text: Cap. III. Van de soberheydt der Reusen en Worstelaers.
  
  DE vermaertste Historieschryver der Deensche geschiedenissen, Saxo, hier boven ghenoemt, en die wy hier nae noch dickwijls sullen noemen, getuyght dat onder d'andere Noordsche stercke mannen, die met de grootheydt en sterckheydt der Reusen begaeft waren, seker Starchaterus Stavestus gheweest heeft, welcks wonderlijcke en heldt-achtighe deughden hy soo hoogh verheft, dat hy in sijn tijdt naeuwelijcks een, die hem ghelijck was, in Europa, of in de gheheele werelt, heeft ghehadt, noch heeft, of sal hebben. En dewijl hy aen dese man van overtreffende gheest seer veel deughden toeschrijft, soo heb ick echter voorgenomen onder sijn andere goede eyghenschappen besonderlijck sijn soberheydt, aen de stercke mannen ten hooghsten noodtsaeckelijck, in dit verhael ten toon te stellen, als een spiegel, daer in onse dartele en broot-droncke eeuw sich vlytighlijcker behoort te spieghelen. Want dese Starchaterus, ghelijck de selve Saxo ghetuyght, was, hoe wel sterck zijnde, een groot beminder van de soberheydt, en had een walgingh van d'onmatige leckernyen. Hy, een afkeer van de wellusten hebbende, hield de deught in hooghe achtingh, en volghde d'oude zeden van bedwinghsaemheydt nae. Hy schiep vermaeck in de slechte en boere spijs, en had de walgh van de leckere en kostelijcke gherechten. Hy verwierp d'overdaedt van gherechten, en met beroockte en verschimmelde spijs vernoeght, bluschte sijn hongher soo veel te vermaeckelijcker, als de gherechten slecht waren, op dat hy de zenuwen van de ware deught niet door de besmettingh der uytheemsche leckernyen, als door sekere ver-
  
  basterde soetigheydt, verswacken, of 't rechtsnoer van d'oude soberheydt niet door de naeukeurighe viesigheydt van d'onghewoone swelghsucht verdryven sou. Voorts, hy was gheheel t'onvreden, als hy tot de gerechten van een maeltijdt ghesoden en ghebraden kost sagh opdisschen. Hy achtte de spijs voor onnaturelijck, die met veel leckernyen en verscheyde soppen toeghemaeckt was. Hy dan, om de Deensche overdaedt, daer door sy verwijft wierden, en die door 't ghebruyck der Duytschen inghevoert was, af te keeren, songh in sijn moederlijcke tael in deser voegen.
  
  STARCHATERS GEDICHT VAN DE SOBERHEYT.
  
  DE rauwe spijs is voer van stoute en dappre mannen,
  En 't heldelijck gemoedt ten oorlogh aengespannen,
  Versmaet en wijst te rugh het lecker dis-gericht;
  Een edel manlijck hart valt immer ruym soo licht,
  Sijn eygen baert verwoedt te kaeuwen met sijn tanden,
  Als met de sachte melck te vullen d'ingewanden.
  De lieffelijcke reuck des keuckens is ons stanck,
  Ons leven weten wy de ruwe spijse danck,
  En volgen d'oude tijdt vervreemt van smaecklijckheden,
  Toen groene schootelen gevult naer hunne zeden,
  Met Ram en Verckens vleesch, soo mannelijck als graegh,
  De wellust matighden en vulden d'ydle maegh.
  Ghy die met dartele en te wel geleerde lippen,
  De vette melck verswelght, laet dese wellust slippen,
  Neemt aen een mannen hart, voert Froton in 't gedacht,
  En tracht naer sijne wraeck die van u wordt verwacht.
  Den blooden guyl heeft niet als ondergangh te wachten,
  Den snooden vluchtelingh wel waerdigh te verachten,
  Al schuylt hy sich in 't dal, of ongebaent gesteent,
  De doodt ontvliet hy niet die hy te vlieden meent.
  
  Elf Helden waren wy, beroemt door dapperheden,
  Die Hachon volghden naer in oorlogh en in vreden,
  Waer van dat Helgo, die de meest vermaerde is,
  De eerst ter tafel gingh en neêrsat aen den dis;
  De dis daer yeder een vermat den buyck te stillen,
  Met spieren opgedrooght van geyt en varckens billen,
  En smeeter overvloedt van korsten boven op,
  Daer taelde niemandt naer het vet en roockend sop,
  Elck hield de sleur, genoegh, wanneer hy had genooten,
  Vyt eenen back geset op tafel van de Grooten.
  Want daer 't gemeene volck versmade vreemde spijs,
  Was self den Koningh niet ontaert van dese wijs,
  Hy alsoo wel als 't schuym van nedrige ondersaten,
  Versmade soeten dranck, gespijst met honighraten,
  Genoot gesooden nat, en half gesooden vlees,
  Terwijl hy 't versch gebraedt verstoort te rugge wees.
  Den tafel had niet meer te torsen noch te dragen,
  Als 't krytende gedarmt, of licht-vernoeghde magen,
  Van kostelijck geback, of helder cristalijn,
  Noch gulde beeckeren gevult met frissche wijn;
  Een aerden vat alleen vervulden die gebreecken,
  Den schenck-kan liet geen vocht in goude schalen leecken,
  Maer die den dis bediend' op 't alderbest geleert,
  Schepte uyt een open vat den dranck die elck begeert.
  Soo was het oock met dis en schootelen gelegen,
  Met gout, noch door de spijs, noch werck-kunst op te wegen,
  In geenige overdaedt verheughden sich den Weert,
  Nu heeft de laetste tijdt het alles omgekeert.
  Door soodanighe bewysingen bewoogh hy veel tot matigheyt en soberheyt, en tot d'andere deughden; in voeghen dat 'er een groot deel ghevonden wierd, die, ghelijck men seght, nooyt in dronckenschap zijn vervallen, op dat de voornaemste bandt van sterckheydt, de bedwinghsaemheydt, niet door de krachten van d'overdaedt verswackt sou worden. Jae hun ghemoedt was soo verre van
  
  alle onkuysheydt vervreemt, dat sy sich naeuwelijcks wilden verontwaerdigen, om aenschouwers der Kluchtemakers en Kamerspeelders te zijn. Sy begheerden niet dat men leckere spijs voor hen bereydde, en wilden niet het gheen smaecken, dat met groote naerstigheydt in een andere koocken toeghestelt was, en hen aengheboden wierd. Sy wilden hun gemoedt of krachten niet naer eenighe schadelijcke wellust ghewennen, om dat sy die verswacken sou; vermits sy vreesden dat sy de zenuwen van de ware deught, of hun vermaertheydt, in d'oorlogh verkreghen, door eenighe besmettingh der sonden besmetten souden.