text: § II. Het adelijk slot van Borgharen. Beleg van 1318. Oude noodtorens te Haren, Meerssenhoven, Swalmen, Gellick en Wijck-Maastricht. Een blik in het huishouden van Herman van Merode 1552-1596. Wolter d'Isendorn à Blois. Lijst der rentmeesters.
  Recht aristocratisch ziet er het trotsche burchtslot Borgharen uit, met zijne steile leidaken, zijne hooge torens en breed gemetselde slotgrachten, te midden van een landelijk tafereel, met bedrijvige boerenhuizen en scheeprijk vertier op de Maas. Het ziet er uit als of het wilde zeggen: werk en ploeg en zeil en stuur, gij nijver volk van Maasland; maar weet, ik ben de Jonkheer dezer plaats; al heeft eene vernielende staatkunde mij mijne rechten en privilegiën ontnomen en mij met u gelijk gesteld, ik zetel hier nog even vast en trotsch; want de band, die mij met u vereenigd, is een band van eerbied en liefde. Ik heb uwen bedrijvigen arbeid reeds sedert eeuwen gadegeslagen en aangewakkerd en zal dit nog eeuwen doen; niets is in staat mij de heerschappij te ontwringen.
  De borg van Haren heeft inderdaad reeds vele eeuwen getrotseerd en kan nog menigen storm onderstaan in de toekomst. Oorspronkelijk schijnt dit kasteel alleen uit eenen zwaren ronden toren, een fort van kei en mergelsteen, bestaan te hebben, waarin men in latere dagen in de plaats der schietgaten vensters heeft aangebracht, en waarvan men de uitgetande transsen heeft weggebroken. Het Westerfront heeft dien oorsponkelijken vorm tot heden toe bewaard, maar het Oosterfront is gemoderniseerd. Men heeft dit voorzien van twee zijgebouwen, die in vierhoekige torens eindigen. Het geheele heeft den vorm van een hoefijzer en is voorzien van prachtige zalen en
  luchtige kamers, die den bewoners alle gemak en nut verschaffen. De onderste verdieping bestaat uit kelders en kelderkeukens.
  Diepe vijvers met gemetselde boorden maken dit slot van alle zijden ongenaakbaar; alleen eene steenen brug voert naar den hoofdingang.
  Ten Oosten van het slot liggen, rondom een groot plein, de pachthoeve, de woning van den rentmeester en de economiegebouwen, omgeven van heerlijke tuinen en wandeldreven, die door hooge ringmuren zijn afgesloten.
  Het is van dit verschanste slot dat het dorp den naam Borgharen, Haren-le-Château of Haren Castri heeft ontvangen. De dorpsheeren waren burchtvoogden en bevelhebbers dezer sterkte. Nog in het jaar 1531 noemt Gérard van Merode zich gubernator et institutus vasallus dominii et Castri de Borgharen.
  In 1318 was de sterke toren en burcht van Haren in bezit van Reinald, Heer van Valkenburg, die er eene zware bezetting hield. Deze wispelturige vorst had de onderdanen van den Hertog van Brabant en van den Bisschop van Luik, die eigendommen op zijn grondgebied hadden of er handel dreven, met zware schattingen overladen. Haren was het roofnest, waaruit de Valkenburgers de schepen op de Maas aantastten, den reizenden koopman overvielen en het land onveilig maakten. Op het klagen der Maastrichtenaren, die daardoor het meest benadeeld werden, schoot de Hertog in gramschap, voegde zijn leger bij dat van den Bisschop van Luik en trok ten velde.
