text: Cap. XII. Van de volckeren die om prijs ten Ys loopen.
  
  IN dese gewesten worden twee soorten menschen ghevonden, welcke op 't snelst en kortst naer de bestemde loopbaen om prijs loopen. d'Eerste dat zijn de wilde Lappen, die met kromme houten oft lange platte stocken, die sy onder aen de voeten vast hebben ghemaeckt, seer snel op en neêr loopen, over de Sneeuwberghen en dalen, langhs en dwars soo sy willen, en dat seer vaerdigh, 't zy in 't vechten, oft in 't jaghen van wilde Beesten, (daer mede dat sy de kost winnen, en rijck door worden) oft oock dat het zy om eer te behalen en prijs te winnen met het snelste te loopen. Maer boven alle andere soo zijn die van Schrickfinlandt de kloeckste in dese wijs van loopen. En 't is genoegh dat ick hier verhael, dat dit volck soo behendigh en vaerdigh is in dit rasch loopen over die hooghe Sneeuwberghen oft oock om prijs te winnen, dat naeuwlijcks yemandt van al de andere volckeren hem op het vlacke en gladde Ys volghen oft achterhalen konnen, daer sy nochtans op effender en veel korter ghereedtschap steunen dan de andere. Ja dat meer is, men seght dat die gene, die aldus over de Sneeuw oft om prijs ten Ys tot het gestelde teecken loopen, de wilde beesten die sy in 't ghemoet vinden, met pylen doodtschieten. Maer die ten Ys loopen, al is 't dat sy hen soo wel weten te bestieren dat sy sonder eenige sorgh zijn van hen te quetsen oft te beseeren, soo zijn sy nochtans niet vry noch verseeckert van de scheuren die on-
  
  der de Sneeuw bedeckt legghen, ghelijck wy hier nae breeder verhalen sullen, als wy beschryven de wijse van oorloghen die men daer ten Ys ghebruyckt. De andere soort van volck, dat zijn de gheene die onder aen de voeten vast ghemaeckt hebben gheslepen ysers, wesende een voet langh, oft effen Harts beenen, oft Osse schinckels, die een natuurlijcke gladdigheydt hebben van de vettigheydt die 'er in is, met de welcke sy alleen op 't gladde Ys wonderlijck snel konnen loopen, volhardende hun loop soo verre als 't Ys effen en onghebroken is. Onder welcke soort van volck over al menschen ghevonden worden, die uyt lust op 't Ys loopen om de prijs, die 'er toe gestelt is, te mogen winnen: Wesende de lenghte van de loopbaen van beyde zyden gestelt, op de vast toegevrosen wateren, blinckende soo klaer als een Spiegel, omtrent een, acht oft twaelf Italiaensche mylen, oft somtijdts oock wat minder. De prijs die met het snelst loopen te winnen is, dat zijn Silvere lepels, kopere vaten, swaerden, nieuwe kleederen, en jonghe paerden. Maer ghemeenlijck soo winnen dese de prijs van loopen boven alle andere, die onder aen de voeten vast ghemaeckt hebben Harts schinckels, die breet en effen geschaeft zijn, en gesmeert met Varckens reusel: Want de beenen die alsoo ghesmeert zijn, die moghen in 't loopen niet belet oft verachtert worden van de bevrosen druppels die door de gaten en spleten, wegens de groote koude en vorst oprysen en doordringen boven op 't Ys, gelijck wel 't Yser magh worden hoe seer dat het oock geslepen oft gesmeert is. Maer geen smeer is 'er nutter oft bequamer om sulcke Ysers mede te smeeren dan van Harten oft Ossen beenen, die een natuurlijcke gladdigheydt in sich hebben. En alsoo gheschieden dese loopspelen ten Ys, maer alder meest en sonder ghevaer, als Ys blinckende
  
  en klaer is, een, twee oft drie vingheren dick, en bloot van sneeuw: Want anders soo is 't seer sorgelijck, en insonderheydt als 't Ys met een dunne sneeuw bedeckt is, door dien dat de beecken en loopende rivieren, die in staende wateren gheweldigh komen vallen, het Ys door 't gestadigh loopen verslyten, 't welcke oorsaeck is dat 'et Ys niet dick en sterck magh worden, 't en zy als 't een seer harde vorst is, soo dat 'et vallen heel ghevaerlijck is. Want het ghebeurt somtijds dat 'er eenighe die onvoorsichtigh over 't Ys loopen, niet kennende de eyghenschap en gheleghentheydt van 't Ys, oft niet achtende 't ghevaer dat 'er in ghelegen is, loopende meer door vermeten stoutigheydt dan met voorsichtigheydt, de welcke door het breecken van 't Ys licht raecken te verdrincken, het lichaem schietende door 't Ys, onder in 't water, en het hoofd boven blyvende op 't Ys, afghesneden zijnde door de scherpigheydt van 't Ys, als of 't met een bijl afgehouden was. Maer nochtans blyven 'er seer selden door dierghelijcke onghelucken eenighe van de inghesetenen, maer veel vreemde, die 'er komen om 't land te bespieden, doende groote naerstigheydt om haestigh over wegh te wesen, en hen voornemen te volbrengen, die oock somtijds onverwacht door 't breecken van 't Ys vernielt worden.