text: Cap. VI. Van de rijckdom der Yslanders.
  ICk heb gheseght dat Yslandt een ruw Landt is, daer veel Sneeuw valt. Maer daer zijn oock veel steenklippen, ja soodanigh, dat in dit Landt niet een acker is. Sy hebben gheen Hoven, en weten van geen Kooren, Peeren, Appelen, Karssen, of eenigh ander Ooft. Maer 't geen, 't welck het ongelooffelijckste schijnt, is dat sy gheen Broodt en Zout ghebruycken, en echter een goede ghestalte hebben, en sterck zijn. In 't gheheele Eylandt is gheen stadt; en men vindt naeuwelijcks twee of drie huysen aen malkander staen. Sy hebben hun wooningh by de zee, uyt oorsaeck van de visschery. Sy woonen onder d'aerde, om de felle winden. Sy gebruycken geen geldt, maer verwisselen Waren tegen Waren. In 't Zuyden, en by nae in 't geheele Eylandt wordt Swavel gevonden, 't welck in groote menighte van daer gehaelt, en, gesuyvert zijnde, voor een kleyne prijs verkocht wordt. Sy hebben gheen Goudt-, Silver-, of Koper-mynen. Sy ghebruycken Yser, dat sy wel bewaren. Men vindt selden yemandt, die niet eenige ysere spijckers in sijn sack draeght, daer meê sy de hoef-ysers der paerden vast maken. Hun wooningen zijn onder d'aerde; want sy hebben geen bouwstoffen. Daer zijn geen boomen in 't geheele Eylandt, behalven soodanigh een soort, als de geenen, die men Barcke-boomen noemt, die soo groot gelijck een man zijn, en om de felle windt niet hooger konnen opschieten. Sy be-
  
  ginnen eerst groen te worden, als de Son des Somers op haer hooghste gheweest heeft. De bladen daer af zijn soet van reuck; en men gebruyckt die in de maeltyden en hutten tot vermaeck. In Yslandt is somtijdts een groote menighte van Denne-boomen aenghekomen, die met de golven en 't ys door de windt uyt Tartarien en andere plaetsen gedreven waren. Sy ghebruycken die echter meest onder d'aerde, vermits sy naeuwelijcks wooninghen op 't aerdrijck konnen hebben, uyt oorsaeck van de groote windt, die de paerden, en de genen, die daer op sitten, neêrwerpt. Sy hebben overvloedt van Boter, 't welck uyt de groote vettigheydt van 't gras spruyt, dat daer soo vet is, dat men de beesten uyt de weyden moet dryven, uyt vrees van dat sy barsten souden. Het gras is soo soet van reuck, dat de Duytschen dit in hun kisten by hun kleederen strooyen. Sy leggen, om dat sy ghebreck van vaten hebben, de Boter onghezouten in een hoeck van 't huys, ghelijck wy de kalck. Sy hebben oock Koeyen, maer sonder hoornen. Hun paerden zijn meest bequaem om packen te dragen. Sy hebben groote Schapen, maer gheen Varckens, of Hoenders. Als sy in de Winter gheen voer of hooy voor hun beesten hebben, soo voeden sy hen met visch. Sy hebben tot hun lust en vermaeck ruyge Honden, die sonder staert en ooren gheboren zijn, en die sy dier verkoopen, en in hooghe waerde houden, schoon sy die aen hun kinderen om niet geven, soo sy hen begeeren. In dit Eylandt zijn oock witte Vossen, en witte Beeren, die heel groot zijn. De voghels, die sy hebben, zijn niet kostelijck, en vlieghen niet over 't water, maer zijn aen ons onbekent. Men vindt daer echter Ravens, die oudt en wit gheworden zijn. Men siet daer oock uytnemende Valcken, en onder anderen witte, die van de Spanjaerden en Portugesen naeu
  
  ghesocht, en die, ghevanghen zijnde, in groote menighte wegh-ghevoert worden, daer af ick, terwijl ick in dit Eylandt was, groote winst trock. Sy hebben oock witte Velthoenen. In dit geheele Eylandt zijn soete Rivieren, in de welcken veel visschen, als Salm en Steur, gevonden worden. Men vint daer een brugh, van Walvisch-been gemaeckt. Men gaet over al deur landt, sonder dat 'er eenighe betrede wegh is. Sy nemen hun streeck op 't kompas, ghelijck de Schippers in de zee. Men vindt omtrent Yslandt een groote diepte in de golven; en in de wellen en afgronden zijn Walvisschen van onuytspreeckelijcke grootheydt. Daer zijn oock veel Zee-ghedrochten, die niet van de menschen ghevangen of gedoodt, maer van 't Ys, door de kracht van de windt, aen klippen ghedreven en ghedoodt worden. Ick heb dusdanigh een Zee-ghedrocht, dat dertigh ellen langh, en soo hoogh als een spiets was, aen de strandt opgheworpen en doodt gesien. Als de Walvisch doodt is, maecken d'inwoonders van de beenen huysen, stoelen, bancken, tafels en andere dinghen, die tot het menschelijck gebruyck noodtsakelijck zijn, en schaven dit gebeente soo glat, als elpenbeen. Men seght dat de ghenen, die in dese huysen slapen, droomen dat sy verdrencken en schipbreuck lyden. Hoe wel dese Walvisch, of dit gedrocht, van 't welck wy ghesproken hebben, een groot en vervarelijck beest is, en groote kracht heeft, soo wordt hy echter van sijn ontsachelijcke vyandt, Orca ghenoemt, niet alleenlijck bestreden, maer oock eyndelijck verwonnen. Dit beest Orca is even als de kiel van een schip, en heeft op sijn rugh langhe en scherpe vinnen, daer meê sy de Walvisch, die voor dit beest grootelijcks bevreest is, in 't weeck van de buyck quetst en doot.
  	In de zee by Yslandt is een ghedrocht, daer af de naem onbekent is, en van ghedaente als een Wal-
  
