text: Beschryvingh van Gotlandt.
  
  GOtlandt wordt dus ghenoemt, om dat het Landt van dese plaets seer goet, ja beter dan eenigh ander ghewest van 't Noorden is. Want het draeght Kooren en andere vruchten in groote overvloedt, en heeft seer goede Honigh, vette beesten, schoone weyden, scheeprijcke vloeden, en dichte bosschen. Het is rijck van vellen, en heeft overvloedt van Metalen, en voornamelijck van Koper. De Gotten en Sweedtschen waren eertijdts niet meer dan een volck, die onder een Koningh stonden. Maer sy zijn daer nae van malkander gescheyden; en yeder Koninckrijck heeft een besondere Heer ghehadt. Doch sy zijn heden weêr onder een Vorst ghebracht, te weten onder de Koningh van Sweden, die oock Koningh van Gotlandt is. De volcken van Gotlandt waren eertijdts meest bekent, om de vermaerde tochten, die sy deur gheheel Christenrijck deden: maer heden weet men meer van d'inwoonders van Sweden te seggen, vermits d'eer en roem van de Kroon aen hen overghevoert is.
  
  
  
  In de tijden van Sylla zijn de Gotten uyt dese Noordsche Landen eerst te voorschijn ghekomen, en hebben hun wooningh genomen aen de kant van de Vistel, voorts in Transsylvanien, Ongeren en Walachien, tot in de tijdt van Valentinianis, en hebben ghedurighlijck teghen de Griecken en Romeynen ghestreden. Van daer zijn sy, om ghewichtighe redenen, naer Thracien getrocken, en hebben daer schattingh aen Valentinianis en Valens betaelt. Eutropius seght dat sy niet alle, maer alleenlijck een deel van hen, derwaerts trocken, en dat d'overighen in hun oude wooningh bleven. d'Oorsaeck van dese scheydingh sproot eerst uyt de Godsdienst. Want sommigen bleven Heydenen onder hun Koningh Athalaricus. Maer d'anderen, de Christelijcke Godsdienst met Arrius gevoelen en aenhangh vermengende, bleven onder hun Koningh Fredigernus. d'Arrianen trocken naer 't Westen, en wierden dieshalven West-Gotten genoemt. Athalaricus trock met de sijnen naer 't Oosten, daer heden d'Oost-Gotten de naem af voeren. Nae dat sy allenghs Sclavonien en Ongeren overweldight hadden, hebben sy voorghenomen Italien aen te tasten, om daer in eenige Heerschappy te veroveren, of ten minsten een groote roof daer uyt te halen. Maer het gheluck keerde hen in 't eerst de neck toe; want hun heyr, dat in meer dan twee hondert duysent mannen bestont, wierd gheschonden, hun Veldtoverste verslaghen; en soo veel wierden ghevanghen ghenomen, dat yeder ghevanghe man voor een ducaet verkocht wierd. De selve Gotten namen voor de tweede mael onder Honorius hun wegh naer Italien, met voornemen van daer eenigh Landtschap tot hun wooningh te verwerven. Sy verkreghen dit van de Keyser, die hier toe aen hun Koningh Alaricus het deel van Italien, dat naer Vranckrijck gheleghen is, ghegheven heeft, daer sy vredelijck heentrocken. Terwijl sy derwaerts op wegh waren, wierden sy van een der Oversten van Stilico op Paeschdaghschichtelijck aenghetast, die in deser voeghen veel van de hunnen, dus verrascht zijnde, versloegh. De Gotten van spijt om dese overvallingh gheswollen, keerden sich om, en namen hun wegh naer Romen, om het onghelijck dat hen aenghedaen was, te wreecken. Sy dan, deur geheel Italien roovende, quamen eyndelijck, in de Herfstmaent van 't drie hondert en vier-en tneghentighste jaer, binnen Romen, daer sy met moorden, rooven en branden alle vyandtschap betoonden. Terwijl Alaricus de Koningh der Gotten, onderweegh naer Romen was, quam hem een eerwaerdigh man te ghemoet, om hem tot schorssingh van soodanighe groote wreedtheydt, die over al van sijn krijghslieden ghepleeght wierd, te vermanen, en seyde dat hy, een Christen zijnde, sulcks niet behoorde toe te laten. Alaricus, de Koningh der Gotten, gaf hier op weêr tot antwoort, dat het teghen sijn wil en believen was dat hy dus naer Romen trock, maer dat hy daghelijcks van seecker persoon daer toe ghedwonghen wierd, die niet af-liet van tot hem te seggen: Ga voort, en verdelgh Romen. Nae hun verstreck is Alaricus ghestorven, op de welck Arnulphus in 't Rijck ghevolght is, die, Romen voor de tweede mael uytgheplondert hebbende, Placidia Honorius Suster, meêghenomen, en voor sijn Ghemalin ghetrouwt heeft. De Gotten, dit hier by niet latende, hebben noch tot verscheyde malen Italien aenghetast, en, hier mee niet vernoeght, oock Spanjen niet ongemoeyt ghelaten, en daer veel Koninckrijcken opgherecht. Dit is d'oorsaeck dat in Italien en Spanjen de voornaemste gheslachten van de Gotten afgekomen zijn, die sich, ghelijck men acht, uyt dese Landen over de gheheele werelt verspreydt hebben.
  Gotlant is aen de Noord-zijde bepaelt met de Zuyderlijcke grensen van Sweden; aen 't Westen met de bergen van Noorwegen; aen de Zuyd-zyde, en naer 't Oosten met de Zee. De voornaemste plaetsen van dit ghewest zijn Lodhuse, daer een goede haven is, Waerdburgh, een schoone stadt met een Burght, Malmoy, Calmar, 't welckeen schoone Haven met een Burght heeft, die met recht by de Burght van Mylanen gheleecken magh worden, Suderkoppen, Noordkoppen, Lindekoppen aen de Wener, Vasten en Huetlandt: oock 't Hertoghdom van Oost-Gotlandt, daer twee steden sijn, Schooningh en Linkoppen: 't Hertoghdom van Hallandt, van Smallandt, van Blesching, en soo voort. In 't gheheele Landt worden veel beesten ghejaeght en ghevanghen, die door hun kostelijcke vellen den inwoonders groote winst toebrenghen; vermits de vellen der Marters, Zabels, en van andere beesten van daer komen, en deur de gheheele wereldt getrocken worden. Niet verre van 't vaste Landt van Gotlandt leght een Eylandt, 't welck oock Gotlandt ghenoemt wordt, en een deel van dit Koninckrijck is, daer uyt veel volcken ghesproten zijn, die sedert andere Landschappen in Christenrijck bewoont hebben, ghelijck hier voor verhaelt is.
  Paulus Iovius schrijft in sijn Boeck, dat hy van de Moskoviters ghemaeckt heeft, van de Gotten in deser voeghen: Wy vraeghden aen Demetrius, of sijn Landtghenoten oock yets, uyt de geschriften of uyt de woorden der Voorouders, van de Gotten wisten, die voor duysent en meer jaren het Roomsche Rijck, en de stadt Romen geheel verwoest hadden. Hy gaf hier op tot antwoort, dat de naem der Gotten, en van hun Koningh Totilas by hen heerelijck, en in hooge achtingh was. Want dit selve heyr was een volck, dat ten meestendeel uyt de Moskoviters te samen gheraept was. Hy kreegh oock groote toeloop uyt het gheboefte van Lijflandt, en van de gemeene Tartaren. Sy wierden Gotten ghenoemt, om dat de Gotten in 't Eylandt van Yslandt woonden, en dat sy hoofden der benden hadden gheweest.