text: Farmsum, 18 Februari 1881.
  
  Gelijk, zoo dacht ik weer, deez dag in 't niet verdween,
  Dus snellen jaar op jaar en eeuw bij eeuwen heen,
  Als in een peilloos graf met al hun glans bedolven.
  Geslachten rezen en verzonken in de golven
  Des oceaans; de wind speelt met hun stof; 't gebeent'
  Der vaadren, zoek geraakt met heel hun grafgesteent,'
  Is voor des naneefs voet een speelbal. Stilte en duister
  Vervangen praal en pracht, bedekken vroeg'ren luister,
  Waar eens een trotsche stad met haar paleizen stond;
  En eenzaam ruischt het koeltje in gindsche korenhalmen,
  Waar vroeger drok gewoel de straten deed weergalmen.
  
  
  1.Welk onderscheid in beteekenis is er tusschen peilloos en onpeilbaar; tusschen naneef en achterneef?
  2.Geef de verschillende beteekenissen op, waarin 't woord stof kan voorkomen.
  
  Welke beteekenissen kan 't voorvoegsel ver hebben?
  3.De eerste drie regels redekundig ontleden.
  4.De onderstreepte woorden en uitdrukkingen verklaren.
  
  
  1.
  Peilloos beteekent zonder peil, gelijk hoofdeloos beteekent zonder hoofd; peil is dus een zelfstandig naamwoord, en heeft den zin van merkteeken, ‘vast punt waartoe hoogte-afmetingen worden teruggebracht.’ (Geïllustr. Encycl.). Amsterdamsch peil of A.P. Peil trekken op iets = zich naar iets regelen, iets afmeten.
  Bij Cats leest men:
  
  ‘Maer op dat gij verstaet, wanneer ik ben te mijden,
  Soo let op dese peijl: de roos van mijnen hoet
  Sal u een teijcken zijn, wanneer gij swichten moet.’
  
  Peil is hetzelfde woord als pegel, evenals keil en kegel, dweil en dwegel (van dwagen, vagen). ‘Op kleine rivieren is de hoogste stand, waartoe het water door het sluiten der sluisdeuren mag klimmen, gewoonlijk aangewezen door een teeken, dat men pegel noemt.’
  Peilloos zijn dus een afgrond, een kolk, een zee, die zóó diep zijn, dat men geen peil, geen merkteeken kan aanbrengen om de diepte te bepalen of te berekenen; - zij zijn dus nagenoeg grondeloos, bodemloos.
  Onpeilbaar is het tegenovergestelde van peilbaar en dit laatste beteekent: vatbaar, geschikt om gepeild te worden. Peil is hier dus de stam van 't werkwoord peilen. Onpeilbaar is eene diepte, die niet gepeild kan worden, omdat het touw waaraan het peillood bevestigd is, te kort is: die diepte is dus wel zeer groot, maar niet
  oneindig. De oceaan is op vele plaatsen onpeilbaar: de melkweg
  
  ‘in wiens kring
  ontelbre sterrenstelsels weemlen’
  
  is peilloos.
  Een volle neef (cousin germain) is een ooms kind.
  Een neef of oomzegger (neveu) is een broêrs of zusters kind.
  Een achterneef (arrière-neveu) is de zoon van een vollen neef, de zoon van een oomzegger of de zoon van vaders vollen neef.
  Een naneef is een nakomeling, een nazaat, zoowel de afstammeling van den zoon als van den achterneef.
  
  
  2.
  Verschillende beteekenissen van stof:
  
  A.Stof, vrouwelijk.
  
  1.Datgene, waaruit de geheele zichtbare schepping opgebouwd is. Alle lichamen bestaan uit stof, daarom ‘geeft men hun ook wel den algemeenen naam van stof.’
  
  (P. van der Burg. Natuurkunde).
  
  a.Van daar de bijv. nw. stoffelijk en onstoffelijk en b. de samenstellingen zuurstof, stofwisseling, stofverbruik, enz. voedingsstof, grondstof, hoofdstof, e.d.
  
  2.Het onderwerp, waarover men denkt, spreekt of schrijft.
  
  ‘(Mevrouw Bosboom-Toussaint) adelt de stoffe, die zij bemeestert.’
  
  (Hofdijk).
  
  ‘De stof van velen zijner (Vondels) tragediën is aan den Bijbel ontleend.’
  
