text: Wildervank, Augustus 1880.
  a. In proza over te brengen:
  
  't Gedicht
  Uit plicht
  Gelukt niet licht,
  Maar hinkt aan ijzren boeien;
  't Heeft vier
  Noch zwier,
  Noch bloei, noch tier
  En kruipt in plaats van vloeien;
  Maar brandt
  De hand,
  Die 't speeltuig spant,
  Van 't innig boezem gloeien:
  Geen toon
  Zoo schoon
  Bij mensch en goôn,
  Dan die het hart ontvloeien.
  
  b. Redekundig ontleden voor de hoogste klasse:
  Toen hij hoorde, dat zijn neef ziek was, vroeg hij zijn' chef verlof, naar B te reizen, om zijn' neef te bezoeken.
  
  a.
  't Is moeielijk, om in proza zoo sierlijk en tevens zoo kernachtig hetzelfde te zeggen, wat Bilderdijk hier in verzen doet. Immers
  schrijft men op, hetgeen men zelf gezien, gedacht of gevoeld heeft, dan rolt ons proza veel gemakkelijker, dan wanneer men de denkbeelden van een ander uit gebonden in ongebonden stijl moet overgieten. Of men houdt zich aan de woorden van den dichter, en verandert den zinbouw, òf men zet er uitdrukkingen, die nagenoeg hetzelfde beteekenen, maar natuurlijker wijze minder goed zijn voor in de plaats; vooral indien men met een dichter als Bilderdijk te maken heeft, die uit zijn rijken schat altijd de beste woorden kiest. In beide gevallen is de proza-overzetting minder vloeiend, minder juist. Een gelijk verschijnsel nu doet zich voor, wanneer men uit eigen aandrift in verzen spreekt, of wanneer men over een opgegeven onderwerp moet dichten.
  ‘Een gedicht,’ zegt Bilderdijk, ‘dat men verplicht is te maken bij een of andere gelegenheid, een zoogenaamd gelegenheids-gedicht dus, valt niet gemakkelijk goed uit, maar is stroef; het draaft niet zooals de gevleugelde Pegasus, maar hinkt als een paard, dat men een ketting aan den poot heeft gebonden, om het te beletten uit de weide te ontsnappen.
  Zulke verzen missen alle vuur, alle kracht: zij kruipen als een modderige goot, in plaats van dat zij vloeien als een bergstroom.
  Maar wanneer het dichten is een uitstorten van het gemoed, wanneer het poëzie is, wanneer de warmte van den boezem zich zelfs meedeelt aan de hand, die de snaren der lier spant, dan vinden zoowel de menschen, als god Apollo zelf, geen tonen zoo hoog, zoo welluidend, zoo schoon als die, welke uit het hart komen.’
  
  
  b.
  ‘Toen hij hoorde, dat zijn neef ziek was, vroeg hij zijn' chef verlof, naar B te reizen, om zijn' neef te bezoeken,’ is een samengestelde volzin. De hoofdzin is: ‘hij vroeg (vraagde) zijn chef verlof’ waarin: hij ond.; vraagde gezegde; zijn' chef belanghebbend voorwerp in den 3n naamval; verlof lijdend voorwerp in den 4n naamval.
  ‘Naar B te reizen’ is een beknopte voorwerpszin (zie de Groot 108. 2) b en Terwey 57) en duidt datgene aan, wat veroorloofd wordt; en daarin is te reizen gezegde en naar B bepaling van doel. ‘Om zijn' neef te bezoeken,’ is een beknopte bijwoordelijke doelaanwijzende zin, waarin om te bezoeken gezegde en zijn neef lijdend voorwerp.
  ‘Toen hij hoorde’ is een bijwoordelijke tijdbepalende zin, waarin hij ond., hoorde gezegde, toen voegwoord.
  ‘Dat zijn neef ziek was’ is een voorwerpszin, nl. het voorwerp van hoorde. Zijn neef ond.; was ziek gezegde, dat voegwoord.