text: Cap. XIX. Van de uytnemende schoonheydt en groote van 't Huys en Slot Aranes genaemt.
  
  AL is 't dat de Koningen van Gotlandt in voorleden tyden meer tot oorlogen, dan tot eenige andere saken ter werelt, genegen zijn geweest, meenende dat 'er gheen grooter vermaeck was dan de wapenen te hanteeren, en door ghevaerlijcke ghevechten de prijs en eere te verkrijghen; nochtans soo sijn 'er sommige van hen geweest, die gedacht hebben noch wat heerlijckers daer by te voeghen, als hun naekomelinghen seer treffelijcke Huysen achter te laten, ghelijck men bevindt dat ghedaen heeft eenen genaemt Scarin, die een seer maghtigh Prins en Heer over gheheel Gotlandt was, die voor een sonderlingh voorbeelt tot ghedachtenis in West-Gotlant een uyttermaten schoon Huys heeft doen maken, daer hy in 't ghemeen sijn Hof hield, en dat ter liefde van Sidager, Koningh van Noorweghen, die sijn nabuur was, en oock van sijn Maeghschap, begheerende hem van wooninghe en vrientschap alsoo nae te wesen, als hy hem nae van bloedt was. Dese heeft seer voorsichtigh in West-Gotlant, op een heel bequame plaetse, die wel beset was met staende wateren en moerasschen, gebouwt de stadt Scaren, die van hem de naem voert, de welcke sijn nakomers door onachtsaemheydt hebben laten vervallen. In dese Stadt pleghen altijdts de oude Koninghen van Gotlandt hun Hof te houden. Niet verre van daer siet men noch de teeckenen van een ander Hoflijck Huys, dat Aaranes genaemt is, waer af de gelegentheydt en mueren van sulcken ghedaente zijn, dat een yeder, die 't siet, sich daer van niet genoegh kan verwonderen, en daer toe derven segghen, dat te dien tijden in al
  
  de Noordsche Landen, jae in geheel Europe gheen kostelijcker noch heerlijcker Huys is ghevonden. Maer wat is 'er dat door lanckheydt der tijden niet vergaet. Niet te min de teeckenen der vervallen huysen konnen aen de nakomelinghen ghenoegh ghetuygen de groote pracht en heerlijckheydt der oude Koninghen en Princen. Dit voorseyde Huys en Hof had rondom sich legghen alle gherief, die ooyt plaets ter wereldt kan hebben. Want op d'een zyde tusschen Noorden en Westen staet dat groote en breedt Meyr Vener, dat seer vol visch is, 't welck wel gheleghen komt om het Hof van den Koningh van alderhande goede visschen te versien. Op d'ander zyde in 't Zuyden leyt een slijck-achtigh moerasch, dat seer groot is, tot een eeuwighe sterckte van dit Huys, het welcke boven ghedeckt staet met dun gras en kleene jonghe boomkens; en ʼt is daer soo sacht, dat de geen, die ʼer op treedt, niet alleen met de voeten inschiet, maer oock gheheel versinckt. Want het slijck, dat tot de gronde toe is, zijnde niet dan een vuyl modder en doodtlaghe, trekt nae sich al die gene, die daer opkomen. Boven dien soo loopen door dese moerasschen veel diepe Beecxkens ghelijck fonteyn-aderen, soo dat men aen ʼt Slot niet geraken kan, dan met menighte van bruggen (die daer wel een-en-veertigh waren) en door veel omloopens, ghelijck in een Doolhof: en dat was niet alleen in de Somer, maer oock in de Winter; want hoe sterck dat het vriest, soo vriesen die moerasschen niet toe, om de heete dampen der Solpher-aderen, die onder de selve legghen. Op de Oost-zyde teghen de voorpoort van ʼt Huys, die over landt maer een toegangh had, waren soo lustighe Beemden en goedt vruchtbaer Landt, tot onderhoudt van dit Slot, dat men gheen meerder vermaeck sou konnen wenschen: Oock waren ʼer
  
  schoone weyden, en goede jaght in velden en boschkens, ghelijck men noch aen de grondt kan sien, niet teghenstaende dat het landt over veel jaren onbewoont en vol dicke bosschen is gheweest, en onbearbeyt heeft ghelegen, mits oorlogh, dieren tijdt, pestilentien en muyteryen. Want soo een yeghelijck magh sien, men vindt ʼer noch staen in dʼaerde de Vorens van de Ploeghkouters, en over al tusschen de hooge boomen groote hoopen steenen, die uyt de Ackers daer zijn ghedragen, om dat ʼet landt, ghesuyvert wesende, te meer vruchten sou voortbrengen. Het welck een seecker teecken is dat ʼer in voorleden tijden meer volcks heeft gheweest dan ʼer nu is, en dat se oock met minder Ackers te vreden waren. Dit Slot heeft omtrent het jaer ons Heeren neghen hondert vijf-en-vijftigh in sijn heerlijckste welvaert gheweest, als de maghtige Koningh Olaus (die men noemde Schotkoninck) ghedoopt wierd van S. Sigfrit, Aertsbisschop van Wincester, die op ʼt versoeck van den Koningh van Enghelandt Eldred oft Mildred ghenaemt, uyt Engelandt was gekomen tot den selven Olaus, om hem ʼt Christen geloof te verkondigen, die soo langh op dit Huys bleef, tot dat ʼer een ander Huys, genaemt Husaby, gereedt was gemaeckt voor S. Sigfrid en sijn medeghesel, om het selve te Wyen en te Heylighen: dat ghedaen zijnde, soo doopte hy de Heydenen en Afgodendienaers, die het Christen geloof gheleert en ontfangen hadden. Het selve deden oock sijn drie Neven in ʼt Landt Verendien, te weten Vnaman, Sunaman en Vinaman, die hy in ʼt door-trecken daer gelaten had, van welcke dʼeen een Priester was, dʼander Diaken, en de derde Onder-Diaken, die ten laetsten ter gunst van een vrouw die in overspel leefde, noch alle drie, gelijck S. Ian Baptista, met den swaerde zijn gedoodt, en hun lichamen rusten in de groote Kerck van Veronen,
  
  daer sy van yeder een in groote waerde gehouden zijn. Maer van dese dingen is breeder gewagh gemaeckt in de Historien, die mijn Broeder en Voorsaet Ian de Groote uyt Gotlandt heeft beschreven.