  (Jonckbloet).
  
  a.Van daar de uitdrukking lang van stof:
  
  ‘(Bilderdijk) is vaak ook niet levendig, frisch en boeiend naar de mate, dat hij lang van stof (is)’
  
  (Gorter).
  
  alsmede: kort van stof = kort aangebonden, driftig.
  b.Het w.w. stoffeeren = van 't noodige, nuttige of aangename voorzien: ‘gestoffeerde kamers te huur’; ‘een landschap, geestig met figuurtjes gestoffeerd’;
  
  ‘'t Is tijd, de kerken te stoffeeren’
  
  (Vondel).
  c.Afkeuring verdienen: juichensstof, dankensstof.
  
  ‘Van liefde en lof klinkt heel mijn hof,
  't Juicht alles en geeft juichensstof.’
  
  (de Genestet.)
  
  
  
  3.Van zijde, wol, katoen, enz. geweven doeken, om kleederen te vervaardigen: broekestof, zijden stoffen. ‘Verder wist (Siska van Roosemael) de Fransche benamingen van alle soorten van kleederen en stoffen’.
  
  (Conscience).
  
  a.Van hier het verkl. w. stofje: ‘'t is geen zijde, 't is maar
  een stofje’; en het zelfst. nw. stoffage. b. Het bijv. nw. stoffen in: stoffen laarsjes.’
  
  
  B.Stof, onzijdig.
  
  1.Het product der afslijting van tapijten, kleederen, enz.
  
  ‘Door de adhesie blijft stof aan de zoldering en wanden hechten’.
  
  (Dr. H. van de Stadt, Natuurkunde).
  
  a.Verkleinwoord: stofje, stofken voor een buitengemeen klein lichaampje:
  
  ‘Elk lichtje, dat gij tintlen ziet,
  Zelfs 't kleinste, dat uw oog ontvliedt,
  Is zulk een bron van licht, omgeven
  Van Werelden, die zonder tal
  Als stofkens door elkander zweven.’
  
  (Nieuwland, Orion).
  
  ‘Wie de veelvuldige stofjes, die de vleugels der kapellen of vlinders bedekken, door een vergrootglas nauwlettend beziet, zal.... enz.’
  
  (P. van der Burg.)
  
  ‘Wij weten dat elk stofje, elk diertje, hoe klein ook, een gedeelte van de oneindige ruimte inneemt.’
  
  (P. van der Burg).
  b.Het bijv. nw. stoffig:
  
  ‘en ik heb een heel stoffig huis, Nigt!’
  
  (Wolff en Deken).
  
  de werkwoorden: stuiven, stoffen en afstoffen en de zelfst. nw. stoffer en stofdoek.
  c.Voor elk zeer fijn verdeeld lichaam: goudstof, kolenstof, enz.
  
  Van daar: stofgoud, stofthee, stofregen.
  d.Voor het overblijfsel van vergane dierlijke en plantaardige voorwerpen; ook synoniem met asch.
  
  ‘Ik heb ze zien bloeien
  Bij 't uchtend ontgloeien
  Nu hangen de bladen en storten in 't stof.’
  
  (Bilderdijk).
  
  ‘'t Arduinen praalgesticht moog dwazen nog verblinden,
  
  't Is haglijk in het stof den koning nog te vinden.’
  
  (Feith).
  
  ‘Stof zijt gij en tot stof zult gij wederkeeren.’
  
  2.Ons lichaam, ons aardsche bestanddeel, de wereld.
  
  ‘Wie zijn wij? - Stof en zichtbaar niet.’
  
  (Bilderdijk).
  
  ‘Mijn ziel, mijn edelst deel, zoo naauw aan 't stof verbonden.’
  
  (Bellamy).
  
  ‘Stof zijt gij en tot stof zult gij wederkeeren.’
  
  ‘Hoe weiflend is het heil, dat ons dit stof belooft,
  't Behoort niet tot den mensch, wat hem de dood ontrooft.
  
  (Feith).
  
  
  Beteekenis van ver.
  Zie Terwey § 293 en de Groot § 184.
  
