden; en de Landen, hier binnen ghelegen, zijn Sweden, Helsingen, Angermannien, en 't Noord-eynde van Noorweghen. Binnen de ses-en-dertighste Paraleel wordt de grootste dagh van drie maenden ghehouden; en de plaetsen, hier onder ghelegen, zijn Gotlandt, Moskovien, Russen en Lijflandt. De genen dan, die in dit onmetelijck licht des Somers, of in de teghen-gestelde duysternissen des Winters woonen, konnen bequamelijck hun ghestadighe arbeyt in de duysternis schicken; want in plaets van het langhdurigh licht gebruycken sy het vet van de groote zee-visschen, daer sy lemmer in doen, 't welck sy ontsteken, en daer meê sy sich in huys, op 't Landt, of in de Bosschen behelpen. Sy bereyden en dunnen oock de zenuwen der beesten, en voornamelijck der Rangifeeren (van de welcken hier na van de Dieren gesproken sal worden) tot hun lijnwaedt, en om hun kleederen, voornamelijck van laecken, soo sacht als vellen, te naeyen; vermits in dese uytterste ghewesten gheen lijnwaedt ghesaeyt wordt, of wassen wil, uyt oorsaeck van de bittere koude. Wyders, de genen, die in 't landt wercken, ghebruycken in de sneeu of het selve vet der groote zee-visschen, of het vet der andere visschen, aen 't welck de winden gheen hinder konnen doen, of het klaerste licht van de Maen, of het glinsterende licht van de Sterren: jae sy konnen in de bosschen, op het veldt, op 't ys, en in de sneeu meer werck doen, en lange reysen gemackelijcker voleyndigen by 't licht van de Maen,
  
  dan des Somers by 't Sonnelicht. Want de kromme dalen, de scheve heuvels, de steyle rotzsen, en de hooghe berghen zijn in de Somer onbequaem om waghenen te voeren, of over wegh te reysen; daer in teghendeel in de Winter alles als effen en slecht is, om alle reysen, hoedanigh sy oock zijn, te volvoeren. Ja de nuttigheydt en gheswintheydt is soo dienstigh en bequaem, dat twee beesten (ghelijck boven gheseght is, en hier na noch in d'oorloghen op 't Ys getoont sal worden) meer last op het glibberigh Ys, of op het gladde Sneeu, dan tien paerden op wagens over 't veldt by Somer konnen trecken. Maer wat het overtreffende en grootste licht aengaet, sy hebben, op dat dit niet aen hun slaeptijdt hinderlijck sou zijn, een heel bequame middel, die sy of in huys, of in hun hutten onderhouden. Doch dit licht, dat seer helder flickert, en de heldere stralen van de Son zijn niet soo hinderlijck aen d'ingheboorenen, als de plaghende Muggen, die misschien wreeder zijn, dan die van Egypten, ghelijck hier nae van de selven, en van de hulpmiddelen daer tegen, getoont sal worden.