  De troepen van den Bisschop bemachtigden, aanvangs Augustus, het slot Borgharen en verdelgden het tot den grond. Dit wapenfeit lukte door een krijgslist. Bisschop Adolf van der Marck, die in persoon zijne benden aanvoerde, ziende dat er geene kans was om het slot met
  geweld te nemen, liet eenige soldaten door een verborgen venster naar binnen klimmen, en alsof het slot in hunne handen was, victorie roepen. De Valkenburgers door dit waagstuk verschrikt, vluchtten in den toren, maar vergaten in den tuimel der verrassing, de deur te sluiten. Zij werden door de Luikenaars gevolgd en op een man na, die waalsch verstond, nedergesabeld. Dit wapenfeit schijnt den 5 Augustus te hebben plaats gehad. Immers op dien dag herdachten de nonnen van St. Gerlach jaarlijks in haar Necrologium, den sterfdag van Arnold Struecken en der overige gesneuvelden in dezen aanvalPubl. etc. du Limb. VI. p. 184. Butkens, Trophées etc. I. p. 390. Ernst, Hist. du Limb. V. p. 298. Hocsem bij Chapeauville, Gesta. pont. Leod. II p. 376. Zantfliet, Ampl. Coll. V p. 175. De Dynter, Chronicon, II. p. 496 en p. 760. Pellerin, Essais etc. p. 124..
  Bijna alle kronijken van ons land hebben dit wapenfeit besproken. Ziehier de uitvoerige beschrijving, die een tijdgenoot, de Klerck, in zijne Brabantsche Yeesten er van geeftDe Klerck, p. 457. Deze laatste schrijver begon zijn werk omstreeks 1312.. Het hoofdstuk is getiteld: Hoe des biscops liede Haren velden:
  
  Nu comt die bisscop van Ludeke, te waren.
  Die Mase neder ghevaren,
  Te Tricht in der stede;
  Want sine liede waren mede
  Ghelyc den anderen bescat,
  Ende woude oec wreken dat:
  Over die Mase trac hi met allen,
  Ende is vore Hare ghevallen:
  Dat was een vast toren, sonder waen,
  Die bi Tricht was ghestaen,
  Die de porters sere dwanc,
  Ende scade hem, an haren danc.
  Die bisscop den toren wan
  
  Met ghewapender hant dan;
  Ende al dat hire in vant,
  Papen, ridderen ende seriant,
  Dat moeste al ten sweerde gaen,
  Sonder een, hebbic verstaen,
  Die wel conste spreken walsch:
  Hi greep een bedde op sinen hals,
  Ende gheliet oft hi vrient ware,
  Ende riep daer al openbare:
  Je rai tant ors de fu;
  Mon sier dormera sur suEen ander handschrift heeft:
  
  Jauray tant hors du feu,
  Mon maistre dormera dessus.
  
  
  Ende alsoe ontghinc hi daer.
  Dit hoerdic segghen over waer.
  Die toren wart tier selver stont
  Te broken, al tote in den gront,
  Dat dien van Tricht dochte goet spel,
  Want si saghen haren wille wel.
  
  De verschillende schrijvers die wij over dit beleg raadpleegden stemmen overeen, dat de sterke burcht van Haren hoofdzakelijk uit eenen toren bestond, dien de Luikenaars met den grond gelijk maaktenTurrim de Haren fortissimam soletenus destruxerunt. Zantfliet, Ampl. Coll. V. p. 175. Turris de Harne, fortissima destruitur funditus. Hocsem, Gesta Pont. etc. II. g. 376. Castrum de Haren fuit demolitum. Dynter, II. p. 494..
  Torens, gelijk die van Haren droegen bij onze voorouders den naam van noodtorens, omdat zij tot een toevluchtsoord dienden ten tijde van gevaar. Zoodra bij eenen gewapenden aanval de burchtheer zijn kasteel moest opgeven trok hij zich met zijne familie en zijne kostbaarheden in den noodtoren terug. De ingang, een klein smal deurtje, was gewoonlijk eenige voeten boven den grond verheven;
  de ladder die daarheen voerde werd opgetrokkenVan daar het fransch spreekwoord: tirer l'échelle, hetgeen zooveel wil zeggen als zijne uiterste voorzorg nemen.. De belegerden verdedigden deze sterkte soms maanden lang; zij klommen van verdieping tot verdieping en verkochten hun leven zoo duur mogelijk. Was de laatste schuilhoek overweldigd dan werden de bewoners, zoo als te Haren, nedergesabeld.