  visch schijnt. Dit Zee-gedrocht, sijn hooft boven 't water uytsteeckende, verschrickt door sijn aenschouwingh de menschen soodanigh, dat sy als doodt ter aerde vallen. Het heeft een vierkant hooft, vlammige oogen, en op 't hooft lange hoornen. Als men 't by nacht siet, zijn d'ooghen als vuur; in voeghen dat men dan sijn hooft, 't welck het boven 't water uytsteeckt, volkomentlijck kan sien. Het lichaem is swart, en soodanigh met swarte vinnen beset, dat men niets schrickelijcker bedencken of schilderen kan. Olaus de Groot spreeckt in sijn twintighste Boeck van dit beest, en seght dat het twaelf ellebooghen langh is. Soodanigh een ghedrocht verscheurde een visschers schuyt, daer drie visschers in waren, die verdroncken. Maer een van hen, het net in sijn handen hebbende, ontquam 't op een planck, daer hy op dreef. Dese, die in mijn tegenwoordigheydt sulks aen d'Overste vertelde, seyde dat hy door Godts hulp behouden was, om sijn kinderen, die andersins van hongher vergaen souden, te versorgen, dewijl, gelijck hy seyde, d'anderen gheen kinderen hadden. Men siet en vanght daer oock dickwijls een ander Zee-gedrocht, dat tien of twaelf ellen langh is, en, Hackal ghenoemt zijnde, niets anders dan smeer is. Het vangen van dit gedrocht gaet wonderlijck toe. Sy nemen een langhe spiets, daer sy een yser aen maken, 't welck tweehoeckigh is, in voeghen dat het niet weêrkeeren kan. Dit hout, daer een langhe koort aen vast gemaeckt is, wordt neêrgelaten; en als het gedrocht naer een schip swemt, daer menschen in zijn, die het tot sijn roof begheert, soo quetsen sy 't met de spiets. Dit gedrocht, gevoelende dat het gewondt is, verberght sich in de diepte, en verliest soo langh sijn bloedt, tot dat het sterft. De visschers binden, ghelijck gheseght is, touwen aen de spietsen, en brengen het dus te landt.
  
  	Daer zijn noch andere verscheyde zee-gedrochten, als Zee-honden, die, hun hoofden boven 't water uytsteeckende, blaffen, en hun jonghen, die op 't water spelen, weêr in hun buyck nemen, tot dat sy groot worden. Men vindt oock Zee-paerden, en Zee-koeyen. Seker, 't is wonder dat de natuur soo konstigh is, om alderhande ghedierten voort te brengen. Niemandt kon my wijsghemaeckt hebben dat dese dingen waer zijn, schoon Aristoteles dit tienmael geseght had, soo ick het niet met mijn eyge ooghen had gesien. Niemandt segh dieshalven dat dit verdichtselen zijn.
  	De Bremers, Lubeckers en Hamburgers plegen in groote menighte dit Eylandt tot hun groot voordeel te besoecken. Maer nu is van de Koningh by Placcaet bevolen, dat niemandt van de Duytschen sijn knechten daer sal laten overwinteren, om koopmanschap te doen, en de spraeck te leeren, gelijck dickwijls gebeurde. Ick sal d'oorsaeck van dit verbodt verhalen. In 't jaer onses Heeren vijftien hondert een-en-tsestigh overwinterde in Yslandt een Burgher van Hamburgh, Coenraet Blom ghenoemt. Dese onthield sich in Schalholden by de Bisschop, om koopmanschap te doen, en de spraeck te leeren. De visschers van de Bisschop vonden op het ys een geheele hoorn van soodanigh een beest, dat men Eenhoorn noemt. Men meent dat het daer uyt Groenlandt, daer nu de Eenhoorns zijn, ghebraght is. De visschers, wanende dat het een tant van een Walvisch was, braghten dat voor de Bisschop, die oock niet anders gheloofde. De Bisschop schonck de hoorn aen Coenraet, die hem daer om bad. Dese, wat wijser en voorsichtigher dan d'anderen zijnde, verkocht de selve na die tijde om de waerde van eenighe duysenden tot Antwerpen. De Koningh van Deenemarcken, dit verstaen hebbende, beval dat niemandt van de Duytschen
  
  voortaen in Yslandt overwinteren sou, om hoedanigh een oorsaeck het oock is.