  
  3.
  Ontleding van:
  Gelijk, zoo dacht ik weer, deez' dag in 't niet verdween, dus snellen jaar op jaar en eeuw bij eeuwen heen, als in een peilloos graf met al hun glans bedolven.
  Samengestelde zin, waarvan de hoofdzin is: zoo dacht ik weer; al het overige is voorwerpszin. Ik onderwerp, dacht gezegde, zoo bepaling van hoedanigheid, weer bepaling van tijd. Van den voorwerpszin is dus snellen jaar op jaar, enz. hoofdzin, gelijk deez' dag in 't niet verdween vergelijkende bijwoordelijke bijzin, en als in een peilloos graf met al hun glans bedolven verkorte vergelijkende bijwoordelijke bijzin, waarin als voor alsof staat, en zij en worden weggelaten zijn. - Jaar op (en) jaar en eeuw bij (en) eeuwen nevensgeschikte onderwerpen, snellen heen gezegde, dus bepaling van hoedanigheid.
  Deez' dag onderwerp, verdween gezegde, in 't niet bepaling van plaats, gelijk voegwoord. (Zij) onderwerp, bedolven (worden) gezegde, met al hun glans bepaling van 't onderwerp, in een peilloos graf bepaling van plaats, als (of) voegwoord.
  
  
  4.
  In 't niet verdwijnen, Verdwijnen is heengaan, het tegenovergestelde van verschijnen, komen. Men verdwijnt achter eene gordijn, in een huis, om een hoek, de zon verdwijnt achter de wolk, de drenkeling verdwijnt in de diepte; maar altijd is de plaats aan te wijzen, waar de persoon of het voorwerp verdwenen is, en deze bevinden zich ter plaatse, waar zij verdwijnen. De dagen verdwijnen echter in 't niet; zij bestaan niet meer op 't oogenblik der verdwijning. Het niet is een abstract begrip, en duidt den toestand aan van niet en niets te zijn. Een niet is een concreet begrip en beteekent een zaak van geene waarde. ‘Een niet uit de loterij.’
  
  ‘Mijn God! wat is de mensch?
  In al zijn glans een niet!’
  
  Peilloos zie boven.
  Graf, van graven, een gegraven kuil om een doode te bergen; hier in figuurlijken zin voor afgrond.
  Hun stof, het stof der voorgeslachten.
  De oceaan is de oceaan des tijds.
  Zoek geraakt, te zoek, verloren geraakt.
  
  Niet alleen het gebeente, het stof der voorvaderen, maar de grafzerk en het praalgraf zijn door den tijd verloren geraakt; het gebeente licht verstrooid op den weg, en de nakomeling schopt er met den voet tegen, om zich te vermaken, gelijk hij een keitje voortschopt. Deze voorstelling door den dichter gegeven van de vergankelijkheid van aardsche grootheid is niet gezocht of overdreven. Bejaarde lieden heb ik vaak hooren vertellen, hoe zij in hunne jeugd in den grafkelder van de hoogadellijke heeren van A. van S. afdaalden en ‘kastie’ met de doodshoofden speelden, en die alzoo werkelijk tot een speelbal gebruikten. De sierlijke graftombe, die boven dit graf stond, was vóór 100 jaar met de kerk te S. door brand vernield, en zoo was werkelijk ‘'t gebeente zoek geraakt met heel hun grafgesteente.’
  Speelbal is een beeld aan het kinderspel ontleend. Een speelbal is een leeren bal met koehaar gevuld of van caout-chou gemaakt; hij wordt her- en derwaarts geslingerd naar den eisch van 't spel of naar de grillen van een knaap, die zich er vaak geen rekenschap van geeft, waar en hoe hij den bal gooit. Vandaar wordt een wrak, dat door de baren der zee geslingerd wordt, een speelbal der golven, - een man, die zich door zijn hartstochten laat beheerschen, een speelbal zijner lusten.
  D.R. Camphuijzen zegt:
  
  's Werelds heil en ongeval
  Is een bal,
  Waarmeê de aardsche lusten spelen,
  En neervalt, naar de Opperheer
  't Zacht of 't zeer
  Onder menschen wil verdeelen.’
  
  Een trotsche stad. Trotsch, van personen gebezigd, beteekent hoogmoedig, - van zaken: verheven, indrukwekkend.
  
  ‘Zestig eeuwen rolt ge uw waatren, trotsche zee! onmerkbaar voort.’
  (S.J. Van den Bergh.)
  
  ‘Plicht
  En liefde tot zijn Vader,.....
  Bewegen hem dit trotsche praalgebouw (de Ridderzaal)
  Te wijden door een bond van riddertrouw.’
  
  (Beeloo.)