  Zulke torens, somtijds eenzaam, meestal te midden van woningen of naast een adelijk verblijf gebouwd, vond men in de middeleeuwen over de meeste landen van Europa verspreid. De kruisvaarders gebruikten dit middel van verdediging tegen de Saracenen, en men vindt in Palestina nog heden dergelijke gebouwen, hoekig of rond, die uit den tijd der kruistochten dagteekenen.
  Ook in ons vaderland, bijzonder in Brabant zijn nog vele overblijfsels van zulke torens aanwezig, zoo als te Sichem bij Diest, Bautershem, Mariënsart, Terheyden, Rummen enz. In onze omstreken waren behalve te Borgharen, dergelijke sterke burchten te Meerssenhoven, Gellick, Swalmen en Herten bij Roermond. Zij dragen in oude stukken den naam van turris of fortalitium.
  Ook in de steden trof men, hetzij bij de stadswallen, hetzij naast de huizen der rijke poorters, zulke noodtorens aan. Wij rangschikken onder deze soort den ouden toren van Maastricht, die het plein, naast de kerk van St. Marten te Wijk, versierde en ten gevolge van kortzichtige beweeggronden in 1868 door de regeering is afgebroken. Deze toren was zonder tegenspraak het prachtigste en best bewaarde exemplaar van zulke gebouwen in ons land. Hij was voorzien van een verheven ingang, enOver de wijze van belegering van zulke torens raadplege men Henricourt, La guerre des Awans et des Waroux.
  bevatte drie gemetselde verdiepingen met schietgaten en openingen tot het uitstorten van ziedend water, pek en olie. Vele pogingen werden destijds aangewend om deze merkwaardige en zeldzame proeve van vaderlandschen krijgsbouw uit vroegeren tijd te bewaren. Maar de toenmalige minister van finantiën dacht er anders over; hij liet den toren sloopen op grond: dat oudheden geen recht van bestaan hebben als zij het tegenwoordig geslacht hinderen. Dit waren zijne eigen woorden, toen in de zitting der Tweede Kamer van 13 December 1868, ons geacht medelid, Baron Sloet van de Beele, zijn leedwezen te kennen gaf over dit ongehoord sloopingswerkZie Verslag der Kon. Academie van Wetenschappen. Jaarboek voor 1869, bl. 41 en Publ. etc. du Limb. VI. p. 583-588.. Totale afwezigheid van smaak en kunstgevoel is een karakteristiek teeken, hetwelk men bij velen onzer nederlandsche staatsmannen aantreft. Maar keeren wij tot ons onderwerp terug.
  Het leger des Hertogs veroverde nu ook de stad Sittard, het kasteel van Heerlen en eenige andere plaatsen. Reinald van Valkenburg door den nood gedwongen bad eindelijk om vrede. De voorwaarden echter waren drukkend. De Brabanders zouden behouden wat zij veroverd hadden.
  Uit dit jaar dagteekenen de betrekkingen tusschen Borgharen en den Hertog van Brabant. Deze deed nu de voorstad Wijck-Maastricht, die tot hieraan bij het land van Valkenburg had behoord, daarvan afscheiden en met ringmuren bevestigenJos Habets, Kronijk in de Publ. etc. du Limb. VII. p. 12.. Borgharen werd in 1330 een leen van Brabant; het kasteel met den sterken toren werd herbouwd en aan de familie van Haren terug gegeven.
  Andere berichten uit de middeleeuwen hebben wij over het slot Borgharen niet gevonden. De rekeningen van de
  rentmeesters leveren ons eenige aardigheden over het leven op een kasteel gedurende de XVIde en XVIIde eeuw. Jammer dat de Heeren van Haren maar zelden op hun slot resideerden, anders ware onze bijdrage volstandiger geweest.
