text: Cap. IV. Van d'opvoedingh der kinderen van deurluchtighe Stam, en hooghe Adel in de krijghshandel.
  DE oude Gotten droegen voornamelijck groote sorgh in de strenghe opvoedingh van hun kinderen, die sy, naer de ghemeene wet, in de krijghs-oeffeninghen, en in d'oorloghen vlijtighlijck onderwesen, op dat het Vaderlandt in alle ge-
  
  val soodanighe beschermers sou hebben, als sy in d'oude eeuw der Voorouders tot navolghers ghestelt hadden. Sy onderhielden voornamelijck dese ghewoonte, die noch in de teghenwoordighe tijdt onderhouden wordt. De kinderen, nieuwelijcks uyt de wiegh ghekomen, beproefden eertijdts de roeden en borsten. Sy wierden eerstelijck in seer warme stooven heel swarelijck, tot uytstortingh van bloedt toe, gheslaghen, en daer nae in seer kout water, by na met gevaer van 't leven, gestommelt, daer door sy vaste en stercke leden verkreghen, en door 't welck sy selven hun kinderen verhardden, om hitte en koude te konnen verdraghen. Jae de jonghens wierden aen d'Autaer soodanigh met geessels geslagen, dat aen veel het bloedt uyt het ingewandt liep, in voegen dat men somtijdts meende dat sy doodt waren: van de welcken niemandt niet alleenlijck niet kreet, maer oock niet suchtte; op dat sy van de wiegh, en van hun kindtsheydt af de strengheydt met de melck van hun moeder indrincken souden. Dat meer is, sy namen oock de jonge kinderen, die nieuwelijcks gheboren waren, en hielden hen eerst teghen 't vuur, en staken hen daer na in 't killigh water, en in de golven, om hen te verharden. Sy, jongelingen geworden, en sware wonden in hun lichaem en aengesicht ontfanghende, verdraghen dat met soo groot een stilte, dat sy oock niet door de bewegingh en vrees van hun ooghen hun onlijdtsaemheydt darren betuyghen. Sy schuwen de sachtigheydt der pluymen, een hardt decksel verstreck aen hen tot kleedingh. Sy nuttigen strenge kost en dranck. Sy slapen meer op tafels, dan op pluymen, en op andere dierghelijcke harde dinghen, op dat sy stercker van leden, en tot alle teghenspoet bequaem souden worden. Luydewijck, Koningh van Ongeren, berispte dickwijls sijn spijsmeesters, die hem teederlijck en wel-
  
  lustighlijck opghevoedt hadden, vermits hy, misschien uyt de strijdt vluchtende, sich niet met een boersch kleedt, hoedanigh het oock verkreghen was, sou konnen behelpen, ghelijck d'uytgangh sedert oock aengewesen heeft.