text: Cap. VI. Van de Iaermarckten op 't Ys.
  
  MEn onderhoudt oock op seeckere tijden een seer oude ghewoonte van Jaermarckten op 't Ys, die in veel Landtschappen en plaetsen, op het vlacke en ope Ys, met groote toeloop van Kooplieden ghehouden wordt. De vermaertste plaets hier af is in d'Aertsbisschoppelijcke stadt van Upsale, in 't Koninckrijck van Sweden, deur 't midden van de welcke een breede vloedt deurvloeyt, die ghewoonelijck in 't begin van Februarius soo dicht en dick toevriest, dat hy een ontellijcke menighte van menschen, en de last der vracht-beesten, en oock alderhande koopmanschappen draeght.
  
  Soodanighe Jaermarckten wierden eertijdts, en worden noch tot aen dese dagh Dystingh genoemt, dat is de plaets der vonnissen van de voorsichtighste Koningin Dysa,om dat dese kloecke en uytsteeckende vrouw, siende dat d'ontellijcke menighte van 't volck, om de strenge invloeyingh des Hemels, en om 't ghebreck van ghewas en vruchten, door de strafheydt van de hongher in ghevaer sou komen, aenriedt dat'et beter was 't lot te werpen, om uyt hun gheboorte-landt te trecken, en hun wooningh in vreemde landen over de zee te soecken, om lijftocht te vinden, en, die ghevonden hebbende, naerstelijck te bouwen, dan door de wreedtste straf en plaegh van eenige onvoorsichtige menschen uyt het leven geruckt te worden. Dit is echter niet d'uyttocht der volcken uyt het half-eylant Scanziana, van de welck Paulus Diaconus van de Longobarden ghedenckt. Het kan wel zijn dat sy dit om ghelijcke oorsaeck ghedaen hebben, maer daer is groot verschil van tijdt tusschen beyden, ghelijck oock de heerschappy, ordeningh, en wijse van dese Koningin Dysa, en 't getal van d'oneyndighe menighte, en de maght verscheyden. Doch dewijl mijn waerdtste Broeder en Voorsaet, Ian de Groot, Aertsbisschop van Upsale, in sijn Historie van dese saeck ghewagh maeckt, soo sal ick de nieuwsgierighe Leser derwaerts senden, en, weêr tot de Jaermarckten op 't Ys keerende, segghen, dat op een onveranderlijck teecken en tijdt alle Noordsche volcken, en hun gheburen dese Jaermarckten heel stricktelijck plegen t'onderhouden; namelijck op dese wijse, dat de volle Maen van d'eerste ontsteeckingh (die na de dagh en middernacht van drie Koninghen in Januarius geschiedde) een ghewisse teecken en tijdt voorschreef, in de welcke alle menschen tot de voorghenoemde Jaermarckten, op een plaets, die aen alle bekent was, 
  
  moghten komen, daer in echter dit waerghenomen wierd, dat sy voor, in en na de marckt by de Maneschijn hun koopmanschap souden doen, op dat de Maen, afnemende, door haer licht aen yeder middel sou gheven, om weêr ter plaets te keeren, van daer hy vertrocken was. Men doet daer koopmanschap met alderhande Waren, naer 't believen der Kooplieden, als met kostelijcke vellen van verscheyde dieren, oock met silvere vaten, tot ghebruyck der tafelen, en tot d'onversadelijcke verçieringh der vrouwen. Men brenght daer oock veelderhande granen, metalen, yser, koper, lakens, en eetbare Waren, die ghewoonelijcker naer de rechte waerde, dan naer de swaerheydt van 't ghewicht, met een onderlinge en blyde toestemmingh verwisselt worden, uytghesondert soodanighe dinghen, die d'Overste, door groote voorsichtigheydt, of in de teghenwoordige, of in d'aenstaende noodt van d'ingeboorenen kan versoecken, ghelijck ghewas, oorloghs-paerden, en eetwaren, als botter, kaes en speck; want indien hy met oorlogh ghedreyght wordt, soo wordt aen de vreemde Kooplieden, of aen de ghenen, die hun handel waernemen, by openbaer gebodt, daer boete op volght, verboden soodanighe dingen uyt te voeren. Wyders, op een andere bevroose poel, Meler ghenoemt, wordt, omtrent in 't eynde van Februarius, aen de vesten van de stadt Strengen Jaermarckt op 't Ys ghehouden. Eyndelijck, in 't midden van Maert wordt oock in 't landt Jemphthia, in 't geberghte van Sweden en Noorweghen, in een plaets, Oviken ghenoemt, op 't Ys de Jaermarckt gevyert. Ja in veel plaetsen trecken, of in 't midden, of in 't eynde van May, gheheele benden van ruyters, op de breede en bevroose wateren, of ten oorlogh, of tot vrede, terwijl men te Romen leckere vruchten nuttight.