  Schier ongelooflijk is het hoe eenvoudig onze adel ten platten lande toen op zijne sloten leefde. De huisraad, stoelen, tafels, bedden, kasten, kisten, banken bestonden uit eenvoudig bewerkt hout. De huisheer zat er onder eene schouw met wijden mantel in eenen ruwen leuningstoel. De jachthond en de kat hadden naast hem hunne plaats op den warmen vloer van bonte baksteenen bij den haard. Dezen schoorsteen noemde men kemmenade en was de trotsch van vele edellieden. Ik ken charters, die gedagteekend zijn in caminata nostra. De woonhuizen met schoorsteenen waren tot in de XVIde eeuw ten platten lande iets buitengewoons. De rook ging - gelijk nog heden in eenige hutten der Kempen - de huisdeur uit.
  Onder of naast dezen schoorsteen namen ook de freules plaats, wanneer zij zich met breien, borduren, spinnen of andere huishoudelijke zaken bezig hielden. De gewone zitkamer had eene houten zoldering; de zijmuren waren bepleisterd. Slechts in de zaal had men een behangsel aangebracht van leder of van geweven tapijt met bloemen of jachttafereelen versierd. Het licht scheen naar binnen door in lood gezette ruitjes, meestal versierd met het familiewapen in gebrand glas. De beeltenissen der voorvaderen, een trophée met jachtgeweeren, hartvangers en reehorens waren de eenige sieraden des huizes. In 1659 stond echter in de slotzaal van Borgharen ook een ‘clawesingel’ dien de organist der parochie tot onderwijs van Jufvrouw Eleonore twee malen per week kwam bespelen.
  
  In het eerste gedeelte der zestiende eeuw, woonde het heerschap meestal te Bornhem bij Keulen. Als Mevrouw of de jonge Heeren te Borgharen verschenen was zulks slechts voor eenige dagen of hoogstens voor een paar weken. Voor het overige gedeelte des jaars hield de rentmeester er huis met zijne bedienden.
  Deze kocht in 1499 een dozijn ronde houten telleren, twee vuurschoppen, vier ijzeren lepelen, twee ‘settelslepers’, eenen gordel voor de Jufvrouw, een paar pantoffelen en acht groene bonetten voor de knechten. Ook schafte hij zich een korfje aan ‘om het foret in te setten gedresseerd tot het vangen van konijnen’. Eene aam olie kostte de som van 36 gulden. In 1509 kocht hij nog drie ‘broitpannen’, twee luchters, een bekken en zes zakken zout voor 13 br. gld. Men leefde bekrompen en er werd alleen voor het noodige gezorgd.
  In den herfst des jaars 1552 kwam Jr Herman van Merode uit Duitschland om zich te Borgharen duurzaam te vestigen. Zijn garderobe en huisraad werden uit Bornhem, waar zijn broeder Willem nu ook Heer was geworden, overgevoerd. Bij zijne inhuldiging werden 23 kwarten wijn en zes tonnen bier verdronken. Onder het middagmaal kreeg de secretaris en de koster ieder een hornsche gulden. De plechtigheid werd bijgewoond door Jr van Batenburg en Jr van Palant tot Reuff. Zijne aanwezigheid bracht eenige verandering op het slot.
