text: Bestekamer.
  Het is niet te bevreemden dat er tal van euphemistische uitdrukkingen bestaan voor de plaats, waarheen de paus en de keizer te voet gaan. Men gebruikt niet meer zoo plompweg de benaming, die we vinden in het aan Vondel toegedichte rijmpje, waarin hij iemand vraagt hem zoodanige inrichting te wijzen, en dit vergezeld doet gaan van eene alles behalve geurige bedreiging. De mode doet nu eens dezen, dan weder een anderen naam gebruiken; doch nog steeds behoudt de benaming van bestekamer een stempel van fatsoenlijkheid, en niemand zal zich schamen onder dien vorm naar de heimelijke plaats te vragen, tenzij eene overkiesche nuffigheid hem het omnevelde ‘gelegenheid’ doet verkiezen. Doch vanwaar die benaming?
  Een ieder staat zeker met het antwoord klaar: ‘Niets dan een dier vele euphemismen, die voor een zoogenaamd onkiesch woord eene zachtere uitdrukking in de plaats geven.’
  Men is geneigd met die verklaring vrede te hebben, maar vraagt zich toch af: waarom wordt juist dat vertrekje de beste kamer genoemd. Men mist ze hoogst ongaarne in eene woning; ze zijn onmisbaar als men niet aan de ‘ziekte der geleerden’ lijdt; maar die onmisbaarheid verklaart ons nog niet het gebruik van den overtreffenden trap.
  Die plaats de beste kamer van het huis te noemen, zij het dan ook in scherts, heeft geen gronden, en let men er bij op, dat de klemtoon niet op beste, maar op kamer ligt, en men bestekámer zegt, dan is er voldoende reden tot twijfel. Een toeval bracht mij hier tot de ontdekking van den geheel anderen oorsprong van het woord, waardoor weer blijkt, hoe het volk, waar het den waren zin van een woord niet meer begreep, tot eene eigene etymologie de toevlucht nam, en daardoor het woord bijna onkenbaar maakte.
  
  In de Kronijk van Vlaenderen (uitg. door de Bibliophilen), I, 185 vlgg. vinden wij het verhaal van de ontsnapping van den Graaf van Namen uit zijne gevangenis te Brugge. Het luidt aldus:
  ‘(De grave) ymagineerde hoe dat hy hem best uuter vanghenessen steelen soude moghen, ende alsoe vlien uut Brugghe. Onder den Steen was een huus wylen toebehorende eenen riddere ghenaemt Mer Jan Van den Dorne, dewelke sine camere achter dede vermaken, ende de grave van Namen badt dien riddere, dat men dat gat van den soldere, daer een balke nieuwelijcx gheleyt was ende nieuwe planken, niet stoppen en soude, noch de planken naglen, ende dat hy mochte hebben eene liedere, die lanc ghenouch ware, ende dat men die stellen soude onder de bassecamere van der vanghenessen,.... ende dat Mer Jan soude willen sijn, omtrent den XI vore den middernacht, onder den Steen in de vorseide camere om hem uut te helpene.... De grave van Namen claghde den steenwachtere dat hy alte zeere den lichame hadde, ende dat hy bydien de stille snachs niet sluten en soude, ende des selfs nachs.... hy stont op ende veinse hem hebbende den lichame, ende daeromme hy ghinc dicken ter stillen, omme te wetene oft Mer Jan Van den Dorne beriedt was, om hem te sourcoursene ende te helpene uuter vanghenessen.’
  Stille en bassecamere worden hier in denzelfden zin gebruikt, en het is aan geen twijfel onderhevig dat wij aan dit bassecamere ons bestekamer te danken hebben. In eene Fransche keur van 1350, aangehaald bij du cange I, 50, vinden wij de uitdrukking Chambre basse in den zin van heimelijk gemak.
  ‘Pour ce que grande nécessité est d'avoir plus d'ouvriers ès chambres basses, que l'on dit courtoises.’
  Die chambre basse, lat. camera bassa, of wel basse-chambre, bassa camera was de oorsprong van het Dietsche bassecamere, dat dus eigenlijk eene benedenkamer beteekende, tenzij men het verklare door een vertrek voor lage, minder edele doeleinden, hetgeen niet zeer waarschijnlijk is. Evenzoo is stille niets anders dan de chambre coye, de stille kamer, de plaats waar men
  zich afzondertDe Basse-chambre werd in het mnl. ook bassia, bacia, genoemd (zie du cange I, 527), in het ofr. bassye. In een oorkonde van 1478 lezen wij: ‘Le suppliant et Jehan Blanchart chercherent icelle femme par la maison, et la trouverent cachée auprès de la bassye.’ Het spaansche baxa, latrina, is niets anders dan hetzelfde woord met weglating van camera, evenals wij van de beste spreken en van de stille, waar evenzeer kamer is weggelaten., de retirade, om het Spoorwegstations-euphemisme te gebruiken.
  Bassekamer nu verbasterde allengs tot bessekamer, en de overgang tot beste kamer was slechts een stapje verder: door eene speling van het volksvernuft moest het bnw. basse, laag, de plaats ruimen voor best.
  In Vlaanderen is het woord nog heden ten dage bekend, en wel in den vorm baskamer, doch in eene gewijzigde beteekenis, als de benaming der geurige voortbrengselen van de bestekamer, de aal of mest. Men spreekt daar van ‘het land met baskamer mesten; den baskamer vervoeren.’ Ook is het van geslacht veranderd en manlijk geworden, terwijl volgens de bo de klemtoon op bas ligt (Westvl. Idiot. 80). Hij voegt er nog bij: ‘De Walen zeggen Basse-camp voor een Secreet,’ ook zeker eene verbastering uit Basse-chambre.
  Na het aangevoerde zal de schrijfwijze van bestekamer in één woord wel geene aanbeveling verdienen. Nu in beste niet de overtreffende trap schuilt, is er geene reden om het in twee woorden te blijven schrijven. Doch om naar de afleiding voortaan bessekamer te schrijven, ten einde het meer met zijn oorsprong overeen te brengen, zoude eene dwaasheid zijn