text: Van het Finantie-weezen der Republiek.
  De bevolking onzes Vaderlands is door de slofheid der oude Regeering zo wat raadzelachtig;
  
  de staat zijner geldmiddelen door haare geheimhouding een ondoorgrondelijk misterie. 't Was maar bij enkele geleegenheden, dat eenige leden van 't Bondgenootschap, bijzonderlijk de Friezen, dit voorhangzel scheurden, dat iemand de geleegenheid hadt door de reeten te gluuren.Toen ik mijn eerste Lantaarn, in 1792, opstak, verhaalde mij een Heer van aanzien in de toenmaalige regeering, dat niet meer dan vier leden derzelve in Holland 't geheim van zijn finantie-weezen wisten; en schoon hij onder dat viertal zich bevondt, misbillijkte hij niet mijne gedagten daarin gewaagt, op 't stuk van Hollands Geld-middelen. Voor 't overige konden de Friezen zelve 't geheim der finantien van Holland niet doorgronden.
  
  Eerst ga ik opgeeven, hoe de finantien der zes minvermogendste Provincien van 't Bondgenootschap voor tachtig jaaren opgegeeven werden; daarna zal ik daaromtrent eenige reflectien waagen; ten laatsten zal ik zeggen het geen ik gis, en 't geen ik weet van de geldmiddelen van Holland.
  Volgens deeze opgaave hadden de natenoemene Provincien deezen staat van jaarlijksche geldmiddelen:
  
  
  
  Gelderland
  ƒ1,500,000
  
  
  Zeeland
  2,200,000
  
  
  Utrecht
  1,650,000
  
  
  Vriesland
  2,400,000
  
  
  Overijssel
  1,000,000
  
  
  Stad en Lande
  1,400,000
  
  
  
  
  1o. Deeze opgaaven werden gemaakt in tijden, wanneer 'er onder de huisgenooten der Unie gehaspel was, over 't draagen der lasten van den Staat, en ieder Lid van 't Bondgenootschap, uit lamentatie van zijn aanslag in de quota's, uit vreeze van hooger te zullen worden belast, den staat zijner geldmiddelen op zijn Israëlitisch bereekende, en zo veel smokkelde, als 't 'er maar immer door mogt.
  2o. Is 't handtastelijk, dat onderscheide dier Provintien zedert tachtig jaaren verbeterd, en dat dus de staat haarer kassen voordeeliger moet zijn.
  3o. Dat men in ettelijke Provincien, zedert een tijdvak van zo veele jaaren nieuwe geldmiddelen heeft uitgevonden.
  Deeze drie consideratien, in een gesmolten, mogten misschien eenig financier bemoedigen, om den bovengezetten staat der geldmiddelen der zes aangehaalde Provintien, naar zijne gissingen met een vierde te verhoogen.
  Volgens deeze gedagten zou men de revenuen der gemelde Provincien mogen stellen op de volgende manier:
  
  
  
  Gelderland
  ƒ1,875,000
  
  
  Zeeland
  2,750,000
  
  
  Utrecht
  2,062,500
  
  
  Vriesland
  3,000,000
  
  
  Overijssel
  1,250,000
  
  
  Stad en Lande
  1,750,000