  Het huishouden werd op breederen voet geschoeid. De rentmeester kocht rundvleesch, kalfvleesch, hamelvleesch, eieren, stokvisch, schol, bokking, zalm, spierlink en andere visch, kaas, mostaard, kaarsen, zeep, kersen, waldbeeren en bessen, boomolie, olijfolie, capperen, oranjen, peren, pruimen, druiven, suiker, gimber, nagels, peper, muscaten, vijgen, dadels, amandelen, potasch, ‘weiasch
  om het doek te bucken, zavel om te schoeren’, te zamen voor 498 fl. Hij gaf uit aan bier en wittebrood 273 fl., aan twee zakken zout 19 fl. Men slachtte in 1556 zeven vette varkens ‘die Lucas hoedde in die stoppelen voor twee hembden en vier paar schoenen’, en een vetten os, ter waarde van 52 fl. Aan tafel gebruikte men destijds lepelen en messen; van vorken vind ik geene melding; deze waren nog weinig bekend. Men at uit hout gedraaide plateelen. De borden van engelsch tin, die de rentmeester in 1557 kocht, waren voor 's Heeren disch, zooals ook de achtien ellen doek voor servetten en de twee-en-twintig ellen voor tafellakens. Wel waren er de gobletten, kannen, halfjes en pinten van tin of aardewerk, waar men goed bier en fijne wijnen uit dronk. Het bier werd gehaald op de Smeermaas, in het Panhuis. Het beste bier uit den kelder was ‘meertsbier’, en de beste wijn ‘malvosie en romenie’. De tafel was eenvoudig maar voedzaam; vleesch, melk, groente en meelspijzen vormden de voornaamste gerechten. Men gebruikte het middagmaal ten twaalf uren, en des avonds werd de groote breischotel voorgezet. Alleen bij feesten, kermissen, bruiloften of andere gastmalen werd sterk genoenmaald en lang getafeld. Het overschot van den disch werd den armen rondgedeeld. Niemand die om een aalmoes bad werd onverhoord weggezonden. Wegens het groot aantal arme menschen, die voor de poort kwamen bedelen, werden in 1557 acht malder roggebrood gebakken, want er was ellende van honger en miswas.
  In 1560 bracht Jr Herman van Merode mosselen uit Maastricht en zond die ten geschenke naar Norvenich en Bornhem. Ook werden toen rood lederen zitkussens gemaakt, om op de stoelen te leggen in de zaal. Den peltier werden 8 fl. 2 st. betaald voor ‘die voedering van den wil-den catten in myns Jonckeren paltrock’. Nog betaalde men den 30 October drie duitsche daalders en zeven brabantsche stuiver ‘aen 's jonkeren conterfeytsinge by den schilder’. Eene koe werd gekocht bij Heer Peter Sauvage, pastoor van Itteren, voor elf daalders.
  Herman van Merode onderhield te Haren een zeer arbeidzaam en naarstig personeel. Men stond er 's morgens op ‘ter clocke’ en moest 's avonds tegenwoordig zijn bij 't vesperbrood. Hij liet zijne knechten, in den winter des jaars 1560 ‘die weyden suyveren, holt te samen doen, poeten setten, boemen plantenIn het jaar 1500 kostten de plantbare jonge appelboomen het stuk vier stuivers., die haeg in den boemgaerd afhouwen ende versoten’. Er werden eiken uit het bosch gehaald, waartoe men te Limmel, op het huis, twee wagens leende. Zij moesten ‘heksel snijden voor mejonkers peerden en op die schuer helpen, soe dat van noode was’.
  De meiden moesten vlas spinnen ‘soe wel kleyn garen, middel, wercken ende grofgaren om doeck te weven’. De Heer liet in 1561 twee-en-tachtig ellen doek maken ‘soe wel fijn gebilt doeck voer servetten als grof doeck’. Daaruit kregen te Nieuwjaar, zijne dienstboden Engel en Jan elk eenen nieuwen kiel, Nelleken en Truytgen elk eenen schorteldoek en een hemd.
  Ook maakte Lemmen der Körver verscheidene ‘mandelen, heurt en körff van myns Jonkers holt’. En Dirk der ketelbeuter lapte de ketelen, bond ‘schotelen, plateelen, keesbecken en maakte die moesval’. Deze lieden brachten waarachtig hunnen tijd niet in ledigheid door.
  In 1560 was Jonker Herman ziek. Men haalde te Maastricht bij den ‘Apoteker, meister Jan in die Spilstraet, kardi benedicti, weeghbrei, andivie ende roesewater ende
  seroep ende spaensche geest; oeck severii ende lacxatief.’ Te zamen voor 6 gulden br. De slaapkamer, waar de zieke lag was op de tweede verdieping. Er stond eene ‘betstaet met roode saeye gordynen eene bank met sitkussens, eene lyvetkast en vier stoelen’. Ook de garderobe en de keuken waren goed voorzien. In 1585 lagen in de groote kist op de torenkamer, 16 witte gordijnen, 23 witte hemden, 18 paar slaaplakens, 22 handdweilen, 7 kustieken, 18 tafellakens en 10 dozijnen servetten. Verder bevonden zich in de keuken 2 dozijn tinnen telloren ten deele van staftin, ten deele van engelsch tin, drie dozijn dobbeleren, acht schotelen van engelsch tin met het blazoen der familie de Merode, twee lampetten met de bekkens, twee zoutvaten, 3 tinnen kannen, 2 halfkens, 2 pinten, een lange tinnen bierpot zonder deksel, drie koperen luchters en een tinnen nachtpot.
  Uit de rekeningen van den rentmeester blijkt, dat ook aan het onderhoud der slotgebouwen veel ijver en zorg werden besteed. In het jaar 1498 werden de kamers in den toren bepleisterd en de egge der slotpoort, die over de diepe gracht lag hersteld. Deze poort droeg het adelijk wapen in den gevel. Zij voerde naar het buitenplein, waarom de stallen, de halfenswoning, de schuur en de rentmeesterij lagen. Deze gebouwen, meestal met stroo gedekt, werden in 1553 bijna geheel met leien dak voorzien. In 1519, tijdens de aanwezigheid der gebiedende vrouw Katharina van Vlodorp werden de muren van het slot gestopt en gerepareerd. Men gebruikte daartoe omstreeks 500 mergelblokken, benevens 8000 leijen voor de herstelling van het dak. In 1552 was eene nieuwe reparatie noodig; de metselaar verdiende 52 fl. aan dagloon.
  
  In 1555 ondergingen de slotgebouwen eene groote verandering. Herman de Merode deed zijne huizing vergrooten en liet naast de oude burcht ‘een somerhuys timmeren’ met water omgeven ‘ende voorzien van eene ophaelbrugge ende ketens’. In 1558 werd een nieuwe kelder aangelegd, met eene deur in het portaal. Ook zette hij toen allerlei visch op den slotvijver ‘met eynder lamperye’ en kocht zwanen om het water te zuiveren.
  De eerste metselwerken met tigchelsteenen, - want vroeger bouwde men met mergelblokken, - werden in 1560 ondernomen. Jonker Herman kocht voor vier daalders 8000 zulke steenen. ‘Hy liet werken aen den alden borch, deet die pylers afbreken ende die erde voirts afsteken’. Verder werkten er de pleisteraars en de snitseler zestien dagen. Zij gebruikten 28 vat kalk aan 3 st. het vat en tien stuk haar. In den loop van het volgend jaar was de opgeknapte huizing kant en klaar.
  In zijne oude dagen vertoefde de Heer van Borgharen van tijd tot tijd bij zijne dochter in de heerlijke omstreken van Luik, te Argenteau. Hij teekende den 22 Januari 1585 een stuk, hetwelk opgesteld was ‘op die brugge des huys ende forteresse van Arkenteyl’.
  Herman Scheifart van Merode was in 1596 nog in leven. Na zijn dood bleef het slot Borgharen jaren lang onbewoond. Latere Heeren uit de geslachten Isendorn, van der Heyden of de Rosen hielden er hun gewoon verblijf of brachten er den zomer door.
  In 1678 was Jr Wolter van Isendorn, die pas aan zijn vader als Heer van Borgharen was opgevolgd, er met de woon gevestigd. Deze Heer was een ‘bizondere goede vriend’ van den erenfesten Jan Vosterman, peimeester der stad Maastricht en dong baarblijkelijk naar de hand
  van diens dochter Helena, eene schoone en ongemeen rijke erfgename. De oude Heer werd te Borgharen deftig onthaald en hielp d'Isendorn meer dan eens uit geldverlegenheid. Helena werd overladen met geschenken. Voor haar ontbood Wolter uit den Haag ‘costelyke koussebanden ende allerhande fraye linten’. Te Paschen schonk hij haar ‘eyeren die voor de curieusheyt van het snyden en schilderen van alderhande boschagiën ende anderszins’ 9 patacons kostten. Op haar naamsdag kreeg zij een kostbaren armband. En toen het meisje, aanvangs Mei, ziek te bed lag bracht hij haar ‘kostelijke confituren in schaaltjens ingelegd’, citroenen, oranjeappelen en andere versnaperingen.
  Daarbij echter bleef het niet. Helena had eene zuster, die non was in het klooster der Penitenten te Maastricht. Ook deze zou deelen in de gunst. Wolter schonk haar: ‘ses paer roomsche handschoenen, twee potten met pomade van Jasmyn ende een devotieboeck ter eere van Sint Anthonis van Padua’. Maar in weerwil van al die liefelijkheden werd Wolter van de hand gewezen. Helena trouwde te Maastricht, den 12 Februari 1679, met den Baron Willem van der Heyden de Blisia, dien wij weldra als Heer van Borgharen zullen zien optreden. Wolter, in zijn plan teleurgesteld, zond uit spijt daarover, aan den ouden Vosterman de rekening der kosten, welke diens bezoeken te Borgharen en de schenkingen aan diens dochters veroorzaakt hadden.
  Eene voorname rol in de geschiedenis onzer oude kasteelen speelde de rentmeester. Zijn ambt was niet aanzienlijk, maar toch van groot gewicht. Gelijk de meijer zijnen Heer vertegenwoordigde in het bestuur der heerlijkheid, zoo verving hem de rentmeester op het slot en in zijne bijzondere eigendommen. De rentmeester van Borgharen bewoonde een bijzonder lokaal op het slot. Hij
  at aan 's Heeren tafel en ontving jaarlijks buiten de emolumenten van zijn ambt, laken voor eenen tabbert en twee paar schoenen. De uitgaven en inkomsten der huishouding werden door hem bewaakt; hij regelde en ontving de pachten, cijnsen, renten, tienden en andere inkomsten, die den belastingplichtingen, nog in 1551, niet in schrift, maar op hunnen kerfstok werden aangeteekend. Alleen voor aanzienlijke rekeningen werd eene kwijting geteekend. De inkomsten der rentmeesterij waren in het begin der XVIde eeuw niet aanzienlijk, maar werden toch jaarlijks gewichtiger. De opbrengst der pachten, cijnsen, tienden, renten, wartergeld, beembden, landerijen enz. klom tot eene verbazende hoogte, zooals uit de volgende cijfers blijken zal. In 1518 - 465 fl. br. In 1526 - 832 fl. br. In 1533 - 789 fl. br. In 1546 - 1107 fl. br. In 1551 - 1558 fl. br. en in 1556 - 3372 fl. br. In 1561 waren de inkomsten der rentmeesterij 3303 fl. br. en de uitgaven 3619 fl.
  In 1560 werden de landerijen, met de weiden en beemden van het kasteel gemeten en 68 bunder groot bevonden. Zij waren bezaaid met koren, tarwe, spelt, zomer- en wintergerst, haver, erwten, rouwvoeder, wikken, wortelen, rapen en stokzaad. In 1502 leverden de inkomsten van het slot 43 mud en 3 vat korenpacht van de landerijen, 2 mud en 2 vat erfpacht en 10 mud van de tiende, waaruit de pastoor der parochie één derde trok.
  Wij sluiten dit hoofdstuk met de opgave en de namen der rentmeesters, die wij in den loop dezer studie ontmoet hebben. Zij waren: Willem Passart in 1483; Gerard van Bornhem, bastaardzoon van Gerard van Merode, Heer te Borgharen van 1500 tot 1533; Maria van der Hallen, weduwe van Gerard van Bornheim van 1533 tot den 26 December 1560; Reiner van der Locht, secretaris van
  Borgharen in 1571; Willem Gier in 1608 en 1612; François Padsien in 1621; Hendrik Princen in 1701; Mathias Robijns, tevens slotkapellaan in 1711; Kaspar Renard aangesteld den 7 November 1715; Joannes Loix in 1823; Quix 1824; François Marchant, 1825-1831; Jan Willem Schepers rentmeester sedert Juni 1831 en burgemeester te Borgharen.